Jump to content

Things Fall Apart

Lát'ọwọ́ Wikipedia, ìwé ìmọ̀ ọ̀fẹ́
Àyọkà yìí jẹ mọ́ nípa ìwé ìtàn àròsọ náà. Fún lípé fún àwọn ìlò mìíràn, ẹ wo: Things Fall Apart (ìṣàlàyé).
Things Fall Apart
Àwòrán ẹ̀yìn ìwé pẹ̀lú àwòrán eégún tí ó bo ilé ìjọsìn abẹ́lẹ̀ mọ́lẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọkùnrin méjì tó dúró ní iwájú, àti àkọlé "Chinua Achebe" àti "Things Fall Apart" tí a kọ pẹ̀lú lẹ́tà ńlá
Ẹ̀yìn ìwé fún ẹ̀dà àkọ́kọ́
Olùkọ̀wéChinua Achebe
CountryIlẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì
LanguageÈdè Gẹ̀ẹ́sì
GenreÌtàn àròsọ ti ìgbàanì
Set inNàìjíríà nígbà ìmúnisìn
PublisherHeinemann
Publication date
17 Oṣù Kẹfà 1958
Media typeTítẹ̀ jáde (ẹ̀yìn líle & ẹ̀yìn fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́), ìwé orí-ayélujára
Pages224
Followed byNo Longer At Ease 

Things Fall Apart (tí ó túmọ̀ sí "Ohun gbogbo ti túká" ní èdè Yorùbá) jẹ́ ìwé ìtàn àròsọ àkọ́kọ́ ti ọdún 1958 láti ọwọ́ oǹkọ̀wé ọmọ Nàìjíríà, Chinua Achebe. Ó dá lórí Nàìjíríà nígbà ìmúnisìn, ó sì sọ ìtàn Okonkwo, olórí tó gbajúmọ̀ tí ó tẹ̀lé àṣà ìbílẹ̀ nínú ìdílé Igbo ti Umuofia nínú ìtàn àròsọ náà, ẹni tí ó lòdì sí ìmúnisìn àti ẹ̀sìn Krìstẹ́ni ti ìbẹ̀rẹ̀. Wọ́n kọ ọ́ nígbà tí Achebe ń ṣiṣẹ́ ní Nigerian Broadcasting Corporation, àwọn ilé-iṣẹ́ Heinemann sì ni wọ́n kọ́kọ́ tẹ̀ ẹ́ jáde ní Lọ́ndọ̀nù ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹfà ọdún 1958. jẹ́ ìwé ìtàn àròsọ àkọ́kọ́ ti ọdún 1958 láti ọwọ́ oǹkọ̀wé ọmọ Nàìjíríà, Chinua Achebe. Ó dá lórí Nàìjíríà nígbà ìmúnisìn, ó sì sọ ìtàn Okonkwo, olórí tó gbajúmọ̀ tí ó tẹ̀lé àṣà ìbílẹ̀ nínú ìdílé Igbo ti Umuofia nínú ìtàn àròsọ náà, ẹni tí ó lòdì sí ìmúnisìn àti ẹ̀sìn Krìstẹ́ni ti ìbẹ̀rẹ̀. Wọ́n kọ ọ́ nígbà tí Achebe ń ṣiṣẹ́ ní Nigerian Broadcasting Corporation, àwọn ilé-iṣẹ́ Heinemann sì ni wọ́n kọ́kọ́ tẹ̀ ẹ́ jáde ní Lọ́ndọ̀nù ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹfà ọdún 1958.

Lẹ́yìn rẹ̀ ni No Longer at Ease jáde ní ọdún 1960 àti Arrow of God ní ọdún 1964, èyí tí àpapọ̀ wọn jẹ́ "African trilogy" (Ìtàn ọlọ́rọ̀-mẹ́ta ti Áfíríkà). Àkòrí ìwé náà jẹ́ èyí tí wọ́n mú jáde láti inú ẹsẹ-ìwé orin ewì "The Second Coming", ewì ọdún 1919 láti ọwọ́ akéwì ọmọ ilẹ̀ Ireland, W. B. Yeats.

