Naar inhoud springen

Nederland

Uut Wikipedia
Nederland


Vlagge


Waepen

Baosisgegevens
Officiële landstaele:Nederlands, Fries
Oôdstad:Amsterdam, mae de regerienge zit in D'n Aegt
Regeriengsvurm:parlementaire constitutionele monarchie
Staetsoôd:Wullem-Alexander der Nederlan'n
Regeriengsleider:Rob Jetten
Religie:2015:
katholicisme (24%)
protestantisme (20%)
- calvinisme (16%)
islam (5%)
Oppervlakte: 41.543 [1] km²
(19,1% waeter)
Inweuners:18.130.000 (jannewari 2026) [2]
(436 inw. / km²)
Aore gegevens
Volkslied:Wilhelmus van Nassouwe
Munte:euro (EUR)
UTC:UTC+1
(zeumertied: jaet)
Nationaole feêstdag:27 april
Web | Code | Tel. .nl | NL/NLD | +31
Haevene van Rotterdam
't Kurhaus ant strange van Scheveniengen
Meulens van Kinderdiek
D'n Bos
Zwolle
Veluwe
Vrede van Munster (1648)

Nederland (Fries: Nederlân) is een land in Europa, en wè 't in West-Europa leiende deêl vant Konienkriek der Nederlan'n.

't Hrenst an België int zuuden en Duutsland int oôsten en leit int westen en noôrden an den Noôrdzeê.

Den 'oôdstad en hroôtste stad is Amsterdam, aore hroôte steê bin o.a. Rotterdam, D'n Aegt, Utrecht, Eindoven en Greunienge.

't Land stae bekend om zien riekdom an waeter.

Populair 'oôrt 't land ok wè Olland henoemd.

Mie 18 miljoen inweuners (sins auhustus 2024) is Nederland 't dichtstbevolkte land van Europa (heêl kleine lan'n butengelaeten; zie ok lieste van lan'n in Europa).

Nederland is onger aore lid van den Europeêse Unie (EU) en den NAVO.

Nederland eit 18,13 miljoen inweuners begin 2026 [2] en 'n totaele oppervlakte van 41.543 km², daervan is 33.626 km² land (80,9%) en 7.917 km² waeter (19,1%).[1] De bevolkiengsdichteid is 436 inweuners per km² totael en 539 inweuners per km² land.

Nederland is grô'ndeels vlak mee as hoôgste punt de Vaelserbaereg van 321 meter boven zeêniveau, immae in't zuudoôstelijkste puntje van Limburg. Grôte stikken van 't wess'n ligge zelfs onger zeêniveau weer buutelanders dan weer vreemd van opkieke. 't Laegste punt lig in de provincie Zuud-'Olland, in de gemeênte Zuudplas: - 6,76 meter.

Inweunerantal

[bewerk | brontekst bewerken]

Ontwikkelieng vant inweunerantal:

Per 'alve eêuwe [3]
Jaer Inweuners Verschil Procenten Verschil opgeteld Procenten Mael Dichteid ¹
1850 3.084.000 95
1900 5.107.000 + 2.023.000 + 66% + 2.023.000 + 66% 1,7 157
1950 10.027.000 + 4.920.000 + 96% + 6.943.000 + 225% 3,3 301
2000 15.864.000 + 5.837.000 + 58% + 12.780.000 + 414% 5,1 468
2025 18.044.000 + 2.180.000 + 14% + 14.960.000 + 485% 5,9 536
Gemiddeld per jaer + 85.000 + 2,8%

