BAIBO

AMALEMBO YA
CALO CIPYA
 Iyi Baibo ya kwa


 BAIBO AMALEMBO YA
CALO CIPYA

Ino Baibo baipilibula ukubomfya Baibo ya mu ciNgeleshi iya New World Translation of
the Holy Scriptures iyo bapitulukamo iya mu 2013.

“Shikulu Mulopwe Yehova [˘˙˘˝, YHWH ]

alanda ati: ‘ . . . Moneni! ndepanga imyulu iipya
ne sonde ilipya; Kabili ifya kale mukafilaba,
Kabili tafyakese na mu mutima wenu.’ ”
—Esaya 65:13, 17; moneni na 2 Petro 3:13.
 

˘ 2024 Photo Credits:

WATCH TOWER BIBLE Page 1856:
AND TRACT SOCIETY Top: Courtesy of Shrine of
OF PENNSYLVANIA the Book, Israel Museum,
Jerusalem
200 Watchtower Drive
Patterson, NY 12563-9205 Bottom: Courtesy of Ben-Zvi
U.S.A. Institute; photographer:
Ardon Bar-Hama
ABASABANKANYA Page 1858:
WATCHTOWER BIBLE AND ˘ The Trustees of the
TRACT SOCIETY OF NEW Chester Beatty Library,
YORK, INC. Dublin
Wallkill, New York, U.S.A. Page 1860:
Shrine of the Book,

Photo ˘ The Israel Museum,
Jerusalem
E ko yaba yonse nelyo mu
fiputulwa mu ndimi ukucila Page 1862:
pali 250. Nga mulefwaya ˘ The British Library Board
ukwishiba ishi indimi, (G.12161)
kabiyeni pa www.jw.org. Page 1866:
AmaBaibo yonse aya Left: From the book
Amalembo ya Calo Cipya A Pre-Massoretic Biblical
ayo bapulinta yalicila pali: Papyrus, by Stanley A. Cook,
M. A. ( 1903)
245,000,000
Page 1867:
Baipulintile mu 2024 From The Codex Alexandrinus
 in Reduced Photographic
Facsimile, 1909
Ino Baibo te ya kushitisha.
Yakubomfya mu mulimo wa
kusambilisha abantu Baibo
mwi sonde lyonse uo Inte sha
kwa Yehova babomba.

Baibo—Amalembo ya Calo
Cipya
New World Translation of the
Holy Scriptures
Cibemba (nwt-CW)

Baipangile ku Japan
4-7-1 Nakashinden,
Ebina City, Kanagawa-Pref,
243-0496, Japan
230824
nwt-CW
Ifyaba mu Cebo
ca kwa Lesa
Muli Baibo mwaliba amashiwi ya kwa Lesa ayo afwaya ukuti twishibe
muno nshiku. Ilatusambilisha ifyo twingacita pa kuti ifintu filetuwamina
mu mikalile yesu e lyo ne fyo twingacita pa kuti Lesa atutemwe. Ilasuka na
mepusho yakonkapo:
 

1. Bushe Lesa nani? 12. Lisubilo nshi twingakwata


pa bafwa?
2. Kuti mwacita shani pa kuti 

musambilile pali Lesa? 13. Finshi Baibo ilanda


pa kubomba?
3. Nani umwine wa Baibo? 

14. Kuti mwacita shani pa kuti mule-
4. Bushe ifyo Baibo yalanda pa sunga bwino ifyo mwakwata?
fya sayansi fya cine? 

15. Kuti mwacita shani pa kuti
5. Finshi ifyaba mu Baibo? mube ne nsansa?



6. Finshi Baibo yasobele 16. Kuti mwacita shani pa kuti

pali Mesia? mwilasakamikwa sana?



7. Finshi Baibo yasobele ukuti e 17. Bushe Baibo kuti ya-afwa shani
fikalacitika muno nshiku? ulupwa lwenu?



8. Bushe Lesa e walenga 18. Kuti mwacita shani pa kuti

abantu balecula? mupalame kuli Lesa?


9. Cinshi calenga abantu balecula? 19. Finshi fyaba mu mabuuku


10. Finshi Baibo yalaya ukuti e ya mu Baibo?


fikacitika ku ntanshi? 20. Kuti mwacita shani pa kuti


11. Bushe umuntu nga afwa mulenonkelamo sana mu fyo

aba shani? mubelenga mu Baibo?



IFYA KUSANGA IFIKOMO FYA MU BAIBO

Mu Baibo mwaba amabuuku ayalekanalekana 66. Aya amabuuku yaba mu fipande
fibili: icipande ca kubalilapo, Malembo ya ciHebere ne ciAramaic (“Icipangano ca
Kale”), e lyo icipande ca bubili Malembo ya ciGriki (“Icipangano Cipya”). Ibuuku limo
na limo balilyakanya mu fipandwa ne fikomo. Nga balemba ilembo, inamba ya kubali-
lapo iikonkana ne shina lye buuku imininako icipandwa, e lyo inamba nangu amana-
mba ayakonkelepo yemininako icikomo nelyo ifikomo. Ku ca kumwenako, nga bale-
mba ifi: Ukutendeka 1:1 ninshi balepilibula ukuti, Ukutendeka icipandwa 1, icikomo 1.

5
Icipusho na. 1

Bushe Lesa nani?



“Abantu nabeshibe ukuti ishina lyenu ni Yehova, kabili ni

mwe mweka mwe Bapulamo pano isonde ponse.”
Amalumbo 83:18 [Ibula 869]


“Ishibeni ukuti Yehova e Lesa. E watubumbile, kabili tuli

bantu bakwe.”
Amalumbo 100:3 [Ibula 882]


“Nine Yehova. Ili e shina lyandi; nshakapeele

umbi ubukata bwandi, kabili nshakapeele ifimpashanya
amalumbo yandi.”
Esaya 42:8 [Ibula 1058]


“Onse uulilila kuli Yehova no kulumbula ishina lyakwe

akapusuka.”
Abena Roma 10:13 [Ibula 1614]


“Ca cine ing’anda yonse muntu akuula, lelo uwabumbile

ifintu fyonse ni Lesa.”
AbaHebere 3:4 [Ibula 1706]

6
 

“Lolesheni mu muulu no kumona. Nani uwabumbile ishi

intanda? Ni uyo uutungulula ibumba lya shiko kabili
uushipenda; shonse alashita amashina ya shiko. Pa mu-
landu wa kuti alikwatisha amaka, kabili amaka yakwe ya
kutiinya, tapabulila nangu lumo.”
Esaya 40:26 [Ibula 1055]
 Icipusho na. 2

Kuti mwacita shani pa kuti

musambilile pali Lesa?


“Taufwile ukuleka ukulanda pa fyaba muli ili ibuuku lya

Mafunde, kabili akasuba no bushiku ulebelenga ifyale-
mbwamo mwi shiwi ilinono, pa kuti ulebika amano ku ku-
konka fyonse ifyalembwamo; pantu e lyo ifintu fikalakwe-
ndela bwino kabili e lyo ukaba na mano.”
Yoshua 1:8 [Ibula 338]


“Kabili bakonkenyepo ukubelenga ibuuku umwali Amafu-

nde ya kwa Lesa wa cine ninshi nabasansula amashiwi. Ba-
lelondolola bwino bwino amafunde pa kuti abantu beshibe
umo yalolele; e ico balengele abantu baumfwikisha ifyo
balebabelengela.”
Nehemia 8:8 [Ibula 713]


“Wa nsansa umuntu uushikonka amano ayo ababifi bapa-

nda . . . , lelo alitemwa sana amafunde ya kwa Yehova, ka-
bili alabelenga amafunde yakwe mwi shiwi ilinono akasuba
no bushiku. . . . Fyonse ifyo akulacita fyakulaenda bwino.”
Amalumbo 1:1-3 [Ibula 797]


“Filipi abutukiile ku mbali no kumumfwa alebelenga

mwi buuku lya kwa Esaya kasesema, e lyo amwipusha ati:
‘Bushe cine cine nawishiba ifyo ulebelenga?’ Na o amwa-
swike ati: ‘Inga kuti naishiba shani ukwabula uwa kuntu-
ngulula?’ ”
Imilimo 8:30, 31 [Ibula 1567-1568]

8
 

“Imibele yakwe ukutula fye apo abumbiile icalo, bailukila

ku fyo abumba, muli ifi e mo belukila amaka yakwe aya-
shingapwa, pamo na buLesa bwakwe, ica kuti tabakwata
umwa kubepekesha.”
Abena Roma 1:20 [Ibula 1603]


“Uletontonkanya sana pali ifi fintu; ulebikako sana amano,

pa kuti abantu bonse balemona bwino bwino ifyo ulelu-
nduluka.”
1 Timote 4:15 [Ibula 1693]


“Natuletontonkanya sana pa banensu pa kuti tulecincisha-

nya ukuba no kutemwa no kubomba imilimo iisuma, twila-
puswa mu kulongana.”
AbaHebere 10:24, 25 [Ibula 1714]


“Nga ca kutila umo pali imwe alekabila amano, eleka uku-

lomba kuli Lesa, na o akamupeela, pantu Lesa apeela fye
bonse ukwabula ukubakalipila.”
Yakobo 1:5 [Ibula 1721]

9
Icipusho na. 3

Nani umwine wa Baibo?



“Mose alembele fyonse ifyo Yehova amwebele.”

Ukufuma 24:4 [Ibula 147]


“Daniele alilotele iciloto kabili mu mutwe wakwe

mwalishile ifimonwa ninshi ali pa busanshi bwakwe.
Alilembele ici ciloto; alilembele fye fyonse.”
Daniele 7:1 [Ibula 1297]


“Ilyo mwatetekele icebo ca kwa Lesa ico mwaumfwile

kuli ifwe, tamwacitetekele ukuti cebo ca bantu, lelo
mwacitetekele ukuti cebo ca kwa Lesa, kabili ca cine
cebo ca kwa Lesa.”
1 Abena Tesalonika 2:13 [Ibula 1683]


“Umupashi wa kwa Lesa e watungulwile abalembele

Amalembo yonse aya mushilo, kabili aya Amalembo
yonse yalikwata umulimo wa kusambilisha.”
2 Timote 3:16 [Ibula 1698]


“Bakasesema tabaitendekele fye abene ukusesema, lelo

umupashi wa mushilo e walengele balande amashiwi
ayafumine kuli Lesa.”
2 Petro 1:21 [Ibula 1733]

10
Icipusho na. 4

Bushe ifyo Baibo yalanda

pa fya sayansi fya cine?


“Ayansa umuulu wa ku kapinda ka ku kuso pa mbilibili,

tabika isonde pa cintu nangu cimo, alibika apashaba
kantu.”
Yobo 26:7 [Ibula 767]


“Muli bemba e mo imimana yonse iya, lelo bemba

taisula. Uko imimana ifuma, e ko ibwelela pa kuti
iye muli bemba na kabili.”
Lukala Milandu 1:7 [Ibula 975]


“Kwaliba uwaikala
pa muulu wa calo
icabulungana.”
Esaya 40:22 [Ibula 1055]
Icipusho na. 5

Finshi ifyaba mu Baibo?



“Nkalenga pakabe ubulwani pali iwe no mwanakashi, na

pa mwana obe no mwana wakwe. Ena akakufwanta ku
mutwe na iwe ukamusuma ku citende.”
Ukutendeka 3:15 [Ibula 46]


“Mu mwana obe e mo inko shonse isha pe sonde

shikapaalilwa pantu naukonka ishiwi lyandi.”
Ukutendeka 22:18 [Ibula 68]


“Ubufumu bwenu bwise. Ifyo mufwaya ficitwe pano

isonde nga mu muulu.”
Mateo 6:10 [Ibula 1399]


“Pantu nomba line Lesa uupeela umutende akashonawila

Satana mwi samba lya makasa yenu.”
Abena Roma 16:20 [Ibula 1621]


“Ilyo Lesa akalenga fyonse filenakila Umwana, Umwana

na o akanakila Lesa, uwalengele ukuti aletungulula
fyonse, e lyo Lesa akaba kateka wa fintu fyonse.”
1 Abena Korinti 15:28 [Ibula 1640]

12
 

“Nomba abo Lesa alaile amalayo ni Abrahamu no mwana

wakwe . . . , no yu, . . . ni Kristu. Kabili nga ca kuti muli
basambi ba kwa Kristu, ninshi cine cine muli bana ba
kwa Abrahamu.”
Abena Galatia 3:16, 29 [Ibula 1659, 1660]


“Ubufumu bwa calo nomba bwaba Bufumu bwa kwa

Shikulwifwe kabili ubwa kwa Kristu wakwe, kabili
akateka umuyayaya.”
Ukusokolola 11:15 [Ibula 1757]


“E ico icing’wena icikalamba balicipoosele panshi, ici-

soka ca pa kutendeka, iciitwa Kaseebanya kabili Satana,
icilufya aba pano isonde bonse; balicipoosele pe sonde,
kabili bamalaika ba ciko nabo babapoosele pamo naco.”
Ukusokolola 12:9 [Ibula 1758]


“Aikete icing’wena, icisoka ca pa kutendeka, e kutila Ka-

seebanya kabili Satana, no kucikaka pa myaka 1,000.”
Ukusokolola 20:2 [Ibula 1766]

13
 Icipusho na. 6

Finshi Baibo yasobele

pali Mesia?
UBUSESEMO IFYO BWAFIKILISHIWE


“We Betelehemu Efrata, “Ilyo papitile inshita ukutu-

. . . Muli iwe e mukafuma la apo Yesu afyalilwe mu
uukaba kateka mu musumba wa Betelehemu
Israele.” uwa mu Yudea mu nshiku
Mika 5:2 [Ibula 1351] sha Mfumu Herode, mo-
neni! ababukila ku ntanda
abafumine ku kabanga ba-
liile ku Yerusalemu.”
Mateo 2:1 [Ibula 1393]


“Ba-akana ifya kufwala “Nomba ilyo abashilika ba-

fyandi, kabili bapendula poopeele Yesu pa cimuti,
pa kwakana ica kufwala babuulile ifya kufwala fya-
candi.” kwe ifya kunse bafyakanya
Amalumbo 22:18 [Ibula 813] apali 4. . . . Babuulile ne
ca kufwala cakwe ica mu
kati. Ici ica kufwala
tacakwete umulundo uku-
fuma pa muulu ukufika
panshi. E ico balanshenye
abati: ‘Twicilepula iyo,
lelo natupendule, pa kuti
twishibe uwalacisenda.’”
Yohane 19:23, 24 [Ibula 1549]

14
 UBUSESEMO IFYO BWAFIKILISHIWE


“Alalinda amafupa yakwe “Ilyo bafikile pali Yesu, ba-

yonse; takwaba nangu sangile ukuti nafwa kale, e
limo ilyakontokapo.” ico tabamufunine amolu.”
Amalumbo 34:20 [Ibula 823] Yohane 19:33 [Ibula 1549]


“Ico bamulashiile ni pa “Lelo umushilika umo amu-

mulandu wa filubo fyesu.” lashile ifumo mu mbafu,
Esaya 53:5 [Ibula 1077] kabili ilyo line umulopa na
menshi fyalifumine.”
Yohane 19:34 [Ibula 1549]


“Bampeele amalipilo yandi, “Lyena umo pa basambi

indalama sha silfere 30.” 12 uo baleita ati Yuda
Sekaria 11:12, 13 [Ibula 1382] Iskariote, aile ku ntungu-
lushi sha bashimapepo ka-
bili abepwishe ati: ‘Finshi
mukampeela nga namufu-
tuka pa kuti mukamwika-
te?’ Nabo bamwebele
abati bali no kumupeela
indalama sha silfere 30.”
Mateo 26:14, 15; 27:5
[Ibula 1431, 1433]

15
Icipusho na. 7

Finshi Baibo yasobele ukuti

e fikalacitika muno nshiku?


“Uluko lukemina uluko lumbi no bufumu bukemina

ubufumu bumbi . . . Fyonse ifi fikaba e ntendekelo ya
bucushi ubukaba ngo kucula kwa pa kupaapa.”
Mateo 24:7, 8 [Ibula 1427]


“Kukesaba bakasesema ba bufi abengi kabili bakalalufya

abantu abengi; kabili pa mulandu wa kuti bumpulama-
funde bukalafulilako, ukutemwa kwa bengi kukacepa.”
Mateo 24:11, 12 [Ibula 1427]


“Ilyo mukomfwa inkondo na malyashi ya nkondo,

mwikatiina; pantu ifi fintu fifwile ukucitika ilyo
impela ishilaisa.”
Marko 13:7 [Ibula 1459]


“Kukaba ifinkukuma ifikalamba, na mu ncende ishapusa-

napusana mukaba ifipowe ne fikuko; kabili abantu ba-
kamona ifya kutiinya, na mu muulu mukaba ifishibilo
ifikalamba.”
Luka 21:11 [Ibula 1509]

16
 

“Mu nshiku sha kuleke-

lesha mukesaba inshita
ishayafya nga nshi. Pantu
abantu bakaba abaite-
mwa, abatemwa indala-
ma, aba mataki, aba ma-
tutumuko, abapontela
ifya mushilo, abashu-
mfwila abafyashi babo,
abashitasha, abashaba ne
cishinka, abashatemwa
abantu, abashifwaya ifi-
pangano, aba lwambo,
abashailama, abankalwe,
abashatemwa ubusuma,
abafutuka abanabo, ba-
munshebwa, aba cilumba,
abatemwa ukwangala
ukucila ukutemwa Lesa,
abamoneka kwati ni baka-
pepa lelo abakaana ama-
ka ya bukapepa.”
2 Timote 3:1-5 [Ibula 1698]

17
Icipusho na. 8

Bushe Lesa e walenga

abantu balecula?


“Lesa wa cine te kuti acite ifyabipa, Uwa Maka Yonse te

kuti acite icishalungama!”
Yobo 34:10 [Ibula 777]


“Ilyo umuntu aeshiwa, etila: ‘Ni Lesa e ulenjesha.’ Pantu

takuli uwingatunka Lesa ukucita ifyabipa, kabili umwi-
ne tesha muntu nangu umo.”
Yakobo 1:13 [Ibula 1721]


“Mulepoosa amasakamika yenu yonse pali ena, pantu

alamusakamana.”
1 Petro 5:7 [Ibula 1731]


“Yehova tashingashinga ukufikilisha ifyo alaya, nangu ca

kuti bamo batila alashingashinga, lelo alamutekanishi-
sha pantu tafwaya umuntu nangu umo akonaike, lelo
afwaya ukuti bonse bakalapile.”
2 Petro 3:9 [Ibula 1735]

18
Icipusho na. 9

Cinshi calenga
abantu balecula?


“Ababutukisha te lyonse bacimfya mu lubilo lwa kuci-

mfyanya, aba maka nabo te lyonse bacimfya mu nko-
ndo, kabili aba mano te lyonse bakwata ifya kulya, na
bacenjela te lyonse bakwata ifyuma, kabili abaishiba
ifingi te lyonse ifintu fibendela bwino, pantu inshita ne
fintu ificitika ukwabula ukwenekela ficitikila fye
umuntu onse.”
Lukala Milandu 9:11 [Ibula 983]


“Filya fine ulubembu lwaingilile mu mwaume umo

pano calo ne mfwa yaingilile mu lubembu, e fyo ne
mfwa yasalanganine ku bantu bonse pantu bonse
balibembwike—.”
Abena Roma 5:12 [Ibula 1607]


“Ici e calengele Umwana wa kwa Lesa amoneke, pa kuti

onaule imilimo ya kwa Satana Kaseebanya.”
1 Yohane 3:8 [Ibula 1738]


“Icalo conse caba mu maka ya mubifi.”

1 Yohane 5:19 [Ibula 1741]

19
Icipusho na. 10

Finshi Baibo yalaya ukuti

e fikacitika ku ntanshi?


“Abalungama e bakekala mu calo, kabili bakekalamo

umuyayaya.”
Amalumbo 37:29 [Ibula 827]


“Isonde likatwalilila ukubako.”

Lukala Milandu 1:4 [Ibula 975]


“Akamina imfwa umuyayaya, kabili Shikulu Mulopwe

Yehova akakuumuna ifilamba ku menso yonse.”
Esaya 25:8 [Ibula 1032]


“Pali ilya nshita amenso ya bashimona yakamona, na ma-

twi ya bakoma amatwi yakatendeka ukumfwa. Pali ilya
nshita uwalemana akacilauka nge nsebula, kabili ululimi
lwa kwa cibulu lukaula akapundu. Mu matololo mukala-
fukauka amenshi, ne milonga ikalapita mu fiswebebe.”
Esaya 35:5, 6 [Ibula 1048]


“Akakuumuna ifilamba fyonse ku menso yabo, ne mfwa

tayakabeko na kabili, takwakabe no kuloosha nangu
ukuteta nangu ukukalipwa na kabili. Ifya kale nafipita.”
Ukusokolola 21:4 [Ibula 1767]

20
 

“Bakakuula amayanda no kwikala-

mo, kabili bakalima amabala ya
myangashi no kulya ifisabo fya
yako. Tabakakuule amayanda
e lyo abantu bambi bakekalemo,
kabili tabakalimbe ifimuti fya
myangashi e lyo abantu bambi
bakalye ifisabo fya iko. Pantu
inshiku sha bantu bandi shikaba
nge nshiku sha cimuti, kabili aba-
ntu bandi abo nasala bakasekela-
mo nga nshi mu mulimo wa
minwe yabo.”
Esaya 65:21, 22 [Ibula 1094]
Icipusho na. 11

Bushe umuntu nga

afwa aba shani?


“Nga aleka ukupeema, abwelela ku mushili; pali bulya

bwine ubushiku amatontonkanyo yakwe yalaloba.”
Amalumbo 146:4 [Ibula 924]


“Pantu aba mweo balishiba ukuti bakafwa, lelo abafwa

tabaishiba nangu cimo . . . Umulimo onse uo iminwe
yobe yasanga, uleubomba na maka yobe yonse, pantu
ku Nshiishi uko uleya takwaba ukubomba, takwaba
ukutantika ifya kucita, takwaba ukwishiba ifintu,
nelyo ukuba na mano.”
Lukala Milandu 9:5, 10 [Ibula 983]


“[Yesu] abebele ati: ‘Lasaro umunensu nalaala utulo,

lelo ndeya mu kumubuusha.’ Lelo ico Yesu alelandapo
ca kutila Lasaro alifwile. Nomba bena baleti alelanda pa
kulaala fye utulo. Lyena Yesu abebele fye mu kulungati-
ka ati: ‘Lasaro nafwa.’ ”
Yohane 11:11, 13, 14 [Ibula 1536]

22
Icipusho na. 12

Lisubilo nshi twingakwata

pa bafwa?


“Mwipapa pali ici, pantu inshita ileisa ilyo bonse ababa

mu nshiishi sha cibukisho bakomfwa ishiwi lyakwe e lyo
bakafumemo.”
Yohane 5:28, 29 [Ibula 1526]


“Bonse twalikwata isubilo lya kuti abalungama na basha-

lungama bakabuushiwa.”
Imilimo 24:15 [Ibula 1594]


“Namwene abafwa, bashimucindikwa na bantu yawe-

yawe, nabeminina pa ntanshi ya cipuna ca Bufumu, ne
fimfungwa fyalifungulwilwe. Lelo kwali icimfungwa na
cimbi icafungulwilwe; icimfungwa ca mweo. Abafwa ba-
bapingwilile ku fyalembelwe muli ifi fimfungwa ukuli-
ngana ne fyo balecita. Bemba alekele abafwa abalimo,
ne mfwa yalekele abafwa abo yakwete, Inshiishi nayo
yalekele abafwa abalimo, kabili bonse babapingwile
ukulingana ne fyo balecita.”
Ukusokolola 20:12, 13 [Ibula 1767]

23
Icipusho na. 13

Finshi Baibo ilanda

pa kubomba?



“Bushe naumona uwaishiba sana ukubomba umulimo

wakwe? Akeminina pa ntanshi ya mfumu; takeminine
pa ntanshi ya bantu yaweyawe.”
Amapinda 22:29 [Ibula 960]


“Uwiba aleke ukwiba; lelo alebombesha, alebomba

imilimo iisuma pa kuti engalakwata ifya kupeelako
uushikwete.”
Abena Efese 4:28 [Ibula 1668]



“Umuntu onse alingile

ukulya no kunwa, no ku-
sekelamo mu kubombesha
kwakwe konse. Ubu bupe
ubo Lesa apeela abantu.”
Lukala Milandu 3:13 [Ibula 977]

24
Icipusho na. 14

Kuti mwacita shani pa

kuti mulesunga bwino
ifyo mwakwata?


“Uwatemwa ukwangala akaba umupiina; no watemwa

umwangashi na mafuta takabe umukankaala.”
Amapinda 21:17 [Ibula 958]


“Uukongola alaba umusha ku o akongolako.”

Amapinda 22:7 [Ibula 959]


“Nani pali imwe nga alefwaya ukukuula ulupungu

uushingabala aikala panshi no kupenda ishingapoo-
swapo, pa kuti amone nga nakwata isha kulupwishisha?
Pantu kuti apanga umufula wa luko lelo afilwa ukulu-
pwisha, kabili abantu bonse abalemonako batendeka
ukumuseka, abati, ‘Uyu muntu alitendeke ukukuula lelo
alifilwa ukupwisha.’ ”
Luka 14:28-30 [Ibula 1499]


“Ilyo baikwite, aebele abasambi bakwe ati: ‘Longanyeni

ifishelepo, pa kuti twipoosapo nangu kamo.’ ”
Yohane 6:12 [Ibula 1527]

25
Icipusho na. 15

Kuti mwacita shani pa

kuti mube ne nsansa?


“Cawamapo ukulya umusalu mu ng’anda umo batemwa-

na, ukucila ukulya ing’ombe iyanona mu ng’anda umo
bapatana.”
Amapinda 15:17 [Ibula 949]


“Ine ne Yehova nine Lesa obe, uukusambilisha ifinga-

kuwamina, uukutungulula mu nshila iyo ufwile ukwe-
ndamo.”
Esaya 48:17 [Ibula 1069]


“Ba nsansa abaishiba ukuti balakabila ifya kwa Lesa,

pantu Ubufumu bwa mu muulu bwabo.”
Mateo 5:3 [Ibula 1396]


“Uletemwa umunobe nge fyo waitemwa we mwine.”

Mateo 22:39 [Ibula 1424]


“Ifyo mufwaya abantu balemucitila, e fyo na imwe

mulebacitila.”
Luka 6:31 [Ibula 1480]


“Aba nsansa bantu abomfwa icebo ca kwa Lesa no

kukonka ifyo cilanda!”
Luka 11:28 [Ibula 1492]

26
 

“Umuntu nangu akwate shani ifingi, ubumi bwakwe

tabuba mu fintu akwata.”
Luka 12:15 [Ibula 1494]


“E ico, nga natukwata ifya kulya ne fya kufwala, tuteke

imitima kuli ifi fine fintu.”
1 Timote 6:8 [Ibula 1694]



“Mwaliba insansa
ishingi mu ku-
peela ukucila
mu kupokelela.”
Imilimo 20:35
[Ibula 1588]

27
Icipusho na. 16

Kuti mwacita shani pa kuti

mwilasakamikwa sana?


“Poosa icisendo cobe pali Yehova, na o akakukosha.

Takaleke uwalungama akawe.”
Amalumbo 55:22 [Ibula 842]


“Ifyo uwacincila apanga ukucita filamwendela bwino,

lelo bonse abacita ifintu lubilo lubilo ukwabula
ukutontonkanyapo balola ku bupiina.”
Amapinda 21:5 [Ibula 957]


“Witiina pantu ndi na iwe. Wilasakamana pantu nine

Lesa obe. Ndekukosha kabili ndekwafwa. Ukuboko kwa-
ndi ukwa ku kulyo ukucita ifyalungama kulekwikatilila.”
Esaya 41:10 [Ibula 1056]


“Nani pali imwe engalundako umukono umo ku bumi

bwakwe nga alesakamikwa?”
Mateo 6:27 [Ibula 1399]


“E ico mwilasakamikwa pa bushiku bwa mailo, pantu

ubushiku bwa mailo bukaba na masakamika ya buko.
Cila bushiku bulakwata amafya ya buko ayalinga.”
Mateo 6:34 [Ibula 1400]

28


“Mwishibe bwino bwino ifyacilapo ukucindama.”

Abena Filipi 1:10 [Ibula 1672]


“Mwisakamikwa nangu cimo, lelo muli fyonse lekeni

Lesa eshibe ifyo mulelomba, mu kupepa no kupaapaata
pamo no kutootela; kabili umutende wa kwa Lesa uwa-
cila pa fyo twaishiba ukalinda imitima yenu na mato-
ntonkanyo yenu ukupitila muli Kristu Yesu.”
Abena Filipi 4:6, 7 [Ibula 1676]

29
Icipusho na. 17

Bushe Baibo kuti ya-afwa

shani ulupwa lwenu?

ABALUME/ABAFYASHI ABAUME


“Ifi fine e fyo na balume bafwile ukulatemwa abakashi

babo kwati mibili yabo. Umwaume uwatemwa umukashi
wakwe ninshi ali-itemwa umwine, pantu takwatala aku-
ba umwaume uwapata umubili wakwe, lelo umwaume
onse alaliisha umubili wakwe kabili alausunga bwino . . .
Imwe umo umo afwile ukutemwa umukashi wakwe nge
fyo aitemwa umwine.”
Abena Efese 5:28, 29, 33 [Ibula 1670]


“Mwe bashibo, mwilakalifya abana benu, lelo pa kuba-

kusha mulebasalapula kabili mulebakonkomesha ukuli-
ngana ne fyo Yehova afwaya.”
Abena Efese 6:4 [Ibula 1670]


ABAKASHI


“Umukashi na o afwile ukuba no mucinshi sana ku

mulume wakwe.”
Abena Efese 5:33 [Ibula 1670]


“Mwe bakashi, mulenakila abalume benu, pantu e fyo

Shikulu amwenekela ukulacita.”
Abena Kolose 3:18 [Ibula 1680]

30
 
ABANA


“Mwe bana, muleumfwila abafyashi benu ukulingana ne

fyo Shikulu afwaya, pantu ici e calungama. ‘Mulecindi-
ka bashinwe na banyinenwe.’ Ili e funde lya kubalilapo
ilyakwata ubulayo bwa kuti: ‘Pa kuti ifintu filemuwami-
na na pa kuti mukekale inshiku ishingi pano isonde.’ ”
Abena Efese 6:1-3 [Ibula 1670]


“Mwe bana, muleumfwila abafyashi benu muli fyonse,

pantu ukucita ifi e kwawama mu menso ya kwa
Shikulu.”
Abena Kolose 3:20 [Ibula 1680]

31
Icipusho na. 18

Kuti mwacita shani pa kuti

mupalame kuli Lesa?


“Mwe bomfwa amapepo, kuli imwe e ko abantu

balekanalekana bakesa.”
Amalumbo 65:2 [Ibula 848]


“Cetekela Yehova no mutima obe onse, kabili wicetekela

amano yobe. Muli fyonse ifyo ucita uleibukisha ifyo
alanda, kabili akakulanga inshila iyalungama.”
Amapinda 3:5, 6 [Ibula 932]


“Pa kuti bakabe no mweo wa muyayaya, kano baishiba

imwe mwe Lesa wa cine mweka, na Yesu Kristu uo
mwatumine.”
Yohane 17:3 [Ibula 1545]


“Lesa . . . taba ukutali na ifwe umo umo.”

Imilimo 17:27 [Ibula 1583]


“Ico ntwalilila ukupepelapo ca kuti, ukutemwa kwenu

kulekulilako lyonse kabili muleishibilako bwino bwino
no kwiluka ifyo Lesa afwaya.”
Abena Filipi 1:9 [Ibula 1672]

32
 

“Nga ca kutila umo pali imwe alekabila amano, eleka

ukulomba kuli Lesa, na o akamupeela, pantu Lesa
apeela fye bonse ukwabula ukubakalipila.”
Yakobo 1:5 [Ibula 1720]


“Palameni kuli Lesa, na o akapalama kuli imwe. Sangulu-

leni iminwe yenu mwe babembu, kabili sangululeni imi-
tima yenu mwe ba mitima ibili.”
Yakobo 4:8 [Ibula 1724]


“Ukutemwa Lesa kwalola mu kuti, tufwile ukulakonka

amafunde yakwe; kabili amafunde yakwe tayakosa.”
1 Yohane 5:3 [Ibula 1740]

33
Icipusho na. 19

Finshi fyaba mu mabuuku

ya mu Baibo?

AMALEMBO YA CIHEBERE (“ICIPANGANO CA KALE”)


AMABUUKU YA KUBALILAPO 5:
Ukutendeka, Ukufuma, Ubwina Lebi, Impendwa, Amalango
Muli aya mabuuku mwaba ilyashi ililanda pa fyalecitika ukutula lintu
ifintu fyabumbilwe mpaka ilyo abena Israele baishileba uluko


AMABUUKU UMWABA IFYALECITIKA KALE (AMABUUKU 12):

Yoshua, Abapingushi, Ruti
Muli aya mabuuku mwaba ilyashi ililanda pa fyo abena Israele baingile
mu Calo ca Bulayo ne fyacitike pa numa
1 na 2 Samwele, 1 na 2 Ishamfumu, 1 na 2 Imilandu
Muli aya mabuuku mwaba ilyashi ililanda pa bena Israele mpaka ilyo
Yerusalemu yaonawilwe
Esra, Nehemia, Estere
Muli aya mabuuku mwaba ilyashi ililanda pa bena Israele pa numa ya
kubwela ku Babiloni uko babasendele bunkole


AMABUUKU YA MISHIKAKULO NE NSOSELO (AMABUUKU 5):

Yobo, Amalumbo, Amapinda, Lukala Milandu, Ulwimbo lwa Nyimbo
Muli aya mabuuku mwaba insoselo e lyo ne nyimbo


AMABUUKU YA BUSESEMO (AMABUUKU 17):

Esaya, Yeremia, Inyimbo sha Bulanda, Esekiele, Daniele, Hosea, Yoele,
Amose, Obadia, Yona, Mika, Nahumu, Habakuki, Sefania, Hagai,
Sekaria, Malaki
Muli aya mabuuku mwaba amasesemo nelyo ifyo Lesa alandiile libela
ifyali no kukuma abantu bakwe

34

AMALEMBO YA CIGRIKI (“ICIPANGANO CIPYA”)


AMABUUKU YA MBILA NSUMA (AMABUUKU 4):

Mateo, Marko, Luka, Yohane
Muli aya mabuuku mwaba ilyashi ililanda pali Yesu ne fyo alebomba
imilimo ya kwa Lesa


IMILIMO YA BATUMWA (IBUUKU LIMO):

Muli ili buuku mwaba ilyashi ililanda pa fyo icilonganino ca Bena Kristu
catendeke ne fyo bamishonari babombele


AMAKALATA (AMABUUKU 21):

Abena Roma, 1 na 2 Abena Korinti, Abena Galatia, Abena Efese,
Abena Filipi, Abena Kolose, 1 na 2 Abena Tesalonika
Aya mabuuku, makalata ayo balembeele ifilonganino ifyalekanalekana
ifya Bena Kristu
1 na 2 Timote, Tito, Filemone
Aya mabuuku, makalata ayo balembeele Abena Kristu bamo, umo umo
AbaHebere, Yakobo, 1 na 2 Petro, 1, 2, e lyo na 3 Yohane, Yuda
Aya mabuuku, makalata ayo balembeele Abena Kristu bonse fye


UKUSOKOLOLA (IBUUKU LIMO):

Muli ili buuku mwaba ifimonwa fya busesemo ifyo Lesa alangile
umutumwa Yohane

35
 Icipusho na. 20

Kuti mwacita shani pa kuti

mulenonkelamo sana mu
fyo mubelenga mu Baibo?

ILYO MULEBELENGA BAIBO MULEYIPUSHA AYA AMEPUSHO:


Bushe ifi ndebelenga filensambilisha finshi pali Yehova Lesa?

Bushe ifi ndebelenga mu Malembo fikatene shani ne lyashi
ilyaba mu Baibo?
Kuti nabomfya shani ifi fyebo?
Kuti nabomfya shani ifi ifikomo pa kwafwa bambi?



“Icebo cenu ni nyali

iisanika apo amakasa
yandi yalenyanta, kabili
lubuuto ulusanika mu
nshila yandi.”
Amalumbo 119:105
[Ibula 906]
 AMASHIWI YA KUTAMPILAPO
Baibo ya Mushilo e nshila iyo Lesa abomfya pa kulanda na ifwe. Pa kuti twi-
shibe Umwine wa Baibo, tufwile ukulaibelenga. (Yohane 17:3; 2 Timote 3:16)
Muli Baibo, Yehova Lesa alilanda ifyo afwaya ukucitila abantu ne fyo afwaya
ukuti isonde likabe.—Ukutendeka 3:15; Ukusokolola 21:3, 4.
Takwaba icitabo cimbi icafwa sana abantu icacila pali Baibo. Baibo ilalenga
twaba ne mibele iyo Yehova akwata pamo nga ukutemwa, uluse ne cikuuku.
Ilalenga abantu baba ne subilo kabili balashipikisha amafya nangu bacule
shani. Kabili ilalanda pa fyo abantu ba muli cino calo bacita ifyapusana ne
fyo Lesa afwaya.—Amalumbo 119:105; AbaHebere 4:12; 1 Yohane 2:15-17.
Pa kubalilapo Baibo bailembele mu ciHebere, mu ciAramaiki e lyo na mu ci-
Griki. Baibo bali-ipilibula yonse nelyo iciputulwa mu ndimi nalimo 3,000.
E buuku ilyo bapilibula no kusabankanya sana ukucila amabuuku yonse. Ifi
fine e fyo tufwile ukwenekela Icebo ca kwa Lesa ukuba. Baibo yasobele uku-
ti: “Iyi mbila nsuma ya Bufumu [e kutila amashiwi ayacindama ayo Baibo ila-
ndapo sana] ikabilwa ku bantu bonse aba pe sonde pa kuti ikabe inte ku nko
shonse, e lyo impela ikesa.”—Mateo 24:14.
Apo twalishiba ifyo amashiwi yaba mu Baibo yacindama, natuipitulukamo,
lelo tatwalwile ubupilibulo bwa mashiwi yabamo. Twalishiba ukuti tufwile
ukulemba amashiwi filya fine fye yafwile ukuba, ukwabula ukwalula ubupili-
bulo. Baibo—Amalembo ya Calo Cipya, yafumine mu 2008. Pa kupituluka
muli ino Baibo iifumine, babomfeshe Baibo ya ciNgeleshi iya New World
Translation iyapitulukwamo iya mu 2013. Ino Baibo ya mu Cibemba nai-
kwata fyonse ifyaba muli Baibo ya mu ciNgeleshi iya mu 2013. Nomba mu
myaka ukucila pali 60 iyapitapo, ifyo abantu balanda iciNgeleshi fyalyaluka.
Ici e calengele ababa muli Komiti ya Baibo ya Malembo ya Calo Cipya (New
World Bible Translation Committee) basalepo ukupituluka muli Baibo ya New
World Translation. Ico tufwaisha, kupilibula Baibo iya-anguka ukumfwa no
kubelenga, ukwabula ukwalula ubupilibulo bwa mashiwi yabamo. Ifipande
fyaba mu Ifyebo Fyalundwako ifitila “Ifya Kukonka pa Kupilibula Baibo,” “Ifi-
li Muli ino Baibo iyo Bapitulukamo,” na “Ifyo Cali pa Kuti Tukwate Baibo” fi-
lalanda pa mashiwi yamo ayo ba-alula muli ino Baibo bapitulukamo.
Bonse abatemwa Yehova Lesa kabili abamupepa, balafwaya ukukwata Baibo
iyo bapilibula bwino kabili iyo bengalaumfwikisha. (1 Timote 2:4) Ici e cale-
nga kube Baibo iyo bapitulukamo mu ciNgeleshi kabili tulefwaisha bakaipi-
libule mu ndimi ishingi. Tule-enekela ukuti mwe ba kulabelenga ino Baibo ya
Malembo ya Mushilo mukasambililamo ifingi sana, kabili ‘mukafwaya Lesa,
no kumusanga.’—Imilimo 17:27.
Komiti ya Baibo ya Malembo ya Calo Cipya
August 2013

39
 AMASHINA YA MABUUKU NE FYO YATANTAMA

AYA M A L E M B O YA C I H E B E R E - N E C I A R A M A I K I

IBUUKU ICISHIBILO IBULA IBUUKU ICISHIBILO IBULA

Ukutendeka ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ukt 41 Lukala Milandu ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Lkm 974
Ukufuma ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ukf 113 Ulwimbo lwa Nyimbo ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Uln 986
Ubwina Lebi ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Le 174 Esaya ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Es 996
Impendwa ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Imp 219 Yeremia ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ye 1096
Amalango ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Amg 283 Inyimbo sha Bulanda ˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Isb 1193
Yoshua ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Yos 336 Esekiele ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ek 1204
Abapingushi ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Aba 372 Daniele ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Da 1284
Ruti ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ru 408
Hosea ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ho 1308
1 Samwele ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 1Sa 413
Yoele ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Yoe 1323
2 Samwele ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 2Sa 460
Amose ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ams 1329
1 Ishamfumu ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 1Is 500
Obadia ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ob 1340
2 Ishamfumu ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 2Is 547
1 Imilandu ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 1Im 592 Yona ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Yn 1342
2 Imilandu ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 2Im 635 Mika ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Mk 1345
Esra ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Esr 686 Nahumu ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Na 1355
Nehemia ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Neh 702 Habakuki ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Hab 1359
Estere ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Est 724 Sefania ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Sef 1363
Yobo ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Yb 736 Hagai ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Hg 1368
Amalumbo ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Am 789 Sekaria ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Sek 1371
Amapinda ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Amp 927 Malaki ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Mal 1385

A M A L E M B O YA C I G R I K I AYA B E N A K R I S T U

IBUUKU ICISHIBILO IBULA IBUUKU ICISHIBILO IBULA

Mateo ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Mt 1390 1 Timote ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 1Ti 1689
Marko ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Mko 1437 2 Timote ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 2Ti 1695
Luka ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Lk 1466 Tito ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Tt 1700
Yohane ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Yoh 1517 Filemone ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Flm 1702
Imilimo ya Batumwa ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Imi 1553 AbaHebere ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ He 1704
Abena Roma ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ro 1601 Yakobo ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Yak 1720
1 Abena Korinti ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 1Ko 1622 1 Petro ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 1Pe 1726
2 Abena Korinti ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 2Ko 1642 2 Petro ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 2Pe 1732
Abena Galatia ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ga 1656 1 Yohane ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 1Yo 1736
Abena Efese ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ef 1664 2 Yohane ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 2Yo 1741
Abena Filipi ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Flp 1671 3 Yohane ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 3Yo 1742
Abena Kolose ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Ko 1677 Yuda ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Yu 1743
1 Abena Tesalonika ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 1Te 1682 Ukusokolola ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ Uks 1745
2 Abena Tesalonika ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 2Te 1686

Umutande wa Mabuuku ya mu Baibo ˛˛˛ 1770 Ifyebo Fyalundwako A ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 1845

Icisontelelo ca Mashiwi Yali mu Baibo ˛˛ 1772 Ifyebo Fyalundwako B ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 1893
Amashiwi ya mu Baibo ne fyo
Yapilibula ˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛˛ 1806

40
 U KUTE N DE KA
I F YA B A M U L I I L I I B U U K U

1 Ukubumba umuulu ne sonde (1, 2) 7 Baingila mu cibwato (1-10)

Inshiku 6 isha kubumba isonde (3-31) Kwaba Ilyeshi pa calo (11-24)
Ubushiku bwa kubalilapo: ulubuuto; 8 Amenshi ya Lyeshi yacepa (1-14)
akasuba no bushiku (3-5) Atuma inkunda (8-12)
Ubushiku bwalenga shibili: Bafuma mu cibwato (15-19)
ulwelele (6-8)
Ubulayo bwa kwa Lesa ubwakuma
Ubushiku bwalenga shitatu: isonde (20-22)
umulundu ne fimenwa (9-13)
Ubushiku bwalenga 4: ifisanika mu 9 Lesa aeba abantu ifya kucita (1-7)
muulu (14-19) Ifunde lya pa mulopa (4-6)
Ubushiku bwalenga 5: isabi ne Icipangano ca mukolamfula (8-17)
fyuni (20-23) Amasesemo pa batuntwike muli
Ubushiku bwalenga 6: inama na Noa (18-29)
bantu (24-31) 10 Amashina ya nko (1-32)
2 Lesa atuusha mu bushiku Abatuntwike muli Yafete (2-5)
bwalenga 7 (1-3) Abatuntwike muli Hamu (6-20)
Yehova Lesa, Kabumba wa muulu ne Nimrode umulwani wa kwa
sonde (4) Yehova (8-12)
Umwaume no mwanakashi mwi bala lya Abatuntwike muli Shemu (21-31)
Edeni (5-25) 11 Ulupungu lwa Babele (1-4)
Umuntu abumbwa ku mushili (7) Yehova afulunganya ululimi (5-9)
Umuti wa kwishiba uo babaleseshe Ukufuma pali Shemu ukufika pali
ukulyako (15-17) Abramu (10-32)
Umwanakashi abumbwa (18-25) Ulupwa lwa kwa Tera (27)
3 Ifyo ulubembu lwatendeke (1-13) Abramu afuma mu Uri (31)
Ubufi bwa kubalilapo (4, 5) 12 Abramu afuma mu Harani aya ku
Yehova apingula bacipondoka (14-24) Kanaani (1-9)
Umwana wa mwanakashi Lesa alaya Abramu (7)
asobelwa (15) Abramu na Sarai bafika mu
Babatamfya mu Edeni (23, 24) Egupti (10-20)
4 Kaini na Abele (1-16) 13 Abramu abwelela ku Kanaani (1-4)
Abatuntwike muli Kaini (17-24) Abramu na Lote bapatukana (5-13)
Sete no mwana wakwe Enoshe (25, 26) Lesa abwekeshapo ukulaya
5 Ukutula pali Adamu ukushinta pali Abramu (14-18)
Noa (1-32) 14 Abramu apususha Lote (1-16)
Adamu afyala abana abaume na Melkisedeke apaala Abramu (17-24)
bana abanakashi (4)
Enoke ale-enda na Lesa (21-24) 15 Lesa apangana na Abramu
icipangano (1-21)
6 Abana ba kwa Lesa baupa abanakashi Lesa asobela ukuti bakabacusha pa
pe sonde (1-3) myaka 400 (13)
AbaNefili bafyalwa (4) Lesa abwekeshapo ukulaya
Ifyabipa ifyo abantu balecita fyalenga Abramu (18-21)
Yehova aba no bulanda (5-8)
Noa bamupeela umulimo wa kukuula 16 Hagari na Ishmaele (1-16)
icibwato (9-16) 17 Abrahamu bamweba ukuti akaba wishi
Lesa abilisha ukuti aali no kuleta wa nko ishingi (1-8)
Ilyeshi (17-22) Abramu bamwinika ati Abrahamu (5)

41
UKUTENDEKA Ifyabamo 42

Icipangano ca kusembululwa (9-14) 27 Isaki apaala Yakobo (1-29)

Sarai bamwinika ati Sara (15-17) Esau alefwaya ukupaalwa lelo talelanga
Lesa alaya ukuti Isaki akafyalwa (18-27) ukulapila (30-40)
18 Bamalaika batatu batandalila Esau apata Yakobo (41-46)
Abrahamu (1-8) 28 Isaki aleka Yakobo aya ku
Sara bamulaya ukuti akakwata umwana Padani-aramu (1-9)
umwaume; aseka (9-15) Yakobo alota iciloto pa Betele (10-22)
Abrahamu apaapaatilako abena Lesa aeba Yakobo ifyo alaile
Sodomu (16-33) Abrahamu (13-15)
19 Lote bamutandalila kuli bamalaika (1-11) 29 Yakobo amonana na Rakele (1-14)
Lote no lupwa lwakwe babacincisha Yakobo atemwa Rakele (15-20)
ukufuma mu musumba (12-22) Yakobo aupa Leya na Rakele (21-29)
Umusumba wa Sodomu no wa Gomora Abana 4 abo Yakobo afyele muli Leya:
yaonaulwa (23-29) Rubene, Simeone, Lebi, na Yuda (30-35)
Muka Lote asanguka ilibwe lya
mucele (26) 30 Bilha afyala Dani na Naftali (1-8)
Lote na bana bakwe abanakashi (30-38) Silupa afyala Gadi na Ashere (9-13)
Ukwatuntwike abena Moabu na bena Leya afyala Isakari na Sebuluni (14-21)
Amone (37, 38) Rakele afyala Yosefe (22-24)
Ifitekwa fya kwa Yakobo fyafula (25-43)
20 Lesa apususha Sara kuli
Abimeleke (1-18) 31 Yakobo afyukila ku Kanaani (1-18)
Labani asanga Yakobo (19-35)
21 Ukufyalwa kwa kwa Isaki (1-7) Yakobo apangana icipangano na
Ishmaele apumya Isaki (8, 9) Labani (36-55)
Hagari na Ishmaele babeba ukuti
baye (10-21) 32 Bamalaika bakumana na Yakobo (1, 2)
Abrahamu apangana icipangano na Yakobo aipekanya pa kuti aye kumana
Abimeleke (22-34) na Esau (3-23)
Yakobo ashashala na malaika (24-32)
22 Abrahamu bamweba ukutuula
Isaki (1-19) Yakobo bamwinika ukuti Israele (28)
Ukupaalwa pa mulandu wa mwana 33 Yakobo akumana na Esau (1-16)
wa kwa Abrahamu (15-18) Yakobo aya ku Shekemu (17-20)
Ulupwa lwa kwa Rebeka (20-24) 34 Shekemu aulungana na Dina (1-12)
23 Sara afwa na ku cifulo Abana ba kwa Yakobo abaume bacita
bamushikile (1-20) ubucenjeshi (13-31)
24 Ukufwaila Isaki umwanakashi wa 35 Yakobo apoosa tulesa tumbi tumbi (1-4)
kuupa (1-58) Yakobo abwelela ku Betele (5-15)
Rebeka aya mu kukumana na Benjamini afyalwa; Rakele afwa (16-20)
Isaki (59-67) Abana 12 aba kwa Israele (21-26)
25 Abrahamu aupa na kabili (1-6) Isaki afwa (27-29)
Abrahamu afwa (7-11) 36 Abatuntwike muli Esau (1-30)
Abana ba kwa Ishmaele (12-18) Ishamfumu sha bena Edomu (31-43)
Yakobo na Esau bafyalwa (19-26)
37 Ifiloto ifyo Yosefe alotele (1-11)
Esau ashitisha ububeli (27-34)
Yosefe na bamunyina
26 Isaki na Rebeka mu Gerari (1-11) abamufimbiile (12-24)
Lesa aeba Isaki ifyo alaile Yosefe bamushitisha aba
Abrahamu (3-5) umusha (25-36)
Baumanina pa fishima (12-25)
38 Yuda na Tamari (1-30)
Isaki apangana icipangano na
Abimeleke (26-33) 39 Yosefe mu ng’anda ya kwa Potifa (1-6)
Abakashi ba kwa Esau babili abena Yosefe akaana muka Potifa (7-20)
Hiti (34, 35) Yosefe mu cifungo (21-23)
 43 UKUTENDEKA Ifyabamo – 1:10

40 Yosefe ailwila abafungwa ifiloto (1-19) 46 Yakobo no lupwa lwakwe bakuukila ku

‘Lesa e wilula ifiloto’ (8) Egupti (1-7)
Umutebeto wa bushiku bwa kufyalwa Amashina ya bakuukile ku Egupti (8-27)
kwa kwa Farao (20-23) Yosefe amonana na Yakobo mu
Goshene (28-34)
41 Yosefe ailula ifiloto Farao alotele (1-36)
Yosefe bamupeela icifulo icikalamba 47 Yakobo amonana na Farao (1-12)
kuli Farao (37-46a) Yosefe ayangalila bwino
Yosefe ayangalila ifya kulya (46b-57) umulimo (13-26)
Abena Israele baikala mu
42 Bamunyina ba kwa Yosefe baya ku Goshene (27-31)
Egupti (1-4)
Yosefe amonana na bamunyina kabili 48 Yakobo apaala abana baume babili aba
abesha (5-25) kwa Yosefe (1-12)
Bamunyina babwelela ku mwabo kuli Efraimu apaalwa sana ukucila
Yakobo (26-38) Manase (13-22)

43 Bamunyina ba kwa Yosefe baya 49 Yakobo asobela ifyali no kucitika ninshi

ku Egupti na kabili pamo na ali pa busanshi apo afwilile (1-28)
Benjamini (1-14) Shilo ali no kutuntuka muli Yuda (10)
Yosefe amonana na bamunyina na Yakobo aeba abana bakwe uko
kabili (15-23) balingile ukumushiika (29-32)
Yosefe aliila pamo na bamunyina Yakobo afwa (33)
umutebeto (24-34) 50 Yosefe ashiika Yakobo mu Kanaani (1-14)
44 Kapu ya silfere iya kwa Yosefe mu Yosefe abwekeshapo ukweba
mufuko wa kwa Benjamini (1-17) bamunyina ukuti alibabelele
uluse (15-21)
Yuda apaapaatilako Benjamini (18-34)
Inshiku sha kulekelesha isha kwa Yosefe
45 Yosefe aisokolola kuli bamunyina (1-15) ne mfwa yakwe (22-26)
Bamunyina Yosefe babwelele mu Yosefe aeba bamunyina ifyo balingile
kusenda Yakobo (16-28) ukucita na mafupa yakwe (25)

1 Pa kutendeka Lesa abumbile

umuulu ne sonde. a
ICIPA. 1
a Am 102:25
6 Lyena Lesa atile: “Napa-
be ulwelele a pa kati ka menshi,
2 Nomba pano isonde tapaali Es 42:5
Es 45:18
ulwa kupaatula amenshi ku me-
nangu cimo, na pa muulu wa me- Ro 1:20 nshi yabiye.” b 7 Awe Lesa apa-
He 1:10
nshi ayengi b pali imfifi, no mupa- Uks 4:11
ngile ulwelele kabili apaatwile
shi wa kwa Lesa1c waleya konse Uks 10:6 amenshi, yamo yaba mwi samba
b Amp 8:27, 28 lya lwelele e lyo yambi yaba pa
fye pa muulu wa menshi.2d c Am 33:6
3 E lyo Lesa atile: “Nakube Es 40:26 muulu wa lwelele. c Kabili e fyo
ulubuuto.” Kabili kwali ulubuu- d Am 104:5, 6 cali. 8 Lesa ainike ulwelele ati
e Es 45:7
to. e 4 Lyena Lesa amwene ukuti 2Ko 4:6
Umuulu, kabili kwali icungulo,
ulubuuto lwaliweme, kabili Lesa f Ukt 8:22 kwali no lucelo, ubushiku bwale-
atendeke ukulekanya ulubuuto  nga shibili.
ne mfifi. 5 Awe Lesa ainike ulu- Ku Kulyo 9 E lyo Lesa atile: “Ame-
buuto ati Akasuba, e lyo imfifi ai- a Ukt 1:20 nshi ayali mwi samba lya muu-
nike ati Ubushiku. f Kwali icungu- b 2Pe 3:5 lu nayabe pa ncende imo, ka-
c Ukt 7:11 bili nakube umulundu.” d Kabili
lo, kwali no lucelo, ubushiku bwa Amp 8:27, 28
kubalilapo. d Yb 38:8, 11 e fyo cali. 10 Lesa ainike umu-
Am 104:6-9 lundu ati Isonde, e e lyo ame-
Am 136:6
1:2 1 Nelyo “amaka ya kwa Lesa yaleya.” e Am 95:5 nshi ayali pa ncende imo ayenike
2 Nelyo “amenshi ayengi.” f Amp 8:29 ati Bemba. f Kabili Lesa amwene
UKUTENDEKA 1:11–2:2 44
ukuti caliweme. a 11 E lyo Lesa ICIPA. 1 24 Lyena Lesa atile: “Pe so-
atile: “Pe sonde napamene ifya- a Amg 32:4 nde napabe ifya mweo mu misa-
ni, ifimenwa fya nseke ne fimu- ngo ya fiko, ifitekwa, ifikulika1
ti ifitwala ifisabo mu misango b Am 104:14 ne nama sha mu mpanga mu mi-
ya fiko, ifitwala ifisabo ne nse- sango ya shiko.” a Kabili e fyo cali.
ke pano isonde.” Kabili e fyo c Amg 4:19
25 Kabili Lesa apangile inama
cali. 12 Na pano isonde pame- d Am 104:19
sha mu mpanga isha pano isonde
nene ifyani, ifimenwa fya nse- mu misango ya shiko ne fitekwa
ke b ne fimuti ifitwala ifisabo ne e Ukt 8:22 mu misango ya fiko ne fikulika1
nseke mu misango ya fiko. Kabi- mu misango ya fiko. Kabili Lesa
li Lesa amwene ukuti caliweme. f Am 136:7, 8 amwene ukuti caliweme.
13 Awe kwali icungulo, kwali no 26 Kabili Lesa atile: “Natubu-
lucelo, ubushiku bwalenga shi- g Am 8:3 mbe b umuntu mu cipasho c cesu,
Ye 31:35
tatu. uwaba nga ifwe, d kabili aleteka
14 Lyena Lesa atile: “Ifisani- h Am 74:16 isonde lyonse kumo ne sabi lya
ka c nafimoneke mu muulu, ifya muli bemba ne fipupuka mu lwe-
kulekanya akasuba no bushiku, d i Ukt 2:19 lele ne fitekwa ne fikulika1 fyo-
kabili fikaba fishibilo fya kwishi- nse ifyenda pe sonde.” e 27 E
bilako inshita ne nshiku ne mya- j Neh 9:6 lyo Lesa abumbile umuntu mu ci-
Am 104:25
ka. e 15 Kabili fikalabalika mu  pasho cakwe, mu cipasho cakwe
muulu pa kutila fikalesanika pe e mo amubumbiile; umwaume no
Ku Kulyo
sonde.” Kabili e fyo cali. 16 Ka- mwanakashi e fyo ababumbile. f
a Ukt 2:19
bili Lesa alengele ifisanika fibili 28 Kabili Lesa alibapaalile no
ifikalamba fyamoneka. Ica kusa- b Amp 8:30 kubeba ati: “Fyaleni, fuleni, ku-
nika icakulilepo alengele cilesa- Yoh 1:3 maneni pe sonde g no kulalisaka-
nika inshita ya kasuba, f ne Ko 1:16 mana, h kabili muleteka i isabi lya
ca kusanika icacepelepo alenge- muli bemba ne fipupuka mu lwe-
c 1Ko 11:7
le cilesanika inshita ya bushiku, lele na fyonse ifya mweo ifyenda
kabili alengele ne ntanda g sha- d Ukt 5:1
pe sonde.”
moneka. 17 E ico Lesa afibiki- Yak 3:9 29 Lyena Lesa atile: “Moneni,
le mu muulu pa kutila filesanika namupeela ifimenwa fyonse ifya
pano isonde 18 kabili filesani- e Ukt 9:2 pe sonde ifya nseke ne fimuti
ka mu nshita ya kasuba na mu fyonse ifitwala ifisabo fya nseke.
nshita ya bushiku no kuti file- f Am 139:14
Mt 19:4
E fyo mwakulalya. j 30 Inama
lekanya ulubuuto ne mfifi. h Lye- Mko 10:6 shonse isha mu mpanga na fyo-
na Lesa amwene ukuti caliweme. 1Ko 11:7, 9 nse ifipupuka mu lwelele ne fya
19 Kabili kwali icungulo, kwali mweo fyonse ifyenda pe sonde,
no lucelo, ubushiku bwalenga 4. g Ukt 9:1 na fyo nafipeela ifimenwa fyonse
20 Kabili Lesa atile: “Mu me- h Ukt 2:15
ifiteku ukuti e fyo filelya.” k Kabi-
nshi namube ifya mweo ifingi, na li e fyo cali.
pe sonde napabe ifipupuka mu i Am 8:4, 6 31 Pa numa Lesa aloleshe
lwelele.” i 21 Kabili Lesa abu- ifyo apangile kabili moneni! fyali-
mbile fishimweshimwe fya muli j Ukt 9:3 weme nga nshi. l Kabili kwali icu-
Am 104:14
bemba ne fya mweo fyonse ifya Imi 14:17
ngulo, kwali no lucelo, ubushiku
mu menshi mu misango ya fiko bwalenga 6.

2
na fyonse ifipupuka ifya mapi- k Am 147:9 E fyo umuulu ne sonde pamo
ndo mu misango ya fiko. Kabi- Mt 6:26 na fyonse ifyabamo fyapwi-
li Lesa amwene ukuti caliweme. le ukubumbwa. m 2 Ilyo ubushi-
22 Lyena Lesa alifipaalile, atile: l Amg 32:4
Am 104:24 ku bwalenga 7 bushilafika, ninshi
“Sandeni, fuleni, kumaneni muli 1Ti 4:4 Lesa alipwisha imilimo yakwe
bemba, j ne fipupuka fifule pe so-  iyo alebomba, kabili mu bu-
nde.” 23 Kabili kwali icungulo, ICIPA. 2
kwali no lucelo, ubushiku bwale- m Neh 9:6 1:24-26 1 Mu ciHebere ili ishiwi lipilibu-
nga 5. Am 146:6 la no tunama utunono no tushiishi.
45 UKUTENDEKA 2:3-23
shiku bwalenga 7 e mo atampile ICIPA. 2 lya mumana walenga bubili ni Gi-
ukutuusha ku milimo yakwe yo- a Ukf 31:17 hone; uwashinguluka incende yo-
nse iyo alebomba. a 3 E lyo Lesa He 4:4 nse iya Kushi. 14 E lyo ishina
apaalile ubushiku bwalenga 7 no lya mumana walenga butatu ni
kubulenga ukuba ubwa mushilo, b Es 45:18 Hidekele,1a uwalola ku kaba-
pantu e bushiku atendeke uku- nga ka Asiria. b No mumana wa-
tuusha ku milimo yakwe yonse, c Ukt 3:19 lenga 4 ni Yufrate. c
iya kubumba fyonse ifyo alefwa- Am 103:14 15 Yehova Lesa abikile umu-
Lkm 3:20
ya ukubumba. ntu mwi bala lya Edeni pa
4 Ifi e fyo umuulu ne sonde kuti alelilima no kulisakamana. d
d Ukt 7:22
fyabumbilwe, mu bushiku Yeho- Es 42:5
16 Kabili Yehova Lesa apee-
va1 Lesa abumbile isonde no Imi 17:25 le umuntu ifunde lya kuti: “Ku
muulu. b fimuti fyonse ifya mwi bala
5 Nomba pano isonde tapaa- e 1Ko 15:45, 47 ulelyako no kwikuta. e 17 Lelo
li ifimpusa, ne fimenwa fya mu ku cimuti ca kulenga ukwishiba
mpanga ninshi tafilamena, pa- f Ukt 2:15 ubusuma no bubi kwena wilalya-
ntu ninshi Yehova Lesa talalosha Ukt 3:23 ko, pantu nangu cibe shani mu
imfula pano isonde kabili tapaali bushiku ukalyako ukafwa.” f
umuntu uwa kulimapo. 6 Lelo g Ukt 1:26 18 Lyena Yehova Lesa atile:
fubefube yaleima pano isonde “Te cisuma umuntu aleikala
kabili yaletapilila umushili onse. h Ukt 3:22, 24 fye eka. Nalamupangila uwa kuti
7 Kabili Yehova Lesa abumbi- Uks 2:7 alemwafwa, kabili abe umuna-
le umuntu ku lukungu c lwa mu nkwe.” g 19 Kabili Yehova Lesa
mushili kabili apuutile mu myo- i Ukt 2:17 abumbile inama shonse isha mu
na yakwe umupu wa bumi, d no  mpanga ne fipupuka fyonse ifya
yo muntu aishileba uwa mweo.1e Ku Kulyo mu lwelele ku mushili. Afilete-
8 Awe Yehova Lesa alimine iba- a Da 10:4 le na ku muntu pa kuti afiini-
la mu Edeni f ku kabanga, kabili ke amashina; awe ishina lyonse
abikilemo umuntu uo abumbile. g b Ukt 10:8, 11 ilyo umuntu ainike ica mweo co-
9 E ico Yehova Lesa ameseshe nse, e lyali ishina lya ciko. h
ifimuti fyonse ifyalemoneka bwi- c Ukt 15:18
20 E ico umuntu ainike ifite-
no kabili ifyaweme ukulyako, e Amg 11:24 kwa fyonse ne fipupuka fyonse
lyo ne cimuti ca mweo h pa kati ke ifya mu lwelele ne nama shonse
bala ne cimuti ca kulenga ukwi- d Ukt 1:28 isha mu mpanga amashina, lelo
shiba ubusuma no bubi. i Ukt 2:8 ena takwete umunankwe uwa ku-
10 Kabili mu Edeni mwafumi- Am 115:16 mwafwa. 21 E ico Yehova Lesa
ne umumana wa kutapilila ibala, aponeshe umwaume mu tulo
kabili muli ulya mumana mwafu- e Ukt 2:8, 9 utwingi, kabili ilyo aali mu tulo,
mine imimana 4.1 11 Ishina lya Ukt 3:2
abuulileko ulubafu lumo no ku-
mumana wa kubalilapo ni Pisho- cilika umunofu apo alufumishe.
ne, uwashinguluka incende yo- f Ukt 3:19 22 Kabili mu lubafu ulo Yehova
Am 146:4
nse iya Habila, ukwaba golde. Lkm 9:5, 10 Lesa abuulile ku mwaume, apa-
12 Golde iyaba muli ilya nce- Ek 18:4 ngilemo umwanakashi e lyo amu-
nde isuma. Mwaliba ne finyamu- Ro 5:12 leta ku mwaume. i
1Ko 15:22
ti ifyanunkila ifitwa bedola ne li- 23 E lyo umwaume atile:
bwe lya shohamu. 13 Ne shina “Nomba uyu e fupa lya mu
g 1Ko 11:8, 9
1Ti 2:13 mafupa yandi
2:4 1 Umuku wa kubalilapo uo ishina lya
kwa Lesa lyalumbulwa, 565 (YHWH). Kabili e munofu wa mu mu-
Moneni Ifyebo Fyalundwako pa A4. h Ukt 1:26 nofu wandi.
2:7 1 Nelyo “umweo.” Mu ciHebere ishi- Akulaitwa ati Umwanakashi,
wi nephesh, lyalola mu kuti “icibumbwa i Mko 10:9 Pantu mu mwaume e mo
icilepeema.” Moneni Amashiwi ya mu 1Ti 2:13 abuulilwe.” j
Baibo ne fyo Yapilibula. 2:10 1 Mu ci-
Hebere, “waishileba imitwe 4.” j 1Ko 11:8 2:14 1 Nelyo “Tigrisi.”
UKUTENDEKA 2:24–3:19 46
24 E co umwaume akashiila wi- ICIPA. 2 mwipusha ati: “Bushe uli kwi?”
shi na nyina no kulambatila1 ku a Mal 2:16 10 Umwaume ayaswike ati:
mukashi wakwe, na bo bakaba Mt 19:5 “Ng’umfwile ishiwi lyenu mwi
umubili umo. a 25 Kabili aba ba- Mko 10:7, 8
Ro 7:2
bala, e lyo natiina pantu ndi
bili, e kutila umwaume no muka- 1Ko 6:16 ubwamba, e co mfisamiine.”
shi wakwe, baleikala fye ubwa- Ef 5:31 11 Na o atile: “Nani akwebele
mba, b lelo tabaleumfwa insoni. He 13:4 ati uli ubwamba? a Bushe naulya

3 Nomba pa nama shonse isha

mu mpanga isho Yehova Lesa
b Ukt 3:7

ICIPA. 3
ku cimuti ico nakuleseshe ukulya-
ko?” b 12 Lyena umwaume atile:
“Umwanakashi uo mwampeele e
abumbile, insoka c e yali iyacenje-
la sana. E ico insoka yaipwishe c 2Ko 11:3 umpeele icisabo ca ku cimuti, na
umwanakashi aiti: “Bushe ca cine Uks 12:9 ine e pa kulya.” 13 E lyo Yehova
Uks 20:2
Lesa amwebele ukuti mwilalyako Lesa aipwishe umwanakashi ati:
ku fimuti fyonse ifya mwi bala?” d d Ukt 2:17 “Cinshi ucitiile ifi?” Umwanaka-
2 Na o umwanakashi ayaswike e Ukt 2:16 shi na o ayaswike ati: “Insoka e
insoka ati: “Ifisabo fya ku fimu- yacimbepa, na ine e pa kulya.” c
f Ukt 2:8, 9
ti fyonse ifya mwi bala kuti twa- 14 Lyena Yehova Lesa aebe-
lya. e 3 Lelo ifisabo fya ku cimu- g Yoh 8:44 le insoka d ati: “Pa mulandu wa
1Yo 3:8
ti icaba pa kati ke bala, f Lesa kuti wacita ici, watiipwa pa fite-
atweba ati: ‘Mwilalyako kabili h Ukt 3:22 kwa fyonse na pa nama shonse
mwilakumyako, pantu nga mwa- i 2Ko 11:3 isha mu mpanga. Wakulakulaiki-
lyako mukafwa.’” 4 Na yo inso- 1Ti 2:14 la pa lufumo lobe, kabili wa-
ka e pa kweba umwanakashi aiti: Yak 1:14, 15 kulalya ulukungu inshiku shonse
“Ukufwa tamwakafwe. g 5 Pantu j Ro 5:12 isha mweo obe. 15 Kabili nka-
Lesa alishiba ukuti mu bushiku lenga pakabe ubulwani e pali iwe f
k Ukt 3:21
mukalya kuli ici cimuti e mo ame-  no mwanakashi, g na pa mwana1h
nso yenu yakashibulwa kabili mu- obe no mwana2i wakwe. Ena aka-
Ku Kulyo
kaba nga Lesa, mukeshiba ubu- kufwanta ku mutwe j na iwe uka-
a Ukt 2:25
suma no bubi.” h musuma ku citende.” k
6 Awe umwanakashi asukile b Ukt 2:17 16 E lyo aebele umwanakashi
amona ukuti icimuti cali icisu- c 2Ko 11:3 ukuti: “Nkalenga ifumo lyobe li-
ma ukulyako, caliweme ukucimo- 1Ti 2:14 kalekalipa sana; kabili ukalacu-
na kabili calemoneka bwino. E d Ukt 3:1 la pa kufyala abana. Kabili uka-
pa kusabako ifisabo fya uko lafwaisha ukuba no mulume obe,
e Uks 12:7, 17
no kulya alya. i Pa numa, apeele- na o akalakuteka.”
ko umulume wakwe ilyo aali na- f Uks 12:9 17 Kabili Adamu1 na o amwe-
nkwe, na o e fyo aliile. j 7 E lyo g Uks 12:1 bele ati: “Pa mulandu wa kuti wa-
amenso yabo bonse babili yashi- cumfwila umukashi obe no kulya
h Yoh 8:44
bwilwe kabili baishileishiba uku- 1Yo 3:10 ku cimuti ico nakwebele ukuti,
ti bali ubwamba. E ico babulile ‘Wikalyako,’ l watiipwa umushili
i Ukt 22:18
amabula ya mukunyu no kupa- Ukt 49:10
pa mulandu obe. m Ukalacula pa
ngamo ifya kufwala k mu misana. Ga 3:16, 29 kusanga ifya kulya inshiku sho-
8 Pa numa, baumfwile ishiwi j Uks 20:2, 10
nse isha mweo obe. n 18 Mu mu-
lya kwa Yehova Lesa ilyo ale- shili mwakulamena ficilasa ne
enda mwi bala icungulo,1 ka- k Mt 27:50 myunga, kabili wakulalya ifime-
Imi 3:15
bili umwaume no mukashi wa- na mu mushili. 19 Wakulapiba
kwe babeleme mu fimuti fya mwi l Ukt 2:17 pa kusanga ifya kulya mpaka
bala pa kuti Yehova Lesa eba- m Ukt 5:29 ukabwelele ku mushili, pantu e
mona. 9 Na o Yehova Lesa aiti- ko wafumine. o Apo uli lukungu,
n Ro 8:20
le umwaume imiku iingi no ku- ukabwelela ku lukungu.” p
o Ukt 2:7
2:24 1 Nelyo “kutwalilila ukuba.” 3:8 p Am 104:29
3:15 1 Mu ciHebere, “ulubuto lobe.”
1 Nelyo “pa nshita umwela watalala Lkm 3:20 2 Mu ciHebere, “ulubuto lwakwe.” 3:17
upuupa.” Lkm 12:7 1 Ilyalola mu kuti “Umuntunse.”
47 UKUTENDEKA 3:20–4:19
20 Kabili Adamu ainike umu- ICIPA. 3 8 Pa numa Kaini aebele Abe-
kashi wakwe ukuti Efa,1 pantu a Imi 17:26 le munyina ati: “Natuleya mu
ali no kuba nyina wa bantu bo- mpanga.” Ilyo bali mu mpa-
nse aba mweo. a 21 Kabili Yeho- nga, Kaini aumine Abele munyi-
va Lesa apangiile Adamu no mu- b Ukt 3:7 na no kumwipaya. a 9 E lyo Ye-
kashi wakwe ifya kufwala ifitali hova aipwishe Kaini ati: “Abele
ifya mpapa ifya kuti balefwala. b munonko ali kwi?” Kaini atile:
22 Yehova Lesa atile: “Umuntu c Ukt 3:5 “Nshishibe. Bushe nine ninda mu-
nomba aba nga ifwe mu kwishi- nyinane?” 10 Na o atile: “Ci-
ba ubusuma no bubi. c E ico pa nshi wacitila ifi? Umfwa! Umulo-
kuti etambalika ukuboko kwa- d Ukt 2:9 pa wa kwa munonko ulelilila kuli
kwe no kusaba icisabo na ku ci- ine mu mushili. b 11 Nomba iwe
muti ca mweo d pa kuti alye kabi- watiipwa kabili nakutamfya muli
li abe no mweo wa muyayaya,—” e Ukt 2:8 ino ncende pantu e mo wasuumi-
23 E ico Yehova Lesa amutamfi- sha umulopa wa kwa munonko.1c
she mwi bala lya Edeni e pa kuti 12 Nga walima umushili, tawaku-
alelima umushili uo abuumbi- f Ukt 3:19
lakupeela ifisabo fya uko. Uka-
lweko. f 24 Awe e pa kutamfya- lalulumba fye kabili ukaba imbu-
mo umuntu e lyo abika ku kaba- tushi pe sonde.” 13 E lyo Kaini
nga ke bala lya Edeni bakerubi, g g Am 80:1
atile kuli Yehova: “Ukukanda
no lupanga lwa lubingu lwa mu- Es 37:16 uko mwankanda pa cilubo nciti-
lilo ulwaleshinguluka pa kucilika Ek 10:4 le kukalamba sana te kuti nshi-
inshila ya ku cimuti ca mweo.
 pikishe. 14 Buno bushiku mwa-
ntamfya muli ino ncende, na
4
ICIPA. 4
Nomba Adamu asendeme no ku cinso cenu nshakulamoneke-
h Ukt 1:28
mukashi wakwe Efa, kabi- lako; kabili nakulalulumba fye no
li alimite. h Ilyo Efa afyele Kai- kuba imbutushi pano isonde, ka-
ni, i atile: “Yehova nalenga nafya- bili onse uwansanga nangu cibe
i 1Yo 3:10-12
la umwana umwaume.” 2 Kabili Yu 11 shani akanjipaya.” 15 E ico Ye-
pa numa afyele Abele, j munyina hova amwebele ati: “Kanshi onse
Kaini. uwaipaya Kaini akakandwa imi-
Abele ali ni kacema wa mpaa- j Mt 23:35 ku 7.”
nga, Kaini ena ali mulimi. 3 Ilyo E ico Yehova abikile icishi-
papitile inshita, Kaini abuulile ifi- bilo pali Kaini pa kuti umu-
sabo fimo no kufituula kuli Ye- k Ukf 13:12 ntu onse uwamusanga tamwipe-
hova. 4 Abele ena abuulile ama- ye. 16 Lyena Kaini afumine pa
beli yamo pa mukuni k wakwe na cinso ca kwa Yehova no kuyaika-
mafuta ya yako no kufituula. Ye- l He 11:4 la mu calo ca Mbutushi,1 ku ka-
hova alisekelele Abele no mutuu-  banga ka Edeni. d
lo wakwe, l 5 lelo tasekelele Kai- Ku Kulyo 17 Pa numa Kaini asendeme
ni no mutuulo wakwe. E ico Kaini a Mt 23:35 no mukashi wakwe, e kabili alimi-
alikalipe nga nshi kabili alyu- 1Yo 3:10-12 te no kufyala Enoke. Lyena ate-
mfwile ububi.1 6 Lyena Yehova Yu 11
ndeke ukukuula umusumba ka-
aebele Kaini ati: “Cinshi ico wa- bili awinike ati Enoke, ishina lya
kalipila ifi kabili cinshi waumfwi- mwana wakwe. 18 Enoke afyele
la ububi? 7 Bushe na iwe nga b He 12:24
Iradi. Na Iradi afyele Mehuyaele,
wacita icisuma, te kuti nkuse- na Mehuyaele afyele Metushaele,
kelele?1 Nomba nga taucitile ici- na Metushaele afyele Lameke.
c Ukt 9:5
suma, ulubembu nalukubelamina 19 Lameke aupile abanakashi
pa mwinshi, kabili lulefwaya uku- babili. Ishina lya wa ntanshi ni
kucimfya. Bushe walalucimfya?”
d Ukt 2:8 4:11 1 Nelyo “ino incende ya-asamuna
3:20 1 Ilyalola mu kuti “Uwa Mweo.” akanwa ka iko no kunwa umulopa wa
4:5 1 Mu ciHebere, “ne cinso cakwe cali- kwa munonko.” 4:16 1 Nelyo “icalo ca
wile.” 4:7 1 Nelyo “utashiwe.” e Ukt 5:4 Nodi.”
UKUTENDEKA 4:20–5:24 48
Ada ne lya wa bubili ni Sila. ICIPA. 4 imyaka 800. Kabili afyele aba-
20 Ada afyele Yabali, kabili pa a Ukt 4:15 na abaume na bana abanakashi.
bantu bonse, Yabali e wabalilepo 5 Kanshi Adamu aikele imyaka
ukwikala mu matenti no kuteka 930, lyena alifwile. a
inama. 21 Ne shina lya kwa mu- b Ukt 5:3
6 Ilyo Sete ali ne myaka 105, e
1Im 1:1
nyina ni Yubali. Kabili pa bantu lyo afyele Enoshe. b 7 Pa numa
bonse, Yubali e wabalilepo ukuli- ya kufyala Enoshe, Sete aike-
sha insango ne mitolilo. 22 E c Ukt 4:8 le imyaka 807. Kabili afyele aba-
lyo Sila afyele Tubali-kaini, uwa- Mt 23:35
na abaume na bana abanakashi.
He 11:4
lefula imisango yalekanalekana 8 E ico Sete aikele imyaka 912,
iya fibombelo fya mukuba ne fya lyena alifwile.
cela. Na nkashi ya kwa Tubali- d Ukt 5:6 9 Ilyo Enoshe ali ne mya-
kaini ali ni Naama. 23 Nomba Lk 3:23, 38
ka 90, e lyo afyele Kenani.
Lameke ale-eba abakashi bakwe, 
10 Pa numa ya kufyala Kena-
Ada na Sila amashiwi ya kuti: ICIPA. 5
ni, Enoshe aikele imyaka 815. E
“Umfweni ishiwi lyandi, mwe e Ukt 1:26 lyo afyele abana abaume na bana
Yak 3:9
ba muka Lameke; abanakashi. 11 Kanshi Enoshe
Umfweni amashiwi yandi: aikele imyaka 905, lyena alifwile.
Ninjipaya umuntu pa mula- f Ukt 1:27 12 Ilyo Kenani ali ne mya-
ndu wa kuti acincena, Mko 10:6
ka 70, e lyo afyele Mahalale-
Mulumendo njipeye, pa mula- le. c 13 Pa numa ya kufyala
ndu wa kuti acinguma. g Ukt 2:23 Mahalalele, Kenani aikele imyaka
24 Uwaipaya Kaini nga akaka- Es 45:12 840. Kabili afyele abana abaume
ndwa imiku 7, a Mt 19:4 na bana abanakashi. 14 Kanshi
Ninshi uwaipaya Lameke ena Kenani aikele imyaka 910, lyena
akakandwa imiku 77.” h Ukt 4:25 alifwile.
25 Adamu na kabili asendeme  15 Ilyo Mahalalele ali ne
no mukashi wakwe, na o afye- Ku Kulyo myaka 65, e lyo afyele Yarede. d
le umwana umwaume. Efa aini- a Ukt 2:17 16 Pa numa ya kufyala Yarede,
ke umwana ati Sete,1b pantu ati- Ukt 3:19 Mahalalele aikele imyaka 830. Ka-
le, “Lesa ampeela umwana2 na Ro 6:23 bili afyele abana abaume na bana
umbi uwa kupyana pali Abele,
1Ko 15:22
abanakashi. 17 E ico Mahalalele
uo Kaini aipeye.” c 26 Sete na o aikele imyaka 895, lyena alifwile.
afyele umwana umwaume kabi- b Ukt 4:26 18 Ilyo Yarede ali ne myaka
li amwinike ati Enoshe. d Pali ilya Lk 3:23, 38 162, e lyo afyele Enoke. e 19 Pa
nshita abantu batendeke ukulili- numa ya kufyala Enoke, Yarede
la kwi shina lya kwa Yehova. c Lk 3:23, 37 aikele imyaka 800. Kabili afye-