A gba Things Fall Apart gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ribiribi nínú lítíréṣọ̀ Áfíríkà. Ó gba ìyìn àti òkìkí lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn títẹ̀ ẹ́ jáde, wọ́n sì ti túmọ̀ rẹ̀ sí èdè tó lé ní àádọ́ta, èyí tó sọ ọ́ di ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ lítíréṣọ̀ tí a túmọ̀ jùlọ lágbàáyé. Ó wà lára àtòjọ ìwé ìròyìn Time fún "Àwọn Ìwé Ìtàn Àròsọ Èdè Gẹ̀ẹ́sì Ọgọ́rùn-ún tó dára jùlọ láti ọdún 1923 sí 2005".

Ìwé náà ti rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àtúntò sí eré, títí kan Okonkwo, eré orí rédíò ti ọdún 1961 láti ọwọ́ Nigerian Broadcasting Corporation àti Things Fall Apart, fíìmù ọdún 1971 tí Princess Elizabeth of Tooro kópa nínú rẹ̀.

Ìtàn Nínú Ìwé

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Okonkwo jẹ́ gbajúmọ̀ ọkùnrin ní Umuofia. Ó jẹ́ aṣájú nínú ìjàkadì àti olórí ìdílé rẹ̀. Ó gbìyànjú láti jẹ́ òdìkejì bàbá rẹ̀ Unoka, onígèsè ọ̀lẹ tí kò lè tọ́jú ìyàwó àti àwọn ọmọ rẹ̀, tó fẹ́ràn láti máa fọn fèrè àti láti máa mu ọtí ní gbogbo ìgbà. Okonkwo ṣiṣẹ́ kára láti kékeré láti kọ́ òkìkí àti ọrọ̀ fúnra rẹ̀. Nítorí ìfẹ́ àfẹ́jù fún agbára àti ìbáwí bí ọkùnrin, ó sábà máa ń lu àwọn ìyàwó àti ọmọ rẹ̀.

Àwọn àgbààgbà yan Okonkwo láti jẹ́ alábòójútó Ikemefuna, ọmọkùnrin tí wọ́n gbà gẹ́gẹ́ bí ètò àlàáfíà láàárín Umuofia àti ìlú mìíràn lẹ́yìn tí bàbá Ikemefuna pa obìnrin kan láti Umuofia. Ọmọkùnrin náà ń wo Okonkwo gẹ́gẹ́ bí bàbá rẹ̀ kejì. Lẹ́yìn ọdún mẹ́ta, òrìṣà Umuofia kéde pé wọ́n gbọ́dọ̀ pa ọmọ náà. Ezeudu, àgbàlagbà abúlé náà, kìlọ̀ fún Okonkwo láti yẹra fún ìpànìyàn náà, ṣùgbọ́n ó kọbi-ara sí ìkìlọ̀ náà, ó sì gbé iṣẹ́ burúkú náà ṣe, nítorí kò fẹ́ kí wọ́n rí òun bí ẹni tó jẹ́ aláìlera. Lẹ́yìn tí ó pa Ikemefuna, ìbànújẹ́ àti àlá burúkú ń kọjá lórí Okonkwo. Nígbà ìbọn-yíyìn fún ìsìnkú Ezeudu, ìbọn Okonkwo gbúmọ́ lójijì ó sì pa ọmọkùnrin Ezeudu. Wọ́n lé òun àti ìdílé rẹ̀ kúrò nílùú fún ọdún meje lọ sí ìlú ìyá rẹ̀, Mbanta, gẹ́gẹ́ bí ìlànà láti tu àwọn òrìṣà lójú.