¹ per landoppervlakte

Per tien jaeren [4]
Jaer Inweuners Verschil Procenten Verschil opgeteld Procenten
1950 10.027.000
1960 11.417.000 + 1.390.000 + 13,9% + 1.390.000 + 13,9%
1970 12.958.000 + 1.541.000 + 13,5% + 2.931.000 + 29,2%
1980 14.091.000 + 1.133.000 + 8,7% + 4.064.000 + 40,5%
1990 14.893.000 + 802.000 + 5,7% + 4.866.000 + 48,5%
2000 15.864.000 + 971.000 + 6,5% + 5.837.000 + 58,2%
2010 16.575.000 + 711.000 + 4,5% + 6.548.000 + 65,3%
2020 17.408.000 + 833.000 + 5,0% + 7.381.000 + 73,6%
2025 18.044.000 + 636.000 + 3,7% + 8.017.000 + 80,0%
Gemiddeld per jaer + 107.000 + 1,1%
Per jaer [5]
Jaer Inweuners Verschil Procenten
2016 16.979.000
2017 17.082.000 + 103.000 + 0,6%
2018 17.181.000 + 99.000 + 0,6%
2019 17.282.000 + 101.000 + 0,6%
2020 17.408.000 + 126.000 + 0,7%
2021 17.475.000 + 67.000 + 0,4%
2022 17.591.000 + 116.000 + 0,7%
2023 17.811.000 + 220.000 + 1,3%
2024 17.943.000 + 132.000 + 0,7%
2025 18.044.000 + 101.000 + 0,6%
2026 18.130.000 + 86.000 + 0,5%
Totael + 1.151.000 + 6,8%
Gemiddeld per jaer + 115.000 + 0,7%

Nederland eit 'n gemaetigd zeêklimaot, in de klimaotindeêlienge van Köppen 'n Cfb-klimaot (maetig regenklimaot).

Zie ok:

Nederland is ien van de lan'n mie 't minste bos in Europa.[6]

Nederland bestaet vò 10,8% uut bos, 3.638 km² in 2021.[7][8][9] Bosaerm binne 't westen vant land ent uuterste noôrden; Zeêland ist bosaermst.

Geschiedenisse

[bewerk | brontekst bewerken]

Nederland onstit as land in 1568 tiejes de opstand tegen de Spanjaerden. In de 17e eeuw mikt ut land een bloeiperiode deu, die ok we bekend stit as de Gouden Eêuw. Ollandse en Zeeuwse schepen vaere de 'ele weareld over. Amsterdam wor ien van de groôste ste'en ter weareld. Kolonies worre 'esticht in Oôst-Indië, Zuud-Afrika en op de westkust van Noôrd-Amerika. Nae enige tied neme de Iengelse de leidende posisie over en treed er wa verval op. In de 18e eeuw vind er vee slaeven'andel plaes. In 1795 breekt de Franse tied an, dit durende toet 1813. Willem I komt an de macht in het land bloeit weer op. Vee kanaolen in spoorlienen worre in de 19e eeuw an'eleid. In de 20e eêuw breke tweê wereldoorlogen uut. In de Twidde Weareldoôrlog wor Nederland duur Duutsland bezet. Nae dezen oorlog raeken me uze kolonies kwiet. Een tied van groôte welvaart breekt an. Iedereen kriegt een auto. Naedeel is we de groôte vervuuling as gevolg iervan. Vee immigranten komme naar Nederland. Laeter bliekt de keerzij iervan de toegenomen criminaliteit in dat de welvaartstaet nie onbeperkt is. Nederland raekt betrokke bie de Europese Unie mee z'n eênwordingsproces. In 2002 wor de gulden an de kant 'ezet ten koste van de Euro.

In de negentiende eêuwe ontstoenge d'r vee plannen om de Zujerzeê, of stikken d'rvan, droôg te maeken. Dit wier zoôwè gedae om sturmvloeden te vokommen as om d'r nieuwe landbouwgrond bie te kriegen. In 1918 wier de Zujerzeêwet angenomme, daerin beslote wier 't plan van Cornelis Lely uut te voeren. De drie polders die-an Flevoland uutmaeke 'oorde daerbie. In 1942 kwam de Noordoôstpolder klaer. Oôstelijk en Zudelijk Flevoland volgde in 1957 resp. 1968. De tweê zujelijke polders, daer-a in 't begin nog vreêd weinig mensen weunde, wiere ondergebrocht in 't Openbaer Lichaem Zujelijke IJsselmeerpolders. De Noordoôstpolder 'oorde agauw bie Overijssel. As de polders meer beweund raekte wiere d'r gemeênten gemaekt vo de belangriekste plekken: Dronten (1972), Lelystad (1980), Almere (1984) en Zeewolde (1984). Uutendelienge wier in 1986 't Openbaer Lichaem opgedoekt en wier de nieuwe provincie Flevoland gesticht uut Urk, de Noordoôstpolder en de Zujelijke IJsselmeerpolders.