5 Ifi e fyakonkene abatuntwi- le abana abaume na bana abana-

ke muli Adamu. Mu bu- kashi. 20 Kanshi Yarede aikele
shiku Lesa abumbile Adamu, d Lk 3:23, 37 imyaka 962, lyena alifwile.
amubumbile mu cipasho cakwe. e 21 Ilyo Enoke ali ne myaka 65,
2 Umwaume no mwanakashi e e Yu 14 e lyo afyele Metusela. f 22 Pa
fyo ababumbile. f Kabili mu bu- numa ya kufyala Metusela, Eno-
shiku ababumbile, g alibapaalile ke atwalilile ukwenda na Lesa wa
no kubenika ukuti Abantunse.1 f Lk 3:23, 37 cine1 pa myaka 300. Kabili afye-
3 Ilyo Adamu aikele imyaka le abana abaume na bana aba-
130, e lyo afyele umwana umwau- nakashi. 23 E ico Enoke aikele
g Ukt 6:9
me mu cipasho cakwe, kabili Amg 8:6 imyaka 365. 24 Enoke ale-enda
amwinike ati Sete. h 4 Pa numa Amg 13:4 na Lesa wa cine. g Lyena alileke-
ya kufyala Sete, Adamu aikele 3Yo 4 le ukumoneka, pantu Lesa alimu-
Yu 14, 15
sendele. h
4:25 1 Ilyalola mu kuti “Uwasontwa.”
2 Mu ciHebere, “ulubuto na lumbi ulwa.” h Yoh 3:13 5:22 1 Mu ciHebere, “Lesa.” Moneni
5:2 1 Nelyo “Adamu; Abantu.” He 11:5 Amashiwi ya mu Baibo ne fyoYapilibula.
49 UKUTENDEKA 5:25–6:15
25 Ilyo Metusela ali ne myaka ICIPA. 5 5 E lyo Yehova amwene ukuti
187, e lyo afyele Lameke. a 26 Pa a Lk 3:23, 36 abantu balicililemo ukucita ifya-
numa ya kufyala Lameke, Me- bipa pano isonde, no kuti fyo-
tusela aikele imyaka 782. Kabi- b Ukt 7:1 nse ifyaleba mu mitima yabo fya-
li afyele abana abaume na bana Ek 14:14 leba fye ifyabipa inshita yonse. a
abanakashi. 27 Kanshi Metuse- Mt 24:37
6 Yehova alyumfwile ububi pa
He 11:7
la aikele imyaka 969, lyena ali- 1Pe 3:20 mulandu na bantu abo abumbi-
fwile. 2Pe 2:5 le pano isonde, kabili alyumfwile
28 Ilyo Lameke ali ne myaka ubulanda.1b 7 E ico Yehova ati-
182, e lyo afyele umwana umwau- c Ukt 3:17 le: “Nkalofya abantunse abo na-
me. 29 Amwinike ati Noa,1b pa- bumbile pe sonde, abantunse ne
ntu atile: “Uyu e ukatusansamu- d Ukt 10:21 fitekwa, ne fikulika ne fipupuka
sha2 ku milimo yesu na ku Ukt 11:10
mu lwelele, pantu naumfwa ubu-
Lk 3:23, 36
kucucutika kwa minwe yesu pa bi pa mulandu ne fyo nabumbi-
mulandu wa mushili uo Yeho- le.” 8 Lelo Noa aali uwatemwi-
e Ukt 6:10
va atiipa.” c 30 Pa numa ya ku- Ukt 10:6 kwa kuli Yehova.
fyala Noa, Lameke aikele imyaka 9 Ili e lyashi lya kwa Noa.
595. Kabili afyele abana abaume f Ukt 10:2 Noa ali muntu uwalungama. c
na bana abanakashi. 31 Kanshi 
Lameke aikele imyaka 777, lyena Ali uwabula akalema1 mu ba
alifwile.
ICIPA. 6 mu nkulo yakwe. Noa ale-enda
g Yb 1:6 na Lesa wa cine. d 10 Mu kupi-
32 Ilyo Noa ali ne myaka 500, Yb 38:7 ta kwa nshita Noa afyele abana
e lyo afyele Shemu, d Hamu, e na 2Pe 2:4
Yafete. f Yu 6 abaume batatu, Shemu, Hamu,
na Yafete. e 11 Lelo Lesa wa
6 Nomba ilyo abantu batende-
ke ukufula pano isonde, ba- h Ukt 7:4
1Pe 3:20
cine amwene ukuti pano isonde
palyonaike kabili palifulile ubu-
fyala na bana abanakashi, 2 e nkalwe. 12 Cine cine ilyo Lesa
lyo abana ba kwa Lesa wa i 2Pe 3:9 aloleshe pe sonde, palyonaike, f
cine1g bamwene abana banakashi  pantu abantu bonse1 balicililemo
ba bantu ukuti baali abayemba. Ku Kulyo ukucita ifyabipa. g
E ico batendeke ukulabuula aba-
nakashi bonse abo baletemwa no
a Ukt 8:21 13 E lyo Lesa aebele Noa ati:
Ye 17:9
kubopa. 3 Lyena Yehova atile: Mt 15:19
“Ndi no konaula abantunse bo-
“Te kuti ntwalilile fye ukutekani- nse, pantu pe sonde napafula
shisha umuntu, h pantu ena mu- b Am 78:40, 41
ubunkalwe pa mulandu wabo, e
ntu fye.1 E ico akekala fye imya- ico ndi no kubonawila kumo ne
ka 120.” i c Ukt 7:1
sonde. h 14 Ukapange icibwato1
4 Ilyo Lesa alandile ifi, ninshi Ek 14:14 ne mbao ishakosa. i Ukabikemo
pano isonde pali abaNefili.1 Pali He 11:7 ne miputule, kabili ukashingwi-
ilya nshita, abana baume ba kwa leko amanenekela j kunse na mu
Lesa wa cine balesendama na d 2Pe 2:5 kati. 15 Ifi e fyo ukapange ici-
bana banakashi ba bantu kabi- bwato: Mu butali cikabe imiko-
li balefyala abana. Aba bana bali e Ukt 5:32 no 300,1 mu bwipi cikabe imiko-
mapaka ayaliko kale, abaume ba no 50, kabili cikasansame
lulumbi. f Uks 11:18
6:6 1 Mu ciHebere, “ubulanda mu mu-
5:29 1 Nalimo ilyalola mu kuti “Ukutuu- g Mt 24:37-39 tima wakwe.” 6:9 1 Nelyo “uwatamba-
sha; Icisansamushi.” 2 Nelyo “ukutulu- 2Pe 2:5 lala.” 6:12 1 Mu ciHebere, “ifya mweo
bula.” 6:2 1 Insoselo ya mu ciHebere ii- fyonse fyalicililemo.” 6:14 1 Mu ciHe-
pilibula ukuti bamalaika kabili abana ba h Ukt 7:4 bere, “icibokoshi icikulu.” 6:15 1 Umu-
kwa Lesa. 6:3 1 Nelyo “pantu ena acita kono walelepa amasentimita ukucilako
ifintu ukulingana ne fyo alefwaya.” 6:4 i He 11:7 panono pali 44. Ifyo icibwato cakulile:
1 Nalimo ilyalola mu kuti “Abawisha,” Mu butali cali amamita 134, mu bwipi
e kutila, abalenga abantu bawa. Moneni j Ukt 14:10 amamita 22, kabili casanseme amami-
Amashiwi ya mu Baibo ne fyoYapilibula. Ukf 2:3 ta 13.
UKUTENDEKA 6:16–7:16 50
imikono 30. 16 Ukabikemo iwi- ICIPA. 6 ne fikota, pa kuti ifi ifya mweo fi-
ndo,1 kabili ukufuma pa muu- a Ukt 7:16 loba pe sonde ponse. a 4 Pantu
lu wa cibwato ukufika apakabe- mu nshiku fye 7, ndi no kulosha
la iwindo pakabe umukono umo. b Ukt 1:7 imfula b pe sonde inshiku 40 aka-
Ukashe umwinshi wa cibwato ku Ukt 7:6, 11 suba no bushiku, c kabili ndi
mbali a kabili cikabe ne miputule no kulofya conse ico nabumba
itatu, umo panshi, umbi pa kati e c Ukt 7:21
Am 104:29
pe sonde.” d 5 Lyena Noa acitile
lyo umbi pa muulu. Mt 24:39 fyonse ifyo Yehova amwebele.
17 “Mona, ine nkaleta Ilyeshi b 2Pe 2:5 6 Noa ali ne myaka 600 ilyo
pe sonde ilikonaula ifya mweo ilyeshi lyaishile pano isonde. e
fyonse1 mwi samba lya muu- d Ukt 7:13 7 E ico Noa aingile mu cibwato,
lu. Conse ica pe sonde cika- na bana bakwe abaume no mu-
loba. c 18 Kabili ndepangana na e Ukt 8:17 kashi wakwe na bakashi ba bana
iwe icipangano, ukanine mu ci- bakwe ilyo ilyeshi lishilaisa. f
bwato, iwe na bana bobe abau- f Ukt 7:2
8 Inama shonse ishasanguluka
me no mukashi obe na bakashi ne nama shonse ishishasangulu-
ba bana bobe. d 19 Kabili pa fi- g Ukt 7:14, 15
ka ne fipupuka fyonse na fyonse
bumbwa fya mweo ifya misa- ifyenda pa mushili, g 9 fyaingi-
ngo yonse, e ukengishe fibili fibi- h Ukt 1:29, 30
le fibili fibili mu cibwato umwali
li mu cibwato pa kuti fikapusuke Noa, icilume ne cikota, nge fyo
pamo na iwe. Fikaleba icilume i Ukf 40:16
He 11:7 Lesa aebele Noa. 10 Ilyo pa-
ne cikota; f 20 ifipupuka mu mi-  pitile inshiku 7 Ilyeshi lyalishile
sango ya fiko, ne fitekwa mu mi- pano isonde.
ICIPA. 7
sango ya fiko, ne fikulika fyonse 11 Ilyo Noa ali ne myaka
j Ukt 6:9
mu misango ya fiko, ukafingishe He 10:38 600, mu mweshi walenga bubi-
fibili fibili mu cibwato pa kuti He 11:7
li, pa bushiku bwalenga 17, pali
fikapusuke. g 21 Kabili ukabuu- 1Pe 3:12
2Pe 2:5, 9 ubu bushiku e po amenshi yo-
le ifya kulya fya misango yonse
nse mu lwelele yatendeke ukupo-
ukafilonganike, h kabili e fyo iwe
k Ukt 8:20 ngoloka kabili e lyo ne fipunda
ne nama mukalalya.”  fyonse ifya mu muulu fyaiswike. h
22 Kabili Noa acitile ukulinga-
Ku Kulyo 12 Kabili imfula yalokele pano
na na fyonse ifyo Lesa amwebe-
a Ukt 7:23 isonde inshiku 40 akasuba no
le. Filya fine fye e fyo acitile. i Ukt 8:19 bushiku. 13 Pali bulya bwine
7 Pa numa Yehova aebele Noa
ati: “Ingila mu cibwato, iwe b Ukt 2:5
bushiku e po Noa na bana bakwe
abaume, Shemu, Hamu, na Ya-
na ba mu ng’anda yobe bonse, fete, i no mukashi wa kwa Noa
pantu niwe mwene ukuti uli mu- c Ukt 7:11, 12 pamo na bakashi ba bana ba
lungami muli iyi nkulo. j 2 Pa kwa Noa batatu, j baingile mu ci-
musango onse uwa nama ishasa- d Ukt 6:7, 17
bwato. 14 Baingile ne nama
nguluka ubuulepo 7,1k pabe ishi- sha mpanga shonse mu misango
lume ne shikota; lelo pa musango e Ukt 8:13
ya shiko, ne fitekwa fyonse mu
onse uwa nama ishishasangulu- misango ya fiko, ne nama sho-
ka ubulepo fye shibili, iilume ne f Lk 17:27
nse ishikulika pe sonde mu misa-
ikota; 3 pa fipupuka mu lwelele He 11:7
ngo ya shiko, na fyonse ifipupu-
na po ubuulepo 7,1 pabe ifilume
g Ukt 6:19, 20 ka mu misango ya fiko, ne fyuni
6:16 1 Mu ciHebere tsohar. Ili ishiwi lya fyonse, na fyonse ifya mapindo.
kuti tsohar kuti lyapilibula no kuti umu- h Ukt 1:7 15 Awe ifya mweo fyonse1 fya-
tenge uwali umukono umo. 6:17 1 Mu
Ukt 8:2 leingila mu cibwato umwali Noa,
ciHebere, “ifya mweo fyonse umuli ama- fibili fibili mu misango ya fiko
ka ya bumi.” 7:2 1 Nelyo kuti yapilibu- i Ukt 9:18
1Im 1:4
yonse. 16 E fyo ifya mweo fyo-
la no kuti, “ishilume 7 ne shikota 7 pa nse fyaingile icilume ne cikota,
nama shonse ishasanguluka.” 7:3 1 Ne- j Ukt 6:18
lyo kuti yapilibula no kuti, “ifilume 7 ne 1Pe 3:20 7:15 1 Mu ciHebere, “ifya mweo fyonse
fikota 7 pa fipupuka mu lwelele.” 2Pe 2:5 umwali amaka ya bumi.”
51 UKUTENDEKA 7:17–8:17
ukulingana ne fyo Lesa aebele ICIPA. 7 li amenshi yaleya yalekama uku-
Noa. Kabili ilyo Noa aingile mu a 2Pe 3:5, 6 fika na mu mweshi walenga 10.
kati, Yehova alisele iciibi. Na pa bushiku bwa ntanshi ubwa
17 Ilyeshi lyali pano isonde mweshi walenga 10, pa muulu wa
inshiku 40, na menshi yaile ya- b Lk 17:27 mpili palimoneke. a
lefula no kusenda icibwato na 6 E ico pa mpela ya nshiku 40,
co cale-elela pa menshi ayengi. Noa aiswile iwindo b lya cibwa-
18 Awe amenshi yakumene pano c Ukt 6:7, 17 to ilyo apangile 7 kabili atumi-
isonde ponse kabili yaile yale- ne mwankole; na o aleti aya ka-
fulilako fye, lelo icibwato cale- bili abwelela ku cibwato, mpaka
elela fye pa muulu wa menshi. d Ukt 2:7 amenshi yakama pano isonde.
Ukt 7:15
19 Amenshi yaiswile pano iso- Lkm 3:19 8 Pa numa, atumine inkunda
nde ica kuti ne mpili shonse ishi- Es 42:5 pa kuti eshibe amenshi nga na-
tali shalibiile. a 20 Amenshi ya- yacepa pano isonde. 9 Inkunda
lifulile ica kuti yacilile impili tayasangile apa kwikala1 nangu
ukufika ku mikono1 15. e Ukt 6:7 pamo, e ico yabweleele kuli Noa
2Pe 3:5, 6
21 E ico ifya mweo fyonse mu cibwato pantu amenshi yali
ifyale-enda pano isonde, fyonse tayalapwa pano isonde ponse. c
ifipupuka, ifitekwa, inama sha f Mt 24:37-39
E ico afumishe ukuboko no kui-
mpanga, na fyonse ifyalesenya 1Pe 3:20 ngisha mu cibwato. 10 Alipe-
pano isonde na bantu bonse, b fya- 2Pe 2:5, 9 mbelele inshiku na shimbi 7,
lilobele. c 22 Conse icali pa mu- kabili alitumine inkunda na kabi-
lundu icali no mweo,1 califwile. d li. 11 Awe icungulo inkunda ya-
23 E fyo Lesa alofeshe ica mweo g Ukt 8:3 bweleele kuli Noa, kabili ilyo ai-
 mwene ili ne buula lya muolife
conse icali pano isonde, kumo fye
no muntu, inama, ifikulika ne fi- ICIPA. 8 iliteku ku mulomo, alishibe uku-
pupuka mu lwelele. Fyonse fya- h Ukt 6:19, 20 ti amenshi nayacepa pe sonde. d
lilobele pano isonde; e ni Noa fye He 11:7
12 Alipembelele inshiku na shi-
na bo ali nabo mu cibwato e ba- mbi 7. Lyena atumine inkunda,
puswike. f 24 Kabili pano isonde lelo tayabwelele na kabili kuli
i Ukt 7:11, 12
ponse patwalilile ukuba amenshi  ena.
ayengi nga nshi pa nshiku 150. g
Ku Kulyo
13 Nomba mu mwaka wale-

8 Lelo Lesa talabile1 Noa ne

nama sha mpanga shonse ne
a Ukt 7:20
nga 601, e pa bushiku bwa nta-
nshi ubwa mweshi wa ntanshi, e
mo amenshi yakamine pano iso-
fitekwa fyonse ifyo ali na fyo
mu cibwato, h kabili Lesa alenge- b Ukt 6:16
nde; kabili Noa afimbwile ulubali
le umwela wakuuka pano isonde, lumo ulwa mutenge1 wa cibwato,
na menshi yatendeke ukucepa. kabili amwene ukuti umushi-
2 Amenshi yonse mu lwelele ne c Ukt 7:19 li walitendeke ukuma. 14 Mu
fipunda fya mu muulu fyalicili- mweshi wa cibili, pa bushiku
kwe, e ico imfula yalilekele uku- bwalenga 27 ubwa mweshi, e lyo
loka. i 3 Lyena amenshi yate- d Ukt 7:20 pano isonde paumine.
ndeke ukukama panono panono Ukt 8:3 15 E lyo Lesa aebele Noa ati:
pano isonde. Pa numa ya nshiku 16 “Fuma mu cibwato, iwe no
150 amenshi yalicepele. 4 Mu mukashi obe, abana bobe abau-
mweshi walenga 7, pa bushiku e Ukt 7:6, 11 me na bakashi babo. f 17 Fumya
bwalenga 17, icibwato caileika- ifya mweo fyonse ifyo uli na fyo
la pa mpili sha Ararati. 5 Kabi- ifya misango yonse, g ifipupuka,
f Ukt 7:7
1Pe 3:20
inama sha mpanga ne fitekwa, e
7:20 1 Umukono walelepa amasentimita 2Pe 2:5 lyo ne nama shonse ishikulika pe
ukucilako panono pali 44. Moneni Ifye-
bo Fyalundwako pa B14. 7:22 1 Nelyo 8:9 1 Nelyo “apa kunyanta amakasa.”
“umupu wa bumi.” 8:1 1 Mu ciHebere, g Ukt 6:19, 20 8:13 1 Mu ciHebere, “akupukwile inkupi-
“aibukishe.” Ukt 7:14, 15 ko ya cibwato.”
UKUTENDEKA 8:18–9:18 52
sonde, pa kuti fisandane1 no ku- ICIPA. 8 suumya umulopa wenu, cilingile
fula pe sonde.” a a Ukt 1:22 ukufwa. Umuntu onse uwaipaya
18 E ico Noa alifumine mu ci- b Ukt 6:10
munyina, nkafwayako umweo wa
bwato na bana bakwe abau- kwa munyina kuli ena. a 6 Onse
me b no mukashi wakwe na baka- c Ukt 7:13, 14 uwasuumya umulopa wa muntu,
shi ba bana bakwe. 19 Fyonse d Ukt 12:7 na o bakasuumye umulopa wa-
ifya mweo, fyonse ifikulika, fyo- kwe, b pantu Lesa abumbile umu-
nse ifipupuka na fyonse ifyenda e Ukt 7:2 ntu mu cipasho cakwe. c 7 Na
Le 20:25
pe sonde, fyafumine mu cibwa- imwe fyalaneni kabili fuleni, ku-
to mu misango ya fiko. c 20 Lye- f Amg 27:6 maneni pe sonde.” d
na Noa akuuliile Yehova iciipai- g Ukt 3:17 8 Lyena Lesa aebele Noa na
lo, d kabili abuulile inama shimo Ukt 5:29 bana bakwe abaume ati: 9 “No-
pa misango yonse iya nama isha- h Ukt 6:5 mba ndepangana na imwe icipa-
sanguluka na pa fipupuka fyonse Lkm 7:20 ngano e na bana benu abakamu-
ifyasanguluka e no kutuula umu- Mt 15:19 konkapo, 10 ne ca mweo conse
tuulo wa koca pa ciipailo. f i Ukt 6:7, 17 ico muli na co, ifyuni, inama ne
21 Kabili Yehova aumfwile aka- Ukt 9:11 fya mweo fyonse ifya pe sonde
cena kasuma. E ico Yehova ati- Es 54:9 ifyo muli na fyo, fyonse ifyafu-
le mu mutima: “Nshakabweke- j Ukt 1:14 mine mu cibwato, e kutila ifya
shepo ukutiipa umushili g pa Am 74:17 mweo fyonse ifya pe sonde. f
mulandu wa muntu, pantu uku- Lkm 1:4 11 Napangana na imwe icipa-

tula ku bwaice umutima wa mu- ngano ca kuti: Takwakabe na ka-
ICIPA. 9 bili ilyeshi ilikonaula ifya mweo
ntu ufwaisha fye ukucita ifya-
bipa; h kabili nshakabwekeshepo k Ukt 1:28 fyonse, kabili ilyeshi talyakonau-
ukwipaya ica mweo conse muli l Ukt 1:26 le isonde na kabili.” g
uyu musango. i 22 Ukutula lelo, Yak 3:7 12 Lesa abebele no kuti: “Ici
inshita ya kubyala imbuto no ku- m 1Ti 4:3 e cishibilo ca cipangano ico nde-
sombola, inshita ya kutalala ne pangana na imwe ne ca mweo
n Ukt 1:29 conse ico muli na co, na ba
nshita ya kukaba, ulusuba ne
nshita ya mpepo, akasuba no bu- o Le 17:11, 14 mu nkulo shonse ishikakonkapo.
shiku, tafyakaleke ukubako pe 13 Nabika umukolamfula wandi
p Le 3:17
sonde.” j Le 7:26 mu makumbi, kabili ukalaba ici-

9 Lesa apaalile Noa na bana Le 17:10, 13 shibilo ca cipangano ico napa-

bakwe abaume kabili abebele
Amg 12:16, ngana ne sonde. 14 Nomba lyo-
23
ati: “Fyaleni, fuleni, kumaneni pe Imi 15:20, 29
nse ilyo naleta ikumbi pe sonde,
sonde. k 2 Ica mweo conse ica Imi 21:25 umukolamfula ukalamoneka mwi
pe sonde ne cipupuka conse ica  kumbi. 15 Kabili nangu cikabe
mu muulu, na conse icenda pa Ku Kulyo shani nkebukisha icipangano ico
mushili, ne sabi lyonse ilya muli a Ukt 4:8, 10 napangene na imwe pamo ne
bemba fikatwalilila ukuba no Ukf 21:12 fya mweo fyonse; na menshi ta-
mwenso kuli imwe kabili fyaku- b Ukf 20:13
yakatale ayaba ilyeshi na kabi-
lamutiina. Nomba nafipeela mu Imp 35:30 li ilya konaula ica mweo conse. h
minwe yenu.1l 3 Inama shonse Mt 26:52 16 Kabili umukolamfula ukala-
isha mweo mulelya. m Shonse na- c Ukt 1:27 moneka mwi kumbi, kabili nka-
mupeela, nga filya namupeele laumona no kwibukisha icipa-
d Ukt 1:28 ngano ca muyayaya ico ine ne
umusaalu uuteku. n 4 Lelo ina- Ukt 10:32
ma umuli umweo,1o umulopa Lesa napangana ne fya mweo
e Ukt 9:15 fyonse ifya pano isonde.”
wa iko, mwilalya. p 5 Na kabi- Es 54:9
li, umulopa wa myeo yenu nkau- 17 Lesa abwekeshepo ukwe-
fwaya. Ica mweo conse nga ca- f Ukt 8:17 ba Noa ati: “Ici e cishibilo ca ci-
g Ukt 8:21 pangano ico napangana ne fya
8:17 1 Nelyo “filesenya.” 9:2 1 Ne- mweo fyonse ifili pano isonde.” i
lyo “mulefitungulula.” 9:4 1 Nelyo,
h Ukt 8:21
18 Abana baume ba kwa Noa
“ubumi.” i Ukt 9:12, 13 abafumine mu cibwato ni She-
53 UKUTENDEKA 9:19–10:18
mu, Hamu na Yafete. a Pa numa, ICIPA. 9 3 Abana ba kwa Gomere
Hamu afyele Kanaani. b 19 Aba a Ukt 5:32 bali ni Ashikenasi, a Rifati, na
batatu bali bana ba kwa Noa, ka- Ukt 7:7 Togarma. b
bili muli aba e mwafumine aba- Ukt 10:1
4 Abana ba kwa Yabani bali
b Ukt 10:6
ntu bonse abasalanganine pe so- ni Elisha, c Tarshishi, d Kitimu, e
c Ukt 10:32
nde. c na Dodanimu.
d Amg 7:1
20 Awe Noa atendeke ukuli- e Yos 17:13
5 Muli aba e mwafumine abantu
ma kabili mwi bala lyakwe abye- f Aba 1:28
abekala pa fishi abasalanganine
lemo imyangashi. 21 Ilyo anwe- g Ukt 7:6
mu fyalo fyabo, ukulingana ne
ne umwangashi alikolelwe, e  ndimi shabo ne ndupwa shabo, e
pakufuula ifya kufwala mwi tenti ICIPA. 10
lyo ne nko shabo.
lyakwe. 22 Nomba Hamu wishi h Lk 3:23, 36
6 Abana ba kwa Hamu bali ni
wa kwa Kanaani amwene wishi i Ukt 9:18, 19
Kushi, Misraimu, f Puti, g na Ka-
ali ubwamba kabili aile-eba ba- j Ek 38:6
naani. h
munyina babili panse. 23 E ico k Ek 38:2 7 Abana ba kwa Kushi bali
Shemu na Yafete babuulile insa- l Es 66:19 ni Seba, i Habila, Sabta, Raa-
lu no kuibika pa mabeya yabo Ek 27:13 ma, j na Sabteka.
balaya cimfutyanuma. E fyo ba- m Am 120:5 Abana ba kwa Raama bali ni
Ek 32:26
fimbile shibo uwali ubwamba, ni- Sheba na Dedani.
n 1Im 1:5-7
nshi nabalosha ifinso fyabo ku-  8 Kushi afyele Nimrode. Ni-
mbi, kabili tabamwene shibo mrode e wabalilepo ukuba
Ku Kulyo
uwali ubwamba. umwaume wa maka pano iso-
a Ye 51:27
24 Ilyo Noa akololweke, aishi- nde. 9 Aishileba umulunshi
b Ek 27:14
ba ne co umwana wakwe umwai- Ek 38:6
wa maka uwalelwisha Yehova.
ce pali bonse acitile kuli ena, c Ek 27:7 E co kwabela insoselo ya kuti:
“Kwati fye ni Nimrode umulu-
25 atile: d Yn 1:3
e Es 23:1 nshi wa maka uwalelwisha Ye-
“Abe uwatiipwa Kanaani. d hova.” 10 Imisumba iyo abali-
f Ukt 50:11
Abe umusha wa basha kuli g Ye 46:9 lepo ukuteka, musumba wa
bamunyina.” e Na 3:9 Babele, k uwa Ereke, l uwa Akadi,
26 Alandile no kuti: h Imp 34:2 no wa Kalne, yonse yali mu calo
“Acindikwe Yehova, Lesa wa
1Im 1:8-10 ca Shinari. m 11 Ilyo afumine
i Am 72:10 muli cilya calo, aile ku Asiria n
kwa Shemu, j Ek 27:22
uko ailekuula umusumba wa
Lelo Kanaani ena abe umu- k Ukt 11:9
Ninebe, o uwa Rehoboti-Iri, uwa
sha wakwe. f l Esr 4:9
Kala 12 no wa Resene uwali
27 Lesa napeele Yafete incende m Da 1:2
pa kati ka Ninebe na Kala: Uyu
iikulu, n Mk 5:6
e musumba ukalamba.1
Kabili amuleke aleikala mu o Yn 3:3
Mt 12:41 13 Misraimu afyele Ludimu, p
matenti ya kwa Shemu. p Ye 46:9 Anamimu, Lehabimu, Nafituhi-
Kanaani nabe umusha na kuli q 1Im 1:11, 12 mu, q 14 Patrusimu, r Kasluhimu
ena.” r Ek 29:14 (umwatuntwike abaPelishiti s), na
28 Pa numa ya Lyeshi, Noa ai- s Yos 13:2, 3 Kafitorimu. t
kele imyaka 350. g 29 E ico Noa Ye 47:4 15 Kanaani afyele Sidone u
aikele imyaka 950, lyena alifwile. t Amg 2:23 uwali ibeli lyakwe e lyo na Hete v
16 no mwina Yebusi, w umwi-
10
u Yos 13:6
Ili e lyashi lya batuntwike Mko 7:24
na Amore, x umwina Gegashi,
muli Shemu, h Hamu na Ya- v Ukt 25:10
17 umwina Hibi, y umwina Arki,
fete, abana baume ba kwa Noa. Ukt 27:46
1Im 1:13-16 umwina Sini, 18 umwina Aava-
Pa numa ya Lyeshi e lyo bate- w Aba 1:21 di, z umwina Semari no mwina
ndeke ukufyala abana. i 2 Aba- x Ukt 15:16
na ba kwa Yafete bali ni Gomere, j Amg 3:8 10:12 1 Nelyo kuti yapilibula no kuti
Magoge, k Madai, Yabani, Tubali, l y Yos 11:3 “Imisumba iyapangile umusumba uka-
Mesheke m na Tirasi. n z Ek 27:11 lamba.”
UKUTENDEKA 10:19–11:11 54
Hamati. a Pa numa indupwa sha
bena Kanaani shalisalangene.
ICIPA. 10
a 1Is 8:65 11 Nomba abantu mwi so-
nde lyonse balelanda fye
19 Kanshi umupaka wa bena Ka- ululimi lumo lwine kabili ba-
b Ukt 20:1
naani wafumine ku Sidone uku- lebomfya amashiwi yamo yene.
fika ku Gerari, b mupepi na ku c Yos 15:20, 47 2 Ilyo abantu baleya ukulunga-
Gasa, c wayafika na ku Sodomu, Imi 8:26 ma lwa ku kabanga, basukile
ku Gomora, d ku Adma, na ku basanga impanga iyabatama mu
d Ukt 13:10
Seboimu, e mupepi na ku Lasha. Ukt 19:24 calo ca Shinari, a kabili e mo ba-
20 Aba e bana ba kwa Hamu Yu 7 tendeke ukwikala. 3 Lyena ba-
ukulingana ne ndupwa shabo ne pandene amano abati: “Natuta-
e Amg 29:23
ndimi shabo, ukulingana ne fya- me amatafwali no kuyoca.” E ico
lo fyabo ne nko shabo. f Ukt 11:17 babomfeshe amatafwali ayo bao-
21 Shemu icikolwe ca bana cele pa kukuula, tababomfeshe
bonse aba kwa Ebere, f kabili g Esr 4:9 amabwe, kabili amanenekela e
Imi 2:8, 9
umwaice wa kwa Yafete,1 na o ali- yali indaka. 4 E lyo batile: “Ale-
fyele abana. 22 Abana ba kwa h Ek 27:23 ni! Natuikuulile umusumba no lu-
Shemu bali ni Elamu, g Ashuri, h pungu ulutali ulwa kuti lufike
i Ukt 11:10
Arpakishadi, i Ludi, na Aramu. j na ku muulu, kabili natuipangi-
23 Abana ba kwa Aramu j 1Im 1:17 le ishina, pa kuti twisalanganina
bali ni Usi, Huli, Getere, na Ma- pano isonde ponse.” b
k Ukt 11:12
shi. Lk 3:23, 35
5 Lyena Yehova atentemwike
24 Arpakishadi afyele She- ku kuyamona umusumba no lu-
la, k kabili Shela afyele Ebere. l Ukt 11:16 pungu ulo abana ba bantu ba-
25 Ebere afyele abana abau- m 1Im 1:19
lekuula. 6 E lyo Yehova atile:
me babili. Umo ali ni Pelege,1l “Moneni! Aba bantu balikatana
pantu ilyo ali no mweo aba- n 1Im 1:20-23 pantu balanda ululimi lumo, c ka-
ntu pano isonde balisalangene. bili moneni ifyo batampa ukuci-
o 1Is 9:28
Ishina lya kwa munyina lyali ni 1Is 10:11
ta. Kanshi conse ico balepanga
Yoktani. m ukucita tabakafilwe. 7 Aleni! d
26 Yoktani afyele Almo- p Ukt 10:5 Natutentemuke no kuyafulunga-
dadi, Shelefu, Hasarimabe- nya ululimi lwabo pa kuti kwiba
q Ukt 9:7
te, Yera, n 27 Hadoramu, Usa- Ukt 9:19 umuntu wa kumfwa ululimi umu-
li, Dikla, 28 Obali, Abimaele, Imi 17:26 nankwe alelanda.” 8 E ico Ye-
Sheba, 29 Ofiri, o Habila, na  hova abasalanganishishe pe
Yobabu; aba bonse bali bana Ku Kulyo sonde ponse, e kabili basukile ba-
baume ba kwa Yoktani.  leka ukukuula umusumba. 9 E
30 Baikele mu ncende ya mpi- ICIPA. 11 co bawinikiile ukuti Babele,1f pa-
li iya ku Kabanga, ukufuma ku a Ukt 10:9, 10 ntu e mo Yehova afulunganishi-
Mesha ukuyafika na ku Sefari. Da 1:2 she ululimi lwa pano isonde
31 Aba e batuntwike muli ponse, kabili Yehova abasalanga-
b Ukt 9:1
Shemu ukulingana ne ndupwa nishishe pe sonde ponse.
shabo ne ndimi shabo, ukulinga- c Ukt 11:1 10 Aba e bafyelwe muli She-
na ne fyalo fyabo, ne nko shabo. p mu. g
d Ukt 1:26
32 Ishi e shali indupwa sha Ilyo papitile imyaka ibili uku-
bana ba kwa Noa ukulingana e Amg 32:8 tula apo kwabelele Ilyeshi, She-
ne ntuntuko shabo ne nko sha- mu ali ne myaka 100, kabili afye-
bo. Muli aba e mwafumine inko f Ye 50:1 le Arpakishadi. h 11 Pa numa ya
ishasalanganine pano isonde pa g Ukt 6:10 kufyala Arpakishadi, Shemu ai-
numa ya Lyeshi. q Lk 3:23, 36 kele imyaka 500. Kabili afye-
le abana baume na bana banaka-
h Ukt 10:22
10:21 1 Nelyo kuti yapilibula no kuti 1Im 1:17 shi. i
“umukalamba wa kwa Yafete.” 10:25
1 Ilyalola mu kuti “Ukwakanikana.” i Ukt 10:21 11:9 1 Ilyalola mu kuti “Icimfulumfulu.”
55 UKUTENDEKA 11:12–12:7
12 Arpakishadi ali ne mya- ICIPA. 11 Iska. 30 Nomba Sarai talekwa-
ka 35, lyena afyele Shela. a a Ukt 10:24 ta abana; a tafyelepo nangu umo.
13 Pa numa ya kufyala Shela, 1Im 1:18 31 Lyena Tera asendele Abra-
Lk 3:23, 35
Arpakishadi aikele imyaka 403. b Ukt 10:21 mu umwana wakwe umwaume na
Kabili afyele abana baume na 1Im 1:18 Lote umwishikulu wakwe, b mwa-
bana banakashi. c Ukt 10:25 na Harani, na Sarai nafyala,
14 Ilyo Shela ali ne myaka 30, 1Im 1:19
d Lk 3:23, 35
umukashi wa kwa Abramu, kabi-
e lyo afyele Ebere. b 15 Pa numa e Ukt 11:32 li aile nabo ku calo ca Kanaani c
ya kufyala Ebere, Shela aikele Lk 3:23, 34 ukufuma mu Uri, umusumba wa
imyaka 403. Kabili afyele abana f Ukt 12:7 bena Kaldi. Lelo ilyo bafikile ku
Ukt 15:1, 6
baume na bana banakashi. Ukt 17:5 Harani, d e ko batendeke ukwika-
16 Ilyo Ebere ali ne mya- Yak 2:23 la. 32 Tera aikele imyaka 205.
ka 34, e lyo afyele Pelege. c g Yos 24:2 Lyena alifwile mu Harani.
17 Pa numa ya kufyala Pelege, h

12
Ukt 12:4
Ukt 19:1 Kabili Yehova aebele Abra-
Ebere aikele imyaka 430. Kabili 2Pe 2:7 mu ati: “Fuma mu calo
afyele abana baume na bana ba- i Ukt 15:7
cobe kabili ushe balupwa lobe na
Neh 9:7
nakashi. ba mu ng’anda ya kwa wiso uye
j Imi 7:4
18 Ilyo Pelege ali ne mya- k Ukt 12:11 ku calo ico nkakulanga. e 2 Nka-
ka 30, e lyo afyele Reu. d 19 Pa Ukt 17:15 kulenga ukabe uluko uluka-
Ukt 20:12, 13
numa ya kufyala Reu, Pelege ai- 1Pe 3:6 lamba kabili nkakupaala, nkale-
kele imyaka 209. Kabili afyele l Ukt 22:20 nga ne shina lyobe likalumbuke,
abana baume na bana banakashi. Ukt 24:15
nkalenga ukabe ipaalo ku ba-
20 Ilyo Reu ali ne myaka 32, 
ntu bonse. f 3 Nkapaala abaka-
e lyo afyele Serugi. 21 Pa numa Ku Kulyo kupaala, no ukakulapisha nka-
ya kufyala Serugi, Reu aikele a Ukt 16:1, 2 mulapisha, g kabili muli iwe e mo
imyaka 207. Kabili afyele abana Ro 4:19
He 11:11 indupwa shonse isha pe sonde
baume na bana banakashi. b Ukt 11:27, 28 shikapaalilwa.”1h
22 Ilyo Serugi ali ne mya- c Ukt 10:19 4 E ico Abramu alile ukulinga-
ka 30, e lyo afyele Nahore. d Ukt 12:4
na ne fyo Yehova amwebele, Lote
23 Pa numa ya kufyala Nahore, Ukt 27:42, 43
Imi 7:2, 4 na o aile nankwe. Abramu ali ne
Serugi aikele imyaka 200. Kabili  myaka 75 ilyo afumine mu Ha-
afyele abana baume na bana ba- ICIPA. 12 rani. i 5 Abramu asendele Sarai
nakashi. e Yos 24:3 umukashi wakwe j na Lote umwa-
24 Ilyo Nahore ali ne mya- Imi 7:3, 4 na mwaume wa kwa munyina k
ka 29, e lyo afyele Tera. e 25 Pa f Ukt 13:14, 16
ne fyuma fyonse ifyo banonke-
Ukt 15:1, 5
numa ya kufyala Tera, Nahore Ukt 17:5 le l na babomfi1 abo bakwete mu
aikele imyaka 119. Kabili afyele Ukt 22:17, 18 Harani, kabili baimine ubulendo
abana baume na bana banakashi. Amg 26:5
g Ukt 27:29, 30 no kuya ku calo ca Kanaani. m
26 Ilyo Tera ali ne myaka 70, e h Imi 3:25 Ilyo bafikile mu calo ca Kanaani,
lyo afyele Abramu, f Nahore, g na Ga 3:8 6 Abramu alyendele sana muli
Harani. i He 11:8
cilya calo mpaka afika ku She-
27 Aba e batuntwike muli j Ukt 11:29
kemu, n mupepi ne fimuti ifikala-
k Ukt 11:31
Tera. l Ukt 13:5, 6 mba ifya mu More. o Pali ilya
Tera afyele Abramu, Naho- m Ukt 26:3 nshita, muli cilya calo mwaleika-
re na Harani; kabili Harani afye- n Imi 7:15, 16 la abena Kanaani. 7 Lyena Ye-
le Lote. h 28 Harani afwilile mu o Ukt 35:4 hova amoneke kuli Abramu no
Amg 11:29,
calo afyalilwe, mu Uri i umusu- 30 kumweba ati: “Nkapeela ici calo p
mba wa bena Kaldi, j ninshi wi- p Ukt 13:14, 15 ku bana1q bobe.” E ico Abramu
shi Tera acili umumi. 29 Abra- Ukt 15:1, 7 akuulile iciipailo pali cilya cifu-
Ukt 17:1, 8
mu na Nahore balyupile. Ishina Amg 34:4 lo apo Yehova amoneke kuli ena.
lya mukashi wa kwa Abramu ni q Ukt 3:15
Sarai, k e lyo ishina lya mukashi Ukt 21:12 12:3 1 Nelyo “shikaikwatila ipaalo.”
Ukt 28:13, 14
wa kwa Nahore ni Milika. Hara- Ro 9:7 12:5 1 Nelyo “imyeo.” 12:7 1 Mu ciHebe-
ni e wali wishi wa kwa Milika l na Ga 3:16 re, “ulubuto lobe.”
UKUTENDEKA 12:8–13:10 56
8 Pa numa, afumine kulya no ICIPA. 12 obe? 19 Cinshi wanjebele auti,
kuya ku ncende ya mpili iyabela a Ukt 28:16-19 ‘Ni nkashi yandi,’ a ica kuti kwe-
ku kabanga ka Betele a no kutani- Ukt 31:13 mpe fye nga nalimubuulile aba
ka itenti lyakwe pa kati, ku masa- no mukashi wandi? Nomba umu-
mba kwali umusumba wa Betele, b Ukt 13:1, 3 kashi obe uyu. Musende muleya!”
e lyo ku kabanga kwali umusu- Yos 7:2 20 E ico Farao apeele abantu ba-
mba wa Ai. b Kulya kwine e ko kwe icipope pali Abramu, na bo
akuuliile Yehova c iciipailo no ku- c Ukt 8:20 bashindike Abramu no mukashi
Ukt 35:2, 3
tendeka ukulumbanya ishina lya wakwe na fyonse ifyo akwete. b
kwa Yehova. d 9 Pa numa Abra-
mu alifumine apo apangile inka-
mbi alungama ku Negebu, e kabili
d Ukt 26:25
13 Lyena Abramu no mukashi
wakwe na fyonse ifyo ba-
kwete, kumo na Lote bafumine
aleti afuma apa ayaikala pambi. e Ukt 20:1
mu Egupti no kuya ku Negebu. c
10 Nomba mu calo mwapone- Ukt 24:62
2 Abramu ali ne fitekwa ifingi
ne icipowe kabili Abramu aile ku na silfere na golde. d 3 Ilyo ale-
Egupti no kuyaba umulebeshi,1f f Am 105:13
fuma ku Negebu aleya ku Betele
pantu icipowe calikulile sana aleti afika apa, apanga inkambi
mu calo. g 11 Ilyo ali mupepi no g Ukt 26:1, 2
kabili akuuka ayapanga pambi.
kwingila mu Egupti, aebele umu- Asukile afika apali itenti lyakwe
kashi wakwe Sarai ati: “Muka- h Ukt 26:7 kale pa kati ka musumba wa Be-
shi wandi umfwa! Nalishiba uku- tele no wa Ai, e 4 pa ncende ilya
ti uli mwanakashi uwayemba. h i Ukt 20:11, 12 ine akuuliilepo iciipailo kale. Pa-
12 Kanshi ilyo abena Egupti ba- lya pene e po Abramu alumbani-
lakumona balatila, ‘Uyu muka- shishe ishina lya kwa Yehova.
j Ukt 20:14
shi wakwe.’ Kabili balenjipaya,
lelo iwe tabakwipaye. 13 Utile
Ukt 24:34, 35 5 Nomba Lote uwali pamo na
uli nkashi yandi, pa kuti ifintu fi- Abramu, na o alikwete impaa-
ngwamine pa mulandu obe, kabi-
k Ukt 11:29 nga, ing’ombe, na matenti. 6 E
Ukt 17:15
li mbe no mweo.” i Ukt 23:2, 19
ico incende ya kuti bekalepo ya-
 licepele, pantu ifyo bakwete fya-
14 Ilyo Abramu afikile fye mu
Ku Kulyo lifulile sana ica kuti balifililwe
Egupti, abena Egupti balimwe-
ne ukuti umwanakashi ali uwa- a Ukt 20:11, 12
ukwikala pamo. 7 Ici calenge-
yemba nga nshi. 15 Na bacilolo le bakacema ba fitekwa fya kwa
ba kwa Farao na bo balimumwe- Abramu na bakacema ba fitekwa
b Am 105:14
ne, kabili batendeke ukumulu- 
fya kwa Lote batampe ukuuma-
mbilisha kuli Farao, e ico bamu- na. (Pali ilya nshita abena Ka-
ICIPA. 13
twele ku ng’anda ya kwa Farao. naani na bena Perisi e baleika-
c Ukt 12:9
16 Na o alicitiile Abramu ifisu- Ukt 20:1 la muli cilya calo.) f 8 E ico
ma pa mulandu wa kwa Sa- Abramu aebele Lote g ati: “Natu-
rai, kabili aishilekwata impaa- d Ukt 24:34, 35
leke ukuumana iwe na ine e
nga, ing’ombe, impunda ishilume lyo na bakacema bandi na ba-
ne shikota, ababomfi abaume na kacema bobe, pantu tuli ba
e Ukt 12:8, 9
babomfi abanakashi, ne ngami- Yos 7:2
bwananyina. 9 Kanshi natupaa-
la. j 17 Lyena Yehova aletele ifi- tukane. Kuti wasala uko ulefwa-
kuko ifikalamba pali Farao na f Ukt 10:19
ya ukuyaikala. Iwe nga waya ku
pa ba mu ng’anda yakwe pa kuso, ine ndeya ku kulyo; lelo
mulandu wa kwa Sarai, umuka- nga waya ku kulyo, ine ndeya
g Ukt 11:27
shi wa kwa Abramu. k 18 E ico ku kuso.” 10 E ico Lote ainwine
Farao aitile Abramu no kumwe- amenso no kumona icitungu co-
h Ukt 19:28 nse ica Yordani h ukuyafika fye na
ba ati: “Cinshi wacitiile ifi? Ci-
nshi ushanjebeele ukuti mukashi ku Soari. i Amwene ukuti cali ica-
i Ukt 19:20-22 tapililwa bwino nge bala lya kwa
12:10 1 Nelyo “kwikala kulya inshita ii- Yehova, j kwati calo ca Egupti
nono.” j Ukt 2:8, 9 (ilyo Yehova ashilaonaula Sodo-
57 UKUTENDEKA 13:11–14:13
mu na Gomora). 11 Awe Lote ICIPA. 13 4 Shabombeele Kedorelaome-
asalile icitungu conse ica Yorda- a Ukt 19:28, 29 re pa myaka 12, lelo mu mwaka
ni, kabili Lote ailepanga inkambi walenga 13 shalimupondokeele.
ku kabanga. E fyo bapaatukene. b Ukt 18:20
Ukt 19:5
5 E ico mu mwaka walenga 14,
12 Abramu aikele mu calo ca 2Pe 2:6-8 Kedorelaomere pamo ne mfumu
Kanaani, lelo Lote ena aikele mu Yu 7 aali na sho, baishilecimfya abe-
misumba ya muli cilya citungu. a na Refa ku Ashiterote-karnaimu,
c Ukt 12:7
Asukile ayatanika itenti lyakwe Ukt 15:18
abena Susi ku Hamu, abena Emi a
mupepi na Sodomu. 13 Nomba Ukt 24:7 ku Shabe-kiriataimu, 6 na bena
abena Sodomu bali babifi, bale- Ukf 33:1 Hore b mu lupili lwabo ulwa Sei-
cita imembu ishikalamba mu me- ri, c ukufika fye na ku El-parani,
d Ukt 12:2
nso ya kwa Yehova. b Ukt 15:1, 5 umusumba uwabela mu ma-
14 Yehova aebele Abramu Ukf 1:7 tololo. 7 Lyena balyalulwike no
ilyo bapaatukene na Lote ati: He 11:12 kwisa ku Ene-mishipati, e kuti
“Inuna amenso yobe, kabili apo e Ukt 18:1 Kadeshe, d no kucimfya abena
pene uli, lolesha ku kapinda ka Ukt 23:19 Amaleke e abaikele muli ilya nce-
ku kuso na ku kapinda ka ku ku- Ukt 25:9, 10 nde yonse e lyo na bena Amore f
Ukt 35:27
lyo, ku kabanga na ku masamba, abaleikala mu Hasasone-tamari. g
15 pantu icalo conse ici ulemona f Ukt 23:2 8 E lyo imfumu ya ku So-
niwe nkapeela na bana1 bobe, ci- domu yaimine no kuya pamo ne
kaba cenu umuyayaya. c 16 Ka- g Ukt 12:7 mfumu ya ku Gomora, imfumu

bili nkafusha abana1 bobe, kwa- ya ku Adima, imfumu ya ku Se-
ti mucanga wa pe sonde, ica kuti ICIPA. 14 boimu ne mfumu ya ku Bela, e
umuntu nga engapenda umuca- h Ukt 10:9, 10 kutila Soari, kabili shalwile nabo
nga wa pe sonde, ninshi kuti i Ukt 14:17
mu Mpanga Iyabatama iya Sidi-
apenda na bana1 bobe. d 17 Ima, mu, 9 shalwile na Kedorelao-
wendauke mu butali bwa calo j Ukt 10:22 mere imfumu ya ku Elamu, Tidali
na mu bwipi bwa ciko, pantu imfumu ya ku Goimu, Amurafe-
niwe nkapeela ici calo.” 18 Awe k Ukt 10:19
Ukt 13:12
le imfumu ya ku Shinari, na
Abramu atwalilile ukwikala mu Aryoke imfumu ya ku Elasari, h
matenti. Pa numa aileikala mu fi- l Ukt 13:10, 12 imfumu 4 shalwile ne mfumu 5.
muti ifikalamba ifya mu Mamre, e 10 Nomba mu Mpanga Iyabata-
m Amg 29:23
ifyaba mu Hebrone, f kabili mulya ma iya Sidimu mwalifulile ifilindi
mwine e mo akuuliile Yehova icii- n Ukt 14:10 umwali amanenekela, ne mfumu
pailo. g sha ku Sodomu na Gomora sha-

14
o Imp 34:2, 12 lifulumwike kabili shaile shilewi-
Nomba mu nshiku sha kwa 
Amurafele imfumu ya ku la mu filindi fine fyo, ne shapu-
Ku Kulyo swike shafulumukile ku ncende
Shinari, h Aryoke imfumu ya ku
Elasari, Kedorelaomere i imfumu a Amg 2:10, 11 ya mpili. 11 Lyena abacimfishe
ya ku Elamu, j na Tidali imfu- b Amg 2:12
basendele ifipe fyonse ifya bena
mu ya ku Goimu, 2 e mo ishi Sodomu na Gomora ne fya ku-
imfumu shalwile na Bera imfumu c Ukt 36:8 lya fyabo fyonse no kuya baya. i
ya ku Sodomu, k Besha imfumu 12 Basendeele kumo na Lote
d Imp 20:1
ya ku Gomora, l Shinabu imfumu umwana wa kwa munyina Abra-
ya ku Adima, Shemebere imfu- e Ukt 36:12 mu ne fipe fyakwe no kuya baya.
mu ya ku Seboimu, m ne mfu- 1Sa 15:2 Pali ilya nshita Lote aleikala mu
mu ya ku Bela, e kutila Soari. Sodomu. j
f Ukt 10:15, 16
3 Ishi imfumu shonse shalyume- 13 Pa numa kwaishile umu-
ne akapi mu Mpanga Iyabatama g 2Im 20:2 ntu uwapuswike no kwisashimi-
iya Sidimu, n e kutila Bemba ya kila Abramu umuHebere ifyaciti-
h Ukt 14:1, 2 ke. Pali ilya nshita Abramu
Mucele.1o
i Ukt 14:16 aleikala1 mu fimuti ifikalamba
13:15, 16 1 Mu ciHebere, “ulubuto.”
14:3 1 E kutila, Bemba Wafwa. j Ukt 19:1 14:13 1 Nelyo “aleikala mu matenti.”
UKUTENDEKA 14:14–15:8 58
ifya kwa Mamre umwina Amo- ICIPA. 14 na senda fibe fyobe.” 22 Lelo
re, a munyina Eshekole kabili a Ukt 13:18 Abramu aebele imfumu ya ku So-
munyina Anere. b Aba e bapange- domu ati: “Naimya amaboko ya-
ne icipangano na Abramu. 14 E b Ukt 14:24 ndi no kulapa kuli Yehova Lesa
fyo Abramu aumfwile ukuti lu- Uwapulamo, Kabumba wa muulu
pwa lwakwe1c nabamusenda pa c Ukt 11:27 ne sonde, 23 nati pa fintu fyo-
kuti ayeba nkole. E lyo aimishe be fyonse nshabuulepo akantu
abantu bakwe abasambilile ifya d Aba 18:29 nangu kamo, ubushishi nangu
kulwa inkondo, e kutila ababomfi intambo ya ndyato, pa kuti wi-
bakwe 318 abafyalilwe mu ng’a- kalanda auti, ‘Nine nacinda-
e 2Sa 18:18
nda yakwe, no kukonka ishi imfu- mike Abramu.’ 24 Tapali ico
mu kabili bashisangile ku Dani. d nalabuulapo ukucila pa fyo aba-
15 Mu nshita ya bushiku ayake- f Am 110:4
He 6:20 lumendo baliile kale. Lelo ifyo
nye abantu bakwe, kabili ena na abantu twaile na bo, e kutila
babomfi bakwe balwishishe ishi Anere, Eshekole na Mamre a ba-
g He 7:1, 2
imfumu no kushicimfya. Kabili lingile ukubuulapo, leka bafise-
aile aleshikonka ukufika ku mu- nde.”
h Am 83:18

15
sumba wa Hoba, uwaba ku kapi- He 5:5, 10 Pa numa Yehova aebele
nda ka ku kuso aka Damaseke.
Abramu mu cimonwa ati:
16 Alipokolwele ifipe fyonse i He 7:4 “Witiina, b Abramu. Nine nkwe-
ifyo basendele, kabili alibwese-  la yobe. c Icilambu cobe cika-
she na Lote lupwa lwakwe kumo
Ku Kulyo ba icikalamba nga nshi.” d 2 Na
ne fipe fyakwe na banakashi na
bantu bonse. a Ukt 14:13 o Abramu amwipwishe ati: “Mwe
 Shikulu Mulopwe Yehova, inga
17 Ilyo Abramu alebwela ku
ICIPA. 15 cinshi mukampeela apo nsha-
kucimfya Kedorelaomere pamo
b Am 27:1 kwata umwana e lyo no uka-
ne mfumu isho aali na sho, imfu- Es 41:10 pyana ing’anda yandi ni Eliesere
mu ya ku Sodomu yaile ku kumu- Ro 8:31
umwina Damaseke?” e 3 Kabili
sengela mu Mpanga Iyabatama He 13:6
iya Shabe, e kuti Impanga Iyaba- Abramu atile: “Tamwampeela
tama iya Mfumu. e 18 Kabili Me- c Amg 33:29
umwana,1f kabili umubomfi2 wa
lkisedeke f imfumu ya ku Salemu g Amp 30:5 mu ng’anda yandi e ukampyana.”
aletele umukate no mwangashi; 4 Lelo moneni! Yehova amwa-
aali ni shimapepo wa kwa Lesa d Ukt 17:5, 6 swike ati, “Uyu muntu takaku-
Wapulamo. h pyane, lelo umwana1 obe e uka-
kupyana.” g
19 E lyo apaalile Abramu ka- e Ukt 24:2, 3
bili asosele ati: 5 E lyo amufumishe pa nse no
f Ukt 12:7 kumweba ati: “Lolesha mu muu-
“Shi Lesa Wapulamo aku- lu no kupenda intanda tumo-
Imi 7:5
paale, ne nga kuti washipenda.” Lyena
Kabumba wa muulu ne so- amwebele ati: “E fyo na bana1
g Ukt 17:15, 16
nde; Ukt 21:12 bobe bakafula.” h 6 Awe atete-
20 Kabili acindikwe Lesa Uwa- kele Yehova, i na o amumwe-
pulamo, h Ukt 22:17 ne ukuti mulungami. j 7 Kabi-
Uwapeela abakucusha mu Amg 1:10 li amwebele ati: “Nine Yehova,
minwe yobe!” Ro 4:18
uwakufumishe ku Uri umusu-
He 11:12
Na o Abramu amupeele ica pe mba wa bena Kaldi ku kwi-
kumi pali fyonse ifyo apoko- i He 11:8 sakupeela icalo ici pa kuti cibe
lwele. i cobe.” k 8 Na o amwipwishe ati:
21 Pa numa imfumu ya ku j Ro 4:13, 22
“Mwe Shikulu Mulopwe Yehova,
Sodomu yaebele Abramu aiti: Ga 3:6
“Mpeela abantu,1 lelo ifipe fye- Yak 2:23 15:3, 5 1 Mu ciHebere, “ulubuto.” 15:3
2 Mu ciHebere, “umwana umwaume.”
14:14 1 Mu ciHebere, “munyina.” 14:21 k Ukt 11:31 15:4 1 Mu ciHebere, “uukafuma mu nda
1 Nelyo “imyeo.” Neh 9:7 yobe.”
59 UKUTENDEKA 15:9–16:11
cinshi nkeshibilako ukuti muka-
mpeela ici calo?” 9 E lyo amwa-
ICIPA. 15
a Ukt 21:9 16 Nomba Sarai, umukashi
wa kwa Abramu, talekwa-
swike ati: “Kandetele ing’ombe ii- Ukf 1:13, 14 ta abana, a lelo ali no mubomfi
kota iya myaka itatu, imbushi Ukf 3:7
Imi 7:6, 7
umwina Egupti ne shina lyakwe
iikota iya myaka itatu, impaa- ni Hagari. b 2 E ico Sarai aebe-
nga iilume iya myaka itatu, ici- le Abramu ati: “Moneni! Yehova
pele na kana ka nkunda.” 10 E b Ukf 7:4
alilenga nilakwata abana. Shi se-
Imp 33:4
ico Abramu abuulile inama no ndameni no mubomfi wandi. Na-
kushiputula pabili. Kabili abikile limo kuti amfyalilako abana.” c
ifiputusha fya ku kuso ku lubali c Ukf 3:22
Awe Abramu akutike kuli Sarai.
lumo, e lyo ifya ku kulyo afibikile Am 105:37
3 E ico Sarai abuulile Hagari
ku lubali lubiye, lelo ifyuni tafi- umubomfi wakwe umwina Egu-
putwile. 11 Lyena ifyuni fyata- d Ukt 25:8
pti, amupeele kuli Abramu umu-
mpile ukufookela pa nama isha- lume wakwe ku kuba umuka-
fwa, lelo Abramu alefitamfya. e Yos 14:1 shi wakwe. Pali iyi nshita ninshi
12 Ilyo akasuba kali mupepi Imi 7:7
Abramu alikala mu calo ca Ka-
no kuwa, Abramu aponene mu
naani pa myaka 10. 4 E ico ase-
tulo utwingi, kabili imfifi iyafii- f 1Is 21:26
tisha kabili iya kutiinya yaishile ndeme na Hagari, kabili alimite.
2Is 21:11
pali ena. 13 Lyena Lesa aebele Ilyo aishibe ukuti alimite, ata-
Abramu ati: “Wishibe ukuti aba- mpile ukusuula nakulu.
na1 bobe bakaba abalebeshi mu
g Ukt 17:19 5 Ici calengele Sarai ebe
Ukt 22:17
calo ca bene, kabili abantu muli Abramu ati: “Niwe walenga ukuti
cilya calo bakabateka ubusha ka- ncule ifi. Nine nakupeele umubo-
h Ukf 3:8 mfi wandi,1 nomba ena ilyo aishi-
bili bakabacusha pa myaka 400. a
14 Lelo nkapingula uluko ulo ba- be ukuti alimite, atendeke uku-
kabombela, b kabili pa numa baka- i 1Is 4:21 nsuula. Yehova napingule pa kuti
fumamo ne fipe ifingi. c 15 No- tumone uuli ne cilubo pali ine na
mba iwe, ukaya ku fikolwe fyobe j 1Sa 15:6 iwe.” 6 E ico Abramu aebele Sa-
umutende; kabili ukashiikwa pa rai ati: “Mona! Umubomfi obe ali
numa ya kwikala imyaka iingi. d mu minwe yobe. Umucite ico ule-
16 Lelo mu nkulo yalenga 4 aba- k Yos 1:4
fwaya we mwine.” Awe Sarai ali-
na bobe bakabwelela kuno, e pa- cushishe Hagari ica kuti alimu-
ntu inshita ya kukanda abena l Ukf 3:17 butwike.
Amore pa filubo fyabo tailafika.” f 7 Pa numa malaika wa kwa
17 Ilyo akasuba kawile kwafii- m Yos 17:15 Yehova amusangile pa kamfuku-
ta na fititi, kwamoneke ilungu mfuku ka menshi mu matolo-
ilyalefuuka icushi, kabili icenge lo, akabela mu musebo waya
n Amg 7:1
icaleaka capitile pa kati ka fi-  ku Shuri. d 8 Kabili amwipwishe
putusha fya nama. 18 Pali bu- ati: “Hagari, we mubomfi wa
Ku Kulyo
lya bushiku Yehova apangene kwa Sarai, ni kwi wafuma kabi-
na Abramu icipangano, g amwebe- 
li ni kwi uleya?” Na o ayaswike
le ati: “Nkapeela icalo ici ku ICIPA. 16
bana1 bobe, h ukutula pa muma- ati: “Ndefulumuka mama Sarai.”
a Ukt 15:2, 3
na wa mu Egupti ukufika ku mu- 9 Lyena malaika wa kwa Yeho-
mana ukalamba, umumana wa va amwebele ukuti: “Bwelelamo
b Ga 4:25 kuli nokokulu kabili ulemunaki-
Yufrate: i 19 icalo ca bena Keni, j
ica bena Kenisi, ica bena Kademo- la.” 10 Malaika wa kwa Yeho-
ne, 20 ica bena Hiti, k ica bena c Ukt 30:1, 3 va amwebele no kuti: “Nkafu-
Perisi, l ica bena Refa, m 21 ica sha abana1 bobe icine cine, ica
bena Amore, ica bena Kanaani, d Ukt 25:17, 18 kuti tabakapendwe.” e 11 Na ka-
ica bena Gegashi, ne ca bena Ye- Ukf 15:22 bili malaika wa kwa Yehova
busi.” n amwebele ati: “Mona nawimita,
e Ukt 17:20
15:13, 18; 16:10 1 Mu ciHebere, “ulu- Ukt 25:13-16 16:5 1 Mu ciHebere, “napeele umubomfi
buto.” 1Im 1:29-31 wandi ukuti umufukatile.”
UKUTENDEKA 16:12–17:15 60
ukafyala umwana umwaume ka- ICIPA. 16 lenga ukakwate abana abengi ici-
bili ukamwinike ati Ishmaele,1 a Amp 15:3 ne cine, kabili nkalenga ukabe
pantu Yehova namona ifyo ulecu- inko, ne mfumu shikafuma muli
la. 12 Akaba uwa maka kwati iwe. a
ni mpunda ya mpanga.1 Ukubo- b Ukt 21:9
7 “Kabili nkafikilisha icipa-
ko kwakwe kukalalwisha umu- Ga 4:22, 24 ngano candi kuli iwe b na ku
ntu onse, no kuboko kwa muntu  mwana1 obe mu nkulo shakwe
onse kukalamulwisha, kabili ake- ICIPA. 17 shonse, cikaba cipangano ca mu-
kala ku lubali lumbi ulwa bamu- c Ukt 15:18 yayaya, pa kuti nkabe Lesa obe
nyina bonse.”2 Am 105:8-11 kabili Lesa wa mwana1 obe uu-
13 Lyena alumbenye Yehova kesa pa numa. 8 Kabili nkapee-
uwalelanda nankwe, atile: “Ni- la iwe na bana1 bobe icalo ico
mwe Lesa uumona,” a ne co ala- d Ukt 22:17 waikelemo ilyo wali umulebeshi, c
ndile ifi ni co umwine atile: “Bu- Amg 1:10 icalo conse ica Kanaani, pa kuti
He 11:11, 12 cikabe cobe umuyayaya, kabili
she ca cine uyu namona kuno
e ulya wine uumona ine?” 14 E nkaba Lesa wabo.” d
mulandu wine cilya icishima cai- 9 Kabili Lesa aebele Abraha-
nikilwe ati Beere-lahai-roi.1 Ca- e Am 105:9-11 mu ati: “Na iwe, ukalesunga ici-
bela pa kati ka Kadeshe na Be- pangano candi, iwe na bana1
rede. 15 Pa numa Hagari afyele bobe abakesa pa numa mu nku-
umwana umwaume, kabili Abra- f Ukt 13:16 lo shabo shonse. 10 Ici e cipa-
mu amwinike ati Ishmaele. b Ro 4:17 ngano ico napangana na iwe, ico
16 Abramu ali ne myaka 86 ilyo  iwe na bana1 bobe abakafyalwa
Hagari afyele Ishmaele. Ku Kulyo pa numa mukalasunga: Umwau-

17 Ilyo Abramu aali ne myaka a Ukt 35:10, 11 me onse uwa muli imwe akase-
99, Yehova amoneke kuli mbululwe. e 11 Mukalesembulu-
ena kabili amwebele ati: “Nine la inkanda ya pa mpela ya mubili
Lesa Wa Maka Yonse. Ulecita ifyo b Lk 1:72, 73
wenu, kabili ici e cikaba icishi-
mfwaya kabili uleba uwa kaele.1 bilo ca cipangano ico napangana
2 Nalapangana na iwe icipanga- na imwe. f 12 Mu nkulo shenu
no, c kabili nkafusha abana bobe shonse, umwaume onse uwafyali-
c Ukf 6:4 lwa mu ng’anda yenu nga akuma-
icine cine.” d He 11:8, 9
3 E lyo Abramu awile ubuku- nya inshiku 8 akasembululwe, g
peme, na Lesa akonkenyepo na onse uo mwashita mu ndala-
ukulanda nankwe, ati: 4 “Mona! ma ku mwina fyalo uushafuma
d Amg 14:2 mu bana1 bobe na o akasembu-
nalipangana nobe icipanga-
lulwe. 13 Umwaume onse uwa-
no, e kabili ukaba wishi wa nko
fyalilwa mu ng’anda yobe no
ishingi. f 5 Nomba tawakulaitwa
e Ukt 21:4 mwaume onse uwashitwa mu
ukuti Abramu;1 wakulaitwa ukuti Ro 2:29 ndalama shobe afwile ukuse-
Abrahamu,2 pantu nkalenga uka-
mbululwa, h ukusembululwa e ci-
be wishi wa nko ishingi. 6 Nka-
shibilo ca cipangano ico napa-
16:11 1 Ilyalola mu kuti “Lesa alomfwa.” f Imi 7:8 ngana na imwe, kabili cifwile
16:12 1 Bamo bamona ukuti impunda ya Ro 4:11 ukuba cipangano ca muyayaya.
mpanga pali ici cikomo ni colwa. No- 14 Umwaume1 onse uushakase-
mba ifwile te colwa. 2 Nelyo kuti yapi- mbululwe, akepaiwe. Ninshi na-
libula no kuti, “kabili takaleumfwana na g Lk 2:21 toba icipangano candi.”
bamunyina bakwe bonse.” 16:14 1 Ilya- 15 Lyena Lesa akonkenyepo
lola mu kuti “Icishima ca Wa Mweo Uu- ukusosa kuli Abrahamu ati: “Sa-
mona Ine.” 17:1 1 Nelyo “uwabula umu- rai1i umukashi obe, wilamwita
h Ukf 12:44
landu.” 17:5 1 Ilyalola mu kuti “Wishi
Alisumbuka.” 2 Ilyalola mu kuti “Wishi 17:7-10, 12 1 Mu ciHebere, “ulubuto.”
we bumba ilikalamba; Wishi wa bantu 17:14 1 Nelyo “umweo” 17:15 1 Nalimo
abengi.” i Ukt 11:29 ilyalola mu kuti “Uwa Fikansa.”
61 UKUTENDEKA 17:16–18:8
auti Sarai, pantu nomba ishina ICIPA. 17 bamusembulwile inkanda ya pa
lyakwe ni Sara.1 16 Nkamupaa- a Ukt 18:10 mpela ya mubili wakwe. a 26 Mu
la kabili nkalenga no kuti akaku- bushiku bulya bwine e mo Abra-
fyalile umwana umwaume; a nka- hamu na Ishmaele umwana wa-
paala Sara kabili akaba inko; b Ukt 18:12 kwe umwaume basembulwilwe.
imfumu sha bantu na bantu 27 Abaume bonse aba mu ng’a-
shikafuma muli ena.” 17 E lyo nda yakwe, onse uwafyalilwe mu-
Abrahamu awile ubukupeme ala- c Ro 4:19 lya na bonse abo ashitile ku bena
seka mu mutima wakwe b aleti: He 11:11 fyalo mu ndalama, babasembu-
“Bushe umwaume uuli ne mya- lwile mu bushiku bulya bwine.

18
ka 100 kuti afyala umwana, kabi- Pa numa Yehova b amone-
li bushe Sara, umwanakashi uuli d Ukt 16:11
ke kuli Abrahamu mu fi-
ne myaka 90 kuti afyala?” c muti ifikalamba ifya mu Ma-
18 E ico Abrahamu atile kuli mre, c ninshi naikala pa mwinshi
e Mt 1:2
Lesa wa cine: “Shi mwinga- we tenti pa nshita akasuba kaba-
paala Ishmaele!” d 19 Lesa na likishe. 2 Ilyo ainwine amenso,
o amwebele ati: “Sara umu- amwene abantu batatu nabemi-
f Ukt 26:24
kashi obe akakufyalila umwana nina akatalamukila. d Lyena afu-
umwaume, ukamwinike ati Isa- mine ulubilo pa mwinshi we tenti
ki.1e Kabili nkapangana nankwe ku kubasengela, kabili alifukeme
g Ukt 16:10
icipangano icikaba ca muyaya- Ukt 21:13, 18 no kwinamina panshi. 3 Kabili
ya ku bana2 bakwe abakesa Ukt 25:13-16 alandile ati: “Mwe Yehova, nga
pa numa. f 20 Lelo ifyo usosele 1Im 1:29-31
ca kuti namumona ubusuma
pali Ishmaele ning’umfwa. Mona! muli ine, mwipitilila pa mubomfi
Nkamupaala kabili nkamulenga wenu. 4 Mukwai lekeni bamule-
akakwate abana abengi, kabili h Ukt 26:3
He 11:8, 9 tele amenshi ayanono aya kusa-
bakafula icine cine. Akafyala mba ku makasa, e e lyo mutuushe
intungulushi 12, kabili nkamule- mwi samba lya cimuti. 5 Apo
nga akabe uluko ulukalamba. g i Ukt 18:10, 14 namwisa pa mubomfi wenu, le-
21 Nomba uo nkapangana na- Ukt 21:1 keni imuletele umukate, pa kuti
nkwe icipangano ni Isaki, h uo umutekeko imitima.1 Pa numa,
Sara akakufyalila pa nshita nga e lyo mwingaya uko mwimiine.”
ino ine, uyu mwaka uleisa.” i j Ukt 17:13 Nabo balandile abati: “Cisuma.
22 Ilyo Lesa apwile ukulanda Cita ifyo fine walanda.”
na Abrahamu alimushile. 23 E 6 Awe Abrahamu ayangufye-
lyo Abrahamu abuulile Ishmae- k Imi 7:8 nye ukuya mwi tenti umwa-
Ro 4:11
le umwana wakwe umwaume li Sara no kumweba ati: “Angu-

na baume bonse abafyalilwe mu fyanya! Buula amagaloni1 yatatu
ng’anda yakwe na onse uo ashiti- Ku Kulyo
aya buunga bwapeleka, ukase no
a Ukt 16:16
le mu ndalama shakwe, umwau-

kupangamo imikate.” 7 Kabili
me onse uwa mu ng’anda ya Abrahamu abutukile ku mukuni
kwa Abrahamu, kabili alisembu- ICIPA. 18
no kusalapo ing’ombe iyana iisu-
lwile inkanda ya pa mpela ya b Ukt 16:7
Aba 13:21
ma sana. Apeele umubomfi wa-
mibili yabo pali bulya bwine bu- kwe, na o alyangufyenye ukwipa-
shiku, nge fyo Lesa amwebele. j ya iyi ng’ombe no kuyipika. 8 E
24 Abrahamu aali ne myaka 99 c Ukt 13:18 lyo abuulile umukaka watikama1
ilyo asembulwilwe inkanda ya pa Ukt 14:13 no mukaka fye, ne ng’ombe iya-
mpela ya mubili wakwe. k 25 Ka- na iyo apekenye no kufiteka apo
bili Ishmaele umwana wakwe
umwaume aali ne myaka 13 ilyo d Ukt 19:1 18:5 1 Mu ciHebere, “umukoshe umuti-
ma.” 18:6 1 Muli galoni imo mwaleingi-
17:15 1 Ilyalola mu kuti “Namfumu.” la amalita ukucilako panono pali 7. Mo-
17:19 1 Ilyalola mu kuti “Ukuseka.” 2 Mu e Ukt 19:2 neni Ifyebo Fyalundwako pa B14. 18:8
ciHebere, “ulubuto.” Ukt 24:32 1 E kutila, Bata.
UKUTENDEKA 18:9-31 62
baali. Lelo ena aiminine mupepi ICIPA. 18 Yehova afwaya, e kutila bakaleci-
nabo mwi samba lya cimuti ilyo a He 13:2 ta ifyalungama kabili bakabe no
balelya. a mulinganya, a pa kuti Yehova aka-
9 E lyo bamwipwishe abati: b Ukt 17:15 fikilishe ifyo alaya Abrahamu.”
“Bushe umukashi obe Sara ali 20 Lyena Yehova atile: “Na-
kwi?” b Na o atile: “Ali pano c Ukt 17:21 lyumfwa ifya kuilishanya ifingi b
pene mwi tenti.” 10 E ico umo Ukt 21:2
Ro 9:9
pali Sodomu na Gomora, kabili
pali bena akonkenyepo ati: “Nka- imembu shabo shikalamba sana. c
bwela kuli iwe uyu mwaka ulei- d Ukt 17:17 21 Nalayako pa kuti ndeyamone
sa pa nshita nga ino ine, kabili nga ca kuti ifyo balecita e filya
mona! umukashi obe Sara aka- e Ro 4:19 fine naumfwa, kabili nga te fyo
kwata umwana umwaume.” c Awe ndeyaishiba.” d
Sara na o ninshi alekutika pa f He 11:11 22 Nomba abaume babili ba-
mwinshi we tenti, ilyali ku numa 1Pe 3:6 lungeme ku Sodomu; lelo Yeho-
ya mwaume wine uyu. 11 No- va ena, e ashele na Abrahamu.
mba Abrahamu na Sara bali ba- g Es 40:29
23 E lyo Abrahamu apaleme kuli
Mt 19:26
kote. d Pali iyi inshita ninshi Sara Lk 1:36, 37 ena no kusosa ati: “Bushe cine
alicila pa mushinku abanakashi cine umulungami mukamonawila
bakwatilapo abana.1e 12 E ico h Ukt 13:12 kumo no mubifi? f 24 Tutile mu
Sara atendeke ukusekela mu mu- musumba muli abalungami 50,
tima, aleti: “Apo nomba amaka i Am 25:14 bushe na lyo line, mukabonau-
nayapwa, e lyo shikulu na o na- Ams 3:7
la no kukanabelela ulya musu-
kota, bushe cine cine nkasekele- mba uluse pa mulandu wa ba-
la?” f 13 E lyo Yehova atile kuli j Ukt 12:1-3
lungami 50 abalimo? 25 Te kuti
Abrahamu: “Cinshi ico Sara ase- Ga 3:14
 mucite ica musango uyu, ukwi-
kela? Cinshi alandila ukuti, ‘Bu- paila umulungami kumo no mu-
she cine cine ine ne mukote nine Ku Kulyo
bifi ica kuti umulungami aba ngo
ningafyala umwana?’ 14 Bushe a Amg 4:9
mubifi! g Te kuti mucite ica mu-
kwaliba ico Yehova engafilwa sango uyu. h Bushe Kapingula wa
ukucita? g Nkesa na kabili kuli b 2Pe 2:7, 8
pano isonde ponse takacite icalu-
iwe uyu mwaka uleisa pa nshita
c Ukt 13:13 ngama?” i 26 E lyo Yehova atile:
nga ino ine, kabili Sara akakwa- Yu 7 “Nga nasanga mu musumba wa
ta umwana umwaume.” 15 Lelo
Sodomu muli abalungami 50 nka-
Sara alikeene pantu ali no mwe- d Ukt 11:5 belela ulya musumba onse ulu-
nso, atile, “Awe nshisekele!” Na o Ukf 3:7, 8
se pa mulandu wabo.” 27 Lelo
Lesa atile: “Wikaana! Nauseka.” Am 14:2
Abrahamu na kabili atile: “Mone-
16 Ilyo aba baume baimine
e Ukt 31:11 ni, napama fye ukulanda na Ye-
balungama ku Sodomu, h Abra- Ukt 32:30 hova, nangu ca kutila ndi luku-
hamu ali pamo na bo aleba-
ngu fye kabili imito. 28 Tutile
shindika. 17 E lyo Yehova atile: f Imp 16:22 pa balungami 50 pabulila 5, bu-
“Bushe mfise Abrahamu ico nde-
she mukonaula umusumba onse
fwaya ukucita? i 18 Cine cine, g Am 37:10, 11 pa mulandu wa kuti napabuli-
Abrahamu akaba uluko ulukala- Amp 29:16
mba kabili ulwa maka, ne nko Mal 3:18 la 5?” Na o atile: “Nshakaonaule
shonse isha pe sonde shikapaa- Mt 13:49 nga nasangamo abalungami 45.” j
lilwa1 muli ena. j 19 Ico namwi- 29 Na kabili alibwekeshepo
shibila ni co mfwaya akafunde
h Amg 32:4 ukumwipusha ati: “Inga mwasa-
abana bakwe abaume na ba mu ngwa 40?” Na o atile: “Nshakao-
i Yb 34:12 naule pa mulandu wa abo 40.”
ng’anda yakwe abakafyalwa ku Es 33:22
ntanshi pa kuti bakalecita ifyo 30 Lelo atwalilile ati: “Shi mwi-
j Imp 14:18
kalipa, mwe Yehova, k lekeni nji-
18:11 1 Mu ciHebere, “Ninshi Sara alileka Am 86:15 pushe na kabili: Inga mwasangwa
umusango wa banakashi.” 18:18 1 Mu fye 30?” Na o atile: “Nshakaonau-
ciHebere, “shikaimwena ipaalo.” k Ukf 34:6 le nga nasangamo 30.” 31 Na o
63 UKUTENDEKA 18:32–19:16
abikilepo fye ukulanda ati: “Mo- ICIPA. 18 cingilila.”1a 9 Na bo batile: “Se-
neni, napama fye ukulanda na Ye- a Ukt 18:2, 22 lako!” Kabili balandile abati: “Bu-
hova: Inga mwasangwa fye 20?”  she uyu umulebeshi fye mu calo
Na o atile: “Nshakaonaule pa mu- ICIPA. 19 cesu e o aletweba ifya kucita?
landu wa abo 20.” 32 Pa kuleke- b Ukt 18:2, 22 Nomba ico twalakucita calabipa
lesha atile: “Mukwai kwena mwi- ukucila ico twaciba no kucita
bubuka mu bukali, mwe Yehova, kuli bena.” Awe bakungile1 Lote,
lekeni njipushe fye umuku wa kabili balefwaya bapankule icii-
kulekeleshako: Inga mwasangwa bi. 10 E ico abaume abali mu
fye 10?” Na o atile: “Nshakaonaule ng’anda batintiile Lote mu kati,
pa mulandu wa abo 10.” 33 Ilyo baisalako ne ciibi. 11 Lelo ba-
Yehova apwile ukulanda na Abra- pofwishe abaume abali pa mwi-
c Yu 7 nshi wa ng’anda, ukutendekela
hamu, alile, a Abrahamu na o 
abwelele ku mwakwe. pa baice ukufika na ku bakala-
Ku Kulyo

19 Balya bamalaika babili ba- mba, ica kuti banaka fye ukufwa-
a Aba 19:23, 24 yafwaya apali umwinshi.
fikile ku Sodomu icungu-
lo ninshi Lote ekele pa mpongo- 12 Lyena abaume baipwishe
lo ya musumba wa Sodomu. Ilyo Lote abati: “Bushe kuli balupwa
Lote abamwene, alimine no ku- lobe bambi muno musumba? Nga
yabasengela kabili awile pa- walikwata basofyala, abana bobe
nshi ubukupeme. b 2 Kabili ati- abaume, abana bobe abanaka-
le: “Mwe bashikulu, shi iseni ku shi, na bantu bobe bonse ba-
ng’anda ya mubomfi wenu no b Ukt 13:13 fumye mu musumba! 13 Pantu
kusendama kabili muleke imusa- Ukt 18:20 twalaonaula cino cifulo, pa mu-
mbe amakasa. E lyo mwingacele- landu wa kuti Yehova naumfwa
la no kuya uko muleya.” Na bo ifyabipa ifyo aba bantu bacita, b
batile: “Iyo, twalasendama mu lu- ica kuti Yehova natutuma ku kwi-
bansa lwa musumba.” 3 Lelo saonaula uno musumba.” 14 E
akoseelepo fye, basuka baya na- ico Lote aile kuli bashifyala aba-
nkwe ku ng’anda yakwe. Lyena li no kuupa abana bakwe aba-
abapekanishishe umutebeto, ka- c Lk 17:28 nakashi, kabili alebeba ati: “Ime-
ni! Fumeni muli cino cifulo,
bili apangile umukate uushatutu-
pantu Yehova alaonaula uno mu-
muka, na bo baliliile.
sumba!” Lelo bashifyala bamwe-
4 Ilyo tabalasendama, abau- ne kwati alesekesha fye. c
me ba mu musumba wa Sodomu,
15 Nomba ilyo bwaleya bule-
abaice na bakalamba, bonse ba-
ca, e lyo bamalaika bacililemo
limine bashinga ing’anda ya kwa
ukucincisha Lote, abati: “Ima!
Lote. 5 Kabili batwalilile ukubi- d Lk 17:29-31 Senda umukashi obe na bana
likisha kuli Lote no kumweba bobe babili abanakashi abo uli
abati: “Bali kwi abaume abeshi- nabo, pa kuti wionawilwa kumo
le kuli iwe mu nshita ya bushi- na bena musumba pa mulandu
ku? Bafumye uleke tuulungane wa bubi bwabo!” d 16 Ilyo ale-
nabo.” c shingashinga, Yehova alimumfwi-
6 Lyena Lote afumiine pa nse lile uluse, e e ico bamalaika ba-
apo bali, aisalako ne ciibi. 7 E mwikete ku kuboko, baikata no
e Ukf 33:19
lyo atile: “Mwe bamunyinane, kuboko kwa mukashi wakwe na
mwicita icabipa. 8 Moneni, ndi maboko ya bana bakwe babili
na bana banakashi babili abasha- abanakashi, e lyo bamufumya no
sendamapo no mwaume. Lekeni kuyamusha kunse ya musumba. f
mbafumye mubacite fyonse ifyo
mulefwaya. Lelo aba bantu bena 19:8 1 Mu ciHebere, “beshile mu cinte-
mwibacita nangu cimo, pantu lelwe ca mutenge wandi.” 19:9 1 Nelyo
beni bandi kabili mfwile ukuba- f 2Pe 2:7-9 “basunkiishe.”
UKUTENDEKA 19:17-38 64
17 Nomba ilyo fye babafumishe ICIPA. 19 fuma mu ncende ilya kwati cu-
kunse ya musumba, umo pali ba- a Lk 9:62 shi icilefuma mu cibili! a 29 E
malaika amwebele ati: “Fulumu- ico ilyo Lesa aonawile imisumba
ka no kupususha umweo obe! ya mu citungu cilya, alibukishe
Wilolesha ku numa a kabili wi- b Ukt 13:10 Abrahamu pantu alifumishe Lote
iminina muli cino citungu co- mu misumba iyo aonawile, umo
nse! b Fulumukila ku mpili epali Lote aleikala. b
wafwa!” c Am 143:11
30 Pa numa Lote na bana ba-
18 E lyo Lote atile kuli bena: kwe babili abanakashi bafumine
“Awe mwe Yehova, niya ku- mu Soari no kuyaikala mu ci-
d Am 6:4
lya! 19 Moneni, namusekelela tungu ca mpili, c pantu alitii-
mu mubomfi wenu kabili na- nine ukwikala mu Soari. d E
munanga icikuuku1 pa kupusu- ico atendeke ukwikala mu luce-
e Am 34:15
sha umweo wandi, c lelo ine ngo pamo na bana bakwe babili
nafilwa ukufulumukila ku nce- abanakashi. 31 E lyo umukala-
nde ya mpili pantu ndetiina f Ukt 19:30 mba aebele umwaice wakwe ati:
ukuti icabipa kuti campone- Am 68:20 “Shifwe nakula, kabili mu calo
na no kufwa nafwa. d 20 Mone- cino tamuli umwaume uwa kuti
ni, kuli umusumba uunono mu- asendame na ifwe pa kuti tukwa-
pepi uko ningafulumukila. Lekeni g 2Pe 3:9
te abana nga fintu caba ku ba-
e ko mfulumukile. Uyu musu- ntu bonse. 32 Natunweshe shi-
mba unono. Nga nafulumukilako fwe umwangashi, no kusendama
nalapusuka.1 21 E ico amwebe- h Ukt 14:2
nankwe pa kuti ubufyashi bwa
le ati: “Cisuma, nakusuminisha e kwa shifwe bwikaloba.”
kabili nshaonaule umusumba 33 E ico banweseshe shibo
uo walandapo. f 22 Angufyanya! i Amg 29:23
Lk 17:29 umwangashi mu nshita ya bu-
Fulumukilako, pantu nshacite na- 2Pe 2:6 shiku; ne beli lyalingile no
ngu cimo mpaka ufike kulya!” g
kusendama na wishi, lelo tai-
E co ainikiile ulya musumba ati
shibe ilyo umwana wakwe ase-
Soari.1h j Ukt 13:10
ndeme nankwe ne lyo aimine.
23 Lote afikile ku Soari ni- 34 Lyena ubushiku bwakonkele-
nshi akasuba nakatula. 24 E lyo
k Lk 17:32 po umukalamba aebele umwaice
Yehova aloseshe imfula ya ma-
He 10:38 wakwe ati: “Mona, ine nacisenda-
bwe ya mingu no mulilo pali So-
ma na shifwe ubushiku. Natu-
domu na Gomora, yafumine kuli
munweshe umwangashi na buno
Yehova, ku muulu. i 25 E fyo ao- l Ukt 18:2, 22 bushiku. Na iwe wingile no kuse-
nawile iyi misumba ne citungu co- 
nse na bonse abaleikalamo kumo ndama nankwe, pa kuti ubu-
ne fimenwa. j 26 Lelo muka Lote
Ku Kulyo fyashi bwa kwa shifwe bwikalo-
uwali ku numa yakwe, atendeke
a Yu 7 ba.” 35 Awe banweseshe shibo
ukulolesha ku numa, kabili asa- umwangashi imiku iingi na bu-
ngwike ilibwe lya mucele. k lya bwine bushiku; e lyo umwai-
b 2Pe 2:7, 8 ce aimine no kuyasendama na-
27 Awe Abrahamu acelele
ukuya pa ncende ilya ine ai- nkwe, lelo taishibe ilyo umwana
mininepo ilyo alelanda na Yeho- wakwe asendeme nankwe ne lyo
c Ukt 19:17
va. l 28 Ilyo aloleshe lwa ku So- aimine. 36 E ico abana banaka-
domu na Gomora na ku ncende shi ba kwa Lote bonse babili ba-
yonse iya mu citungu, amwene d Ukt 19:20, 22
limiite kuli shibo. 37 Umukala-
icushi icatikama icalefuuka uku- mba afyele umwana umwaume
kabili amwinike ati Moabu. e E ci-
19:19 1 Nelyo “ukutemwa ukushipwa.” e Amg 2:9 kolwe ca bena Moabu ukushi-
19:20 1 Nelyo “ninshi umweo wandi ta- nta na lelo. f 38 Umwaice na o
wafwe.” 19:22 1 Ilyalola mu kuti “Ubu- afyele umwana umwaume kabili
nono.” f 1Im 18:2 amwinike ati Ben-ami. E cikolwe
65 UKUTENDEKA 20:1–21:2
ca bana ba kwa Amone a ukushi- ICIPA. 19 nkenyepo ukweba Abrahamu ati:
nta na lelo. a Amg 2:19 “Cinshi waletontonkanya pa ku-