Nígbà tí Okonkwo wà ní Mbanta, ó gbọ́ pé àwọn Òyìnbó ti ń gbé ní Umuofia pẹ̀lú èrò láti mú ẹ̀sìn wọn, ẹ̀sìn Krìstẹ́ni, wá. Bí iye àwọn tó ń yípadà sí ẹ̀sìn yìí ṣe ń pọ̀ sí i, bẹ́ẹ̀ ni agbára àwọn Òyìnbó ń pọ̀ sí i, tí wọ́n sì gbé ìjọba tuntun wọlé. Nwoye, ọmọ Okonkwo, bẹ̀rẹ̀ sí í nífẹ̀ẹ́ sí àwọn ajíhìnrere náà, lẹ́yìn tí bàbá rẹ̀ lu ù nígbà ìkẹyìn, ó pinnu láti fi ìdílé rẹ̀ sílẹ̀ kí ó lè dá gbé. Ọ̀gbẹ́ni Kiaga, ajíhìnrere ọmọ Igbo, ló ṣe ìfihàn ẹ̀sìn tuntun yìí fún Nwoye. Ní ọdún tí ó kẹ́yìn nínú ìgbèkùn rẹ̀, Okonkwo sọ fún ọ̀rẹ́ rẹ̀ kòríkòsùn Obierika láti ta gbogbo iṣu rẹ̀ kí ó sì bẹ àwọn ọkùnrin méjì lọ́wọ̀ láti kọ́ ahéré méjì fún un kí ó lè rí ilé padà sí pẹ̀lú ìdílé rẹ̀. Ó tún ṣe àsè ńlá fún àwọn ìbátan ìyá rẹ̀.

Ní dídé rẹ̀ láti Mbanta, Okonkwo bá a pé abúlé rẹ̀ ti yípadà nítorí wíwà tí àwọn Òyìnbó wà níbẹ̀. Lẹ́yìn tí onígbàgbọ́ kan ṣe ẹ̀ṣẹ̀ nípa ṣíṣí ìbòjú eégún kan tó dúró fún ẹ̀mí àwọn baba ńlá ìdílé, abúlé náà gbẹ̀san nípa wíwó ṣọ́ọ̀ṣì Krìstẹ́ni àdúgbò náà lulẹ̀. Ní ìdáhùn sí èyí, Kọmíṣọ́nà Ìjọba Ìbílẹ̀ (District Commissioner) tó ń ṣojú fún ìjọba ìmúnisìn sọ Okonkwo àti àwọn olórí ìbílẹ̀ mìíràn di ẹlẹ́wọ̀n títí tí wọ́n á fi san owó ìtanràn ti igba (200) àpò owó ẹyọ. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé Kọmíṣọ́nà ti pa á láṣẹ kí wọ́n fún àwọn olórí Umuofia ní ọ̀wọ̀, àwọn "òjíṣẹ́ kóòtù" tí wọ́n jẹ́ ọmọ ìbílẹ̀ kọ̀ láti fún wọn ní oúnjẹ tàbí omi, wọ́n kẹ́gàn wọn, wọ́n fari wọn, wọ́n fi igi lù wọ́n, wọ́n kọ̀ fún wọn láti lọ sí ilé-ìgbọ̀nsẹ̀, wọ́n fín wọn ní pàṣán, wọ́n tún gba àádọ́ta (50) àpò owó ẹyọ pọ̀ mọ́ owó ìtanràn náà. Nítorí ìbínú, àwọn ènìyàn Umuofia kóra jọ níkẹyìn láti pinnu ohun tí wọ́n máa ṣe sí àwọn àjèjì yìí. Níwọ̀n bí Okonkwo ti jẹ́ jagunjagun àti ẹni tó dúró gbọn-in lórí títẹ̀lé àṣà àti ìṣe Umuofia, ó kórìíra ojo, ó sì fẹ́ kí wọ́n jagun.

Nígbà tí àwọn òjíṣẹ́ ìjọba Òyìnbó gbìyànjú láti fòpin sí ìpàdé náà, Okonkwo bẹ́ orí olórí òjíṣẹ́ tó pàṣẹ fún àwọn ènìyàn láti fọ́nká. Nítorí pé ogunlọ́gọ̀ náà gba àwọn òjíṣẹ́ yòókù láyè láti sá, tí wọn kò sì bá Okonkwo jagun, ó wá mọ̀ nínú ìjákulẹ̀ pé àwọn ènìyàn Umuofia kò ní jagun láti dáàbò bo ara wọn tàbí ẹ̀sìn wọn. Lẹ́yìn náà, nígbà tí Kọmíṣọ́nà Ìjọba Ìbílẹ̀ wá sí ilé Okonkwo láti mú un lọ sí kóòtù, ó rí i pé Okonkwo ti gbẹ̀mí ara rẹ̀. Lọ́dọ̀ àwọn ènìyàn rẹ̀, ìwà Okonkwo yìí ti ba òkìkí àti ipò rẹ̀ jẹ́, nítorí pé ó lòdì pátápátá sí ẹ̀kọ́ àwọn ọmọ Igbo láti gbẹ̀mí ara ẹni. Nígbà tí Kọmíṣọ́nà àti àwọn ènìyàn rẹ̀ ń múra láti sin Okonkwo, ó rò nínú ara rẹ̀ pé ikú Okonkwo yóò jẹ́ orí-ìwé tó fani mọ́ra fún ìwé tí òun ń kọ, The Pacification of the Primitive Tribes of the Lower Niger.