In de nacht van 31 jannewari op 1 feberwari 1953 gebeurende De Ramp, daerbie voraol Schouwen-Duveland in Goereê-Overflakkeê zwaer getroffen wier. Ok in de reste van Zeêland, nog 't minste op Walcheren (daer aodde ze de dieken nae 1944 juust opnieuw angeleid), waeren overstroômiengen, mae mee vee minder doôien. In 1953 komme d'r in totaal 1.836 mensen om. 't stroômgat bie Ouwerkaarke wier pas ant ende van '53 'edicht in anwezigheid van Konienginne Juliaona. Nae anleiienge daervan wier 't Deltaplan ontworpe en uutgevoerd: diekveroôginge vo eêl de kuste en allemaele zwaere dammen tussen de eilanden, die 't gevaer uut de zeê-aermen moesten aelen. Op 't lest kwam d'r uut de milieubewegienge wè verzet tege 't Deltaplan; daerom wier in de jaeren tachtentig in plekke van 'n damme de Oôsterschelde afgeschermd mee 'n Sturmvloedkeêrienge. Deur de Deltawerken werd Zeêland viel beter beriekbaer, en nam 't toerisme flink toe.

Den 'oôdstad van Nederland is Amsterdam maer den landelike politiek (Rieksover'eid) is 'evestigd in Den 'Aeg.

Nederland is een constitutionele monarchie mee een konienk an 't oôd. De konienk eit vòraol (mae nie exclusief) een symbolische functie. De konienk vurmt saemen mee de ministerraed de regerienge (of kabinet), die-a de uutvoerende macht in anden eit. De wetgevende macht leit bie de Staeten-Generaol, in 't bezonder bie de Twidde Kaemer. Die oort elke vier jaer direct deu verkieziengen gekoze. D' Eêste Kaemer, die-a nie zovee macht eit, oort gekoze deu de leeën van de Provinciaole Staeten. De Provinciaole Staeten en de gemeênteraed ore ok direct gekoze. Burhemeêster en Commissaoris van de Konienk ore deu de reherienge benoemd.

Zie ok:

  • Nederlandse politieke zeêtels (geschiedenisse van de uutslagen van Twidde en Eêste Kaemer, Europeês Parlement en totaolen provincies en gemeênten)

Landelijke partieën vanof 2020.

Politieke partie Ofkortieng Ideologie Partieleider [10]
50PLUS 50+ Ouweren Jan Struijs
Belang van Nederland BVNL Conservaetisme-liberaolisme
BIE1 BIJ1 Minder'eden Tofik Dibi
BoerBurgerBewegieng BBB Boeren Henk Vermeer
Chrissen-Democraotisch Appèl CDA Chrissendemocraotie Henri Bontenbal
ChrissenUnie CU Christelijk-sociaol Mirjam Bikker
Democraoten 66 D66 Lienks-liberaolisme Rob Jetten
DENK DENK Immigrante Stephan van Baarle
Forum vò Democraotie FVD Populisme Lidewij de Vos
Juuste Antwoord 21 JA21 Populisme-liberaolisme Joost Eerdmans
Nieuw Sociaol Contract NSC Chrissendemocraotie
Partij vò de Dieren PvdD Dierenrech'n Christine Teunissen
Partij vò de Vrie'eid PVV Populisme Geert Wilders
Progressief Nederland PRO Ecologisme-sociaoldemocraotie Jesse Klaver
Sociaolistische Partij SP Sociaolisme Jimmy Dijk
Staetkundig Grifformeerde Partij SGP Reformatorisch Chris Stoffer
Volkspartij vò Vrie'eid en Democraotie VVD Rechts-liberaolisme Dilan Yeşilgöz
Volt Nederland Volt Europeêse Unie Laurens Dassen

Twidde Kaemer

[bewerk | brontekst bewerken]

Den Twidde Kaemer ist belangriekste deêl vant parlement.