20 Nomba Abrahamu afumine Aba 11:4 cita ici cintu?” a 11 Abrahamu

Neh 13:1
apo apangile inkambi b ka- Sef 2:9
amwaswike ati: “Ni co naleto-
bili aile ku citungu ca Nege-  ntonkanya nati, ‘Cine cine muli
bu kabili aileikala pa kati ka Ka- ICIPA. 20
cino cifulo abantu tabatiina
deshe c na Shuri. d Ilyo aleikala1 b Ukt 13:18
Lesa, kanshi nangu cibe shani
mu Gerari, e 2 Abrahamu abwe- bakanjipaila pa mukashi wandi.’ b
keshepo ukusosa pa mukashi wa- 12 Na kuba, ca cine ni nkashi ya-
c Imp 13:26 ndi, umwana wa kwa tata, lelo te
kwe Sara ati: “Ni nkashi yandi.” f
E ico Abimeleke imfumu ya Ge- mwana wa kwa mayo, kabili ai-
rari atumine aba kuyasenda Sara d Ukt 25:17, 18 shileba umukashi wandi. c 13 E
no kumutwala kuli ena. g 3 Pa ico ilyo Lesa anjebele ukufuma
numa Lesa aishile kuli Abimeleke e Ukt 10:19 mu ng’anda ya kwa tata no kuya
mu ciloto ubushiku no kumweba Ukt 26:6 nde-endauka, d naebele umukashi
ati: “Mona, walafwa pa mulandu wandi nati: ‘Konse uko tukalaya
wa mwanakashi uo ubuulile, h pa- f Ukt 12:11-13 ukalelanda auti: “Uyu ni ndume
ntu mukashi wa mwine.” i 4 Lelo Ukt 20:11, 12 yandi.” e Nga wacita ifi ninshi wa-
Abimeleke taapaleme kuli ena.1 nanga icikuuku.’”1
E ico atile: “Mwe Yehova, bu- g Ukt 12:15 14 Lyena Abimeleke abuulile
she kuti mwaipaya uluko ulwabu- impaanga ne ng’ombe na babo-
la umulandu?2 5 Bushe tanje- h Ukt 12:17
mfi abaume na babomfi abanaka-
bele ati, ‘Ni nkashi yandi,’ kabili Am 105:14 shi no kupeela Abrahamu kabili
bushe Sara na o tasosele ati, ‘Ni alimubweseeshe umukashi wa-
ndume yandi’? Nshikwete umula- i Amg 22:22 kwe Sara. 15 Abimeleke alandi-
ndu pantu nshaishibe ukuti nali- le no kuti: “Mona icalo candi ici.
lufyenye.” 6 Lyena Lesa wa cine Kuti waikala konse uko ulefwa-
j Am 105:14,
amwebele mu ciloto ati: “Ninji- 15 ya.” 16 Kabili aebele Sara ati:
shiba ukuti ico wacitiile ifi ni “Mona napeela ndume yobe inda-
co tawaishibe, e co nakuleseshe lama sha silfere 1,000. f Cishibilo
k Yb 42:8
pa kuti wimembukila. E co nsha- 
ca kuti uli wa kaele1 kuli bonse
kusuminishishe ukumwikatamo. abali na iwe, na kuli bonse fye,
Ku Kulyo
7 Nomba bwesesha umukashi ku pa kuti wiseebana.” 17 Lyena
a Ukt 12:18, 19
mwine, pantu ni kasesema, j kabi- Ukt 26:9, 10
Abrahamu atendeke ukupaapaa-
li alakupaapaatilako k pa kuti wi- ta Lesa wa cine, kabili Lesa
fwa. Lelo nga tawamubweseshe, aposeshe Abimeleke no mukashi
b Ukt 12:11, 12
wishibe ukuti walafwa pamo na Ukt 26:7
wakwe na babomfi bakwe abana-
bantu bobe bonse.” kashi, nabo batendeke ukukwata
8 E ico Abimeleke acelele abana; 18 pantu Yehova alile-
c Ukt 11:29
ukwita ababomfi bakwe bonse ngele abanakashi bonse aba mu
kabili alibebele fyonse ifyo Lesa ng’anda ya kwa Abimeleke bale-
amwebele, kabili balitiinine nga d Ukt 12:1 ka ukukwata abana1 pa mulandu
nshi. 9 E lyo Abimeleke aitile wa kwa Sara, muka Abrahamu. g
Abrahamu no kumweba ati: “Ci-
nshi wacitiile ifi kuli ifwe? Lu-
e Ukt 12:13
21 Yehova aibukishe Sara nga
filya fine asosele, kabi-
bembu nshi ncitile kuli iwe, pa f Ukt 20:2, 12 li Yehova acitiile Sara filya fine
kuti ulete ulu ulubembu ulu- amulaile. h 2 E ico Sara alimiite i
kalamba pali ine na pa bufumu g Ukt 12:17 no kufyalila Abrahamu umwana
bwandi? Ifyo wacitile tafyawe- 
me.” 10 Kabili Abimeleke ako- 20:13 1 Nelyo “ukutemwa ukushipwa.”
ICIPA. 21
20:16 1 Mu ciHebere, “Mona, ca kufi-
h Ukt 18:10
20:1 1 Nelyo “ali umulebeshi.” 20:4 mba pa menso.” 20:18 1 Nelyo “alicili-
1 E kutila, tasendeme nankwe. 2 Nelyo ke ubufyashi bwa banakashi bonse aba
“ulwalungama.” i He 11:11 mu ng’anda ya kwa Abimeleke.”
UKUTENDEKA 21:3-24 66
umwaume mu bukote bwakwe ICIPA. 21 mbi ya menshi no kupeela Haga-
pa nshita ilya ine Lesa amulai- a Ukt 17:21 ri. Afibikile pa kubeya kwakwe,
le ukuti e po ali no kukwati- Ukt 18:10, 14 no kumweba ati aleya pamo no
la umwana. a 3 Abrahamu aini- Ro 9:9
mwana wakwe. a Na o alile kabi-
ke umwana wakwe umwaume uo li aile ale-endauka mu matololo
Sara amufyalile ati Isaki. b 4 Ka- b Ukt 17:19 ya Beere-sheba. b 15 Ilyo ame-
bili Abrahamu asembulwile Isa- Yos 24:3
Ro 9:7 nshi yapwile mu nyambi, ashile
ki umwana wakwe umwaume ilyo umulumendo mwi samba lya ci-
ali ne nshiku 8, nge fyo Lesa mpusa. 16 Lyena aileikala eka
amwebele. c 5 Abrahamu aali ne c Ukt 17:12
akatalamukila, apalepele ukuli-
Le 12:3
myaka 100 ilyo Isaki umwana wa- Imi 7:8 ngana na pengafika ubuta, pantu
kwe afyelwe. 6 Lyena Sara ati- atile: “Nshilefwaya ukumona uko
le: “Lesa nalenga nsekelele; onse umulumendo alefwa.” Awe aikele
d Ukt 16:4, 15
uwaumfwa pali ici akasekelela panshi akatalamukila e lyo alali-
pamo na ine.”1 7 Kabili atile:
la umusowa.
“Bushe kwalitala akuba umuntu e Ukt 15:13
uwaebapo Abrahamu ati, ‘Sara Ga 4:22, 29 17 Awe Lesa aumfwile ishi-
akakwatapo umwana?’ Nomba ni- wi lya mulumendo, c kabili malai-
mufyalila umwana umwaume mu f Ukt 15:2, 4
ka wa kwa Lesa abilikishe Hagari
bukote bwakwe.” Ga 4:30 ukufuma mu muulu no kumweba
8 Awe umwana alikulile kabili ati: d “Hagari, cinshi ulelila? Wi-
alimusumwine, kabili Abraha- g Ukt 17:18
tiina, pantu Lesa naumfwa ishi-
mu apekenye umutebeto uuka- wi lya mulumendo palya ali.
lamba pa bushiku Isaki asu- 18 Ima apo uli, kabiye wimye
h Ukt 17:19
mwike. 9 Nomba Sara alemona Ro 9:7
umulumendo kabili umwikatilile,
umwana mwaume wa kwa Ha- He 11:18 pantu nkalenga akabe uluko ulu-
gari d umwina Egupti, uo afye- kalamba.” e 19 Lyena Lesa ale-
le kuli Abrahamu, alepumya Isa- i Ga 4:22
ngele Hagari amone icishima ca
ki. e 10 E ico aebele Abrahamu menshi, kabili alileko no kwi-
ati: “Tamfya uyu musha wa- susha inyambi amenshi e lyo
j Ukt 16:9, 10
ndi umukashana no mwana wa- Ukt 17:20
anwesha umulumendo. 20 Ka-
kwe umwaume, pantu umwana Ukt 25:12, 16 bili Lesa ali no yu umulumendo f
wakwe takabe impyani pamo no  ilyo alekula. Aleikala mu matolo-
mwana wandi, Isaki!” f 11 Lelo Ku Kulyo lo kabili aishileba umwaume wa
ifyo Sara alandile pa mwana, a Ukt 25:5, 6 mata. 21 Awe aikele mu mato-
Abrahamu tafitemenwe. g 12 E lolo ya Parani, g kabili nyina amu-
lyo Lesa aebele Abrahamu ati: fwaile uwa kuupa mu calo ca
b Ukt 22:19
“Wiumfwa ububi pa fyo Sara Egupti.
alekweba pa mulumendo na pa 22 Pali ilya nshita Abimeleke
musha obe umukashana. Umfwa c Ukt 16:11
aali na Fikole umukalamba wa ba-
ifyo alekweba,1 pantu muli Isa- shilika bakwe, kabili aebele Abra-
ki h e mukafuma uuketwa umwa- d Ukt 16:7, 8 hamu ati: “Lesa ali na iwe muli co-
na2 obe. 13 Lelo umwana uwa-
nse ico ulecita. h 23 E ico nomba
fyalwa mu musha umukashana, i
na o nkamulenga akabe uluko, j e 1Im 1:29-31 lapa pa menso ya kwa Lesa pano
pantu mwana2 obe.” pene ukuti tawakabe no bucenje-
shi kuli ine, ku bana bandi na ku
14 E ico Abrahamu alicelele f Ukt 16:16
kabili abuulile umukate ne nya- bakatuntuka mu bana bandi, no
kuti ukaba ne cikuuku1 kuli ine
g Imp 10:12
21:6 1 Ishiwi lya ciHebere ilyo bapilibula na ku baikala mu calo ico waika-
ukuti “nsekelele” ne lya kuti “akasekele- lamo nge fi fine naba ne cikuu-
la” mu ciHebere yalola mu kuti “uluse- h Ukt 20:17, 18 ku1 kuli iwe.” i 24 E ico Abraha-
Ukt 26:26, 28
ko” na “ukuseka.” 21:12 1 Mu ciHebere, mu atile: “Nalapa.”
“kwi shiwi lyakwe.” 21:12, 13 2 Mu ciHe-
bere, “ulubuto.” i Ukt 20:14, 15 21:23 1 Nelyo “ukutemwa ukushipwa.”
67 UKUTENDEKA 21:25–22:12
25 Lelo Abrahamu ali-ilishe- ICIPA. 21 koca pa lupili lumo ulo nkakula-
nye kuli Abimeleke pa cishi- a Ukt 26:15, 20 nga.”
ma ca menshi ico ababomfi 3 Awe Abrahamu alicelele
ba kwa Abimeleke bapokele ku anina na pa mpunda yakwe kabi-
maka. a 26 Abimeleke ayaswike li asendele ababomfi bakwe babi-
ati: “Nshishibe uwacitile ifi; ta- b Ukt 26:32, 33 li na Isaki umwana wakwe. Ale-
wanjebeleko, kabili nshaumfwile- pawile inkuni sha kupeelelapo
po ili lyashi, ni lelo nalyumfwa.” umutuulo wa koca, kabili alimine
27 E lyo Abrahamu abuulile ukuya ku cifulo ico Lesa wa cine
c Ukt 26:26, 28
impaanga ne ng’ombe no ku- amwebele. 4 Pa bushiku bwa-
peela Abimeleke, kabili bonse lenga shitatu, Abrahamu ainwi-
babili bapangene icipangano. ne amenso kabili amwene icifu-
28 Ilyo Abrahamu abikile abana d Ukt 10:13, 14 lo ico aleyako akatalamukila.
ba mpaanga abakota 7 aba mu Ukt 26:1 5 Nomba Abrahamu aebele aba-
mukuni beka, 29 Abimeleke ae- bomfi bakwe ati: “Shaleni pano
bele Abrahamu ati: “Cinshi wa- ne mpunda, lelo ine no mulume-
bikila aba bana ba mpaanga ndo twalaya kulya ku kupepa ka-
e Ukt 12:8, 9
abakota 7 beka?” 30 E lyo ati- Ukt 26:25 bili twalamusanga pano pene.”
le: “Ufwile ukubuula aba bana ba 6 E ico Abrahamu abuulile
mpaanga abakota 7 mu mi- inkuni sha kutuulilapo umutuulo
nwe yandi, pa kuti babe baka- wa koca no kushibika pa kubeya
mbone aba kunjimininako ukuti f Am 90:2 kwa kwa Isaki umwana wakwe.
nine naimbile ici cishima.” 31 E Es 40:28
Lyena asendele umulilo no mwe-
1Ti 1:17
co ainikile ilya ncende ukuti le,1 kabili bonse babili balaya.
Beere-sheba,1b pantu e po bonse 7 Awe Isaki aitile wishi Abraha-
babili balapiile umulapo. 32 E mu ati: “Tata!” Na o ayaswike
fyo bapangene icipangano c pa g He 11:8, 9 ati: “Landa mwana wandi!” Kabili
Beere-sheba, na pa numa Abi-  akonkenyepo ati: “Umulilo wena
meleke aliimine pamo na Fiko- ICIPA. 22 ne nkuni e po fili, inge mpaa-
le umukalamba wa bashilika ba- h He 11:17 nga ya kutuula umutuulo wa
kwe, kabili babwelele ku calo ca koca ili kwi?” 8 Abrahamu ati-
baPelishiti. d 33 Pa numa Abra- le: “Mwana wandi, Lesa umwine
hamu alimbile icimuti ca muta- alapekanya impaanga ya kutuula
mariski pa Beere-sheba, kabili i Yoh 3:16 umutuulo wa koca.” a Awe bonse
palya e po alumbanishishe ishina babili bakonkenyepo ukwenda.
lya kwa Yehova, e Lesa uwabako 9 Basukile bafika ku cifulo
umuyayaya. f 34 Kabili Abraha- ico Lesa wa cine amwebele, e lyo
j Ukt 17:19
mu aikele1 mu calo ca baPelishi- Yos 24:3 Abrahamu akuulile iciipailo no
ti pa nshita iitali.2g Ro 9:7 kutantikapo inkuni. Akakile Isa-

22 Nomba pa numa ya ifi,

Lesa wa cine aeseshe
ki umwana wakwe umwaume ku
maboko na ku molu no kumubika
Abrahamu, h kabili amwitile ati: pa ciipailo pa muulu wa nkuni. b
“Abrahamu!” na o ayaswike ati: k 2Im 3:1
10 Lyena Abrahamu atambulwi-

“Mukwai!” 2 Lyena amwebele le ukuboko kwakwe no kubuu-
Ku Kulyo la umwele1 pa kuti epaye umwa-
ati: “Senda umwana obe umwau-
me, umwana obe umo fye uo wa- a Yoh 1:29
1Pe 1:18, 19
na wakwe. c 11 Lelo malaika wa
temwisha i Isaki, j uye ku ncende kwa Yehova abilikishe kuli ena
ya Moria k kabili kulya kwine e ukufuma ku muulu ati: “Abraha-
ko ukamutuule ngo mutuulo wa mu, Abrahamu!” na o ayaswike
b Yoh 10:17, 18 ati: “Mukwai!” 12 Kabili malai-
21:31 1 Nalimo lyalola mu kuti “Icishima ka atile: “Wi-ipaya umulumendo
ca Mulapo; Icishima ca 7.” 21:34 1 Ne-
lyo “aali umulebeshi.” 2 Mu ciHebere, 22:6, 10 1 Nelyo “umwele wa kwipai-
“inshiku ishingi.” c He 11:17 lako.”
UKUTENDEKA 22:13–23:11 68
kabili wimucita nangu cimo, pa- ICIPA. 22 dilafu, na Betuele.” a 23 Betue-
ntu nomba naishiba ukuti ula- a He 11:17-19 le afyele Rebeka. b Milika afyele
tiina Lesa pantu taukeene uku- Yak 2:21 aba 8 kuli Nahore munyina Abra-
mpeela umwana obe, umo fye uo hamu. 24 Reuma kanakashi na
b Ukt 22:2
wakwata.” a 13 E lyo Abrahamu 2Im 3:1
o alifyele abana abaume: Teba,
ainwine amenso kabili lwa mupe- Gahamu, Tahashi, na Maaka.
pi fye amwene impaanga iilume
naikatwa insengo sha iko mu fi-
c He 6:13, 14
23 Kabili Sara aikele imyaka
127. Iyi e myaka Sara ai-
mpusa. Awe Abrahamu alileko d Yoh 3:16
Ro 8:32
kele. 2 E ico Sara afwiliile mu
c
no kusenda impaanga ilya e yo He 11:17 Kiriati-arba, d e kutila mu Hebro-
atuula umutuulo wa koca ukuci- ne, e mu calo ca Kanaani, f ka-
la ukutuula umwana wakwe. e Ukt 13:14, 16 bili Abrahamu atendeke ukuloo-
14 Kabili Abrahamu ainike cilya Ukt 15:1, 5 sha Sara no kumulila. 3 E lyo
Imi 3:25
icifulo ukuti Yehova-yaire.1 E co Abrahamu ashile icitumbi ca mu-
basosela ukushinta na lelo abati: f Am 2:8 kashi wakwe no kuyaeba abena
“Mu lupili lwa kwa Yehova e mo Da 2:44 Hete g ati: 4 “Ine ndi mulebeshi
akapekanishisha ifilekabilwa.” b uwaikala na imwe. h Nshitisheni-
15 Kabili malaika wa kwa Ye- g Ukt 3:15 ko impanga ya kushiikamo kuno
Ro 9:7
hova abilikishe Abrahamu umu- Ga 3:16 mwenu pa kuti nshiikemo umu-
ku walenga bubili ukufuma ku ntu wandi uufwile.” 5 Abena
muulu, 16 ati: “‘Nailapa,’ e fya- h Ga 3:8 Hete na bo ba-aswike Abrahamu
landa Yehova, c ‘ukutila pa mula- abati: 6 “Mwe shikulu, umfwe-
ndu wa kuti wacita ifi kabili tau- i Ukt 21:31 ni ifyo tulelanda. Imwe muli ntu-
keene ukumpeela umwana obe ngulushi yesu1 iyo Lesa asa-
j Ukt 11:26, 29
umwaume, umo fye uo wakwa- la. i Kuti mwashiika umuntu wenu

ta, d 17 nangu cibe shani nka- mu mpanga yesu iyawamisha. Ta-
Ku Kulyo
kupaala kabili nkafusha aba- pali nangu umo pali ifwe uwala-
katuntuka mu mwana1 obe nge a Ukt 25:20 mutana impanga yakwe iya ku-
ntanda sha mu muulu kabili ngo b Ukt 24:15
shiikamo iya kuti mushiikemo
mucanga wa mu lulamba lwa be- Ro 9:10 umuntu wenu.”
mba, e kabili umwana1 obe aka-  7 E ico Abrahamu alimine no
poka impongolo2 sha balwani ba- ICIPA. 23 kukontamina abaleikala muli ci-
kwe. f 18 Kabili mu mwana1 g c Ukt 17:17 lya calo, e kutila abena Hete, j
obe e mo inko shonse isha pe so- 8 e lyo abeba ati: “Nga mwasu-
nde shikapaalilwa pantu nauko- d Yos 14:15 mina ukuti nshiike umuntu wa-
nka ishiwi lyandi.’” h ndi uufwile, ng’umfweni no ku-
19 Pa numa Abrahamu abwe- e Ukt 35:27 mpaapaatilako kuli Efrone
Imp 13:22
leele ku babomfi bakwe, kabi- mwana Sohari, 9 pa kuti anshi-
li baimiine pamo balabwele- f Ukt 12:5 tishe ulucengo lwakwe ulwa Ma-
la ku Beere-sheba; i na Abrahamu kpela, ulwabela ku mpela ya
atwalilile ukwikala mu Beere- g Ukt 10:15 mpanga yakwe. Lekeni aishitishe
sheba. kuli ine pa menso yenu mu sha
20 Lyena Abrahamu apokele- h Ukt 17:1, 8
He 11:9, 13
silfere shonse ishingapooswapo k
le amashiwi ya kuti: “Milika na pa kuti nkwate impanga ya ku-
o alifyala abana abaume kuli Na- i Ukt 21:22 shiikamo.” l
hore munonko: j 21 Usi e beli 10 Nomba Efrone aikele pamo
lyakwe, pakonka Busi munyina, j 1Im 1:13 na bena Hete. E ico Efrone
Kemuele wishi wa kwa Aramu, umwina Hiti ayaswike Abrahamu
22 Kesede, Haso, Piludashi, Yi- k Ukt 23:15 ninshi abena Hete na bonse aba-
longene pa mpongolo ya musu-
l Ukt 25:9, 10
22:14 1 Ilyalola mu kuti “Yehova Aka- Ukt 49:29-33
mba m baleumfwa, ati: 11 “Iyo,
pekanya; Yehova Akamona.” 22:17, 18 Ukt 50:13, 14
1 Mu ciHebere, “ulubuto.” 22:17 2 Nelyo 23:6 1 Nelyo kuti yapilibula no kuti, “ci-
“imisumba.” m Ru 4:1 lolo mukalamba.”
69 UKUTENDEKA 23:12–24:11
mwe shikulu! Ng’umfweni. Na- ICIPA. 23 yakwe, uwalesakamana fyonse
mupeela impanga kumo no luce- a Imi 7:15, 16 ifyo akwete, a ati: “Shi bika uku-
ngo. Pa menso ya bana ba bantu boko kobe mwi samba lye ta-
bandi e po namupeelela. Shii- nta lyandi, 3 kabili lapa kuli Ye-
kenimo umuntu wenu uufwile.” b Ukt 25:9, 10 hova, Lesa wa mu muulu kabili
12 Pa kumfwa ifi Abrahamu Ukt 49:29-33 Lesa wa pano isonde, ukuti ta-
akontamine abana calo, 13 ka- Ukt 50:13, 14 wakafwaile umwana wandi Isaki

bili aebele Efrone ninshi na bana umwanakashi wa kuupa mu bana
calo baleumfwa ati: “Shi ng’u- ICIPA. 24 banakashi ba bena Kanaani abo
mfwa! Nalakupeela isha silfere c Ukt 13:2 naikala nabo. b 4 Lelo ufwile
shonse isho walampingula pali  ukuya ku calo candi na ku bantu
iyi mpanga. Ushipoke pa kuti Ku Kulyo bandi, c e ko ukayefwaila umwa-
nkwate umwa kushiika umuntu a Ukt 15:2, 3 na wandi Isaki umwanakashi wa
wandi uufwile.” kuupa.”
14 Lyena Efrone ayaswike 5 E lyo umubomfi atile kuli
Abrahamu ati: 15 “Mwe shiku- b Ukt 28:1 ena: “Tutile umwanakashi nka-
lu, ng’umfweni. Iyi impanga kuti Amg 7:1, 3 fwaya takatemwe ukwisa na ine
2Ko 6:14
yashitwa mu mashekele1 ya silfe- ku calo cino, bushe nkabwe-
re 400, lelo aya amashekele ta- seshe umwana wenu umwau-
yacindeme sana. E ico kashiikeni me ku calo ico mwafumineko?” d
c Ukt 22:20-23
umuntu wenu.” 16 Abrahamu 6 Lyena Abrahamu amwaswike
alyumfwile ifyo Efrone alandile ati: “Wikesha ukutwala umwa-
ninshi na bena Hete baleumfwa, na wandi kulya. e 7 Yehova Lesa
kabili apimiine Efrone amasheke- d Ukt 11:27, 28 wa mu muulu, uwamfumishe mu
Ukt 15:7
le1 ya silfere 400. Ayapimine ng’anda ya kwa tata na ku calo
ukulingana ne fyo aba makwebo ca bantu bandi f kabili uwalandi-
balepima. a 17 E fyo impanga le na ine no kulapa kuli ine g
e He 11:15
ya kwa Efrone iyali mu Makpe- ati: ‘Abana1 bobe h e bo nka-
la, iyalungatene na Mamre, kumo peela cino calo,’ i akatuma ma-
no lucengo ulwalimo e lyo ne fi- laika wakwe uukakutangilila, j
muti fyonse ifyalimo, fyaishileba f Ukt 12:1 kabili nangu cibe shani, ukafwai-
He 11:8
18 fya kwa Abrahamu pantu ali- la umwana wandi umwanakashi
fishitile pa menso ya bena Hete wa kuupa kulya. k 8 Lelo umwa-
na pa menso ya bonse abalonge- nakashi nga takatemwe ukwisa
g Mk 7:20
ne pa mpongolo ya musumba. Lk 1:72, 73 na iwe, ninshi umulapo wala-
19 Pa numa, Abrahamu ashiikile He 6:13, 14 pa ukapwa. Lelo umwana wa-
umukashi wakwe Sara mu luce- ndi ena wikamutwala kulya.”
ngo lwa mu mpanga ya Makpela 9 E lyo umubomfi abikile ukubo-
iyalungatene na Mamre, e kutila, h He 11:18 ko kwakwe mwi samba lye tanta
mu Hebrone, mu calo ca Kanaa- lya kwa Abrahamu shikulu wa-
ni. 20 E fyo abena Hete bapee- kwe no kulapa kuli ena. l
le Abrahamu impanga kumo no i Ukt 13:14, 15 10 E ico umubomfi abuulile
lucengo pa kuti ibe impanga ya Ukt 26:3, 4 ingamila 10 pa ngamila sha
kushiikamo. b Amg 34:4 kwa shikulu wakwe kabili ase-

24
Imi 7:4, 5
Pali iyi nshita Abrahamu ndele ifintu ifisuma ifyalekana-
ali mukalamba uwa myaka lekana ifya kwa shikulu wakwe.
iingi, kabili Yehova alimupaalile Lyena aile ku Mesopotamia, ku
j He 1:7, 14
muli fyonse. c 2 Abrahamu ae- musumba wa kwa Nahore. 11 E
bele umubomfi wakwe umukala- lyo afukamike ingamila pa ci-
mba pali bonse aba mu ng’anda shima ca menshi kunse ya mu-
k Ukt 12:5 sumba. Cali mu cungulo, pa
23:15, 16 1 Ishekele lyalefina ukucilako nshita abanakashi baleilapo mu
panono pa magramu 11. Moneni Ifyebo
Fyalundwako pa B14. l Ukt 24:2, 3 24:7 1 Mu ciHebere, “ulubuto.”
UKUTENDEKA 24:12-31 70
kutapa amenshi. 12 Kabili ati- ICIPA. 24 Yehova alipaalile ulwendo lwa-
le: “Mwe Yehova Lesa wa kwa a Ukt 22:23 kwe nelyo iyo.
shikulu Abrahamu, ngafweni 22 Ilyo ingamila shapwile
buno bushiku pa kuti ncite ico ukunwa, umwaume abuulile isi-
shikulu alefwaya, kabili langeni kiyo lya kufwala ku moona ilya
Abrahamu shikulu wandi ukute- golde ilyafinine hafu we sheke-
mwa kwenu ukushipwa. 13 Mo- le,1 na makoosa yabili aya go-
neni njiminine pa kamfukumfuku lde ayafinine amashekele2 10 no
ka menshi, kabili abana bana- kumupeela, 23 kabili atile: “Bu-
kashi ba bena musumba balaisa she uli mwana wa kwa nani? Shi
mu kutapa amenshi. 14 Leke- njeba. Bushe mu ng’anda ya kwa
ni umukashana uo nalaeba nati, wiso muli incende ya kuti tu-
‘Shi tuula umutondo obe pa kuti sendamemo?” 24 Na o ayaswi-
nwemo amenshi,’ kabili uwalaya- b Ukt 11:29 ke ati: “Nine mwana Betuele, a
suka ati, ‘Nwenimo, nalamunwe- umwana mwaume wa kwa Mili-
sesha ne ngamila,’ e o abe umu- ka, uo afyele kuli Nahore.” b
kashana uo musaliile umubomfi 25 Kabili amwebele ati: “Natu-
wenu Isaki; kabili kuli ici e ko na- kwata impimbili no mulemfwe
laishibila ukuti namulanga shiku- uwingi e lyo no mwa kusenda-
lu ukutemwa kwenu ukushipwa.” ma.” 26 Lyena umwaume alifu-
15 Ilyo ashilapwa no kula- keme no kuwa ubukupeme pa
nda, Rebeka umwana mwanaka- cinso ca kwa Yehova 27 no ku-
shi wa kwa Betuele, a mwana tila: “Acindikwe Yehova Lesa wa
Milika b umukashi wa kwa Na- kwa shikulu Abrahamu, uusha-
hore, c munyina Abrahamu, ai- leka ukuba no kutemwa ukushi-
shile no mutondo pa kubeya c Ukt 11:26 pwa ne cishinka kuli shikulu. Ye-
kwakwe. 16 Nomba uyu muka-  hova nantungulula ku ng’anda ya
shana ali uwayemba icine cine, Ku Kulyo bamunyina ba kwa shikulu.”
kabili ali ni nacisungu. Ate- a Ukt 22:23 28 Kabili umukashana abutu-
ntemukile pa kamfukumfuku no kile ku ng’anda ya kwa nyina
kutapila amenshi mu mutondo ku kubeba ifi fintu. 29 Nomba
wakwe kabili atampile ukubwe- Rebeka alikwete ndume yakwe,
lelamo. 17 Ilyo line umubomfi ishina lyakwe ni Labani. c Awe La-
ulya alimubutukiile no kumulo- bani abutukile kuli ulya mwau-
mba ati: “Shi leka nwemo utume- me uwali kunse pa kamfukumfu-
nshi mu mutondo obe.” 18 Na ku ka menshi. 30 Ilyo amwene
o atile: “Nwenimo, mwe shikulu.” isikiyo lya ku moona na makoo-
Awe bwangu bwangu aishishe sa ku maboko ya kwa Rebeka
umutondo wakwe pa kubeya ka- nkashi yakwe, no kumfwa ama-
bili aliwikatilile pa kumunwesha shiwi yakwe aya kuti, “Ifi e fya-
amenshi. 19 Ilyo apwile uku- b Ukt 11:29 cinjeba uyu mwaume,” e lyo aile
munwesha amenshi, atile: “Ne kuli uyo mwaume kabili amusa-
ngamila shenu na sho ndeshita- ngile naiminina mupepi ne nga-
pila mpaka shipwe ukunwa.” mila pa kamfukumfuku ka me-
20 E ico alyangufyenye ukwitu- nshi. 31 Ilyo line amwebele ati:
lwila amenshi yali mu mutondo “Isa, we wapaalwa na Yehova. Ci-
wakwe mu co inama shalenwena- nshi wimininine panse? Nimpeka-
mo, kabili aleti atapa abwelela ku nya ing’anda ne ncende ukwa ku-
cishima ku kutapa na yambi, ka-
bili atapiile ingamila shonse ame- 24:22 1 Ishekele lyalefina ukucilako pa-
nshi ya kunwa. 21 Ili lyonse nono pa magramu 11. Moneni Ifyebo
ulya mwaume ali fye tondolo ale- Fyalundwako pa B14. 2 Ishekele limo
mulolekesha fye ninshi napapa, c Ukt 25:20 lyalefina amagramu 11.4. Moneni Ifye-
kabili aletontonkanya nampo nga Ukt 29:10 bo Fyalundwako pa B14.
71 UKUTENDEKA 24:32-50
sungila ingamila.” 32 E lyo ulya ICIPA. 24 neni njiminine pa kamfukumfu-
mwaume aingile mu ng’anda, ka- a Ukt 15:2, 3 ku ka menshi. Nomba umukasha-
bili Labani akakwile ingamila no na a uwalaisa ku kutapa amenshi
kushipeela impimbili no mule- uo nalaeba nati, “Shi leka nwe-
mfwe, kabili apeele umwaume na b Ukt 12:15, 16 mo amenshi mu mutondo obe,”
Ukt 13:2
bo ali nabo amenshi ya kusamba Ukt 24:1 44 kabili uwalanjeba ati, “Nwe-
ku makasa yabo. 33 Lelo ilyo nimo, kabili nalatapila ne ngami-
bamuleteele ifya kulya, atile: la shenu,” uyo ninshi e mwana-
“Nshalye kano nande ico nyendee- c Ukt 21:1, 2 kashi uo Yehova asaliile umwana
Ro 4:19
le.” Na o Labani atile: “Landa!” He 11:11
wa kwa shikulu.’ b
34 Lyena atile: “Ndi mubo- 45 “Ilyo nshilapwa no kulanda
mfi wa kwa Abrahamu. a 35 Ka- mu mutima wandi, nacimona Re-
bili Yehova alipaala shikulu icine d Ukt 25:5 beka aleisa, nasenda no mutondo
cine, kabili alilenga aba umu- pa kubeya kwakwe, atentemuki-
kankaala sana pantu alimupee- la na pa kamfukumfuku no ku-
la impaanga ne ng’ombe, silfere e Ukt 24:2, 3
Ukt 28:1
tendeka ukutapa amenshi. E lyo
na golde, ababomfi abaume na nacimweba nati, ‘Shi leka nwe-
babomfi abanakashi, ne ngamila mo amenshi.’ c 46 Awe bwangu
ne mpunda. b 36 Na kabili, Sara f Ukt 22:20-23 bwangu aciisha umutondo pa ku-
umukashi wa kwa shikulu afyalii- beya kwakwe e lyo atila, ‘Nwe-
le shikulu umwana mwaume mu nimo, d kabili nalamunwesesha
bukote bwakwe, c kabili akapee- g Ukt 24:4
ne ngamila shenu.’ E fyo naci-
la uyu mwana fyonse ifyo akwa- nwa, kabili acinwesha ne ngami-
ta. d 37 E ico shikulu alengele h Ukt 24:5 la. 47 Pa numa nacimwipusha
nalapa, atile: ‘Wikafwaila umwa- nati, ‘Bushe uli mwana wa kwa
na wandi Isaki umwanakashi wa nani?’ na o acitila, ‘Nine mwa-
kuupa mu bana banakashi ba i Ukt 48:15 na Betuele, umwana mwaume
bena Kanaani abo naikala nabo wa kwa Nahore, uo Milika afyele
mu calo cabo. e 38 Lelo ukaye kuli ena.’ E ico nacibiika isikiyo
ku ng’anda ya kwa tata na ku lu- j He 1:7, 14
lya ku moona ku moona wakwe
pwa lwandi f e ko ukayefwaila na makoosa ku maboko ya-
umwana wandi umwanakashi wa k Ukt 11:25 kwe. e 48 Kabili nacifukama no
kuupa.’ g 39 Lelo natile kuli shi- kuwa ubukupeme pa cinso ca
kulu: ‘Inga ca kuti umwanakashi kwa Yehova no kucindika Yehova
akaana ukwisa na ine?’ h 40 Na l Ukt 24:9 Lesa wa kwa shikulu Abrahamu, f
o anjebele ati: ‘Yehova, uo mo-  uwantungulwile bwino ukwisa-
mbela, i akatuma malaika wakwe j Ku Kulyo buula umwana mwanakashi wa
uukaya na iwe kabili akalenga a Ukt 24:16 kwa munyina shikulu pa kuti
ulwendo lobe lukapaalwe, kabili abe umukashi wa mwana wakwe.
ukafwaile umwana wandi umwa- 49 E ico nomba njebeni nga
nakashi wa kuupa pali balupwa b Ukt 24:14
mulefwaya ukulanga ukutemwa
lwandi kabili pa ba mu ng’anda ukushipwa kuli shikulu no kula-
ya kwa tata. k 41 Umulapo wala- c Ukt 24:15, 17 nga ukuti muli ba cishinka kuli
pa kuli ine ukapwa nga ca kuti ena; lelo nga te ifyo, njebeni, pa
ilyo ukafika kuli balupwa lwandi kuti njefwaya kumbi.”1g
bakakaana ukukupeela umwana- d Ukt 24:18 50 E lyo Labani na Betue-
kashi. Nga cikaba ifi ninshi umu- le ba-aswike abati: “Te kuti tu-
lapo walapa ukapwa.’ l sumine nelyo ukukaana1 pantu
42 “Ilyo nacifika pa kamfuku- e Ukt 24:22, 23
ici cintu cifumine kuli Yehova.
mfuku ka menshi lelo, nacilanda
nati: ‘Mwe Yehova Lesa wa kwa f Ukt 24:27 24:49 1 Mu ciHebere, “pa kuti njalukile
shikulu Abrahamu, nga mwala- ku kulyo nelyo ku kuso.” 24:50 1 Nelyo
paala ulwendo lwandi, ninshi “te kuti tulande icabipa nelyo icisuma
ifi e fifwile ukucitika: 43 mo- g Ukt 24:8 kuli iwe.”
UKUTENDEKA 24:51–25:8 72
51 Rebeka uyu, musende abe ICIPA. 24 enda mu mpanga mu nshita
umukashi wa mwana wa kwa so- a Ukt 28:5 ya cungulo pa kuti atontonka-
kulu, ukulingana ne fyo Yehova nye sana pali fimo. a Ilyo ai-
asosele.” 52 Nomba ilyo umu- nwine amenso, amwene ingamila
bomfi wa kwa Abrahamu au- shileisa. 64 Ilyo Rebeka ainwi-
mfwile ifyo balandile, ilyo line b Ukt 35:8 ne amenso, amwene Isaki, ka-
fye awile ubukupeme pa cinso ca bili alyangufyenye ukwikila
kwa Yehova. 53 E lyo uyu mu- pa ngamila. 65 Lyena aipwishe
bomfi afumishe ifibekobeko fya umubomfi ati: “Bushe ulya mwau-
silfere ne fya golde ne fya ku- c Ukt 22:15, 17 me uule-enda mu mpanga kabili
fwala no kupeela Rebeka, kabi- uuleisa mu kutukumanya nani?”
li apeele ndume yakwe na nyina Umubomfi atile: “Ni shikulu.” E
ifipe ifisuma sana. 54 Pa numa ico Rebeka abuulile icifimbo no
ena na bantu abo ali nabo bali- d Ukt 16:14 kuifimba. 66 Kabili ulya umu-
liile no kunwa, kabili basendeme Ukt 25:11 bomfi alondolwelele Isaki fyonse
kulya kwine. ifyo acitile. 67 Pa numa Isaki ai-
Ilyo aimine ulucelo, atile: “Le- ngishe Rebeka mwi tenti lya kwa
keni mbwelele kuli shikulu.” Sara nyina. b E fyo abuulile Re-
55 Ndume yakwe na nyina bati- e Ukt 12:9
Ukt 20:1
beka aba umukashi wakwe; kabili
le: “Lekeni umukashana ekale na Imp 13:22 alimutemenwe, c na Isaki alisansa-
ifwe inshiku fye 10. Lyena kuti Aba 1:9 mwike nangu ca kuti ali no bula-
aya.” 56 Lelo abebele ati: “Mwi-  nda pa mfwa ya kwa nyina. d

25
nindika, apo Yehova napaala Ku Kulyo Nomba Abrahamu alyupi-
ulwendo lwandi. Lekeni mbwele- a Am 77:12 le na kabili, ne shina lya
le kuli shikulu.” 57 E lyo bati- Am 143:5
mwanakashi aupile ni Ketura.
le: “Natwite umukashana tumfwe 2 Mu kupita kwa nshita Ketura
ifyo alalanda.” 58 Awe baitile afyele Simrani, Yokshani, Meda-
Rebeka no kumwipusha abati: ni, e Midiani, Ishbaki, na Shua. f
“Bushe uleya no yu mwaume?” b He 11:9
3 Yokshani afyele Sheba na
Na o ayaswike ati: “Ee, ndeya na- Dedani.
nkwe.”
Abana baume ba kwa Deda-
59 E lyo balekele Rebeka a lu- ni bali ni Ashurimu, Letushi-
c Ukt 26:8
pwa wabo aya pamo no mwana- mu, na Leumimu.
kashi uwamonseshe1b no mubo-
mfi wa kwa Abrahamu na bantu 4 Abana baume ba kwa Mi-
bakwe. 60 Nabo bapaalile Re- diani bali ni Efa, Efere, Hano-
beka no kumweba abati: “We d Ukt 23:2, 19 ke, Abida, na Eldaa.
 Aba bonse batuntwike muli Ke-
nkashi yesu, abakatuntuka muli
iwe bakabe iminshipendwa, ka- ICIPA. 25 tura.
bili abana1 bobe bakekale mu e Ukt 37:28 5 Pa numa Abrahamu apee-
Ukf 2:15
mpongolo2 sha babapata.” c Imp 31:2
le Isaki fyonse ifyo akwete, g
61 Lyena Rebeka na babomfi ba- Aba 6:2 6 lelo abana baume ba kwa
kwe abanakashi baninine pa nga- Abrahamu abo afyele mu baka-
mila kabili bakonkele ulya mwau- shi baice, abapeele fye ifya bupe.
me. E ico umubomfi asendele Lyena ilyo ashilafwa, abebele
Rebeka no kuya nankwe. f 1Im 1:32, 33 ukulungama lwa ku kabanga, ku
62 Nomba Isaki atuliile ku calo ca ku Kabanga, pa kuti bata-
nshila iyaya ku Beere-lahai-roi, d luke kuli Isaki umwana wakwe. h
pantu aleikala mu calo ca Ne- 7 Imyaka Abrahamu ali uwa
gebu. e 63 Kabili Isaki aile ale- g Ukt 24:36 mweo yali 175. 8 Lyena Abra-
hamu alekele umweo ninshi mu-
24:59 1 Pali iyi inshita uyu ali mubomfi kalamba. Ali ne myaka iingi
wakwe. 24:60 1 Mu ciHebere, “ulubu- kabili ali ne nsansa ilyo ashila-
to.” 2 Nelyo “misumba.” h Ukt 21:14 fwa. Bamushiikile nge fyo bashii-
73 UKUTENDEKA 25:9-32
kile ifikolwe fyakwe. 9 Isaki na ICIPA. 25 mu. 21 Kabili Isaki alepaapaati-
Ishmaele abana bakwe abaume a Ukt 23:8, 9 lako umukashi wakwe kuli Yeho-
bamushiikile mu lucengo lwa Ma- Ukt 49:29, 30 va, pantu talekwata abana; e
kpela mu mpanga ya kwa Efro- b Ukt 23:2, 19 ico Yehova aumfwile ukupaapaa-
ne mwana Sohari umwina Hiti ta kwakwe, kabili umukashi wa-
iyalungatana na Mamre, a 10 iyo c Ukt 17:19 kwe Rebeka alimiite. 22 Kabili
Ukt 26:12-14
Abrahamu ashitile ku bena Hete. abana abali mwi fumo lyakwe ba-
Muli ilya mpanga e mo Abraha- d Ukt 16:14 tendeke ukulwishanya, a ica kuti
mu ashiikilwe, kabili e mwashii- e Ukt 16:10, 11 atile: “Ifi nga e fyo caba, cawa-
kilwe no mukashi wakwe Sara. b ma no kufwa.” E ico aipwishe Ye-
11 Pa numa ya mfwa ya kwa f Ga 4:24 hova icalengele ifi filecitika.
Abrahamu, Lesa alepaala Isaki g Ukt 36:2, 3 23 Na o Yehova amwaswike ati:
umwana wakwe, c kabili Isaki alei- Es 60:7 “Mwi fumo lyobe muli inko shibi-
kala mupepi na Beere-lahai-roi. d h Am 120:5 li, b kabili ishi inko shikapaatuka-
12 Ili e lyashi lya kwa Ishmae- Ye 49:28 na mu kati kobe; c uluko lumo lu-
le e umwana mwaume wa kwa Ek 27:21 kaba ulwakosa ukucila ulubiye, d
Abrahamu uo Hagari f umwina i 1Im 1:29-31 kabili umukalamba akabombela
Egupti umubomfi wa kwa Sara umwaice.” e
j Ukt 17:20
afyele kuli Abrahamu. 24 Ilyo inshita ya kupaapa ya-
13 Nomba amashina ya bana k 1Sa 15:7 fikile, moneni! mwi fumo lyakwe
ba kwa Ishmaele ukulingana ne l Ukt 16:7, 8
mwali bampundu. 25 Uwabali-
ntuntuko sha ndupwa shabo ni lepo ukufyalwa aali uwakashika
aya: ibeli lyakwe aali ni Nebayo- m Ukt 16:11, 12 umubili onse kabili ali no bupipi
te, g pakonkele Kedari, h Adbeele, n Ukt 22:2 sana umubili onse, f e ico bamwi-
Mibsamu, i 14 Mishma, Duma, Mt 1:1, 2 nike ati Esau.1g 26 Pa numa
Massa, 15 Hadadi, Tema, Yetu- o Ukt 22:23
munyina na o alifyelwe ninshi
ri, Nafishi, na Kedema. 16 Aba  naikata icitende ca kwa Esau, h e
e bana ba kwa Ishmaele, na ya e ico amwinike ati Yakobo.1i Isaki
Ku Kulyo
mashina yabo ukulingana ne mi- ali ne myaka 60 ilyo Rebeka aba-
a Ro 9:10
shi yabo e lyo ne nkambi shabo,1 fyele.
bacilolo 12 ukulingana ne mi- b Am 139:15 27 Ilyo abalumendo bakulile,
kowa yabo. j 17 Kabili Ishmae- c Ukt 36:31 Esau aishileba umulunshi wine
le aikele imyaka 137. Awe aleke- Imp 20:14 wine j kabili alitemenwe mu mpa-
le umweo kabili bamushiikile nge nga, lelo Yakobo ena ali umulu-
d Ukt 27:29, 30
fyo bashiikile ifikolwe fyakwe. Amg 2:4 ngami, aleikala mu matenti. k
18 Abatuntwike muli Ishmaele 28 Kabili Isaki atemenwe Esau
baikele mu ncende iyatendeke- e 2Sa 8:14
Mal 1:2, 3
pantu alemwipaila inama sha
la ku Habila k mupepi na Shuri, l Ro 9:10-13 kulya, lelo Rebeka atemenwe
iyaba mupepi na Egupti, ukuyafi- Yakobo. l 29 Bushiku bumo ilyo
ka na ku Asiria. Baikele mupepi f Ukt 27:11
Yakobo aleipika ilanda, Esau
na bamunyinabo bonse.1m g Ukt 27:32 abwelele mu mpanga ninshi na-
19 Kabili ili e lyashi lya kwa Ukt 36:9 naka sana. 30 E ico Esau ati-
Mal 1:3
Isaki mwana Abrahamu. n le kuli Yakobo: “Endesha, shi
Abrahamu afyele Isaki. h Ho 12:3 mpeelako ifya kulya ifyo ifyaka-
20 Isaki ali ne myaka 40 ilyo au- i Ukt 27:36
shika uleke ndye, pantu ninaka
pile Rebeka umwana mwanaka- kabili ndi ne nsala sana!” E co
shi wa kwa Betuele o umwina Ara- j Ukt 27:3, 5 bamwinikile ati Edomu.1m 31 E
mu uwa ku Padani-aramu, nkashi k He 11:9 lyo Yakobo atile: “Ubale unshi-
ya kwa Labani umwina Ara- tishe ububeli bobe!” n 32 Na o
l Ukt 27:6,
7, 46
25:16 1 Nelyo “inkambi sha malinga.” 25:25 1 Ilyalola mu kuti “Uwa bupi-
25:18 1 Nelyo kuti yapilibula no kuti, “Ta- m Ukt 36:1 pi ubwingi.” 25:26 1 Ilyalola mu kuti
bakaleumfwana na bamunyinabo bo- n Amg 21:16,
“Uwikete ku Citende; Impyani.” 25:30
nse.” 17 1 Ilyalola mu kuti “Ukukashika.”
UKUTENDEKA 25:33–26:21 74
Esau atile: “Ala mona nalafwa! ICIPA. 25 meleke aitile Isaki no kutila:
Inga ububeli bwa nshi kuli ine?” a He 12:16 “Cine cine, uyu mukashi obe! Ci-
33 Kabili Yakobo atile: “Ubale  nshi walandiile ukuti, ‘Ni nkashi
ulape kuli ine!” E ico alapile kuli ICIPA. 26 yandi’?” Na o Isaki atile: “Ni co
ena kabili ashitishe no bubeli b Ukt 12:10 naletiina ukutila abantu kuti ba-
bwakwe kuli Yakobo. a 34 Lyena njipailapo.” a 10 Lelo Abimeleke
Yakobo apeele Esau umukate ne c Ukt 20:1 akonkenyepo ati: “Cinshi watuci-
landa, kabili aliliile no kunwa, e He 11:8, 9 tila ifi? b Kwempe fye umo uwa mu
lyo aima aya no kuya. E fyo Esau bantu aba nga alileele no mukashi
asuulile ububeli. d Ukt 12:7 obe, kabili nga walituletelela!” c

26 Nomba mu calo mwapone-

Ukt 15:18
11 Lyena Abimeleke aebele aba-
ne icipowe na cimbi, ica- ntu bonse, ati: “Onse uwaikata
e Ukt 22:16-18
konkele pa cipowe ca ntanshi Am 105:9-11
muli uyu muntu no mukashi wa-
icaponene mu nshiku sha kwa He 6:13, 14 kwe ukwipaiwa akepaiwa!”
Abrahamu, b ne ci calengele uku- 12 Kabili Isaki atandile imbu-
ti Isaki aye kuli Abimeleke f Ukt 15:1, 5 to mu calo cilya, kabili muli
He 11:12 ulya mwaka asombwele imise-
imfumu ya baPelishiti, ku Ge-
rari. 2 Lyena Yehova amoneke ke 100 pa museke umo uwa
g Amg 34:4 mbuto, pantu Yehova alemupaa-
kuli ena no kumweba ati: “Wiya
ku Egupti. Wikale mu calo ico la. d 13 Aishileba umukankaala
h Ukt 12:1-3
ndekweba ukwikalamo. 3 Ube Imi 3:25
kabili aile alenonkelako fye ifyu-
umulebeshi mu calo ici, c kabi- Ga 3:8 ma mpaka aba umukankaala nga
li nakulaba na iwe kabili nakula- nshi. 14 Aishilekwata impaa-
kupaala, pantu nkapeela iwe na i Ukt 17:10, 23 nga ne ng’ombe na babomfi abe-
bana1 bobe ifyalo ifi fyonse, d ka- Ukt 22:3, 12 ngi, e kabili abaPelishiti batampi-
He 11:8 le ukumufimbila.
bili nkafisha umulapo uo nalapi- Yak 2:21
le kuli wiso Abrahamu: e 4 ‘Nka- 15 E ico abaPelishiti bashiiki-
fusha abakatuntuka mu mwana1 j Ukt 26:17 le ifishima fyonse ifyo ababomfi
obe nge ntanda sha mu muulu f ba kwa wishi baimbile mu nshi-
no kubapeela ifi ifyalo fyonse; g k Ukt 12:11-13 ku sha kwa Abrahamu. f 16 E
kabili mu mwana1 obe e mo inko lyo Abimeleke aebele Isaki ati:
shonse isha pe sonde shikapaali- l Ukt 24:16 “Fuma mu ncende yesu, pantu
lwa,’ h 5 pantu Abrahamu ale- naukosa sana ukutucila.” 17 E
ng’umfwila kabili alecita ifyo m Ukt 24:67 ico Isaki afumine mulya no kuya-
mfwaya, alekonka amafunde ya-  panga inkambi mu mupokapoka
ndi, ifipope fyandi, na malango Ku Kulyo wa Gerari, g atendeka no kwika-
yandi.” i 6 E ico Isaki atwalilile a Ukt 20:11
la mulya mwine. 18 Kabili Isaki
ukwikala mu Gerari. j afukulwile ifishima ifyo baimbi-
7 Ilyo abantu ba muli ilya nce- b Ukt 12:18
le mu nshiku sha kwa Abrahamu
nde balemwipusha pa mukashi wishi, lelo ifyo abaPelishiti ba-
wakwe, aleti: “Ni nkashi yandi.” k c Ukt 20:9 shiikile pa numa ya mfwa ya kwa
Aletiina ukusosa ati “Mukashi Abrahamu, h kabili alefiita ama-
wandi,” pantu aleti, “Abantu ba d Ukt 24:34, 35 shina ayo wishi afiinike. i
muli iyi incende kuti banjipaila 19 Ilyo ababomfi ba kwa Isa-
pali Rebeka,” pantu ali uwaye- e Ukt 12:16 ki baleimba icishima mu mupo-
mba. l 8 Awe ilyo aikele inshiku kapoka, basangile amenshi aya-
ishingi kulya, Abimeleke imfumu f Ukt 21:27, 30 suma. 20 E lyo bakacema ba
ya baPelishiti alelolesha pe wi- mu Gerari batendeke ukuumana
ndo, kabili amwene Isaki alela- g Ukt 10:19 na bakacema ba kwa Isaki, aba-
nga umukashi wakwe Rebeka Ukt 20:1 ti: “Menshi yesu!” E ico ainike
icitemwiko.1m 9 Apo pene Abi- cilya icishima ati Eseke,1 pantu
h Ukt 21:25 balyumene nankwe. 21 Awe ba-
26:3, 4 1 Mu ciHebere, “ulubuto.” 26:8
1 Nelyo “namukumbatila.” i Ukt 21:31 26:20 1 Ilyalola mu kuti “Ukukansana.”
75 UKUTENDEKA 26:22–27:10
tampile ukwimba icishima cimbi, ICIPA. 26 32 Pali bulya bwine bushiku,
na co cine balyumaninepo. E ico a Ukt 17:5, 6 ababomfi ba kwa Isaki baishile
aciinike ati Sitina.1 22 Ilyo afu- Ukt 28:1, 3 no kumweba pa cishima ico bai-
mine palya aileimba icishima ci- mbile, a abati: “Natusanga ame-
mbi, lelo ici cena tabaumanine- b Ukt 21:31 nshi!” 33 E ico Isaki ainike ici-
po. E ico aciinike ati Rehobote1 shima ati Shiba. E co betila ulya
kabili atile: “Pantu nomba Yeho- musumba ukuti Beere-sheba b
c Ukt 17:1
va natupeela impanga iikalamba Ukt 28:13
ukushinta na lelo.
kabili nalenga twafula muli ici 34 Ilyo Esau ali ne myaka 40,
calo.” a aupile Yuditi umwana mwanaka-
d Ukt 15:1
23 Lyena afumine palya no shi wa kwa Beeri umwina Hiti
kuya ku Beere-sheba. b 24 Mu na Basemati umwana mwanaka-
nshita ya bushiku Yehova amone- e Ukt 17:19 shi wa kwa Elone umwina Hiti. c
ke kuli ena no kumweba ati: Am 105:9-11 35 Aba balelenga Isaki na Rebe-
“Nine Lesa wa kwa wiso Abra- ka baleba no bulanda sana.1d
hamu. c Witiina, d pantu ine ndi
nobe, nkakupaala kabili nkafu-
sha abana1 bobe pa mulandu wa
f Ukt 12:8, 9
27 Nomba ilyo Isaki akotele,
aleka no kulamona bwino,
g He 11:9 aitile Esau e umwana wakwe umu-
kwa Abrahamu umubomfi wa- kalamba no kumweba ati: “Mwa-
ndi.” e 25 E ico akuulile iciipailo na wandi!” Na o ayaswike ati:
pali ilya ncende kabili alumbenye h Ukt 21:32 “Mukwai!” 2 Kabili akonkenye-
ishina lya kwa Yehova f no kutani- po ati: “Ine nomba ninkota. Nshi-
kapo itenti, g na babomfi ba kwa i Ukt 21:22 shibe ubushiku nkafwa. 3 E
Isaki baimbilepo icishima. ico, ili line buula ifyanso fyo-
26 Pa numa Abimeleke ai- be, akamufuko kobe aka mifwi
j Ukt 21:27
shile kuli Isaki ukufuma ku Ge- no buta bobe, kabiye mu mpa-
rari pamo na Ahusati mpanda nga unjipaile inama. f 4 Lyena
mano wakwe na Fikole umukala- k Ukt 21:22-24 unjipikile bwino ukulingana ne
mba wa bashilika bakwe. h 27 E  fyo natemwa no kuleta kuli ine,
lyo Isaki abepwishe ati: “Cinshi Ku Kulyo pa kuti nga nalya nkupaale ilyo
mwaishila kuli ine, pantu mwali- a Ukt 26:18 nshilafwa.”
mpatile kabili mwalintamfishe 5 Kanshi ninshi Rebeka aleu-
mu ncende yenu?” 28 Na bo ba- b Aba 20:1 mfwa uko Isaki ale-eba Esau
aswike abati: “Twalishininkisha umwana wakwe. Awe Esau aile
ukuti Yehova aba na iwe. i E ico mu mpanga mu kulunga pa kuti
twatile, ‘kuti cawama iwe na ifwe c Ukt 36:2, 3
alete inama. g 6 E lyo Rebeka
tulape umulapo no kupangana alaeba Yakobo umwana wakwe h
icipangano j 29 ca kuti tawaka- d Ukt 27:46 ati: “Ng’umfwile bawiso bale-eba
cite icabipa nangu cimo kuli Ukt 28:8 munonko Esau abati, 7 ‘Kande-
ifwe nge fyo na ifwe tushaciti-  tele inama kabili uipike bwino,
le icabipa kuli iwe, apo twakule- ICIPA. 27 uleke ndye, pa kuti nkupaale pa
kele waya umutende. Iwe nomba e Ukt 25:28 cinso ca kwa Yehova ilyo nshila-
Yehova alikupaala.’” 30 Lyena fwa.’ i 8 E ico nomba mwana wa-
abapekanishishe umutebeto ka- f Ukt 25:27 ndi kutikisha, kabili ucite ifyo
bili baliliile no kunwa. 31 Ubu- nalakweba. j 9 Kabiye ku muku-
shiku bwakonkelepo babuukile ni undetele abana ba mbushi ba-
g Ukt 27:30 bili abasuma, pa kuti mbepike
lucelocelo kabili bonse balilapi-
le umulapo. k Pa numa Isaki ali- ukulingana ne fyo bawiso bate-
balekele baya, kabili babwelele- h Ukt 25:28 mwa. 10 Lyena utwalile bawiso
mo umutende. balye, pa kuti bakupaale ilyo ba-
i Ukt 27:30, 31
shilafwa.”
26:21 1 Ilyalola mu kuti “Umutunganya.”
26:22 1 Ilyalola mu kuti “Incende Iikala- 26:35 1 Mu ciHebere, “balekalifya umu-
mba.” 26:24 1 Mu ciHebere, “ulubuto.” j Ukt 27:13, 43 pashi.”
UKUTENDEKA 27:11-35 76
11 Yakobo aebele Rebeka nyi- ICIPA. 27 24 Pa numa amwipwishe ati:
na ati: “Munyinane Esau wa a Ukt 25:25 “Bushe cine cine niwe Esau
bupipi, a lelo ine nalitelela umu- Ukt 27:23 umwana wandi?” na o ayaswike
bili. 12 Nga ca kuti tata ampa- ati: “Nine.” 25 E lyo atile: “Nde-
mpanta, b bushe tacamoneke uku- b Ukt 27:21 tela inama mwana wandi ule-
ti ndemutumfya, kabili bushe ke ndye, pa kuti nkupaale.”
nshailetele icitiipu ukucila ipaa- c Ukt 27:8, 43 Awe amutwalile inama na o ala-
lo?” 13 Na o nyina atile: “Leka lya, kabili amutwalile no mwa-
icitiipu cobe cibe pali ine mwa- ngashi alanwa. 26 Lyena Isaki
d Ukt 25:23, 26
na wandi. Iwe cita fye ifyo na- wishi amwebele ati: “Shi pala-
kweba kabili kabiye, kambuulile ma umfyompe, mwana wandi.” a
abana ba mbushi.” c 14 E ico ai-
e Ukt 25:25 27 Na o alipaleme no kumufyo-
Ukt 27:11
lebuula abana ba mbushi no ku- mpa, kabili Isaki anunshishe ifya
twalila nyina, kabili nyina aipike kufwala fyakwe. b Lyena alimu-
f Ukt 27:9 paalile no kusosa ati:
inama ukulingana ne fyo wishi
atemenwe. 15 Pa numa Rebeka “Mona, umununko wa mwa-
abuulile ifya kufwala ifyawami- g Ukt 25:31-33 na wandi waba ngo mununko
Ro 9:10-12
sha ifya kwa Esau umwana wa- wa mpanga iyo Yehova apaala.
kwe umukalamba ifyali mu ng’a- 28 Shi Lesa wa cine engakupee-
h Ukt 27:4 la umume wa mu muulu c no mu-
nda, no kufwika Yakobo umwana
wakwe umwaice. d 16 Amufwi- shili uwafunda uwa pe sonde d ne
kile ne mpapa sha bana ba mbu- i Ukt 27:11, 12 ngano ishingi no mwangashi uwi-
shi ku maboko na pa mukoshi ngi. e 29 Abantu na bantu bale-
apashali bupipi. e 17 E lyo apee- j Ukt 27:16 kubombela ne nko shilekutoote-
le Yakobo ifya kulya no mukate la. Ube shikulu wa bamunonko,
na bana ba kwa noko balekutoo-
ifyo aipike bwino. f k He 11:20
tela. f Uwakutiipa abe uwatiipwa,
18 Na o aingile umwali wishi 
kabili uwakupaala abe uwapaa-
no kutila: “Tata!” Na o ayaswi- Ku Kulyo
lwa.” g
ke ati: “Mukwai! Niwe nani mwa- a Ukt 48:10
30 Nomba ilyo fye Isaki apwi-
na wandi?” 19 Yakobo ayaswi- le ukupaala Yakobo, na Yako-
ke wishi ati: “Nine Esau ibeli b Ukt 25:27 bo ashifuma fye apali wishi Isa-
lyenu. g Nincita filya fine mwa- Ukt 27:15
ki, Esau munyina na o alibwelele
cinjeba. Imeni mwikaleko mulye mu kulunga. h 31 Na o alipike
inama yandi, pa kuti mumpaa- c Amg 11:11 bwino inama. Awe aitwele kuli
le.” h 20 E lyo Isaki aipwishe wishi no kutila: “Tata, imeni mu-
umwana wakwe ati: “Inga wasa- d Imp 13:26, 27 lyepo inama ya mwana wenu, pa
nga shani inama apa pene fye kuti mumpaale.” 32 E lyo Isaki
we mwana wandi?” Na o atile: “Ni e Ukt 27:37 wishi aipwishe ati: “Niwe nani?”
co Yehova Lesa wenu acileta ina- Amg 7:13 na o atile: “Nine mwana wenu
ma kuli ine.” 21 Lyena Isaki ati- Esau, ibeli lyenu.” i 33 Awe Isa-
le kuli Yakobo: “Shi palama, ule- f Ukt 25:23 ki atendeke ukukanka nga nshi,
ke nkupampante mwana wandi, kabili atile: “Inga kanshi nani
pa kuti nshininkishe nga cine uwipeye inama no kuileta kuli
g Ukt 12:1, 3
cine niwe Esau umwana wandi.” i Ukt 28:1, 3 ine? Nindya ilyo ushilaisa, no ku-
22 E ico Yakobo apaleme kuli wi- Ukt 31:42 mupaala nimupaala kabili akaba
shi Isaki alamupampanta, e lyo Ek 25:12, 13 uwapaalwa!”
atile: “Ishiwi lyena lya kwa Ya- 34 Ilyo aumfwile amashiwi ya
kobo, lelo amaboko yena ya h Ukt 27:3 kwa wishi, Esau atendeke ukuli-
kwa Esau.” j 23 Tamwishibe pa- la umusowa uukalamba uwa
ntu ku maboko yakwe kwali ama- i Ukt 25:25, 31 bulanda, kabili aebele wishi
sako ya mbushi ayali kwati bupi- He 12:16 ati: “Na ine wine mpaaleni
pi bwa ku maboko ya kwa Esau tata!” j 35 Lelo atile: “Munonko
munyina. E ico alimupaalile. k j He 12:16, 17 acibomfya ubucenjeshi pa kuti
77 UKUTENDEKA 27:36–28:8
akupoke ipaalo.” 36 E lyo atile: ICIPA. 27 ka icipyu ca kwa munonko ci-
“Bushe te co ainikilwa ukuti Ya- a Ukt 25:26 kapwe, 45 mpaka ubukali bwa
kobo?1 pantu nomba ansendela Ukt 32:28 kwa munonko bukapwe, akalabe
Ho 12:3
ifintu fibili. a Ububeli bwandi ali- na ku co wamucita. E lyo nkatu-
senda, b kabili nomba asenda ne b Ukt 25:32-34 ma aba kwisakusenda. Te kuti ci-
paalo lyandi!” c Kabili atile: “Bu- wame nafwilwa imwe bonse babi-
c Ukt 27:28
she tamusheleko ne paalo lya li mu bushiku bumo.”
kuti mumpaale?” 37 Lelo Isaki d Ukt 25:23 46 Pa numa Rebeka atwalilile
ayaswike Esau ati: “Mona nimu- Ukt 27:29 ukweba Isaki ati: “Abana banaka-
Ro 9:10, 12
sonta ukuti abe shikulu pali iwe, d shi ba kwa Hete balanenga ubu-
kabili bamunyina bonse bakaba e Amg 33:28 landa sana. a Nga ca kuti Yakobo
ababomfi bakwe, kabili nimupee- aupa umwanakashi pa bana ba
f He 12:16, 17
la ingano no mwangashi. e Inga kwa Hete uwaba nga aba, ababa
nomba cinshi cimbi ningakuciti- g Yos 24:4 muli cino calo, ninshi no kufwa
la we mwana wandi?” He 11:20 kwawama.” b
38 Esau aebele wishi ati: “Bu-
she mwakwata fye ipaalo limo
h Ukt 32:6
Imp 20:18 28 E ico Isaki aitile Yakobo
no kumupaala no kumu-
tata? Shi mpaaleni na ine wine i Ukt 25:23
konkomesha ati: “Wikopa na-
tata!” E lyo Esau asanswile ishi- 2Sa 8:14 ngu umo pa bana banakashi
wi lyakwe no kulila umusowa. f Mal 1:2, 3 ba mu Kanaani. c 2 Kabiye ku
39 E ico Isaki wishi amwaswike j 2Is 8:20
Padani-aramu ku ng’anda ya kwa
ati: 2Im 28:17 Betuele wishi wa kwa noko, kabi-
“Mona, ukekala ukushaba li kulya e ko ukayefwaya umwa-
k Ams 1:11
umushili uwafunda pano isonde, nakashi wa kuupa pa bana ba-
l Ukt 35:28, 29 nakashi ba kwa Labani d ndume
kabili ukushaba umume wa mu
ya kwa noko. 3 Lesa Uwa Maka
muulu. g 40 Kabili lyonse ukala- m Ukt 28:5 Yonse akakupaala kabili akale-
bomfya ulupanga, h kabili ukala- 
nga ukakwate abana abengi icine
bombela munonko. i Lelo ilyo Ku Kulyo cine, ukaba ibumba lya bantu na
ukalwisha na maka yonse, e lyo a Ukt 26:34, 35 bantu. e 4 Kabili akapeela ipaa-
ukakakula ikoli lyakwe pa muko- Ukt 28:8
lo lya kwa Abrahamu kuli iwe f na
shi obe.” j b Ukt 24:2, 3 ku bana1 bobe, pa kuti icalo ico
41 Lelo Esau apatile Yakobo  uleikalamo cikabe cobe, icalo ico
mu mutima wakwe pa mulandu ICIPA. 28 Lesa apeela Abrahamu.” g
wa kuti wishi alimupaalile, k ka- c Ukt 24:34, 37 5 Awe Isaki alekele Yakobo
bili Esau aletila mu mutima wa- Ukf 34:15, 16 aya, na o aile ku Padani-aramu,
kwe: “Inshiku sha kuloosha tata 1Is 11:1-3
kuli Labani mwana Betuele umwi-
2Ko 6:14
shilepalama. l Pa numa nkepa- na Aramu, h ndume ya kwa Re-
ya munyinane Yakobo.” 42 Ilyo d Ukt 29:16 beka, i nyina wa kwa Yakobo na
Rebeka bamwebele ifyalandile Esau.
e Ukt 17:5
Esau, umwana wakwe umuka- Ukt 46:15, 19 6 Esau alishibe ukuti Isa-
lamba, ilyo line atumine aba 1Im 2:1, 2 ki alipaalile Yakobo no kumutu-
kuyaita Yakobo umwana wakwe ma ku Padani-aramu ku kuya-
f Ukt 12:2, 3
umwaice kabili aishilemweba ati: fwaya umwanakashi wa kuupa,
“Mona! Esau munonko alepanga g Ukt 12:7 no kuti ilyo amupaalile amuko-
Ukt 15:13
ukukwipaya1 pa kuti akalandule. Ukt 17:1, 8
nkomeshe ukuti: “Wikopa na-
43 Nomba mwana wandi, cita He 11:9 ngu umo pa bana banakashi ba
ifyo nalakweba. Ima, butukila ku mu Kanaani,” j 7 no kuti Yakobo
h Ukt 25:20
Harani kuli Labani ndume ya- alyumfwilile wishi na nyina, aya
ndi. m 44 Ukekale nankwe mpa- i Ukt 24:29 na ku Padani-aramu. k 8 Lyena
Esau ailwike ukuti Isaki wishi ta-
27:36 1 Ilyalola mu kuti “Uwikete ku Ci- j Ukt 28:1
temenwe abana banakashi ba mu
2Ko 6:14
tende; Impyani.” 27:42 1 Nelyo “aleisa-
nsamushisha pe pange lya kukwipaya.” k Ukt 27:43 28:4 1 Mu ciHebere, “ulubuto.”
UKUTENDEKA 28:9–29:8 78
Kanaani, a 9 e ico Esau aile kuli ICIPA. 28 19 E ico ainike ilya ncende ati
Ishmaele1 no kuupilapo Maha- a Ukt 27:46 Betele,1 lelo kale uyu musumba
lati umwana mwanakashi wa balewita ukuti Lusi. a
kwa Ishmaele, mwana Abraha- b Ukt 36:2, 3 20 Lyena Yakobo alapile umu-
mu, nkashi ya kwa Nebayote. b lapo ati: “Nga Lesa akulaba na
10 Awe Yakobo afumine ku c Ukt 11:31 ine no kuncingilila pa lwe-
Beere-sheba alaya ku Harani. c Ukt 27:43 ndo lwandi, kabili nga akula-
11 Asukile afika pa ncende imo mpeela ifya kulya ne fya ku-
ifi, kabili e po aleele pantu aka- d Ukt 28:18, 19 fwala, 21 kabili nga nabwelela
suba kaliwile. Abuulile ne libwe umutende ku ng’anda ya kwa
pa mabwe ya pali ilya ncende e e Yoh 1:51 tata, ninshi Yehova alanga ukuti
lyo apanga apa kusaila umutwe, He 1:7, 14 ni Lesa wandi. 22 Kabili ilibwe
alaala no kulaala. d 12 Awe alo- ili ilyo naimika likaba ing’anda ya
tele iciloto, kabili, moneni! Kwa- f Ukt 26:24, 25 kwa Lesa, b kabili nangu cikabe
li amatabo1 ayafumine pe sonde shani, nkamupeela ica pe kumi
ayafikile na ku muulu; kabili ba- pali fyonse ifyo mukampeela.”
g Ukt 12:7

29
malaika ba kwa Lesa balenini- Ukt 28:4 Pa numa Yakobo ako-
napo no kwikililapo. e 13 Ka- Am 105:9-11
nkenyepo ubulendo kabi-
bili moneni! Yehova aiminine pa li aile ku calo ca bena Ka-
muulu wa matabo, kabili atile: h Ukt 13:14, 16 banga. 2 Awe amwene icishima
“Nine Yehova Lesa wa ciko- 1Is 4:20
mu mpanga ne mikuni itatu iya
lwe cobe Abrahamu kabili Lesa mpaanga ishaleele mupepi ne ci-
wa kwa Isaki. f Nkapeela iwe na i Ukt 18:18
shima, pantu ilingi line muli cilya
bana1 bobe icalo ico uleelemo. g Ukt 22:15, 18
cishima e mo baletapa amenshi
14 Na bana1 bobe bakafula ngo ya kunwesha imikuni. Pa kanwa
lukungu lwa pano isonde, h kabi- j Ukt 35:6
ka cishima pali ilibwe ilikalamba.
li ukakumana amasamba na ka- 3 Ilyo imikuni yonse yalongene
banga na kapinda ka ku kuso, na k Ukt 31:3
pa cishima, bakunkulwishepo ili-
kapinda ka ku kulyo, kabili muli Imp 23:19
Yos 23:14 bwe, no kunwesha imikuni, na pa
iwe na mu bana1 bobe e mo indu- He 6:18 numa babwekeshe ilibwe pa ka-
pwa shonse isha pe sonde shika-
nwa ka cishima.
paalilwa.2i 15 Ndi na iwe kabi-
li nakulakulinda konse uko uleya
l Am 47:2 4 E ico Yakobo abepwishe ati:
kabili nkakubwesesha kuli cino “Bamunyinane, muli ba kwi?” na
calo. j Nshakakushe mpaka nkafi- m Ukt 35:1 bo batile: “Tuli ba ku Harani.” c
kilishe ifyo nakulaya.” k 5 E lyo atile: “Bushe mwalimwi-
16 E lyo Yakobo ashibwike n Ukt 31:13 shiba Labani d umwishikulu wa
 kwa Nahore?” e na bo batile: “Twa-
mu tulo no kutila: “Kanshi Ye-
hova ali muli ino ncende, nsha- Ku Kulyo limwishiba.” 6 Kabili abepwishe
cishiba.” 17 Awe alitiinine kabi- a Ukt 35:6 ati: “Bushe ali umutende?” Batile:
li akonkenyepo ukulanda ati: Yos 16:1, 2 “Ali umutende. Na Rakele f umwa-
“Pano pantu pa kutiinya nga na wakwe umwanakashi ulya alei-
nshi! Cine cine pano pantu e pa b Ukt 35:1 sa ne mpaanga!” 7 Lyena atile:
 “Akasuba kacili pa kati. Te nshita
ng’anda ya kwa Lesa, l kabili e pa
mpongolo ya ku muulu.” m 18 E ICIPA. 29 ya kulonganika imikuni. Nweshe-
lyo Yakobo acelele ukubuula ili- c Ukt 27:42, 43 ni impaanga, pa numa muye mu
bwe ilyo asailepo umutwe no ku- Imi 7:2 kushiliisha.” 8 Nabo batile: “Ta-
liimika, aitulwilapo na mafuta. n batusuminisha ukucita ifyo, kano
d Ukt 24:29 imikuni yonse yalonganikwa ka-
28:9 1 Nangu tutile aile ku “bena bili bakunkulusha ne libwe pa ka-
Ishmaele.” Pali iyi nshita ninshi Ishmae- e Ukt 24:24 nwa ka cishima. E lyo twinganwe-
le alifwa kale. Esau nalimo ali ne Ukt 31:53 sha impaanga.”
myaka 77. 28:12 1 Nelyo “umutanto.”
28:13, 14 1 Mu ciHebere, “ulubuto.” f Ukt 46:19 28:19 1 Ilyalola mu kuti “Ing’anda ya
28:14 2 Nelyo “shikaimwena ipaalo.” Ru 4:11 kwa Lesa.”
79 UKUTENDEKA 29:9-32
9 Ilyo acili alelanda nabo, Ra- ICIPA. 29 21 E lyo Yakobo aebele Laba-
kele alifikile ne mpaanga sha a Ukt 24:29 ni ati: “Mpeeleni umukashi wa-
kwa wishi, pantu ali ni kacema. ndi, pantu inshiku shandi nashi-
10 Ilyo Yakobo amwene Rakele kumana, kabili lekeni nsendame
umwana mwanakashi wa kwa La- b Ukt 28:5
nankwe.” 22 Awe Labani alo-
bani, ndume ya kwa nyina, amo- ngenye abantu bonse aba muli
na ne mpaanga sha kwa Labani, ilya ncende kabili apekenye umu-
apo pene Yakobo alipaleme no ku- tebeto. 23 Lelo icungulo bushi-
c Ukt 30:27, 28 ku abuulile Leya umwana mwana-
kunkulusha ilibwe pa kanwa ka Ukt 31:7
cishima kabili anweseshe impaa- kashi wakwe no kumutwala kuli
nga sha kwa Labani ndume ya Yakobo pa kuti asendame na-
kwa nyina. 11 E lyo Yakobo ato- nkwe. 24 Kabili Labani abuulile
d Ru 4:11 Silupa umubomfi wakwe umwa-
mwene Rakele, asanswile ne shi-
wi lyakwe no kulila nga nshi. nakashi no kupeela Leya umwa-
12 Kabili Yakobo atendeke uku- na wakwe, pa kuti abe umubomfi
londolwela Rakele ukuti aali ni lu- e Ukt 31:41 wakwe. a 25 Nomba ilyo bwace-
pwa1 wa kwa wishi kabili umwa- le ulucelo, Yakobo asangile uku-
na wa kwa Rebeka. Rakele e pa ti ni Leya bamupeele! E ico aebe-
kubutuka no kuyaeba wishi. f Ukt 30:26 le Labani ati: “Cinshi mwancitila
13 Ilyo fye Labani a aumfwi- Ho 12:12 ifi? Bushe te Rakele nabombeele?
 Inga cinshi mwancenjesesha?” b
le pali Yakobo umwana wa kwa
nkashi yakwe, alibutukiileko ku Ku Kulyo 26 Na o Labani atile: “Te fyo tuci-
kuyamusengela. Alimukumbatile a Ukt 16:1, 2 ta kuno mwesu, tatuufya umwai-
no kumutomona, amutwala na
Ukt 30:9 ce ilyo ibeli lishilaupwa. 27 Sa-
Ukt 46:18 ngalala muli ishi nshiku 7 isha
ku ng’anda yakwe. Na o atende-
ke ukushimikila Labani fyonse mutebeto wa uyu mwanakashi.
Pa numa nkakupeela no mwaice
ifyacitike. 14 Labani amwebele
b Ukt 31:7, 42 wakwe, e lyo ukamombele imya-
ukuti: “Cine cine uli ifupa lyandi
ka na imbi 7.” c 28 Yakobo alici-
kabili umunofu wandi.”1 Awe ai-
tile ifyo bamwebele kabili alisa-
kele nankwe umweshi uutuntulu.
ngalele inshiku 7 isha mutebeto
15 E lyo Labani aebele Yako- c Ukt 31:41
wa uyu mwanakashi, pa numa
bo ati: “Bushe ni co uli lupwa1 Labani amupeele Rakele umwa-
wandi b e co ulemombela apa na wakwe umwanakashi pa kuti
fye? Njeba amalipilo ayo ulefwa- d Ukt 35:22
abe umukashi wakwe. 29 Kabi-
ya.” c 16 Labani ali na bana aba- li Labani abuulile Bilha d umubo-
nakashi babili. Umukalamba ali mfi wakwe umwanakashi no ku-
ni Leya, e lyo umwaice ali ni Ra- e Ukt 30:1, 3 peela Rakele umwana wakwe pa
kele. d 17 Leya takwete amenso kuti abe umubomfi wakwe. e
ayasuma, lelo Rakele ena ali mu- 30 Awe asendeme na Rake-
suma nga nshi kabili uwayemba. f Ho 12:12 le kabili alimutemenwe ukuci-
18 Yakobo atemenwe Rakele. E la Leya, kabili abombeele La-
ico atile: “Nasumina ukumubo- bani imyaka na imbi 7. f 31 Ilyo
mbela imyaka 7 pali Rakele umwa- Yehova amwene ukuti Yako-
g Ukt 46:15
na wenu umwaice.” e 19 Na o La- Ru 4:11 bo tatemenwe1 Leya, amule-
bani atile: “Cawama ukumuufya ngele aimita,2g lelo Rakele ta-
kuli iwe ukucila ukumuufya ku lekwata abana. h 32 Awe Leya
muntu umbi. Akwikala na ine.” aliimite no kufyala umwana
h Ukt 30:22
20 Awe Yakobo abombele imya- umwaume kabili amwinike ati
ka 7 pali Rakele, f lelo iyi myaka Rubene,1i pantu atile: “Yehova
aimwene fye kwati ni nshiku ishi-
nono pantu alimutemenwe. i Ukt 35:22 29:31 1 Mu ciHebere, “alipatile.” 2 Mu
Ukt 37:22
Ukt 49:3, 4
ciHebere, “amwiswilile ubufyashi.”
29:12, 15 1 Mu ciHebere, “munyina.” Ukf 6:14 29:32 1 Ilyalola mu kuti “Moneni, Umwa-
29:14 1 Nelyo “lupwa wandi.” 1Im 5:1 na Umwaume!”
UKUTENDEKA 29:33–30:18 80
namona ubucushi bwandi, a pa- ICIPA. 29 afyele umwana umwaume uwale-
ntu umulume wandi nomba aka- a Ukt 30:20 nga bubili kuli Yakobo. 8 Lye-
tampa ukuntemwa.” 33 Na ka- 1Sa 1:5, 6 na Rakele atile: “Ninshomboka na
Lk 1:24, 25 nkashi nandi ukushomboka kuka-
bili aliimite no kufyala umwana
umwaume, e lyo atile: “Yeho- lamba. Kabili nincimfya!” E ico
va naumfwa, pantu nalipatilwe e b Ukt 34:25 amwinike ati Naftali.1 a
co ampeelela no yu wine.” E ico Ukt 49:5 9 Ilyo Leya amwene ukuti ali-
amwinike ati Simeone.1b 34 Na 1Im 4:24 lekele ukufyala, abuulile Silu-
kabili aliimite no kufyala umwa- pa umubomfi wakwe no kupee-
na umwaume, kabili atile: “No- la Yakobo pa kuti abe umukashi
c Ukt 34:25
mba uno muku umulume wandi Ukt 49:5 wakwe. b 10 Kabili Silupa umu-
akantemwa, pantu nimufyalila Ukf 6:16 bomfi wa kwa Leya afyele umwa-
abana abaume batatu.” E ico Imp 3:12 na umwaume kuli Yakobo. 11 E
1Im 6:1
amwinike ati Lebi.1c 35 Na ka- lyo Leya atile: “Nashuka!” E
bili aliimite no kufyala umwana ico amwinike ati Gadi.1 c 12 Pa
umwaume kabili atile: “Uno muku d Ukt 35:23 numa Silupa umubomfi wa kwa
wena ndelumbanya Yehova.” E Ukt 37:26 Leya, afyele umwana umwaume
ico amwinike ati Yuda.1d Pa numa Ukt 44:18 uwalenga bubili kuli Yakobo.
alilekele ukufyala.
Ukt 49:8
1Im 2:3
13 Lyena Leya atile: “Ndi ne nsa-