Ìpìlẹ̀ rẹ̀

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
See caption
Achebe ní Èkó, ọdún 1966; ọdún mẹ́jọ lẹ́yìn títẹ̀jáde Things Fall Apart

Lẹ́yìn ayẹyẹ ìkẹ́kọ̀ọ́-gboyè láti Fásitì Ìbàdàn ní ọdún 1953, Achebe di olùkọ́ ní Ọba, Ìpínlẹ̀ Anambra, kí ó tó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní Nigerian Broadcasting Corporation (NBC) ní ọdún tó tẹ̀lé e. Nígbà tí ó wà ní NBC, ó bẹ̀rẹ̀ sí í kọ ìwé-àfọwọ́kọ fún ìwé ìtàn àròsọ rẹ̀. Ó kọ ọ́ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì nítorí ó rí i pé ìlànà tí ó wà fún kíkọ èdè Igbo kò bójú mu; èyí tó jẹ́ àdàlù onírúurú ẹ̀ka-èdè, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe sọ ọ́ nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò ọdún 1994 kan.[1] Ní ọdún 1957, ó yọ apá keji àti ẹ̀kẹta ìwé-àfọwọ́kọ náà kúrò, ó jẹ́ kí ó ku ìtàn Okonkwo nìkan, tó wá di olú-ẹ̀dá ìtàn náà níkẹyìn. Ó tún ìwé náà kọ, ó sì ṣàfikún àwọn ìpínrọ̀ àti orí-ìwé tuntun.[2]

Achebe rí ìpolówó kan nínú ìwé-ìròyìn The Spectator, ó sì fi ẹ̀dà ìwé-àfọwọ́kọ rẹ̀ ránṣẹ́ sí ilé-iṣẹ́ tó ń tẹ̀wé ní Lọ́ndọ̀nù nípasẹ̀ lẹ́tà ifiweranṣẹ lásán. Lẹ́yìn tí ó san owó £22 tí wọ́n bèèrè fún nípasẹ̀ ìwé-ìsanwó ifiweranṣẹ ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, kò gbọ́ nǹkankan láti ọ̀dọ̀ wọn fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ oṣù. Nígbà tí ọdún fẹ́ parí, ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, Angela Beattie, tí ó fẹ́ fi ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Olórí Ètò Ọ̀rọ̀-sísọ ní NBC sílẹ̀, ń lọ sí Lọ́ndọ̀nù fún ìsinmi ọdọọdún rẹ̀, Achebe ní kí ó bá òun wádìí ipò tí ìwé òun wà nígbà tí ó bá dé Lọ́ndọ̀nù. Lẹ́yìn ìdáwọ́rọ̀ Beattie, ilé-iṣẹ́ náà rí àwọn ìwé náà tí eruku ti bò nínú kọ́ńńnà ọ́fíìsì, wọ́n sì fi ẹ̀dà kan tí wọ́n ti tẹ̀ ránṣẹ́ sí Achebe ní Èkó.[2]

Wọ́n gbé Achebe lẹ́nu ga sí ipò Olórí Ètò Ọ̀rọ̀-sísọ ní NBC. Ní àkókò yẹn, ó fi ìwé rẹ̀ ránṣẹ́ sí aṣojú lítíréṣọ̀ ti Gilbert Phelps ní ọdún 1958.[3] Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wé kọ̀ ọ́, pẹ̀lú àwáwí pé àwọn ìwé ìtàn àròsọ láti ọwọ́ àwọn oǹkọ̀wé Áfíríkà kò ní èrè owó kankan nínú. Wọ́n gbé e lọ sí ọ́fíìsì William Heinemann níkẹyìn, níbi tí wọ́n ti gbé e fún James Michie àti nípasẹ̀ rẹ̀, ó tẹ Alan Hill lọ́wọ́, onígbàmọ̀ràn lórí ìtẹ̀wé.[4] Wọ́n tẹ̀ ẹ́ jáde níkẹyìn gẹ́gẹ́ bí Things Fall Apart ní ẹ̀yìn líle ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹfà ọdún 1958 pẹ̀lú ẹ̀dà tó tò 2000. Ó gba ìyìn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nínú àwọn ìwé-ìròyìn orílẹ̀-èdè Gẹ̀ẹ́sì.[4]