Partie2025 [11]2023 [12]2021 [13]
Zeêtels Verschil Zeêtels Verschil Zeêtels
D6626+179–1524
PVV26–1137+2017
VVD22–224–1034
PRO20–525+817
CDA18+135–1015
JA219+81–23
FVD7+43–58
BBB4–37+61
DENK30303
SGP30303
PvdD303–36
CU303–25
SP3–25–49
50+2+20–11
Volt1–12–13
NSC0–2020+200
BIJ1000–11
Totael150150150

Zie ok:

Reheriengen

[bewerk | brontekst bewerken]

Nae-oôrlogse kabinet'n.[14][15]

oliefkleur is reheriengspartie

x = premier

Kabinet Tied Jaer CDA ¹ D66 PvdA VVD overig
Kabinet-Schermerhorn-Drees (1945 -) 1946 1 KVP x
Kabinet-Beel I 1946 - 1948 2 x KVP
Kabinet-Drees I 1948 - 1951 3 KVP, CHU x
Kabinet-Drees II 1951 - 1952 1 KVP, CHU x
Kabinet-Drees III 1952 - 1956 4 x
Kabinet-Drees IV 1956 - 1958 2 x
Kabinet-Beel II 1958 - 1959 1 x
Kabinet-De Quay 1959 - 1963 4 x
Kabinet-Marijnen 1963 - 1965 2 x
Kabinet-Cals 1965 - 1966 1 x KVP, ARP
Kabinet-Zijlstra 1966 - 1967 1 x ARP, KVP
Kabinet-De Jong 1967 - 1971 4 x
Kabinet-Biesheuvel I 1971 - 1972 1 x DS'70
Kabinet-Biesheuvel II 1972 - 1973 1 x
Kabinet-Den Uyl 1973 - 1977 4 KVP, ARP x PPR
Kabinet-Van Agt I 1977 - 1981 4 x
Kabinet-Van Agt II 1981 - 1982 1 x
Kabinet-Van Agt III 1982 - 1982 0 x
Kabinet-Lubbers I 1982 - 1986 4 x
Kabinet-Lubbers II 1986 - 1989 3 x
Kabinet-Lubbers III 1989 - 1994 5 x
Kabinet-Kok I 1994 - 1998 4 x
Kabinet-Kok II 1998 - 2002 4 x
Kabinet-Balkenende I 2002 - 2003 1 x LPF
Kabinet-Balkenende II 2003 - 2006 3 x
Kabinet-Balkenende III 2006 - 2007 1 x
Kabinet-Balkenende IV 2007 - 2010 3 x CU
Kabinet-Rutte I 2010 - 2012 2 x PVV
Kabinet-Rutte II 2012 - 2017 5 x
Kabinet-Rutte III 2017 - 2022 5 x CU
Kabinet-Rutte IV 2022 - 2024 2 x CU
Kabinet-Schoof 2024 - 2026 2 PVV, NSC, BBB
Kabinet-Jetten 2026 - noe 0 x

¹ CDA en voôrlopers ARP, CHU en KVP (toet 1977)

Zie ok:

Reheriengsleiders

[bewerk | brontekst bewerken]

Nae-oôrlogse minister-president'n.