30 Ilyo Rakele amwene uku- Uks 5:5 nsa! Pantu abana banakashi ba-
ti tafyele umwana nangu  kanjeba ukuti walipaalwa.” d E ico
umo kuli Yakobo, afubiile nka- ICIPA. 30 amwinike ati Ashere.1 e
shi nankwe kabili atendeke ukwe- e Ukt 29:29 14 Nomba mu nshiku sha ku-
ba Yakobo ati: “Mpeela abana sombola ingano, Rubene f ale-enda
nga te ifyo cawama mfwe.” 2 E mu mpanga kabili asangile ba-
lyo Yakobo akalipe nga nshi kabi- f Ukt 35:22 mandragora. E ico abaletele kuli
li aebele Rakele ati: “Bushe Leya nyina. E lyo Rakele aebe-
nine Lesa uwalenga ukuti wila- le Leya ati: “Shi mpeelapo bama-
g Ukt 35:25
kwata abana?”1 3 Na o atile: Ukt 46:23
ndragora ba mwana obe.” 15 Na
“Nakupeela Bilha e umubomfi wa- Ukt 49:16 o amwebele ati: “Bushe ulemona
ndi umukashana. Sendama na-  ukuti mulandu unono ifi wampo-
nkwe pa kuti amfyalile abana1 Ku Kulyo ka umulume? g Bushe ulefwaya
kabili nkwatile abana muli ena.” a Ukt 35:25 upoke na bamandragora ba mwa-
4 Awe amupeele Bilha umubo- Ukt 46:24 na wandi?” E ico Rakele atile: “Ci-
mfi wakwe pa kuti abe umukashi Ukt 49:21 suma, aleisasendama na iwe buno
Amg 33:23
wakwe kabili Yakobo alisendeme bushiku nga wampeela bamandra-
nankwe. f 5 Bilha alimiite kabili gora ba mwana obe.”
pa numa afyele umwana umwau- b Ukt 35:26 16 Ilyo Yakobo alebwela mu
me kuli Yakobo. 6 E lyo Ra- mpanga icungulo, Leya aile mu
kele atile: “Lesa nandubulwila- kumukumanya no kumweba ati:
ko kabili naumfwa ishiwi lyandi, c Ukt 49:19 “Lelo ulesendama na ine, pa-
Imp 32:33 ntu nimpeela Rakele bamandra-
e co ampeelela umwana umwau-
me.” E ico amwinike ati Dani.1 g gora ba mwana wandi.” E ico
7 Na kabili Bilha umubomfi wa d Lk 1:46, 48 asendeme nankwe bulya bushiku.
kwa Rakele alimiite, na pa numa 17 Kabili Lesa alyumfwile ipepo
lya kwa Leya, na o alimiite kabi-
29:33 1 Ilyalola mu kuti “Ukumfwa.” e Ukt 35:26 li pa numa afyele umwana umwau-
29:34 1 Ilyalola mu kuti “Ukulambati- Ukt 46:17 me uwalenga 5 kuli Yakobo. 18 E
la; Ukuilunda.” 29:35 1 Ilyalola mu Ukt 49:20
Amg 33:24
lyo Leya atile: “Lesa nanambula1
kuti “Alumbanishiwe; Uwa Kulumbani-
shishapo.” 30:2 1 Nelyo “bushe nine 30:8 1 Ilyalola mu kuti “Ukushomboka
nakutana icisabo ca mwi fumo lyo- f Ukt 29:32 Kwandi.” 30:11 1 Ilyalola mu kuti “Ishu-
be?” 30:3 1 Mu ciHebere, “apaapile pa ko.” 30:13 1 Ilyalola mu kuti “Insansa.”
makufi yandi.” 30:6 1 Ilyalola mu kuti 30:18 1 Nelyo “nampeela amalipilo pa
“Kapingula.” g Ukt 29:30 co nayashimishe.”
81 UKUTENDEKA 30:19-38
pantu nalibuula umubomfi wa- ICIPA. 30 lali nkabombela aba mu ng’anda
ndi no kupeela umulume wa- a Ukt 35:23 yandi?” a
ndi.” E ico amwinike ati Isakari.1 a Ukt 46:13 31 E lyo atile: “Cinshi ule-
19 Leya alimiite na kabili, na pa Ukt 49:14
Amg 33:18 fwaya nkupeele?” Na Yakobo ati-
numa afyele umwana umwaume le: “Mwimpeela nangu cimo! Nga
uwalenga 6 kuli Yakobo. b 20 E mwancitila ici icintu cimo, nala-
lyo Leya atile: “Lesa nampeela b Ru 4:11 tendeka na kabili ukucema umu-
icilambu icisuma, icisuma nga kuni wenu kabili nakulaulinda. b
nshi. Nomba umulume wa- 32 Nalapita mu kati ka mu-
ndi akasumina ukulaikala na ine, c c Ukt 29:32
kuni wenu onse lelo. Musalemo
pantu nimufyalila abana abau- impaanga shonse isha mabala ne
me 6.” d E ico amwinike ati Sebulu- d Ukt 35:23 sha fisemba na shonse ishafiitu-
ni.1 e 21 Pa numa afyele umwa- Ukt 46:15 lukila ne mbushi ishikota shonse
na umwanakashi kabili amwinike Am 127:3
isha fisemba na mabala. Isha mu-
ati Dina. f sango yu ishikafyalwa e shikaba
22 E lyo Lesa aibukishe Rake- e Ukt 46:14 amalipilo yandi. c 33 Kabili ubu-
le, kabili alyumfwile ipepo lyakwe. Ukt 49:13 fumacumi1 bwandi bukanandila-
E ico alengele aimita.1 g 23 Kabi- Amg 33:18
ko ilyo mukesa ku kumona ama-
li alimiite no kufyala umwana lipilo yandi; nga mukansanga ne
umwaume. E lyo atile: “Lesa na- mbushi iishaba na mabala kabili
f Ukt 34:1
fumya umuseebanya pali ine!” h iishaba ne fisemba kabili nga mu-
24 E ico amwinike ati Yosefe,1 i kansanga ne mpaanga iyafiitulu-
pantu atile: “Yehova anundilapo g Ukt 29:31 kila, ninshi ya kwiba.”
umwana umwaume na umbi.”
34 Na o Labani atile: “Cili fye
25 Ilyo Rakele afyele Yosefe,
bwino! Natucite ifyo fine wala-
Yakobo aebele Labani ati: “Leke- h Lk 1:24, 25
nda.” d 35 Awe bulya bwine bu-
ni mbwelele ku mwesu, ku calo
shiku asalilemo imbushi isha ma-
cesu. j 26 Mpeeleni abakashi ba-
i Ukt 35:24 bala ne sha fisemba, ishilume
ndi na bana bandi abo nabo- Ukt 45:4 ne shikota, impaanga yonse iya-
mbela pa kuti ndeya, pantu Amg 33:13
Imi 7:9 limo ifyabuuta na yonse iyafiitu-
mwalishiba ifyo namubombela.” k
lukila, kabili apeele abana bakwe
27 E lyo Labani amwebele uku-
abaume pa kuti baleshisakama-
ti: “Nga walintemwa, wiya. Pa- j Ukt 28:15 na. 36 E lyo ashitwele apa kwe-
ntu naishibila ku kupendula Ukt 31:13
nda inshiku shitatu pa kuti ashi-
ukuti niwe walenga Yehova ale-
mpaala.” 28 Kabili alandile no talushe kuli Yakobo. Na Yakobo
kuti: “Njeba amalipilo ulefwaya k Ukt 31:41 alecema imikuni ya kwa Labani
na ine ndekupeela.” l 29 E ico
Ho 12:12 iyashelepo.
Yakobo amwebele ukuti: “Mwa- 37 E lyo Yakobo atemene utu-
lishiba ifyo namubombela ne l Ukt 31:7
muti utubishi utwa mulivene,
fyo namusungila bwino ifite- utwa mualmonde no twa mua-
kwa; m 30 ilyo nshilaisa mwa- rmone, kabili alitusukwile mumo
kwete fye ifinono, lelo ifitekwa m Ukt 31:38 mumo pa kuti tulemoneka kwa-
 ti tuli ne mindoloshi yabutu-
fyenu fyalifula kabili fyalisanda,
kabili Yehova alimupaala ukutu- Ku Kulyo luka. 38 Lyena abikile utumuti
la fye apo naishila. Nomba ni li- a Ukt 32:9, 10 uto asukwile ku ntanshi ya mu-
kuni mu mifoolo, mu milimba,
30:18 1 Ilyalola mu kuti “Uyu Malipilo.” umo imikuni yaleisa mu kunwe-
b Ho 12:12
30:20 1 Ilyalola mu kuti “Ukusumina.” na amenshi, pa kuti ilyo shaisa
30:22 1 Mu ciHebere, “Lesa alimumfwi- ku kunwa amenshi kabili sha-
le no kwisula ifumo lyakwe.” 30:24 1 E c Ukt 31:7 tampa ukutamfyanya, shilemona
fyo balemba ishina lya kuti Yosifia mu utu tumuti ku ntanshi.
kwipifya, ilyalola mu kuti “Shi Jah Nalu-
ndepo (Nafushe).” d Ukt 31:8 30:33 1 Mu ciHebere, “ubulungami.”
UKUTENDEKA 30:39–31:18 82
39 E ico imikuni yaletende- ICIPA. 30 icabipa. 8 Nga atila, ‘Isha ma-
ka ukutamfyanya ninshi ilemona a Ukt 31:9 bala e shikaba amalipilo yobe,’
utumuti ku ntanshi, kabili imiku- umukuni onse walefyala isha ma-
ni yalefyala abana aba mindolo- bala; kabili nga atila, ‘Isha mi-
b Ukt 32:5
shi, aba mabala na ba fisemba. Ukt 36:6, 7 ndoloshi e shikaba amalipilo
40 Lyena Yakobo apaatwile aba-  yobe,’ umukuni onse walefyala
na ba mpaanga no kubalosha ICIPA. 31 isha mindoloshi. a 9 E fyo Lesa
ku sha mindoloshi na kuli sho- c Ukt 30:33 alepoka ifitekwa fya kwa shinwe
nse ishafiitulukila isha mu miku- no kumpeela. 10 Nomba ilyo
ni ya kwa Labani. E lyo apaa- ishilume shatendeke ukutamfya
twile imikuni yakwe pa kuti ibe d Ukt 30:27
ishikota, nalilotele iciloto. Muli
yeka kabili isaankana ne miku- co ciloto nainwine amenso kabi-
ni ya kwa Labani. 41 Kabili lyo- e Ukt 28:15 li namwene basawe abaletamfya
nse ilyo imikuni iyakosa yaleta- Ukt 32:9
ishikota bali aba mindoloshi,
mfyanya, Yakobo alebika tulya Ukt 35:27
aba fisemba kabili aba mabala. b
tumuti ku ntanshi ya mikuni 11 E lyo malaika wa kwa Lesa
mu mifoolo, pa kuti shitendeke f Ukt 30:27
wa cine anjitile mu ciloto ati,
ukutamfyanya pa ntanshi ya tu-
‘Yakobo!’ na ine natile, ‘Mukwai.’
muti. 42 Lelo imikuni iyanaka
g Ukt 48:15 12 Kabili anjebele ati, ‘Shi inu-
yena taleibikilako utumuti. E ico
na amenso yobe pa kuti umo-
ishanaka lyonse shaleba sha kwa
Labani, ne shakosa shaleba sha h Ukt 30:29, 30 ne ukuti basawe abaletamfya mu
kwa Yakobo. a  mukuni bonse ba mindoloshi, ba
fisemba kabili ba mabala, pantu
43 Kabili Yakobo aishileba Ku Kulyo
umukankaala nga nshi, kabili ai- a Ukt 30:32
nimona conse ico Labani alecita
shilekwata imikuni iikalamba na kuli iwe. c 13 Nine Lesa wa cine
babomfi abanakashi na babomfi uwamoneke kuli iwe ku Betele, d
b Ukt 30:39 uko waitulwilile1 amafuta pa cili-
abaume ne ngamila ne mpunda. b
bwe ico waimike kabili uko wala-
31 Mu kuya kwa nshita Yako-
bo alyumfwile ifyo abana
c Ukt 29:25
Ukt 31:39
pile umulapo kuli ine. e E ico no-
mba ima, fuma muli cino calo,
baume aba kwa Labani balela-
bwelela ku calo uko wafyali-
nda, abati: “Yakobo nasenda fyo-
nse ifyali fya kwa shifwe, kabili d Ukt 12:8, 9 lwe.’” f
mu fya kwa shifwe, e mo ano-
Ukt 35:15 14 Rakele na Leya na bo ba-
nkela icuma conse ici.” c 2 Ya- mwaswike abati: “Bushe shi-
kobo nga alolesha pa cinso ca e Ukt 28:18, 22 fwe nashalako ne fyuma ifyo
kwa Labani, talemoneka nge fyo tukapyana? 15 Bushe tatumona
ali kale. d 3 Yehova asukile aeba f Ukt 35:14
nga bambi bambi apo alitushiti-
Yakobo ati: “Bwelela ku calo ca Ukt 37:1 sha kabili alaliila na mu ndala-
fikolwe fyobe kabili ku bantu ma isho atushitilemo? g 16 Icu-
bobe, e na ine nakulaba na iwe.” ma conse ico Lesa apoka shifwe,
g Ukt 31:41
4 Lyena Yakobo atumine aba ku- Ho 12:12 cesu kabili ca bana besu. h E ico
yaita Rakele na Leya pa kuti bese nomba conse ico Lesa akwebele,
ku mpanga uko ali no mukuni cita.” i
h Ukt 31:1
wakwe, 5 kabili abebele ati: 17 E lyo Yakobo aninike aba-
“Nimona ukuti shinwe na- na bakwe na bakashi bakwe
aluka, tali ifyo ali kale, f lelo i Ukt 31:3 pa ngamila, j 18 kabili atendeke
Lesa wa kwa tata aba na ine. g ukuya kuli Isaki wishi ku calo ca
6 Na imwe mwalipwa no kwi- j Ukt 33:13 Kanaani k ninshi nasenda imikuni
shiba ukuti nalibombela shinwe yakwe yonse ne fipe fyonse ifyo
na maka yandi yonse. h 7 Kabi- anonkele. l Asendele ifitekwa ifyo
k Ukt 35:27
li shinwe alimbepa no kwalu- anonkele mu Padan-aramu.
la amalipilo yandi imiku 10; lelo
Lesa tamusuminisha ukuncita l Ukt 30:42, 43 31:13 1 Mu ciHebere, “wasubile.”
83 UKUTENDEKA 31:19-39
19 Nomba Labani aile ku ku- ICIPA. 31 lefwaisha ukubwelela ku ng’anda
beya impaanga shakwe, kabili Ra- a Ukt 35:2 ya kwa wiso, lelo cinshi ico wai-
kele aibile utulubi twa terafimu1a Yos 24:2 bile balesa bandi?” a
utwa kwa wishi. b 20 Na kabi- 31 Yakobo ayaswike Labani
li Yakobo apitile Labani umwina ati: “Ni co nalitiinine, pantu na-
Aramu pa mano, pantu taishibe leti, ‘Nalimo kuti mwampoka aba-
ukuti alefyuka. 21 Awe abutwi- b Ukt 31:14
na benu abanakashi.’ 32 Onse
ke no kwabuka umumana wa Yu- uo mwalasanga na balesa benu,
frate1c na conse ico akwete. Pa mwimuleka abe no mweo. Pa
numa alungeme ku citungu ca menso ya bamunyinefwe, fwaili-
c Ukt 15:18
mpili ica Gileadi. d 22 Nomba pa sheni mu fyo nkwete kabili
bushiku bwalenga shitatu, Laba- nga mwasangamo ifintu fyenu
ni bamwebele ukuti Yakobo ali- mufisende.” Lelo Yakobo taishi-
fyukile. 23 E ico asendele ba- d Imp 32:1
be ukuti Rakele alibile balesa.
munyina1 no kumukonka, kabili 33 E ico Labani aingile mwi te-
pa numa ya nshiku 7 bamusangi- nti lya kwa Yakobo na mwi te-
le mu citungu ca mpili ica Gilea- nti lya kwa Leya na mwi tenti lya
di. 24 Awe Lesa aishile kuli La- e Ukt 25:20
babomfi babili abakashana, b lelo
bani umwina Aramu e mu ciloto Ho 12:12 balesa tabasangile. Lyena afumi-
ubushiku f no kumweba ati: “Uce- ne mwi tenti lya kwa Leya no ku-
njele mu fyo walaeba Yakobo.”1g yaingila mwi tenti lya kwa Rake-
25 E ico Labani afikile kuli le. 34 Nomba Rakele alisendele
Yakobo, pantu Yakobo atanike f Ukt 20:3 utulubi twa terafimu kabili atu-
itenti lyakwe mu lupili, lelo Laba- bikile mu ca kwikalapo ica bana-
ni na bamunyina bena bapangi- kashi ica pa ngamila, kabili ali-
le inkambi mu citungu ca mpili kelepo. E ico Labani alifwailishe
ica Gileadi. 26 Awe Labani ae- g Am 105:15 mwi tenti lyonse, lelo tatusangi-
bele Yakobo ati: “Cinshi waciti- le. 35 E lyo Rakele aebele wi-
la ifi? Cinshi wampitiile pa mano shi ati: “Mwikalipa mwe shikulu,
no kusenda abana bandi abana- nimfilwa ukwima ku cinso cenu,
h Ukt 31:24 pantu ndi no musango wa ba-
kashi kwati ni bankole abo ba- 
sendeele ku lupanga? 27 Cinshi nakashi.” c Na o asokwete bwino
Ku Kulyo bwino, lelo tasangile utulubi twa
wafyukiile kabili cinshi wampi-
tiile pa mano? Aunjeba nga na-
a Ukt 31:19 terafimu. d
Ukt 35:2
likulekele waya ulesekelela, nga 36 E lyo Yakobo akalipe no
twalikwimbiile inyimbo, nga twa- kutendeka ukwebaula Labani.
likulishiishe akaoma ka nyenje- Amwebele ati: “Cinshi namubi-
le ne cilimba ca nsale. 28 Lelo b Ukt 46:18, 25
fya, kabili lubembu nshi naci-
tawandekele ukuti ntomone abe- ta, pa kuti munkonke bukali
shikulu1 bandi na bana bandi bukali? 37 Nomba apo mwa-
abanakashi. Ico wacitile buwele- fwayafwaya mu fipe fyandi fyo-
wele. 29 Ndi na maka ya ku ku- c Le 15:19 nse, bushe namusangamo icipe
cita icibi, lelo Lesa wa kwa wiso ca mu ng’anda yenu? Cibike-
alandile na ine ubushiku, atile, ni pa lwalala pa kuti abantu ba-
‘Ucenjele mu fyo walaeba Yako- ndi na bantu benu bacimone, pa
bo.’ h 30 Nomba waya pantu wa- d Ukt 31:19 kuti bapingule pali ifwe babili.
38 Imyaka yonse iyi 20 naleika-
31:19 1 Nelyo “tulesa twa mu ng’anda; la na imwe, impaanga shenu ishi-
utulubi.” 31:21 1 Mu ciHebere, “Umu- kota ne mbushi ishikota tasha-
mana Uukalamba.” 31:23 1 Nelyo “ba- e Ukt 30:27 pulumwinepo, e kabili nshaliilepo
lupwa.” 31:24 1 Mu ciHebere, “Cenjela impaanga ishilume isha mu mi-
ukuti wisosa icisuma nangu icabi- kuni yenu. 39 Nalefuta pa
pa kuli Yakobo.” 31:28 1 Mu ciHebere, nama yonse iyaiketwe ne ci-
“abana.” f 1Sa 17:34 swango. f Mwalempinda iyaibilwe
UKUTENDEKA 31:40–32:5 84
akasuba nelyo iyaibilwe ubushi- ICIPA. 31 po abanakashi na bambi, nangu
ku. 40 Akasuba nalepya ku ci- a Ukt 47:9 ca kutila takuli umuntu uuli na
kabilila, kabili ubushiku nalei- ifwe, uleibukisha ukuti Lesa aka-
katwa impepo, nshalemona no ba kambone pali iwe na ine.”
tulo. a 41 Naikala mu ng’anda b Ukt 31:7 51 Kabili Labani aebele Yakobo
yenu imyaka 20. Nalimubombela ati: “Mona umwina wa mabwe
imyaka 14 pa bana benu abanaka- uyu ne cilibwe ici ico naimika pa
shi babili, kabili pa myaka 6 na- kati ka iwe na ine. 52 Uyu mwi-
c Ukt 28:13
cemene umukuni wenu, na imwe Ukt 31:29
na wa mabwe ni kambone, ne ci-
mwalyalwile amalipilo yandi imi- libwe ici ico naimika ni kambone
ku 10. b 42 Lesa wa kwa tata, c wa kunshinina a ukuti nshakacili-
Lesa wa kwa Abrahamu kabili le uyu umwina no kukucita ica-
d Ukt 31:53
Lesa uo Isaki aletiina1d akana- bipa, e lyo na iwe tawakapitilile
ba na ine, imwe nga mwandekele pali uyu umwina na pali ici icili-
naya iminwe nkutwa. Lesa namo- bwe no kuncita icabipa. 53 Shi
na ubucushi bwandi no kucucu- e Ukt 31:24 Lesa wa kwa Abrahamu b na Lesa
tika kwa minwe yandi, e co aci- wa kwa Nahore, Lesa wa bashi-
mukalipilila lelo ubushiku.” e bo, apingule pali ifwe.” Kabili Ya-
43 E lyo Labani ayaswike Ya- f Ukt 28:18 kobo alapiile mwi shina lya kwa
kobo ati: “Aba banakashi bana ba- Lesa uo wishi Isaki aletiina.1c
ndi, kabili aba bana beshikulu ba- 54 Pa numa Yakobo atuulile
ndi, ne mikuni iyi mikuni yandi, g Ukt 31:22, 23 ilambo mu lupili no kwita ba-
na conse ico amenso yobe yale-  munyina pa kuti balye umu-
mona candi kabili ca bana bandi Ku Kulyo kate. E ico baliile umukate kabi-
abanakashi. Cinshi buno bushi- a Ukt 31:44, 45 li basendeme mu lupili. 55 Lelo
ku ningacitila icabipa kuli bena Labani acelele ukutomona abe-
na ku bana babo abo bafyala? shikulu1d bakwe na bana bakwe
44 E ico nomba natupangane ici- b Ukt 17:1, 7
abanakashi kabili alibapaalile. e
pangano, iwe na ine, na co cikaba Lyena Labani alimine, abwelela-
inte pali ifwe babili.” 45 Awe Ya- mo na ku mwakwe. f
kobo abuulile ilibwe no kuliimi-
ka. f 46 E lyo Yakobo aebele ba- c Ukt 31:42
32 Lyena Yakobo alimine ala-
ya, kabili bamalaika ba
munyina ati: “Tooleni amabwe!” kwa Lesa balimukumenye.
Na bo batoolele amabwe no ku- 2 Ilyo Yakobo abamwene fye,
yatuulika umwina. Pa numa, ba- d Ukt 31:28 atile: “Iyi ni nkambi ya kwa
liliile ifya kulya pa mwina ulya. Lesa!” E ico ainike cilya cifulo
47 Kabili Labani ainike ulya mwi- ati Mahanaimu.1
na ati Yegari-sahaduta,1 lelo Ya- e Ukt 24:59, 60 3 E lyo Yakobo atumine inko-
kobo awinike ati Galeede.2 mbe sha kumutangilila kuli Esau
48 Kabili Labani atile: “Ubwa munyina ku calo ca Seiri g nelyo
lelo umwina uyu ni kambone pali f Ukt 27:43 icitungu1 ca Edomu, h 4 kabili
ifwe babili.” E co awinikile uku- Ukt 28:2 ashebele ati: “Ifi e fyo mukaye-
ti Galeede, g 49 no kuti Ulupu-  eba shikulu Esau, amuti, ‘Umu-
ngu lwa kwa Kalinda, pantu ati- ICIPA. 32 bomfi wenu Yakobo atila: “Nali-
le: “Shi Yehova nalecingilila iwe g Ukt 27:39 kala1 na Labani pa nshita ntali. i
na ine nga twaleka ukumonana. Ukt 36:8
Amg 2:5
5 Kabili nalinonka ing’ombe,
50 Nga wacusha abana bandi Yos 24:4 impunda, impaanga, na babo-
abanakashi kabili nga waupila-
31:53 1 Mu ciHebere, “akatiina ka
31:42 1 Mu ciHebere, “ukutiina kwa kwa kwa wishi Isaki.” 31:55 1 Mu ciHebe-
h Ukt 25:30
Isaki.” 31:47 1 Ishiwi lya ciAramaiki re, “abana.” 32:2 1 Ilyalola mu kuti
ilyalola mu kuti “Uyu Mwina ni Kambo- “Inkambi Shibili.” 32:3 1 Mu ciHebere,
ne.” 2 Ishiwi lya ciHebere ilyalola mu “impanga.” 32:4 1 Nelyo “nali umule-
kuti “Uyu Mwina ni Kambone.” i Ukt 31:41 beshi.”
85 UKUTENDEKA 32:6-28
mfi abaume na babomfi abanaka- ICIPA. 32 umukuni umo ifyo fine kabi-
shi, a e ico natuma abantu bese a Ukt 30:43 li abebele ati: “Abukeni munta-
bamwishibishe mwe shikulu, pa Ukt 33:11 ngilile, kabili mutalukane pa kuti
kuti munsekelele.”’” pabeko intamfu pa kati ka mu-
6 Pa numa inkombe shabwe- b Ukt 33:1, 2 kuni no mukuni.” 17 Kabili ae-
leele kuli Yakobo no kumweba bele uwa ntanshi, ati: “Esau
ashiti, “Twalimonene na munyi- c Ukt 27:41
munyinane nga akukumanya ka-
nenwe Esau, kabili naima aleisa Ukt 32:11 bili akwipusha ati, ‘Uli wa kwa
mu kumukumanya, kabili ali na nani, kabili uleya kwi, no mwi-
bantu 400.” b 7 Awe Yakobo ali- d Ukt 31:3, 13
ne wa ifi fitekwa fili ku nta-
tiinine nga nshi kabili alisakami- nshi yobe nani?’ 18 e lyo ukati-
kwe. c E ico ayakenye abantu le, ‘Fya kwa Yakobo, umubomfi
abali nankwe, kumo ne mpaa- e Ukt 28:15 wenu. Bupe ubo atumiine shi-
Am 100:5
nga, imbushi, ing’ombe ne nga- kulu Esau, a kabili moneni! na o
mila mu mabumba yabili. 8 Ati- wine ali pa numa yesu.’” 19 Ka-
le: “Esau nga asansa ibumba f Ukt 28:10 bili aebele no wa bubili, e lyo no
Ukt 30:43
limo, ninshi ibumba limbi likapu- Ukt 32:7
wa butatu, na bonse abalekonka
suka.” imikuni pa numa ati: “Ifi fine e
9 Lyena Yakobo atile: “Mwe fyo mukebe Esau ilyo mukamu-
Lesa wa kwa tata Abrahamu ka-
g Am 34:4 kumanya. 20 Kabili mukamwe-
bili Lesa wa kwa tata Isaki, mwe be no kuti, ‘Umubomfi wenu Ya-
Yehova, nimwe mwanjebele amu- h Ukt 27:41 kobo aletukonka pa numa.’”
ti, ‘Bwelela ku calo cobe na ku Pantu mu mutima wakwe atile:
bantu bobe kabili nkakucitila ici- i Ukt 28:14 ‘Nalimo ubu ubupe b kuti bwamu-
suma,’ d 10 Nshalinga ukunanga Ukt 46:2, 3 nashako ubukali, na pa numa e
ukutemwa ukushipwa ne cishi- Ukf 1:7 lyo ningamonana nankwe. Nali-
Ukf 32:13
nka ifyo mwananga ne mubomfi Imi 7:17
mo e lyo engampokelela bwino.’
wenu, e pantu nayabwike uno Yo- 21 E ico ababomfi bakwe balita-
rdani ne nkonto yandi epela ngileko no bupe, lelo ena asende-
j Ukt 33:10
nomba naba amabumba yabili. f me mu nkambi bulya bushiku.
11 Ndepepa kuli imwe nati, 22 Kabili ubushiku alimine no
mpususheni g kuli munyinane k Ukt 30:43 kusenda abakashi bakwe babi-
Esau, pantu ndemutiina, nali-  li c na babomfi bakwe abanakashi
mo kuti aisansanshila h kumo na Ku Kulyo babili d na bana bakwe abaume
bana na banyinabo. 12 Imwe a Ukt 33:8 11, kabili bayabwike umumana
mwatila, ‘Nkakucitila icisuma, wa Yaboke e apo ushashikile.
kabili nkalenga abana1 bobe ba- b Ukt 43:11 23 E fyo abasendele no kubaa-
kafule ngo mucanga wa kuli be- 1Sa 25:18 busha umumana, ayabwishe na
mba, uushingapendwa.’” i fyonse ifyo akwete.
13 Awe asendeme palya pene c Ukt 29:30 24 Nomba Yakobo ashele eka.
bulya bushiku. Kabili pa fyo Ru 4:11 E lyo umuntu umo atendeke uku-
akwete alibuulilepo fimo atumi- lwishanya nankwe mpaka bwa-
na Esau munyina: j 14 imbu- d Ukt 30:3, 9 ya buleca. f 25 Ilyo uyu muntu
shi ishikota 200, imbushi ishilu- amwene ukuti afilwa ukumuci-
me 20, impaanga ishikota 200, mfya, e lyo amwikete pa nyumbi;
e Amg 3:16
impaanga ishilume 20, 15 inga- Yos 12:2
ne nyumbi ya kwa Yakobo yali-
mila ishaleonsha 30, ing’o- Aba 11:13 fyutwike ilyo alelwishanya na-
mbe 40, ing’ombe ishilume 10, nkwe. g 26 Pa numa atile: “Leka
impunda ishikota 20, ne mpunda f Ho 12:3
ndeya, pantu bwaya buleca.”
ishilume 10. k Na o atile: “Nshakuleke uye
16 E lyo apeele ababomfi ba- kano ubale umpaale.” h 27 E ico
g Ukt 32:31, 32 amwipwishe ati: “Niwe nani?” na
kwe, uyu umukuni umo no yu
o atile: “Yakobo.” 28 E lyo atile:
32:12 1 Mu ciHebere, “ulubuto.” h Ho 12:4 “Ishina lyobe nomba lya-aluka, te
UKUTENDEKA 32:29–33:18 86
iwe Yakobo, niwe Israele,1a pa- ICIPA. 32 Rakele balipaleme kabili baliko-
ntu washashala na Lesa b na ba- a Ukt 35:10 nteme. a
ntu kabili wasuka wacimfya.” 8 Esau atile: “Cinshi watumii-
29 Yakobo na o amwebele ati: b Ho 12:3 ne abantu ne fitekwa?” b Na o
“Shi njeba ishina lyobe.” Lelo ati- amwaswike ati: “Ni co nale-
le: “Cinshi ulefwaila ukwishibila c Aba 13:17, 18 fwaya shikulu ansekelele.” c 9 E
ishina lyandi?” c E lyo amupaalile lyo Esau atile: “Fingi nakwata
pali ilya ncende. 30 E ico Yako- d 1Is 12:25 munyinane. d Wimpeela nangu
bo ainike ilya ncende ati Penie- cimo.” 10 Lelo Yakobo atile:
e Ukt 16:7, 13
le,1d pantu atile, “Nimonana na Aba 6:22 “Mukwai mwikaana. Nga mwali-
Lesa icinso ne cinso, lelo nshi- Yoh 1:18 ntemwa ninshi mufwile ukupo-
fwile.”2e ka ubupe bwandi ubu, pantu ico
31 Kabili akasuba kalitulile f Ukt 32:25 ndeteele ni pa kuti imone ici-
ilyo apitile fye pa Penuele,1 lelo  nso cenu. Kabili namona icinso
aalesunta pantu inyumbi yalifyu- ICIPA. 33 cenu kwati ndemona icinso ca
twike. f 32 E co abana ba kwa g Ukt 32:6 kwa Lesa, pantu mwampokelela
Israele bashiliila umushipa wa pa ne nsansa. e 11 Shi pokeni ubu-
nyumbi ukufika na lelo, pantu h Ukt 32:22 pe1 imuleteele, f pantu Lesa ali-
Yakobo bamwikete pa mushipa mpaala kabili nalikwata fyonse
wa pa nyumbi. i Ukt 30:7, 12 ifyo nkabila.” g Awe amukoseele-

33 Nomba Yakobo ainwine po fye mpaka apoka.

j Ukt 30:19
amenso kabili amwene 12 E lyo Esau atile: “Natwime
Esau aleisa pamo na baume 400. g k Ukt 30:22-24
tuleya, kabili nalamutangilila.”
E ico apaatukenye abana, aba 13 Lelo Yakobo amwebele ukuti:
kwa Leya kuli Leya, aba kwa Ra- l Ukt 32:22 “Mwe shikulu namwishiba ukuti
kele kuli Rakele. Ifi fine e fyo Am 127:3 abana bacili abaice, h kabili ndi ne
apaatukenye na bana ba babo-  mpaanga ne ng’ombe ishileonsha.
mfi abanakashi babili. h 2 Abiki- Ku Kulyo Nga twashensha lubilo lubilo mu
le ababomfi abanakashi na bana a Ukt 33:2 bushiku bumo, shonse kuti sha-
babo ku ntanshi, i e lyo pakonka fwa. 14 Imwe bene mwe shikulu
Leya na bana bakwe, j e lyo Ra- b Ukt 32:16 mutangilile umubomfi wenu, lelo
kele k na Yosefe ku numa yabo. ine nalakonkanyapo ulwendo pa-
3 Lyena ena alibatangilile kabili c Ukt 32:4, 5 nono panono ukulingana ne mye-
akonteme imiku 7 ilyo aleya ale- ndele ya fitekwa fyandi e lyo ne
d Ukt 36:6, 7 myendele ya bana mpaka nkafike
palama kuli munyina.
4 Lelo Esau alimubutukile ka- kuli shikulu ku Seiri.” i 15 E lyo
e Ukt 32:11, 20 Esau atile: “Shi leka nkushilepo
bili alimukumbete no kumuto-
mona, kabili balililile nga nshi. abantu abo ndi nabo.” Na o atile:
f Ukt 32:13-15
5 Ilyo ainwine amenso amwene “Awe mwinshiila. Ico ndefwayako
abanakashi na bana, e lyo atila: fye ca kuti munsekelele mwe shi-
g Ukt 30:43
“Ni bani aba uli nabo?” na o ati- kulu.” 16 E ico bulya bwine bu-
le: “Bana abo Lesa apeela umu- h Ukt 31:17 shiku Esau alibwelelemo ku Seiri.
bomfi wenu pantu alimupaala.” l 17 Na Yakobo aile ku Sukote, j
6 Lyena ababomfi abanakashi i Ukt 32:3 kabili aikuulile ing’anda, akuulila
balipaleme na bana babo kabi- no mukuni wakwe umwakwikala.
li balikonteme, 7 Leya na bana j Yos 13:24, 27 E co ainikiile cilya cifulo ati Su-
bakwe nabo balipaleme kabi- 1Is 7:46 kote.1
li balikonteme. Lyena Yosefe na 18 Ilyo Yakobo afumine ku
k Ukt 25:20
Ukt 28:6
Padan-aramu, k afikile umutende
32:28 1 Ilyalola mu kuti “Uuleshasha- ku musumba wa Shekemu l uwa-
la na Lesa,” nelyo “Lesa Ashashala.” l Yos 24:1 ba mu calo ca Kanaani, m kabi-
32:30 1 Ilyalola mu kuti “Icinso ca kwa
Lesa.” 2 Nelyo “umweo wandi tawaci- m Ukt 10:19 33:11 1 Mu ciHebere, “ipaalo.” 33:17
fwa.” 32:31 1 Nelyo “Peniele.” Ukt 12:6 1 Ilyalola mu kuti “Inkambi; Insakwe.”
87 UKUTENDEKA 33:19–34:20
li apangile inkambi mupepi no ICIPA. 33 Tusuminisheni ukulaupa abana
uyu musumba. 19 Lyena ashiti- a Yos 24:32 benu abanakashi, na ifwe twa-
le impanga ku bana ba kwa Ha- Imi 7:15, 16 lamusuminisha ukulaupa abana
more wishi wa kwa Shekemu mu besu abanakashi. a 10 Kuti mu-
ndalama 100, a kabili atanikepo leikala na ifwe, kabili kuti mwai-
itenti lyakwe. 20 Akuulilepo ne b Ukt 35:1, 7 kala konse uko mulefwaya. Ikale-
ciipailo no kuciinika ati Lesa, ni  ni kabili mulecita amakwebo no
Lesa wa kwa Israele. b ICIPA. 34
kukwata umwakwikalila.” 11 E

34 Nomba Dina umwana c Ukt 30:19, 21

lyo Shekemu aebele wishi wa
mwanakashi wa kwa Yako- Ukt 46:15 kwa Dina ne ndume shakwe
bo uo afyele muli Leya, c libili li- ati: “Nga mwancitila ico ndefwa-
bili aleya mu kutandalila1 abaka- ya, conse ico mwalanjeba ndemu-
shana ba muli cilya calo. d 2 Ilyo peela. 12 Nga mulefwaya kuti
d Ukt 26:34, 35
Shekemu umwana mwaume wa Ukt 27:46
mwapingula impango ishingi no
kwa Hamore umwina Hibi e kabi- bupe, b nalamupeela fyonse ifyo
li intungulushi ya muli cilya calo mwalanjeba; cikulu fye mumpee-
amumwene, alimusendele ayau- le umukashana abe umukashi
lungana nankwe. 3 Kabili umu- e Amg 7:1 wandi.”
1Im 1:13-15
tima wakwe waishileba fye pali 13 E lyo abana ba kwa Yako-
Dina umwana mwanakashi wa bo ba-aswike Shekemu na Hamo-
kwa Yakobo, alimutemenwe ka- re wishi mu bucenjeshi, pantu
bili alemweba amashiwi ayasu- f Ukt 33:18, 19 alyulungene na nkashi yabo Dina.
ma pa kuti na o amutemwe.1 14 Babebele ukuti: “Te kuti tu-
4 Shekemu asukile aeba wishi cite ica musango uyu, ukupeela
Hamore f ati: “Kanandileniko pa nkashi yesu ku mwaume uusha-
g 2Sa 13:22
kuti uyu umukashana abe umu- sembululwa,1 c pantu ico ca mu-
kashi wandi.” seebanya kuli ifwe. 15 Twala-
5 Ilyo Yakobo aumfwile uku- musuminisha fye nga mwacita
ti Shekemu alyulungene na Dina h He 13:4 icintu cimo, nga mwaba nga ifwe,
umwana wakwe, abana bakwe  mwasembulula umwaume wenu
abaume bali no mukuni wakwe Ku Kulyo onse. d 16 E lyo tukamusumini-
mu mpanga. E ico Yakobo aikele a Ukt 24:2, 3 sha ukulaupa abana besu aba-
tondolo mpaka babwela. 6 Pa nakashi, na ifwe tukalaupa aba-
numa Hamore, wishi wa kwa na benu abanakashi, tukekala na
Shekemu, aile mu kulanda na Ya- imwe kabili tukaba umutundu
kobo. 7 Nomba ilyo abana bau-
b Ukt 24:53
Ho 3:2
umo. 17 Lelo nga tamwasumi-
me ba kwa Yakobo baumfwile ne ukusembululwa, ninshi twa-
icacitike, ilyo line balibwelele mu lasenda umwana wesu tuleya no
mpanga. Balifulilwe no kukali- kuya.”
pa nga nshi pa kuseebanya Israe- c Ukt 17:9, 12 18 Hamore e no mwana wa-
le pantu Shekemu aulungene no kwe Shekemu f balitemenwe nga
mwana mwanakashi wa kwa Ya- nshi ifyo babebele. 19 Shekemu
kobo. g Ica musango uyu tacali- d Ukt 17:10
alyangufyenye ukucita ifyo ba-
ngile ukucitika. h mwebele, g pantu alitemenwe nga
8 Hamore abebele ati: “Umwa- nshi umwana mwanakashi wa
na wandi Shekemu natemwa kwa Yakobo, kabili Shekemu e
sana1 umwana wenu umwanaka- e Ukt 33:18, 19 wacindamishe pali bonse aba mu
shi. Shi mupeeleni abe umukashi ng’anda ya kwa wishi.
wakwe, 9 kabili tuleufishanya. 20 E ico Hamore na Shekemu
f Ukt 34:2 umwana wakwe baile ku mpo-
34:1 1 Nelyo “mu kumona.” 34:3 1 Mu ngolo ya musumba no kutendeka
ciHebere, “alelanda ku mutima wa mu-
kashana.” 34:8 1 Nelyo “umutima wa 34:14 1 Mu ciHebere, “uwaba ne nkanda
mwana wandi Shekemu uli pa.” g Ukt 34:15 ku mpela ya bwaume.”
UKUTENDEKA 34:21–35:8 88
ukweba abaume ba mu musumba ICIPA. 34 kabili namumpatanya na baika-
wabo a abati: 21 “Aba bantu ba- a Sek 8:16 la muli cino calo, abena Kanaani
lefwaya tuleumfwana nabo. Bale- na bena Perisi. Ifwe tuli banono,
keni bekale mu calo cino kabili bakanjimina no kunsansa kabili
balecitamo amakwebo, pantu ica- nkaloba kumo na ba mu ng’anda
lo cikalamba kuti baikalamo. b Ukt 34:8, 9 yandi.” 31 Na bo batile: “Umu-
Kuti tuleupa abana babo aba- ntu nangu umo tafwile ukusangu-
nakashi, nabo kuti balaupa aba- la nkashi yesu umulalelale.”
na besu abanakashi. b 22 Nomba
aba bantu baleti pa kuti tulei-
c Ukt 17:11
35 Pa numa Lesa aebele Ya-
kobo ati: “Ima, kabiye ku
kala nabo kabili tube umutundu Betele a e ko uye wikale, kabi-
umo, kano umwaume wesu onse li kulya e ko ukakuulile Lesa wa
asembululwa nge fyo bena ba- d Ukt 46:15 cine iciipailo, uwamoneke kuli
sembululwa. c 23 Lyena ifyo ba- iwe ilyo wafulumwike Esau mu-
kwata, icuma cabo, ne fitekwa nonko.” b
fyabo fyonse fikaba fyesu. E ico 2 E lyo Yakobo aebele aba mu
natusumine fye pa kuti baleika- e Ukt 49:5-7
ng’anda yakwe na bonse abo ali
la na ifwe.” 24 Bonse abalonge- nabo ati: “Pooseni tulesa tumbi
ne pa mpongolo ya musumba wa tumbi uto mukwete, c isangulule-
kwa Hamore balisumine ifyo ena f Ukt 34:2 ni kabili fwaleni ifya kufwala fi-
no mwana wakwe Shekemu bala- mbi, 3 kabili natwime tuleya ku
ndile, kabili abaume bonse abalo- Betele. Kulya e ko nkakuulila
ngene pa mpongolo ya musumba Lesa wa cine iciipailo uwanjaswi-
balisembulwilwe. g Ukt 49:5 ke mu bushiku bwa kucucutika
25 Lelo pa bushiku bwalenga 
kwandi kabili uuba na ine konse
shitatu ninshi bacili balekalipwa, Ku Kulyo uko nja.”1d 4 E ico bapeele Ya-
abana baume babili aba kwa Ya-  kobo tulesa tumbi tumbi tonse
kobo, Simeone na Lebi, bandume ICIPA. 35 uto bakwete no twa kufwala ku
ya kwa Dina, d cila muntu abuuli- a Ukt 28:19 matwi utwali ku matwi yabo, ka-
le ulupanga no kupumikisha aba- Ukt 31:13 bili Yakobo afishiikile1 mwi sa-
leikala muli ulya musumba, ka- mba lya cimuti icikalamba icali
bili baipeye umwaume onse. e mupepi na ku Shekemu.
26 Baipeye Hamore no mwana 5 Ilyo baleya, Lesa alengele
wakwe Shekemu ku lupanga, ba- b Ukt 27:42-44
abantu ba mu misumba iyali mu-
sendele na Dina mu ng’anda ya pepi batiine nga nshi, e ico taba-
kwa Shekemu baya no kuya. fulumwine abana baume ba kwa
27 Abana bambi aba kwa Yako- c Ukt 31:19 Yakobo. 6 Yakobo na bonse abo
bo baile mu musumba umwali Amg 5:7 ali nabo basukile bafika ku Lusi, e
abaume abo baipeye no kusenda Yos 23:7
e kutila ku Betele mu calo ca
ifipe, pantu Shekemu alyulunge- 1Ko 10:14
Kanaani. 7 Kulya e ko akuulile
ne na nkashi yabo. f 28 Base- iciipailo, kabili ainike cilya cifu-
ndele impaanga ne mbushi sha- lo ati El-betele1 pantu e ko Lesa
bo, ing’ombe shabo, impunda d Ukt 28:13, 15 wa cine aisokolwelele kuli ena
shabo, na fyonse ifyali mu mu- Ukt 31:42 ilyo afulumwike munyina. f 8 Pa
sumba na mu mpanga. 29 Ba- numa Debora g uwaonseshe Re-
sendele na fyonse ifyo bakwete, beka alifwile, kabili bamushiikile
kumo na bana babo abanono bo- mupepi na Betele mwi samba lya
nse na bakashi babo, kabili base- e Ukt 28:19
cimuti icikalamba. E ico ainike ci-
ndele na fyonse ifyali mu maya- lya cimuti ati Allone-bakute.1
nda.
30 E lyo Yakobo aebele Simeo- f Ukt 28:20-22 35:3 1 Nelyo “mu nshila.” 35:4 1 Ne-
ne na Lebi g ati: “Namundetelela1 lyo “afifishile.” 35:7 1 Ilyalola mu kuti
“Lesa wa ku Betele.” 35:8 1 Ilyalola mu
34:30 1 Nelyo “namulenga abantu ba- kuti “Icimuti Icikalamba umo Baloose-
nsuula.” g Ukt 24:59 she.”
89 UKUTENDEKA 35:9–36:5
9 Lesa alimoneke kuli Yako- ICIPA. 35 bwe caimikwa pa nshiishi yakwe
bo na kabili ilyo alefuma ku a Ukt 25:26 ukushinta na lelo.
Padan-aramu kabili alimupaali- Ukt 27:36 21 Pa numa Israele aimine
le. 10 Lesa amwebele ati: “Ishi- b Ukt 32:28
no kuyatanika itenti lyakwe kwi
na lyobe niwe Yakobo. a Lelo ta- shilya lya lupungu lwa Edere.
wakulaitwa ukuti Yakobo, ishina c Ukt 17:1 22 Ilyo Israele aleikala muli ci-
lyobe nomba niwe Israele.” E fyo Ukf 6:3 lya calo, bushiku bumo Rubene
Uks 15:3 ailesendama na Bilha kanakashi
atendeke ukumwita ati Israele. b
11 Lesa amwebele no kuti: “Nine d Ukt 48:3, 4
wa kwa wishi, kabili Israele alyu-
Lesa Wa Maka Yonse. c Nkalenga mfwile ifyo acitile. a
abakatuntuka muli iwe bakafule. e Ukt 17:5, 6 E ico abana baume ba kwa
Inko na mabumba ya nko fika- Yoh 12:13 Yakobo baali 12. 23 Abana bau-
fuma muli iwe, d ne mfumu shi- me abafyelwe muli Leya ni Rube-
f Ukt 15:18
katuntuka muli iwe.1e 12 Icalo Amg 34:4 ne ibeli lya kwa Yakobo, b lyena
ico napeela Abrahamu na Isa- pakonkele Simeone, Lebi, Yuda,
ki, nkapeela iwe, kabili nkapeela
g Ukt 28:18 Isakari, na Sebuluni. 24 Aba-
na bana1 bobe.” f 13 Lyena Lesa na baume abafyelwe muli Rakele
h Ukt 28:19
ni Yosefe na Benjamini. 25 Na
alifuminepo, amusha na pa cifu-
i Ukt 30:22-24 bana baume abafyelwe muli
lo alandiile nankwe. Bilha, umubomfi wa kwa Ra-
14 E ico Yakobo aimike icili- j Ukt 46:21 kele, ni Dani na Naftali. 26 Na
bwe pa cifulo apo Lesa alandiile Ukt 49:27 bana baume abafyelwe muli Silu-
nankwe, kabili atuulile umutulo Amg 33:12
pa, umubomfi wa kwa Leya,
ilyo apongolwelelepo umwanga- ni Gadi na Ashere. Aba e
k Ukt 48:7
shi, kabili alipongolwelelepo na Mk 5:2 bana baume abo Yakobo afyele
mafuta. g 15 Kabili Yakobo alei- Mt 2:6 mu Padan-aramu.

ta icifulo ico Lesa alandiilepo na- 27 Yakobo asukile afika kuli
nkwe ati Betele. h Ku Kulyo wishi Isaki ku Mamre, c ku
16 Lyena bafumine pa Bete- a Ukt 49:3, 4 Kiriati-arba, e kutila ku Hebrone
1Im 5:1
le. Kabili ifumo lya kwa Rakele uko Abrahamu na Isaki bali aba-
lyalibuukile ninshi kucili intamfu b Ukt 49:3 lebeshi. d 28 Isaki aikele imya-
ukufika ku Efrati, kabili aliculile ka 180. e 29 Lyena Isaki alekele
sana pa kupaapa. 17 Awe ilyo c Ukt 31:17, 18 umweo ninshi mukalamba, uwa
alecula pa kupaapa, uwalemu- myaka iingi, kabili bamushikile
d Ukt 15:13 nge fyo bashikile ifikolwe fya-
paapisha amwebele ati: “Wisaka- He 11:9
mana pantu walakwata umwana kwe; kabili abana bakwe abaume
umwaume na umbi.” i 18 Ilyo ali e Ukt 25:20, 26 Esau na Yakobo balimushiikile. f
mupepi no kuleka umweo (pantu
na kuba ali mu kufwa), ainike
f Ukt 49:30, 31

36 Ili e lyashi lya batuntwike
muli Esau, e kutila, Edo-
umwana ati Benoni,1 lelo wishi mu. g
ICIPA. 36
amwinike ati Benjamini.2j 19 E 2 Esau aupile abanakashi
g Ukt 25:30 abena Kanaani: Ada h umwana
ico Rakele alifwile kabili bamu- Ek 25:12, 13
shiikile mu mbali ya nshila ya Ro 9:13 mwanakashi wa kwa Elone umwi-
ku Efrati, e kutila, Betelehemu. k na Hiti; i Oholibama j umwana
20 Yakobo aimike icilibwe pa h Ukt 36:10 mwanakashi wa kwa Ana, umwi-
nshiishi ya kwa Rakele; ici e cili- shikulu wa kwa Sibeone umwina
i Ukt 26:34
Hibi; 3 na Basemati, k umwana
35:11 1 Mu ciHebere, “shikafuma mu j Ukt 36:18 mwanakashi wa kwa Ishmaele,
musana obe.” 35:12 1 Mu ciHebere, nkashi ya kwa Nebayote. l
“ulubuto.” 35:18 1 Ilyalola mu kuti k Ukt 36:17 4 Kabili Ada afyele Elifasi
“Umwana Umwaume uo Nakwata Ninshi kuli Esau, na Basemati afyele
l Ukt 25:13
Ndeloosha.” 2 Ilyalola mu kuti “Umwa- Ukt 28:9
Reuele,
na Mwaume uwa ku Kuboko kwa ku Ku- 5 na Oholibama afyele Yeu-
lyo.” m 1Im 1:35 shi, Yalamu, na Kora. m
UKUTENDEKA 36:6-27 90
Aba e bana baume abo Esau ICIPA. 36 Imfumu Sefo, Imfumu Kenasi, a
afyele mu calo ca Kanaani. 6 Pa a Ukt 33:9 16 Imfumu Kora, Imfumu Gata-
numa, Esau asendele abakashi mu ne Mfumu Amaleke. Ishi e
bakwe, abana bakwe abaume na b Ukt 27:39 mfumu sha kwa Elifasi b mu calo
bana bakwe abanakashi, na bo- Ukt 32:3 ca Edomu. Aba e beshikulu ba
nse1 aba mu ng’anda yakwe no kwa Ada.
mukuni wakwe ne fitekwa fya- c Ukt 14:6 17 Aba e bana baume ba kwa
kwe fimbi ne cuma cakwe conse Amg 2:5
Reuele, umwana wa kwa Esau:
ico anonkele a mu calo ca Kanaa- Imfumu Nahati, Imfumu Sera,
ni, kabili aile ku calo icali ukuta- d Ukt 25:30 Imfumu Shama ne Mfumu Misa.
li na Yakobo munyina. b 7 Pantu Ishi e mfumu sha kwa Reuele mu
ifyuma fyabo fyalifulishe ica kuti e Amg 2:12 calo ca Edomu. c Aba e beshikulu
balifililwe ukwikala pamo, kabi- ba kwa Basemati, muka Esau.
li icalo baleikalamo1 naco calice-
pele pa mulandu ne mikuni yabo.
f 1Im 1:35 18 Aba e bana baume ba kwa
8 E ico Esau aileikala mu calo ca Oholibama, muka Esau: Imfumu
mpili ica Seiri. c Esau e Edomu. d
g Ukt 36:34 Yeushi, Imfumu Yalamu, ne Mfu-
9 Kabili ili e lyashi lya ba- mu Kora. Ishi e mfumu sha kwa
tuntwike muli Esau icikolwe ca h Ukt 36:40, 42 Oholibama umwana mwanakashi
1Im 1:36 wa kwa Ana, muka Esau.
bena Edomu aba mu calo ca mpi-
li ica Seiri. e 19 Aba e bana baume ba kwa
i Ukf 17:8 Esau, e kutila Edomu, d kabili ishi
10 Amashina ya bana bau- Imp 13:29
me ba kwa Esau ni aya: Elifa- Imp 24:20 e mfumu shabo.
si umwana wa kwa Ada, muka Amg 25:19 20 Abana baume ba kwa Sei-
1Sa 15:8
Esau; Reuele umwana wa kwa 1Sa 30:1
ri umwina Hori, abaleikala muli
Basemati, muka Esau. f cilya calo e bali ni Lotani, Shoba-
11 Abana baume ba kwa Eli- j Ukt 26:34
li, Sibeone, Ana, f 21 Dishone,
fasi bali ni Temani, g Oma- Esere, na Dishani. g Ishi e mfumu
ri, Sefo, Gatamu, na Kenasi. h sha bena Hori, abana ba kwa Sei-
k Ukf 15:15
12 Timna aishileba kanakashi 
ri, mu calo ca Edomu.
wa kwa Elifasi, umwana wa Ku Kulyo
22 Abana baume ba kwa Lo-
kwa Esau. Mu kuya kwa nshi- tani bali ni Hori na Hemamu,
a 1Im 1:53, 54
ta afyele Amaleke i kuli Elifasi. kabili nkashi ya kwa Lotani ali
Aba e beshikulu ba kwa Ada, ni Timna. h
b 1Im 1:36
muka Esau. 23 Abana baume ba kwa
13 Abana baume ba kwa Shobali bali ni Alibani, Mana-
Reuele bali ni Nahati, Sera, c Imp 20:23
1Is 9:26
hati, Ebali, Shefo, na Onamu.
Shama, na Misa. Aba e bali 24 Abana baume ba kwa Si-
abeshikulu ba kwa Basemati, j beone i bali ni, Aya na Ana. Uyu
d Ukt 25:30
muka Esau. Ukt 32:3 Ana e wasangile utumfukumfu-
14 Aba e bali abana bau- ku twa menshi ayakaba mu ma-
me ba kwa Oholibama umwa- e Ukt 14:6 tololo ilyo alecema impunda
na mwanakashi wa kwa Ana, Amg 2:12, 22 sha kwa wishi Sibeone.
umwishikulu wa kwa Sibeone,
25 Abana ba kwa Ana bali
kabili muka Esau, abo afyele f 1Im 1:40 ni Dishone na Oholibama
kuli Esau: Yeushi, Yalamu, na
Kora. umwana mwanakashi wa kwa
g 1Im 1:38 Ana.
15 Ishi e mfumu sha bana
ba kwa Esau: k Abana baume ba 26 Abana baume ba kwa Di-
kwa Elifasi, ibeli lya kwa Esau: h 1Im 1:39 shone bali ni Hemdani, Eshba-
Imfumu Temani, Imfumu Omari, ni, Itrani, na Kerani. j
i Ukt 36:2 27 Abana baume ba kwa
36:6 1 Nelyo “imyeo.” 36:7 1 Nelyo “ba- Esere bali ni Bilhani, Saabani,
limo abalebeshi.” j 1Im 1:41 na Akani.
91 UKUTENDEKA 36:28–37:9
28 Abana baume ba kwa Di- ICIPA. 36 Imfumu Ela, Imfumu Pino-
shani bali ni Usi na Arani. a a 1Im 1:42 ne, 42 Imfumu Kenasi, Imfu-
29 Imfumu sha bena Hori sha- mu Temani, Imfumu Mibsari,
li ni Mfumu Lotani, Imfumu Sho- 43 Imfumu Magdiele ne Mfumu
bali, Imfumu Sibeone, Imfumu b 1Im 1:38 Iramu. Ishi e mfumu sha kwa Edo-
Ana, 30 Imfumu Dishone, Imfu- mu ukulingana ne ncende isho
mu Esere, ne Mfumu Dishani. b shaleikalako mu calo ca shiko. a
c Imp 20:14
Ishi e mfumu sha bena Hori uku- Aba e batuntwike muli Esau ici-
lingana ne mfumu shabo mu calo kolwe ca bena Edomu. b
ca Seiri.
31 Nomba ishi e mfumu isha-
d Amg 17:14,
15
1Sa 10:19
37 Yakobo akonkenyepo ukwi-
kala mu calo ca Kanaani
tekele mu calo ca Edomu c ilyo 1Im 1:43-50
umo wishi aikele ilyo aali umule-
takulaba imfumu nangu imo iya beshi. c
kuteka abena Israele.1d 32 Bela 2 Ili e lyashi lya kwa Yakobo.
umwana wa kwa Beore atekele e Ukt 25:1, 2 Ilyo Yosefe d ali ne myaka 17,
mu Edomu, kabili ishina lya mu- Ukf 2:15 uyu mulumendo alecema umuku-
Imp 31:2
sumba umo aletekela ni Di- ni wa mpaanga e pamo na bana
nhaba. 33 Ilyo Bela afwile, Yo- baume ba kwa Bilha f na bana
babu umwana wa kwa Sera f 1Im 1:51-54 baume ba kwa Silupa, g abakashi
uwa ku Bosera e wamupyene pa  ba kwa wishi. Kabili Yosefe aile-
bufumu. 34 Ilyo Yobabu afwi- Ku Kulyo shimikila shibo ifyabipa ifyo ba-
le, Hushamu umwina Temani e a Amg 2:5 lecita. 3 Nomba Israele ateme-
wamupyene pa bufumu. 35 Ilyo nwe sana Yosefe ukucila abana
Hushamu afwile, Hadadi umwa- bakwe bambi h pantu ali mwana
na wa kwa Bedadi, uwacimfishe b Ukt 25:30 wa mu bukote bwakwe, kabi-
abena Midiani e mu calo ca Moa- Ukt 36:8 li amupangiile ica kufwala icitali
bu, e wamupyene pa bufumu, ka-  icisuma nga nshi. 4 Ilyo bamu-
bili ishina lya musumba wakwe ICIPA. 37 nyina bamwene ukuti e o shibo
ni Abiti. 36 Ilyo Hadadi afwile, c Ukt 23:3, 4 atemenwe sana ukucila bena, ba-
Samla uwa ku Masreka e wamu- Ukt 28:1, 4 limupatile kabili tabaleba ne ci-
He 11:8, 9
pyene pa bufumu. 37 Ilyo Sa- kuuku pa kulanda nankwe.
mla afwile, Shaulu uwa ku musu- 5 Inshita imbi Yosefe alote-
mba wa Rehobote uwali mupepi d Ukt 30:25 le iciloto no kushimikila bamu-
no Mumana, e wamupyene pa Ukt 46:19 nyina, i kabili ici calengele ba-
bufumu. 38 Ilyo Shaulu afwi- mupatileko. 6 Abebele ati: “Shi
le, Baali-hanani umwana wa kwa umfweni iciloto ico nacilota.
e Ukt 47:3
Akibore e wamupyene pa bufu- 7 Twacilakaka imyanshi1 ya nga-
mu. 39 Ilyo Baali-hanani umwa- no pa kati ke bala kabili umwa-
na wa kwa Akibore afwile, Hada- f Ukt 35:25
nshi wandi wacima waimini-
ri e wamupyene pa bufumu. na no kwiminina, e lyo imyanshi
Umusumba wakwe balewita uku- yenu yaisaushinguluka no ku-
ti Pau, e lyo ishina lya mukashi g Ukt 35:26 utootela.” j 8 E lyo bamunyina
wakwe lyali ni Mehetabele umwa- bamwipwishe abati: “Bushe cine
na mwanakashi wa kwa Matrede, cine ukaba imfumu pali ifwe ka-
umwishikulu wa kwa Mesahabu. h 1Im 2:1, 2 bili ukatuteka?” k Ici calengele ba-
40 Kanshi aya e mashina ya mupatileko na kabili pa mulandu
mfumu sha kwa Esau ukulingana ne filoto alotele na mashiwi ala-
i Ukt 37:19 ndile.
ne ndupwa shabo, uko baleikala,
na mashina ya shiko: Imfumu Ti- 9 Pa numa alotele iciloto
mna, Imfumu Alba, Imfumu j Ukt 42:6, 9
na cimbi, kabili ashimikileko
Yetete, f 41 Imfumu Oholibama, bamunyina ifyo alotele ati: “Na-
cilota iciloto na cimbi. Muli
36:31 1 Mu ciHebere, “abana ba kwa k Ukt 45:8
Israele.” Ukt 49:26 37:7 1 Nelyo “imipo.”
UKUTENDEKA 37:10-32 92
ici ciloto, nacilota akasuba no ICIPA. 37 aumfwile ifi, alyeseshe ukumupo-
mweshi ne ntanda 11 filentoote- a Ukt 44:14 kololako. E ico atile: “Awe twimwi-
la.” a 10 Lyena ashimikile wishi Ukt 45:9 paya.”1a 22 Kabili Rubene abe-
na bamunyina, kabili wishi ali- bele ukuti: “Mwisumya umulopa. b
mukalipile no kumweba ati: “Bu- Mupooseni muli ci cilindi ca me-
she ici iciloto ulotele cilolele b Imi 7:9 nshi ica mu matololo, lelo mwi-
mwi? Bushe cine cine ine na ba- mucita icabipa.” c Ico abebele ifi
noko na bamunonko tukesa no nico alefwaya amupokolole pa
kuwa panshi mu ku kutoote- c Ukt 33:18 kuti amubweseshe kuli wishi.
la?” 11 Awe bamunyina balimu- 23 E ico ilyo fye Yosefe afiki-
fimbiile, b lelo wishi asungile ifyo le apali bamunyina, bamufuulile
Yosefe alandile. d Ukt 23:19 ica kufwala cakwe icisuma nga
12 Nomba bamunyina baile Ukt 35:27 nshi ico afwele, d 24 kabili bali-
mu kucemena umukuni wa kwa mubuulile no kumupoosa mu ci-
shibo mupepi na ku Shekemu. c lindi ca menshi. Pali iyi nshita
13 Pa numa Israele aebele Yose- e Ukt 37:5 mu cilindi tamwali menshi.
fe ati: “Bushe bamunonko taba- 25 E lyo baikele balalya. Ilyo
lecemena imikuni lwa mupepi na bainwine amenso bamwene abe-
ku Shekemu? Isa, uleke nkutu- f Ukt 49:3 na Ishmaele e balefuma ku Gi-
me kuli bena.” Na o atile: “Mu-  leadi. Ingamila shabo shasendele
kwai ntumeni!” 14 E ico amwe- Ku Kulyo ifinyamuti, amafuta ya balsa-
bele ati: “Shi kabiye umone nga a Ukt 9:5
mu, ne mikwa umwali ifinya-
bamunonko bali umutende. Uye Ukf 20:13 muti, f baleya ku Egupti. 26 E
umone ne fyo umukuni uli, e lyo Yuda aebele bamunyina ati:
lyo ubwele wise unjebe.” E fyo “Cinshi twalasangamo nga twai-
amutumine ukufuma mu mupo- b Ukt 4:8, 10 paya munyinefwe no kufimba pa
kapoka1 wa Hebrone, d kabili alu- Ukt 42:22 mulopa wakwe? g 27 Lekeni tu-
ngeme ku Shekemu. 15 Lyena mushitishe h ku bena Ishmaele pa
umwaume umo amusangile alelu- kuti twiba no mulandu wa ku-
banta mu mpanga. E lyo amwi- c Ukt 42:21 mwipaya. Na kuba, ni munyine-
pwishe ati: “Cinshi ulefwaya?” fwe, mulopa wesu.” E ico balyu-
16 Na o atile: “Ndefwaya bamu- mfwile ifyo munyinabo abebele.
nyinane. Bushe namwishiba uko d Ukt 37:3
28 Nomba ilyo aba makwebo
balecemena imikuni?” 17 Ulya abena Midiani i balepita, bamu-
mwaume atile: “Kuno nabafu- nyina Yosefe bamufumishe mu
mako, pantu nacibomfwa bale- cilindi ca menshi no kumushiti-
e Ukt 25:12
ti, ‘Natuleya ku Dotani.’” E ico sha ku bena Ishmaele pa sha si-
Yosefe akonkele bamunyina ka- lfere 20. j Aba abaume basendele
bili abasangile ku Dotani. Yosefe ku Egupti.
18 Nomba ilyo bamumwene f Ukt 43:11 29 Ilyo Rubene abweleele ku
ninshi ali akatalamukila, kabili cilindi ca menshi no kusanga
ilyo ashilafika apo bali, batampi- ukuti Yosefe talimo, alepwile ifya
le ukupangana ifya kumwipaya. g Ukt 4:8, 10 kufwala fyakwe. 30 Ilyo abwe-
19 E ico batampile ukulansha- leele kuli bamunyina, abilikishe
nya abati: “Moneni! Kalota wa ati: “Umwaice talimo! Bushe na-
filoto ulya aleisa. e 20 Iseni tu- h Imi 7:9 lacita shani?”
mwipaye tumupoose na mu cili- 31 E ico babuulile ica kufwa-
ndi ca menshi cimo pali ifi, kabili la ca kwa Yosefe, bacitumpika
tukatila iciswango icikali e cimu- i Ukt 25:1, 2 na mu mulopa wa kwa sawe uo
liile. E lyo tukamone ifyo ifiloto baipeye. 32 Pa numa batumine
fyakwe fikaba.” 21 Ilyo Rubene f ica kufwala icisuma nga nshi kuli
j Ukt 40:15
shibo no kutila: “Ifi e fyo tu-
37:14 1 Nelyo “impanga iyaba pa kati ka Ukt 45:4
mpili.” Am 105:17 37:21 1 Nelyo “twi-ipaya umweo wakwe.”
93 UKUTENDEKA 37:33–38:17
sangile. Mukwai lolekesheni mu- ICIPA. 37 e calengele Yuda ebe Onani ati:
mone nga ca kufwala ca mwana a Ukt 37:3 “Sendama na muka munonko ka-
wenu nelyo iyo.” a 33 Na o ali- bili umuupe icupo ca pali bumu-
cilolekeshe kabili atile: “Ca ku- lamu pa kuti ufyalile munonko
fwala ca mwana wandi! Cine b Ukt 42:38 abana.” a 9 Lelo Onani alishibe
Ukt 44:29
cine Yosefe nabamutaakanya! Ici- Am 89:48 ukuti abana tabakabe bakwe. b E
swango ca mu mpanga cifwile Lkm 9:10 ico lyonse nga alaala no muka-
nacimulya!” 34 Apo pene Yako- Ho 13:14 shi wa kwa munyina, alefumi-
Imi 2:27
bo alepwile ica kufwala cakwe Uks 20:13
sha amenshi ya bwaume panshi
no kufwala insamu1 mu musana pa kuti efyalila munyina abana. c
wakwe kabili alooseshe umwana 10 Ifi alecita fyalibipile mu me-
wakwe inshiku ishingi. 35 Ka- c Ukt 39:1 nso ya kwa Yehova, e ico na o
bili abana bakwe bonse abaume wine alimwipeye. d 11 Yuda ae-
na bana bakwe bonse abanaka- bele Tamari nafyala ati: “Akwika-
d Ukt 40:2, 3
shi bale-esha ukumusansamu-  la mu ng’anda ya kwa wiso kabili
sha, lelo alekaana ukusansamu- wikoopwa na kabili mpaka Shela
ICIPA. 38
ka, aleti: “Nkalaloosha umwana umwana wandi umwaume akaku-
e Ukt 24:2, 3
wandi mpaka nkatentemukile ku Ukt 28:1
le,” pantu mu mutima aleti: ‘Epali
Nshiishi!”1b E fyo wishi alemulila. na o wine afwa nga bamunyina.’ e
36 Nomba abena Midiani ba- E ico Tamari aileikala mu ng’a-
shitishe Yosefe mu Egupti kuli f Imp 26:19 nda ya kwa wishi.
Potifa uwalebomba kwi sano lya 12 Ilyo papitile inshita, umwa-
kwa Farao, c kabili umukalamba g Yos 19:29, 31
na mwanakashi wa kwa Shua, f
wa bamalonda. d umukashi wa kwa Yuda, alifwi-