Àwọn Kókó-ọ̀rọ̀

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Things Fall Apart ṣe àfihàn àṣà Igbo gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti sọ iyì tí àwọn ọmọ Igbo pàdánù dọ̀tun nígbà ìmúnisìn.[5] Nípa ọ̀rọ̀ ẹ̀yà, Achebe sọ pé:[6]

Àwọn ọmọ Áfíríkà jẹ́ ènìyàn gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọ Amẹ́ríkà, Yúróòpù, Éṣíà, àti àwọn tókù ṣe jẹ́ ènìyàn. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìṣẹ̀lẹ̀ Things Fall Apart wáyé ní agbègbè tí púpọ̀ nínú àwọn ọmọ Amẹ́ríkà kò mọ̀, àwọn ẹ̀dá-ìtàn inú rẹ̀ jẹ́ ènìyàn lásán tí wọ́n ń nírìírí àwọn ohun tó máa ń ṣẹlẹ̀ ní ayé gidi. Pé ó pọn dandan láti sọ èyí gan-an jẹ́ apá kan nínú ẹrù ìnira tí ìfojú-yẹpẹrẹ-wo Áfíríkà tí ó wọ́pọ̀ nínú èrò àwọn Ìwọ̀-oòrùn gbé lé wa lórí.

Ìwé ìtàn àròsọ náà ṣe àfihàn àwọn ọmọ Igbo gẹ́gẹ́ bí ẹni tó wà ní ìyàsọ́tọ̀ nínú àṣà wọn tó fẹsẹ̀múlẹ̀. Ìlòdìsí wà láàárín onírúurú àṣà, pàápàá jùlọ àṣà Áfíríkà àti Ìwọ̀-oòrùn; fún àpẹẹrẹ, àwọn Òyìnbó Yúróòpù gba àwọn ọkùnrin láàyè láti ja ogun lórí ẹ̀sìn ṣùgbọ́n àṣà Igbo fàyè gbà á pé pípa ara ẹni lórí bẹ́ẹ̀ kò tọ́.[7] Ó lo àwọn àṣà méjèèjì yìí láti ṣojú fún onírúurú àdàpọ̀ ẹ̀dá ènìyàn gẹ́gẹ́ bí a ti rí i nínú Okonkwo àti Ọ̀gbẹ́ni Smith, tí àwọn méjèèjì kọ̀ láti yọ̀ǹda ẹ̀tọ́ wọn nígbà tí àṣà wọn bá dojúkọ ewu.[8]

Ogún àti Ìrántí

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Àdàkọ:External media A gba Things Fall Apart gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ribiribi nínú lítíréṣọ̀ Áfíríkà lédè Gẹ̀ẹ́sì, àti fún ìwòye lítíréṣọ̀ Áfíríkà ní Ìwọ̀-oòrùn. Wọ́n ń kọ́ ọ nílùú Áfíríkà, Yúróòpù, àti Àríwá Amẹ́ríkà, níbi tí ó ti di púpọ̀ nínú kókó-ọ̀rọ̀ iṣẹ́ ìtúpalẹ̀ ti ilé-ẹ̀kọ́ gíga. Wọ́n ti túmọ̀ rẹ̀ sí èdè tó lé ní àádọ́ta.[9] Ṣáájú títẹ̀jáde Things Fall Apart, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìwé ìtàn àròsọ nípa Áfíríkà ni àwọn Òyìnbó kọ tí wọ́n sì ṣe àfihàn àwọn ọmọ Áfíríkà bíi ẹranko tí ó nílò ìmọ́lẹ̀ Ìwọ̀-oòrùn. Ṣùgbọ́n, ìwé ìtàn àròsọ náà la ọ̀nà fún àfihàn àṣà Áfíríkà tí kì í ṣe láti ọwọ́ àwọn àjèjì; ìwé ìtàn àròsọ náà ní ipa lórí àwọn oǹkọ̀wé Áfíríkà mìíràn láti kọ nǹkan nípa àwùjọ, ìtàn, àti àṣà Áfíríkà ti òde-òní.[10]