PremierTiedJaerPartie
Willem Schermerhorn 1945 - 1946 1 PvdA
Louis Beel 1946 - 1948 2 KVP
Willem Drees 1948 - 1958 10 PvdA
Louis Beel 1958 - 1959 1 KVP
Jan de Quay 1959 - 1963 4 KVP
Victor Marijnen 1963 - 1965 2 KVP
Jo Cals 1965 - 1966 1 KVP
Jelle Zijlstra 1966 - 1967 1 ARP
Piet de Jong 1967 - 1971 4 KVP
Barend Biesheuvel 1971 - 1973 2 ARP
Joop den Uyl 1973 - 1977 4 PvdA
Dries van Agt 1977 - 1982 5 CDA
Ruud Lubbers 1982 - 1994 12 CDA
Wim Kok 1994 - 2002 8 PvdA
Jan Peter Balkenende 2002 - 2010 8 CDA
Mark Rutte 2010 - 2024 14 VVD
Dick Schoof 2024 - 2026 2 partieloôs
Rob Jetten 2026 - noe 0 D66

Zie ok:

Bestierlijke indeêlienge

[bewerk | brontekst bewerken]

Nederland is verdeêld in provincies, waeterschappen en gemeênten.

D'r binne twaolf provincies:

provincieinweunersoppervlak (km²)dichteid
(inw./km²)
rehio
2026%land%
Drenthe508.0003%26338%193noôrd
Flevoland463.0003%14154%327oôst
Friesland665.0004%332510%200noôrd
Gelderland2.173.00012%495615%439oôst
Greunienge601.0003%23137%260noôrd
Limburg1.138.0006%21416%532zuud
Noord-Braebant2.677.00015%490015%546zuud
Noord-'Olland3.009.00017%26628%1130west
Overiessel1.202.0007%331410%363oôst
Utrecht1.415.0008%14854%953west
Zeêland395.0002%17805%222zuud
Zuud-'Olland3.883.00021%27028%1437west
totael18.130.00033.626539

Zie ok:

De provincies kunnen heografisch 'ezien in vier rehio's worren verdeêld:[16]

  • Noôrd: Drenthe, Friesland en Greunienge
  • Oôst: Flevoland, Gelderland en Overiessel
  • West: Noord-'Olland, Utrecht en Zuud-'Olland
  • Zuud: Limburg, Noord-Braebant en Zeêland
rehioinweunersoppervlak (km²)dichteid
(inw./km²)
2026%land%
Noôrd1.774.00010%827125%214
Oôst3.838.00021%968529%396
Zuud4.210.00023%882126%477
West8.307.00046%684920%1214
totael18.130.00033.626539

Waeterschappen

[bewerk | brontekst bewerken]

D'r binne 21 waeterschappen.

De waeterschappen staen bestierlik op dezelfde oôgte as de provincies en ulder grenzen loôpe nie altied gliek.

Zie ok:

Sins 2023 binne d'r 342 gemeênten.

Tien hroste gemeênten in 2026 [17]
Nr. Gemeênte Inweuners Provincie Rehio
1.Amsterdam943.000Noord-'OllandWest
2.Rotterdam674.000Zuud-'OllandWest
3.Den 'Aeg569.000Zuud-'OllandWest
4.Utrecht378.000UtrechtWest
5.Eindoven250.000Noord-BraebantZuud
6.Greunienge245.000GreuniengeNoôrd
7.Almere233.000FlevolandOôst
8.Tilburg231.000Noord-BraebantZuud
9.Breda190.000Noord-BraebantZuud
10.Nijmegen190.000GelderlandOôst

De vier hroste gemeênten vormen den kern van den Randstad (saemen ruum 2,5 miljoen inweuners in 2026).

Zie ok:

't Nederlandse leher bestaet uut vier onderdeêlen: landmacht, luchtmacht, marine en marechaussee (militaire pliesie) plus drie ulpedeêlen.[18]

't Leher ao ruum 41.000 soldaoten plus onheveer 6.500 reserviesten (totael bienae 48.000 militairen in 2023).[19]

De begroôtieng vò 2024 bedraegt 21,4 miljard euro (15,3 miljard in 2023).[20]

Nederland is verdeêld in een katteliek en een protestants deêl. Dizze hrens lopt zelfs dwars deu Zeêland. Tehenwoordig is die hrens minder deu de vergaonde seculaorisaotie, mar de verschillen in volksaerd tussen dizze twee delen binne nog aoltied goed merkbaor. De leste jaeren is d'r een kleine minder'eid van moslims ontstoô.