38 Nalimo pali ilya nshita le. Ilyo inshiku sha kuloosha sha-
Yuda afumine pali bamu- h Mt 1:3 pwile, Yuda pamo no munankwe
 Hira umwina Adulamu g baile ku
nyina kabili ailetanika itenti lya-
kwe mupepi na Hira umwi- Ku Kulyo Timuna h ku balebeya impaanga
na Adulamu. 2 Kulya e ko Yuda a Amg 25:5, 6 shakwe. 13 Lyena kwali abae-
amwene umwana mwanakashi Mt 22:24 bele Tamari abati: “Mona so-
wa kwa Shua umwina Kanaa- fyala aleya ku Timuna ku kube-
ni. e E ico alimuupile kabili alise- b Ru 4:6
ya impaanga shakwe.” 14 Awe
ndeme nankwe, 3 lyena alimii- afuulile ifya kufwala fya bu-
te. Pa numa afyele umwana mukamfwilwa, aifimba ne cifi-
mwaume no kumwinika ati Ere. f c Amg 25:7, 9 mbo ku menso kabili aikubanya
4 Na kabili alimiite kabili afye- insalu ayaikala na pa kwingilila
le umwana mwaume no kumwini- mu Enaimu, mu mbali ya muse-
d 1Im 2:3 bo wa ku Timuna. Ico acitiile ifi
ka ati Onani. 5 Na kabili afyele
umwana mwaume no kumwinika nico amwene ukuti Shela alikuli-
ati Shela. Ilyo amufyele ninshi e Imp 26:19 le, lelo wishifyala talekele amuu-
ekala1 mu Aksibu. g pe pa kuti abe umukashi wakwe. i
6 Mu kupita kwa nshita Yuda 15 Ilyo Yuda amumwene, ilyo
afwaiile Ere ibeli lyakwe umwa-
f Ukt 38:2 line fye amwene kwati ni ci-
nakashi wa kuupa, kabili ishi- lende, pantu ali-ifimbile ku me-
na lyakwe ali ni Tamari. h 7 Lelo g Ukt 38:1
nso. 16 E ico aile kuli ena mu
Ere alecita ifyalekalifya Yehova; mbali ya musebo no kumweba
e ico Yehova alimwipeye. 8 Ici ati: “Shi leka nsendame na iwe,”
h Yos 15:10, 12 pantu taishibe ukuti ni nafya-
37:34 1 Abantu balefwala “insamu” nga Aba 14:1 la. j Lelo nafyala atile: “Cinshi
baleloosha nelyo nga bali no bulanda. mukampeela nga mwasendama
37:35 1 Nelyo “Sheol,” e kutila, inshii- i Amg 25:5
na ine?” 17 E lyo atile: “Nkaku-
shi ya bantu bonse. Moneni Amashiwi tumina akana ka mbushi aka mu
ya mu Baibo ne fyo Yapilibula. 38:5 mukuni wandi.” Lelo umwanaka-
1 E kutila, Yuda. j Ukt 38:11 shi atile: “Bushe mwalampeela
UKUTENDEKA 38:18–39:6 94
iciikatilo mukasuke amuntumi- ICIPA. 38 27 Ilyo inshita ya kupaapa ya-
na akana ka mbushi?” 18 Lye- a Ukt 41:42 fikile, mwi fumo lyakwe mwa-
na Yuda amwipwishe ati: “Ciika- 1Is 21:8 li bampundu. 28 Ilyo alepaapa,
tilo nshi ulefwaya?” na o atile: umo apushishe ukuboko kabili
“Inindaminwe yenu iya kufwati- ilyo line uwalemupaapisha abuu-
kilako a no mwando wenu ne nko- lile akatambo akakashika, amu-
nto yenu iili mu minwe yenu.” E b Ukt 38:1 kaka ku kuboko, kabili alandile
lyo amupeele no kusendama na- ati: “Uyu e wabalilapo ukufya-
nkwe, kabili alimiite. 19 Lyena lwa.” 29 Nomba ilyo fye abwe-
alimine no kuya kabili afuulile seshe ukuboko kwakwe, munyi-
icifimbo, afwala ne fya kufwala na nomba e wafyelwe ica kuti
fya bumukamfwilwa. c Le 21:9
uwalemupaapisha alandile ati:
20 Kabili Yuda atumine umu- “Mulandu nshi waipangila inshi-
nankwe umwina Adulamu b uku- la pa kuti ufume?” E ico bamwini-
mutwalilako akana ka mbushi pa ke ukuti Perese.1a 30 Pa numa
kuti ayepoka iciikatilo kuli ulya d Ukt 38:16, 18 munyina uwali na katambo aka-
mwanakashi, lelo tamusangile. kashika ku kuboko na o alifye-
21 Awe aile aleipusha abantu ba lwe kabili bamwinike ati Sera. b
pa ncende apo Yuda asangile
umwanakashi, ati: “Ali kwi ulya
cilende wa pe tempele mu Enai- e Ukt 38:11
Amg 25:5
39 Nomba batwele Yosefe ku
Egupti, c kabili Potifa
mu iyabela mu mbali ya muse- umwina Egupti, d uwalebombela

bo?” Na bo ba-aswike abati: kwi sano kabili umukalamba
Ku Kulyo wa bamalonda, alimushitile ku
“Kuno takwatala akubapo cile- a Ukt 46:12
nde wa pe tempele.” 22 Asukile bena Ishmaele e abamutwele ku-
Ru 4:12
abwelela kuli Yuda no kumweba 1Im 2:4 lya. 2 Lelo Yehova ali na Yose-
ati: “Nshamusangile kabili aba- Lk 3:23, 33 fe. f E ico fyonse ifyo alecita fya-
ntu ba muli ilya ncende banjebe- lemwendela bwino kabili shikulu
le ukuti, kuli ilya ncende ta- wakwe umwina Egupti, amuso-
kwatala akubapo cilende wa pe ntele ukuba umukalamba pa
tempele.” 23 E ico Yuda atile: b Mt 1:3 ng’anda yakwe. 3 Kabili shiku-
“Leka afisende fibe fyakwe pa  lu wakwe amwene ukuti Yehova
kuti twiseebana. Te mulandu wa- ICIPA. 39 ali nankwe no kuti Yehova alele-
ndi pantu nalitumine akana ka c Am 105:17
nga fyonse ifyo alecita file-enda
mbushi, lelo tawamusangile.” Imi 7:9 bwino.
24 Lelo, nalimo pa numa ya 4 Shikulu wa kwa Yosefe ali-
myeshi itatu kwali abaebele Yuda mutemenwe kabili Yosefe aishile-
ukuti: “Tamari nokofyala aiciti- ba umubomfi uo acetekele. E ico
le kwati ni cilende, kabili naimi- d Ukt 37:36 amusontele ukuba umukalamba
ta.” Na o Yuda atile: “Mufumishe- pa ng’anda yakwe, kabili amu-
ni panse mumoce.” c 25 Nomba peele na maka ya kwangalila fyo-
ilyo balemufumya, atumine ama- nse ifyo akwete. 5 Ukutula apo
shiwi kuli shifyala ati: “Umwi- amusonteele ukuba umukalamba
ne wa ifi fintu e wampeele e Ukt 17:20 pa ng’anda yakwe na po amu-
Ukt 37:25
ifumo.” Alandile no kuti: “Mu- peelele amaka ya kwangalila fyo-
kwai lolekesheni pa kuti mwishi- nse ifyo akwete, Yehova alepaala
be umwine wa ifi fintu, ininda- ing’anda ya mwina Egupti pa mu-
minwe no mwando ne nkonto.” d landu wa kwa Yosefe, kabili Ye-
26 Awe Yuda alifilolekeshe e lyo f Ro 8:31 hova alepaala fyonse ifyo akwe-
He 13:6
atila: “Alilungama ukuncila, pa- te mu ng’anda na mu mpanga. g
ntu nshamupeele Shela umwana 6 Potifa asukile aleka Yosefe
wandi umwaume pa kuti amuu- alasakamana fyonse ifyo akwete.
pe.” e E ico tasendemepo nankwe
na kabili. g Ukt 30:27 38:29 1 Ilyalola mu kuti “Ukulepula.”
95 UKUTENDEKA 39:7–40:5
Ico Potifa alecitako fye kuisalila ICIPA. 39 17 Lyena amwebele amashiwi
ifya kulya ifyo alelya. Kabili Yo- a Ukt 2:24 yamo yene ati: “Umubomfi mwa-
sefe aishiletendeka ukumoneka Ukt 20:3, 6 tuletela umuHebere eshile kuli
bwino kabili ali umusuma sana. Am 51:Utu., 4
Mko 10:7, 8
ine pa kuti anseebanye. 18 Lelo
7 Nomba ilyo papitile inshita, He 13:4 ilyo fye nacitendeka ukupunda,
umukashi wa kwa shikulu wakwe  acisha ica kufwala cakwe pa
atendeke ukukumbwa Yosefe ka- Ku Kulyo mbali yandi afulumukila na pa-
bili amwebele ati: “Sendama na a Am 105:17, nse.” 19 Ilyo shikulu wakwe au-
ine.” 8 Lelo alikeene kabili ae- 18 mfwile fye ifyo umukashi wakwe
bele umukashi wa kwa shikulu amwebele ati: “Ifi e fyo umubo-
wakwe ati: “Moneni shikulu ta- mfi wenu acicita kuli ine,” alika-
sakamana nangu cimo mu ng’a- lipe nga nshi. 20 E ico shikulu
nda ino, kabili nine apeela umu- wa kwa Yosefe alimusendele no
limo wa kusakamana fyonse ifyo b Ukt 40:2, 3
kumutwala mu cifungo umo ba-
akwata. 9 Muli ino ng’anda ta- Am 105:19 lekakila abafungwa ba mfumu,
mwaba nangu umo uwancila, ka- Imi 7:9 kabili atwalilile ukuba mu cifu-
bili shikulu alimpeela amaka pali ngo. a
fyonse ukufumyako fye imwe, 21 Lelo Yehova ali na Yose-
pantu muli mukashi wakwe. E fe kabili alemulanga ukutemwa
ico kuti nacita shani icabipa ifi ukushipwa kabili alengele umu-
no kubembukila Lesa?” a c Ukt 39:6 kalamba wa cifungo b amute-
10 E ico cila bushiku ale- mwe. 22 E ico umukalamba wa
eba Yosefe ukuti asendame na- cifungo apeele Yosefe umulimo
nkwe, lelo alekaana ukusenda- wa kwangalila abafungwa bonse
ma nankwe nelyo ukuba nankwe. abali mu cifungo, kabili e wale-
11 Nomba bushiku bumo ilyo ai- suminisha conse ico balecita c mu
ngile mu ng’anda mu kubo- d Ukt 49:22, 25 cifungo. 23 Umukalamba wa ci-
Imi 7:9, 10
mba imilimo yakwe, mu ng’anda fungo talesakamana pali fyonse

tamwali umubomfi nangu umo. ifyo Yosefe aleangalila, pantu Ye-
ICIPA. 40 hova ali na Yosefe kabili Yehova
12 E lyo umwanakashi amwikete e Ukt 40:11
ku ca kufwala cakwe no kumwe- alelenga fyonse ifyo alecita file-
ba ati: “Sendama na ine!” Lelo enda bwino. d
ashile ica kufwala cakwe mu mi-
nwe yakwe afulumukila na pa- 40 Pa numa ya ifi, umuka-
lamba wa balepeela imfu-
nse. 13 Nomba ilyo amwene mu ya mu Egupti ifya kunwa e e
ukuti amushiila ica kufwala mu f Ukt 40:20-22 lyo no mukalamba wa balepangi-
minwe afulumukila na panse, la imfumu umukate babembukile
14 atendeke ukubilikisha abau- shikulu wabo imfumu ya mu Egu-
me ba mu ng’anda yakwe ati: pti. 2 E ico Farao alikalipe nga
“Moneni! Atuleteele umwaume nshi pa fyo ababomfi bakwe ba-
umuHebere, pa kuti atuseeba- bili bacitile, umukalamba wa ba-
g Ukt 37:36
nye.1 Eshile kuli ine pa kuti ase- lepeela imfumu ifya kunwa no
ndame na ine, lelo nacitendeka mukalamba wa balepangila imfu-
ukupunda sana. 15 Nomba ilyo mu umukate. f 3 Lyena abapoo-
acumfwa natendeka ukupunda, e sele mu cifungo ca mu ng’anda
lyo acisha ica kufwala cakwe pa ya mukalamba wa bamalonda, g
mbali yandi abutukila na panse.” h Ukt 39:20 umo Yosefe bamukakiile. h 4 E
16 Pa numa, muka Potifa asu- Am 105:17, lyo umukalamba wa bamalonda
18
ngile ica kufwala pa mbali ya- abikile Yosefe pamo nabo pa kuti
kwe mpaka shikulu wa kwa Yose- alebabombela, i kabili bali mu ci-
fe abwela ku ng’anda. fungo pa nshiku shimo.
5 Uwalepeela imfumu ya mu
39:14 1 Mu ciHebere, “abantu bale- Egupti ifya kunwa no waleipangi-
tuseka.” i Ukt 39:22 la umukate abali mu cifungo, cila
UKUTENDEKA 40:6–41:4 96
muntu alilotele iciloto ubushiku ICIPA. 40 ne ukuti Yosefe ailula bwino,
bumo bwine, kabili iciloto ico a Ukt 41:15, 16 amwebele ati: “Na ine wine na-
umo na umo alotele calikwete Da 2:28, 45 cilota, pa mutwe wandi paciba
umo calolele. 6 Ubushiku bwa- imiseke itatu iya mukate wabuu-
konkelepo ulucelo ilyo Yosefe ta, 17 kabili mu museke uwaci-
aile mu kubamona, balemoneka ba pa muulu mwaciba imisango
aba bulanda. 7 E ico aipwishe yonse iya mikate iya kwa Farao,
ababomfi ba kwa Farao abo ali b Ukt 41:12, 13
ne fyuni fyacilalya umukate uwa-
nabo mu cifungo ica mu ng’anda ciba muli uyu umuseke.” 18 E
ya kwa shikulu wakwe ati: “Ci- lyo Yosefe ayaswike ati: “Umu e
nshi mulemonekela aba bulanda mulolele iciloto: Imiseke itatu ni
lelo?” 8 Nabo bamwebele abati: nshiku shitatu. 19 Mu nshiku
“Natulota ifiloto, lelo tapali uwa shitatu ukutula lelo, Farao aka-
kutwilwila.” Yosefe abebele ati: c Ukt 40:20, 21 kuputulako umutwe1 kabili aka-
“Bushe Lesa te wilula ifiloto? a kukulika ku cimuti, ne fyuni fika-
Shi nondolweleni ifyo mulotele.” lya umubili obe.” a
9 E ico umukalamba wa bale- 20 Nomba ubushiku bwalenga
peela imfumu ifya kunwa alondo- shitatu bwali bushiku bwa kufya-
lwelele Yosefe iciloto cakwe ati: lwa kwa kwa Farao, b kabili ape-
d Ukt 37:28
“Nacilota icimuti ca mwangashi kanishishe ababomfi bakwe bo-
cili pa ntanshi yandi. 10 Kabili nse umutebeto kabili afumiishe1
ku cimuti ca mwangashi kwaci- umukalamba wa balepeela imfu-
ba utumisambo tutatu, kabili ilyo mu ifya kunwa no mukalamba wa
cacilapuuka, cacibalula, kabili balemupangila umukate pa cinso
imyangashi ku fisansangu yaci- e Ukt 39:7, 8 ca babomfi bakwe. 21 Umuka-
pya. 11 Kabili nacikata kapu ya  lamba wa balepeela imfumu ifya
kwa Farao, e lyo nabuula imya- Ku Kulyo kunwa amubweseshe pa cifulo
ngashi naikamina na muli kapu a Ukt 40:20, 22 cakwe, kabili atwalilile ukupeela
ya kwa Farao. Pa numa nacipee- Farao ifya kunwa. 22 Lelo umu-
la Farao kapu.” 12 E lyo Yose- kalamba wa balemupangila umu-
fe amwebele ati: “Umu e mulolele kate ena alimukulike, nga filya
iciloto: Imisambo itatu ni nshiku fine Yosefe abelwilile. c 23 Lelo
shitatu. 13 Mu nshiku shitatu umukalamba wa balepeela imfu-
ukutula lelo, Farao akakufumya b Mko 6:21 mu ifya kunwa taibukishe Yose-
mu cifungo,1 kabili akakubwe- fe; alimulabile. d
sesha pa cifulo wakwete, b kabi-
li ukalapeela Farao ifya kunwa, 41 Ilyo papitile imyaka ibili ii-
tuntulu, Farao alotele e nai-
nge fyo walecita kale ilyo wa- minina mu mbali ya Mumana wa
lemupeela ifya kunwa. c 14 Lelo Naelo. 2 Amwene ing’ombe 7
c Ukt 40:8
ukanjibukishe ilyo ifintu fika- ishisuma kabili ishaina shilefu-
kuwamina. Ukanange ukutemwa ma mu mumana, kabili shaya
ukushipwa kabili ukanandileko mu kulya umulemfwe wa mu lu-
kuli Farao, pa kuti nkafume muli lamba lwa Naelo. f 3 Kabili kwa-
cino cifungo. 15 Na kuba banji- li ing’ombe shimbi 7 ishali ishi-
kete fye mu calo ca baHebere d d Ukt 40:14 bi kabili ishaonda ishalefuma mu
no kundeta kuno, kabili kuno na  Naelo, kabili shaileiminina mu-
ko nshacita nangu cimo ica ku- ICIPA. 41 pepi ne ng’ombe ishaina ishali
mbikilapo mu cifungo.”1e e Da 2:1 mu lulamba lwa Naelo. 4 E lyo
16 Ilyo umukalamba wa bale- ing’ombe ishibi kabili ishaonda
pangila imfumu umukate amwe- shatendeke ukumina ing’ombe 7
40:13 1 Mu ciHebere, “akenuna umutwe 40:19 1 Mu ciHebere, “akemya umutwe
obe.” 40:15 1 Mu ciHebere, “icishima; obe.” 40:20 1 Mu ciHebere, “ainwine
icilindi.” f Ukt 41:18-21 umutwe wa.”
97 UKUTENDEKA 41:5-27
ishisuma kabili ishaina. Awe Fa- ICIPA. 41 kwilula. Nomba ning’umfwa uku-
rao alishibwike. a Ukt 41:22-24 ti iwe nga waumfwa iciloto kuti
5 Lyena aponene mu tulo na wailula.” a 16 E lyo Yosefe aya-
kabili no kulota iciloto ca bubi- swike Farao ati: “Te ku maka ya-
li. Amwene imitwe ya ngano 7 ii- ndi! Lesa e walaeba Farao ilyashi
b Ukt 40:2, 3
kulu kabili iisuma ilefuma mu lu- ilisuma.” b
pimbili lumo. a 6 Kabili kwali ne 17 Farao akonkenyepo ukwe-
mitwe ya ngano 7 iyapapa kabi- ba Yosefe ati: “Nacilota ninji-
li iyapya ku mwela wakaba uwa c Ukt 40:5 minina mu lulamba lwa Mumana
ku kabanga iyamenene. 7 Kabi- wa Naelo. 18 Kabili nacimona
li imitwe ya ngano iyapapa ya- ing’ombe 7 ishisuma kabili ishai-
tendeke ukumina imitwe ya nga- na shilefuma mu Naelo, kabili
d Ukt 39:1
no 7 iikulu kabili iisuma. Awe shaciya mu kulya umulemfwe wa
Farao alishibwike kabili ailwike mu lulamba lwa Naelo. c 19 Lye-
ukuti cali ciloto fye. na nacimona ing’ombe shimbi 7
8 Nomba ulucelo alisakami- e Ukt 40:8 ishanakuka, ishibi kabili ishao-
kwe. E ico atumine abakuyaita nda shilefuma mu Naelo, kabili
bashimapepo bonse aba finjele- shaciminina mupepi ne ng’ombe
ngwe aba mu Egupti na ba mano ishaina ishaciba mu lulamba lwa
f Ukt 40:21, 22
bonse. Farao abashimikile ifiloto Naelo. Nshatala monapo ing’o-
fyakwe, lelo tapali uwa kumwi- mbe ishibi nge shi mu calo co-
lwila ifiloto. nse ica Egupti. 20 Ing’ombe
9 E lyo umukalamba wa bale- g Am 105:20 ishaonda kabili ishibi shacitende-
peela imfumu ifya kunwa aebele ka ukumina ing’ombe 7 ishaina.
Farao ati: “Ndesokolola imembu 21 Lelo ilyo shacimina ishi ing’o-
shandi buno bushiku. 10 Kwali h Ukt 40:15
mbe, te kuti wishibe no kuti na-
ubushiku ubo mwe Farao mwa- 
shiminapo fimo, pantu shacila-
kalipe pa fyo fwe babomfi benu moneka fye ishaonda kabili ishibi
Ku Kulyo
twacitile. E ico mwabikile ine nge fyo shacilamoneka pa kute-
a Da 5:12
no wali umukalamba wa bale- Imi 7:9, 10
ndeka. E lyo nacishibuka.
mupangila umukate b mu cifungo 22 “Pa numa nacilota imitwe
ca mu ng’anda ya mukalamba ya ngano 7 iikulu kabili iisu-
wa bamalonda. 11 Pa numa ine ma ilefuma mu lupimbili lumo. d
na ena twalotele ifiloto mu bu- b Ukt 40:8 23 Kabili nacilota imitwe na
Da 2:23, 28
shiku bumo bwine. Iciloto ico imbi 7 iya ngano iyacimena, ya-
cila muntu alotele cali no mo ca- ciba iyapapa, iyauminina, kabili
lolele. c 12 Kabili twali no mu- iyapya ku mwela wa ku kabanga.
lumendo umuHebere, umubomfi c Ukt 41:2-4 24 Lyena imitwe ya ngano iyapa-
wa mukalamba wa bamalonda. d pa yacitendeka ukumina imitwe
Ilyo twamushimikile ifiloto, e ai- ya ngano 7 iisuma. E ico nacishi-
lwile ukulingana ne fyo cila mu- d Ukt 41:5-7
mikilako bashimapepo ba finjele-
ntu alotele. 13 Filya fine ailwile ngwe, e lelo tapaciba nangu umo
ifiloto e fyo caishileba. Ine mwa- uwacinondolwela umo iciloto ci-
limbweseshe pa cifulo candi, lelo lolele.” f
ena mwalimukulike.” f e Ukt 41:8 25 E lyo Yosefe aebele Farao
Da 2:2
14 E ico Farao atumine aba ati: “Ifiloto fyenu mwe Farao fi-
kuyaita Yosefe, g kabili balyangu- kwete fye ubupilibulo bumo.
fyenye ukumufumya mu cifu- Lesa wa cine namweba ico
ngo.1h Alibeyele no kufwala ifya f Da 2:27 akacita. g 26 Ing’ombe 7 ishisu-
kufwala fimbi aya na kuli Farao. Da 4:7 ma myaka 7. Ne mitwe ya nga-
15 E lyo Farao aebele Yosefe ati: no 7 iisuma nayo myaka 7. Ifilo-
“Nindota iciloto, lelo tapali uwa to fikwete fye ubupilibulo bumo.
g Da 2:28 27 Ing’ombe 7 ishaonda kabili
41:14 1 Mu ciHebere, “cishima; cilindi.” Ams 3:7 ishibi ishacikonkapo myaka 7, ne
UKUTENDEKA 41:28-48 98
mitwe ya ngano 7 iyapapa, iyapya ICIPA. 41 luka kabili uwaba na mano nga
ku mwela wa ku kabanga, ika- a Imi 7:11 iwe. 40 Niwe wine walaba umu-
ba myaka 7 iya cipowe. 28 E fi- kalamba pa ng’anda yandi, kabili
lya imwebele mwe shikulu Farao abantu bandi bonse bakulakuna-
nati: Lesa wa cine namweba ico kila muli fyonse. a Nine fye nkaba
akacita. umukalamba pali iwe pantu ndi
29 “Kukaba imyaka 7 ilyo mu mfumu.” 41 Kabili Farao aebe-
b Ukt 41:26, 47
calo conse ica Egupti muka- le Yosefe ati: “Mona, ndekusonta
ba ifya kulya ifingi nga nshi. ukuba umukalamba pa calo co-
30 Lelo pa numa ya iyo myaka nse ica Egupti.” b 42 Lyena Fa-
mukapona icipowe pa myaka 7, rao afuulile inindaminwe ya ku-
ica kuti abantu bakalaba no kuti fwatikilako no kufwika Yosefe ku
mu calo ca Egupti mwali ifya c Ukt 41:48, 49 munwe1 wakwe kabili amufwiki-
Imi 7:12 le ifya kufwala ifisuma nga nshi
kulya ifingi, kabili icipowe ci-
kaba mpanga yonse. a 31 Kabili e lyo na kaceni ka mu mukoshi
abantu tabakebukishe ne fya ku- aka golde. 43 Kabili amuninike
lya ifingi ifyali mu calo pa mula- na mwi celeta lya bubili ilya mfu-
ndu wa cipowe icikesakonkapo, mu, kabili abantu balimutangili-
pantu cikaba cipowe icikalamba d Ukt 45:9, 11 le e lyo balebilikisha abati, “Afu-
nga nshi. 32 Apo Farao alotele Ukt 47:13, 19 reki!”1 E fyo amusontele ukuba
 umukalamba pa calo conse ica
iciloto imiku ibili, ninshi ici ci-
ntu nacipampamikwa na Lesa wa Ku Kulyo Egupti.
cine, kabili Lesa wa cine ali no a Ukt 39:6 44 Kabili Farao aebele Yose-
Am 105:21 fe ati: “Nine Farao, takuli uufwi-
kucicita nomba line. Imi 7:9, 10
33 “E ico nomba mwe Farao le ukucita nangu cimo1 mu calo
fwayeni umuntu uwiluka kabili conse ica Egupti nga taumu-
uwa mano no kumulaashika pa suminishe.” c 45 Pa numa Farao
calo ca Egupti. 34 Mwe Farao ainike Yosefe ati Safenati-panea
saleni aba kwangalila mu calo, kabili amupeele Asenati d umwa-
b Da 5:7 na mwanakashi wa kwa Potifera
aba kulapoka umwina umo uwa
fya kulya pa miina 5 mu mya- shimapepo wa ku One1 pa kuti
ka 7 ilyo mu calo ca Egupti mu- abe umukashi wakwe. Kabili Yo-
kaba ifya kulya ifingi. b 35 Ka- sefe atendeke ukwangalila2 ica-
bili lekeni bakalonganike ifya lo ca Egupti. e 46 Yosefe ali ne
kulya fyonse mu myaka iyo ku- c Ukt 44:18 myaka 30 f ilyo aileiminina pa nta-
kaba ifya kulya ifingi, kabili ba- Ukt 45:8 nshi1 ya kwa Farao imfumu ya
katutile ingano mu matala yenu
Imi 7:9, 10 Egupti.
mwe Farao aya mu misumba, ka- Lyena Yosefe afumine pa nta-
bili e mo shikasungilwe. c 36 Ifi nshi ya kwa Farao kabili aile ale-
ifya kulya bakalepeela abantu endauka mu calo conse ica Egu-
mu calo mu myaka 7 ilyo icipowe pti. 47 Kabili mu myaka 7 ilyo
cikapona mu calo ca Egupti, pa d Ukt 46:20 kwali ifya kulya ifingi, mu calo
kuti abantu bekafwa kumo ne fi- mwali ingano ishingi nga nshi.
tekwa.” d 48 Kabili alelonganya ifya kulya
37 Farao na babomfi bakwe fyonse mu myaka 7 mu calo ca
bonse balitemenwe ifyo Yosefe Egupti, kabili aletutila ifya ku-
abapandileko amano. 38 E ico e Am 105:21
41:42 1 Mu ciHebere, “ukuboko.” 41:43
Farao aebele ababomfi bakwe 1 Nalimo abantu balelanda ili ishiwi pa
ati: “Bushe kuti kwaba umu- kuti abantu bamucindike. 41:44 1 Mu
ntu uwaba ngo yu uutungulu- ciHebere, “ukwimya ukuboko kwakwe
lwa no mupashi wa kwa Lesa?” nelyo ulukasa lwakwe.” 41:45 1 E ku-
39 Lyena Farao aebele Yosefe tila, Heliopolisi. 2 Nelyo “ukwendauka
f Imp 4:3
ati: “Apo Lesa nalenga wishi- 2Sa 5:4 mu.” 41:46 1 Nelyo “ilyo atendeke uku-
be fyonse ifi, takuli umbi uwi- Lk 3:23 bomba umulimo wa kwa.”
99 UKUTENDEKA 41:49–42:14
lya mu misumba. Muli cila musu-
mba aletutilamo ifya kulya ifyo
ICIPA. 41
a Ukt 48:5 42 Ilyo Yakobo aumfwile uku-
ti ku Egupti kwali inga-
alefumya mu mabala ayali mupe- b Ukt 50:23 no, a aebele abana bakwe abaume
pi. 49 Yosefe atwalilile ukututi- Imp 1:34, 35 ati: “Cinshi mwikalile mulelole-
la ingano ishingi nga nshi kwati c Ukt 48:17 shanya fye?” 2 Kabili atile: “Ni-
mucanga wa pali bemba, mpaka Imp 1:32, 33 ng’umfwa ukuti ku Egupti kuli
banaka ukushipima, pantu shali- Amg 33:17 ingano. Kabiyeni muyetushitila-
Yos 14:4
fulishe. ko pa kuti twifwa ku nsala.” b
50 Ilyo icipowe cishilatende- d Am 105:17,
18
3 E ico bamunyina ba kwa Yose-
ka, Yosefe afyele abana abau- Imi 7:9, 10 fe 10 c baile mu kushita ingano ku
me babili a muli Asenati umwana e Ukt 41:26 Egupti. 4 Lelo Yakobo talekele
mwanakashi wa kwa Potifera shi- Benjamini d munyina Yosefe, aye
f Ukt 41:30
mapepo wa ku One.1 51 Yose- Imi 7:11 pamo na bamunyina, pantu atile:
fe ainike umwana wakwe ibeli ati “Epali icabipa camucitikila.” e
g Ukt 45:9, 11
Manase,1b pantu atile, “Lesa na- Ukt 47:17 5 E ico bamwana Israele bae-
lenga ndabe ukucula kwandi ko- h Ukt 47:13
ndeele pamo na bambi abale-
nse ne ng’anda ya kwa tata yo- ya ku Egupti mu kushita inga-
i Am 105:21
nse.” 52 Kabili ainike umwana no, pantu na mu calo ca Kanaani
walenga bubili ati Efraimu,1c pa- j Ukt 43:1 mwine mwali icipowe. f 6 Yose-
ntu atile, “Lesa nalenga nakwata k Ukt 41:48, fe e wali umukalamba wa calo
49
abana abengi mu calo umo nacu- Ukt 47:16
ca Egupti, g kabili e waleshiti-
lile.” d sha ingano ku bantu ba mu fya-
l Ukt 47:4
53 Lyena imyaka 7 iyo mu 
lo fyonse. h E ico bamunyina Yo-
calo ca Egupti mwali ifya kulya sefe balile no kumukontamina. i
Ku Kulyo
ifingi yalipwile, e 54 kabili imya- 7 Ilyo Yosefe amwene bamunyi-
 na, ilyo line fye alibeshibe, lelo
ka 7 iya cipowe yalitendeke, nga
filya fine Yosefe alandile. f Icipo- ICIPA. 42 ali-ifungushenye pa kuti bemwi-
we caponene mu fyalo fyo- a Ukt 41:48, shiba. j E ico alandile na bo bu-
49
nse, lelo mu calo conse ica kali bukali kabili abepwishe ati:
b Imi 7:12 “Mwafuma kwi?” na bo batile:
Egupti mwena mwali umukate.1g
55 Ifya kulya mu calo conse ica c 1Im 2:1, 2 “Twafuma ku calo ca Kanaani
Egupti fyasukile fyapwa, kabili d Ukt 35:18, 19 twaisa mu kushita ifya kulya.” k
abantu batampile ukulilila umu- Ukt 42:38 8 E fyo Yosefe aishibe bamu-
Ukt 44:20
kate kuli Farao. h E lyo Farao ae- nyina, lelo bena tabamwishibe.
bele abena Egupti bonse ati: “Ka- e Ukt 43:14 9 Ilyo line Yosefe aibukishe ifilo-
biyeni kuli Yosefe, kabili muye f Ukt 41:57 to alotele pali bena, l kabili abe-
mucite conse ico aleyamweba.” i
Imi 7:11 bele ati: “Muli nengu! Mwishile
56 Icipowe catwalilile ukuba g Ukt 41:44 mu kumona apa kusanshila ica-
pano isonde ponse. j Lyena Yose-
Ukt 45:8 lo cesu!” 10 Na bo batile: “Iyo,
Am 105:21
fe aiswile amatala yonse aya nga- Imi 7:9, 10 mwe shikulu, ababomfi benu be-
no ayo bakwete alashitisha na shile mu kushita ifya kulya.
h Ukt 47:14
bena Egupti, k pantu icipowe ca- 11 Ifwe bonse tuli bana ba mu-
i Ukt 37:7, 9 ntu umo. Tuli ba kaele. Ababomfi
likulile sana mu calo ca Egupti.
57 Kabili abantu mwi sonde lyo-
j Ukt 42:23 benu te nengu.” 12 Lelo atile:
nse baleya ku Egupti ku kushi- k Ukt 37:1 “Mwikaana! Mwishile mu kumo-
ta ingano kuli Yosefe, pantu ici-
Imi 7:11, 12 na apa kusanshila icalo cesu!”
powe calikulile sana pano isonde l Ukt 37:7-9 13 Na bo batile: “Fwe babomfi
ponse. l m 1Im 2:1, 2 benu tuli ba bwananyina 12. m
n Ukf 1:1-4
Tuli bana ba muntu umo n mu
41:50 1 E kutila, Heliopolisi. 41:51 calo ca Kanaani, kabili pali ino
o Ukt 35:18, 19
1 Ilyalola mu kuti “Uulenga Umu- Ukt 42:38
nshita umwaice pali bonse ali na
ntu Alaba.” 41:52 1 Nalimo lyalola mu Ukt 43:7 shifwe, o lelo uyu umbi tabapo.” p
kuti “Ukukwatilapo Umwana na Umbi.” p Ukt 37:27, 35 14 Lelo Yosefe abebele ati:
41:54 1 Nelyo “ifya kulya.” Ukt 44:20 “Filya mwebele nati, ‘Muli
UKUTENDEKA 42:15-35 100
nengu!’ fya cine. 15 Nalamwe- ICIPA. 42 ko ya bamunyina, bababweseshe
sha imone nga mulelanda ici- a Ukt 42:34 indalama shabo cila muntu mu
shinka. Na pali Farao, tamwa- Ukt 43:29 mufuko wakwe, kabili babapeele
fume pano mpaka munyinenwe ifya kulya fya pa lwendo. Ifi fine
umwaice pali imwe bonse akese. a e fyo babacitiile.
16 Tumeni umo pali imwe ayese- b Ukt 45:21, 23 26 Awe babikile ingano pa
nda munyinenwe, lelo imwe mu- mpunda shabo kabili balimi-
leshala mu cifungo. Nga caba ifi ne baya no kuya. 27 Ilyo bafiki-
e lyo nalashininkisha ukuti ifyo le apa kutuushisha, umo aiswile
mulandile fya cine. Lelo nga ta- c Ukt 37:18, 28
umufuko wakwe pa kuti apeele
Ukt 50:17
cabe ifi, ninshi na pali fye Farao, Imi 7:9 impunda yakwe ifya kulya, kabi-
muli nengu.” 17 E ico ababikile li amwene indalama shakwe pa
mu cifungo pa nshiku shitatu. muulu wa mufuko. 28 E lyo ae-
18 Pa bushiku bwalenga shi- bele bamunyina ati: “Nabambwe-
tatu Yosefe abebele ati: “Ine nda- d Ukt 37:21
sesha indalama shandi kabili mo-
tiina Lesa, e ico citeni ifyo nala- neni shili mu mufuko wandi!”
mweba pa kuti mube no mweo. Lyena imitima yabo yalifumine,
19 Nga muli ba kaele, lekeni e Ukt 9:5 balatutuma no kututuma, kabi-
umo pali imwe ashale muli cino li baliloleshenye no kutila: “Cine
cifungo, lelo imwe bambi kuti cine Lesa aletukanda!”
mwaya kabili musende ingano 29 Ilyo bafikile kuli Yako-
sha kuyacefyako insala mu maya- f Ukt 43:30
bo shibo ku calo ca Kanaa-
nda yenu. b 20 Lyena mukalete ni, balimwebele fyonse ifyaba-
munyinenwe umwaice pali imwe citikile abati: 30 “Umukalamba
bonse kuli ine, pa kuti nkamo- g Ukt 42:19 wa cilya calo alandile na ifwe
ne nga ca kuti ifyo mulandile bukali bukali, a kabili atutunge-
fya cine, kabili na imwe tamwa-
nye ukuti twaile mu kulengula
kafwe.” Awe balisumine ukucita
icalo. 31 Lelo twamwebele uku-
ifyo abebele. h Ukt 43:23
 ti: ‘Tuli ba kaele. Tatuli nengu. b
21 Kabili balalanshanya aba- 32 Twafyalwa 12 c kuli Shifwe
ti: “Cine cine tulekandilwa pali Ku Kulyo
umo. Umo tabapo, d e lyo umwai-
munyinefwe, c pantu twalimwe- a Ukt 42:7, 9
ce pali bonse ali na shifwe mu
ne ifyo aculile1 ilyo atupaapee-
calo ca Kanaani.’ e 33 Lelo umu-
te ukuti tumubelele uluse, lelo
kalamba wa cilya calo atwebele
tatwaumfwile. E co tuleculila.”
b Ukt 42:11 ati, ‘Kuli ici e ko ndeishibila uku-
22 E lyo Rubene abaswike ati:
ti muli ba kaele: Lekeni umo pali
“Nalimwebele nati, ‘Mwicita ica-
bipa ku mwaice’ lelo tamwau- imwe ashale na ine. f E lyo imwe
mfwile. d Nomba tuli no mulandu bambi musende ifya kulya fya
c Ukt 42:13
pantu twalisuumishe umulopa kucefyako insala mu mayanda
wakwe.” e 23 Lelo bena tabai- yenu no kuya muleya. g 34 Kabi-
shibe ukuti Yosefe alyumfwi- li mukalete munyinenwe umwai-
le, pantu balebapilibwila fye ifyo d Ukt 37:28, 35 ce pali imwe bonse kuli ine, pa
Yosefe alelanda. 24 E ico ali- kuti nkashininkishe ukuti tamu-
fumine apo baali no kutendeka li nengu lelo muli ba kaele.
ukulila. f Ilyo abweleele kuli bena e Ukt 35:18, 19
Lyena nkamubwesesha munyine-
no kulanda na bo na kabi- Ukt 42:4 nwe, kabili kuti muleisa mu ku-
li, asendele Simeone g ukumufu- shita ifyo mulefwaya muli cino
mya apo baali kabili alimukakile calo.’”
ninshi balemonako. h 25 Lyena 35 Ilyo balefumya ifyali mu
f Ukt 42:19
Yosefe aebele ababomfi bakwe mifuko yabo, basangile uku-
ukuti besushe ingano mu mifu- ti cila muntu mu mufuko wa-
kwe mwali indalama shakwe. Ilyo
42:21 1 Nelyo “umweo wakwe waculile.” g Ukt 42:2 bena na shibo bamwene shi-
101 UKUTENDEKA 42:36–43:16
lya ndalama, balitiinine nga nshi. ICIPA. 42 ti akatila, ‘Kaleteni munyinenwe
36 E lyo Yakobo shibo apundile a Ukt 43:14 kuno’?” a
ati: “Mwanjipaila abana! a Yosefe 8 Lyena Yuda acincishe Israe-
tabapo, b na Simeone talipo, c ka- b Ukt 37:28, 35 le wishi ati: “Lekeni umulume-
bili mulefwaya ukusenda na Be- ndo aye na ine, b kabili lekeni tu-
c Ukt 42:24
njamini! Cinshi ifibi fyonse ifi leya pa kuti imwe na ifwe c na
fyaishila pali ine?” 37 Lelo Ru- d Ukt 37:22 bana besu twifwa. d 9 Nkalamu-
bene aebele wishi ati: “Nga nsha- Ukt 46:9 cingilila.1e Icabipa nga camuciti-
kamubweshe kuli imwe ninshi kila, nine mukapeelelemo umula-
e Ukt 43:8, 9
mukepailemo abana bandi ba- Ukt 44:32
ndu. Nga nshakamubweshe
bili abaume. d Lekeni nje na- kuli imwe ninshi namubembukila
nkwe, nakulamusakamana kabili f Ukt 37:31-34 inshiku shonse. 10 Atubula ku-
nkamubwesha.” e 38 Lelo atile: Ukt 44:20 shingashinga, nga twaliyako imi-
“Umwana wandi ena takaye na ku ibili.”
g Am 89:48
imwe, pantu munyina alifwa ka- Lkm 9:10 11 E ico Israele shibo abebe-
bili ashala fye eka. f Nga ca kuti Ho 13:14 le ati: “Nga e fyo mulefwaya cibe,
icabipa camucitikila mu nshila, Imi 2:27
ninshi citeni ifi: Sendeni ifyawa-
Uks 20:13
ninshi nimwe mukalenga ne wa misha ifya mu calo cino mu mifu-
mfwi nkafwe1g pa mulandu wa h Ukt 37:34, 35 ko yenu, muye na fyo ku mwau-
bulanda.” h Ukt 44:29 me uyo pa kuti mukaye mupeela f

43
 amafuta ayanono aya balsamu, g
Nomba icipowe calikuli-
le sana mu calo. i 2 E ico ICIPA. 43 ubuci ubunono, ifinyamuti, imi-
ilyo ingano isho bashitile ku i Ukt 41:30 kwa umuli ifinyamuti, h amapista-
Egupti shapwile, j shibo abebe- Imi 7:11
ki,1 na maalmonde. 12 Indala-
le ati: “Bweleleniko, muyetushi- j Ukt 42:1, 2
ma isho mwasendele umuku wa
tilako ifya kulya.” 3 E lyo Yuda kubalilapo mushifushe imiku ibi-
amwebele ati: “Uyo mwaume atu- k Ukt 42:15 li kabili mushisende, mubweke-
konkomeshe ati, ‘Nga tamwakese shemo ne ndalama isho bamu-
na munyinenwe mwikamona l Ukt 42:15 bweseeshe mu mifuko yenu. i
icinso candi.’ k 4 Nga mwatusu- Nalimo balufyenye fye. 13 Ka-
m Ukt 32:28
minisha ukuya na munyinefwe, biyeni na munyinenwe, mubwele-
ninshi twalaya mu kumushitila n Ukt 42:13 le kuli uyo muntu. 14 Shi Lesa
ifya kulya. 5 Lelo nga tamwatu-  Uwa Maka Yonse akalenge uyo
suminishe ukuya nankwe, tatwa- Ku Kulyo muntu akabe no luse kuli imwe
ye, pantu uyo mwaume atwebele a Ukt 42:16 pa kuti akaleke munyinenwe
ati, ‘Nga tamwakese na munyine- umbi na Benjamini mukabwele
nwe mwikamona icinso candi.’” l b Ukt 37:26 nabo. Lelo nga nafwilwa abana,
6 Awe Israele m abepwishe ati: Ukt 42:38 ninshi cikabe ifyo fine!” j
“Cinshi mwancitiile icabipa ifi? c Ukt 42:1, 2 15 E ico abana ba kwa Israele
Cinshi mwaebele uyo mwaume basendele ubu bupe, basendele
ukuti mwalikwata munyinenwe d Imi 7:14 ne ndalama isho bafushishe imi-
na umbi?” 7 Bamwaswike aba- ku ibili, e lyo na Benjamini.
ti: “Uyo mwaume alefwaya ukwi- e Ukt 44:32 Lyena balimine baya na ku Egu-
shiba fimo pali ifwe na pali ba- pti kabili bailemonana na Yose-
f Ukt 32:20
lupwa lwesu, atwipwishe ati, fe. k 16 Ilyo Yosefe amwene Be-
‘Bushe shinwe acili uwa mweo? g Ye 8:22 njamini ali pamo nabo, ilyo line
Bushe mwalikwata munyinenwe Ek 27:17 aebele umwaume uwali umukala-
na umbi?’ na ifwe twamwaswi- mba pa ng’anda yakwe ati: “Twa-
h Ukt 37:25
ke ukulingana ne fyo aipwishe. n la aba bantu ku ng’anda kabili
Bushe nga twaishibe shani uku- i Ukt 42:25, 35
43:9 1 Nelyo “nine nkaba iciikatilo.”
42:38 1 Nelyo “nkatetemukile ku Sheol.” j Ukt 42:36 43:11 1 Amapistaki yamoneka kwati ni
Moneni Amashiwi ya mu Baibo ne fyo mbalala, lelo yena yakwata ilangi lya
Yapilibula. k Ukt 37:7, 9 mutuntula ne lya katapakatapa.
UKUTENDEKA 43:17–44:1 102
wipaye inama, upekanye ne fya ICIPA. 43 27 Pa numa abepwishe ifyo bali
kulya, pantu bafwile ukulya na a Ukt 41:39, 40 kabili abepwishe ati: “Bushe shi-
ine ifya kulya fya kasuba.” nwe umukote uo mwanjebele-
17 Ilyo line uyo muntu acitile po ali shani? Bushe acili uwa
ifyo Yosefe amwebele, a kabili ali- b Ukt 42:25, 35 mweo?” a 28 Na bo batile: “Mwe
batwele ku ng’anda ya kwa Yo- shikulu, shifwe ali umutende.
sefe. 18 Lelo aba bantu balitii- Acili uwa mweo.” E lyo bafukeme
nine nga nshi ilyo balebatwala c Ukt 42:3 bafisha ne mpumi panshi. b
ku ng’anda ya kwa Yosefe, kabili 29 Ilyo ainwine amenso no
batendeke ukulanda abati: “Ica- kumona Benjamini munyina1 c
lenga batulete kuno ni ndalama d Ukt 42:27 atile: “Bushe uyu e munyinenwe,
isho batubweseeshe mu mifuko umwaice pali imwe bonse uo
yesu pa kubala. Nomba balatusa- mwanjebelepo?” d Kabili aebele
nsa, batusangule na basha kabili e Ukt 43:12 Benjamini ati: “Shi Lesa akupaa-
balatupoka ne mpunda!” b le we mwana wandi.” 30 Lye-
19 E ico baile ku mwaume na Yosefe alyangufyenye ukufu-
uwali umukalamba pa ng’anda ya f Ukt 42:23, 24 ma apo bali pantu ali ne nsansa
kwa Yosefe kabili balandile na- sana ilyo amwene munyina ica
nkwe pa mwinshi wa ng’anda. kuti afwaile no kwa kuyalilila. E
20 Bamwebele abati: “Mwe shi- g Ukt 43:11 ico aingile mu muputule umu-
kulu! Twalishile ku kushita ifya shali nangu umo e mo ailelili-
kulya pa muku wa kubalilapo. c la. e 31 Pa numa ya kuteka umu-
21 Lelo ilyo twafikile apa ku- h Ukt 43:16
tima, alisambile ku menso e
tuushisha no kutendeka ukwisu- lyo atila: “Tuleteleni ifya kulya.”
la imifuko yesu, twalipapile ilyo 32 Awe bamupekanishishe ifya
twamwene ukuti cila muntu mu kulya eka, nabo babapekanishi-
i Ukt 37:7, 9
mufuko wakwe mwali indalama Ukt 42:6 she beka, na bena Egupti abali
shakwe shonse. d E ico twabwe-  nankwe nabo babapekanishishe
sha ishi indalama. 22 Kabili na- Ku Kulyo beka, pantu abena Egupti tabale-
twisa ne ndalama na shimbi isha a Ukt 43:7 liila pamo na baHebere pantu ba-
kushitamo ifya kulya. Tatwaishi- lemona ukuti ca muselu. f
ba uwabikile indalama mu mifu- 33 Bamunyina ba kwa Yosefe
ko yesu.” e 23 E lyo abebele ati: b Ukt 37:7, 9 babebele ukwikala pa ntanshi ya-
“Cili fye bwino. Mwisakamana. kwe, ibeli1 e lyatampilepo g e lyo
Lesa wenu kabili Lesa wa kwa umwaice pali bonse alekelesha,
shinwe e wabikile icuma mu mi- c Ukt 35:24 kabili baleloleshanya fye ninshi
fuko yenu. Pa kubala nalipo- nabapapa. 34 Yosefe alebapee-
kelele indalama shenu.” Pa numa la ifya kulya, lelo afushishe ifyo
afumishe Simeone no kumutwa- d Ukt 42:13 apeele Benjamini imiku 5 ukucila
la kuli bena. f ifyo apeele bamunyina bambi. h E
24 Lyena uyu mwaume aba- ico bali-ipakishe nga nshi umute-
twele mu ng’anda ya kwa Yo- e Ukt 42:23, 24
beto kabili banwenene pamo na-
sefe kabili abapeele amenshi ya nkwe mpaka baikuta.

44
kusamba amakasa yabo, apee- Pa numa aebele umwau-
le ne mpunda shabo ifya ku- me uwali umukalamba pa
f Ukt 46:33, 34
lya. 25 Awe bapekenye ubu- Ukf 8:26 ng’anda yakwe ati: “Isusha ifya
pe g bwa kwisapeela Yosefe nga kulya mu mifuko ya aba ba-
aisa akasuba, pantu balyumfwi- ntu ifyo bengasenda, ubike ne
le ukuti bali no kuliila ifya kulya g Ukt 49:3
pa ng’anda yakwe. h 26 Ilyo Yo- Amg 21:17 43:29 1 Nelyo “uo afyelwe nankwe inda
sefe aingile mu ng’anda, balimu- imo.” 43:33 1 Mu ciHebere, “ibeli uku-
peele ubupe, kabili balimufuka- lingana no bubeli bwakwe, no mwaice
mine bafisha ne mpumi panshi. i h Ukt 45:22 ukulingana no bwaice bwakwe.”
103 UKUTENDEKA 44:2-26
ndalama sha muntu umo umo ICIPA. 44 le ubukupeme ku cinso cakwe. a
mu mufuko wakwe. a 2 Lelo ubi- a Ukt 42:25 15 Yosefe abebele ati: “Cinshi
ke kapu yandi iya silfere mu mu- mwacitila icabipa ifi kuli ine? Bu-
fuko wa mwaice pali bonse, ne she tamwaishibe ukuti ine nali-
ndalama shakwe isha kushitamo b Ukt 43:12 cenjela mu kusobela ifya ku
ingano.” Awe acitile ukulingana ntanshi?” b 16 E lyo Yuda atile:
ne fyo Yosefe amwebele. “Finshi twalamweba mwe shiku-
3 Ilyo bwacele, balibalekele lu? Kuti twamulondolwela sha-
c Ukt 44:2
baya ne mpunda shabo. 4 Ilyo ni? Kabili twalacita shani pa
bafumine fye mu musumba, Yo- kuti mushininkishe ukuti tuli ba-
sefe aebele umukalamba wa lungami? Lesa wa cine nasa-
ng’anda yakwe ati: “Ima! Ko- d Ukt 43:8 nga ulubembu lwa basha benu. c
Ukt 44:32
nka balya bantu. Nga wabasanga 
Nomba twalaba abasha ba kwa
ubebe auti, ‘Cinshi ico mwabwe- shikulu, ifwe no muntu bacisa-
Ku Kulyo
sesha ububi pa busuma? 5 Bu- nga na kapu!” 17 Lelo abebele
a Ukt 37:7, 9 ati: “Te kuti ncite icabipa ifyo!
she iyi te kapu iyo shikulu
anwenamo kabili iyo abomfya pa Uo bacisanga na kapu e uleba
kusobela ifya ku ntanshi? Ifi mu- umusha wandi. d Lelo imwe, kabi-
citile tafiweme nangu panono.’” b Ukt 44:5 yeni umutende kuli shinwe.”
6 Awe alibasangile no kube- 18 E lyo Yuda apaleme kuli
ba aya amashiwi. 7 Lelo ba- ena no kutila: “Napaapaata mwe
mwebele abati: “Cinshi ico shi- c Ukt 37:18, 28 shikulu, shi lekeni umusha wenu
kulu alandila ifi? Ababomfi benu Ukt 42:21, 22 alande pa kuti mumfwe mwe shi-
te kuti bacite ica musango uyu. kulu, kabili mwifulilwa umu-
8 Moneni, twalimubweseeshe sha wenu, pantu imwe mwaba
indalama ukufuma ku calo ca Ka- d Ukt 44:9 fye nga Farao. e 19 Mwe shiku-
naani isho twasangile mu mifuko lu mwaipwishe fwe basha benu
yesu. b Inga nomba, kuti twaiba amuti, ‘Bushe mwalikwata shi-
shani silfere nelyo golde mu ng’a- e Ukt 41:44 nwe nelyo munyinenwe?’ 20 E
nda ya kwa shikulwinwe? 9 Uo Ukt 45:8 ico twamwebele atuti, ‘Twalikwa-
mwalasanga na kapu pali fwe ba- ta shifwe umukote no mwana
sha benu afwe, na fwe balashala wa mu bukote bwakwe, umwai-
twalaba abasha ba kwa shikulu.” f Ukt 42:13 ce pali ifwe bonse. f Lelo munyi-
10 E ico atile: “Nacibe ukuli- Ukt 43:7 na uo afyelwe nankwe alifwa, g
ngana ne fyo mwalanda. Uwala- kanshi e mwana fye washalapo
sangwa nayo aleba umusha wa- muli nyina, h kabili wishi alimu-
ndi, lelo mwe balashala mwalaba g Ukt 37:31-34 temwa.’ 21 Pa numa mwaebele
aba kaele.” 11 Awe bonse ba- fwe basha benu amuti, ‘Kabiye-
angufyenye ukwikisha imifuko ni kamusendeni pa kuti nkese
yabo panshi kabili cila muntu ai- h Ukt 35:18, 19
mumona.’ i 22 Lelo mwe shikulu
swile umufuko wakwe. 12 Lye- twamwebele atuti, ‘Umulumendo
na alifwaile bwino bwino mu mi- te kuti ashe wishi. Nga asha wi-
fuko. Abaliile pa mufuko wa shi, wishi kuti afwa.’ j 23 Lyena
mukalamba e lyo alekelesha no i Ukt 42:15 mwaebele fwe basha benu amuti,
Ukt 43:29
wa mwaice pali bonse. Asukile ‘Tamwakamone icinso candi na
asanga kapu mu mufuko wa kwa kabili kano mukese na munyine-
Benjamini. c nwe umwaice pali imwe.’ k
j Ukt 42:38
13 E lyo balepwile ifya kufwa- 24 “E ico twalimine no kuya
la fyabo kabili cila muntu abikile kuli shifwe no kuyamweba
icipe cakwe pa mpunda, babwe- ifyo mwatwebele mwe shiku-
lela na ku musumba. 14 Ilyo k Ukt 42:20 lu. 25 Pa numa shifwe atwe-
Yuda d na bamunyina baingile mu bele ati, ‘Bwelelenimo, katu-
ng’anda ya kwa Yosefe, Yosefe shitileniko ifya kulya.’ l 26 Lelo
aali acili mu ng’anda; kabili bawi- l Ukt 43:2 twatile, ‘Te kuti tuye. Nga ca
UKUTENDEKA 44:27–45:12 104
kuti munyinefwe umwaice pali ICIPA. 44 2 Lyena atendeke ukulila
ifwe bonse aleya na ifwe ninshi a Ukt 43:5 umusowa ica kuti abena Egupti
twalaya, pantu tatufwile uku- na ba mu ng’anda ya kwa Fa-
mona icinso ca uyo muntu b Ukt 29:18
rao balyumfwile. 3 Yosefe asu-
nga tatwile no mwaice wesu.’ a Ukt 30:22-24 kile aeba bamunyina ati: “Nine
27 E lyo tata atwebele ati, Ukt 35:18, 19 Yosefe. Bushe tata acili uwa
Ukt 46:19 mweo?” Lelo bamunyina taba-
‘Mwalishiba ukuti umukashi wa-
ndi amfyaliile abana baume ba- mwaswike pantu calibapeseshe
bili. b 28 Lelo umo alinshile ka- c Ukt 37:33 amano. 4 E ico Yosefe aebe-
bili natile: “Cine cine iciswango le bamunyina ati: “Shi palameni
nacimutaakanya!” c kabili nshaba- d Am 16:10
kuli ine.” Nabo bapaleme kuli ena.
la mumona ukushinta na lelo. Lkm 9:10 E lyo atile: “Nine Yosefe mu-
29 Uyu na o nga mwamusenda Ho 13:14 nyinenwe, uo mwashitishe ku
kabili icabipa nga camucitikila,
Imi 2:27
Uks 20:13
Egupti. a 5 Lelo nomba mwiu-
ninshi nimwe mukalenga ne wa mfwa ububi kabili mwilaumana
mfwi nkafwe1d pa mulandu wa pali filya mwanshitishe kuno; pa-
e Ukt 37:34, 35 ntu Lesa e wantumine kuno pa
bulanda.’ e Ukt 42:38
30 “Kabili apo umweo wa kwa Am 88:3 kuti mpusushe imyeo. b 6 Uno e
tata walambatila ku mweo wa mwaka wa bubili uwa cipowe, c
mulumendo, nga nabwelela kuli kabili kucili imyaka 5 iyo kusha-
f Ukt 43:9
tata ukwabula uyu mulumendo, 
kabe ukulima nelyo ukusombo-
31 ilyo akamona fye ukuti tatu- la. 7 Lelo Lesa antumine kuno
ICIPA. 45
li no mulumendo, akafwa, kabi- pa kuti ulupwa lwenu lwiloba1d
g Ukt 43:30
li ninshi fwe basha benu nifwe pano isonde,2 kabili mupusuke
tukalenga shifwe uwa mfwi aka- ukupusuka kukalamba pa kuti
h Imi 7:13 mube aba mweo. 8 Kanshi te
fwe1 pa mulandu wa bulanda.  imwe mwantumine kuno, lelo ni
32 Pantu ne musha wenu nali
Ku Kulyo Lesa wa cine, pa kuti ansonte
iciikatilo pa mulumendo pa kuti
a Ukt 37:28 ukuba mpanda mano1 wa kwa
imufumye kuli wishi. Naebele Imi 7:9 Farao kabili shikulu wa ba mu
tata nati, ‘Nga nshakamubweshe ng’anda yakwe yonse kabili kate-
kuli imwe, ninshi namubembuki- ka wa calo conse ica Egupti. e
b Ukt 47:23, 25
la umuyayaya.’ f 33 E ico no- Ukt 50:20 9 “Angufyanyeni ukubwelela
mba, shi lekeni nine nshale mbe Am 105:17
kuli tata, kabili mukayemweba
umusha wa kwa shikulu ukucila amuti, ‘Ifi e fyo umwana wenu
umulumendo, kabili lekeni umu- c Ukt 41:30 Yosefe alandile: “Lesa alinsonta
lumendo abwelelemo pamo na Ukt 47:18 ukuba shikulu pa calo ca Egupti
bamunyina. 34 Kuti nabwelela conse. f Iseni kuno. Mwikokola. g
shani kuli tata ukwabula umulu- d Ukt 46:26 10 Mukekala mu calo ca Goshe-
mendo? Nshilefwaya nkamone ne, h pa kuti mukabe mupepi na
tata alecula!” ine, e kutila imwe, abana benu,
45
e Am 105:21
Awe Yosefe afililwe ukuila- Imi 7:9, 10 abeshikulu benu, imikuni yenu,
ma pa menso ya babomfi ing’ombe shenu, na fyonse ifyo
bakwe bonse. g E ico abilikishe
f Ukt 45:26
mwakwata. 11 Nkesa mu kula-
ati: “Ebeni abantu bonse bafume mupeela ifya kulya, pantu kuci-
muno!” Takwali nangu umo uwa- li imyaka 5 iya cipowe. i Nga
shele na Yosefe ilyo aisokolwele g Imi 7:14 tamwishile kuno, imwe na ba mu
kuli bamunyina. h ng’anda yenu tamwakakwate ifya
h Ukt 46:33, 34 kulya kabili fyonse ifyo mwakwa-
44:29 1 Nelyo “nkatetemukile ku Sheol.” Ukt 47:1 ta fikaloba.”’ 12 Imwe na mu-
Moneni Amashiwi ya mu Baibo ne fyoYa- Ukf 8:22
pilibula. 44:31 1 Nelyo “nkatentemuki- Ukf 9:26
45:7 1 Nelyo “pakashale abantu pano
le ku Sheol.” Moneni Amashiwi ya mu isonde.” 2 Nelyo “mu calo.” 45:8 1 Mu
Baibo ne fyo Yapilibula. i Ukt 47:12 ciHebere, “wishi.”
105 UKUTENDEKA 45:13–46:7
nyinane Benjamini muleimwena ICIPA. 45 ishikota 10 ishasendele ingano no
ukuti nine wine ndelanda na a Ukt 42:23 mukate ne fya kulya fimbi ifya
imwe. a 13 E ico mufwile uku- kwa wishi ifya pa lwendo. 24 E
yaeba tata pa bucindami bwandi ico alekele bamunyina baya, ka-
bonse mu Egupti na fyonse ifyo b Ukt 46:29 bili ilyo baimine, abebele ati:
mumwene. Nomba angufyanyeni “Mwilaumana mu nshila.” a
ukuyaleta tata.” c Ukt 47:6 25 Lyena bafumine mu Egupti
14 Lyena akumbatile1 Benja- bayafika na mu calo ca Ka-
mini munyina kabili alililile. Be- naani kuli Yakobo shibo. 26 E
njamini na o alililile ninshi d Ukt 41:39, 40 lyo bamushimikile abati: “Yosefe
namukumbatila. b 15 Kabili ato- acili uwa mweo, kabili e kateka
mwene bamunyina bonse no ku- wa calo conse ica Egupti!” b Lelo
e Ukt 45:27 amaka yalipwile, pantu tasumi-
bakumbatila kabili alililile, na pa Ukt 46:5
numa bamunyina balilandile na- ne ifyo bamwebele. c 27 Ilyo ba-
nkwe. mwebele fyonse ifyo Yosefe
16 Aba mu ng’anda ya kwa f Ukt 47:9 abebele kabili ilyo amwene ama-
Farao balyumfwile ukuti: “Ba- celeta ayo Yosefe atumine ku
munyina Yosefe nabesa!” Kabili kumusenda, e lyo Yakobo shi-
Farao na babomfi bakwe bali- g Ukt 46:6 bo aumfwileko bwino. 28 E lyo
temenwe. 17 E ico Farao aebe- Israele atile: “Nomba nashininki-
le Yosefe ati: “Eba bamuno- h Ukt 43:34
sha! Yosefe umwana wandi acili
nko auti, ‘Citeni ifi: Bikeni  uwa mweo! Mfwile ukuyamumo-
ifipe pa nama shenu ishisenda Ku Kulyo
na ilyo nshilafwa!” d
ifipe kabili bweleleni ku calo ca
Kanaani, 18 muyesenda shinwe
a Ukt 42:21, 22
46 E ico Israele asendele fyo-
nse ifyo akwete no kuya
na ba mu mayanda yenu kabi- aya. Ilyo afikile ku Beere-sheba, e
li mwise kuno. Nkamupeela ifi- b Am 105:21 atuulile amalambo kuli Lesa wa
suma ifya mu calo ca Egupti, kwa wishi Isaki. f 2 Lyena Lesa
kabili mukalalya ifikalafuma mu aitile Israele mu cimonwa ubu-
mpanga iyawamisha.’1c 19 Ka- c Ukt 42:38
Ukt 44:27, 28
shiku ati: “Yakobo, Yakobo!” na
bili ndekweba nati ubebe auti: d o ayaswike ati: “Mukwai!” 3 E
‘Citeni ifi: Sendeni amaceleta e ya lyo amwebele ati: “Nine Lesa wa
mu calo ca Egupti mukayesende- d Ukt 46:30 cine, Lesa wa kwa wiso. g Witiina
lamo abana benu abanono, aba-  ukuya ku Egupti, pantu kulya e
kashi benu, e lyo na shinwe. f ICIPA. 46 ko nkalenga ukabe uluko uluka-
20 Mwikasakamikwa pa fipe fye- e Ukt 21:31 lamba. h 4 Nkaya na iwe ku
nu g pantu ifisuma fyonse ifya mu Egupti kabili ine wine nkakubwe-
calo ca Egupti fyenu.’” sha, i kabili ilyo ukafwa Yosefe
21 Awe abana ba kwa Israe- f Ukt 31:42 akaba mupepi na iwe.”1j
Ukf 3:6
le balicitile ifyo babebele, kabili 5 Pa numa Yakobo afumi-
Yosefe abapeele amaceleta uku- ne ku Beere-sheba, na bana
lingana ne fyo Farao amwebele, g Ukt 28:13 ba kwa Israele basendeele Ya-
kabili alibapeele ne fya kulya fya kobo shibo, abana babo abano-
pa lwendo. 22 Cila muntu amu- no, na bakashi babo mu maceleta
peele ica kufwala cimo, lelo h Ukt 12:1, 2 ayo Farao atumine. 6 Basende-
Ukf 1:7
Benjamini ena amupeele isha Amg 26:5 le imikuni yabo ne fipe fyabo
silfere 300 ne fya kufwala 5. h ifyo banonkele mu calo ca Ka-
23 Kabili ifi e fyo atumiine wi- naani. Awe Yakobo na bana ba-
shi: impunda 10 ishasendele ifi- i Ukt 15:16 kwe bonse basukile bafika ku
suma ifya mu Egupti ne mpunda Ukt 28:15
Ukt 47:29, 30
Egupti. 7 Aile ku Egupti pamo
Ukt 50:13 na bana bakwe abaume na bana
45:14 1 Mu ciHebere, “awile pa muko-
shi wa kwa.” 45:18 1 Nelyo “mukalalya 46:4 1 Mu ciHebere, “akabika iminwe ya-
ifyanona ifya mu calo.” j Ukt 50:1 kwe pa menso yobe.”
UKUTENDEKA 46:8-29 106
bakwe abanakashi, na beshiku- ICIPA. 46 Bonse abatuntwike muli Silupa
lu bakwe bonse, e kutila ulupwa a Ukf 1:1-4 na Yakobo bali 16.1
lwakwe lonse. b Ukt 35:23 19 Abana baume ba kwa Ra-
8 Nomba aya e mashina ya 1Im 5:1 kele, muka Yakobo, bali ni Yose-
bana baume ba kwa Israele abai- c Imp 26:5, 6 fe na Benjamini. b
a

le ku Egupti, a Yakobo na bana ba- d Ukt 29:33 20 Yosefe afyele Manase c na

kwe abaume: Ibeli lya kwa Yako- e Imp 26:12, 13 Efraimu d mu calo ca Egupti
bo ali ni Rubene. b 1Im 4:24 muli Asenati, e umwana mwana-
9 Abana baume ba kwa Ru- f Ukt 29:34 kashi wa kwa Potifera shima-
bene bali ni Hanoke, Palu, He- g 1Im 6:16 pepo wa ku One.1
srone na Karmi. c h Ukt 29:35 21 Abana baume ba kwa Be-
Uks 5:5
10 Abana baume ba kwa Si- njamini f bali ni Bela, Bekere,
i Ukt 38:2-5
meone d bali ni Yemuele, Ya- Ashbele, Gera, g Naamani, Ehi,
j Lk 3:23, 33
mini, Ohadi, Yakini, Sohari na Roshe, Mupimu, Hupimu h na
k Ukt 38:30 Ardi. i
Shauli e umwana mwaume uo
umwanakashi umwina Kanaani l Ukt 38:7,
9, 10 22 Aba e batuntwike muli Ra-
afyele. m Imp 26:21
kele na Yakobo. Bonse pamo
11 Abana baume ba kwa 1Im 2:5 bali 14.1
Lebi f bali ni Gershone, Kohati n Imp 26:23, 23 Umwana mwaume1 wa
na Merari. g 24 kwa Dani j ali ni Hushimu. k
1Im 7:1
12 Abana baume ba kwa o Ukt 30:20
24 Abana baume ba kwa Na-
Yuda h bali ni Ere, Onani, She- ftali l bali ni Yaaseele, Guni, Ye-
p Imp 26:26
la, i Perese, j na Sera. k Lelo Ere sere na Shilemu. m
q Ukt 30:21
na Onani bafwiliile mu calo ca 25 Aba e batuntwike muli Bi-
r Ukt 30:11
Kanaani. l lha, uo Labani apeele Rake-
s Imp 26:15-17
Abana baume ba kwa Pere- le umwana wakwe. Bonse aba-
se bali ni Hesrone na Hamuli. m t Ukt 30:13 tuntwike muli Bilha na Yakobo
13 Abana baume ba kwa u Imp 26:44,
45
bali 7.1
Isakari bali ni Tola, Puva, Iyo- v Ukt 29:24 26 Bonse abatuntwike1 muli
bu na Shimrone. n  Yakobo kabili abaile nankwe ku
14 Abana baume ba kwa Se- Ku Kulyo
Egupti, bali 66, ukufumyako aba-
buluni o bali ni Serede, Elone a Ukt 30:24
kashi ba bana bakwe. n 27 Aba-
na Yaaleele. p b Ukt 35:18
na baume abo Yosefe afyele mu
15 Aba e bana baume ba kwa c Ukt 41:51
Egupti bali babili.1 Abantu bo-
Leya abo afyele mu Padani- nse abafumine2 mu ng’anda ya
d Ukt 41:52
aramu. Na Dina umwana mwa- kwa Yakobo abaile ku Egupti
e Ukt 41:50
nakashi q na o amufyalile mu bali 70. o
Padani-aramu mwine. Bonse aba-
f 1Im 7:6
28 Yakobo atumine Yuda p
g 1Im 8:1, 3
tuntwike muli Yakobo na Leya ukuyaeba Yosefe ukuti ali mu
h 1Im 7:12 nshila, aleya ku Goshene. Ilyo
bali 33.
16 Abana baume ba kwa i Imp 26:38-
40
bafikile mu Goshene, q 29 Yose-
Gadi r bali ni Sifyone, Hagi, fe apekenye iceleta kabili aile ku
j Ukt 30:6
Shuni, Esbone, Eri, Arodi na Goshene mu kumonana na Israe-
k Imp 26:42
Areli. s le wishi. Ilyo bamonene, ilyo
l Ukt 30:8
17 Abana baume ba kwa line alimukumbatile1 kabili alili-
m Imp 26:48,
Ashere t bali ni Imna, Ishba, 49
46:18 1 Nelyo “imyeo 16.” 46:20 1 E ku-
Ishbi na Beria, kabili Sera e wali n Ukt 35:10, 11
tila, Heliopolisi. 46:22 1 Nelyo “imyeo
nkashi yabo. o Ukf 1:5
14.” 46:23 1 Mu ciHebere, “abana bau-
Abana baume ba kwa Beria Amg 10:22
Imi 7:14 me.” 46:25 1 Nelyo “imyeo 7.” 46:26
bali ni Hebere na Malkiele. u 1 Nelyo “imyeo yonse iyatuntwike.”
p Ukt 43:8
18 Aba e batuntwike muli Si- Ukt 44:18 46:27 1 Nelyo “imyeo ibili.” 2 Nelyo
lupa v uo Labani apeele Leya q Ukt 45:10 “Imyeo yonse iyafumine.” 46:29 1 Mu
umwana wakwe umwanakashi. Ukt 47:1 ciHebere, “awile pa mukoshi wakwe.”
107 UKUTENDEKA 46:30–47:16
lile pa nshita iitali.1 30 Lyena ICIPA. 46 la konse uko ulefwaya. Ubapeele
Israele aebele Yosefe ati: “Nomba a Ukt 41:39, 40 impanga iyawamisha mu calo ca
kuti nafwa, pantu namona icinso Egupti apo bengekala. a Leka be-
cobe, kabili naishiba ukuti ucili b Ukt 45:19 kale mu calo ca Goshene, kabili
uwa mweo.” Imi 7:13 nga ca kuti pali abaume abakosa
31 E lyo Yosefe aebele bamu- abo waishiba, ubapeele umulimo
c Ukt 31:17, 18 wa kusunga ifitekwa fyandi.”
nyina na ba mu ng’anda ya kwa Ukt 47:3
wishi ati: “Lekeni ndeyaeba Fa- 7 Lyena Yosefe atwele Yako-
rao a ukuti, ‘Bamunyinane na ba d Ukt 31:38 bo wishi kuli Farao pa kuti amwi-
mu ng’anda ya kwa tata abali shibe, kabili Yakobo apaalile Fa-
mu calo ca Kanaani nabesa e Ukt 46:6 rao. 8 Farao aipwishe Yakobo
kuno. b 32 Aba bantu ni baka- ati: “Bushe muli ne myaka inga?”
cema, c balateka ifitekwa, d kabili f Ukt 30:35, 36 9 Yakobo ayaswike Farao ati:
nabesa ne mikuni yabo ne ng’o- “Imyaka iyo nalulumba,1 myaka
mbe shabo na fyonse ifyo bakwa- g Ukt 45:17, 18 130. Imyaka naikala inono kabi-
ta.’ e 33 Ilyo Farao akamwita no Ukt 47:27 li ya kuculacula. b Tayafika na ku
kumwipusha ati, ‘Mulimo nshi myaka iyo ifikolwe fyandi fyalu-
mubomba?’ 34 mukasuke amu- h Ukt 43:32 lumbile.”2c 10 Pa numa Yakobo

ti, ‘Fwe babomfi benu tuli ba- alipaalile Farao, aya no kuya.
ICIPA. 47
kacema ukutula ku bwaice bwe- 11 E ico Yosefe alekele wi-
su ukushinta na lelo, nga filya i Ukt 46:31
shi na bamunyina bakwata apa-
fine ifikolwe fyesu fyali.’ f Lye- kwikala, kabili abapeele impanga
na Farao akamuleka mukekale j Ukt 45:10
Ukf 8:22
iyawamisha mu calo ca Egupti,
mu calo ca Goshene, g pantu abe- mu Raamsese, d ukulingana ne
na Egupti balisuula onse uucema k Imi 7:13 fyo Farao amwebele. 12 Kabili
impaanga.” h Yosefe alepeela wishi na bamu-

47 E ico Yosefe aile-eba Fa-

rao i ati: “Tata na bamunyi-
l Ukt 12:16
Ukt 26:12, 14
Ukt 31:17, 18
nyina na ba mu ng’anda ya kwa
wishi bonse ifya kulya,1 ukuli-
nane nabesa ukufuma ku calo ca Ukt 46:33, 34
ngana ne mpendwa ya bana
Kanaani ne mikuni yabo ne ng’o- babo.
mbe shabo na fyonse ifyo ba- m Ukt 15:13 13 Nomba mu calo ca Egupti
kwata, kabili bali mu calo ca Amg 26:5 na mu calo ca Kanaani tamwa-
Goshene.” j 2 Asendelepo bamu- Am 105:23 li ifya kulya,1 pantu icipowe ca-
Imi 7:6
nyina 5 no kubatwala kuli Farao. k likulile nga nshi, kabili abaleika-
3 E lyo Farao aipwishe bamu- n Imi 7:11
la muli ifi fyalo amaka yalipwile
nyina ba kwa Yosefe ati: “Mulimo pa mulandu wa cipowe. e 14 Yo-
nshi mubomba?” Nabo bamwa- o Ukt 45:10
sefe alepoka indalama shonse
swike abati: “Fwe babomfi benu  isho abantu mu calo ca Egupti
tuli bakacema ba mpaanga, nge Ku Kulyo
na mu calo ca Kanaani bale-
fyo ifikolwe fyesu fyali.” l 4 Lye- a Ukt 45:17, 18
shitamo ingano, f kabili aleshi-
na baebele Farao abati: “Twishi- twala mu ng’anda ya kwa Farao.
le ku kutubilisha muli cino calo, m b Yb 14:1, 2
15 Indalama isho abena Egupti
pa mulandu wa kuti mu calo na bena Kanaani bakwete shasu-
ca Kanaani tamwaba umulemfwe c Ukt 25:7 kile shapwa, kabili abena Egupti
wa kuliisha imikuni ya babomfi Ukt 35:28 bonse batendeke ukuya kuli Yo-
benu, pantu icipowe calikosa. n E sefe balamweba abati: “Tupeele-
ico shi lekeni fwe babomfi benu d Ukt 45:10 niko ifya kulya! Cinshi twalafwi-
twikale mu calo ca Goshene.” o Ukf 1:8, 11
Ukf 12:37
la pa menso yenu pa mulandu
5 E lyo Farao aebele Yosefe Imp 33:3 wa kuti indalama nashipwa?”
ati: “Wiso na bamunonko nabesa 16 E lyo Yosefe atile: “Indalama
kuli iwe. 6 Kuti waleka baika- e Ukt 41:30, 31
47:9 1 Nelyo “iyo naba umulebeshi.”
46:29 1 Nelyo “alilile pa mukoshi wakwe f Ukt 41:56 2 Nelyo “iyo bali abalebeshi.” 47:12, 13
imiku iingi.” Ukt 44:25 1 Mu ciHebere, “umukate.”
UKUTENDEKA 47:17–48:3 108
shenu nga nashipwa, leteni ifite- ICIPA. 47 ikalaba yenu kabili eyo mukale-
kwa fyenu pa kuti imupeele ifya a Ukt 41:48, 49 fumyapo imbuto sha kubyala ne
kulya.” 17 E ico batendeke uku- sha kulya imwe na ba mu maya-
twala ifitekwa fyabo kuli Yosefe, nda yenu na bana benu.” 25 E
kabili alebapeela ifya kulya nga b Ukt 41:45
ico batile: “Mwapususha imyeo
batwala bakabalwe babo, imiku- yesu. a Nga mwatemwa mwe shi-
ni ne ng’ombe, ne mpunda. E fyo kulu, lekeni tube abasha ba kwa
alebapeela ifya kulya pa fitekwa Farao.” b 26 Lyena Yosefe abiki-
c Ukt 41:34
fyabo fyonse ifyo balemutwalila le icipope ico abena Egupti ba-

muli ulya mwaka. konka ukushinta na lelo, ica kuti
Ku Kulyo
18 Ilyo ulya mwaka wapwile, Farao alepeelwa umwina umo pa
a Ukt 45:5
batendeke ukuya kuli ena mu Imi 7:11
miina 5. Impanga ya bashimape-
mwaka wakonkelepo balamweba po e ishali fye iya kwa Farao. c
abati: “Tatwamufise mwe shiku- 27 Abena Israele batwalilile
lu ukuti indalama ne fitekwa na- ukwikala mu calo ca Egupti, mu
b Ukt 47:19
tupwisha ukumupeela mwe shi- Goshene, d kabili balikwete ifintu
kulu. Tapashele nangu kamo aka ifingi, balifyele abana, kabili ba-
kumupeela mwe shikulu, kano lifulile nga nshi. e 28 Kabili Ya-
fye imibili yesu ne mpanga yesu. c Ukt 47:22 kobo aikele mu calo ca Egupti
19 Cinshi twalafwila pa menso imyaka 17. E ico imyaka Yakobo
yenu, ne mpanga yesu ikalekele- ali no mweo yali 147. f
shiwe? Tushiteni pamo ne mpa- d Ukt 47:4 29 Inshita ya kuti Israele afwe
nga yesu mu fya kulya, na ifwe yalepalama, g e ico aitile umwa-
tukaba abasha ba kwa Farao, ka- na wakwe Yosefe no kumweba
bili impanga yesu nayo ikaba ya- e Ukf 1:7 ati: “Nomba nga walintemwa, shi
kwe. Tupeeleniko imbuto sha Amg 10:22 bika ukuboko kobe mwi samba
kubyala pa kuti twifwa ne mpa- Am 105:24 lye tanta lyandi, kabili unange
nga yesu ilekeleshiwa.” 20 Lye- Imi 7:17
ukutemwa ukushipwa no kuti uli
na Yosefe ashitiile Farao impa- wa cishinka kuli ine. Wikanshii-
nga yonse iya bena Egupti, pantu ka mu Egupti. h 30 Nga nafwa,1
umwina Egupti onse ashitishe f Ukt 47:9 ukamfumye muno mu Egupti no
impanga yakwe pa mulandu wa kuyanshiika mu nshiishi ya fiko-
kuti icipowe calikulile nga nshi; lwe fyandi.” i Na o atile: “Nkaci-
ne mpanga yaishileba ya kwa Fa- g Ukt 49:33 ta ukulingana ne fyo mwalanda.”
rao. 31 E lyo atile: “Lapa kuli ine.” Na
21 Lyena aebele abantu aba- o alilapile. j E lyo Israele akonta-
leikala mu ncende shalekana- h Ukt 46:4 miine ku mitwe ya busanshi bwa-
lekana ukuti bakuukile mu Ukt 50:13 kwe. k

48
misumba iyali mupepi no ko ba- Imi 7:15, 16
Pa numa ya ifi fintu,
leikala. a 22 Impanga iyo asha- Yosefe bamwebele ukuti:
shitile fye ya bashimapepo, b “Mona amaka ya kwa wiso yele-
pantu ifyo bashimapepo balelya i Ukt 25:9, 10 yalepwa.” E ico asendele abana
fyalefuma kuli Farao kabili ba- Ukt 49:29, 30
bakwe babili abaume Manase na
leikalila mu fya kulya ifyo Fa- Efraimu no kuya mu kumona Ya-
rao alebapeela. E co bashashiti- kobo. l 2 Lyena Yakobo bamwe-
shiishe impanga yabo. 23 E lyo j Ukt 50:5 bele ukuti: “Umwana wenu Yo-
Yosefe aebele abantu ati: “Mone- sefe aisa mu kumumona.” E ico
ni, lelo nimushita imwe ne mpa- Israele ali-ikoseleshe, aima aika-
nga yenu, nomba muli ba kwa Fa- k He 11:21 la na pa busanshi bwakwe. 3 E
rao. Imbuto ishi, muyemutande.  lyo Yakobo aebele Yosefe ati:
24 Nga mwasombola, mukale- ICIPA. 48
peelapo Farao umwina umo pa l Ukt 41:50 47:30 1 Mu ciHebere, “nalaala nge fya-
miina 5, c lelo imiina 4 iikalashala Yos 14:4 laala ifikolwe fyandi.”
109 UKUTENDEKA 48:4-20
“Lesa Wa Maka Yonse amone- ICIPA. 48 mu ku kuboko kwa ku kuso ukwa
ke kuli ine ku Lusi mu calo ca Ka- a Ukt 28:13, 19 kwa Israele e lyo Manase ku kwa
naani kabili alimpaalile. a 4 Ka- Ho 12:4 ku kulyo. 14 Lelo Israele abiki-
bili anjebele ati, ‘Nkalenga le ukuboko kwakwe ukwa ku ku-
b Ukt 35:10, 11
ukafyale abana abengi, nkakufu- lyo pa mutwe wa kwa Efraimu,
sha kabili nkalenga ukabe ulu- c Ukt 28:13, 14 nangu ca kutila e wali umwai-
kuta lwa bantu ulukalamba, b ka- ce, no kuboko kwakwe ukwa
bili nkapeela icalo ici ku bana1 d Yos 14:4 ku kuso akubikile pa mutwe wa
bobe abakatuntuka muli iwe pa 1Im 5:1 kwa Manase. Alishibe ico acitiile
kuti cikabe icalo cabo umuyaya- e Ukt 35:23
ifi nangu ca kuti Manase e wali
ya.’ c 5 Nomba abana bobe abau- ibeli. a 15 Lyena apaalile Yosefe
me abo wafyele mu calo ca Egupti f Yos 13:29 ati: b
ilyo nshilaisa kuno, bena bandi. d Yos 16:5
“Lesa wa cine uo abafyashi
Efraimu na Manase bakaba bandi bandi Abrahamu na Isaki
g Ukt 35:19
nga filya fine Rubene na Simeone baleumfwila, c
baba. e 6 Lelo abana abo ukafya- h Mk 5:2 Lesa wa cine uuncema inshi-
lilapo bakaba bobe. Bena bakapo- ta yonse iya mweo wandi
kela ubupyani bwabo mwi shina i 1Sa 17:12 ukushinta na lelo, d
lya kwa Efraimu ne lya kwa Mana- Mt 2:6
16 Malaika uumpususha ku ma-
se. f 7 Nomba ilyo nalefuma ku j Ukt 41:50 fya yonse, e apaale abalu-
Padani, Rakele afwiliile g pa mba- mendo. f
li yandi mu calo ca Kanaani ninshi k He 11:21
Leka benikwe ishina lyandi
kucili intamfu iikalamba ukufika ne lya bafyashi bandi Abra-
ku Efrati. h E ico namushiikile mu l Ukt 37:34, 35
Ukt 42:36 hamu na Isaki,
mbali ya nshila ya ku Efrati, e ku- Ukt 46:30 Leka bafule babe abengi nga
tila Betelehemu.” i
nshi mu calo.” g
8 Lyena Israele amwene aba- m Ukt 41:52
na baume ba kwa Yosefe kabi- 17 Ilyo Yosefe amwene uku-
li amwipwishe ati: “Ni bani aba?” n Ukt 41:51 ti wishi abikile ukuboko kwakwe
 ukwa ku kulyo pa mutwe wa kwa
9 Yosefe na o ayaswike wishi ati:
“Bana bandi abo Lesa ampeela Ku Kulyo Efraimu, tatemenwe, e ico aike-
muli cino calo.” j E lyo amwebe- a Ukt 41:51 te ukuboko kwa kwa wishi pa
le ati: “Balete kuno, uleke mba-
Ukt 46:20 kuti akufumye pa mutwe wa kwa
paale.” k 10 Nomba Israele ali na Efraimu akubike pa mutwe wa
b 1Im 5:2
kafiifi pa menso kabili talemo- kwa Manase. 18 Yosefe aebele
na sana pa mulandu wa buko- c Ukt 17:1 wishi ati: “Mwicita ifi tata, pa-
te. E ico Yosefe abapalamike kuli Ukt 24:40 ntu uyu e beli. h Bikeni ukuboko
wishi, na o alibatomwene kabili kwenu ukwa ku kulyo pa mutwe
alibafukatiile. 11 Israele aebele
d Ukt 28:13
Am 23:1
wakwe.” 19 Lelo wishi alikeene
Yosefe ati: “Nshaleti nkamona kabili atile: “Ninjishiba mwana
icinso cobe, l lelo Lesa alenga na- e Ukt 28:15 wandi, ninjishiba. Na o wine aka-
mona na bana1 bobe.” 12 Lye-
Ukt 31:11 ba uluko lwa bantu kabili aka-
Am 34:7
na Yosefe abafumishe mu ceni ba uwacindama. Lelo umwaice
ca kwa Israele, kabili alifukeme f Ukt 32:26 wakwe akacilapo ukucindama, i
ninshi nalosha icinso cakwe pa- kabili abana1 bakwe bakafula ica
nshi. g Ukf 1:7 kuti bakaba inko.” j 20 E ico ali-
Imp 26:34, twalilile ukubapaala pali bulya
13 Nomba Yosefe aikete Efrai- 37
mu m ku kuboko kwakwe ukwa ku bushiku k ati:
kulyo e lyo Manase n ena amwike- h Ukt 41:51 “Ilyo abena Israele
te ku kuboko kwakwe ukwa balepaala, lekeni balemulu-
i Imp 2:18-21 mbula abati,
ku kuso kabili abapalamike kuli
Israele wishi. Lyena abikile Efrai- j Imp 1:32, 33 ‘Shi Lesa alenge ube nga
Efraimu kabili nga Mana-
48:4, 11, 19 1 Mu ciHebere, “ulubuto.” k He 11:21 se.’”
UKUTENDEKA 48:21–49:17 110
E ico ilyo Israele alebapaala ICIPA. 48 8 “Lelo iwe Yuda, a bamuno-
alebalilapo ukulumbula Efraimu a Ukt 50:24 nko bakakulumbanya. b Ukaci-
ilyo ashilalumbula Manase. mfya abalwani bobe.1c Abana
b Ukt 15:14
21 Lyena Israele aebele Yose- Ukt 26:3 baume ba kwa wiso bakaku-
fe ati: “Mona, ine ndefwa, a lelo Amg 31:8 kontamina. d 9 Yuda mwana wa
Lesa akaba na imwe kabili aka-  nkalamo. e We mwana wandi, nga
mubwesesha ku calo ca fikolwe ICIPA. 49 walya inama wikete, ukafumapo.
fyenu. b 22 Kanshi nakupeela c Amg 33:6 Nafukama, kabili nainyunsa kwa-
impanga1 iikalamba ukucila iya d Ukt 29:32
ti ni nkalamo, kabili apo aba nge
bamunonko, iyo napokele abena Ukf 6:14 nkalamo, nani engapama ukumu-
Amore ku lupanga lwandi na ku 1Im 5:1 balamuna? 10 Inkonto ya bufu-
buta bwandi.” e Ukt 35:22
mu tayakafume kuli Yuda, f na-

49 Kabili Yakobo aitile abana ngu ni nkonto ya kwa kateka

f Ukt 29:33, 34 tayakafume mu ceni cakwe,
bakwe no kubeba ati: “Lo- Ukt 35:23
nganeni pa kuti imwebe ifikaciti- mpaka Shilo1 akese, g kabili aba-
ka kuli imwe ku ntanshi. 2 Lo- g Ukt 34:25 ntu na bantu e o bakalaumfwi-
nganeni kabili kutikeni, mwe h Ukt 34:7
la. h 11 Akakakila impunda ya-
bana baume ba kwa Yakobo, ku- kwe ku cimuti ca mwangashi no
tikeni kuli shinwe Israele. i Ukt 34:25 mwana wa mpunda wakwe aka-
3 “Rubene, c niwe ibeli lyandi, d j Yos 19:1 mukakila ku cimuti ca mwanga-
amaka yandi, kabili niwe intende- Yos 21:41 shi icisuma nga nshi, kabi-
 li akawasha ifya kufwala fyakwe
kelo ya maka ya bufyashi bwandi,
niwe wacilapo ukucindama kabi- Ku Kulyo mu mwangashi no mwingila wa-
li niwe wacilapo ukukosa. 4 Ta- a Ukt 29:35 kwe akauwasha mu mwanga-
wakacile bamunonko pantu waba
Amg 33:7 shi uwakashika. 12 Amenso ya-
nge lyeshi ilyo bashingacilikila, b Ukt 43:8, 9 kwe yalikashika ku mwangashi,
pantu waleele no mukashi wa Ukt 46:28 na meno yakwe yalibuuta ku mu-
1Im 5:2 kaka.
kwa wiso. e Pali ilya nshita wali-
kowesha1 ubusanshi bwandi. Wa- c Aba 1:2 13 “Sebuluni i akekala ku lula-
leele no mukashi wandi! mba lwa bemba, uko amato aya-
d Imp 10:14
5 “Simeone na Lebi ni ba- 2Sa 5:3 kalamba yeminina, j no mupaka
munyina. f Babomfya ifyanso fya- wakwe ukalola ku Sidone. k
e Uks 5:5
bo pa kucita ubunkalwe. g 6 We 14 “Isakari l ni mpunda iyako-
mweo1 wandi wiba mwi bumba f Imp 24:17 sa amafupa, iikeele iletuusha
lyabo. Wiba mu lukuta lwabo we
2Sa 2:4 ne fipe fibili pa numa yaiko.
2Sa 7:16, 17
mutima wandi, pantu mu buka- 15 Kabili akamona ukuti apa ku-
li bwabo baipeye abantu, h kabi- g Es 9:6 tuushisha pasuma no kuti icalo
Ek 21:27 cisuma. Akatundamika ukubeya
li baputwile imishipa ya ng’ombe Lk 1:32
ku musamwe fye. 7 Ubukali He 7:14 kwakwe pa kusenda ifipe kabili
bwabo tabwawama,1 pantu bwa- akasumina ukulabomba umuli-
h Am 2:8
lengele bacita ubunkalwe, ne ci- Es 11:10
mo uwakosa nga ulya umusha
fukushi cabo naco tacawama,2 Mt 2:6 abomba.
pantu calengele bacita ulukaa- 16 “Dani m umo pa mikowa ya
i Amg 33:18,
kala. i Nkabapashila muli Yakobo 19 kwa Israele, akapingula abantu
kabili nkabasalanganishisha muli bakwe. n 17 Dani akaba insoka
j Mt 4:13
Israele. j mu mbali ya nshila, insoka ya
k Yos 19:10 masengo mu mbali ya nshila, ii-
48:22 1 Nelyo “impanga iyasuluka.” suma ku nyantilo sha kwa kaba-
l Amg 33:18
49:4 1 Nelyo “wasaalwile.” 49:6 1 Mo- 1Im 7:5 lwe pa kuti uunininepo awe ubu-
neni Amashiwi ya mu Baibo ne fyo
Yapilibula. 49:7 1 Mu ciHebere, “bube m Amg 33:22 49:8 1 Mu ciHebere, “ukuboko kobe ku-
ubwatiipwa.” 2 Mu ciHebere, “cibe ica- n Aba 13:2, 24 kaba pa mikoshi ya balwani bobe.”
tiipwa.” Aba 15:20 49:10 1 Ilyalola mu kuti “Umwine.”
111 UKUTENDEKA 49:18–50:6
seneme. a 18 Nkalolela inshita ICIPA. 49 29 Pa numa abebele ati: “Ndi
ilyo mukatupususha, mwe Ye- a Aba 14:19 no kufwa nge fyafwa ifikolwe
hova. Aba 15:15 fyandi.1a Mukanshiike mu luce-
19 “Gadi b ifipondo fikamusa- b Amg 33:20 ngo ulwaba mu mpanga ya kwa
nsa, lelo akafisanshila ku numa.1c Efrone umwina Hiti umo ba-
20 “Ashere d akakwata ifya ku-
c Yos 13:8 shiika ifikolwe fyandi, b 30 ulu-
lya1 ifingi,2 kabili akalapeela d Amg 33:24 cengo ulwaba mu mpanga ya
abantu ifya kulya ifisuma ifyo ne Makpela iyalungatana na Mamre
e 1Is 4:7, 16
mfumu ingalya. e mu calo ca Kanaani, impanga
21 “Naftali f ni nsebula iikota f Amg 33:23 iyo Abrahamu ashitile kuli Efro-
iibutuka sana. Alanda ifisuma. g ne umwina Hiti pa kuti ibe impa-
g Mt 4:13, 15
nga ya kushiikamo. 31 Mulya e
22 “Yosefe h musambo wa ci-
h Amg 33:13-17 mo bashiikile Abrahamu no mu-
muti icitwala ifisabo, icimuti ici- kashi wakwe Sara. c Mulya e mo
twala ifisabo pa kamfukumfuku i Ukt 37:5, 8
bashiikile Isaki d no mukashi wa-
Ukt 40:15
ka menshi, kabili imisambo ya kwe Rebeka, kabili mulya mwine
ciko yalicila icibumba. 23 Lelo j Ukt 50:20
e mo nashiikile Leya. 32 Impa-
aba mata balemucusha sana, ba- nga no lucengo ulwabamo fyashi-
k Yos 1:1, 6
limulashile kabili balimupatile. i Aba 11:32 tilwe ku batuntwike muli Hete.” e
24 Lelo tafumishe ubuta bwa- 33 E fyo Yakobo apwishi-
l Amg 33:13
kwe umo bwaleikala, j kabili ama- she ukweba abana bakwe abau-
boko yakwe yali ayakosa kabili m Yos 17:14 me ifyo balingile ukucita. Awe
yaleangufyanya ukulasa imifwi. k aleele pa busanshi kabili alifwile
n Amg 33:16
Uwalengele abe ifi mwaume wa nge fyafwile ifikolwe fyakwe.1f
maka uwa-afwile Yakobo, kace- o Amg 33:12
ma, kabili ilibwe lya kwa Israele.
25 Afuma1 kuli Lesa wa kwa
p Aba 20:15, 16
1Sa 9:16
50 Lyena Yosefe akontamine
pali wishi g kabili alukwi-
she ifilamba e lyo amutomona.
wishi, kabili akamwafwa, kabi-
q Est 2:5 2 Pa numa Yosefe aebele aba-
li aba no Wa Maka Yonse, kabi- Est 8:7 bomfi bakwe, bakondapa, uku-
li Lesa akamupaala amapaalo ya
r He 11:21 ti bomike h icitumbi ca kwa wishi.
ku muulu sana, amapaalo ya pa-
 Awe bakondapa baumike umubi-
nshi sana, l na mapaalo ya mabele li wa kwa Israele, 3 kabili caba-
na ya mwi fumo. 26 Amapaalo Ku Kulyo
sendeele inshiku 40 pa ku-umika,
ya kwa wishi yakacila amapaalo a Ukt 35:29
Ukt 49:33 pantu e nshiku shalepitapo pa
ya mpili sha muyayaya, yakacila kuti bomike umubili, kabili abe-
na pa fisuma fya tupili twa mu- b Ukt 23:17, 18
na Egupti bamulooseshe inshi-
yayaya. m Yakalaba pa mutwe wa c Ukt 23:2, 19 ku 70.
kwa Yosefe uwapaatulwa kuli ba- Ukt 25:9, 10
4 Ilyo inshiku sha kumuloo-
munyina, na pa cilongwe ca ku d Ukt 35:29 sha shapwile, Yosefe aebele aba-
mutwe wakwe. n lashi1 ba kwa Farao ati: “Nga
27 “Benjamini o akalalepaula e Ukt 23:17, 18
mwalintemwa, shi kebeni Farao
ngo mumbulu. p Ulucelo akalalya f Imi 7:15 amuti Yosefe atila: 5 ‘Tata anje-
inama iyaipaiwa kabili icungulo  bele ati: “Mona ine ndefwa. i
akala-akanya ifyapokololwa.” q ICIPA. 50 Lapa kuli ine j ukuti ukanshii-
28 Aba bonse e mikowa ya g Ukt 46:4 ka mu nshiishi yandi k iyo naimbi-
kwa Israele 12, kabili ifi e fyo le mu calo ca Kanaani.” l E ico,
h Ukt 50:26
shibo abebele ilyo alebapaala. shi lekeni njeshiika tata, kabi-
Apaalile cila muntu ipaalo ilya- i Ukt 48:21 li pa numa nkabwela.’” 6 Farao
mulingile. r j Ukt 47:29-31 amwebele ati: “Kabiye kashiike
49:19 1 Mu ciHebere, “ku fitende.” k Ukt 46:4 49:29 1 Mu ciHebere, “Ndi no kulonga-
49:20 1 Mu ciHebere, “umukate.” 2 Mu Ukt 47:29 nikwa ku bantu bandi.” 49:33 1 Mu ci-
ciHebere, “ifyanona.” 49:25 1 E kutila, l Ukt 23:17, 18 Hebere, “alonganikwe ku bantu bakwe.”
Yosefe. Ukt 49:29, 30 50:4 1 Nelyo “aba mu ng’anda.”
UKUTENDEKA 50:7-26 112
wiso ukulingana ne fyo alengele ICIPA. 50 wiso ashilafwa atile: 17 ‘Ifi e
ulape.” a a Ukt 47:31 fyo mukebe Yosefe amuti: “Nde-
7 Awe Yosefe aile mu kushii- kupaapaata ukuti, ubelele bamu-
ka wishi pamo na babomfi ba nonko uluse pa fyo bakulufyenye
b Am 105:21,
kwa Farao bonse, abakalamba b 22 na pa lubembu ulo bacitile ilyo
ba mu ng’anda ya kwa Farao bacitile icabipa kuli iwe.”’ E ico
ne ntungulushi shonse isha mu nomba, shi belela ababomfi ba
calo ca Egupti 8 na ba mu ng’a- c Ukt 46:27 kwa Lesa wa kwa wiso uluse pa
nda ya kwa Yosefe bonse na ba- fyo bakulufyenye.” Awe Yosefe
munyina, pamo na ba mu ng’a- d Ukt 41:43 alukwishe ifilamba ilyo aumfwi-
nda ya kwa wishi. c Mu Goshene Ukt 46:29 le aya amashiwi. 18 Lyena ba-
mwashele fye abana babo abano- munyina nabo bailemufukamina
no ne mikuni yabo ne ng’ombe no kumweba abati: “Tuciteni ifyo
shabo. 9 Aile pamo na bali mu e Ukt 47:29
mulefwaya, tuli basha benu!” a
maceleta d na bali pali bakaba- 19 Yosefe abebele ati: “Mwisaka-
lwe, kabili ibumba lyalikulile nga f Ukt 23:17, 18 mana. Bushe nine Lesa uwa
nshi. 10 Lyena bafikile apaku- Ukt 25:9, 10
kuti imupingule? 20 Nangu ca
pumina ingano pa Atadi, mu ci- Ukt 35:27
Ukt 49:29, 30 kuti mwalefwaya ukuncita icibi, b
tungu ca Yordani, kabili palya e Lesa alengele icisuma e cacitika
po balooseshe ukuloosha kuka- pa kuti apusushe imyeo ya bantu
lamba kabili ukwa bulanda, ka- g Ukt 37:18, 28
abengi, nge fyo alecita buno bu-
bili Yosefe alooseshe wishi inshi- Ukt 42:21
shiku. c 21 E ico nomba mwisa-
Am 105:17
ku 7. 11 Ilyo abaleikala mu calo  kamana. Nakulamupeela na bana
ca Kanaani bamwene ifyo bale- benu abanono ifya kulya.” d Awe
Ku Kulyo
loosha apakupumina ingano pa alibasansamwishe kabili alibebe-
a Ukt 37:7, 9
Atadi, balandile abati: “Ifyo abe-
le ifyabatalalike imitima.
na Egupti baleloosha filelanga
ukuti bali no bulanda nga nshi!” 22 Kabili Yosefe atwalilile
b Ukt 37:18
E co bainikiile cilya cifulo ica- ukwikala mu Egupti pamo na
ba mu citungu ca Yordani ukuti ba mu ng’anda ya kwa wishi,
Abele-misraimu.1 c Ukt 45:5 kabili Yosefe aikele imyaka 110.
12 E ico abana ba kwa Ya-
Am 105:17 23 Yosefe alimweneko abeshiku-
kobo bacitile filya fine abebele. e lu ba kwa Efraimu, e na bana
13 Abana bakwe bamutwele ku d Ukt 47:12
ba kwa Makiri, f mwana Mana-
calo ca Kanaani no kumushii- se. Yosefe alebamona fye kwati
ka mu lucengo lwa mu mpanga bana bakwe kabili alibatemenwe
ya Makpela, iyalungatana na Ma- e 1Im 7:20 nga nshi.1 24 E lyo Yosefe ae-
mre, iyo Abrahamu ashitile kuli bele bamunyina ati: “Ine ndefwa,
Efrone umwina Hiti pa kuti ibe f Yos 17:1
lelo Lesa akamwibukisha, g kabi-
impanga ya kushiikamo. f 14 Pa 1Im 7:14 li akamufumya muli cino calo
numa ya kushiika wishi, Yosefe no kumutwala ku calo ico alapi-
abweleele ku Egupti pamo na ba- le ukupeela Abrahamu, Isaki, na
g Ukf 4:31
munyina na bonse abaile nankwe Yakobo.” h 25 E ico Yosefe aebe-
mu kushiika wishi. le abana ba kwa Israele ati: “Na-
15 Ilyo bamunyina ba kwa Yo- h Ukt 12:7 ngu cikabe shani Lesa akamwi-
sefe bamwene ukuti shibo no- Ukt 17:8 bukisha. Lapeni kuli ine ukuti
Ukt 26:3
mba nafwa, balandile abati: Ukt 28:13
mukafumya amafupa yandi kuno
“Yosefe nga alitupata ninshi aka- no kuyasenda.” i 26 Kabili Yose-
landula pa fyabipa fyonse ifyo fe afwile ninshi ali ne myaka 110,
twamucitile.” g 16 E ico batumii- i Ukf 13:19 kabili balimuumike j no kumubika
Yos 24:32
ne Yosefe amashiwi ya kuti: “Ilyo He 11:22
mu mbokoshi mu Egupti mwine.

50:11 1 Ilyalola mu kuti “Ukuloosha kwa 50:23 1 Mu ciHebere, “bakuliile pa ma-

Bena Egupti.” j Ukt 50:2 kufi ya kwa Yosefe.”
 U KU FU MA
I F YA B A M U L I I L I I B U U K U

1 Abena Israele bafyalisha mu Egupti (1-7) Farao alingile ukumona amaka ya

Farao alacusha sana abena kwa Lesa (16)
Israele (8-14) Ishina lya kuti Yehova lyalingile
Abalepaapisha abaletiina Lesa ukwishibikwa (16)
bapususha abana (15-22) 10 Icinkunka 8: makanta (1-20)
2 Mose afyalwa (1-4) Icinkunka 9: imfifi (21-29)
Umwana mwanakashi wa kwa Farao 11 Babilisha ukuti icinkunka calenga 10
abuula Mose pa kuti abe umwana
cali no kucitika (1-10)
wakwe (5-10)
Abena Israele bali no kulomba ifya
Mose afulumukila ku Midiani kabili
aupa Sipora (11-22) bupe (2)
Lesa aumfwa ukuteta kwa bena 12 Icakucilila catendeka (1-28)
Israele (23-25) Ukushinga umulopa pa mwinshi (7)
3 Mose ne cimpusa icalebilima (1-12) Icinkunka 10: amabeli yafwa (29-32)
Yehova alondolola ishina lyakwe (13-15) Batendeka ukufuma mu Egupti (33-42)
Yehova aeba Mose ifya kucita (16-22) Imyaka 430 yapwa (40, 41)
Ifya kukonka pa kucita Icakucilila (43-51)
4 Ifipesha amano fitatu ifyo Mose alingile
ukucita (1-9) 13 Ibeli lyonse lya kwa Yehova (1, 2)
Mose aumfwa kwati tafikilepo Umutebeto wa Mikate
ukubomba (10-17) Iishatutumuka (3-10)
Mose abwelela ku Egupti (18-26) Ibeli lyonse ilyaume lyapeelwa kuli
Mose amonana na Aarone (27-31) Lesa (11-16)
5 Mose na Aarone balanda na Farao (1-5) Abena Israele babatungulwila kuli
Bemba Wakashika (17-20)
Bacilamo ukubacusha (6-18)
Intumba ye kumbi ne ya mulilo (21, 22)
Abena Israele bapeela Mose na Aarone
umulandu (19-23) 14 Israele afika pali bemba (1-4)
6 Yehova abwekeshapo ukulaya abena Farao akonka Israele (5-14)
Israele ukuti ali no kubalubula (1-13) Israele ayabuka Bemba
Ishina lya kuti Yehova talyaishibikwe Wakashika (15-25)
sana (2, 3) Abena Egupti banwena muli
Intuntuko ya kwa Mose na bemba (26-28)
Aarone (14-27) Israele atetekela Yehova (29-31)
Mose alingile ukuyamonana na Farao 15 Mose na bena Israele baimba ulwimbo
na kabili (28-30) lwa kucimfya (1-19)
7 Yehova akosha Mose (1-7) Miriamu aleyankula abaume (20, 21)
Inkonto ya kwa Aarone yasanguka Amenshi ayalula ya-aluka yaba
insoka iikalamba (8-13) ayasuma (22-27)
Icinkunka 1: amenshi ya-aluka 16 Abantu bailishanya pa fya kulya (1-3)
umulopa (14-25) Yehova aumfwa ifyo baleilishanya (4-12)
8 Icinkunka 2: bacula (1-15) Abapeela inkwale na mana (13-21)
Icinkunka 3: ifisumi (16-19) Takwaleba mana pa bushiku bwe
Icinkunka 4: ifipobe (20-32) Sabata (22-30)
Mu Goshene tamuli ifipobe (22, 23) Basunga mana ya
9 Icinkunka 5: ifitekwa fyafwa (1-7) kulaibukishishako (31-36)
Icinkunka 6: ifipute fyatumba abantu 17 Bailishanya pa mulandu wa
ne nama (8-12) kukanakwata amenshi pa Horebu (1-4)
Icinkunka 7: imfula ya mabwe (13-35) Amenshi yafuma mu cilibwe (5-7)

113
UKUFUMA Ifyabamo 114

Abena Amaleke basansa abena Israele, Ica kufwala cabula amaboko (31-35)
lelo babacimfya (8-16) Ica kupomba ku mutwe na kalilata ka
18 Yetro na Sipora bafika (1-12) golde (36-39)
Yetro apanda Mose amano aya kusonta Ifya kufwala fimbi ifya
abapingushi (13-27) bashimapepo (40-43)
19 Pa Lupili lwa Sinai (1-25) 29 Ukupeela Aarone na bana bakwe
Abena Israele bali no kuba ubufumu bushimapepo (1-37)
bwa bashimapepo (5, 6) Umutuulo wa cila bushiku (38-46)
Abantu babasangulula pa kuti 30 Iciipailo ca kocelapo ububani (1-10)
bamonane na Lesa (14, 15) Ukupenda abantu ne ndalama sha
20 Amafunde 10 (1-17) kufuta pa membu (11-16)
Ifyo abena Israele bamona Ica kubikamo amenshi ya kusamba ica
fyabatiinya (18-21) mukuba (17-21)
Ifya kukonka pa kupepa (22-26) Amafuta ya kusubilako ayo
21 Amafunde ya bena Israele (1-36) batobenkanya bwino bwino (22-33)
Pa basha abaHebere (2-11) Ifya kupanga icanunkila ica
Pa wauma umunankwe (12-27) mushilo (34-38)
Pa nama (28-36) 31 Lesa apeela umupashi wakwe abantu
22 Amafunde ya bena Israele (1-31) abaishibe ifya kupangapanga (1-11)
Pa bupupu (1-4) Isabata, cishibilo pa kati ka kwa Lesa
Pa filimwa ifyaonaika (5, 6) na bena Israele (12-17)
Pa kufuta na pa mwine wa cintu (7-15) Amabwe yabili ayapaapaatala (18)
Pa kusembeleka (16, 17) 32 Ukupepa umwana wa ng’ombe (1-35)
Pa kupepa na pa mulinganya (18-31) Mose aumfwa abantu baleimba pa
23 Amafunde ya bena Israele (1-19) fintu fimbi fye (17, 18)
Pa kuba aba cishinka na pa Mose atoba amabwe ayapaapaatala
kukanaba no lufyengo (1-9) apalembelwe amafunde (19)
Pa masabata na pa mitebeto (10-19) Abena Levi balanga ukuti bali aba
Malaika wa kutungulula abena cishinka kuli Yehova (26-29)
Israele (20-26)
33 Lesa akalipila abena Israele (1-6)
Ukupoka icalo ne mipaka (27-33)
Itenti lya kukumaninamo na Lesa kunse
24 Abantu basumina ukulasunga ya nkambi (7-11)
icipangano (1-11) Mose aeba Yehova ukuti amulange
Mose pa Lupili lwa Sinai (12-18) ubukata bwakwe (12-23)
25 Imisangulo ya kupangila itenti lya 34 Mose apekanya amabwe yambi
mushilo (1-9) ayapaapaatala (1-4)
Icipao (10-22) Mose amona ubukata bwa kwa
Itebulo (23-30) Yehova (5-9)
Ica kutekapo inyali (31-40) Yehova abwekeshapo ukulanda ifyali
26 Itenti lya mushilo (1-37) mu cipangano (10-28)
Utumatenti (1-14) Icinso ca kwa Mose
Amafulemu na mashinte (15-30) cabengeshima (29-35)
Insalu ya kucingilako (31-37) 35 Ifya kukonka pe Sabata (1-3)
27 Iciipailo ca kocelapo amalambo (1-8) Imisangulo ya kupangila itenti lya
Ulubansa (9-19) mushilo (4-29)
Amafuta ya mu nyali (20, 21) Yehova apeela Besalele na Oholiabu
28 Ifya kufwala fya bashimapepo (1-5) umupashi (30-35)
Efode (6-14) 36 Basangula imisangulo iingi ukucila na
Itumba lya pa cifuba (15-30) pa yalefwaikwa (1-7)
Urimu na Tumimu (30) Ukupanga itenti lya mushilo (8-38)
115 UKUFUMA Ifyabamo – 1:17

37 Ukupanga Icipao (1-9) Itumba lya pa cifuba (8-21)

Itebulo (10-16) Ica kufwala icabula amaboko (22-26)
Ica kutekapo inyali (17-24) Ifya kufwala fimbi ifya
Iciipailo ca kocelapo ububani (25-29) bashimapepo (27-29)
38 Iciipailo ca mutuulo wa koca (1-7) Akalilata ka golde (30, 31)
Ica kusambilamo ica mukuba (8) Mose aceeceeta itenti lya
mushilo (32-43)
Ulubansa (9-20)
Ifyo babomfeshe pa kupanga itenti lya 40 Ukutanika itenti lya mushilo (1-33)
mushilo (21-31) Itenti lya mushilo lyaisulamo ubukata
39 Ukubila ifya kufwala fya bwa kwa Yehova (34-38)
bashimapepo (1)
Efode (2-7)

1 Nomba abana ba kwa Israele

baile ku Egupti pamo na Ya-
ICIPA. 1
a Ukt 46:8
limo wa busha pa kuti bale-
bacushisha ku mulimo uwakosa, a
kobo, cila muntu aile na ba kabili bakuuliile Farao umusu-
mu ng’anda yakwe. Aya e ma- b 1Im 2:3, 4 mba wa Pitomu no wa Raamse-
shina yabo: a 2 Rubene, Simeo- se b umo alesungila ifintu fyakwe.
ne, Lebi na Yuda; b 3 Isakari, Se- c Ukt 46:17 12 Lelo ilyo balebacusha sana,
buluni na Benjamini; 4 Dani na e lyo nabo balefyalisha kabili e
Naftali; Gadi na Ashere. c 5 Ka- d Ukt 46:26 lyo balefulilako ica kuti bakume-
bili bonse abatuntwike muli Ya- Amg 10:22 ne mpanga yonse. E ico abena
kobo1 bali 70. Yosefe ena ninshi Imi 7:14 Egupti baletiina nga nshi abena
aali kale mu Egupti. d 6 Mu kupi- Israele. c 13 Ici calengele abena
ta kwa nshita, Yosefe na bamunyi- e Ukt 50:26 Egupti balebomfya abena Israe-
na bonse e lyo na bonse aba nku- le buluku buluku. d 14 Baleba-
lo ilya balifwile. e 7 Kabili abena f Ukt 46:3 cushisha ku mulimo uwakosa,
Amg 26:5 uwa kukandila indaka ye bumba
Israele1 balifyalishe ica kuti ba- Imi 7:17-19
lifulile sana, balefulilako fye no no wa kutama injelwa, kabili ba-
kukwatilako fye amaka, basukile lebacushisha na ku mulimo onse
g Am 105:24,
bakumana icalo conse. f 25 uwa mu mpanga. Cine cine baba-
8 Mu kupita kwa nshita imfu-  lengele babombe umulimo onse
mu iipya iishaishibe Yosefe yate- Ku Kulyo uwa busha kabili bababomfeshe
ndeke ukuteka mu Egupti. 9 E a Ukt 15:13 buluku buluku. e
ico yaebele abantu baiko aiti: Ukf 3:7 15 Pa numa imfumu ya Egupti
Imp 20:15
“Moneni! Abena Israele naba- Amg 26:6
yalandile na banakashi abaHebe-
fula kabili nabakwata amaka re abalepaapisha abanakashi,
ukutucila. g 10 Lekeni tubapite b Ukt 47:11
umo ali ni Shifra e lyo umbi ali
pa mano. Pantu nga tatucitile ni Pua. 16 Yabebele aiti: “Ilyo
ifi, bakulafulilako fye, kabili nga mulepaapisha banamayo abaHe-
c Ukf 1:7
kwaima inkondo, bakailunda ku Am 105:24, bere pa mabwe ya kupaapilapo, f
balwani besu kabili bakatulwi- 25 nga mwamona ukuti umwana
sha, bakafume na mu calo cesu.” umwaume e wafyalwa, mulemwi-
11 E ico basontele bakapitao d Ukf 2:23 paya; lelo nga mwanakashi, mwi-
aba kuti balebabomfya mu mu- Imi 7:6 lamwipaya.” 17 Nangu imfumu
yabebele ifi, aba banakashi ba-
1:5 1 Mu ciHebere, “abafumine mwi ta- e Le 26:13 letiina Lesa wa cine, e ico ta-
nta lya kwa Yakobo.” 1:7 1 Mu ciHebe- bakonkele ifyo imfumu ya Egu-
re, “abana ba kwa Israele.” f Ek 16:4 pti yabebele, tabaleipaya abana
UKUFUMA 1:18–2:15 116
abaume. a 18 Imfumu ya Egu- ICIPA. 1 atile: “Uyu mwana wa baHebere.”
pti yasukile yabeta no kubepu- a Ukt 9:5, 6 7 Lyena nkashi ya uyu mwana
sha aiti: “Cinshi mushipaila aba- aebele umwana mwanakashi wa
na abaume?” 19 Abalepaapisha kwa Farao ati: “Bushe njemwi-
abanakashi baebele Farao aba- b Imi 7:18, 19
tila umwanakashi umuHebere
ti: “Abanakashi abaHebere taba-  uuleonsha pa kuti alemonsesha-
ba nga banakashi abena Egupti.
ICIPA. 2
ko umwana?” 8 Umwana mwa-
Bena balikosa, ilyo uuleya mu nakashi wa kwa Farao amwebe-
c Ukf 6:20
kubapaapisha afika, asanga na- Imp 26:59 le ati: “Kabiye!” Ilyo line fye
bapaapa kale.” umukashana aileita nyina a wa
20 E ico Lesa alipaalile abale- mwana. 9 E lyo umwana mwa-
paapisha abanakashi, kabili nakashi wa kwa Farao amwebe-
d Imi 7:20
abantu balefulilako fye no kuko- He 11:23 le ati: “Senda umwana uyu,
selako fye. 21 Kabili apo abale- uleng’onseshako, ndi no kukuli-
paapisha abanakashi baletiina pila.” Awe umwanakashi ase-
Lesa wa cine, alengele nabo ba- ndele umwana kabili alemo-
e Imi 7:18, 19
kwata abana. 22 Farao asukile nsha. 10 Ilyo umwana akulile,
aeba abantu bakwe bonse ati: amutwele ku mwana mwanaka-
“Abana abaume bonse aba baHe- shi wa kwa Farao, kabili aishi-
bere abakulafyalwa mulebapoo- f Ukf 15:20 leba umwana wakwe. b Amwinike
1Im 6:3
sa mu Mumana wa Naelo, lelo Mk 6:4
ati Mose1 pantu atile: “Ni co na-
abana banakashi bena mulebale- mufumishe mu menshi.” c
ka baba no mweo.” b 11 Nomba muli shilya nshiku,

2 Pali ilya ine nshita, umwaume

umo uwa mu mukowa wa kwa
g Imi 7:21

ilyo Mose akulile,1 aile kuli ba-
munyina pa kuti amone ifisendo
Lebi aupile umwanakashi wa mu fyafina ifyo balesenda, d kabili
Ku Kulyo
mukowa wa kwa Lebi. c 2 Kabi- amwene umwina Egupti aleuma
a Ukf 6:20 umuHebere, umo pali bamunyi-
li uyu mwanakashi alimiite afyala
no mwana umwaume. Ilyo amwe- na. 12 E ico aloleshe uku no ku
ne ukuti umwana afyele ali umu- kabili ilyo amwene ukuti takwali
suma sana, alimufishile pa mye- b He 11:24, 25 nangu umo, aipeye umwina Egu-
shi itatu. d 3 Ilyo amwene ukuti pti kabili amushiikile mu muca-
nomba ca-afya ukumufisa, e abu- nga. e
lile umuseke1 wa macinda no c Imi 7:21 13 Lelo ilyo aileko ubushiku
kushingwilako amanenekela, abi- bwakonkelepo, amwene abaHe-
kamo no mwana e lyo ayaubi- bere babili balelwa. E lyo aeba
ka mu matete mu mbali ya Mu- uwalufyenye ati: “Cinshi uleumi-
d Ukf 1:11
mana wa Naelo. 4 Lelo nkashi f Ukf 3:7
na munonko?” f 14 Na o atile:
ya uyu mwana aiminine akatala- Imi 7:23 “Nani akusonta ukuba intungu-
mukila pa kuti amone ifyali no ku- lushi kabili kapingula pali ifwe?
citikila umwana. Bushe ulefwaya ukunjipaya nga
5 Ilyo umwana mwanakashi e Imi 7:24
filya waipeye umwina Egupti?” g
wa kwa Farao aile ku Mumana E ico Mose alyumfwile umwenso
wa Naelo mu kowa, ababomfi ba- kabili alandile ati: “Kanshi ico
kwe abanakashi bale-endela mu nacitile nacishibikwa!”
f Imi 7:26
mbali ya Mumana wa Naelo. Lye- 15 Lyena Farao alyumfwile ili
na amwene umuseke mu matete. ilyashi, kabili afwaile ukwipa-
Ilyo line fye atumine umubomfi ya Mose; lelo Mose alifulumwi-
wakwe umukashana ukuyabuula g Imi 7:27, 28 ke aya na ku calo ca Midiani, h
umuseke. g 6 Ilyo akupukwile- kabili aikele mupepi ne cishi-
po, amwene umwana umwaume
alelila. Alimumfwilile uluse, lelo h Ukt 25:1, 2
2:10 1 Ilyalola mu kuti “Ukwabula,” e
Ukf 3:1 kutila, uo bapususha ku menshi. 2:11
2:3 1 Nelyo “akabokoshi.” Ukf 4:19 1 Nelyo “ilyo Mose alekoselako.”
117 UKUFUMA 2:16–3:12
ma ico asangile. 16 Nomba shi- ICIPA. 2 asukile afika ku lupili lwa kwa
mapepo wa ku Midiani a akwe- a Ukf 18:12 Lesa wa cine, ku Horebu. a
te abana abanakashi 7, kabili
b Ukf 4:18
2 Lyena malaika wa kwa Yeho-
baile ku kutapa amenshi no Ukf 18:1 va aishile kuli ena mu lubingu
kutapila mu mifoolo pa kuti Imp 10:29 lwa mulilo mu kati ka cimpu-
banweshe umukuni wa kwa shi- c Imi 7:22 sa ca myunga. b Ilyo alelolekesha,
bo. 17 Lelo bakacema balishile amwene icimpusa ca myunga ci-
no kubatamfya nge fyo baleci- d Ukf 18:2-4
Imp 12:1
lebilima, lelo tacalepya. 3 E ico
ta lyonse. Ilyo line Mose alimi- Mose atile: “Nalayako njemone ici
ne ku kupokolola abanakashi e 1Im 23:15 cintu cakupapusha pa kuti njishi-
kabili alibanweseeshe no muku- f Imi 7:29 be ico ici icimpusa cishilepiila.”
ni. 18 Ilyo bafikile ku ng’anda 4 Ilyo Yehova amwene ukuti aya
g Ukf 7:7
kuli shibo Reuele,1b alipapile ka- Imi 7:30 mu kucimona, abilikishe mu ci-
bili abepwishe ati: “Cinshi lelo mpusa ca myunga ati: “Mose!
mwabwelela bwangu?” 19 Nabo h Ukf 3:7
Mose!” na o ayaswike ati: “Mu-
1Is 8:51
bamwaswike abati: “Kwaciba kwai.” 5 Lyena amwebele ati:
umwina Egupti c uwacitupokolola i Imi 7:34 “Wipalama kuno. Fuula indyato
kuli bakacema kabili acitutapila j Ukt 15:13, 14 shobe, pantu umushili wiminine-
na menshi, anwesha no mukuni.” Ukf 6:5 po wa mushilo.”
20 Na o aebele abana bakwe Imp 20:15, 16
6 Amwebele no kuti: “Nine
abanakashi ati: “Ali kwi? Cinshi 
Lesa wa kwa wiso, Lesa wa kwa
ico mumushiliile? Kamwiteni, ese ICIPA. 3
Abrahamu, c Lesa wa kwa Isa-
tuliile pamo nankwe.” 21 Pa k Ukf 2:16
ki, d kabili Lesa wa kwa Yakobo.” e
numa Mose alisumiine ukwikala Ukf 18:1
 Awe Mose e pa kufisa icinso ca-
na ulya muntu, kabili amupee-
Ku Kulyo kwe, pantu alitiinine ukulolesha
le Sipora d umwana wakwe umwa-
Lesa wa cine. 7 Yehova alandi-
nakashi pa kuti abe umukashi a Ukf 24:12, 13
le no kuti: “Nimona ifyo abantu
wakwe. 22 Mu kupita kwa nshi- 1Is 19:8, 9

ta afyele umwana umwaume ka- bandi balebacusha mu Egupti,

b Imi 7:30-34
bili Mose amwinike ati Gersho- kabili ning’umfwa ukulilishika
mu,1e pantu atile: “Nomba ndi
c Ukt 17:1, 7 kwabo pa mulandu wa babapati-
mulebeshi muli cino calo.” f d Ukt 26:24 kisha ukubomba; ninjishiba ifyo
bakalipwa. f 8 Ndeya mu kuba-
23 Ilyo papitile inshita iikala- e Ukt 28:13
mba,1 imfumu ya Egupti yali- Ukt 32:9 pokolola ku bena Egupti g kabili
fwile, g lelo abena Israele bali- Mt 22:32 ndeyabafumya muli cilya calo no
twalilile ukuteta pa mulandu wa
Imi 7:32 kubatwala ku calo icisuma kabili
busha kabili balelilishika, kabili f Ukf 1:11 icikalamba, icalo umwaba umu-
inkuuta yabo pa mulandu wa bu- Es 63:9 kaka no buci, h umwikala abena
Imi 7:34 Kanaani, abena Hiti, abena Amo-
sha, yaleya kuli Lesa wa cine. h
24 Lesa asukile aumfwa ukute- g Ukf 12:51 re, abena Perisi, abena Hibi, na
ta kwabo i kabili alicitilepo cimo h Imp 13:26, 27
bena Yebusi. i 9 Cine cine! Ni-
pa kuti afikilishe icipangano ico Amg 27:3 ng’umfwa ukulilishika kwa bena
apangene na Abrahamu, Isaki, Israele, kabili nimona ne fyo
i Ukt 10:15-17
na Yakobo. j 25 E ico Lesa alo- Ukf 33:1, 2 abena Egupti balebacululusha. j
leshe pa bena Israele, kabili ali- Amg 7:1 10 Nomba umfwa, nalakutuma
mwene ifyo balecula. Yos 3:10 kuli Farao, kabili ukayafumya
Neh 9:7, 8

3
abantu bandi abena Israele mu
Mose aishileba kacema wa
mukuni wa kwa shifyala Ye-
j Ukf 1:11 Egupti.” k
tro, k shimapepo wa ku Midiani. k Am 105:26, 11 Lelo Mose aebele Lesa wa
Ilyo aletungulula umukuni uku-
38 cine ati: “Nine nani uwa kuya
Imi 7:34
lola ku masamba ya matololo, kuli Farao no kuyafumya abe-
l Amg 31:23 na Israele mu Egupti?” 12 Na o
Yos 1:5 atile: “Nkaba na iwe, l kabili ici
2:18 1 E kutila, Yetro. 2:22 1 Ilyalola Es 41:10
mu kuti “Umulebeshi Muli Cilya Calo.” Ro 8:31 e cishibilo ca kuti nine nkutumi-
2:23 1 Mu ciHebere, “inshiku ishingi.” Flp 4:13 ne: Ilyo ukafumya aba bantu mu
UKUFUMA 3:13–4:7 118
Egupti, mukalabombela1 ne Lesa ICIPA. 3 kwaipatikisha. a 20 E ico nkata-
wa cine pali ulu ulupili.” a a Ukf 19:2 mbulula ukuboko kwandi no
13 Lelo Mose aipwishe Lesa Amg 4:11, 12 kuumina Egupti ku fipesha ama-
wa cine ati: “Nga ca kuti naya b Ukf 15:3 no fyandi fyonse ifyo nkacita
ku bena Israele nabeba no kuti, Am 96:8 muli ena, lyena akaleka mukaye. b
‘Lesa wa fikolwe fyenu nantu- Am 135:13 21 Kabili nkalenga aba bantu ba-
Ho 12:5
ma kuli imwe,’ e lyo banjipusha Yoh 17:26 katemwikwe ku bena Egupti, ka-
abati, ‘Nani ishina lyakwe?’ b Nka- Ro 10:13 bili ilyo mukalaya, tamwakaye
basuke shani?” 14 E ico Lesa c Yb 23:13
minwe nkutwa. c 22 Cila mwa-
aebele Mose ati: “Nkaba uo Nka- Es 14:27 nakashi akalombe umwina mu-
fwaya Ukuba.”1c Kabili alandile Yoh 12:28 palamano no mwanakashi uwika-
no kuti: “Ifi e fyo ukebe abena d Ukf 6:3, 7 la mu ng’anda yakwe ifibekobeko
Israele, ‘Nkaba nantuma kuli Ro 9:17 fya silfere ne fya golde ne fya
imwe.’” d 15 Lyena Lesa aebele e Ukt 17:1, 7
kufwala, kabili mukafwike abana
Mose na kabili ati: benu abaume na bana benu aba-
f Ukt 26:24 nakashi; kabili mukapoka ifyu-
“Ifi e fyo ukebe abena Israe-
le auti, ‘Yehova Lesa wa fikolwe g Ukt 28:13 ma fya bena Egupti.” d

4
Mt 22:32 Lelo Mose atile: “Nkacite sha-
fyenu, Lesa wa kwa Abrahamu, e
Lesa wa kwa Isaki, f kabili Lesa h Am 135:13 ni nga ca kuti bakaana uku-
wa kwa Yakobo, g e wantuma kuli i Ukt 50:24
ncetekela kabili bakaana no
imwe.’ Ili e shina lyandi umuyaya- Ukf 13:19 kumfwa ifyo nkabeba? e Pantu
ya, h kabili aba mu nkulo shonse bakatila, ‘Yehova tamoneke kuli
j Ukt 15:13, 14
bakalanjibukishisha kuli ili ishi- Le 26:13 iwe.’” 2 E lyo Yehova amwipwi-
na. 16 Nomba kabiye, uyelo- she ati: “Cinshi cili mu minwe
k Ukt 15:16
nganya abakalamba ba mu Israe- yobe?” Na o ayaswike ati: “Ni
le kabili uyebeba auti, ‘Yehova l Ukf 23:23 nkonto.” 3 Lyena amwebele ati:
Lesa wa fikolwe fyenu namone- m Imp 13:27
“Ipoose panshi.” Awe apoosele
ka kuli ine, Lesa wa kwa Abra- Amg 8:7-9 inkonto panshi, nayo yasangwi-
hamu, Isaki, na Yakobo, kabili ke insoka; f kabili Mose alifulu-
n Ukf 4:31
anjebele ati: “Nimona ifyo abena mwike. 4 Yehova nomba aebe-
Egupti balecita kuli imwe. i 17 E o Ukt 14:13 le Mose ati: “Tambalika ukuboko
ico ndeti, nalamulubula ku bena p Ukf 5:3 kobe uikate ku mucila.” Awe
Egupti abamucusha j kabili nde- Ukf 10:25, 26 atambalike ukuboko kwakwe no
mutwala ku calo ca bena Kanaa-  kuikata ku mucila, kabili yasa-
ni, ica bena Hiti, ica bena Amo- Ku Kulyo ngwike inkonto mu minwe ya-
re, k ica bena Perisi, ica bena a Ukf 5:2 kwe. 5 Lyena Lesa atile: “Uka-
Hibi, ne ca bena Yebusi, l icalo Ukf 14:8 cite ifi pa kuti bakasumine ukuti
Ro 9:17
umwaba umukaka no buci.”’ m Yehova Lesa wa fikolwe fyabo,
18 “Nangu cibe shani bako- b Ukf 7:3 Lesa wa kwa Abrahamu, Lesa wa
Ukf 12:33 kwa Isaki, kabili Lesa wa kwa Ya-
mfwa ifyo ukabeba, n kabili ukaye Amg 6:22
na bakalamba ba bena Israele ku kobo, g alimoneke kuli iwe.” h
mfumu ya Egupti, no kuyeba ati: c Ukf 11:2 6 Yehova abwekeshepo uku-
Ukf 12:35, 36
‘Yehova Lesa wa baHebere o nala- mweba ati: “Shi bika ukuboko
nda na ifwe. E ico nomba lekeni d Ukt 15:13, 14 kobe mu ca kufwala, pa cifuba
Ukf 12:36 cobe.” Awe abikile ukuboko kwa-
tuye ulwendo lwa nshiku shitatu 
mu matololo pa kuti tukayetuu- kwe mu ca kufwala cakwe. Ilyo
ICIPA. 4 akufumishe, ku kuboko kwakwe
lila Yehova Lesa wesu ilambo.’ p
e Ukf 2:13, 14 kwali ifibashi kabili kwabuuti-
19 Lelo ninjishiba ukuti imfumu
ya Egupti tayakamuleke muka- f Ukf 7:9 le na tuutu! i 7 Lyena amwebe-
ye kano fye ukuboko kwa maka le ati: “Bwesesha ukuboko kobe
g Lk 20:37
mu ca kufwala, pa cifuba cobe.”
3:12 1 Nelyo “mukalapepa.” 3:14 1 Ne- h Ukf 3:16 Awe abweseeshe ukuboko kwa-
Ukf 4:31
lyo “Nkaba uo Nkaba.” Moneni Ifyebo kwe mu ca kufwala cakwe. Ilyo
Fyalundwako pa A4. i Imp 12:10 akufumishe mu ca kufwala ca-
119 UKUFUMA 4:8-28
kwe, kwalipolele kabili kwali fye ICIPA. 4 18 E ico Mose abweleele kuli
ngo mubili onse! 8 Amwebele a Imi 7:36 Yetro shifyala a kabili amwebele
no kuti: “Nga ca kuti tabakaku- ati: “Mukwai ndefwaya ukubwe-
cetekele nelyo nga tabakasumine b Ukf 4:30 lelamo kuli bamunyinane ababa
icipesha amano ca kubalilapo, mu Egupti pa kuti nkayemona
nangu cikabe shani bakasumina c Ukf 6:12
Imp 12:3
nga bacili no mweo.” Yetro aebe-
icikakonkapo. a 9 Nga bakakaa- Ye 1:6 le Mose ati: “Wende umutende.”
na ukusumina ifi fipesha amano Imi 7:22 19 Ilyo Mose ashilafuma mu Mi-
fibili kabili nga bakakaana uku- diani, Yehova amwebele ati:
kumfwa, ukatape amenshi mu d Es 50:4
Mko 13:11
“Bwelela ku Egupti, pantu bo-
Mumana wa Naelo no kuyetila nse abalefwaya ukukwipaya1 ba-
pa mushili apauma, kabili ame- e Imp 26:59 lifwa.” b
nshi ayo ukatapa mu Mumana wa 20 Lyena Mose asendele umu-
Naelo yakasanguka umulopa pa f Ukf 4:27 kashi wakwe na bana bakwe
mushili apauma.” b abaume, abaninika na pa mpu-
10 Mose nomba aebele Yeho- g Ukf 4:28
nda, kabili abweleele ku calo
va ati: “Iye mwe Yehova, ine nshi- ca Egupti. Kabili Mose asende-
h Ye 1:9
landa bwino ukutula fye na kale, le inkonto ya kwa Lesa wa cine
nangu fye nili line mulelanda no i Ukf 7:1, 2 mu minwe yakwe. 21 Kabili Ye-
mubomfi wenu, pantu ntamanta- hova aebele Mose ati: “Ilyo uka-
ma1 fye pa kulanda, nalifina ulu- j Ukf 8:5 fika ku Egupti, ukacite ifipesha
limi.” c 11 Yehova amwipwishe Ukf 17:5, 6
amano fyonse kuli Farao ifyo
Imp 20:11
ati: “Nani apeele umuntu akanwa, nkupeele amaka ya kucita. c Lelo

nelyo nani alenga umuntu aba nkaleka umutima wakwe ukata-
cibulu, aba nkomamatwi, alemo- Ku Kulyo
lame, d kabili takaleke abantu ba-
na bwino, nelyo aba impofu? Bu- a Ukf 2:18, 21
Ukf 18:1 kaye. e 22 Ukebe Farao auti,
she te ine, ne Yehova? 12 E Imp 10:29 ‘Yehova atile: “Israele mwana wa-
ico nomba kabiye, nkalakwafwa ndi umwaume, libeli lyandi. f
ilyo ukalalanda1 kabili nkalakwe- b Ukf 2:15 23 Ndekweba nati, Leka umwa-
ba2 ifya kulanda.” d 13 Lelo ati- na wandi umwaume aye pa kuti
le: “Iye mwe Yehova, shi tume- c Ukf 7:9
alemombela. Lelo nga wakaana
ni fye umbi, onse uo mulefwaya ukumuleka, nkepaya umwana
mwe bene.” 14 E lyo Yehova d Ukf 7:3
Ukf 8:15 obe umwaume, ibeli lyobe.”’” g
akalipiile Mose, kabili amwebe- Ukf 9:12 24 Nomba ilyo afikile pa ci-
le ati: “Inga Aarone e munonko Ukf 11:10
fulo ca kutuushishapo, Yeho-
umwina Lebi? Nalishiba ukuti ala- Ro 9:17, 18
va h alimukumenye kabili ale-
landa bwino sana. Kabili ali mu fwaya ukumwipaya. i 25 Sipora j
e Ukf 7:22
nshila aleisa mu ku kukuma-
asukile abuula ilibwe ilyako-
nya. Ilyo akakumona, akasekele- f Amg 7:6 sa kabili ilyatwa no kusembulu-
la.1f 15 E ico ukalande nankwe Amg 14:2
la umwana wakwe kabili alengele
kabili ukamwebe ifya kulanda, g Ho 11:1
Ro 9:4 inkanda yakumya ku makasa ya-
na ine nkalamwafwa ilyo muka-
kwe e lyo atile: “Pantu uli shibwi-
lalanda, h kabili nkalamweba ifya g Ukf 12:29 nga wa mulopa kuli ine.” 26 E
kucita. 16 Akalakulandilako ku
bantu, kabili iwe ukaba nga Lesa ico alimulekele. E lyo Sipora ati-
h Imp 22:22
kuli ena.1i 17 Kabili ukasende 1Im 21:16
le, “uli shibwinga wa mulopa,” pa
iyi nkonto mu minwe yobe pa kuti mulandu wa kusembulula.
ukalecitilako ifipesha amano.” j i Ukt 17:14 27 Yehova nomba aebele Aa-
rone ati: “Kabiye ukumanye
j Ukf 2:16, 21 Mose mu matololo.” k E ico alile
4:10 1 Mu ciHebere, “nalifina akanwa.”
4:12 1 Mu ciHebere, “nkaba na kanwa kabili akumanine nankwe pa lu-
k Ukf 4:14
kobe.” 2 Mu ciHebere, “nkakusambi- pili lwa kwa Lesa wa cine l kabi-
lisha.” 4:14 1 Mu ciHebere, “umutima l Ukf 3:1 li alimutomwene. 28 Awe Mose
wakwe ukasekelela.” 4:16 1 Nelyo “uka- Ukf 20:18
laimininako Lesa kuli ena.” Ukf 24:16 4:19 1 Nelyo “abalefwaya umweo obe.”
UKUFUMA 4:29–5:18 120
aebele Aarone fyonse ifyo Yeho- ICIPA. 4 nge yo baletama kale. Mwibace-
va a amwebele, kabili alimwebe- a Ukf 4:15 feshako iyo, pantu banang’ani. E
le ne fipesha amano fyonse co balepamfisha abati, ‘Tulefwa-
ifyo amwebele ukucita. b 29 Pa ya ukuya, tulefwaya ukuyatuulila
numa Mose na Aarone bailelo- b Ukf 4:8 Lesa wesu ilambo!’ 9 Bapeeleni
nganika abakalamba bonse aba imilimo na imbi pa kuti belakwa-
bena Israele. c 30 Aarone alibe- ta inshita ya kulakutika ku fya
bele fyonse ifyo Yehova aebele c Ukf 3:16 bufi.”
Mose, kabili Mose acitile ifipe- Ukf 24:1 10 E ico abalepatikisha aba-
sha amano d pa menso ya ba- ntu ukubomba a na bakapitao
ntu. 31 Lyena abantu balicete- babo baile ku bantu no kubeba
kele Mose. e Ilyo baumfwile ukuti d Ukf 4:3, 6, 9 abati: “Farao atila, ‘Nomba nale-
Yehova ali no kwafwa abena ka ukumupeela imisungu ya nga-
Israele f no kuti alimwene ifyo no. 11 Kabiyeni muifwaile mwe
balecula, g balikonteme, bawa no e Ukf 3:18 bene konse uko mwalaisanga, lelo
bukupeme. impendwa ya njelwa yena nshace-

5 Pa numa Mose na Aaro-

ne baile kuli Farao kabili ba- f Ukt 50:25
fyeko nakalya.’” 12 Awe abantu
basalanganine mu calo conse ica
mwebele abati: “Yehova, Lesa Egupti mu kufwaya impimbili sha
wa kwa Israele atila, ‘Leka kupangila imisungu ya kutami-
abantu bandi baye pa kuti ba- g Ukf 1:14 na injelwa. 13 Kabili abalebapa-
kayempangila umutebeto mu Ukf 3:7 tikisha ukubomba balebacincisha
Amg 26:6
matololo.’” 2 Lelo Farao atile: 
abati: “Cila muntu afwile uku-
“Nani uyo wine Yehova, h uwa pwisha umulimo wakwe uwa cila
ICIPA. 5 bushiku nga filya fine mwalebo-
kuti ng’umfwe ishiwi lyakwe no
h Ukf 7:5 mba ilyo balemupeela imisungu
kuleka Israele aye? i Uyo Ye- Ukf 9:15, 16
hova ine nshamwishiba naka- ya ngano.” 14 Na kabili abalepa-
lya, kabili nshaleke Israele aye.” j tikisha abantu ukubomba, balyu-
3 Lelo balandile abati: “Lesa wa i 2Is 18:28, 35
mine b bakapitao ba bena Israele
baHebere nalanda na ifwe. Shi abo basontele ukwangalila abe-
lekeni tuye mu matololo ulwe- na Israele banabo. Babepwishe
ndo lwa nshiku shitatu, tuye- abati: “Cinshi mailo mushakuma-
j Ukf 3:19
tuulila Yehova Lesa wesu ila- nishishe impendwa ya njelwa iyo
mbo; k epali atwipaya ku bulwele bamupimina? Na lelo tamukuma-
nelyo ku lupanga.” 4 Imfumu nishe.”
k Ukf 3:18
ya Egupti yabepwishe aiti: “Ci- 15 E lyo bakapitao ba bena
nshi ico iwe Mose na Aarone Israele baileilishanya kuli Farao
mulefwaila ukuti abantu baleke abati: “Cinshi muletucitila ifi fwe
ukubomba imilimo? Bweleleni ku l Ukf 1:11 babomfi benu? 16 Fwe babomfi
mulimo1 wenu!” l 5 Kabili Farao benu tabaletupeela imisungu ya
abebele no kuti: “Moneni abantu kutamina injelwa, lelo baletwe-
ubwingi abalebomba! Mulefwaya m Ukf 1:14 ba abati, ‘Tameni injelwa!’ Kabi-

baleke ukubomba?” li baletuuma nangu ca kuti aba-
6 Bulya bwine bushiku, Fa- Ku Kulyo ntu benu e balufyanya.” 17 Lelo
rao aebele abalepatikisha abantu a Ukf 1:11 Farao abebele ati: “Mulecita
ukubomba na bakapitao babo fye ubunang’ani, mwe banang’a-
ati: 7 “Muleke ukupeela abantu ni mwe! c E co mulelandila amu-
imisungu ya ngano iya kutamina b Ukf 2:11 ti, ‘Tulefwaya ukuya, tulefwaya
injelwa. m Mulebaleka baleya mu ukuyatuulila Yehova ilambo.’ d
kuifwaila abene. 8 Lelo impe- 18 E ico nomba bwelelenimo mu
ndwa ya njelwa isho bafwile uku- c Ukf 5:7, 8 kubomba! Tabakulamupeela imi-
latama ifwile fye ukuba imo ine sungu ya kutamina injelwa, lelo
mufwile ukulatama injelwa shilya
5:4 1 Nelyo “ku kusenda ifisendo fyenu.” d Ukf 5:3 shine bamupimina.”
121 UKUFUMA 5:19–6:17
19 E lyo bakapitao ba bena ICIPA. 5 nkaba Lesa wenu, a kabili mu-
Israele bamwene ukuti ifintu a Ukf 6:9 keshiba ukuti nine Yehova Lesa
fyalibabipiile pantu babebele b Ukf 5:1
wenu uulemufumya mu busha
ukuti: “Tamufwile ukucefyako ubo abena Egupti bamuteka.
impendwa ya njelwa bamweba c Ukf 5:6, 9 8 Nkamutwala ku calo ico nala-
ukutama cila bushiku.” 20 Ilyo d Ukf 3:8 pile1 ukuti nkapeela Abrahamu,
bafumine kuli Farao basangile  Isaki, na Yakobo; kabili nkamu-
Mose na Aarone nabeminina ba- ICIPA. 6 peela ici icalo pa kuti cikabe ice-
lebalolela. 21 Ilyo babamwene e Ukf 14:13 nu. b Nine Yehova.’” c
fye, babebele abati: “Shi Yeho- 9 Pa numa Mose aebele abe-
f Ukf 9:3
va aloleshe pa fyo mucitile kabi- Ukf 11:1 na Israele aya mashiwi, lelo ta-
li amupingule, pantu namulenga Ukf 12:29, 31 bamucetekeele pa mulandu wa
Farao na babomfi bakwe batupa- kuti balifuupwilwe kabili baleba-
g Ukt 17:1
ta1 nga nshi kabili namubapee- Ukt 35:10, 11 cusha sana pantu bali basha. d
la ulupanga pa kuti batwipaye.” a 10 E lyo Yehova aebele Mose
22 E lyo Mose apepele kuli Yeho- h Ukt 12:8
Ukt 28:16 ati: 11 “Kabiye kuli Farao, imfu-
va ati: “Mwe Yehova, cinshi mwa- Am 83:18 mu ya Egupti, umwebe ukuti ale-
lekela aba bantu balecula? Cinshi Ye 32:20
ke abena Israele bafume mu
mwantumina? 23 Ukutula apo Lk 11:2
Yoh 12:28 calo cakwe.” 12 Lelo Mose ae-
nailelandila na Farao mwi shina Imi 15:14 bele Yehova ati: “Moneni! Apo
lyenu, b alacusha sana aba bantu, c Uks 15:3
abena Israele tabang’umfwa, e bu-
lelo tamwacitapo nangu cimo pa
kupokolola abantu benu.” d
i Ukt 15:18 she Farao ena akakutika kuli ine,
Ukt 28:4
ne ushilanda bwino?”1f 13 Lelo
6 E ico Yehova aebele Mose ati:
“Nomba uli no kumona ico
j Ukt 17:1, 7
Ukf 2:24
Yehova alibwekeshepo ukweba
Mose na Aarone ifyo balingile
nkacita Farao. e Ukuboko kwandi k Amg 4:20 ukweba abena Israele na Farao,
ukwa maka kukalenga akabaleke imfumu ya Egupti, pa kuti afumye
bakaye, kabili ukuboko kwandi l Amg 26:8
1Im 17:21 abena Israele mu calo ca Egupti.
ukwakosa kukamupatikisha uku- Imi 13:17 14 Aba e bakalamba ba miko-
bafumya mu calo cakwe.” f  wa ya bena Israele: Abana bau-
2 Lyena Lesa aebele Mose ati: Ku Kulyo me ba kwa Rubene ibeli lya kwa
“Nine Yehova. 3 Ilyo nalemone- a Ukf 29:45 Israele, g bali ni Hanoke, Palu,
ka kuli Abrahamu, kuli Isaki, Amg 7:6
Hesrone na Karmi. h Aba batu-
na kuli Yakobo, baishibe ukuti 2Sa 7:24
nine Lesa Wa Maka Yonse, g lelo Am 33:12 ntwike muli Rubene.
nshalengele baishiba ukuti Ye- b Ukt 15:18
15 Abana ba kwa Simeone
hova h e shina lyandi. 4 Na ka- Ukt 26:3 bali ni Yemuele, Yamini, Ohadi,
bili napangene nabo icipangano Ukt 35:12 Yakini, Sohari na Shauli umwa-
Ukf 32:13 na mwaume wa mwanakashi
ca kubapeela icalo ca Kanaani,
ico balimo abalebeshi. i 5 No- c Ukf 20:2 umwina Kanaani. i Aba batuntwi-
mba ning’umfwa ukulilishika
Es 42:8 ke muli Simeone.
kwa bena Israele, abo abena Egu- d Ukf 5:21 16 Aya e mashina ya bana
pti bateka ubusha, kabili naibu- e Ukf 5:21
baume ba kwa Lebi, j abo indu-
kisha ne cipangano candi. j Ukf 6:9 pwa sha bena Lebi shatuntwike-
6 “E ico eba abena Israele f Ukf 4:10
mo: Gershone, Kohati na Merari. k
auti, ‘Nine Yehova, kabili ndi no Imi 7:22 Kabili imyaka Lebi ali no mweo
kumulubula mu busha mu Egu- yali 137.
g Ukt 49:3
pti kabili nkamupokolola ku ba- 17 Abana baume ba kwa
muteka ubusha, k kabili nkamulu- h Ukt 46:9 Gershone bali ni Libna na Shi-
bwila ku kuboko kwa maka kabili i 1Im 4:24 mei, ukulingana ne ndupwa ba-
nkabakanda icine cine. l 7 Kabi- j Ukt 29:34
tuntwikemo. l
li mukaba abantu bandi, na ine
k Ukt 46:11 6:8 1 Mu ciHebere, “naimishepo ukubo-
5:21 1 Nelyo “namulenga tulenunka nga Imp 26:57
ko kwandi.” 6:12 1 Mu ciHebere, “ne
nshi kuli Farao na ku babomfi bakwe.” l Imp 3:18 ushasembululwa imilomo.”
UKUFUMA 6:18–7:12 122
18 Abana baume ba kwa Ko-
hati bali ni Amramu, Isari, He-
ICIPA. 6
a Imp 3:19 7 Lyena Yehova aebele Mose
ati: “Mona, ninenga waba nga
brone na Usiele. a Kohati aikele b Imp 3:20 Lesa1 kuli Farao, kabili Aaro-
imyaka 133. c Ukf 2:1 ne munonko akaba kasesema
19 Abana baume ba kwa Imp 26:59 obe. a 2 Iwe ukale-eba Aarone
Merari bali ni Maali na Mushi. d 1Im 23:13 fyonse ifyo nakulakweba, kabi-
Ishi e ndupwa sha bena Lebi, e Imp 16:1, 32 li munonko Aarone e ukalalanda
Imp 26:10 na Farao, kabili Farao akaleka
ukulingana ne ndupwa isho batu-
f Le 10:4 abena Israele bakafume mu calo
ntwikemo. b Imp 3:30
20 Nomba Amramu aupile Yo- cakwe. 3 Ine nkaleka umutima
g Ru 4:19-21
kebede nkashi ya kwa wishi c ka- Mt 1:4 wa kwa Farao ukatalame, b kabi-
bili afyelemo Aarone na Mose. d h Imp 3:2 li nkafusha ifishibilo fyandi ne fi-
Amramu aikele imyaka 137. i Imp 26:10, 11 pesha amano fyandi mu calo ca
21 Abana baume ba kwa Isari j Imp 26:58
Egupti. c 4 Lelo Farao takakuti-
bali ni Kora, e Nefege na Sikri. 1Im 9:19 ke kuli imwe, kabili nkatambali-
22 Abana baume ba kwa Usie- k Imp 3:32 ka ukuboko kwandi pali Egupti
l Imp 25:7 no kufumya amabumba yandi,
le bali ni Mishaele, Elsafani f na
Imp 31:6 abantu bandi, abena Israele, mu
Sitri. Yos 22:31 calo ca Egupti ilyo nkakanda
23 Nomba Aarone aupile Eli- Aba 20:28
abena Egupti icine cine. d 5 Ka-
sheba umwana mwanakashi wa m Ukf 6:19
bili abena Egupti bakeshiba uku-
kwa Aminadabu, nkashi ya kwa n Ukf 7:2, 4
ti nine Yehova e ilyo nkatambalika
Naashone. g Afyelemo Nadabu, Ukf 12:41
Imi 7:35 ukuboko kwandi pali Egupti, ka-
Abihu, Eleasari na Itamari. h bili nkafumya abena Israele muli
o Am 77:20
24 Abana baume ba kwa p Ukf 4:10 bena.” 6 Mose na Aarone bali-
Kora bali ni Asiri, Elkana na Ukf 6:12 citile ifyo Yehova abebele. Baci-
Abiasafi. i Ishi e ndupwa isho  tile filya fine fye. 7 Mose ali ne
abena Kora j batuntwikemo. Ku Kulyo myaka 80, kabili Aarone ali ne
25 Eleasari, k umwana mwau-  myaka 83 ilyo balandile na Fa-
me wa kwa Aarone, aupile umo ICIPA. 7 rao. f
pa bana banakashi ba kwa Putie- 8 Yehova nomba aebele Mose
a Ukf 4:14-16
le, kabili afyelemo Finehasi. l Ukf 4:30 na Aarone ati: 9 “Farao nga
Aba e bakalamba ba mu muko- b Ukf 4:21 amweba ati, ‘Citeni icipesha
wa wa bena Lebi, ukulingana ne Ukf 7:13, 22
amano,’ ukebe Aarone auti, ‘Poo-
Ukf 8:15, 19
ndupwa isho batuntwikemo. m Ukf 9:12, 35 sa inkonto yobe panshi pa ci-
26 Yehova aebele Aarone na Ukf 10:20, 27 nso ca kwa Farao.’ Nayo ikasa-
Mose ati: “Fumyeni abena Israele Ukf 11:10 nguka insoka iikalamba.” g 10 E
Ukf 14:8
mu calo ca Egupti mu mabumba Ro 9:17, 18 ico Mose na Aarone baile kuli
mabumba.” n 27 Mose na Aaro- c Ukf 3:19, 20 Farao kabili bacitile filya fine fye
ne o e balandile na Farao imfumu Am 105:26, Yehova abebele. Aarone apoose-
ya Egupti, pa kuti afumye abena 27 le inkonto yakwe panshi pa ci-
Israele mu Egupti. Imi 7:36
nso ca kwa Farao na babomfi
28 Ubushiku Yehova alandi- d Ukf 12:12, 51
bakwe, kabili yasangwike inso-
le na Mose mu calo ca Egu- e Ukf 7:17
Ukf 8:9, 10
ka iikalamba. 11 Lelo Farao na
pti, 29 Yehova aebele Mose ati: Ukf 8:22 o aitile aba mano na ba finjele-
“Nine Yehova. Eba Farao imfumu Ukf 9:29 ngwe, kabili bashimapepo ba fi-
ya Egupti fyonse ifyo ndekweba.” Ukf 14:4 njelengwe aba mu Egupti h nabo
30 Lyena Mose aebele Yehova f Amg 34:7 bacitile cimo cine. i 12 Cila mu-
Imi 7:22, 23
ati: “Moneni! Nshilanda bwino,1 ntu apoosele inkonto yakwe pa-
g Ukf 4:2, 3
e ico bushe Farao akakutika kuli nshi, nasho shasangwike insoka
h Ukt 41:8
ine?” p 2Ti 3:8 ishikalamba; lelo insoka1 ya kwa
i Ukf 7:20, 22
6:30 1 Mu ciHebere, “nshasembululwa Ukf 8:7, 18 7:1 1 Mu ciHebere, “ninkulenga ukuba
imilomo.” Ukf 9:11 Lesa.” 7:12 1 Mu ciHebere, “inkonto.”
123 UKUFUMA 7:13–8:6
Aarone yaminine insoka shabo. ICIPA. 7 lopa. a 21 Ne sabi lyali mu mu-
13 Na lyo line umutima wa kwa a Ukf 7:3 mana lyalifwile, b kabili umumana
Farao wali fye uwatalama, a kabili watendeke ukununka piipi, kabili
takutike kuli bena, nga filya fine abena Egupti balifililwe ukunwa
fye Yehova alandile. b Ukf 10:1 amenshi mu Mumana wa Naelo, c
14 Lyena Yehova aebele Mose kabili mu calo conse ica Egupti
ati: “Umutima wa kwa Farao nau- mwali umulopa.
talama. b Nakaana ukuleka aba- 22 Lelo bashimapepo ba finje-
c Ukf 4:2, 3
ntu baye. 15 Ukaye kuli Farao lengwe aba mu Egupti nabo
ulucelo. Mona! Akaya ku me- bacitile cimo cine ku finjelengwe
nshi! Kabili ukeminine mu lula- fyabo, d ne ci calengele Farao
mba lwa Mumana wa Naelo e d Ukf 3:18 atwalilile fye ukutalamika umu-
mo ukamonanine nankwe; kabi- tima wakwe, kabili takutike kuli
li ukasende inkonto iyasangwi- Mose na Aarone, nga filya fine
ke insoka. c 16 E lyo ukamwebe e Ukf 7:5 fye Yehova alandile. e 23 Lyena
auti, ‘Yehova Lesa wa baHebe- Ukf 8:9, 10 Farao abweleele ku ng’anda ya-
Ukf 8:22
re nantuma kuli iwe, d kabili atile: Ukf 9:29
kwe, kabili ifi ifyacitike nafyo ta-
“Leka abantu bandi baye pa kuti Ukf 14:4 fyalengele ayaluka. 24 E ico
bakamombele mu matololo,” lelo abena Egupti bonse baleimba mu
iwe walikaana ukushinta na lelo. lulamba lwa Mumana wa Naelo
17 Yehova atila: “Ifyo nalacita f Ukf 9:22
pa kuti basange amenshi ya ku-
fyalalenga wishibe ukuti nine Ye- Ukf 10:12 nwa, pantu balifililwe ukunwa
hova. e Mona nalauma amenshi ya Ukf 14:21 amenshi ya mu Mumana wa Nae-
mu Mumana wa Naelo ku nko- lo. 25 Yehova ayalwile amenshi
nto yandi, nayo yala-aluka umu- ya mu Mumana wa Naelo yaba
lopa. 18 Kabili isabi lya mu Mu- g Ukf 8:5 umulopa pa nshiku 7.
mana wa Naelo lyalafwa, kabili
uyu Mumana walanunka piipi ica

Ku Kulyo 8 Lyena Yehova aebele Mose
ati: “Kabiye kuli Farao ka-
kuti abena Egupti tabafwaye na- a Am 78:44 bili umwebe auti, ‘Yehova atila:
ngu panono ukunwa amenshi ya “Leka abantu bandi baye pa kuti
mu Mumana wa Naelo.”’” balemombela. f 2 Nga watwalili-
19 Lyena Yehova aebele Mose b Am 105:29 la fye ukubakaanya ukuya, nde-
ati: “Eba Aarone auti, ‘Ika- leta bacula g mu calo cobe co-
ta inkonto yobe kabili tambali- nse. 3 Kabili mu Mumana wa
ka ukuboko kobe pa menshi ya Naelo mukaba bacula abengi nga
c Ukf 7:18, 24
mu Egupti, f pa mimana, pa me- nshi, kabili bakafuma mu muma-
nshi ya mu mifoolo,1 pa me- na no kwingila mu ng’anda yobe,
nshi ya mu malungu, g na pa mu muputule obe uwa kulaala-
menshi yonse ayo basungila mu d Ukf 7:11, 12 mo, bakanina pa busanshi bobe,
Ukf 8:7, 18
fishiba, pa kuti yaluke umulo- Ukf 9:11
bakengila mu mayanda ya babo-
pa.’ Mu calo conse ica Egupti, 2Ti 3:8 mfi bobe kabili bakaba pa bantu
na mu fipe fya kusungilamo ame- bobe, mu fitofu fya kupangilamo
nshi ifya fimuti ne fya mabwe umukate, na mu fya kukashilamo
mukaba umulopa.” 20 Ilyo line e Ukf 3:19
umufuba fyobe. h 4 Bacula ba-
fye Mose na Aarone bacitile ifyo  kesa pali iwe, pa bantu bobe, na
Yehova abebele. Aarone aimishe pa babomfi bobe bonse.”’”
ICIPA. 8
inkonto no kuuma pa menshi 5 Pa numa Yehova aebele
f Ukf 3:12
ya mu Mumana wa Naelo ni- Mose ati: “Eba Aarone auti,
nshi Farao na babomfi bakwe ba- ‘Tambalika ukuboko uko wi-
lemonako, kabili amenshi yonse katiileko inkonto pa mimana,
g Am 78:45 pa mifoolo iyafuma mu Muma-
aya mu mumana ya-alwike umu-
na wa Naelo na pa malungu,
7:19 1 E kutila, imifoolo iyafumine mu pa kuti bacula bafume baye mu
Mumana wa Naelo. h Am 105:30 calo ca Egupti.’” 6 E ico Aarone
UKUFUMA 8:7-26 124
atambalike ukuboko kwakwe pa ICIPA. 8 17 Kabili ifi fine e fyo bacitile.
menshi ya mu Egupti, kabili ba- a Ukf 7:11, 12 Aarone aumine inkonto yakwe
cula batendeke ukufuma, bala- Ukf 7:20, 22 pa mushili, kabili ifisumi fyaishi-
kupa ne calo ca Egupti. 7 Lelo Ukf 8:17, 18
Ukf 9:11
le pa bantu na pa nama. Ulu-
bashimapepo ba finjelengwe 2Ti 3:8 kungu lonse ulwa pa mushi-
nabo bacitile cimo cine ku finjele- li lwasangwike ifisumi mu calo
ngwe fyabo, kabili balengele ca Egupti conse. a 18 Bashima-
bacula bafuma baya na mu calo b Ukf 10:16-19 pepo ba finjelengwe baeseshe
ca Egupti. a 8 Lyena Farao aiti- ukucita cimo cine ku finjelengwe
le Mose na Aarone no kubeba fyabo, b pa kuti nabo bapa-
ati: “Paapaateni kuli Yehova pa c Ukf 9:14 nge ifisumi, lelo balifililwe. Ka-
kuti afumye bacula pali ine na pa Ukf 15:11 bili ifisumi fyaishile pa bantu na
bantu bandi, b pantu ndefwa- Am 83:18
Am 86:8
pa nama. 19 E ico bashimape-
ya ukuleka abantu bayetuulila Ye- Es 46:9 po ba finjelengwe baebele Farao
hova ilambo.” 9 E lyo Mose ae- Ye 10:6, 7 abati: “Munwe wa kwa Lesa!”1c
bele Farao ati: “Mukwai nimwe Ro 9:17 Lelo Farao atwalilile ukutalami-
mufwile ukunjeba ilyo ningamu- ka umutima wakwe, kabili tau-
paapaatilako pa kuti bacula bafu- mfwilile Mose na Aarone, nga fi-
me pali imwe, pa babomfi d Ukf 8:3 lya fine Yehova alandile.
benu, pa bantu benu, na mu ma- 20 Lyena Yehova aebele Mose
yanda yenu. Bakashale fye mu ati: “Ukacelele kuli Farao kabi-
Mumana wa Naelo.” 10 Farao e Ukf 8:30, 31
li ukayeiminina pa nshila pa kuti
atile: “Mailo.” Na o atile: “Cikaba Ukf 9:33
ilyo akalaya ku mumana uka-
ifyo fine mulefwaya pa kuti muke-
mwebe auti, ‘Yehova alandile ati:
shibe ukuti takwaba nangu umo
“Leka abantu bandi baye mu ku-
uwaba nga Yehova Lesa wesu. c f Ukf 4:21
mombela. 21 Lelo nga tawaba-
11 Bacula bakafuma pali imwe, Ukf 7:3
 leke baye, nkatuma ifipobe pali
mu mayanda yenu, pa babomfi
benu, na pa bantu benu. Bakasha- Ku Kulyo iwe, pa babomfi bobe, pa bantu
la fye mu Mumana wa Naelo.” d a Am 105:31 bobe, na mu mayanda yenu; ka-
bili mu mayanda ya bena Egupti
12 E ico Mose na Aarone ba-
mukesula ifipobe, na panshi po-
fumine pali Farao, kabili Mose
b Ukf 7:11, 12 nse pakaba ifipobe. 22 Muli bu-
apaapeete Yehova pa mulandu
wa bacula abo aletele pali Fa- Ukf 7:20, 22 lya bushiku nkacingilila icalo ca
Ukf 8:7 Goshene ico abantu bandi beka-
rao. e 13 Lyena Yehova aliciti- Ukf 9:11
le ifyo Mose amupaapeete uku- lamo. Tamwakabe icipobe nangu
ti acite, kabili bacula batendeke cimo, d kabili ici cikalenga ukeshi-
ukufwa mu mayanda, mu ma- be ukuti ne Yehova ndi mu calo. e
c Ukf 31:18
nsa, na mu mpanga. 14 Batuu- Lk 11:20 23 Kabili nkapaatulula abantu
like bacula imiina iingi nga nshi, bandi na bantu bobe. Ici icipesha
kabili icalo catendeke ukununka amano cikacitika mailo.”’”
piipi. 15 Ilyo Farao amwene d Ukf 9:4, 26 24 Kabili ifi fine e fyo Yehova
ukuti icinkunka capwa, atalami- Ukf 10:23 acitile. Ifipobe ifingi nga nshi fya-
Ukf 12:13 tendeke ukwingila mu ng’anda ya
ke umutima wakwe f kabili tau-
mfwilile Mose na Aarone, nga fi- kwa Farao na mu mayanda ya ba-
lya fine Yehova alandile. bomfi bakwe, kabili fyali mu calo
e 1Sa 17:46
16 Yehova nomba aebele 1Is 20:28
conse ica Egupti. f Abantu balicu-
Mose ati: “Eba Aarone auti, ‘Uma 2Is 19:17, 19 lile sana pa mulandu wa fipobe. g
inkonto yobe pa mushili, kabi- 25 Farao asukile aita Mose na
li ulukungu lwalasanguka ifisu- Aarone no kubeba ati: “Kabiye-
mi1 mu calo conse ica Egupti.’” f Ukf 8:3 ni, katuulileni Lesa wenu ilambo
muli cino cine calo.” 26 Lelo
8:16 1 Utu twali tushiishi utunono utwa- Mose atile: “Te kuti tucite ifyo,
lemoneka nga bamung’wing’wi utwa- g Am 78:45
seekele mu Egupti. Am 105:31 8:19 1 E kutila, “maka ya kwa Lesa.”
125 UKUFUMA 8:27–9:15
pantu ilambo twingatuulila Yeho- ICIPA. 8 citikilapo. Atile: “Mailo ine ne
va Lesa wesu, abena Egupti kuti a Ukt 46:33, 34 Yehova nkacita ifi mu calo.”
balimona kwati ca bunani. Nga Ukf 10:25, 26 6 Awe Yehova acitile ifi ubu-
ca kuti ilambo twatuula lyaba ca shiku bwakonkelepo, kabili ifite-
bunani ku bena Egupti, a kabili kwa fyonse ifya bena Egupti fya-
twalituulila pa menso yabo, bu- b Ukf 3:18 tendeke ukufwa, a lelo pa fitekwa
she te kuti batupoole amabwe? fya bena Israele tapafwile nangu
27 Tukaya ulwendo lwa nshiku cimo. 7 Ilyo Farao atumine aba-
shitatu mu matololo, kabili mulya c Ukf 8:8 kuyamona, basangile ukuti pa fi-
e mo tukayatuulila Yehova Lesa Ukf 9:28 tekwa fya bena Israele tapafwi-
wesu ilambo nga filya fine fye le nangu fye cimo. Na lyo line,
atwebele.” b Farao atwalilile fye ukutalamika
28 E lyo Farao atile: “Nkamu- d Ukf 8:15 umutima wakwe, kabili talekele
leka mukayetuulila Yehova Lesa abantu baya. b
wenu ilambo mu matololo. Ci- 8 Lyena Yehova aebele Mose
kulu fye mwikaya ukutali sana. na Aarone ati: “Buuleni imile ya
Mpaapaatilako kuli Lesa obe.” c e Ukf 9:33

mo bocela injelwa,1 mwisushe
29 Lyena Mose atile: “Nalaya ka- indupi shenu shibili, kabili Mose
bili nalayapaapaata Yehova, mai- ICIPA. 9
aipoose mu muulu ninshi Farao
lo ifipobe fikafuma pali imwe f Ukf 5:1
Ukf 8:1
alemonako. 9 Nayo yalasangu-
mwe Farao, pa babomfi benu, ka ulukungu pa calo conse ica
na pa bantu benu. Lelo mwe Fa- Egupti, kabili yalalenga ifipute fi-
rao mwikabwekeshapo ukutube- tumbe abantu ne nama mu calo
pa, mukakaane no kuleka abantu g Ukf 7:4 conse ica Egupti.”
bandi bakayetuulila Yehova ila- 10 E ico babuulile imile ya
mbo.” d 30 Pa numa Mose alifu- mu cibili no kuyaiminina pa ci-
mine pali Farao no kuyapaapaata h Ukf 9:15 nso ca kwa Farao, e lyo Mose ai-
Yehova. e 31 E ico Yehova alici- poosa mu muulu, kabili ya-
tile ifyo Mose amupaapeete uku- lengele ifipute fyatumba abantu
ti acite, kabili ifipobe fyafumine i Ukf 8:22 ne nama. 11 Bashimapepo ba
pali Farao, pa babomfi bakwe, na Ukf 10:23 finjelengwe balifililwe ukuyamo-
pa bantu bakwe. Tapashele na- Ukf 11:7 nana na Mose pa mulandu wa fi-
ngu cimo. 32 Lelo Farao alita- Ukf 12:13
pute, pantu ifipute fyalitumbile

lamike umutima wakwe na kabi- pa mibili yabo na pa ya bena Egu-
li, e ico talekele abantu baya. Ku Kulyo
pti bonse. c 12 Lelo Yehova ale-
9
a Am 78:48
E ico Yehova aebele Mose kele Farao atalamika umutima
ati: “Kabiye kuli Farao kabi- wakwe, kabili taumfwilile Mose
li umwebe auti, ‘Yehova Lesa na Aarone, nga filya fine Yehova
wa baHebere atila: “Leka aba- b Ukf 4:21 aebele Mose. d
ntu bandi baye pa kuti bale- 13 Lyena Yehova aebele Mose
mombela. f 2 Lelo nga wakaana ati: “Ukacelele ukuya kuli Farao
ukubaleka baye kabili watwalilila c Ukf 7:11, 12 no kuyaiminina ku cinso cakwe,
fye ukubalesha, 3 mona! uku- Ukf 7:20, 22 kabili ukamwebe auti, ‘Yehova
boko kwa kwa Yehova g kuleisa Ukf 8:7, 18
2Ti 3:8
Lesa wa baHebere atila: “Leka
pa fitekwa fyobe ifili mu mpa- abantu bandi baye pa kuti bale-
nga. Pali bakabalwe, pa mpunda, mombela. 14 Pantu uno muku
pa ngamila, pa ng’ombe na pa ndetuma ifinkunka fyandi fyo-
mpaanga pakaba icikuko icabipa d Ukf 4:21
Ukf 8:31, 32
nse kuli iwe, ku babomfi bobe,
nga nshi. h 4 Kabili Yehova aka- Ukf 14:17 na ku bantu bobe, pa kuti wi-
paatulula ifitekwa fya kwa Israe- shibe ukuti takwaba uwaba nga
le ku fya bena Egupti, kabili pa ine pano isonde ponse. e 15 Pa-
fitekwa fya bena Israele tapaka- ntu ino nshita nga nalitambulula
e Ukf 8:9, 10
fwe nangu cimo.”’” i 5 Kabili Ye- 2Sa 7:22
hova alibikile inshita cali no ku- Am 83:18 9:8 1 Mu ciHebere, “imile ya mwi lungu.”
UKUFUMA 9:16-35 126
ukuboko kwandi no kukuuma, ICIPA. 9 ntu batendekeele ukwikalamo. a
no kuuma abantu bobe ku ci- a Ukf 14:17 25 Imfula ya mabwe yaonawile
kuko kabili nga nalikulofya pano Yos 2:9, 10 conse icali mu mpanga mu calo
isonde. 16 Lelo ico nakulekela 1Im 16:24
Amp 16:4
ca Egupti, abantu ne nama, ne fi-
ube no mweo ni pa kuti umone Es 63:12 menwa fyonse, kabili yawishi-
amaka yandi, na pa kuti ishina Ro 9:17 she ifimuti fyonse mu mpanga. b
lyandi lishibikwe mu calo conse. a 26 Mu Goshene fye umo abena
17 Bushe ucili uleituumika kabi- Israele baleikala, e mushali imfu-
li taulefwaya ukuleka abantu ba- la ya mabwe. c
ndi baye? 18 Mona, mailo nga 27 E ico Farao atumine aba
ino ine nshita nkalosha imfula ya b Am 78:47 kuyaita Mose na Aarone kabi-
mabwe iikalamba, iishatala ailo- Am 105:32 li aishilebeba ati: “Nomba na-
kapo mu calo ca Egupti ukutu- sumina ukuti nimembuka. Yeho-
la apo catendekele ukushinta va alilungama, lelo ine na bantu
na lelo. 19 E ico nomba tuma bandi twalilufyanya. 28 Paa-
aba kuyaeba ababomfi bobe uku- paateni Yehova pa kuti ukupa-
ti babweshe ifitekwa fyobe fyo- c Ukf 10:4, 5 nta kwa nkuba ne mfula ya
nse na fyonse ifyo wakwata mu  mabwe fileke. Nga fyaleka, na-
mpanga, bese bafingishe umwa- Ku Kulyo lamuleka muye, kabili tamwako-
kuuba. Umuntu onse uukaba pa- a Ukf 9:18 kole.” 29 E ico Mose amwebele
nse, imfula ya mabwe ikamwipa- ati: “Nga nafuma fye mu musu-
ya, kabili inama yonse iishakabe mba, nalayapepa kuli Yehova.1
umwakuuba ikafwa ku mfula ya Inkuba yalaleka ukupanta, ne
mabwe.”’” mfula ya mabwe nayo yalakali-
20 Ababomfi ba kwa Farao ka pa kuti mwishibe ukuti isonde
bonse abaumfwile ifyo Yehova
b Am 105:33 lya kwa Yehova. d 30 Lelo ninji-
alandile, balyangufyenye ukwi- shiba ukuti nangu imfula ikalike,
ngisha ababomfi babo ne fitekwa imwe na babomfi benu tamwatii-
fyabo mu mayanda, 21 lelo bo- ne Yehova Lesa.”
nse abashabikile amano ku fyo 31 Nomba kolokondwe1 na
Yehova alandile balekele ababo- c Ukf 8:22 barle fyalyonaike, pantu barle ya-
Ukf 9:3, 4 lifumishe imitwe na kolokondwe
mfi babo ne fitekwa fyabo mu Ukf 10:23
mpanga. Ukf 11:7 yalifumishe intombo. 32 Lelo
ingano e lyo ne ngano ishi-
22 Nomba Yehova aebele Ukf 12:13
moneka nge shapapa fyena ta-
Mose ati: “Imisha ukuboko kobe fyaonaike, pantu ninshi tafilapa-
mu muulu, pa kuti imfula ya ma- kula.1 33 Mose nomba afumine
bwe iloke pa calo ca Egupti co- mu musumba umwali Farao kabili
nse, b pa bantu ne nama na pa fi- ailepepa kuli Yehova, e fyo no ku-
menwa fyonse ifya mu mpanga.” c d Ukf 7:5, 17
Ukf 8:9, 10 panta kwa nkuba ne mfula ya ma-
23 E ico Mose asontele inkonto Ukf 8:22 bwe fyalekele ne mfula nayo ya-
yakwe mu muulu, kabili Yehova Ukf 14:4 likalike. e 34 Ilyo Farao amwene
atumine inkuba, imfula ya ma- Amg 10:14
ukuti imfula, ne mfula ya mabwe,
Am 24:1
bwe, no mulilo1 walepona panshi, no kupanta kwa nkuba fyaleka,
kabili Yehova atwalilile ukulosha alibembwike na kabili. Alekele
imfula ya mabwe pa calo ca Egu- umutima wakwe watalama, f ka-
pti. 24 Kwali imfula ya mabwe bili e fyo na babomfi bakwe ba-
ne nkuba yalebyasha kwati muli- citile. 35 Kabili Farao atwalilile
lo ilyo imfula ya mabwe yaleloka. e Ukf 10:17-19
ukutalamika umutima wakwe. Ta-
Yali iikalamba nga nshi. Takwa-
talile akuba imfula ya musango 9:29 1 Mu ciHebere, “nalayaimisha Yeho-
uyu mu Egupti ukutula apo aba- va amaboko yandi.” 9:31 1 Tumuti uto
balelima kale. Ubushishi bwa utu tumuti
9:23 1 Nalimo alelondolola ukubyasha f Ukf 4:21 balepangako insalu. 9:32 1 Nelyo “tafi-
kwa nkuba. Ukf 8:13, 15 lapya.”
127 UKUFUMA 10:1-17
lekele abena Israele baya, nga fi- ICIPA. 9 shana, abakote besu, abana besu
lya fine Yehova alandiile muli a Ukf 7:4 abaume, abana besu abanaka-
Mose. a  shi, impaanga shesu, ne ng’o-

10 Lyena Yehova aebele Mose ICIPA. 10 mbe shesu, a pantu tukayapa-

ati: “Kabiye kuli Farao, pa- b Ukf 4:21 ngila Yehova umutebeto.” b 10 E
ntu nalileka umutima wakwe ne Ukf 9:34 lyo abebele ati: “Nga nalaleka
mitima ya babomfi bakwe itala- muye pamo na bana benu, ninshi
me b pa kuti aimwene ifi ifipesha cine cine Yehova aba na imwe! c
amano ifyo ncita, c 2 na pa kuti Nangu cibe shani pali icabipa ico
ukashimikile abana bobe na be- c Ukf 9:15, 16 mulepanga ukucita. 11 Nsha-
shikulu bobe ifyo nakanda abe- Am 78:12 musuminishe bonse muye! Nala-
Ro 9:17 suminisha fye mwe baume pantu
na Egupti e lyo ne fipesha ama-
no ifyo nacita pali bena; d kabili nimwe mulefwaya ukuyabombela
mukeshiba ukuti nine Yehova.” Yehova.” E lyo babatamfishe apa-
3 E ico Mose na Aarone bai- li Farao.
le kuli Farao no kumweba abati: d Ukf 13:3, 8 12 Yehova nomba aebele
Amg 4:9 Mose ati: “Tambalika ukuboko
“Yehova Lesa wa baHebere atila, Amg 6:20-22
‘Ukaleka lilali ukukaana ukuuna- Am 44:1 kobe pa calo ca Egupti pa kuti
kila? e Leka abantu bandi baye makanta ise pa calo ca Egu-
pa kuti balemombela. 4 Pantu pti no kulya ifimenwa fyonse pa
nga watwalilila ukukaanya aba- calo, fyonse ifyo imfula ya ma-
ntu bandi ukuya, mailo nkaleta bwe ishaonawile.” 13 Ilyo line
e Ukf 9:17
makanta mu calo cobe. 5 Kabi- fye Mose asontele inkonto yakwe
li ikakupa umushili ica kuti ta- pa calo ca Egupti, kabili Yehova
wakamoneke. Ikalya fyonse ifyo alengele umwela wa ku kabanga
imfula ya mabwe ishaonawile, upuupe pa calo ca Egupti akasu-
kabili ikalya ne fimuti fyenu fyo- f Ukf 9:31, 32 ba konse no bushiku bonse. Ilyo
nse ifilekula mu mpanga. f 6 Mu bwacele, umwela wa ku kaba-
mayanda yenu, mu mayanda ya nga waletele makanta. 14 Kabi-
babomfi benu bonse, na mu ma- li makanta yaishile pa calo co-
yanda ya mu Egupti yonse mu- g Ukf 9:24 nse ica Egupti kabili yali fye
kesula makanta iya kuti bashi-  mpanga yonse mu Egupti. d Maka-
nwe na bashikulwinwe tabatalile Ku Kulyo nta yalifulile nga nshi. e Takwata-
abaimonapo ukutula apo bata- a Ukf 10:25, 26
lile akuba makanta iyafulile nge
mpiile ukwikala muli ici calo yi, kabili takwakabe iikafula nge
ukushinta na lelo.’” g Lyena alifu- yi. 15 Yakupile umushili onse
mine apali Farao, aya no kuya. uwa mu calo, ne calo califiiti-
7 E lyo ababomfi ba kwa Fa- le kuli makanta; kabili yaile ile-
b Ukf 3:18 lya ifimenwa fyonse ifya mu calo
rao bamwebele abati: “Ni lila- Ukf 5:1
li uyu muntu akaleka ukutulete- ne fisabo fyonse ifya ku fimuti
la amacushi?1 Lekeni aba bantu ifyo imfula ya mabwe ishaonawi-
baye pa kuti balebombela Yeho- le; kabili ku fimuti nelyo ku fime-
va Lesa wabo. Bushe na no- nwa fya mu mpanga ifya mu calo
mba tamulaishiba ukuti icalo ca c Ukf 12:31, 32 conse ica Egupti takwashele ibu-
Egupti naconaika?” 8 E ico Fa- la nangu limo.
rao atumine abakuyaita Mose na 16 E ico bwangu bwangu Fa-
Aarone, kabili aishilebeba ati: rao aitile Mose na Aarone kabili
“Kabiyeni, kabombeleni Yehova d Am 78:46 abebele ati: “Nimembukila Yeho-
Lesa wenu. Lelo ni bani baka- va Lesa wenu kabili nimembuki-
ya?” 9 E lyo Mose atile: “Tu- la na imwe bene. 17 Nomba shi
kaya na balumendo na baka- njeleleni ulubembu lwandi umu-
ku wa kulekeleshako, kabili paa-
e Ukf 10:5
10:7 1 Mu ciHebere, “ukuba iciteyo kuli Am 105:34, paateni Yehova Lesa wenu pa
ifwe.” 35 kuti afumye pali ine ici cinkunka
UKUFUMA 10:18–11:10 128
cabipa.” 18 E ico Mose afumine
pali Farao no kuyapaapaata Ye-
ICIPA. 10
a Ukf 8:30, 31 11 Lyena Yehova aebele Mose
ati: “Kushele icinkunka
hova. a 19 Lyena Yehova ayalwi- cimo ico nalaleta pali Farao na
le umwela nomba walafumina b Ukf 7:3 pali Egupti. Na pa numa aka-
Ukf 11:10
ku masamba, wali uwakosa ici- Ro 9:17, 18 leka mukaye, a kabili akamupati-
ne cine ica kuti waulwile maka- kisha ukufuma mu calo. b 2 No-
nta no kuyaipoosa muli Bemba c Am 105:28 mba eba abantu ukuti abaume na
Wakashika. Takwashele maka- banakashi bonse bafwile ukulo-
nta nangu umo mu calo conse d Ukf 8:21, 22
Ukf 9:3, 6 mba ifya silfere ne fya golde c ku
ica Egupti. 20 Lelo Yehova ale- Ukf 9:26 bena mupalamano babo.” 3 Ka-
kele Farao atalamika umutima Ukf 11:7 bili Yehova alengele abena Egu-
wakwe, b kabili talekele abena Ukf 12:13
pti batemwa abena Israele. Aba-
Israele baya. bomfi ba kwa Farao na bantu mu
e Ukf 8:28
21 Lyena Yehova aebele Mose Ukf 9:28 calo ca Egupti nabo balicindike
ati: “Imisha ukuboko kobe mu sana Mose.
muulu pa kuti pa calo ca Egupti f Ukf 3:18
Ukf 5:3 4 Lyena Mose alandile ati:
pabe imfifi, imfifi iyafiita fiti-
ti.” 22 Ilyo line fye Mose aimi- “Yehova atila, ‘Nalimo pa kati
g Ukf 4:21 ka bushiku ndepita mu bena
she ukuboko kwakwe mu muulu, Ukf 14:4
kabili imfifi iyafiita fititi yaishile  Egupti, d 5 kabili amabeli yonse
pa calo conse ica Egupti pa nshi- Ku Kulyo
aya mu calo ca Egupti yalefwa, e
ku shitatu. c 23 Abena Egupti ta- ukutampila pe beli lya kwa Fa-

balemona nangu cimo, kabili pa rao, uwikele pa cipuna cakwe
ICIPA. 11 ica bufumu, ukufika na kwi beli
nshiku shitatu takwali nangu
a Amg 4:34 lya mubomfi mwanakashi uule-
umo uwafumine apo aali; lelo
ukwaleikala abena Israele bonse b Ukf 12:31, 32
pela pe libwe lya kupelelako, na
kwena kwali ulubuuto. d 24 Lye- mabeli yonse aya fitekwa yale-
na Farao aitile Mose no kumweba c Ukf 3:21, 22 fwa. f 6 Mu calo conse ica Egu-
ati: “Kabiyeni, kabombeleni Ye- Ukf 12:35, 36 pti mukaba ukuloosha ukushata-
Am 105:37
hova. e Impaanga ne ng’ombe la akubamo, kabili takwakatale
shenu shena mushishe. Nomba d Ukf 12:29 akubamo na kabili. g 7 Lelo na-
abana benu kuti mwabasenda.” ngu fye ni mbwa tayakabo-
25 Lelo Mose alandile ati: “Mu- e Ukf 4:22, 23 se abena Israele, umuntu ne-
Am 78:51
katupeele1 ne fya kutuulila Yeho- Am 105:36
lyo icitekwa, pa kuti mukeshibe
va Lesa wesu ilambo, f kabili tuka- Am 136:10 ukuti ifyo Yehova engacita ku
fituula kuli ena. 26 Tukasenda He 11:28 bena Egupti kuti fyapusana ne
ne fitekwa fyesu. Tatwakashepo fyo engacita ku bena Israele.’ h
f Ukf 12:12
inama1 nangu imo, pantu tuka- 8 Kabili ababomfi benu bonse
tuulapo shimo pa kupepa Yeho- g Ukf 12:30 bakesa kuli ine no kuwa ubuku-
va Lesa wesu, kabili tatwishibe peme abati, ‘Kabiye na bantu bo-
ifyo tukatuula pa kupepa Yeho- h Ukf 8:22 nse abakumfwila.’ i Lyena nkafu-
va mpaka tukafike kulya.” 27 E Ukf 9:3, 4
ma nkaye.” E fyo Mose afumine
Ukf 10:23
ico Yehova alekele Farao atalami- Ukf 12:13 pali Farao ninshi nakalipa icine
ka umutima wakwe, kabili tale- cine.
kele baya. g 28 Farao amwebele i Ukf 12:33
9 E lyo Yehova aebele Mose
ati: “Fuma apa! Wikesha ukumo-
na icinso candi na kabili, pa- j Ukf 3:19 ati: “Farao takamumfwile j pa
ntu ubushiku ukamona icinso ca-
Ukf 7:4 kuti ifipesha amano fyandi fi-
Ro 9:17, 18
ndi ukafwa.” 29 E lyo Mose kafule mu calo ca Egupti.” k
atile: “Nacibe ifyo fine mwalanda. k Ukf 7:3 10 Mose na Aarone bacitile ifi-
Nshakabwekeshepo ukumona ici- pesha amano fyonse fi pa cinso
nso cenu.” l Am 135:9 ca kwa Farao, l lelo Yehova aleke-
le Farao atalamika umutima wa-
m Ukf 4:21
10:25 1 Nelyo “mukatuleke tukakwate.” Ukf 9:15, 16 kwe, kabili talekele abena Israe-
10:26 1 Mu ciHebere, “ibondo.” Ukf 10:20 le bafume mu calo cakwe. m
129 UKUFUMA 12:1-20

12 Yehova nomba aebele

Mose na Aarone mu calo
ICIPA. 12
a Ukf 13:4
lelo ubushiku no kwipaya amabe-
li yonse mu calo ca Egupti, ama-
ca Egupti ati: 2 “Uno mweshi Ukf 23:15 beli ya bantu na ya nama; a kabili
Imp 28:16
e ukaba mweshi wenu uwa Amg 16:1
nkakanda tulesa tonse utwa mu
kubalilapo mu mwaka. a 3 Ebe- Egupti. b Nine Yehova. 13 Umu-
ni abena Israele bonse amu- b Yoh 1:29 lopa uleba icishibilo ca kwishibi-
ti, ‘Pa bushiku bwalenga 10 1Ko 5:7 lako amayanda ayo mwalabamo;
ubwa uno mweshi, cila mu- Uks 5:6 kabili nga namona umulopa, na-
ntu akalebuulila aba mu ng’a- kulamucilila, kabili tamwafwe ku
nda ya kwa shibo impaanga b c Le 22:18-20
Amg 17:1
cinkunka ilyo nalakanda icalo ca
imo, cila ng’anda impaanga imo. 1Pe 1:19 Egupti. c
4 Lelo nga ca kuti aba mu ng’a- 14 “‘Muleibukisha buno bu-
nda imo impaanga yabakulila d Imp 28:16 shiku, kabili mulepangila Yehova
sana, bafwile ukwita abena mu- umutebeto pali ubu bushiku mu
palamano pa kuti baliile pamo e Ukf 12:18 nkulo shenu shonse. Ici cipope
nabo. Ilyo baleakana impaanga Le 23:5
ca muyayaya. 15 Mu nshiku 7
Amg 16:6
bafwile ukwakana ukulingana ne mwakulalya umukate uushatutu-
fyo cila muntu engalya. 5 Iyo f 1Ko 5:7 muka. d Pa bushiku bwa ntanshi
impaanga ifwile ukuba iilume, He 11:28 mulefumya mu mayanda yenu
iya mwaka umo, kabili iyabula umufuba umuli icitutumushi, pa-
akalema. c Kuti mwabuula umwa- g Amg 16:6, 7 ntu onse uwalya icilimo icitutu-
na wa mpaanga nelyo umwana mushi muli ishi nshiku 7, afwi-
wa mbushi. 6 Mufwile ukumu- h Ukf 13:3
le ukwipaiwa mu Israele. 16 Pa
sunga mpaka pa bushiku bwale- Ukf 34:25
Amg 16:3 bushiku bwa ntanshi mukalelo-
nga 14 ubwa uno wine mwe- 1Ko 5:8 ngana ukulongana kwa mushilo,
shi, d kabili cila lupwa ulwa bena na pa bwalenga 7 mukalelo-
Israele lukamwipaye ilyo fye aka- i Imp 9:11 ngana ukulongana na kumbi
suba kawa.1e 7 Bafwile ukushi- ukwa mushilo. Tamufwile ukubo-
nga umulopa umo pa muulu wa j Le 7:15
mba umulimo nangu umo muli
mwinshi, e lyo na ku kulyo na Le 22:29, 30
ishi nshiku. e Ico mwingacita fye
Amg 16:4
ku kuso kwa mwinshi wa ng’anda
 kupekanya ifyo cila muntu enga-
iyo bakaliilamo. f
Ku Kulyo lya.
8 “‘Bafwile ukulya iyi inama
a Ukf 11:4, 5 17 “‘Mulekwata Umutebeto
pali ubu bwine bushiku mu nshi- Ukf 12:29 wa Mukate Uushatutumuka, f pa-
ta ya bushiku. g Balingile ukuyo-
ntu buno bushiku nalafu-
ca kabili bafwile ukuiliila pamo b Imp 33:4
no mukate uushatutumuka h no mya amabumba yenu mu calo
musalu uwalula. i 9 Tamufwile ca Egupti. Kabili muleibukisha
c Ukf 8:22
ukulya inama iibishi nelyo iya ku- Ukf 9:4, 26
buno bushiku mu nkulo shenu
fulumya, nangu iya kwipika, lelo Ukf 10:23 shonse pantu ici cipope ca mu-
mulingile ukuyoca kumo no mu-
Ukf 11:7 yayaya. 18 Mu mweshi wa nta-
twe, amolu, ne fya mu mala. nshi, ukutendekela pa bushiku
d Ukf 23:15 bwalenga 14 icungulo, ukufi-
10 Tamufwile ukushako inama Le 23:6
ica kuti yafika no lucelo, lelo nga ka pa bushiku bwalenga 21
kwaba iyashalako ukufika uluce- e Le 23:8
ubwa uyo mweshi icungulo,
lo mulingile ukuyoca. j 11 Mu- mukalelya imikate iishatutumu-
kalelya ninshi namuikaka imi- f Le 23:6 ka. g 19 Mu mayanda yenu ta-
shipi mu misana, namufwala Lk 22:1 mufwile ukuba umufuba uwatu-
1Ko 5:8 tumuka pa nshiku 7, pantu
indyato, namwikata ne nkonto;
kabili mukalelya lubilo lubilo. Ca- onse uwalya icatutumuka, na-
g Le 23:5, 6
kucilila ca kwa Yehova. 12 Pa- mpo nga mwina fyalo nelyo
ntu nalapita mu calo ca Egupti h Imp 9:14
nga mwana calo h afwile ukwipai-
wa pa kuti afume mu lukuta lwa
12:6 1 E kutila, ukutendeka ilyo akasuba i Amg 16:3 bena Israele. i 20 Tamulingile
kawa ukufika ilyo kwatendeka ukufiita. 1Ko 5:7 ukulalya conse icatutumuka.
UKUFUMA 12:21-41 130
Mulelya umukate uushatutumu- ICIPA. 12 bonse balibuukile ubushiku, ka-
ka mu mayanda yenu.’” a Ukf 3:16 bili abena Egupti baleloosha nga
21 Ilyo line fye Mose aiti- Imp 11:16 nshi pantu takwali ing’anda umu-
le abakalamba bonse aba bena b He 11:28
shali uwafwile. a 31 Ilyo line fye
Israele a no kubeba ati: “Kabiye- Farao aitile Mose na Aarone b
ni kabulileni indupwa shenu aba- c Amg 16:3 ubushiku no kubeba ati: “Imeni,
na ba mpaanga nelyo abana ba fumeni mu calo candi, imwe na
d Yos 5:10
mbushi, kabili mubepaye pa kuti bena Israele. Kabiyeni kabombe-
babe ilambo lya pa Cakucili- e Ukf 13:3, 8 leni Yehova nga filya fine mwala-
la. 22 Lyena mulingile ukubuu- Amg 6:6, 7 ndile. c 32 Musende ne mpaanga
la icipo ca fimenwa fya husope shenu ne ng’ombe shenu muleya,
f He 11:28
no kucitumpika mu mulopa uuli nga filya fine mwalandile. d Lelo
mu mbale yafonka no kushinga g Imp 33:4 na ine mufwile ukumpaala.”
umulopa pa muulu wa mwinshi, e Am 78:51 33 Kabili abena Egupti bate-
lyo na ku kulyo na ku kuso ukwa Am 105:36
ndeke ukucincisha abantu pa
mwinshi; kabili takuli nangu umo h Ukt 15:14 kuti bafume bwangu e mu calo pa-
uufwile ukufumina panse mpaka Ukf 11:4, 5 ntu baleti, “cimo fye no kuti bo-
ulucelo. 23 Nomba ilyo Yehova Imp 3:13 nse natufwa!” f 34 E ico abantu
Am 135:8
aleisa mu kupita mu calo pa kuti basendele umufuba wabo ninshi

alofye abena Egupti kabili amo- taulatutumuka. Basendele ne fya
na umulopa pa muulu wa mwi- Ku Kulyo
kukashilamo umufuba pa mabe-
nshi, e lyo na ku kulyo na ku a Ukf 11:6
ya yabo, ninshi nabafikaka mu
kuso kwa mwinshi, Yehova alei- b Ukf 10:28, 29 nsalu. 35 Abena Israele balici-
sacilila uyo mwinshi, kabili taise tile ifyo Mose abebele. Balombe-
aleke icinkunka cipaye abali mu c Ukf 3:19, 20 le abena Egupti ifibekobeko fya
mayanda yenu. b Ukf 6:1
Ukf 10:8-11
silfere ne fya golde ne fya kufwa-
24 “Imwe na bana benu mulei- Am 105:38 la. g 36 Yehova alengele abena
bukisha ici Icakucilila pantu cipo- Egupti batemwa abena Israele, e
pe ca muyayaya. c 25 Kabili ilyo d Ukf 10:26 ico balibapeele ifyo balombele,
mukengila mu calo ico Yehova e Ukf 12:11 kabili balisendele ifipe fya bena
akamupeela nga filya fine amwe- Egupti. h
bele, mukaleibukisha ici Icakuci- f Ukf 10:7 37 Lyena abena Israele bafu-
lila. d 26 Kabili abana benu nga mine ku Raamsese i no kuya ku
g Ukt 15:14
bamwipusha abati, ‘Bushe ifi mu- Ukf 3:21 Sukote. j Abaume abale-enda pa-
cita ni finshi?’ e 27 mukatile, ‘Li- Ukf 11:2 nshi bali nalimo 600,000,
lambo lya Cakucilila ilyo tutuuli- Am 105:37 ukufumyako abana abanono. k
la Yehova, uwacilile amayanda ya
h Ukf 3:22
38 Abantu abengi nga nshi1
bena Israele mu Egupti ilyo aipe- nabo baile pamo nabo. l Basendele
ye abena Egupti, lelo taipeye aba i Ukt 47:11 impaanga ne ng’ombe, ne fitekwa
mu mayanda yesu.’” Ukf 1:11 fimbi ifingi nga nshi. 39 Bate-
E lyo abantu bakonteme bawa j Imp 33:5 ndeke ukupanga umukate uusha-
no bukupeme. 28 E ico abena tutumuka mu mufuba bafumine
Israele balile, kabili balicitile ifyo k Ukt 12:1, 2 na o mu Egupti. Umufuba tawa-
Yehova aebele Mose na Aarone. f Ukt 15:1, 5
tutumwike pantu balibatamfishe
Ukt 46:2, 3
Bacitile filya fine fye. Ukf 1:7 bwangu mu Egupti ica kuti tabai-
29 Lyena pa kati ka bushiku, Imp 2:32 pekanishishe ifya kulya fya pa bu-
Yehova aipeye amabeli yonse mu lendo. m
l Imp 11:4
calo ca Egupti, g ukutendekela pe 40 Imyaka yonse iyo abena
beli lya kwa Farao uwali pa ci- m Ukf 12:31 Israele abafumine mu Egupti n
puna cakwe ica bufumu ukufi- baikele, yali 430. o 41 Mu bushi-
ka kwi beli lya musha uwali mu n Ukt 46:2, 3
Ukt 47:27
cifungo, na mabeli ya nama yo- Imi 13:17
12:38 1 E kutila, ibumba umwali abasha-
nse. h 30 Farao na babomfi ba- li abena Israele kabili umwali na bena
kwe bonse, kumo na bena Egupti o Ga 3:17 Egupti.
131 UKUFUMA 12:42–13:13
ku imyaka 430 yakumene, e mo ICIPA. 12 lwa wandi, ne nama yonse iilume
amabumba ya kwa Yehova yo- a Amg 16:1 iyabalilapo ukufyalwa yandi.” a
nse yafumine mu calo ca Egupti. 3 Lyena Mose aebele abantu
42 E bushiku balingile ukulai- b Le 22:10 ati: “Muleibukisha buno bushi-
bukisha ifyo Yehova abafumishe ku mufumiinepo mu Egupti, b mu
mu calo ca Egupti. Abena Israe- c Ukt 17:12, 23
ng’anda ya busha, pantu ni ku
le mu nkulo shabo shonse bali- kuboko kwa maka e ko Yehova
d Imp 9:12
ngile ukulaibukisha ifyo Yehova Am 34:19, 20 amufumiishe mu Egupti. c E ico
abacitiile muli ubu bushiku. a Yoh 19:33, 36 tamulingile ukulalya conse umuli
43 Lyena Yehova aebele Mose icitutumushi. 4 Mwacifuma lelo
na Aarone ati: “Ifyo mulingi- e Imp 9:14
mu mweshi wa Abibu.1d 5 Ilyo
le ukulakonka pa kucita Icakuci- Yehova akamutwala mu calo ca
f Le 24:22
lila ni ifi: Umwina fyalo tafwile Imp 15:16 bena Kanaani, ica bena Hiti, ica
ukulyako. b 44 Lelo nga ca kuti  bena Amore, ica bena Hibi, ne
umo alikwata umusha uo ashitile Ku Kulyo ca bena Yebusi, e ico alapile ku fi-
mu ndalama, alingile ukumuse- kolwe fyenu ukuti akamupeela, f
mbulula. c Nga amusembulula, e 
icalo umwaba umukaka no buci, g
lyo engalyako. 45 Uushili mwa- ICIPA. 13
mukalecita ifi muli uno mweshi:
na calo no ubombela amalipi- a Imp 3:13
6 Mu nshiku 7 mulingile ukula-
lo tafwile ukulyako. 46 Bonse Imp 18:15
lya imikate iishatutumuka, h e lyo
Amg 15:19
abalelyako balingile ukuliila mu Lk 2:22, 23 pa bushiku bwalenga 7 e paka-
ng’anda imo. Tamufwile ukufu-
laba umutebeto wa kwa Yehova.
misha inama panse, kabili ta- b Ukf 12:42
7 Mukalelya imikate iishatutu-
mufwile ukukontola ifupa lyai- Amg 16:3
ko. d 47 Ulukuta lonse ulwa kwa muka pa nshiku 7; i kabili icatu-
Israele lufwile ukucita Icakucili- c Amg 4:34 tumuka ciikasangwa muli imwe, j
la. 48 Nga ca kuti umulebeshi
Neh 9:10 nangu mufuba uwatutumuka wii-
aikala pamo na imwe kabili ale- kasangwa mu calo cenu conse.1
d Amg 16:1
fwaya ukusangwa ku Cakucilila 8 Kabili mukebe abana benu pali
ca kwa Yehova, ninshi umwau- e Ukf 3:8
bulya bushiku amuti, ‘Ico tuleci-
me onse uwa mu ng’anda yakwe Ukf 34:11 tila ifi nico Yehova alitucitiile ifi-
alingile ukusembululwa. Lyena suma ilyo twafumine mu Egupti.’ k
kuti asangwako, kabili akaba f Ukt 15:18 9 Kabili uyu mutebeto ukabe nge
Ukf 6:5, 8
ngo mwana calo. Lelo uushase- cishibilo1 icalembwa pa fisansa
mbululwa ena tafwile ukulyako. e g Ukf 3:17
fyenu na pa mpumi2l shenu, pa
49 Ifi fine e fyo umwana calo no Amg 8:7-9 kuti ifunde lya kwa Yehova linga-
mwina fyalo uwikala na imwe ba- ba mu tunwa twenu; pantu Yeho-
lingile ukulakonka.” f h Ukf 12:15 va amufumiishe mu Egupti ku ku-
50 E ico abena Israele bo-
Ukf 34:18
boko ukwakosa. 10 Cila mwaka
nse balicitile ifyo Yehova aebe- i Ukf 23:15
mufwile ukulasunga ici cipope pa
le Mose na Aarone. Bacitile filya nshita ya ciko. m
fine fye. 51 Pali ubu bwine bu- j Amg 16:3 11 “Ilyo Yehova akamutwala
shiku e po Yehova afumishe abe- mu calo ca Kanaani, ico ala-
na Israele bonse1 mu calo ca k Ukf 12:26, 27 pa kuli imwe na ku fikolwe fye-
Egupti. nu ukuti akamupeela, n 12 mu-

13
l Ukf 12:14
Na kabili Yehova aebe- Amg 11:18
kapeele Yehova abana benu
le Mose ati: 2 “Mpaatwi- abaume amabeli1 ne nama shenu
la umwana mwaume onse ibeli1 m Ukf 12:24, 25 ishilume ishabalilapo ukufyalwa.
uwa bena Israele. Umwana onse Amabeli yonse ya kwa Yehova. o
umwaume uwabalilapo ukufya- n Ukt 15:18 13 Ibeli lyonse ilya mpunda

12:51 1 Mu ciHebere, “abana ba kwa o Ukf 22:29 13:4 1 Moneni Ifyebo Fyalundwako pa
Israele pamo na mabumba yabo.”
Ukf 34:19, 20
Le 27:26
B15. 13:7 1 Mu ciHebere, “imipaka
13:2, 12 1 Mu ciHebere, “umwana onse Imp 3:13 yenu yonse.” 13:9 1 Nelyo “icibukisho.”
uwabalilapo ukwisula icisa.” Lk 2:22, 23 2 Mu ciHebere, “pa kati ka menso yenu.”
UKUFUMA 13:14–14:9 132
mukalelilubula kabili pa kulilu- ICIPA. 13 mu nshila, a kabili mu nshita ya
bula mukaletuulilamo impaanga. a Imp 18:15 bushiku alebatungulwila ku ntu-
Lelo nga tamulilubwile, ninshi mba ya mulilo, pa kuti bale-enda
mukalelifuna umukoshi. Kabili akasuba no bushiku. b 22 Intu-
abana benu bonse abaume ama- b Amg 7:7, 8
mba ye kumbi tayalefuma pa nta-
beli mulingile ukubalubula. a nshi ya bantu akasuba, kabili
14 “Abana benu nga bamwi- c Ukf 5:2 intumba ya mulilo nayo tayalefu-
pusha abati, ‘Cinshi tucitila ifi?’ ma pa ntanshi ya bantu ubushi-
mukabasuke amuti, ‘Ni co Ye- ku. c

14
hova atufumiishe mu Egupti mu d Ukf 12:29
Am 78:51 Yehova nomba aebele Mose
ng’anda ya busha b ku kuboko ati: 2 “Eba abena Israe-
ukwakosa. 15 Ilyo Farao atala- le ukuti baluluke kabili bapange
mike umutima wakwe akaana no e Amg 11:18
inkambi pa Pihahirote, pa kati ka
kutuleka tuye, c Yehova aipeye Migidole na bemba, mupepi na
amabeli yonse mu calo ca Egu- Baali-sefone. d Mupangile iyi inka-
f Ukf 14:2, 3
pti, ukutendekela pe beli lya mu- Imp 33:5 mbi apalungatana ne yi incende,
ntu ukufika na kwi beli lya mu lulamba lwa bemba. 3 Lye-
nama. d E co tuletuulila Yehova na Farao akalanda ukuti abena
amabeli1 yonse, kabili e co tu- g Ukt 50:24, 25
Israele, ‘Bale-endauka fye mu
Yos 24:32
lelubwila abana baume amabeli He 11:22 calo pantu nabafulungana. Taba-
yesu yonse.’ 16 Ici cikabe cishi-  kwete kwa kuya mu matololo.’
bilo icalembwa pa fisansa fyenu Ku Kulyo 4 Nkaleka Farao akatalamike
na pa mpumi shenu,1e pantu Ye-
a Ukf 14:19 umutima wakwe, e kabili akabako-
hova atufumiishe mu Egupti ku
kuboko ukwakosa.” nka, lyena nkalenga ishina lyandi
likacindikwe ilyo nkacimfya Fa-
17 Nomba ilyo Farao alekele b Imp 9:15
Am 78:14 rao na bashilika bakwe bonse; f ka-
abantu baya, Lesa talekele bapi-
bili abena Egupti bakeshiba ukuti
ta mu nshila iyapita mu calo ca
nine Yehova.” g E ico abena Israe-
baPelishiti nangu ca kuti e yali c Am 105:39
iipi, pantu atile: “Nalimo abantu le bacitile ifyo babebele.
1Ko 10:1
bakabwelela ku Egupti nga ca  5 Pa numa kwali abaebele
kuti kwaba abalefwaya ukulwa ICIPA. 14
imfumu ya Egupti ukuti aba-
nabo inkondo.” 18 E ico Lesa ntu balibutwike. Ilyo line Fa-
d Ukf 13:17, 18
alengele abantu bapita inshi- rao na babomfi bakwe bayalwi-
la iyashoka iya mu matololo, mu- le ifyo baletontonkanya, h kabili
pepi na Bemba Wakashika. f Lelo e Ukf 7:13 batile: “Cinshi twalekeele abasha
abena Israele bafumine mu calo
Ro 9:17, 18 besu abena Israele baya?” 6 E
ca Egupti mu mabumba mabu- ico apekenye amaceleta yakwe
mba kwati bashilika. 19 Mose f Ukf 9:15, 16 aya nkondo, kabili aile pamo na
asendele na mafupa ya kwa Yo- Ukf 15:11 bantu bakwe. i 7 Asendele ama-
sefe, pantu Yosefe alengele aba- Ukf 18:10, 11 celeta 600 ayo acetekele sana e
Yos 2:9, 10
na ba kwa Israele balapa, abe- lyo na maceleta yonse aya mu
bele ati: “Nangu cibe shani Egupti, kabili mu maceleta yonse
Lesa akamwibukisha, kabili mu- g Ukf 7:5 mwali abashilika. 8 E fyo Yeho-
kasende amafupa yandi mukaye Ukf 8:22 va alekele umutima wa kwa Fa-
nayo.” g 20 Bafumine ku Sukote rao imfumu ya Egupti watala-
kabili bailepanga inkambi pa Eta- h Ukf 12:33 ma, kabili Farao akonkele abena
mu mu mbali ya matololo. Israele. Nomba abena Israele
21 Nomba mu nshita ya kasu- bena baleya fye ukwabula ukutii-
ba Yehova alebatangilila mu ntu- i Ukf 14:23 na nangu cimo.1j 9 Abena Egu-
mba ye kumbi pa kubatungulula pti balikonkele abena Israele, k
j Imp 33:3 kabili bakabalwe bonse abaleti-
13:15 1 Mu ciHebere, “inama yonse iya-
balilapo ukwisula icisa.” 13:16 1 Mu ci- 14:8 1 Mu ciHebere, “ninshi nabemya
Hebere, “pa kati ka menso yenu.” k Ukf 15:9 amaboko.”
133 UKUFUMA 14:10-27
nta amaceleta ya kwa Farao na ICIPA. 14 na Israele aile ku numa yabo, ne
baninine pali bakabalwe bakwe a Yos 24:6, 7 ntumba ye kumbi iyali ku ntanshi
na bashilika bakwe baile balepa- Neh 9:9 yabo yaile ku numa yabo, yai-
lamina apo abena Israele bapa- b Ukf 16:3
minina no kwiminina. a 20 E ico
ngiile inkambi mu lulamba lwa Ukf 17:3 yaishile pa kati ka bena Egupti
bemba, mupepi na Pihahirote Imp 14:2-4 na bena Israele. b Lubali lumo yali
apalungatana na Baali-sefone. Am 106:7
likumbi ilyafiita. Lubali lumbi ya-
10 Ilyo Farao apaleme, abena c Ukf 5:21 lesanika ubushiku. c Kanshi abe-
Israele bainwine amenso no ku- Ukf 6:6, 9 na Egupti tabapaleme ku bena
mona abena Egupti balebakonka. d Imp 14:9
Israele ubushiku bonse.
Abena Israele batiinine nga nshi Amg 20:3 21 Mose nomba atambalike
kabili batendeke ukulilila Yeho- 2Im 20:15, 17 ukuboko kwakwe pali bemba; d
va. a 11 Baipwishe Mose abati: Am 27:1
kabili Yehova alengele umwela
Am 46:1
“Cinshi ico watuletele muno mu Es 41:10 uwa maka uwa ku kabanga wa-
matololo, bushe nico mu Egupti puupa ubushiku bonse ica kuti
tamwaba inshiishi? b Cinshi watu- e 2Im 20:17 wasunkila amenshi ya muli be-
fumiishe mu Egupti? 12 Bushe f Ukf 14:30 mba ku numa. Ici calenge-
ilyo twali mu Egupti tatwakwe- Ukf 15:5 le panshi ya bemba pauma, e ka-
bele ukuti, ‘Utuleke fye fwe bene Am 136:15 bili amenshi ya-akanikene pabili. f
tulebombela abena Egupti’? Pa- g Amg 1:30 22 E ico abena Israele bapiti-
ntu cawamapo ukubombela abe- Amg 20:4 le mu kati ka bemba pa mushi-
na Egupti ukucila ukwisafwila 2Im 20:29 li uwauma, g ninshi amenshi naya-
mu matololo.” c 13 Lyena Mose h Ukf 9:15, 16 panga icibumba ku kulyo na ku
aebele abantu ati: “Mwitiina. d kuso. h 23 Abena Egupti baliba-
Iminineni ndi, mumone ifyo Ye- i Ukf 14:4 konkele, kabili bakabalwe bonse
hova alamupususha lelo. e Pantu Ro 9:17, 18
aba kwa Farao, amaceleta ya-
abena Egupti abo mulemona lelo, j Ukt 48:16 kwe aya nkondo, na baume ba
tamwakabamonepo na kabili. f Ukf 32:34 pali bakabalwe bakwe batendeke
14 Yehova e walamulwila, g imwe Imp 20:16
ukubakonka mu kati ka bemba. i
Yu 9
mwikale fye tondolo.”  24 Mu nshita ya bulinde bwa lu-
15 Nomba Yehova aebele celo,1 Yehova aloleshe pa bena
Ku Kulyo
Mose ati: “Leka ukundilila. Eba Egupti ukufuma mu ntumba ya
a Ukf 13:21
abena Israele ukuti beme baleya. mulilo ne ye kumbi, j kabili afulu-
16 Lelo iwe, imya inkonto yobe b Yos 24:6, 7 ngenye abena Egupti. 25 Aleso-
no kutambalika ukuboko kobe kola imipeto ku maceleta yabo ica
pali bemba pa kuti bemba akani- c Am 105:39
kuti yalabafya ukwensha, kabili
kane pabili, pa kuti abena Israele d Ukf 14:16 abena Egupti batendeke ukula-
bende panshi ya bemba apauma. Imi 7:36 nda abati: “Natufulumuke, pantu
17 Lelo ine, nalaleka imitima ya Yehova alelwilako abena Israe-
e Yos 2:9, 10
bena Egupti italame, pa kuti Am 66:6 le.” k
babakonke; e ico nalalenga ishi- Am 106:9 26 Lyena Yehova aebele Mose
na lyandi licindikwe ilyo nala- Am 114:3
ati: “Tambalika ukuboko kobe
lofya Farao na mabumba ya f Neh 9:10, 11 pali bemba, pa kuti amenshi ya-
bashilika bakwe bonse, amace- Am 78:13 bwelele pa bena Egupti, pa ma-
leta yakwe aya nkondo, na bau- Am 136:13
celeta yabo aya nkondo, na pa
Es 63:12
me ba pali bakabalwe bakwe. h baume ba pali bakabalwe babo.”
18 Kabili abena Egupti balaishi- g 1Ko 10:1 27 Ilyo fye Mose atambalike
ba ukuti nine Yehova ilyo nalale- He 11:29 ukuboko kwakwe pali bemba, ka-
nga ishina lyandi licindikwe pa- bili ilyo bwaleya buleca, amenshi
h Ukf 15:8
ntu nalalofya Farao, amaceleta yalibwelele no kupuminkana nga
yakwe aya nkondo, na baume ba i Ukf 14:17 filya fine yali kale. Cilya abena
pali bakabalwe bakwe.” i
j Ukf 13:21
19 Lyena malaika wa kwa 14:24 1 E kutila, nalimo ku ma 2 koloko
Lesa wa cine j uwaletangilila abe- k Ukf 14:4 ya lucelo ukushinta 6 koloko ya lucelo.
UKUFUMA 14:28–15:13 134
Egupti batendeka ukufulumuka ICIPA. 14 5 Amabimbi ya pali bemba ya-
pa mulandu wa kutiina amenshi, a Ukf 15:1, 4 bafimba; baibila nge libwe
Yehova e pa kubapenwina muli b Ukf 15:5, 10 muli bemba uwashika nga
bemba. a 28 Amenshi ayabwele- Amg 11:3, 4 nshi. a
le yabunshishe amaceleta ya Yos 24:6, 7
Neh 9:10, 11
6 Ukuboko kwenu ukwa ku
nkondo na baume ba pali baka- Am 78:53 kulyo, mwe Yehova, kwa
balwe na bashilika ba kwa Farao He 11:29 maka nga nshi; b
bonse abakonkele abena Israele c Ukf 14:13 Ukuboko kwenu ukwa ku ku-
muli bemba. b Takwali nangu Am 106:11 lyo, mwe Yehova, kuti kwa-
umo uwapuswike. c Am 136:15
fwantaula umulwani.
29 Lelo abena Israele bena d Am 77:19
7 Mwalikwatisha amaka ica ku-
baendele muli bemba pa mushi- e Ukf 15:8 tila kuti mwacimfya aba-
li uwauma, d kabili amenshi yapa- f Amg 4:20 mwimina; c
ngile icibumba ku kulyo na ku Am 106:8-11
Mutuma ubukali bwenu ubu-
kuso. e 30 E fyo Yehova apuswi- g Ukf 4:31
bilima ngo mulilo, kabili
she Israele ku bena Egupti pa bu- Ukf 19:9
buboca nge mpimbili.
Am 106:12
shiku bulya, f kabili Israele amwe-  8 Ku mupu wa mu myona yenu
ne abena Egupti nabafwa mu
ICIPA. 15 amenshi yacilongana pamo;
lulamba lwa bemba. 31 Na ka-
bili Israele alimwene amaka aye- h Aba 5:1 Yaciminina nge cibumba;
2Sa 22:1 Amabimbi yacikosa pa kati
ngi1 ayo Yehova abomfeshe pa Uks 15:3
bena Egupti. E ico abantu bate- ka bemba.
i Ukf 9:16
ndeke ukutiina Yehova kabili ba- Ukf 18:10, 11 9 Umulwani acitila: ‘Ndebako-
tetekeele Yehova na Mose umu- Am 106:11, nka! Ndebasanga!
12 Ndeakanya ifyo nalapokolola
bomfi wakwe. g

15 Pali ilya ine nshita Mose

j Ukf 15:21 mpaka umutima1 wandi wi-
Am 136:15
na bena Israele baimbiile kale!
k Es 12:2 Ndesomona ulupanga lwandi!
Yehova ulu lwimbo abati: h
l 2Sa 22:47 Ukuboko kwandi kwalaba-
“Kanyimbile Yehova, pantu Es 25:1
lofya!’ d
nacindikwa nga nshi. i m Ukf 3:15
Kabalwe no waninapo aba- 10 Ilyo mwacipuuta umupu
n Am 83:18 wenu, bemba acibafimba; e
poosa muli bemba. j Am 148:13
2 Ubukose bwandi na maka ya- Baciibila ngo mutofwe muli
o Am 24:8
ndi ni Jah,1 pantu e wa- bemba umukalamba.
mpususha. k
p Ukf 6:3
Es 42:8
11 Ni lesa nshi pali balesa uwa-
Uyu e Lesa wandi, na ine ba nga imwe, mwe Yehova? f
q Ukf 14:27
nkamulumbanya; l e Lesa Nani uwaba nga imwe, mwe
r Ukf 14:6, 7
wa kwa tata, m kabili nka- 
ba mushilo nga nshi? g
mutatakula. n Mwe balinga ukutiina no ku-
Ku Kulyo
3 Yehova mwaume wa maka lumbanya, mwe bacita ifi-
a Neh 9:10, 11
uwaishiba ukulwa pesha amano. h
b Am 60:5
inkondo. o Yehova e shina Am 89:13
12 Mwacitambalika ukuboko
lyakwe. p kwenu ukwa ku kulyo, ka-
c Es 37:23
4 Apoosa amaceleta ya kwa bili isonde lyacibamina. i
d Ukf 14:5, 9
Farao na bashilika bakwe 13 Pa mulandu no kutemwa
e Ukf 14:21, 28 kwenu ukushipwa, mwatu-
muli bemba, q
Kabili abashilika bakwe aba- f Amg 3:24 ngulula abantu abo mwalu-
2Sa 7:22
kwatisha amaka baibila bula; j
g Es 6:3
muli Bemba Wakashika. r Ku maka yenu mukabatungu-
h Ukf 11:9 lula ku cifulo cenu ica mu-
14:31 1 Mu ciHebere, “ukuboko kwa i Am 78:53 shilo.
maka uko.” 15:2 1 “Jah” e fyo balemba He 11:29
ishina lya kuti Yehova mu kwipifya. j Am 106:10 15:9 1 Nelyo “umweo.”
135 UKUFUMA 15:14–16:3
14 Abantu na bantu bakomfwa; a ICIPA. 15 22 Pa numa Mose na bena
bakatutuma; a Imp 14:13, 14 Israele bafumine kuli Bemba Wa-
Abekala ku Pelishiti bakaka- kashika. Abatungulwile ku ma-
lipwa nga nshi. b Imp 22:1, 3 tololo ya Shuri kabili baendele
15 Pali iyo nshita imfumu sha inshiku shitatu mu matololo, lelo
Edomu shikatiina nga nshi, c Yos 2:9-11 tabasangile amenshi. 23 Awe
Yos 5:1
Kabili bakateka ba maka aba bafikile ku Mara,1a lelo balifililwe
ku Moabu bakatutuma. b ukunwa amenshi ya ku Mara pa-
d Amg 11:25
ntu yali ayalula. E co akwiniki-
Bonse abekala mu Kanaani le ati Mara. 24 E ico abantu ba-
bakafuupuka. c e Imp 20:14, 17
tendeke ukuilishanya kuli Mose, b
Imp 21:21, 22
16 Bakatiina kabili 2Sa 7:23 abati: “Tulenwa nshi?” 25 Mose
bakatutuma. d Es 43:1 aliliile kuli Yehova, c kabili Ye-
Pa mulandu wa kuboko kwe- hova amutungulwile ku kamuti.
nu ukwa maka nga nshi ba- f Am 80:8 Ilyo apoosele aka akamuti mu
kaba shilili nge libwe, menshi, amenshi yalyalwike yaba
g Am 10:16
Mpaka abantu benu bakapi- ayasuma.
te, mwe Yehova, h Ukf 14:23
Palya pene e po Lesa abapa-
Mpaka bakapite abantu abo ngiile ifunde kabili e po abebee-
mwabumbile. e i Ukf 14:28 le ifya kukonka pa kupingula, ka-
17 Mukabaleta no kubalimba pa bili e po abeseshe. d 26 Abebele
lupili lwenu, f j Ukf 14:22 ati: “Nga ca kuti mwakulakonka
Pa cifulo ico mwaipekani- ifyo ne Yehova Lesa wenu naku-
shisha ukwikalapo, mwe k Ukf 9:16 lamweba, kabili nga mwakulaci-
Yehova,
Ukf 18:11 ta icisuma mu menso yandi kabi-
li nga mwakulakonka amafunde
Apa mushilo, mwe Yehova, l Ukf 14:27, 28 yandi ne fipope fyandi fyonse, e
apo mwapangile ku minwe Am 106:11,
nshakamuletele ubulwele nangu
yenu. 12
 bumo pa malwele ayo naleteele
18 Yehova akaba imfumu umu- abena Egupti; f pantu ne Yehova
Ku Kulyo
yayaya, umuyayaya. g nine ndemucingilila.” g
a Imp 33:8
19 Ilyo bakabalwe ba kwa Farao, 27 Pa numa bafikile ku Elimu,
amaceleta yakwe aya nko- b Ukf 16:2, 3 ukwali utumfukumfuku twa me-
ndo, na baume ba pali ba Ukf 17:3 nshi 12 no tuncindu 70. E ico ba-
kabalwe bacingila muli be- 1Ko 10:6, 10 pangile inkambi kulya kwine mu-
mba, h pepi na menshi.

16
c Ukf 17:4
Yehova acibwesha amenshi Ilyo ulukuta lonse ulwa
ya muli bemba pali bena, i bena Israele lwafumine ku
d Ukf 16:4
Lelo abena Israele bacenda Amg 8:2 Elimu, lwasukile lwafika ku ma-
mu kati ka bemba pa mu- tololo ya Sini, h ayaba pa kati
shili uwauma.” j e Amg 28:1 ka Elimu na Sinai, pa bushiku
20 Lyena Miriamu kasesema ubwalenga 15, mu mweshi wa bu-
mwanakashi, nkashi ya kwa Aa- f Amg 7:12, 15 bili ukutula apo lwafumiine mu
rone, alishishe akaoma ka nye- calo ca Egupti.
njele, na banakashi bonse bali-
g Ukf 23:25 2 Lyena ulukuta lonse ulwa
Am 103:3
mukonkele balelisha no tuoma  bena Israele lwatendeke ukuili-
twa nyenjele, uku ninshi ba- shanya pali Mose na pali Aarone
ICIPA. 16
lecinda. 21 Miriamu aleyankula mu matololo. i 3 Abena Israele
h Imp 33:10, 11
abaume ati: bale-eba Mose na Aarone abati:
“Kanshi Yehova nga atwipaile fye
“Imbileni Yehova, pantu naci- i Ukf 15:24
1Ko 10:6, 10 mu calo ca Egupti ilyo twaleikala
ndikwa nga nshi. k mupepi ne nongo sha nama, j ilyo
Kabalwe no waninapo aba- j Imp 11:4
poosa muli bemba.” l Imp 14:2, 3 15:23 1 Ilyalola mu kuti “Ukulula.”
UKUFUMA 16:4-23 136
twalelya ifya kulya fya kuti twai- ICIPA. 16 kwikuta, a lyena mukeshiba ukuti
kuta. Nomba mwatuleta mu ma- a Ukf 17:3 nine Yehova Lesa wenu.’” b
tololo pa kuti ulukuta lonse ulu Imp 16:13 13 E ico mu cungulo inkwa-
lufwe ku nsala.” a le ishingi shalishile, shakuma-
b Am 78:24, 25
4 Lyena Yehova aebele Mose Am 105:40
na inkambi yonse, c kabili uluce-
ati: “Mona ndemuponesha umu- Yoh 6:31, 32 lo kwali umume ukushinguluka
kate ukufuma mu muulu, b kabili Yoh 6:58 inkambi. 14 Ilyo umume waku-
1Ko 10:1, 3 ntiike, mu matololo mwali utuntu
cila muntu aleya mu kulonganika
umukate uo engalya pa bushi- utunono d utwalemoneka kwati
c Mt 6:11
ku bumo, c pa kuti nkamone nga bungululu bwa fubefube pa mu-
ca kuti bakakonka amafunde ya- shili. 15 Ilyo abena Israele ba-
d Amg 8:2
ndi nangu iyo. d 5 Nomba pa bu- tumwene, batendeke ukulaipu-
shiku bwalenga 6 e pena bakalelo- e Ukf 35:2
shanya abati, “Tunshi utu?”
nganika ifyo bengalya pa nshiku pantu tabatwishibe. Mose abebe-
shibili.” f f Ukf 16:22
le ati: “Mukate uo Yehova amu-
6 E ico Mose na Aarone bae- peele pa kuti mulye. e 16 Ifi e
bele abena Israele bonse abati: g Ukf 6:7 fyo Yehova alandile, ‘Cila mu-
“Lelo icungulo mwalaishiba uku- Imp 16:28, 29 ntu afwile ukulonganika fye ifyo
ti Yehova e wamufumishe mu engalya. Cila muntu afwile uku-
calo ca Egupti. g 7 Mailo uluce- h Imp 21:7 longanika ukulingana ne mpe-
1Sa 8:7 ndwa ya bantu akwata mwi tenti
lo mukamona ubukata bwa kwa
Yehova, pantu naumfwa ifyo mu- lyakwe. Cila muntu oma1f imo.’”
leilishanya pali Yehova. Cinshi
i Ukf 16:2
Imp 11:1
17 Abena Israele batampile uku-
longanika, bamo balonganike ifi-
muleilishanishisha pali ifwe? Na
ngi, bambi ifinono. 18 Ilyo bafi-
ifwe tapali ifyo tuli.” 8 Mose j Ukf 13:21
Imp 16:19 pimine muli oma, uwalonganike
abebele no kuti: “Ilyo Yehova Mt 17:5 ifingi takwete ifyapulilepo, no
akamupeela inama ya kulya icu-
walonganike ifinono taabulishe. g
ngulo e lyo no mukate ulucelo k Imp 14:27 Balonganike ukulingana ne fyo
ifya kuti mukekute, mukeshiba 
cila muntu ali no kulya.
ukuti Yehova naumfwa ifyo mu- Ku Kulyo 19 Lyena Mose abebele ati:
leilishanya pali ena. Ifwe tapali a Am 105:40 “Takuli nangu umo uufwile uku-
ico tuli. Te pali ifwe muleilisha-
shako ifya kulya mpaka ulu-
nya, lelo ni pali Yehova.” h b Ukf 4:5
celo.” h 20 Lelo tabakutike kuli
9 Lyena Mose aebele Aaro- Ukf 6:7
Mose. Abantu bamo balishileko
ne ati: “Eba ulukuta lonse ulwa ifya kulya mpaka ulucelo, nafyo
c Imp 11:31, 34
bena Israele auti, ‘Palameni Am 78:27-29 fyawilemo imititi kabili fyanunki-
ku cinso ca kwa Yehova, pa- le piipi, ica kuti Mose alikalipe.
ntu naumfwa ifyo muleilisha- d Imp 11:7 21 Balelonganika ifya kulya cila
nya.’” i 10 Ilyo Aarone apwishi- Amg 8:3 lucelo, cila muntu ukulingana ne
she fye ukulanda no lukuta lonse Neh 9:15
fyo engalya. Akasuba nga kaba-
ulwa bena Israele, balipilibwike lika, fyalesunguluka.
e Imp 21:5
balolesha ku matololo, kabili ba- Amg 8:14, 16 22 Pa bushiku bwalenga 6, ba-
mwene ubukata bwa kwa Yehova Yos 5:11, 12 longanike ifyo bali no kulya pa
mwi kumbi. j Yoh 6:31, 32
nshiku shibili, i umuntu umo
Yoh 6:58
11 Yehova atwalilile ukweba 1Ko 10:1, 3 ama oma yabili. E ico intungu-
Mose ati: 12 “Ning’umfwa ifyo lushi shonse isha lukuta shaile
abena Israele baleilishanya. k f Ukf 16:36 kuli Mose no kumweba ifyo aba-
Bebe auti, ‘Akasuba nga kawa1 ntu bacitile. 23 E lyo na o abe-
fye mwalalya inama kabili uluce- g 2Ko 8:15 bele ati: “E fyo Yehova alandile.
lo mukalya umukate mukekute no
h Mt 6:11, 34 16:16 1 Muli oma imo mwaleingila ama-
16:12 1 E kutila ukutendeka ilyo akasuba lita ukucilako panono pali yabili. Mone-
kawa ukufika ilyo kwatendeka ukufiita. i Ukf 16:5 ni Ifyebo Fyalundwako pa B14.
137 UKUFUMA 16:24–17:7
Mailo bukaba bushiku bwa ku- ICIPA. 16 le Aarone ati: “Buula umuto-
tuusha1 ku milimo yonse, buka- a Ukf 20:8 ndo ubikemo mana iingakumana
ba lisabata lya mushilo ilya kwa Ukf 31:15 oma imo, kabili uibike ku cinso
Ukf 35:2
Yehova. a Pangeni imikate iyo mu- Le 23:3
ca kwa Yehova pa kuti isungilwe
lekabila, kabili ipikeni ifyo mule- aba mu nkulo shenu shonse.” a
kabila; b lyena musunge ifyalasha- b Imp 11:7, 8 34 Aarone aibikile pa ntanshi ya
lapo mpaka ulucelo.” 24 E ico Cipao ca Cipangano b pa kuti isu-
c Ukf 20:9, 10 ngwe nga filya fine fye Yehova
balifisungile mpaka ulucelo nga Ukf 31:13
filya fine Mose abebele. Tafya- Amg 5:15 aebele Mose. 35 Abena Israele
nunkile nangu panono kabili baliile mana pa myaka 40, c mpa-
tamwaishileba imititi. 25 Lyena d Imp 14:11 ka bafika mu calo umwali aba-
Am 78:10
Mose abebele ati: “Lyeni, pa- Am 106:13
ntu. d Balelya mana mpaka bafika
ntu lelo lisabata lya kwa Yeho- ku mupaka wa calo ca Kanaani. e
va. Buno bushiku tamwafisange e Ukf 31:13 36 Nomba mwi tepe1 mwaleingi-
pa mushili. 26 Mwakulafilonga- la ama oma 10.

17
f Le 23:3
nika mu nshiku 6, lelo ubushiku Amg 5:13, 14 Ulukuta lonse ulwa bena
bwalenga 7 Lisabata, c tafyakula- Israele lwafumine mu ma-
bako.” 27 Lelo na pa bushiku g Ukf 16:15 tololo ya Sini. f Kabili ukulingana
bwalenga 7, abantu bamo balile Imp 11:7 ne fyo Yehova alwebele, g lwale-
pa kuti bafilonganike, nomba ta- h Am 105:5, 40
ti lwafuma apa lwayaikala pambi,
bafisangile.  lwasuka lwayapanga inkambi pa
28 E ico Yehova aebele Mose Ku Kulyo
Refidimu. h Lelo tapaali amenshi
ati: “Ni lilali mukatampa ukuko- a He 9:4
ya kuti abantu balenwa.
nka ifyo mweba, kabili ni lilali 2 E ico abantu batendeke
mukaleka ukupula mu mafunde b Ukf 27:21 ukuumanya Mose i abati: “Tupee-
yandi? d 29 Muleibukisha ukuti le amenshi tunwe.” Lelo Mose
Yehova namupeela Isabata. e E co c Amg 8:2 abebele ati: “Cinshi ico mule-
Neh 9:21
pa bushiku bwalenga 6 alemu- Am 78:24 ngumanishisha? Cinshi ico mwe-
peelela umukate wa kulya inshi- sesha Yehova?” j 3 Lelo abantu
ku shibili. Takuli uufwile ukufu- d Yos 5:11, 12 bali ne cilaka sana, kabili baika-
ma pa mwakwe. Umuntu nangu lile fye ukuilishanya pali Mose k
e Imp 33:48
umo elaya nangu kumo pa bushi- Amg 34:1
abati: “Cinshi watufumiishe mu
ku bwalenga 7.” 30 E ico abantu  Egupti? Bushe walefwaya ifwe na
balisungile Isabata1 pa bushiku ICIPA. 17
bana besu ne fitekwa fyesu twise
bwalenga 7. f f Imp 33:12
tufwe ku cilaka?” 4 Mose asuki-
31 Abena Israele bainike uyu le alilila kuli Yehova ati: “Ndeci-
mukate ukuti “mana.”1 Yalemo- g Imp 33:2 ta shani kuli aba bantu? Nga ca-
neka nge nseke ishinono isha- cila apa balampoola amabwe!”
buuta,2 kabili yaleumfwika ngo h Imp 33:14 5 Lyena Yehova aebele Mose
mukate wapaapaatala uo babika- i Ukf 5:19, 21 ati: “Tangilila aba bantu, use-
mo ubuci. g 32 Lyena Mose ati- Imp 14:2, 3 nde na bakalamba ba bena Israe-
le: “Ifi e fyo Yehova alandile, ‘Isu- Imp 20:3 le bamo uye nabo kabili use-
sheni mana muli oma imo, kabili nde ne nkonto iyo waumiineko
j Imp 14:22
muisunge pa kuti aba mu nkulo Am 78:18, 22 pa Mumana wa Naelo. l Uisende
shenu shonse h bakamone umuka- Am 106:14 mu minwe e lyo uleya. 6 Mona!
te uo namuliishishe mu matolo- ndeiminina pa cilibwe mu Hore-
k Ukf 16:2, 3 bu. Ume mu cilibwe, kabili ame-
lo ilyo nalemufumya mu calo ca
Egupti.’” 33 E ico Mose aebe- l Ukf 7:20 nshi yalafuma na bantu bala-
nwa.” m Awe Mose acitile ifyo
16:23 1 Nelyo “ubwa kusunga isabata.” m Imp 20:8 fine pa menso ya bakalamba ba
16:30 1 Nelyo “balituushishe.” 16:31 Amg 8:14, 15 bena Israele. 7 E ico ainike ilya
1 Nalimo ili shiwi balifumishe kwi shiwi Neh 9:15
Am 78:15
lya ciHebere ilipilibula ukuti “Finshi ifi?” Am 105:41 16:36 1 Mwi tepe mwaleingila amalita
2 Mu ciHebere, “inseke sha koriandere.” 1Ko 10:1, 4 22. Moneni Ifyebo Fyalundwako pa B14.
UKUFUMA 17:8–18:12 138
ncende ati Masa1a na Meriba2b pa ICIPA. 17 Israele abantu bakwe, ifyo Ye-
mulandu wa kuti abena Israele a Amg 9:22 hova afumishe abena Israele
balyumene na Mose na pa mula- mu Egupti. a 2 Yetro shifyala
ndu wa kuti balyeseshe Yehova c b Am 81:7 wa kwa Mose, alipokelele Sipo-
abati: “Bushe Yehova ali na ifwe ra, muka Mose, ilyo Mose amwe-
nelyo iyo?” c Amg 6:16 bele ukuti abwelele ku mwabo
Am 95:8, 9
8 Lyena abena Amaleke d bali- He 3:8, 9 3 na bana bakwe abaume babi-
shile kabili balwile na bena Israe- li. b Umwana umo ali ni Gersho-
le mu Refidimu. e 9 E lyo Mose d Ukt 36:12 mu,1c pantu Mose atile, “Ndi mu-
aebele Yoshua f ati: “Sala abaume lebeshi mu calo cimbi,” 4 e lyo
muleya mu kulwa na bena Ama- e Amg 25:17 umbi ali ni Eliesere1 pantu atile,
leke. Mailo nkeminina pa muulu 1Sa 15:2
“Lesa wa kwa tata ni kaafwa wa-
wa lupili kabili nkekata inkonto ndi, alimpokolwele ku lupanga
ya kwa Lesa wa cine.” 10 Awe f Imp 11:28
lwa kwa Farao.” d
Yoshua acitile filya fine fye Mose g Yos 11:15 5 E ico Yetro shifyala wa kwa
amwebele, g kabili alwile na bena Mose na bana ba kwa Mose abau-
Amaleke. Kabili Mose, Aarone na h Ukf 24:13, 14 me, na muka Mose, baile kuli
Huri h baile pa muulu wa lupili. Mose mu matololo umo apangile
11 E ico Mose nga atwalilila i Yos 11:12 inkambi pa lupili lwa kwa Lesa
ukwimya amaboko, abena Israe- wa cine. e 6 Lyena atumine aba-
le baletampa ukucimfya, lelo nga j Imp 24:20
kuyaeba Mose ati: “Ne Yetro, f ne
aponya fye amaboko, abena Ama- Amg 25:19
1Im 4:42, 43 sofyala, ndeisa kuli iwe, ndi no
leke e baletendeka ukucimfya. mukashi obe na bana bobe abau-
12 Ilyo Mose anakile ukwimya k Uks 19:1 me babili.” 7 Ilyo line fye Mose
amaboko, Aarone na Huri ba- alifumine no kuyasengela shifya-
muleteele ilibwe kabili alikelepo. l 1Sa 15:20 la, kabili alimukontamiine e lyo
Lyena baikete amaboko yakwe, Est 9:24
 amutomona. Bonse babili balipo-
uyu ku lubali lumo no yu ku lubali
lumbi, kabili amaboko yakwe yali shenye, lyena baingile mwi tenti.
ICIPA. 18
ndi, mpaka akasuba kawa. 13 E m Ukf 2:16, 21
8 Mose ashimikile shifyala
fyo Yoshua acimfishe Amaleke na Ukf 3:1 fyonse ifyo Yehova acitile kuli
bantu bakwe ku lupanga. i  Farao na ku bena Egupti pa
14 Yehova nomba aebele Ku Kulyo kuti afwe abena Israele. g Alimu-
Mose ati: “Lemba ici mwi buu- a Yos 2:9, 10 shimikile na pa mafya yonse ayo
ku pa kuti mwikacilaba,1 webe Yos 9:3, 9 bakwete mu nshila, h ne fyo Ye-
na Yoshua auti, ‘Nkalofya abe- hova abapokolwele. 9 Yetro ali-
b Imi 7:29 sekelele pali fyonse ifisuma
na Amaleke bonse pe sonde2 ica
kuti takwakabe na wa kubebuki- ifyo Yehova acitiile abena Israe-
c Ukf 2:22
sha.’” j 15 Lyena Mose akuulile le pantu alibapokolwele ku bena
iciipailo kabili acinike ati Yehova- Egupti.1 10 Lyena Yetro atile:
d Ukf 2:15
nisi,1 16 pantu atile: “Apo Ama- “Acindikwe Yehova, uwamupoko-
leke naimina imitekele ya kwa e Ukf 19:2 lwele ku bena Egupti na kuli Fa-
Jah, k Yehova akalwa nankwe mu 1Is 19:8, 9 rao, kabili uwapokolwele abantu
nkulo shakwe shonse.” l ku bena Egupti abalebacusha.
11 Nomba naishiba ukuti Yeho-
18
f Ukf 4:18
Nomba Yetro shimapepo Imp 10:29
wa ku Midiani, shifyala wa va alicila balesa bonse i pantu ali-
kwa Mose, m alyumfwile fyonse g Ukf 7:3
cingilile abantu bakwe ku bena
ifyo Lesa acitiile Mose na bena Ukf 14:27, 28 Egupti aba cilumba kabili aba-
Amg 4:34 nkalwe.” 12 Lyena Yetro shi-
17:7 1 Ilyalola mu kuti “Ukwesha; Ubwe- fyala wa kwa Mose, aleteele Lesa
h Ukf 15:22
sho.” 2 Ilyalola mu kuti “Ukuumana.” Ukf 16:3
17:14 1 Nelyo “cikabe icibukisho.” 2 Mu 18:3 1 Ilyalola mu kuti “Umulebeshi Mu-
ciHebere, “mwi samba lya muulu.” i Ukf 15:11
lya.” 18:4 1 Ilyalola mu kuti “Lesa Wa-
17:15 1 Ilyalola mu kuti “Yehova Cishibi- Am 95:3 ndi ni Kaafwa.” 18:9 1 Mu ciHebere,
lo Candi.” Am 97:9 “mu minwe ya bena Egupti.”
139 UKUFUMA 18:13–19:5
umutuulo wa koca na malambo ICIPA. 18 ntu nga kwaba imilandu, kabili
yambi, kabili Aarone na bakala- a Amg 4:5 umulandu onse uwakosa balele-
mba bonse aba bena Israele bai- Amg 5:1 ta kuli iwe, a lelo umulandu onse
shile mu kuliila pamo na shifya- uunono balepingula. Uleke bale-
la wa kwa Mose pa cinso ca kwa kwafwa ukupingula pa kuti uya-
Lesa wa cine.
b Yos 1:5, 17
ngushisheko umulimo. b 23 Nga
13 Ubushiku bwakonkelepo wacita ifi, kabili nga e fyo Lesa
Mose alikele pa kuti apingule c Ukf 20:19 akweba ukucita, ninshi uka-
abantu nga fintu alecita lyonse, ba na maka ya ku-ubomba, kabi-
kabili abantu baleisa kuli ena li abantu bakalabwelela ku mwa-
ukufuma ulucelo ukufika icu- d Imp 27:1-5 bo ninshi imitima naikala.”
ngulo. 14 Ilyo shifyala wa kwa 24 Ilyo line fye Mose alikutike
Mose amwene fyonse ifyo ale- ifyalandile shifyala kabili alicitile
citila abantu, amwebele ati: “Ci- e Amg 7:11 fyonse ifyo amwebele. 25 Mose
nshi ucitila ifi? Cinshi ubombela alisalile abaume bafikapo pa
uyu mulimo weka ica kuti aba- bena Israele bonse no kubaso-
f Imp 11:16, 17
ntu bonse besa kuli iwe uku- Amg 1:13
nta ukuba intungulushi pa bantu.
fuma ulucelo ukufika icungulo?” Imi 6:3 Bamo bali bacilolo pa bantu ama-
15 Mose aebele shifyala ati: “Ni kana, bambi bacilolo pa bantu
co abantu besa kuli ine pa imyanda, bambi bacilolo pa bantu
g Ukf 23:8 amakumi yasano e lyo bambi ba-
kuti ndebepushishako kuli Lesa.
16 Nga kwaba umulandu, baule-
1Ti 3:2, 3
Tt 1:7
cilolo pa bantu amakumi. 26 E
ta kuli ine pa kuti imone uulu- 1Pe 5:2 ico balepingula abantu nga kwa-
fyenye, kabili ndalenga baishiba ba imilandu. Umulandu uwakosa
ifyo Lesa wa cine apingwile kabi- baletwala kuli Mose, c lelo umula-
li baishiba na mafunde yakwe.” a
h Amg 1:15 ndu onse uunono e balepingula.
Imi 14:23
27 Pa numa Mose ashindike shi-
17 Shifyala wa kwa Mose 
fyala, d kabili shifyala alibwelele-
amwebele ati: “Ifi ucita tafyawa- Ku Kulyo mo ku calo uko afumine.
ma. 18 Ukanaka kabili ukana-
19
a Le 24:10, 11
sha na bantu abo uli nabo, Imp 15:32, 33
Mu mweshi walenga buta-
pantu uyu mulimo naukukulila Amg 1:17 tu ukutula apo abena Israe-
kabili te kuti uubombe weka. le bafumiine mu calo ca Egupti,
19 Nomba umfwa ifyo nala- bafikile mu matololo ya Sinai.
b Imp 11:17 2 Mu bushiku bumo bwine, abe-
kweba. Nalakupandako amano,
na Israele bafumine mu Refidi-
na Lesa akaba na iwe. b Iwe ulei-
mu e bayafika mu matololo ya Si-
mininako aba bantu kuli Lesa c Imi 15:2
nai, kabili bapangile inkambi mu
wa cine, c kabili uletwala imi- matololo pa ntanshi ya lupili. f
landu yabo kuli Lesa wa cine. d
3 Lyena Mose aile pa lupili g
20 Ufwile ukubasambilisha ifi- d Imp 10:29
 pa kuti aye amonane na Lesa wa
pope na mafunde, e kabili ufwi-
ICIPA. 19 cine, kabili Yehova aebele Mose
le ukubeba ifyo balingile ukulai- ati: “Eba aba mu ng’anda ya kwa
kala e lyo ne milimo iyo bafwile e Ukf 17:1
Yakobo, kabili webe abena Israe-
ukulabomba. 21 Lelo pali aba le auti, 4 ‘Mwali-imwena mwe
bantu usalepo abaume abafika- bene ifyo nacitile ku bena Egu-
f Ukf 3:1, 12
po f abatiina Lesa, abaceteke- pti, h pa kuti imusendele pa ma-
lwa, abapata ubunonshi bwa pindo ya bakapumpe no kumu-
mu bufufuntungu; g kabili uka- g Imi 7:38 leta kuli ine. i 5 Nomba nga
sonte bamo bakabe intungulu- mwakulakonka ifyo nakulamwe-
shi sha bantu 1,000, bambi ba- ba kabili nga mwakulasunga
kabe intungulushi sha bantu 100, h Amg 4:34
icipangano candi, e lyo mu-
bambi nabo bakabe intungulushi kaba abantu bandi abaibela1
sha bantu 50 e lyo bambi ba-
i Amg 32:11,
kabe intungulushi sha bantu 12 19:5 1 Nelyo “mukaba icipe icacindami-
10. h 22 Bafwile ukupingula aba- Es 63:9 sha.”
UKUFUMA 19:6–20:2 140
pa bantu bonse, a pantu isonde ICIPA. 19 16 Pa bushiku bwalenga shi-
lyonse lyandi. b 6 Mukaba ubu- a 1Is 8:53 tatu ulucelo kwali icibulukutu no
fumu bwandi ubwa bashimapepo Am 135:4 kupanta kwa nkuba, kabili iku-
kabili uluko lwandi ulwa mushi- mbi ilyafiita fititi a lyali pa lupili
lo.’ c E fyo webe abena Israele.” kabili kwaumfwikike iciunda ci-
b Amg 10:14
7 E ico Mose aileita abakala- kalamba ica ntandala, kabili aba-
mba ba bena Israele kabili abe- ntu bonse abali mu nkambi
bele fyonse ifyo Yehova amwe- c Le 11:44 batendeke ukututuma nga nshi. b
bele. d 8 Pa numa abantu bonse Amg 7:6 17 Mose nomba afumishe aba-
ba-asukile pamo abati: “Fyo- 1Pe 2:9 ntu mu nkambi pa kuti bayeku-
Uks 5:9, 10
nse ifyo Yehova alandile twakula- mana na Lesa wa cine, kabili bai-
cita.” e Ilyo line fye Mose aile-eba leiminina mwi samba lya lupili.
Yehova ifyo abantu balandile. d Ukf 24:3 18 Ulupili lonse ulwa Sinai lwa-
9 Kabili Yehova aebele Mose ati: futumwike icushi, pantu Yehova
“Mona! ndeisa kuli iwe mwi ku- aishile pali ulu lupili mu mulilo; c
mbi ilyafiita pa kuti abantu bo- e Ukf 24:7 kabili icushi ca lupili calenina fye
mfwe ilyo ndelanda na iwe, na pa Yos 24:24
kwati cushi ca cibili, kabili ulu-
kuti lyonse baletetekela na iwe pili lonse lwalitentele nga nshi. d
wine.” Lyena Mose aebele Yeho-
f He 12:20 19 Ilyo iciunda ca ntandala calili-
va ifyo abantu balandile. she, Mose atendeke ukulanda, ka-
10 Lyena Yehova aebele Mose bili Lesa wa cine alimwaswike.1
ati: “Kabiye ku bantu kabili uba- g Ukf 20:18 20 E ico Yehova aishile pa
sangulule lelo, ukabasangulule na muulu wa Lupili lwa Sinai. Lye-
mailo, kabili bafwile ukuwasha na Yehova aitile Mose pa muulu
ifya kufwala fyabo. 11 Kabili h Ukf 19:10
wa lupili, kabili Mose aile pa muu-
bakaipekanishishe libela ku fika- 
lu wa lupili. e 21 Yehova nomba
citika pa bushiku bwalenga shi- Ku Kulyo
aebele Mose ati: “Tentemuka uye-
tatu pantu pali ubu bushiku Ye- a Amg 4:11 soka abantu ukuti be-esha uku-
hova akesa pa lupili lwa Sinai pa 1Is 8:12
pula pa mupaka pa kuti bayemo-
cinso ca bantu bonse. 12 Uka- Am 97:2
na Yehova, pantu nga bacita ifi
pangile abantu umupaka uku- abengi balefwa. 22 Kabili webe
shinguluka ulupili, kabili ukabe- b He 12:18-21 bashimapepo abapalama lyonse
be auti, ‘Tekwesha ukupalama ku kuli Yehova baisangulule pa kuti
lupili, kabili tekwesha ukukumya Yehova e bepaya.”1f 23 Lyena
umupaka wa luko. Umuntu onse c Ukf 24:17
Mose aebele Yehova ati: “Abantu
uukakumya ulupili akepaiwe. Amg 4:11, 12
te kuti baciluke umupaka wa Lu-
13 Takuli uufwile ukukumya uyo 2Im 7:1-3
pili lwa Sinai, pantu mwatwebele
muntu, lelo alingile ukupoolwa
amuti, ‘Pangeni umupaka ku lupi-
amabwe nelyo ukumulasa.1 Na- d Am 68:8
mpo nga ni nama nelyo muntu, ta- li no kuleka lube ulwa mushilo.’” g
kabe no mweo.’ f Intandala nga ya- 24 Lelo Yehova aebele Mose ati:
lila, g e lyo bengapalama ku lupili.” e Ukf 24:12
“Tentemuka, kabili ubwele, wise
na Aarone, lelo wileka bashima-
14 Lyena Mose afumine pa lu-
pepo na bantu bapule pa mupaka
pili no kuya ku bantu, atende-
f Le 10:1, 2 bese kuli Yehova pa kuti e bepa-
ka no kubasangulula, kabili aba-
ntu bacapile ifya kufwala fyabo. h
1Im 13:10 ya.” h 25 E ico Mose alitentemwi-
15 Aebele abantu ati: “Ipekani- ke no kuyaeba abantu.
shisheni libela ku fikacitika pa
bushiku bwalenga shitatu. Mwe
g Ukf 19:12
20 Lyena Lesa alandile aya
amashiwi yonse ati: i
baupa tekwesha ukulaala1 na 2 “Nine Yehova Lesa wenu,
bena mwenu.” h Imp 16:19, 35 uwamufumishe mu calo ca

19:13 1 Nalimo ukumulasa umufwi. ICIPA. 20 19:19 1 Mu ciHebere, “ishiwi lya kwa
19:15 1 Mu ciHebere, “Tekwesha ukupa- i Amg 5:22 Lesa wa cine lyalimwaswike.” 19:22
lama ku mwanakashi.” Imi 7:38 1 Mu ciHebere, “e bemina.”
141 UKUFUMA 20:3-26
Egupti, mu ng’anda ya busha. a ICIPA. 20 17 “Mwilakumbwa ing’anda
3 Mwilapepa balesa bambi, mu- a Amg 5:6 ya munenu. Mwilakumbwa umu-
lepepa fye ine. b Ho 13:4 kashi wa munenu, a nelyo umu-
b Amg 5:7-10
4 “Mwilapanga icimpashanya c Le 26:1 bomfi wakwe umwaume nangu
nelyo conse icapala ica mu muu- Amg 4:15, 16 umubomfi wakwe umwanaka-
Es 40:25
lu nangu icapala ica pano iso- Imi 17:29
shi nelyo ing’ombe yakwe nelyo
nde nelyo icapala ica mu me- d Ukf 23:24 impunda yakwe nangu conse ico
nshi. c 5 Mwilafikontamina no 1Ko 10:20 umunenu akwata.” b
1Yo 5:21
kufibombela, d pantu ne Yehova e Ukf 34:14 18 Nomba abantu bonse ba-
Lesa wenu ndi Lesa uufwaya Mt 4:10 leumfwa icibulukutu no kupa-
Lk 10:27
ukulampepa fye neka, e uukanda f Lkm 12:13 nta kwa nkuba, kabili baleumfwa
abana na beshikulu ne fishiku- g Le 19:12 iciunda ca ntandala, kabili bale-
lula pa membu sha bashibo aba- h Le 24:15, 16 mona ulupili lulefutumuka
mpata, 6 lelo uulanga ukute- Amg 5:11
icushi. Ilyo bamwene ifi, balitu-
i Ukf 16:23
mwa ukushipwa ku ba mu nkulo Ukf 31:13, 14 twime kabili baiminine akatala-
iyalenga 1,000 iya bashibo aba- Amg 5:12-14 mukila. c 19 E ico baebele Mose
j Ukf 23:12
ntemwa kabili abasunga amafu- k Ukf 16:29 abati: “Niwe ulande na ifwe ka-
nde yandi. f Ukf 34:21 bili twalakutika, wileka Lesa ala-
7 “Mwilalumbula ishina lya l Ukt 2:2 nde na ifwe pantu kuti twafwa.” d
m
kwa Yehova Lesa wenu na pa- Ukf 21:15
Le 19:3 20 Lyena Mose aebele abantu
shilingile g pantu Yehova takale- Amp 1:8 ati: “Mwitiina, pantu Lesa wa
ke fye umuntu uulumbula ishina n Amg 5:16 cine eshile mu kumwesha e pa
Mt 15:4
lyakwe na pashilingile h ukwabu- Ef 6:2, 3 kuti mulemutiina kabili mwila-
la ukumukanda. o Ukt 9:6 bembuka.” f 21 E ico abantu ba-
Amg 5:17
8 “Muleibukisha ubushiku Yak 2:11 twalilile fye ukwiminina akatala-
bwe Sabata kabili mulebumo- 1Yo 3:15 mukila, lelo Mose aile mupepi ne
na ukuti bwa mushilo. i 9 Mu- p
Uks 21:8
Ukt 39:7-9 kumbi ilyafiita umwali Lesa wa
lebomba imilimo yenu yonse Amg 5:18 cine. g
mu nshiku 6, j 10 lelo ubushiku Amp 6:32
Mt 5:27, 28 22 Lyena Yehova aebele Mose
ubwalenga 7 lisabata lya kwa Ye- Ro 13:9 ati: “Webe abena Israele auti,
hova Lesa wenu. Mwilabombamo 1Ko 6:18
He 13:4 ‘Namuimwena mwe bene ukuti
umulimo nangu umo, imwe ne- q Le 19:11 naciba ku muulu ilyo nacilalanda
lyo abana benu nangu ababomfi Amg 5:19
Mko 10:19
na imwe. h 23 Mwilapanga bale-
benu nelyo icitekwa cenu nelyo 1Ko 6:9, 10 sa ba silfere aba kuti nabo mu-
umulebeshi wenu uo mwikala na- Ef 4:28
lebapepa, kabili mwilapanga ba-
nkwe.1k 11 Pantu mu nshiku 6 r Le 19:16
Amg 5:20 lesa ba golde. i 24 Mumpangile
e mo Yehova apangile umuulu ne Amg 19:16-19 iciipailo ce loba, kabili e po
sonde, bemba na fyonse ifyaba- 
muletuulila amalambo yenu aya
mo, kabili atuushishe pa bushiku Ku Kulyo koca na ya mutende, impaanga
ubwalenga 7. l E co Yehova apaa- a Mt 5:28 shenu ne ng’ombe shenu. Konse
liile ubushiku bwe Sabata no ku- b Amg 5:21
uko nkalenga ishina lyandi like-
Ro 7:7
lenga bwaba ubwa mushilo. c Ukf 19:16 bukishiwe, j nkesa kuli imwe kabi-
12 “Mulecindika bashinwe na He 12:18, 19 li nkamupaala. 25 Nga mwa-
banyinenwe m pa kuti mwingeka- d Imi 7:38
Ga 3:19 mpangila iciipailo ca mabwe,
la inshiku ishingi mu calo ico Ye- e Amg 8:2 tamufwile ukucikuulila na ma-
hova Lesa wenu alemupeela. n f Yos 24:14 bwe ayaputulwa. k Pantu nga
13 “Mwilaipaya. o Yb 28:28
Amp 1:7 mwayaputula na cesulo ninshi
14 “Mwilacita ubucende. p g Amg 5:5 mwacikowesha. 26 Kabili mwi-
15 “Mwilaiba. q Am 97:2
h Amg 4:36
laninina iciipailo candi pa mata-
16 “Mwilaba bakambone ba Neh 9:13 bo pa kuti ifya mfwalo fyenu1 fi-
bufi pa munenu. r i Imi 17:29 lamoneka pa ciipailo.’
j Amg 12:5, 6
2Im 6:6
20:10 1 Mu ciHebere, “wikala nankwe mu k Amg 27:5 20:26 1 Mu ciHebere, “wilaba ubwamba
mpongolo.” Yos 8:30, 31 pa ciipailo.”
UKUFUMA 21:1-22 142