Àwọn ìtàn àròsọ àti lámèyítọ́ Achebe ń tẹ̀síwájú láti fún àwọn oǹkọ̀wé ní ìmísí káríayé. Hilary Mantel, oǹkọ̀wé tó gba àmì-ẹ̀yẹ Booker nínú àpilẹ̀kọ rẹ̀ ti ọjọ́ keje oṣù kàrún-ún ọdún 2012 nínú Newsweek sọ pé Things Fall Apart jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìwé ìtàn àròsọ márùn-ún tó wù ú jùlọ. Àwọn tó gba àmì-ẹ̀yẹ Caine Prize gẹ́gẹ́ bíi Binyavanga Wainaina àti Helon Habila, Uzodinma Iweala, àti Okey Ndibe ti sọ pé Achebe ló fún àwọn ní ìmísí.

Nígbà ayẹyẹ àádọ́ta-lélẹ́wàá (60) ọdún ìwé ìtàn àròsọ náà, wọ́n kà á ní South Bank Centre ní Lọ́ndọ̀nù ní ọjọ́ kẹẹdógún oṣù kẹrin ọdún 2018 láti ọwọ́ Femi Elufowoju Jr, Adesua Etomi, Lucian Msamati, Jennifer Nansubuga Makumbi, Chibundu Onuzo, Ellah Wakatama Allfrey, Ben Okri, àti Margaret Busby.[11][12] Ó wà lára àtòjọ ìwé ìròyìn Time fún TIME 100 Best English-language Novels from 1923 to 2005.[13] Ní ọjọ́ kàrún-ún oṣù kọkànlá ọdún 2019, BBC fi ìwé ìtàn àròsọ náà sínú àtòjọ rẹ̀ fún àwọn ìwé ìtàn àròsọ ọgọ́rùn-ún tó ní ipa jùlọ.[14] Britannica náà ṣe àkójọ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára "Àwọn Ìwé Kíkọ Tó Tóbi Jùlọ" (12 Greatest Books Ever Written).[15] Ní ọdún 2024, àjọ Open Education Data Base (OEDB) fi ìwé ìtàn àròsọ náà sínú Àtòjọ Àwọn Ìwé Àádọ́ta Tó Ní Ipa Jùlọ Nínú Ìtàn.[16]

Àwọn Àtúntò

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Wọ́n ṣe àtúntò Things Fall Apart sí eré orí rédíò, Okonkwo, láti ọwọ́ Nigerian Broadcasting Corporation ní Oṣù Kẹrin ọdún 1961. Ó gbé òṣèré àti akéwì ọmọ Nàìjíríà Wole Soyinka jáde nínú ipa àtìlẹ́yìn.[17]

Ní ọdún 1965, ajọ-olùgbéjáde ọmọ Nàìjíríà Francis Oladele dá ilé-iṣẹ́ Calpenny Nigeria Limited sílẹ̀, ilé-iṣẹ́ agbé-fíìmù-jáde àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà lẹ́yìn òmìnira. Ó gbé Things Fall Apart jáde gẹ́gẹ́ bí fíìmù kejì rẹ̀ lẹ́yìn Kongi's Harvest.

Ní ọdún 1970, wọ́n sọ ìwé ìtàn àròsọ náà di fíìmù tó tún jẹ́ orúkọ kan náà. Fíìmù náà tún jẹ́ mímọ̀ sí Bullfrog In The Sun, èyí tí olùdarí àti olùgbéjáde ọmọ Jẹ́mánì Hansjürgen Pohland ṣe pẹ̀lú àfihàn Princess Elizabeth of Toro, Johnny Sekka, àti Orlando Martins.[18]

Ní ọdún 1987, olùdarí David Orere ṣe àtúntò ìwé ìtàn àròsọ náà sínú jáwé-jùgbọ̀ ti tẹlifíṣọ̀n tí Nigerian Television Authority gbé sáfẹ́fẹ́. Ó ṣàfihàn Pete Edochie bí Okonkwo àti Justus Esiri bí Obierika. Àwọn mìíràn tí wọ́n tún wà nínú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré àtìlẹ́yìn pẹ̀lú Nkem Owoh àti Sam Loco Efe.

Ní ọdún 1999, ẹgbẹ́ olórin hip-hop ti Amẹ́ríkà, The Roots gbé àwo-orin kan jáde tí wọ́n sọ ní orúkọ kan náà pẹ̀lú ìwé ìtàn àròsọ náà. Ní ọdún yẹn kan náà, wọ́n ṣe eré orí-ìtàgé kan tí Biyi Bandele yípadà láti inú ìwé náà, wọ́n sì ṣe àfihàn rẹ̀ ní Kennedy Center.[19] Ní Oṣù Kẹ̀sán ọdún 2024, wọ́n kéde pé àtúntò tẹlifíṣọ̀n rẹ̀ ń lọ lọ́wọ́ ní ilé-iṣẹ́ A24 pẹ̀lú Idris Elba àti David Oyelowo gẹ́gẹ́ bí olùgbéjáde.[20]

Ìtọ́kasí

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
  1. ↑ Brooks, Jerome (24 June 2024). "Chinua Achebe, The Art of Fiction". The Paris Review. Retrieved 24 February 2025.
  2. 1 2 Ezenwa-Ohaeto 1997, p. 63.
  3. ↑ Ezenwa-Ohaeto 1997, p. 64.
  4. 1 2 Ezenwa-Ohaeto 1997, p. 65.
  5. ↑ Rhoads 1993, p. 61.
  6. ↑ Rhoads 1993, p. 62.
  7. ↑ Rhoads 1993, p. 62-63.
  8. ↑ Rhoads 1993, p. 69.
  9. ↑ Jilani, Sarah (8 June 2023). "Things Fall Apart: Chinua Achebe and the languages of African literature". The Conversation. Retrieved 17 November 2024.
  10. ↑ Booker (2003), p. 7.
  11. ↑ Murua, James (24 April 2018). "Chinua Achebe's "Things Fall Apart" at 60 celebration". Writing Africa. Retrieved 6 February 2026.[Ìjápọ̀ tí kò ṣiṣẹ́ mọ́]
  12. ↑ Uwisike, Blessing (23 April 2018). "Highlights from the 60th Anniversary Reading of Things Fall Apart". Brittle Paper. Retrieved 6 February 2026.
  13. ↑ Grossman, Lev (16 October 2005). "Is Full List one of the All-TIME 100 Best Novels?". Time. Archived from the original on 6 April 2020. Retrieved 17 November 2024.
  14. ↑ "100 'most inspiring' novels revealed by BBC Arts". BBC. 5 November 2019. https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-50302788.
  15. ↑ Hogeback, Jonathan (13 June 2025). "12 Novels Considered the "Greatest Book Ever Written"". Britannica. Retrieved 6 February 2026.
  16. ↑ Kan, Toni (28 July 2024). "'Things Fall Apart' named among 50 Most Influential Books of All Time". The Lagos Review. Retrieved 6 February 2026.
  17. ↑ Ezenwa-Ohaeto (1997). Chinua Achebe: A Biography Bloomington: Indiana University Press, p. 81. ISBN 0-253-33342-3.
  18. ↑ Moore, David Chioni; Analee Heath; Chinua Achebe (2008). "A Conversation with Chinua Achebe". Transition 100 (100): 23. JSTOR 20542537.
  19. ↑ Triplett, William (6 February 1999). "One-Dimensional 'Things'". https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1999/02/06/one-dimensional-things/39e446c0-9e2b-4ebb-83b5-2f85d9a6310f/.
  20. ↑ Otterson, Joe (26 September 2024). "Idris Elba to Star in 'Things Fall Apart' TV Series From A24, Elba's 22Summers, David Oyelowo (EXCLUSIVE)". Variety (in Èdè Gẹ̀ẹ́sì). Retrieved 26 September 2024.

Àwọn Ìwé Ìtọ́kasí

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Jẹ́ kíkójáde láti "https://yo.wikipedia.org/w/index.php?title=Things_Fall_Apart&oldid=632076"