De eêrste taele in Nederland is 't Nederlands. Deêze taele is officieel in eêl 't land en eit de meêste sprekers. De term Nederlands ei feitelik tweê beteêkenissen: de Standerdtaele, 'n geformaliseerde vurm van 't Zuud-Ollands, en de noemer vò 'n antal Nederduutse dialecten die-an in Nederland en België gesproken ore.

Daernessens bin d'r toch nog 'n stik of wat aore taelen. Die bin te verdeêlen in tweê groepen: autochtone en allochtone mindereidstaelen. De eêrste ore ok wè streektaelen genoemd (mae let op: 't woôrd streektaele kan ok gliek staen an dialect) en kunne zoôwel 'n glad van 't Nederlands losstaende taele weze (Fries) as 'n groep dialecten van 't Nederlands (bevobbild Braebants). De allochtone mindereidstaelen bin meêstal nie an 't Nederlands verwant en 't groôste deêl is in Nederland nog joenk.

Zie ok:

Nederland eit veural beroemde schilders voort'ebrocht as Rembrandt van Rijn, Jan Steen, Vincent van Gogh en Piet Mondriaan

  1. 1 2 AlleCijfers
  2. 1 2 StatLine
  3. ↑ Bevolkingsatlas van Nederland, bladzie 31
  4. ↑ StatLine
  5. ↑ AlleCijfers
  6. ↑ Europees Parlement
  7. ↑ Kuwi
  8. ↑ Wageningen University & Research
  9. ↑ Compendium voor de Leefomgeving
  10. ↑ Parlement.com
  11. ↑ Kiesraad 2025
  12. ↑ Kiesraad 2023
  13. ↑ Kiesraad 2021
  14. ↑ Rijksoverheid
  15. ↑ Parlement.com
  16. ↑ Andere indeêliengen:
  17. ↑ AlleCijfers
  18. ↑ Ministerie van Defensie - organisaotie
  19. ↑ Ministerie van Defensie - personeel
  20. ↑ Ministerie van Defensie - financiën

Lienks nae buten

[bewerk | brontekst bewerken]
 
Provincies van Nederland
Drenthe | Flevoland | Friesland | Gelderland | Greunienge | Limburg |
Noord-Braebant | Noord-'Olland | Overiessel | Utrecht | Zeêland | Zuud-'Olland
 
Nederlandse Caraïben

Caribisch Nederland:
Bonaire — Saba — Sint Eustatius
Landen:
Aruba — Curaçao — Sint Maerten

 
Benelux

België — Luxemburg — Nederland


Europa
Lan'n: Albanië | Andorra | Armenië | Aâzerbeidzjan | België | Bosnië-Hercegovina | Bulharije | Cyprus | Denemarken | Duutsland | Estland | Finland | Frankriek | Georhië | Griek'nland | Honharije | Ierland | Iesland | Itâlië | Kazachstan | Kosovo | Kroaotië | Letland | Liechenstein | Litouwen | Luxemburg | Malta | Moldâvië | Monaco | Montenehro | Nederland | Noôrd-Macedonië | Noorwegen | Oekraïne | Oesteriek | Poôl'n | Portuhal | Roemenië | Rusland | San Marino | Servië | Slovenië | Slowakije | Spanje | Tsjehhië | Turkije | Vaticaânstad | Vereênigd Konienkriek | Wit-Rusland | Zweden | Zwitserland
Afankelijke hebied'n: Adjara | Akrotiri en Dhekelia | Åland | Azoôr'n | Eiland Man | Faeröer | Gagaoezië | Guernsey | Hibraltar | Jan Mayen | Jersey | Krim | Nachitsjevan | Nagorno-Karabach | Spitsberhen
Niet-erkende staeten: Abchazië | Kosovo | Noôrd-Cyprus | Sealand | Transnistrië | Zuud-Ossetië
Waerelddeêlen: Afrika - Amerika - Azië - Europa - Oceanië