21 “Aya e mafunde ayo ufwile

ukubeba: a
ICIPA. 21
a Ukf 24:3
fitatu, ninshi akaleke umwanaka-
shi akaye kabili tafwile ukumuli-
2 “Nga washita umuHebere b Amg 4:14 pilisha indalama nangu imo.
pa kuti abe umusha, akabe 12 “Onse uwauma umuntu ica
umusha pa myaka 6, lelo mu b Le 25:39, 40 kuti afwa no kufwa, na o wine
mwaka uwalenga 7 akalubu- balingile ukumwipaya. a 13 Lelo
ke ukwabula ukulipilapo nangu c Amg 15:12
nga ca kuti amwipaya mu kuka-
kamo. c 3 Nga aishile fye umwi- naishiba kabili Lesa wa cine ale-
ne, no kuya akaiile fye umwi- ka fye ukuti ici cicitike, ninshi
ne. Nga alyupa, no mukashi wa- d Amg 15:12 nkamufwaila icifulo ukwa kufu-
kwe wine akaye nankwe. 4 Nga lumukila. b 14 Nga ca kuti umu-
ca kuti shikulu wakwe amupee- e Amg 15:16, ntu akalipa sana ica kuti aipaya
la umwanakashi wa kuupa kabili 17
no munankwe ku mufulo, c nangu
uyo mwanakashi amufyalila aba- abutukile ku ciipailo candi pa
na abaume na bana abanakashi, f 1Ko 7:3 kuti acingililwe, mukamufumye-
umukashi wakwe na bana bakaba  ko no kumwipaya. d 15 Uwauma
ba kwa shikulu wakwe, lelo ena Ku Kulyo wishi nelyo nyina, mukamwipa-
akaya fye eka. d 5 Nomba umu- a Ukt 9:6 ye. e
sha nga akosapo ukulanda ati, Imp 35:30 16 “Onse uwaiba umuntu, f
‘Nalitemwa shikulu wandi, umu- Mt 5:21
amushitisha no kumushitisha ne-
kashi wandi, na bana bandi; nshi- lyo asangwa namusunga, g muli-
lefwaya ukuba umuntungwa,’ e b Imp 35:11 ngile ukumwipaya. h
6 shikulu wakwe akamulete ku Imp 35:22-25
17 “Onse uwasaalula wishi
Amg 4:42
cinso ca kwa Lesa wa cine. Lyena Amg 19:3-5 nelyo nyina mukamwipaye. i
akamupalamike ku ciibi nelyo ku
lubali lumo ulwa mwinshi, kabili
Yos 20:7-9
18 “Nga ca kuti abaume bate-
shikulu wakwe akamutule ukutwi ndeka ukuumana kabili umo
ku ca kutulilako, kabili akatwali-
c Imp 15:30 alasa umunankwe ilibwe ne-
lila ukuba umusha wakwe mpaka lyo amuuma ikofi1 kabili tafwile,
ne mfwa. d Amg 19:11, lelo alefilwa ukwima pa busanshi
7 “Nga ca kuti umuntu ashi-
12 bwakwe, ifi e fyo cilingile ukuba:
tisha umwana wakwe umwa-
1Is 1:50
1Is 2:29
19 Nga ca kutila kuti aima no
nakashi pa kuti abe umusha, 1Yo 3:15 kwendako panse ne nkonto, ni-
ifyo akalubuka fikapusana ne fyo nshi uwamuumine talingile uku-
umusha umwaume akalubuka. kandwa. Afwile fye ukulamuli-
e Ukf 20:12
8 Nga ca kuti shikulu wakwe pila pa nshita iyo ashilebomba
tamutemenwe ica kuti talefwa- imilimo mpaka akapolelele.
ya abe kanakashi wakwe, afwile
f Ukt 40:15 20 “Nga ca kuti shikulu auma
ukumushitisha ku muntu umbi.1 umusha wakwe umwaume nelyo
Talingile ukumushitisha ku bena g Ukt 37:28 umusha wakwe umwanakashi ne
fyalo pantu ninshi namufyenga. nkonto ica kuti afwila na mu mi-
9 Lelo nga amutwala ku mwana h Amg 24:7
nwe yakwe, shikulu wakwe afwi-
wakwe umwaume pa kuti amuu- le ukukandwa. j 21 Lelo umusha
pe, ninshi afwile ukumupeela nga aikala ubushiku bumo ne-
i Le 20:9 lyo shibili, shikulu wakwe tafwi-
insambu isho bapeela umwana Amp 20:20
umwanakashi. 10 Nomba nga Amp 30:11, le ukukandwa pantu amushitile
aupilapo na umbi, talingile uku- 17 mu ndalama shakwe.
cefeshako umukashi wa kubali- Mt 15:4 22 “Nga ca kuti abaume babi-
lapo ifya kulya, ifya kufwala, ne li balelwishanya kabili umo apu-
co afwile ukumupeela mu cupo. f j Ukt 9:5, 6 nka umwanakashi uuli ne fumo
11 Nga ca kuti talecita ifi fintu Le 24:17 ica kuti no mwana wakwe afuma k

21:8 1 Mu ciHebere, “umuntu umbi afwi- k Am 139:16 21:18 1 Kuti lyalola na mu kuti, “icisolo-
le ukumulubula.” Ye 1:5 belo.”
143 UKUFUMA 21:23–22:5
lelo takuli uufwile,1 uwacimupu- ICIPA. 21 shekele1 30, kabili iyo ing’ombe
nka akafute ukulingana ne fyo a Ukf 18:25, 26 ikapoolwe amabwe mpaka ika-
umulume wa mwanakashi aka- Amg 16:18 fwe.
Amg 17:8
mupingula; kabili bakapingu- 33 “Umuntu nga afimbula pa
la balingile basuminisha ifyo ba- cilindi, nelyo nga aimba icili-
mupingula. a 23 Lelo nga kwaba ndi, lelo tafimbilepo kabili ing’o-
uwafwa, lyena uwamwipaya mbe nangu impunda yawilamo,
afwile ukufwa,1b 24 ilinso pa li- 34 umwine wa cilindi alingile
nso, ilino pa lino, ukuboko ukufuta. a Afwile ukulipila umwi-
pa kuboko, ulukasa pa lukasa, c ne wa nama, lelo inama iifwi-
25 ukoca pa koca, icilaso pa ci- b Ukt 9:6 le ikaba yakwe. 35 Nga ca kuti
laso, impumo pa mpumo. Le 24:17 ing’ombe ya muntu umo yapunka
Imp 35:31
26 “Umuntu nga auma pa li- Uks 21:8
ing’ombe ya muntu umbi kabili
nso lya musha wakwe umwaume yafwa no kufwa, lyena bakashiti-
nelyo pa linso lya musha wakwe she ing’ombe ya mweo no kwaka-
umwanakashi ne linso lyatulika, na indalama baishitishishapo;
akamuleke akaye umuntungwa kabili balingile ukwakana inama
pa mulandu wa linso lyakwe. d iifwile. 36 Nga ni kale yatampa
27 Kabili nga akuula ilino lya ukucena inama shimbi kabili
musha wakwe umwaume nelyo umwine tabikako amano ya kui-
ilya musha wakwe umwanakashi, c Le 24:20 sunga, afwile ukufuta ing’ombe
Mt 5:38
akamuleke akaye umuntungwa pa ng’ombe, lelo iyafwa ikaba ya-
pa mulandu wa lino lyakwe. kwe.
28 “Nga ca kuti ing’ombe ya-
cena umwaume nelyo umwanaka- 22 “Umuntu nga aiba ing’o-
mbe nelyo impaanga kabili
shi ku nsengo ica kuti afwa aipaya nelyo aishitisha, akafute
no kufwa, e iyo ing’ombe ba- ing’ombe 5 pa ng’ombe imo kabi-
kaipoole amabwe mpaka ika- li akafute impaanga 4 pa mpaa-
fwe kabili bekailya; lelo umwine d Ef 6:9 nga imo. b
wa ng’ombe tabafwile ukumuka- Ko 4:1
2 (“Umupuupu c nga bamusa-
nda. 29 Lelo nga ni kale yata- nga aleingila mu ng’anda kabili
mpa ukucena abantu no mwine bamupuma ica kuti afwa no ku-
balimwebapo lelo alifilwa ukui- fwa, uwamwipaya tabakamupee-
sunga, kabili yaipaya umwaume le umulandu wa mulopa. 3 Lelo
nelyo umwanakashi, iyo ng’ombe nga aisa mu kwiba ninshi akasu-
balingile ukuipoola amabwe mpa- ba nakatula, uwamwipaya ninshi
ka yafwa, no mwine na o ake- e Ukt 9:5 ali no mulandu wa mulopa.)
paiwe. 30 Nga bamupingula ici- Imp 35:33 “Uwibile1 afwile ukufuta. Nga
futa mulandu,1 akalipile fyonse  takwete ica kufuta, ninshi baka-
ifyo bakamupingula pa kuti alu- Ku Kulyo mushitishe pa fyo aibile. 4 Ico
bule umweo wakwe. 31 Nampo a Ukf 22:6 aibile nga casangwa kuli ena ni-
nga yacenene umulumendo ne- Ukf 22:14
Amg 22:8
nshi cicili ica mweo, nampo nga
lyo umukashana ica kuti afwa no  ni ng’ombe nangu impunda nelyo
kufwa, mukapingule umwine wa impaanga, alingile ukufuta ina-
ICIPA. 22
ng’ombe ukulingana na aya ama- ma shibili.
b 2Sa 12:6
funde. 32 Ing’ombe nga yacene- Lk 19:8 5 “Umuntu nga atwala ifite-
ne umusha umwaume nelyo umu- kwa fyakwe ku kulya mwi bala
sha umwanakashi ica kuti afwa lyakwe nangu mwi bala lya
no kufwa, umwine wa ng’ombe myangashi kabili aleka ifitekwa
akalipile shikulu wa musha ama-
21:32 1 Ishekele limo lyalefina amagra-
21:22 1 Nelyo “uucenekwe sana.” 21:23 mu ukucilako panono pali 11. Mone-
1 Nelyo “mulingile ukupeela umweo pa ni Ifyebo Fyalundwako pa B14. 22:3
mweo.” 21:30 1 Nelyo “icilubula.” c Ukf 20:15 1 E kutila, uo balandilepo mu cikomo 1.
UKUFUMA 22:6-26 144
fyakwe fyayalya na mwi bala ICIPA. 22 14 “Lelo nga ca kutila umu-
lya muntu umbi, afwile ukufuta a Ukf 22:4 ntu ayashima icitekwa ca mu-
umwine we bala ifisabo ifyawa- nankwe kabili calemanina ne-
misha ifya mwi bala lyakwe nelyo lyo cafwila ku wacashime, ninshi
imyangashi iyawamisha iya mwi b Amg 16:18 uwacashime alingile ukufuta.
bala lyakwe. Amg 19:17 15 Nomba nga calemanina nelyo
6 “Umulilo nga watampa uku- cafwila ku mwine, ninshi uwa-
pya kabili wa-ambukila ifimpusa cashime tafwile ukufuta. Nga ca
fya myunga ne myanshi1 ya nga- c Amg 16:18 kuti alilipile pa kwashima, ninshi
Amg 25:1
no nelyo ingano isho bashilasee- talingile ukulipila shimbi pa ku-
pa nangu ibala, uusonteke umu- mufuta.
lilo afwile ukufuta pa fipiile. d Ukf 22:4 16 “Nomba nga ca kuti
7 “Umuntu nga asungisha umwaume asembeleka nacisu-
indalama nelyo ifipe ku mu- ngu uushakobekelwa kabili alaa-
nankwe kabili bafibila mu ng’a- e Le 6:2-5 la nankwe, afwile ukulipila
nda yakwe, uwibile nga amoneka,  impango ilyo ashilaba umukashi
afwile ukufuta ifyo ebile imiku Ku Kulyo wakwe. a 17 Nangu ca kuti wi-
ibili. a 8 Uwibile nga tamoneke, a Amg 22:28, shi akaaninina fye ukumufya kuli
ninshi umwine wa ng’anda baka- 29 ena, uwamusembeleke afwile fye
mupalamike kuli Lesa wa cine b ukulipila indalama isho engalipi-
pa kuti bakamone nga tewai- la pali nacisungu.
bile ifipe fya munankwe. 9 Nga b Le 19:26 18 “Mwikaleka umwanakashi
kwaba umuntu uuletunganya Le 20:6
Amg 18:10- umuloshi akabe no mweo. b
umunankwe ukuti alisunga ici- 12 19 “Onse uwalaala ne nama
shili cakwe, nampo nga ni ng’o- 1Sa 28:3
afwile ukwipaiwa. c
mbe, impunda, impaanga, ica ku- Ga 5:20
Uks 22:15 20 “Onse uwatuulila tulesa
fwala, nelyo conse ico alufya
ilambo mu cifulo ca kutuulila Ye-
ico engatila, ‘Candi!’ bonse babi-
hova, afwile ukwipaiwa. d
li bakatwale umulandu wabo kuli
Lesa wa cine. c Uo Lesa akatila e
c Le 18:23 21 “Tamulingile ukulacusha
Le 20:15
uli no mulandu, akafute umuna- Amg 27:21
uwafuma ku calo cimbi nelyo
nkwe fibili pali cimo. d ukumutitikisha e pantu mwafumi-
10 “Umuntu nga apeela umu- ne ku calo cimbi ilyo mwaleikala
nankwe impunda nelyo ing’ombe d Imp 25:3
mu calo ca Egupti. f
nangu impaanga nelyo icitekwa 1Is 18:40 22 “Tamufwile ukulacusha
1Ko 10:20 mukamfwilwa nelyo umwana wa
cimbi pa kuti amusungile, kabili
cafwa nelyo calemana nangu ba- nshiwa. g 23 Nga mwamucusha
cisenda ninshi tapali nangu ica kuti alilila kuli ine, na-
e Le 25:35 ngu cikabe shani nkomfwa uku-
umo uumweneko, 11 uo bapee-
le ukusunga akalape kuli Yeho- lila kwakwe; h 24 kabili ubukali
va ukuti tasendele ifintu fya mu- bwandi bukaba ngo mulilo uule-
f Le 19:33, 34
nankwe; kabili umwine wa ifyo Amg 10:19
bilima, kabili nkamwipaila ku lu-
fintu afwile ukusumina ifyo umu- panga, kabili abakashi benu ba-
nankwe alanda. Uo bapeele uku- kaba bamukamfwilwa na bana
sunga talingile ukufuta umuna- g Amg 27:19 benu bakaba abana ba nshiwa.
nkwe. e 12 Lelo inama nga baiba Yak 1:27 25 “Nga wakongwesha umu-
ninshi euisunga, afwile ukufuta piina1 pa bantu bandi, wikacita
umwine. 13 Nga ca kuti iciswa- nga filya abakongwesha kaloba
ngo e caipeye icitekwa, alingile h Am 10:18 bacita. Wikamupingula isha kulu-
Yak 5:4
ukuleta ifyasheleko pa kuti umwi- ndapo. i
ne ashininkishe. Tafwile ukufuta 26 “Nga wapoka ica kufwala
pa citekwa ico iciswango caipeye. i Le 25:35, 36 ca munobe pa kuti cibe iciikati-
Amg 23:19
22:6 1 Nelyo “imipo.” Lk 6:34, 35 22:25 1 Nelyo “uo batitikisha.”
145 UKUFUMA 22:27–23:16
lo pa ndalama akongola,1a ufwi- ICIPA. 22 7 “Wilabepesha umuntu umu-
le ukumubwesesha ilyo akasuba a Amg 24:6 landu uo ashicitile, kabili wilai-
takalawa. 27 Pantu e ca kufwa- b Amg 24:13
paya uwa kaele no mulungami
la fye akwata, e ca kufimba umu- pantu nshakatile uwacita ica mu-
bili1 wakwe. Cinshi akaifimba pa c Amg 10:18 sango uyu nalungika.1a
Am 34:6
kulaala? b Nga alilila kuli ine, na- 8 “Wilapoka amafisakanwa,
ngu cikabe shani nkomfwa, pa- d Le 24:11, 14 pantu amafisakanwa yafiisha pa
ntu ndi wa luse.2c e Lkm 10:20 menso ya bamona bwino kabi-
28 “Mwilapontela Lesa kabili Imi 23:5 li kuti yafulunganya amashiwi ya
Yu 8
mwilasaalula1d intungulushi2 ya balungami. b
bantu benu. e f Amp 3:9
2Ko 9:7
9 “Mwilatitikisha abalebeshi.
29 “Mwilashimunuka ukupee- Mwalishiba ifyo cumfwika ukuba
lapo fimo pa fingi ifyo mwaso- g Ukf 13:2 umulebeshi,1 pantu mwali abale-
mbola na pa mwangashi uwingi h Amg 15:19 beshi mu calo ca Egupti. c
na pa mafuta aya mu fya kukami- i Le 22:27 10 “Mulebyala imbuto mu ma-
namo fyenu. f Abana benu abau- bala yenu kabili mulesombo-
me amabeli mulempeela. g 30 Ifi j Le 19:2
Imp 15:40
la ifisabo mu myaka 6. d 11 Lelo
e fyo mulecita ku ng’ombe yenu 1Pe 1:15 mu mwaka walenga 7 mwikalali-
na ku mpaanga yenu: h Pa nshi- ma amabala yenu, mukaleyaleka
k Le 22:3, 8
ku 7 yakulaba na nyina. Lelo pa  fye, pa kuti abapiina abo mwa-
bushiku bwalenga 8 muleipeela ba nabo bakalelyamo; kabili ifyo
ICIPA. 23
kuli ine. i bakalashamo inama sha mu mpa-
l Le 19:16
31 “Mufwile ukuba aba mu- Amp 6:16, 19 nga shikalalya. Ifi fine e fyo mu-
shilo kuli ine, j kabili mwilalya fwile ukucita na ku mabala yenu
m Amg 19:18,
nangu cimo ica mu mpanga ico 19 aya myangashi na ku mabala
iciswango caipaya. k Mulepoosela Amp 19:5 yenu aya miolife.
imbwa. n Le 19:15 12 “Mulebomba imilimo yenu

23 “Mwilatandanya ilyashi lya

bufi. l Mwilaba kambone
o Amp 25:21
1Te 5:15
mu nshiku 6, lelo pa bushiku
bwalenga 7 mwilabomba, pa kuti
wa lufyengo pa kuti mube ku p Amg 22:4
ing’ombe shenu ne mpunda she-
lubali lwa mubifi. m 2 Mwilako- Lk 6:27 nu shiletuusha, na pa kuti abana
nkelela icinabwingi icilecita ifya- Ro 12:21 baume ba basha benu abanaka-
bipa, kabili mwilalanda ifya q Amg 16:19 shi na balebeshi baletuusha. e
bufi pa kuti mufyenge umuntu 2Im 19:7 13 “Mulekonka fyonse ifyo
pa mulandu fye wa kukonkelela  mwebele; f kabili mwilalumbula
icinabwingi. 3 Ilyo mulepingula Ku Kulyo amashina ya tulesa tumbi. Mwi-
umulandu wa mulanda, mwilawi- a Amp 17:15 layalanda mu tunwa twenu. g
la ku lubali lwakwe pa mulandu Ro 1:18 14 “Mulekwata umutebeto
Ro 2:6
fye wa kuti mulanda. n wandi imiku itatu mu mwaka. h
4 “Nga wasanga ing’ombe ya b Lkm 7:7 15 Mukalekwata Umutebeto wa
mulwani obe nelyo impunda ya- c Le 19:34 Mukate Uushatutumuka. i Ilyo fye
kwe iilubile, ukaibweseshe kuli d Le 25:3, 4
inshita yafika mu mweshi wa Abi-
ena. o 5 Nga wamona impunda bu,1j mukalelya umukate uusha-
ya wakupata naikala ninshi ili ne e Ukf 20:9, 10 tutumuka pa nshiku 7 ukulinga-
Amg 5:14
cipe icafina pa numa, wikaisha. na fye ne fyo namweba, pantu
Ufwile ukumwafwako ukuikaku- f Amg 4:9 pali iyi inshita e po mwafumine
la icipe. p g Amg 12:3 mu Egupti. Takuli uulingile ukwi-
6 “Wilafyenga umulanda pa Yos 23:6, 7 sa minwe nkutwa ku cinso ca-
kupingula umulandu wakwe. q h Amg 16:16 ndi. k 16 Na kabili mukalekwata
i Le 23:6
22:26 1 Nelyo “alaya ukukubwesesha.” Lk 22:7 23:7 1 Nelyo “wa kaele.” 23:9 1 Nelyo
22:27 1 Mu ciHebere, “inkanda yakwe.” “walishiba imikalile ya mulebeshi.”
2 Nelyo “inkumbu.” 22:28 1 Nelyo “wi- j Ukf 12:18 23:15 1 Moneni Ifyebo Fyalundwako pa
latiipwila.” 2 Nelyo “kateka wa.” k Amg 16:17 B15.
UKUFUMA 23:17–24:3 146
Umutebeto wa Kuseepa,1 uwa fi- ICIPA. 23 kulya na menshi. a Nkamucingili-
sabo ifya balilapo ukupya ifya a Imp 28:26 la ku malwele. b 26 Amafumo ya
milimo yenu, ifyo mwalimine Amg 16:9, 10 banakashi ba mu calo cenu taya-
Imi 2:1
mwi bala; a kabili mukalekwata kaleonaika kabili tamwakabe uu-
b Amg 16:13
Umutebeto wa Kulonganika2 pa Neh 8:14
shakulakwata abana, c kabili nka-
mpela ya mwaka, ilyo mwalonga- Yoh 7:2 lenga mukaleikala imyaka iingi.1
nika ifyo mwalimine. b 17 Abau- c Amg 12:5, 6 27 “Ilyo mushilafika nkalenga
me benu bonse bakalemoneke- d Imp 18:8, 12 abantu bakalentiina, d kabili nka-
la kuli Shikulu wa cine, Yehova, c 1Ko 15:20 lenga bonse abo mukalakumanya
imiku itatu mu mwaka. e Amg 14:21 bakaleba mu cimfulumfulu, kabi-
Amp 12:10
18 “Mwilatuulila umulopa we li nkalenga abalwani benu bonse
f Ukf 14:19
lambo lyandi pamo ne fyatutu- bakafulumuke. e 28 Ilyo mushi-
g Imp 20:16
muka. Na mafuta mutuula pa mi- lafika nkalenga abantu baka-
h Imp 14:35
tebeto yandi yelaikala ubushiku Yos 24:19 fuupuke,1f kabili nkalenga abe-
bonse ukufika ulucelo. i Ukf 34:11 na Hibi, abena Kanaani, na bena
19 “Mukaleleta ifisabo ifyawa- Yos 5:13, 14 Hiti, bakafulumuke. g 29 Nsha-
misha pa fyabalilapo ukupya ifya Yos 24:8 kabatamfye mu calo mu mwaka
mu mushili ku ng’anda ya kwa j Ukf 20:5 umo, pa kuti icalo cikashala ici-
Le 18:3
Yehova Lesa wenu. d Amg 12:30
bolya ica kuti ne fiswango fikafu-
“Mwilaipikila akana ka mbushi 2Im 33:2 le sana. h 30 Nkalabatamfya pa-
mu mukaka wa kwa nyina. e k Ukf 20:3 nono panono, mpaka mukafule
20 “Ndetuma malaika uwa Imp 33:52 ne calo cikabe icenu. i
kuba pa ntanshi yenu f pa kuti l Amg 6:13 31 “Nkabika umupaka wenu
Amg 10:12
alemucingilila ilyo muleya kabi- Yos 22:5
ukufuma kuli Bemba Wakashi-
li akamutwala ku cifulo ico Mt 4:10 ka ukufika kuli bemba wa baPe-
namupekanishisha. g 21 Muka-  lishiti kabili ukafuma ku mato-
lekutika kuli ena kabili muka- Ku Kulyo lolo ukafike ku Mumana;1j pantu
lemumfwila. Mwikamupondokela a Amg 7:13 nkalenga mukacimfye abekala
pantu takamwelele imembu she- b Amg 7:15 muli ico calo kabili mukaba-
nu, h pantu aleishila mwi shina c Amg 7:14 tamfyamo. k 32 Mwikapangana
lyandi. 22 Lelo nga mwakula- Amg 28:4 nabo icipangano kabili mwikapa-
mumfwila kabili nga mwakulaci- d Amg 2:25 ngana na balesa babo. l 33 Ta-
Yos 2:9
ta fyonse ifyo nkalamweba, nka- bafwile ukwikala mu calo cenu,
e Amg 7:23, 24
ba umulwani wa balwani benu pa kuti bekalenga mukamembu-
f Amg 7:20
kabili nkalalwisha abakalamu- Yos 2:11
kile. Nga mukalabombela balesa
lwisha. 23 Pantu malaika wa- g Yos 24:11
babo, nangu cikabe shani mukai-
ndi akaba pa ntanshi yenu kabi- h Amg 7:22
letela amafya.” m
li akamutwala ku bena Amore,
ku bena Hiti, ku bena Peri-
i
j
Amg 9:4
Ukt 15:18 24 Lyena Yehova aebele Mose
ati: “Nina ulupili, iwe na
si, ku bena Kanaani, ku bena Amg 1:7 Aarone, Nadabu na Abihu n na
Yos 1:4
Hibi, na ku bena Yebusi, kabili 1Is 4:21
bakalamba 70 aba bena Israe-
nkabalofya. i 24 Mwilakontami- k Aba 1:4
le, kabili munkontamine apatali.
na balesa babo nelyo ukutunkwa Aba 11:21 2 Kabili iwe Mose niwe fye upa-
ukubabombela, j kabili mwilacita l Ukf 34:12 lame kuli ne Yehova; lelo aba ba-
ifyo bacita. Lelo mulingile uko- Imp 25:1, 2 mbi bepalamako, kabili abantu
Amg 7:2 bonse abashala tabafwile ukuni-
naula balesa babo kabili mufwile 2Ko 6:14
ukutobaula ifyaimikwa fyabo m Yos 23:12, 13
na ulupili.” o
ifya mabwe. k 25 Mukalebombe- Aba 1:28 3 Lyena Mose alibwelele ka-
la ne Yehova Lesa wenu, l kabili Am 106:36 bili alondolwelele abantu fyonse
nkalamupaala, mukalakwata ifya 
ICIPA. 24 23:26 1 Nelyo “nkalenga mukaleikala
23:16 1 Balewita no kuti Umutebeto wa n Le 10:1 inshiku ishingi.” 23:28 1 Nelyo kuti lya-
Milungu, nelyo uwa Pentekoste. 2 Bale- o Ukf 20:21 pilibula no kuti “bakaba no mwenso
wita no kuti Umutebeto wa Nsakwe. Imp 12:8 sana.” 23:31 1 E kutila, Yufrate.
147 UKUFUMA 24:4–25:10
ifyo Yehova alandile e lyo na ma- ICIPA. 24 ndu, aleya kuli bena.” a 15 Lye-
funde abapeele. a Kabili aba- a Ukf 21:1 na Mose aninine ulupili ninshi
ntu bonse ba-asukiile pamo aba- Amg 4:1 ikumbi lilekupa ulupili. b
ti: “Fyonse ifyo Yehova alandile b Amg 5:27 16 Ubukata bwa kwa Yehova c
twakulacita.” b 4 E ico Mose ale- Yos 24:22
bwatwalilile ukuba pa Lupili lwa
mbele fyonse ifyo Yehova amwe- c Ukf 34:27 Sinai, d kabili ikumbi lyafimbile
Amg 31:9
bele. c Lyena acelele ukukuula ulupili pa nshiku 6. Pa bushi-
d Le 3:1
iciipailo mwi samba lya lupili. Ai- Le 7:11
ku bwalenga 7 Lesa mwi kumbi
mike na mabwe 12 ayaleiminina- e Amg 31:11
aitile Mose. 17 Abena Israele
ko imikowa 12 iya kwa Israele. Imi 13:15 abaletamba, balemona ubukata
5 Pa numa atumine abalumendo f Ukf 19:8 bwa kwa Yehova kwati muli-
abena Israele, kabili batuuliile g He 12:24 lo uulebilima pa muulu wa lupili.
Yehova umutuulo wa koca na h He 9:18-20
18 Lyena Mose aingile mwi ku-
malambo ya mutende, d ing’ombe mbi kabili aile pa muulu wa lupi-
i Yoh 1:18
ishilume. 6 Lyena Mose ayake- j Ek 1:26
li. e Kabili Mose ali pa lupili inshi-
nye umulopa pa kati, umo au- Uks 4:3
ku 40 akasuba no bushiku. f
bikile mu mbale, e lyo umbi
ausanshile pa ciipailo. 7 Lyena
k Ukf 24:1
l Amg 5:22
25 Lyena Yehova aebele Mose
ati: 2 “Eba abena Israele
abuulile ibuuku lya cipangano no m Imp 11:28
bandetele umusangulo; umpoke-
kubelengela abantu. e Kabili aba- n Ukf 24:2
le umusangulo wandi ku mu-
ntu batile: “Fyonse ifyo Yehova ntu onse uwalaitemenwa ukusa-
o Ukf 32:1
alandile twakulacita kabili twa- ngula. g 3 Uyu e musangulo uo
p Ukf 17:10
kulamumfwila.” f 8 E ico Mose 
ufwile ukupoka kuli bena: go-
abuulile umulopa, asansa aba- lde, h silfere, i umukuba, j 4 ubu-
Ku Kulyo shishi bwa bluu, ubushishi bwa
ntu g e lyo abeba ati: “Uyu e mu-
a Ukf 18:25, 26 masako ya mpaanga ubwakashi-
lopa wa cipangano ico Yehova
apangene na imwe ukulingana na b Ukf 19:9 kila, insalu iya kashika ce, insa-
mashiwi yonse aya.” h c Ukf 16:10 lu iisuma, insalu ya masako ya
9 Mose na Aarone, Nadabu na
Le 9:23
Imp 16:42
mbushi, 5 impapa sha mpaanga
Abihu na bakalamba 70 aba bena ishilume ishatumpikwa mu fya-
d Ukf 19:11
Israele baninine ulupili, 10 ka- kashika, impapa sha basilu,1 ifi-
bili bamwene Lesa wa kwa Israe-
e Ukf 19:20
muti fya munganunshi, k 6 ama-
f Ukf 34:28 futa ya mu nyali, l amafuta ya
le. i Mwi samba lya makasa yakwe Amg 9:9
mwalemoneka kwati pantu baku- 
balsamu aya kubika mu mafu-
batila na mabwe ya safiri kabili ta ya kusubilako m na mu buba-
ICIPA. 25
mwali umwalengama nge myulu. j ni ubwanunkila, n 7 no tumabwe
g Ukf 35:4-9
11 Taipeye bashimucindikwa ba 1Im 29:9
twa shohamu no tumabwe tumbi
bena Israele, k kabili balimwene 2Ko 9:7 utwa kubika pali efode o na pe tu-
icimonwa ca kwa Lesa wa cine h Ukf 38:24 mba lya pa cifuba. p 8 Baka-
ilyo balelya no kunwa. i Ukf 38:25 mpangile umwa kumpepela kabili
nkekala nabo. q 9 Itenti lya mu-
12 Yehova nomba aebele j Ukf 38:3
Ukf 38:29 shilo ne fipe fya liko fyonse mu-
Mose ati: “Nina ulupili wise kuli kafipange ukulingana ne fyo na-
ine kabili wikale pa lupili. Na- k Ukf 36:20
l Ukf 27:20
lakulanga. r
lakupeela amabwe ayapaapaata-
10 “Bakapange icipao,1 baka-
la apo nalalemba amafunde ne m Ukf 30:23-25
cipangile ne fimuti fya munga-
fipope ifyo abantu balingile uku- n Ukf 30:34, 35
nunshi, cikabe imikono2 ibili na
lakonka.” l 13 E ico Mose na Yo- o Ukf 28:6
hafu mu butali, kabili umukono
shua m umubomfi wakwe balimi- p Ukf 28:15
umo na hafu mu bwipi, kabili
ne, kabili Mose aninine ulupili q Ukf 29:45
lwa kwa Lesa wa cine. n 14 Lelo 1Is 6:13
25:5 1 “Silu” ni nama ya mu menshi.
He 9:11
aebele abakalamba ati: “Sha- 25:10 1 Nelyo “icibokoshi.” 2 Umukono
leni pano mpaka tukabwele kuli r 1Im 28:12
Imi 7:44
walelepa amasentimita ukucilako pano-
imwe. o Mwalashala na Aarone He 8:5 no pali 44. Moneni Ifyebo Fyalundwako
na Huri. p Onse uwakwata umula- He 9:9 pa B14.
UKUFUMA 25:11-33 148
cikasansame umukono umo na ICIPA. 25 24 Ukabikeko golde iyalopolo-
hafu. a 11 Lyena ukabikeko go- a Ukf 37:1-5 lwa, kabili mu mbali ye tebu-
lde iyalopololwa. b Ukaibike mu lo ukashingulushemo golde iya
kati na kunse, kabili lwa pa muu- b He 9:4 kuyemfya itebulo. 25 Ukabike-
lu, ukashingulusheko utwa golde ko ipulanga ilili ulupi lumo1
utwa kuyemfya icipao. c 12 Ka- c Ukf 30:1, 3
mu bwipi ukushinguluka itebu-
bili ukabikeko utwa kupishamo lo, kabili kwi samba ye pulanga
imitembo utwa golde utuli 4 pa ukashingulusheko golde iya ku-
muulu wa moolu 4 aya ciko. Tu- d Ukf 30:1, 5
1Im 15:15
yemfya itebulo. 26 Ukapangi-
bili ku lubali lumo na tumbi tubi- leko utwakupishamo imitembo
li ku lubali lumbi. 13 Kabili imi- utwa golde tune, kabili ukatubi-
e 1Is 8:8
tembo ukaipangile ne fimuti fya ke pa makoona yane apo amoolu
munganunshi ukabikeko na go- yane yasuntinkanina ne tebulo.
lde. d 14 Ukapishe imitembo mu f Ukf 31:18 27 Tukapalame kwi pulanga ka-
Ukf 40:20
twakupishamo utuli mu mbali ya 1Is 8:9
bili e mo mukalepisha imitembo
Cipao pa kuti eyo mukalesende- He 9:4 pa kusenda itebulo. 28 Ukapa-
lako Icipao. 15 Imitembo ika- nge imitembo ya fimuti fya mu-
leikala mu twakupishamo utwa g Ukf 37:6-9 nganunshi no kubikako golde,
Cipao; tamufwile ukuisolomona- kabili eyo mukalesendelako ite-
mo. e 16 Ndi no kukupeela Ama- bulo.
h 1Sa 4:4
bwe ya Cipangano ayapaapaata- He 9:5 29 “Pe tebulo ukapangilepo
la, f ukayabike mu Cipao. ne mbale, amakapu, imitondo ne
17 “Ukapange inkupiko ya i 1Is 8:7 mbale shafonka umwa kwitulwi-
golde iyalopololwa, ikabe imiko- 1Im 28:18 la umutuulo wa mwangashi. Uka-
no ibili na hafu mu butali no fipangile na golde iyalopololwa. a
mukono umo na hafu mu bwi- j Ukf 40:20 30 Kabili lyonse ukalebika umu-
pi. g 18 Ukapange bakerubi ba- He 9:4, 5 kate b wa kutuula ku cinso candi
bili aba golde; ukabomfye sando pe tebulo.
pa kubapanga kabili ukababi- k Ukf 30:6 31 “Ukapange ica kutekapo
ke ku mpela shibili isha nkupi- Le 16:2 inyali c ica golde iyalopololwa.
Imp 7:89 Ukabomfye sando pa kucipanga.
ko. h 19 Ukabike kerubi umo ku Aba 20:27
mpela imo iya nkupiko na keru- Am 80:1 Cifwile ukukwata ishinte, umu-
bi umbi ku mpela imbi. 20 Ba- konso, imisambo, utumabula,1
kerubi bakafungulwile amapindo l Ukf 40:22
intombo, na maluba. d 32 Ica
yabo yabili mu muulu pa kuti Le 24:6 kutekapo inyali cikakwate imisa-
yakacinge inkupiko, i kabili baka- Imp 3:30, 31 mbo 6, imisambo itatu ikabe ku
He 9:2 lubali lumo na imbi itatu ika-
loshanye. Ifinso fya bakerubi fi-
kaloshe pa nkupiko. 21 Ukabi- be ku lubali lumbi. 33 Kuli
ke inkupiko j pa muulu wa Cipao,
m Ukf 37:10-15 cila musambo wa ku lubali lumo
 ukapangileko utumabula tutatu
kabili mu Cipao ukabikemo Ama-
bwe ya Cipangano ayapaapaata-
Ku Kulyo utwaba nga maluba ya mualmo-
la ayo ndi no kukupeela. 22 Pa a Ukf 37:16 nde, ukapangileko ne ntombo na
muulu wa nkupiko k e po nkamo-
Imp 4:7 maluba kabili fikatobenkane. Na
1Is 7:48, 50
kuli cila musambo wa ku luba-
nekela kuli iwe kabili e po nkala-
li lumbi ukapangileko utumabu-
ndila na iwe. Pa kati ka bakerubi b Le 24:5, 6 la tutatu utwaba nga maluba ya
babili abali pa cipao ca Cipanga- 1Sa 21:6
1Im 9:32 mualmonde, ukabikeko ne nto-
no, e po nkakwebela amafunde
2Im 13:11 mbo na maluba kabili fikatobe-
yonse ayo ufwile ukweba abena Mt 12:4 nkane. Ifi e fyo imisambo 6 ikafu-
Israele. me ku mukonso wa ca kutekapo
23 “Ukapange ne tebulo l lya c Ukf 40:24
fimuti fya munganunshi, likabe 1Is 7:48, 49 25:25 1 Nalimo amasentimita ukucila-
imikono ibili mu butali no muko- He 9:2 ko panono pali 7. Moneni Ifyebo Fyalu-
no umo mu bwipi kabili likasa- ndwako pa B14. 25:31 1 Utu tumabula
nsame umukono umo na hafu. m d Ukf 37:17-24 utuba panshi ye luba ilibalwile.
149 UKUFUMA 25:34–26:14
inyali. 34 Ku mukonso wa ca ICIPA. 25 mpela ya tumatenti uto usunti-
kutekapo inyali ukapangileko a Imp 8:4 nkenye, ifyo fine e fyo ukacite na
utumabula 4 utwaba nga malu- pa mpela ya tumatenti tumbi apo
ba ya mualmonde, ukabikeko ne tukasuntinkanina no tumatenti
ntombo na maluba kabili fikato- tumbi utusuntinkene. 5 Ukapa-
benkane. 35 Ukabike ulutombo nge utwa kukofyamo utuli 50 pa
lumo panshi ya misambo ibili b Ukf 30:8 mpela ya tumatenti uto usunti-
iya kubalilapo iikafuma ku muko- Le 24:2, 3 nkenye, no twa kukofyamo utu-
Imp 8:2
nso, ulutombo na lumbi ukalubi- 2Im 13:11 li 50 pa mpela ya tumatenti tu-
ke panshi ya misambo ibili iika- mbi uto usuntinkenye pa kuti
konkapo, kabili ulutombo lumbi tukaloshanye apo tukasuntinka-
ukalubike panshi ya misambo ibi- nina. 6 Ukapange utwa kukofe-
li iya kulekeleshako. Ifi e fyo imi- shako utwa golde utuli 50 kabili
sambo 6 iikafuma ku mukonso c Imp 4:9 eto ukabomfye pa kusuntinkanya
ikabe. 36 Ica kutekapo inyali imbali shibili ishe tenti pa kuti li-
conse kumo ne ntombo ne misa- kabe fye itenti lya mushilo limo. a
mbo ukafipangile na golde iyalo- 7 “Kabili ukapange utumate-
pololwa kabili ukabomfye sando nti twa masako ya mbushi b
pa kupanga. a 37 Ukacipangile d Ukf 39:42 utwa kufimba pe tenti lya mu-
inyali 7, kabili inyali nga shaya- Imp 8:4 shilo. Ukapange utumatenti 11. c
ka, shikalasanika pa ncende iili Imi 7:44
8 Akalitenti kamo na kamo ka-
pa ntanshi ya ciko. b 38 Utwa ku- He 8:5
 kalepe imikono 30 kabili mu
manikilako twa ici ica kutekapo bwipi kakabe imikono 4. Utu utu-
ICIPA. 26
inyali ne fya kuponenamo ifile- matenti 11 tukalingane. 9 Uka-
fuma ku ciku icilepya fikabe ifya e He 8:5
He 9:9, 11 suntinkanye utumatenti 5 twe-
golde iyalopololwa. c 39 Ica ku- ka no tumatenti 6 nato tweka,
tekapo inyali pamo ne fipe fyo- kabili akalitenti kalenga 6 aka-
nse ukafipangile na golde iya- li pa ntanshi ye tenti lya mushi-
lopololwa iyafina italanti1 limo. lo ukakapete pa kati. 10 Kabili
40 Ufwile ukufipanga ukulinga- f Ukt 3:24 ukapange utwa kukofyamo utu-
na ne fyo wamona pa lupili. d Ukf 36:8-13 li 50 pa mpela ya tumatenti uto
26 “Ukapange itenti lya mu- Am 99:1
usuntinkenye, no twa kukofyamo
shilo. e Ukalipangile no tu- utuli 50 pa mpela ya tumatenti
matenti 10 utwapangilwa no tumbi apo imbali shibili ishe te-
bushishi ubusuma ubwapyatwa nti shikasuntinkanina. 11 Uka-
bwino, no bushishi bwa bluu, no pange utwa kukofeshako utwa
g Imp 4:25
bushishi bwakashikila no bwa-  mukuba utuli 50 no kutukofya
kashika ce. Pa tumatenti ukapi- mu twa kukofyamo, e lyo ukalu-
kwilepo bakerubi. f 2 Akalite- Ku Kulyo
ndanye imbali shibili ishe tenti
nti kamo na kamo kakalepe a Ukf 39:33, 34
pa kuti likabe fye limo. 12 Hafu
imikono1 28 kabili mu bwi- ye tenti ilikashalako likakopoke-
pi kakabe imikono 4. Utumatenti le ku numa ye tenti lya mushilo.
tonse tukalingane. g 3 Ukasunti- 13 Itenti ilikashalako e likakopo-
nkanye utumatenti 5 kamo ku ka- kela mu mbali ye tenti lya mushi-
nankwe, no tumatenti tumbi 5 b Ukf 35:26
lo, kabili ku lubali lumo kukabe
ukatusuntinkanye kamo ku kana- umukono umo na ku lubali lumbi
nkwe. 4 Ukapange utwa kuko- umukono umo, pa kuti likafimbe
fyamo utwa bushishi bwa bluu pa imbali shonse shibili.
25:39 1 Italanti lyalefina amakilogramu c Ukf 36:14-18 14 “Kabili ukapange ica kufi-
ukucilako panono pali 34. Moneni Ifye- mba pe tenti ica mpapa sha
bo Fyalundwako pa B14. 26:2 1 Umu- mpaanga ishilume ishatumpikwa
kono walelepa amasentimita ukucilako mu fyakashika e lyo ne ca ku-
panono pali 44. Moneni Ifyebo Fyalu- fimba pa muulu ica mpapa sha
ndwako pa B14. d Ukf 36:19 basilu. d
UKUFUMA 26:15-37 150
15 “Ukapange amafulemu a ye ICIPA. 26 ya ku numa ye tenti lya mushilo,
tenti lya mushilo aya fimuti a Imp 4:29, 31 ku masamba. 28 Ulubango lwa
fya munganunshi aya kwimika. b pa kati lukafume ku mpela uku-
16 Ifulemu limo na limo likasa- fika ku mpela.
nsame imikono 10 kabili mu bwi- b Ukf 36:20-23 29 “Ku mafulemu ukabikeko
pi likabe umukono umo na hafu. golde, a kabili ukapange utwa ku-
17 Kwi fulemu limo na limo pishamo imango utwa golde, ka-
kukabe utwa kushimpilako tubi- bili ku mango ukabikeko golde.
c Imp 3:36
li, kamo ku lubali lumo kambi 30 Ukemike itenti lya mushilo
ku lubali lumbi. E fyo ukapa- ukulingana ne fyo nakulangile pa
nge amafulemu yonse aye tenti lupili. b
lya mushilo. 18 Ukapange ama- d Ukf 36:24-26
31 “Ukapange insalu ya kuci-
fulemu 20 aye tenti lya mushilo, ngilako. c Ukaipangile no bushi-
yakabele ku kapinda ka ku kulyo. shi bwa bluu, no bushishi ubwa-
19 “Ukapange amashinte ya e Ukf 36:27-30 kashikila, no bwakashika ce, no
silfere 40 apakwiminina c amafu- bushishi ubusuma ubwapyatwa.
lemu 20: amashinte yabili apa- Mu nsalu ukapikwilemo bakeru-
kwiminina ifulemu limo na ma- f Ukf 36:31-33 bi. 32 Ukaikobeke ku nceshi 4
shinte yabili yakabe pe fulemu  isha cimuti ca munganunshi isho
limo na limo ilyakonkapo ilili no Ku Kulyo babikako golde. Utwa kukobe-
twa kushimpilako tubili. d 20 Ku a Ukf 12:35, 36 kako tufwile ukuba utwa golde.
lubali lumbi ulwe tenti lya mushi- Ukf 36:34 Inceshi shikeminine pa mashi-
lo, ku kapinda ka ku kuso, uka- nte ya silfere 4. 33 Ukakobeke
pangileko amafulemu 20 21 na insalu ya kucingilako ku twa ku-
mashinte ya yako aya silfere b Ukf 19:3 kofeshako kabili ukalete icipao
40, amashinte yabili apakwimini- Ukf 25:9
Imi 7:44
ca Cipangano d ku numa ya nsa-
na ifulemu limo na mashinte ya- He 8:5 lu ya kucingilako. Insalu ya ku-
bili yakabe pe fulemu limo na cingilako ikalekanya Umuputu-
limo ilyakonkapo. 22 Ku numa le wa Mushilo e no Muputule wa
ye tenti lya mushilo, ku masa- c Ukf 36:35, 36
Mushilo Nga Nshi. f 34 Ukabike
mba, kwena ukapangileko ama- Lk 23:45 inkupiko pa cipao ca Cipangano
fulemu 6. e 23 Ukapange amafu- He 6:19 icikaba mu Muputule wa Mushilo
He 9:3
lemu yabili yakabe pa makoona He 10:19, 20
Nga Nshi.
ku numa ye tenti lya mushilo. 35 “Ukabike itebulo kunse ya
24 Ukapangile ifulemu ne fimuti nsalu ya kucingilako, ne ca ku-
fibili ifyalingana kabili fikekata- tekapo inyali g ukacibike ku ka-
d 1Is 8:6
ne pa muulu ukufika pa kakupi- pinda ka ku kulyo ake tenti lya
shamo ulubango lwa kubalilapo. mushilo, cikaloshanye ne tebulo;
Ifi fine e fyo ne fulemu lya ku lu- kabili ukabike itebulo ku kapinda
bali lumbi likabe. E yakaba ama- e Ukf 40:22, 26 ka ku kuso. 36 Ukapikule ica
koona yabili. 25 Kabili kukabe kucinga pa mwinshi we tenti lya
amafulemu 8 na mashinte ya mushilo. Ukacipikwile no bushi-
yako aya silfere 16, amashinte ya- f Ukf 40:21 shi bwa bluu, no bushishi ubwa-
bili apakwiminina ifulemu limo Le 16:2
1Is 8:6
kashikila, no bwakashika ce no
na mashinte yabili yakabe pe fu- He 9:2-4 bushishi ubusuma ubwapyatwa
lemu limo na limo ilyakonkapo. He 9:12, 24 bwino. h 37 Ukapange inceshi 5
26 “Ukapange imango sha fi- isha cimuti ca munganunshi,
muti fya munganunshi, 5 isha ku ukwa kukobeka ica kucingilako
mafulemu ya ku lubali lumo ulwe g Le 24:2, 3 kabili kuli ishi inceshi ukabikeko
tenti lya mushilo f 27 ne ma- 1Is 7:48, 49 golde. Utwa kukofeshako tukabe
ngo 5 isha ku mafulemu ya ku lu- utwa golde, kabili inceshi uka-
bali lumbi ulwe tenti lya mushi- shipangile amashinte 5 aya mu-
lo, ne mango 5 isha ku mafulemu h Ukf 36:37, 38 kuba.
151 UKUFUMA 27:1-20

27 “Ukapange iciipailo ica fi-

muti fya munganunshi; a ci-
ICIPA. 27
a Ukf 40:29
ya fiko aya mukuba 20. Utwa ku-
kofeshako utwa ifi ifya kukobe-
kabe imikono1 5 mu mbali sho- 2Im 4:1 kako insalu no twa kukofyamo
nse kabili cikasansame imikono He 13:10
tukabe utwa silfere. 12 Lelo
itatu. b 2 Pa makoona ya ciko 4 mu bwipi bwa lubansa ku ma-
ukapangilepo ulusengo c lumo samba ukabikeko insalu iya ku-
b Ukf 38:1-7 cingako, ikalepe imikono 50, ne
lumo; insengo shikabe ku ciipai-
lo, kabili ku ciipailo ukabikeko fya kukobekako insalu ifya mu-
umukuba. d 3 Ukapange imbe- kuba 10 na mashinte ya fiko 10.
keti sha kupoosamo imito,1 na c Le 4:25 13 Ku kabanga ukutulila akasu-
mafosholo, ne mbale shafonka, ba, ulubansa lukabe imikono 50
ne fya kutunkwilako, ne fya ku- mu bwipi. 14 Insalu ya kucinga
bikamo umulilo, kabili ifipe fya d 1Is 8:64 ku lubali lumo ulwa mpongolo
ciko fyonse ukafipangile no mu- ikalepe imikono 15, ifya kukobe-
kuba. e 4 Ukapange ica mukuba kako insalu ifya mukuba fikabe
icaba nge sumbu, kabili pa ma- e 1Is 7:45 fitatu na mashinte ya fiko yakabe
koona ya ciko 4 ukapangilepo yatatu. a 15 Kabili ku lubali lu-
utwa kupishamo imitembo utwa mbi ulwa mpongolo insalu ya ku-
mukuba kamo kamo. 5 Ukabike f Imp 4:14, 15 cingako ikalepe imikono 15, ifya
ica mukuba icaba nge sumbu pa- kukobekako insalu fikabe fitatu
nshi ya mung’ong’o, kabili cika- na mashinte ya fiko yakabe ya-
bele pa kati ukufuma pa muulu g Ukf 25:40 tatu.
wa ciipailo. 6 Ukapange imite- 1Im 28:12 16 “Pa mpongolo ya lubansa
Imi 7:44
mbo ya ciipailo. Ukaipangile He 8:5 pakabe ica kucingapo ica miko-
ne fimuti fya munganunshi, kabi- no 20, icapangilwa no bushishi
li ukabikeko umukuba. 7 Uka- bwa bluu, no bwakashikila, no
pishe imitembo mu twa kupi- h Ukf 40:8 bwakashika ce, no bushishi ubu-
shamo pa kuti imitembo ikaleba 1Is 6:36 suma ubwapyatwa, ifyapikwilwa
mu mbali shibili isha ciipailo pa pamo, b kabili pakabe ifya kuko-
kucisenda. f 8 Iciipailo ukacipa- bekako insalu 4 na mashinte
nge nge cibokoshi ca mapulanga. i Ukf 38:9-15 ya fiko 4. c 17 Ifya kukobeka-
Ukacipange nga filya fine naku-  ko insalu fyonse ifikashinguluka
langile pa lupili. g Ku Kulyo ulubansa fikabe no twa kukaki-
9 “Itenti lya mushilo likakwa- a Ukf 39:33, 40 lako utwa silfere no twa kukofe-
te ulubansa. h Ku kapinda ka shako utwa silfere, lelo amashi-
ku kulyo aka lubansa ukacinge- nte ya fiko yena yakabe aya
ko insalu iisuma iyapyatwa. Ika- b Ukf 35:25 mukuba. d 18 Ulubansa lukabe
lepe imikono 100 kuli ulu luba- imikono 100 mu butali, e na mu
li. i 10 Kukabe ifya kukobekako bwipi lukabe imikono 50, kabili
insalu ifya mukuba 20 na mashi- c Ukf 38:18, 19 insalu ya kucingilako ulubansa
nte ya fiko aya mukuba 20. Utwa ikalepe ukulola mu muulu imiko-
kukofeshako utwa ifi ifya kuko- no 5, kabili ikabe insalu iisuma
bekako insalu no twa kukofyamo d Ukf 38:17
iyapyatwa bwino, na mashinte
tukabe utwa silfere. 11 Insalu ya fya kukobekako insalu yaka-
ya kucingila ku kapinda ka ku be aya mukuba. 19 Ifipe fyonse
kuso nayo ikalepe imikono 100, ifikaba mwi tenti lya mushilo ne
e Ukf 27:9
ne fya kukobekako insalu ifya fibombelo fimbi, ne mpoopo sho-
mukuba fikabe 20 na mashinte nse isha liko, ne mpoopo shonse
isha mu lubansa, fikabe ifya mu-
f Ukf 38:20
27:1 1 Umukono walelepa amasentimita Imp 3:36, 37
kuba. f
ukucilako panono pali 44. Moneni Ifye- 20 “Ukebe abena Israele ukuti
bo Fyalundwako pa B14. 27:3 1 E kuti- bakakuletele amafuta ya muolife
la, imito ukwaleponena amafuta ya g Ukf 39:33, 37 ayasuma nga nshi aya kusanikila
nama baletuula. Le 24:1-3 pa kuti inyali shikaleaka lyonse. g
UKUFUMA 27:21–28:19 152
21 Mwi tenti lya kukumaninamo ICIPA. 27 pikwile na golde, ubushishi bwa
na Lesa, kunse ya nsalu ya ku- a Ukf 26:33 bluu, ubwakashikila, ubwakashi-
cingilako iili mupepi ne cipao ca Ukf 40:3 ka ce no bushishi ubusuma
He 9:2, 3
Cipangano, a Aarone na bana ba- ubwapyatwa.
kwe abaume bakaleteyanya inya- b Ukf 30:8 9 “Ukabuule utumabwe twa
li pa kuti shikaleaka icungulo shohamu tubili a kabili ukalembe-
ukufika ulucelo pa cinso ca kwa c Imp 18:23

po amashina ya bana ba kwa
Yehova. b Abena Israele bakaleko- Israele, b 10 amashina 6 pa kali-
nka ici icipope mu nkulo shabo ICIPA. 28
bwe kamo na mashina yambi 6 pa
shonse. c d He 5:4 kalibwe kambi ukulingana ne fyo

28 “Pa bena Israele ubule-

po Aarone d munonko na
e Ukf 6:23
1Im 6:3
bakonkana ukufyalwa. 11 Uu-
lemba pa mabwe akalembe pa tu-
bana bakwe abaume, e Nada- mabwe tubili amashina ya bana
f Le 10:1
bu na Abihu, f Eleasari na Ita- Imp 26:61 ba kwa Israele, nga filya fine
mari g pa kuti babe bashimapepo engalemba pa ca kufwatikila-
bandi. h 2 Ukabilile Aarone mu- g Ukf 38:21
Le 10:16
ko. c Lyena ukafyantike utu utu-
nonko ifya kufwala fya mushilo, 1Im 24:2 mabwe mu twa kufyantikamo
ifikalenga akabe uwacindama ka- utwa golde. 12 Ukabike utuma-
bili uwayemba. i 3 Ukebe bonse h Le 8:2 bwe tubili pa twa pa mabe-
He 5:1
abaishiba sana imilimo1 kabili ya ya pali efode pa kuti tukabe
abo nalenga baba aba mano, j ba- i Ukf 29:5 utwa kwibukishishako abana ba
kabilile Aarone ifya kufwala ifi- Le 8:7 kwa Israele, d kabili Aarone afwi-
kalenga akabe uwa mushilo, pa j Ukf 31:6 le ukulasendela amashina yabo
kuti akabe shimapepo wandi. Ukf 36:1 ku cinso ca kwa Yehova pa twa
4 “Ifi e fya kufwala ifyo baka- pa mabeya yakwe pa kuti tukabe
k Ukf 39:8, 15
bile: itumba lya pa cifuba, k efo- Le 8:8
utwa kwibukishishako. 13 Uka-
de, l ica kufwala cabula amabo- pange utwa golde utwa ku-
ko, m umwingila uo bapikwilamo l Ukf 39:2 fyantikamo utumabwe 14 e lyo
utubokoshi, insalu ya kupomba m Ukf 39:22
no twapala imyando tubili utwa
ku mutwe n no mushipi wa nsa- golde iyalopololwa, e kabili ukaka-
lu uukalamba; o bakabilile Aarone n Ukf 39:27, 28 ke uto tumyando ku twa pa ma-
Ukf 39:30, 31 beya. f
munonko na bana bakwe abau- Le 8:9
me ifi ifya kufwala fya mushi- 15 “Ukebe kapikula akapange
lo, pa kuti alemombela umulimo o Ukf 39:27, 29 itumba lya pa cifuba ilya bupi-
wa bushimapepo. 5 Pa kubila Le 8:7
ngushi. g Akapikule itumba nge
ifi ifya kufwala, abaishiba sana p Ukf 39:2-5 fyo akapikula insalu ya efode.
imilimo bakabomfye golde, ubu- Akabomfye golde, ubushishi bwa
shishi bwa bluu, ubushishi bwa- q Ukf 29:5 bluu, ubwakashikila, ubwakashi-

kashikila, ubwakashika ce no bu- ka ce no bushishi ubusuma
shishi ubusuma. Ku Kulyo ubwapyatwa. h 16 Ili tumba li-
6 “Pa kubila efode bakabo- a Ukf 35:5, 9 kabe ne mbali 4 ishalingana
Ukf 35:27
mfye ubushishi bwa bluu, ubu- nga lyapetwa, kabili likalepe
shishi bwakashikila, ubwakashi- b Ukf 1:1-4 nge cisansa1 mu mbali shonse.
ka ce no bushishi ubusuma 17 Ukabikepo utumabwe mu mi-
c Ukf 39:6, 14
ubwapyatwa, kabili bakapikwile- tande 4. Mu mutande wa kubali-
mo golde. p 7 Iyi efode ikakwate d Ukf 39:7 lapo mukabe rubi, topasi na ema-
utwa pa mabeya tubili apo ikalu- rodi. 18 Mu mutande wa bubili
ndinkanina. 8 Umushipi uuka- e Ukf 39:15 mukabe tokwasi, safiri na yaspi.
lamba q uwa kukakilako efo- f Ukf 39:18 19 Mu mutande wa butatu mu-
de uwapikulwa kabili uwabililwa kabe leshemu, agate na ametusti.
kuli efode, na o wine bakau- g Ukf 28:30
Le 8:8
Imp 27:21
28:16 1 E kutila, icisansa icalepa amase-
28:3 1 Mu ciHebere, “aba mitima ya ntimita ukucilako panono pali 22. Mone-
mano.” h Ukf 39:8-14 ni Ifyebo Fyalundwako pa B14.
153 UKUFUMA 28:20-38
20 Mu mutande walenga 4 mu- ICIPA. 28 fuba ilya bupingushi, kabili fika-
kabe krusoliti, shohamu na yade. a Ukf 39:15-18 leba pa mutima wa kwa Aarone
Bakatufyantike mu twa kufya- ilyo aisa ku cinso ca kwa Yeho-
ntikamo utwa golde. 21 Utuma- va. Kabili lyonse Aarone akalese-
bwe tulingile ukuba 12 ukulinga- ndela pa mutima wakwe ifya kwi-
na na mashina ya bana abaume shibilako ubupingushi pa bena
aba kwa Israele. Pa kalibwe Israele ku cinso ca kwa Yehova.
kamo na kamo bakalembepo nga b Ukf 39:19-21 31 “Ukabile ica kufwala ca-
filya bengalemba pa ca kufwati- bula amaboko ica kufwalila pali
kilako. Ishina limo na limo like- efode, ica bushishi bwa bluu
minineko umukowa umo pa mi- bweka bweka. a 32 Cikakwate
kowa 12. umukoshi apa kupushisha umu-
22 “Pe tumba lya pa cifu- twe. Mu mukoshi wa ciko muka-
c Ukf 28:8
ba ukapangilepo utwapala utu- Le 8:7 pikwilwe ica ku-ukosha icapi-
myando twa golde iyalopololwa. a kulwa na kapikula. Umukoshi
23 Pe tumba lya pa cifuba uka- wa ciko ukabe nga filya umu-
pangilepo utwa kukofyamo tubi- koshi wa ca kufwala ca mushi-
li utwa golde, kabili ukatubike pa lika waba, pa kuti wikalepuka.
mpela shibili isha pe tumba lya 33 Ku mufukilo ukapangileko
pa cifuba. 24 Ukakake utumya- d Le 8:8 utwa kuyemfya utwapala ama-
Imp 27:21
ndo tubili utwa golde ku twa ku- Amg 33:8
pomegranate utwa bushishi bwa
kofyamo tubili utuli pa mpela ye 1Sa 28:6 bluu, ubwakashikila no bwaka-
tumba lya pa cifuba. 25 Ukaka- Esr 2:62, 63 shika ce, ukushinguluka umufu-
ke ulubali lumbi ulwa tumyando  kilo, kabili mukabike inyenje-
tubili ku twa kukofyamo utwa pa Ku Kulyo le sha golde pa kati ka twapala
mabeya ya pali efode ku ntanshi. a Ukf 39:22-26 amapomegranate. 34 Pa kubi-
26 Ukapange utwa kukofyamo Le 8:7 ka ukaleti apa wabikapo inyenje-
tubili utwa golde no kutubika pa le ya golde apa wakonkeshapo
mpela shibili mu ca mu kati ce utwapala umupomegranate uku-
tumba lya pa cifuba. b 27 Uka- shingulusha umufukilo wa ca ku-
pange utwa kukofyamo na tu- fwala cabula amaboko. 35 Aa-
mbi tubili utwa golde no kutubi- rone akalecifwala pa kubomba,
b Le 16:2
ka ku ntanshi ya efode, pe samba Imp 18:7 kabili iciunda ico cikalapanga ci-
lya twa pa mabeya tubili utwa fwile ukumfwika ilyo aingila mu
pali efode, mupepi na apo ba- muputule wa mushilo ku cinso
kalundanishisha efode, pa muulu ca kwa Yehova na lintu afumamo
wa mushipi uukalamba uwapiku- pa kuti ekafwa. b
lwa uwa kuli efode. c 28 Ututa- 36 “Ukapange akalilata aka-
mbo twa bluu tukekashe itumba c Ukf 39:30, 31 beeka aka golde iyalopololwa
Le 8:9
lya pa cifuba kabili bakatukakile 1Im 16:29
kabili ukalembepo nga filya be-
ku twa kukofyamo utwa kuli efo- Am 93:5 ngalemba pa ca kufwatikilako,
de, pa kuti itumba lya pa cifuba 1Pe 1:16 ukalembepo ifilembo fya kuti:
likalasela pali efode, lelo likale- ‘Yehova e mwine wa mushilo.’ c
ba pa muulu wa mushipi uukala- 37 Ukakakakile pa nsalu ya ku-
mba uwapikulwa. pomba ku mutwe d kabili uka-
29 “Aarone akalefwala itu- kakakile na kamwando ka bluu;
mba lya pa cifuba ilya bupingu- akalilata akabeka kakaleba pa
d Ukf 29:6
shi apakaba amashina ya bana ba ntanshi ya nsalu ya kupomba ku
kwa Israele pa mutima wakwe pa mutwe. 38 Kakaleba pa mpumi
kwingila mu Muputule wa Mushi- ya kwa Aarone, kabili umo nga
lo, pa kuti yaleba ica kwibukisha abembuka, Aarone e ukaba no
inshiku shonse ku cinso ca kwa mulandu pa lubembu ulo abe-
Yehova. 30 Ukabike Urimu na e Le 22:9 na Israele bakacita ku fya mu-
Tumimu d mwi tumba lya pa ci- Imp 18:1 shilo e ifyo bakalatuula. Lyonse
UKUFUMA 28:39–29:16 154
kakaleba pa mpumi yakwe pa ICIPA. 28 kufwala a kabili ukafwike Aarone
kuti Yehova engabapokelela. a Ukf 28:4 umwingila, ica kufwala icabula
39 “Ukapikule umwingila wa Ukf 39:27-29 amaboko ica kufwalilapo efode,
tubokoshi uwa nsalu iisuma, b Le 8:13 efode ne tumba lya pa cifuba, ka-
ukapange ne ca kupomba ku mu- bili ukamukake mu musana b
c Ukf 28:2
twe ica nsalu iisuma, kabili uka- umushipi uukalamba uwapiku-
pikule no mushipi uukalamba. a d Ukf 29:4, 7 lwa uwa kuli efode. 6 Ukamu-
Ukf 30:30
40 “Abana ba kwa Aarone b Imi 10:38
pombe insalu ku mutwe kabili
nabo ukabapikwile imingila, imi- 2Ko 1:21 ukabikeko icishibilo ca kuipeela
shipi, e lyo ne fya kupomba ica mushilo; c 7 kabili ukabuule
e Ukf 29:8, 9
ku mitwe ifikalenga bakacinda- Le 8:33 amafuta ya kusubilako, d ukaya-
me kabili bakalemoneka bwino. c Imp 3:2, 3 pongolwele pa mutwe wakwe pa
41 Ukafwike ifi Aarone muno- f Le 6:10 kuti akabe shimapepo.
nko na bana bakwe abaume  8 “Lyena ukapalamike abana
abo ali nabo, kabili ukabasu- ICIPA. 29 bakwe abaume kabili ukabafwi-
be d no kubapeela amaka e no ku- g Le 8:2 ke imingila e 9 kabili ukakake
lenga bakabe aba mushilo, kabi- Amg 17:1 Aarone na bana bakwe imishi-
li bakalemombela bushimapepo. h Le 6:20
pi, ukabapombe ne fya kufwala
42 Ukababilile no tuputula twa ku mitwe; kabili aba na bakatu-
mu kati utwa nsalu utwa kufimba i Le 8:26 ntuka muli bena e bakalaba ba-
ifya mfwalo. f Tukalepe ukufuma j Ukf 26:36 shimapepo, ili ifunde talyakata-
mu musana ukufika mu mata- Ukf 40:28 le alyaluka. f Ifi e fyo ukacite pa
nta. 43 Aarone na bana bakwe Le 8:2, 3
kupeela Aarone na bana bakwe
abaume bakaletufwala ilyo bai- k Le 8:6 abaume amaka ya kuba bashima-
ngila mu cikuulwa ca kukumani- He 10:22
pepo. g

namo na Lesa nelyo ilyo bapala- 10 “E lyo ukalete ing’ombe ii-
mina ku ciipailo ku kubombela Ku Kulyo
lume kwi tenti lya kukumanina-
mu muputule wa mushilo, pa kuti a Ukf 28:4 mo na Lesa, kabili Aarone na
Le 8:7
bekapeelwa umulandu kabili be- Le 16:4 bana bakwe abaume bakabike
kafwa. Aarone na bakatuntuka iminwe yabo pa mutwe wa ng’o-
b Ukf 28:8
muli ena bakalekonka ili ifunde mbe. h 11 Ukepaile ing’ombe ii-
umuyayaya. c Ukf 28:36 lume pa cinso ca kwa Yehova,

29
Ukf 39:30
“Ifi e fyo ukacite pa ku- Le 8:9
pa mwinshi we tenti lya kuku-
basangulula pa kuti ba- maninamo na Lesa. i 12 Ukatu-
d Ukf 30:23-25 mpike umunwe obe mu mulopa
kalemombela bushimapepo: Uka- Le 8:12
buule ing’ombe iyana iilume, Am 133:2 wa ng’ombe iilume e lyo ukaushi-
impaanga ishilume shibili ishi- Es 61:1 nge ku nsengo sha ciipailo, j ka-
shalemana, g 2 umukate uusha- Imi 10:38 bili umulopa uukashala ukaupo-
tutumuka, umukate uushatutu- e Ukf 28:40 ngolwele apatekwa iciipailo. k
muka uwasubwako amafuta h no Le 8:13 13 Lyena ukabuule amafuta yo-
mukate uwapaapaatala uusha- f Ukf 28:1-3 nse l ayafimba amala, na ma-
tutumuka uwasubwako amafu- Ukf 28:40, 43 futa ya kwi libu, ne mfyo
ta. Iyi imikate ukaipangile no Ukf 40:15 shibili na mafuta ya shiko, ka-
buunga bwa ngano ubwapeleka g Ukf 28:41 bili ukafifutumwine pa ciipai-
3 kabili ukaibike mu museke no h Le 8:14-17
lo. m 14 Lelo umunofu wa ng’o-
kuituula umutuulo ninshi ili mu mbe no mukupo wa iko na mafi
museke mwine, i ukaituulile pamo i Le 4:3 ya iko ukafyocele kunse ya nka-
ne ng’ombe iilume ne mpaanga j Ukf 27:2 mbi. Ing’ombe iilume ikaba mu-
ishilume shibili. k Le 4:7
tuulo wa pa lubembu.
4 “Ukatwale Aarone na bana 15 “Lyena ukabuule impaa-
l Le 3:17
bakwe abaume pa mwinshi we nga iilume imo, kabili Aaro-
tenti lya kukumaninamo j na m Le 4:8-10 ne na bana bakwe abaume baka-
Lesa, kabili ukabasambe mu me- n Le 1:4 bike iminwe yabo pa mutwe
nshi. k 5 Lyena ukabuule ifya Le 8:18-21 wa mpaanga iilume. n 16 Uke-
155 UKUFUMA 29:17-31
paye impaanga iilume kabili uka- ICIPA. 29 wa mikate iishatutumuka iili pa
buule umulopa wa iko no ku- a He 9:22 cinso ca kwa Yehova. 24 Uka-
usansa ku mbali shonse isha peele Aarone na bana bakwe
ciipailo. a 17 Ukaputaule impaa- abaume fyonse ifi mu minwe, ka-
nga iilume fipimfya fipimfya, ka- b Le 1:13
bili ukafisunshe uku no ku, uyu
bili ukasamfye amala ya iko b mutuulo wa kusunsha ku cinso
na molu ya iko no kubika ca kwa Yehova. 25 Lyena ukafi-
pamo ifipimfya fya iko kumo no buule mu minwe yabo no kufifu-
mutwe wa iko. 18 Ukafutumwi- c Ukt 8:21 tumwina pa ciipailo pa muulu wa
ne impaanga iilume yonse pa cii- mutuulo wa koca. Uyu mutuulo
pailo. Mutuulo wa koca uwa kwa ukaba wa kacena akasuma1 kuli
Yehova, uwa kacena akasuma.1c d Le 8:22-24 Yehova. Mutuulo wa pa mulilo
Mutuulo wa pa mulilo uwa kwa uwa kwa Yehova.
Yehova. 26 “Lyena ukabuule icisao1
19 “Lyena ukabuule impaa- e Ukf 30:23-25
ca mpaanga iilume iya kutuula
nga iilume imbi, kabili Aaro- pa kubika Aarone na bana bakwe
ne na bana bakwe abaume ba- pali bushimapepo, a kabili ukaci-
kabike iminwe yabo pa mutwe sunshe uku no ku pa kuti cika-
wa mpaanga iilume. d 20 Ukepa- f Le 8:30 be umutuulo wa kusunsha ku ci-
ye impaanga iilume kabili uka- nso ca kwa Yehova, kabili ici
buulepo umulopa wa iko no ku- e cikaba inama yobe. 27 Ukasa-
ushinga pa kalebelebe ka kutwi g Le 3:9, 10 ngulule icisao ca mutuulo wa ku-
kwa ku kulyo ukwa kwa Aarone sunsha pamo no kuulu kwa
na pa tulebelebe twa matwi ya mutuulo wa mushilo uko wasu-
ku kulyo aya bana bakwe abau- h Le 8:22
nshishe kabili uko wafumishe ku
me na pa fikumo fyabo ifya ku Le 8:25-28 mpaanga iilume iya kutuula pa
maboko ya ku kulyo na pa fi-  kubika Aarone na bana bakwe
kondo fikalamba ifya ku maka- Ku Kulyo pali bushimapepo b iyo watuuliile
sa yabo aya ku kulyo, kabili uka- a Le 8:29 Aarone na bana bakwe abaume.
sanse umulopa ku mbali shonse Am 99:6 28 Ifi fikabe fya kwa Aarone na
isha ciipailo. 21 Lyena ukabuu- bana bakwe abaume. Ili ifunde
lepo umulopa uukaba pa ciipailo talyakatale alyaluka kabili abe-
na mafuta ya kusubilako, e e lyo b Ukf 29:22 na Israele bakalelikonka. Fikaba
ukasanse Aarone ne fya kufwala e musangulo wabo uwa mushilo c
fyakwe na bana bakwe abaume uo bakalapeela Yehova ukufuma
ne fya kufwala fyabo, pa kuti Aa- pa malambo yabo aya mutende. d
c Le 7:34
rone na bana bakwe abaume ba- Le 10:14
29 “Ifya kufwala fya mushilo e
kabe aba mushilo ne fya kufwala ifya kwa Aarone fikaba fya bana
fyabo nafyo fikabe ifya mushilo. f bakwe abaume f abakamupyana
22 “Lyena ukabuule amafuta nga babasuba kabili nga baba-
d Le 7:11, 14
ya mpaanga iilume, e kutila ama- bika pali bushimapepo. 30 Shi-
futa ya ku mucila, amafuta ayafi- mapepo onse uwamupyana pa
mba amala, amafuta ya kwi libu, bana bakwe abaume kabili uwai-
imfyo shibili na mafuta ya shiko g e Ukf 28:4 ngila mwi tenti lya kukumanina-
no kuulu kwa ku kulyo, pantu mo na Lesa mu kubombela mu
iyi impaanga ya kutuula pa ku- muputule wa mushilo, akafifwa-
bika Aarone na bana bakwe pali f Imp 20:26 le pa nshiku 7. g
bushimapepo. h 23 Ukabuule no 31 “Ukabuule impaanga ii-
mukate uwabulungana no muka- lume iya kutuula pa kubika
te uwasubwako amafuta no mu- Aarone na bana bakwe pali bu-
g Le 8:35
kate uwapaapaatala mu museke shimapepo, kabili ukepikile iyi
nama mu muputule wa mushilo. h
29:18, 25 1 Nelyo “aka kutalalika umuti-
ma.” h Le 8:31 29:26 1 Icisao cifuba ca nama.
UKUFUMA 29:32–30:4 156
32 Aarone na bana bakwe abau- ICIPA. 29 kapu yatatu aya hini,1 no mutuu-
me bakaliile a impaanga iilume no a 1Ko 9:13 lo wa mwangashi amakapu yata-
mukate uuli mu museke pa mwi- tu aya hini. 41 Ukaletuula aka-
nshi we tenti lya kukumaninamo na ka mpaanga akalenga bubili
na Lesa. 33 Bakalye umutuulo b Le 22:10 ilyo fye akasuba kawa.1 Ukaleka-
Imp 3:10
wa kubelelwapo uluse pa membu tuulila pamo ne ngano no mwa-
uo bakatuula ilyo bakababika ngashi nge fyo ukalatuula ulu-
pali bushimapepo na pa kubasa- c Le 8:32 celo. Ukabe mutuulo wa kacena
ngulula. Lelo uushili shimapepo1 akasuma,2 uyu mutuulo wa koca
tafwile ukulyako pantu fya mu- uwa kwa Yehova. 42 Mu nkulo
shilo. b 34 Nga kwashalako ina- d Le 8:4, 33 shenu shonse mukaletuula umu-
ma ya kutuula pa kubika Aarone tuulo wa koca pa mwinshi we te-
na bana bakwe pali bushimapepo nti lya kukumaninamo ku cinso
no mukate ukufika ulucelo, uka- e Ukf 30:26, 28 ca kwa Yehova, apo nkamoneka
Le 8:11
fyoce. c Tabafwile ukufilya pantu Imp 7:1
kuli imwe pa kulanda na iwe. a
fya mushilo. 43 “E po nkamoneka ku bena
35 “Ifi e fyo ukacite kuli Aa- Israele, kabili ubukata bwa-
rone na ku bana bakwe abaume f Ukf 40:10 ndi bukalenga pakabe apa mu-
ukulingana na fyonse ifyo nakwe- shilo. b 44 Nkasangulula itenti
ba. Cikakusendela inshiku 7 pa lya kukumaninamo kumo ne cii-
kubapeela amaka ya kuba bashi- g 2Im 2:4 pailo, kabili nkasangulula Aaro-
He 7:27
mapepo. d 36 Cila bushiku uka- He 10:11
ne na bana bakwe abaume c pa
letuula ing’ombe iilume iya kuba kuti bakalemombela bushimape-
umutuulo wa pa lubembu pa kuti po. 45 Nkekala na bena Israele,
imembu shikale-elelwa, na pa kuti h Imp 28:4-6 kabili nkaba Lesa wabo. d 46 Ka-
iciipailo cikaleba icasanguluka,  bili bakeshiba ukuti nine Yeho-
kabili ukalepongolwela amafuta Ku Kulyo va Lesa wabo, uwabafumishe mu
pa ciipailo pa kuti cikaleba a Ukf 25:22 calo ca Egupti pa kuti ndeikala
ica mushilo. e 37 Cikakusendela Le 1:1 nabo. e Nine Yehova Lesa wabo.

30
Imp 17:4
inshiku 7 pa kuti ukasangulule “Ukapange iciipailo ica ko-
iciipailo, kabili ukacisangulule pa celapo ububani; f ukacipa-
kuti cikabe ica mushilo nga nshi. f b Ukf 40:34 ngile ne fimuti fya munganu-
Onse uufwile ukukumya ku cii- Imp 12:5 nshi. g 2 Cikabe umukono umo1
pailo afwile ukuba uwa mushilo. 1Is 8:11 mu mbali shonse, kabili cikasa-
38 “Ifi e fyo ukalatuula pa cii- nsame imikono ibili. Insengo sha
pailo cila bushiku: utwana twa ciko shikapangilwe kumo ne cii-
c Le 22:9
mpaanga tubili utwa mwa- pailo. h 3 Ukabike golde iyalo-
ka umo. g 39 Ukaletuula aka- pololwa: pa muulu wa ciko, mu
na ka mpaanga kamo ulucelo, d Ukf 25:8 mbali ya ciko shonse na ku nse-
na kana ka mpaanga kambi ukale- Le 26:12 ngo sha ciko; kabili ukashingulu-
katuula ilyo fye akasuba kawa.1h Sek 2:11 sheko umung’ong’o wa golde mu
2Ko 6:16
40 Akana ka mpaanga aka kuba- mbali pa muulu. 4 Kabili uka-
lilapo ukakatuulile pamo na oma pangileko utwa kupishamo imite-
imo1 iya buunga bwapeleka ubo e Ukf 20:2 mbo tubili utwa golde. Ukatubi-
basaakanya na mafuta ya muoli-  kile mwi samba lya mung’ong’o
fe ayasuma nga nshi aya mu ma- ICIPA. 30 wa golde mu mbali, uku tubili
f Ukf 40:5
29:33 1 Mu ciHebere, “umweni,” e kuti- 29:40 1 Muli hini mwaleingila amalita
la, uushili wa mu lupwa lwa kwa Aa- ukucila pali yatatu na hafu. Moneni Ifye-
rone. 29:39, 41 1 E kutila, ukutendeka g Ukf 37:25-28 bo Fyalundwako pa B14. 29:41 2 Nelyo
ilyo akasuba kawa ukufika ilyo kwate- “aka kutalalika umutima.” 30:2 1 Umu-
ndeka ukufiita. 29:40 1 Mwi tepe mwa- kono umo walelepa amasentimita ukuci-
leingila ama oma 10. Moneni Ifyebo Fya- h Ukf 27:1, 2 lako panono pali 44. Moneni Ifyebo Fya-
lundwako pa B14. Le 4:7 lundwako pa B14.
157 UKUFUMA 30:5-25
no ku tubili, umwa kupisha imi- ICIPA. 30 akapeele Yehova umusangulo. a
tembo ya kucisendelako. 5 Imi- a Ukf 26:33 15 Abakankaala bekalapeela ifi-
tembo ukaipangile ne fimuti fya He 9:3 kacila pali hafu we shekele,1 ka-
munganunshi kabili ukabikeko bili abapiina bekalapeela ifinono
golde. 6 Ukacibike pa ntanshi b Ukf 25:22 pali hafu we shekele, pa kupeela
ya nsalu ya kucingilako iikaba Yehova umusangulo wa kulubula
mupepi ne cipao ca Cipangano a imyeo yenu. 16 Ukapoke inda-
ne nkupiko ya pa cipao ca Cipa- c 1Im 23:13
lama sha silfere ku bena Israe-
ngano, apo nkamoneka kuli iwe. b le isha kulubwilako imyeo yabo
7 “Cila lucelo Aarone c aka- d Ukf 30:34, 35 kabili ukashibomfye ku milimo
leocelapo ububani ubwanunki- Imp 16:39, ya mwi tenti lya kukumaninamo
la nga awamya inyali. e 8 Kabi-
d 40
1Sa 2:27, 28
na Lesa, pa kuti shikalelenga Ye-
li Aarone nga ayasha inyali Lk 1:9 hova akaleibukisha abena Israe-
ilyo fye akasuba kawa,1 akaleo- le, kabili shikabe sha kulubwila-
ca ububani. Mutuulo wa bubani ko imyeo yenu.”
e Ukf 27:20
uukalatuulwa lyonse kuli Yehova 17 Kabili Yehova aebele Mose
mu nkulo shenu shonse. 9 Mwi- ati: 18 “Ukapange ica kubika-
kocelapo ububani bumbi f nelyo f Le 10:1 mo amenshi ya kusamba ica mu-
umutuulo wa koca nelyo umu- 2Im 26:18
kuba ne ca kucitekapo ica muku-
Ek 8:11, 12
tuulo wa ngano, kabili mwike- ba; b lyena ukacibike pa kati, uku
tulwilapo umutuulo wa mwanga- itenti lya kukumaninamo na Lesa
shi. 10 Aarone akalesangulula g Le 23:27 e lyo uku iciipailo, kabili uka-
insengo sha ciko umuku umo mu He 9:7
bikemo amenshi. c 19 Apa e po
mwaka. g Akaleshisangulwila no Aarone na bana bakwe abaume
mulopa wa pa mutuulo wa pa lu- h Le 16:5, 6 bakalasambila ku minwe na ku
bembu h umuku umo mu mwaka Le 16:18, 19
makasa. d 20 Pa kwingila mwi
mu nkulo shenu shonse. Yehova tenti lya kukumaninamo na Lesa,
amona ukuti iciipailo ca mushilo i Ukf 38:25 nelyo ilyo baleya mu kubombe-
nga nshi.” Imp 1:2 la pa ciipailo na mu kufutumwi-
11 Lyena Yehova aebele Mose 2Sa 24:10, 15
na Yehova imituulo ya pa muli-
ati: 12 “Lyonse ilyo wapenda lo, bakalesamba mu menshi pa
abana baume ba kwa Israele bo- j Le 27:25 kuti bekafwa. 21 Bakalesamba
nse, i cila muntu akalepeela Yeho- ku minwe na ku makasa pa kuti
va icilubula pa mweo wakwe ilyo bekafwa, kabili bakalekonka ili
k 2Im 24:9
ulebapenda, pa kuti icikuko cii- Mt 17:24 funde mu nkulo shabo shonse,
kesa pali bena ilyo ulebapenda.  ena na bana bakwe.” e
13 Ifi e fyo bonse abo bakalape- Ku Kulyo 22 Yehova aebele Mose no
nda balingile ukupeela: hafu we
a Ukf 38:26 kuti: 23 “Ukabuule ifi ifyacila-
shekele1 ukulingana ne cipimo Imp 1:3 po ukununkila: muri iyatikama
ce shekele ilya pa cifulo ca ku- Imp 26:1, 2
amashekele 500, kinamone iya-
pepelapo.2j Amagera3 20 yalinge-
nunkila ikabe hafu ya cipimo
ne ne shekele limo. Umusangulo b Ukf 38:8 ca muri, amashekele 250, na
wa kupeela Yehova k ni hafu we Le 8:11
kalamosi uwanunkila amasheke-
shekele. 14 Onse uuli ne mya- 1Is 7:38
le 250, 24 na kasia amasheke-
ka 20 no kucilapo uwapendwa
le 500 ukulingana ne cipimo ce
c Ukf 40:7 shekele ilya pa cifulo ca kupe-
30:8 1 E kutila, ukutendeka ilyo akasu-
ba kawa ukufika ilyo kwatendeka ukufii- pelapo,2f na hini1 imo iya mafuta
ta. 30:13, 15 1 Ishekele lyalefina uku- d Ukf 40:30, 31 ya miolife. 25 Lyena ukapange-
cilako panono pa magramu 11. