Sámenuorat gáibidit Suoma skuvllaide eanet sámehistorjjá oahpahusa. Nuoraid mielas dálá dilis skuvllain oahpahuvvo áibbas menddo unnán sámekultuvrras, -gielas ja -historjjás. Dát boahtá ovdan sámenuoraid konferánssa almmolaš cealkámušas.
Sámenuoraid konferánsa geigii cealkámušas Sámedikki sadjásaš ságadoalli Tuomas Aslak Juusoi otne bearjadaga Anáris. Moaddelogi sámenuora leat dán vahkus čoahkkanan guovttebeaivásaš konferánsii ovttastallat ja háleštallat earret eará árbedieđu ja nuoraid áššiid birra.
Almmolaš cealkámuša mielde nuorat ánssášit ja dárbbašit eanet historjjá oahpahusa sámi oainnu bokte, mii ii dovdda riikka rájáid ja gieđahallá sápmelaččaid iežas álbmogin. Historjjáoahpahus galgá čujuhuvvot sihke sápmelaš ja suopmelaš nuoraide, vai ipmárdus Sámeeatnama guhkes historjjás ii báze dušše sápmelaččaide, oaivvildit nuorat.
Dasa lassin nuorat gáibidit viiddit giellaoahpahusa ja maiddái eanet ruđa oahppomateriálaide. Cealkámuša mielde sámegielat addet oktiigullevašvuođa dovddu ja čatnet olbmuid oktii sápmelaš servošii olles sámiguovllus Suoma rájáid olggobealde.
Cealkámušas daddjo maid, ahte nuorat háliidit sirdit sámegiela čuovvovaš buolvvaide ja doallat árbevieruin gitta.
– Árbediehtu ii leat juoga maid mii geahččat olggobealde, dat gullá sápmelaččaide ja lea lunddolaš oassi mis, celket nuorat.
Vai árbediehtu sirdása buolvvas bulvii, de ferte bidjat návccaid skuvlejupmái, oaivvildit sámenuorat.
– Mii nuorat bivdit, ahte boarráset buolvvat geain lea árbediehtu, eai balaše juogadeamis árbedieđu minguin.
Sámedikkis doaivva ovddidit oahppoáššiid
Tuomas Aslak Juuso mielas nuorat leat lokten cealkámušas ovdan buriid fuomášumiid.
– Das leat buorit muittuhusat áššiide, maid mii galgat joatkit ain bargat ja maiguin mii várra sáhttit ovttasbargat nuoraiguin, árvala Juuso.
Son muitala, ahte Sámedikkis lea juo dál jođus oahppomateriálaid nanosmahttin. Dasa lassin giđđat lea vuolgán johtui proseassa oahpahus- ja kulturministeriijain ollislaš oahpahusa divvumis ja ovddideamis.
Juuso dadjá, ahte Sámediggi lea jagis jahkái geahččalan loktet bajás oahpahussii laktáseaddji áššiid, muhto ráđđehusat ja ministarat eai leat daid váldán vuhtii. Danin son sávváge, ahte dálá ráđđehusas ja oahpahusministaris livčče áddejupmi sámi diliide.
– Sáhka lea várra das, ahte Helsset geahčen eai leat váldán daid vuostá, nu ahte dat livčče duohtan dahkkojuvvon. Dát leat ođđa vuogit ja strategiijat maiguin mii geahččalit nannet sámi oahpahusa, nu historjjá, oahppomateriála go árbevirolaš dieđu loktet bajás, dadjá Tuomas Aslak Juuso.
Nuorat háliidit oažžut ságastallama johtui
Almmolaš cealkámušas muittuhuvvo, ahte ON:a eamiálbmotrivttiid julggaštusa mielde Suoma stáhtas lea geatnegasvuohta doaibmat ovttas Sámedikkiin, vai dát rievttit ollašuvvet. Sámenuoraid mielas Sámediggi galggašii maid oažžut eambbo ruđa, vai dat sáhttá lihkosmuvvat iežas bargguin.
Sámenuorat bivdet maid alcces jeavddalaš arenaid čoahkkanit ja nannet searvvušlašvuođa.
Nuoraidráđi konferánssa bargojoavkku ságajođiheaddji Niila-Juhán Valkeapää gal diehtá, ahte Sámediggi bargá dálá dilis buoremusa ovddidan dihte áššiid.
– Sávaldat lea várra loktet cealkámušain áššiid bajás ja ahte šattašii juogalágan ságastallan dáin fáttáin ja das, ahte maid sámenuorat duođas háliidit.
Valkeapää lohká nuoraid áddet, ahte ruđalaš dilli lea dál hui váttis máŋgga suorggis.
– Ii leat daddjon, ahte dát áššit ollašuvvet. Iige dat leat Sámedikkige ovddasvástádus, go iihan dat beasa mearridit iežas ruhtadeamis.
Valkeapää goit sávvá, ahte Sámediggi joatká iežas barggu maid lea dassážii bargan.
– Sávan, ahte Sámediggi lokte sámenuoraid jiena gullosii maid Helssegis, gos mearrádusaid barget. Ja ahte nuoraid dorjjoše juohke suorggis, dadjá Niila-Juhán Valkeapää.
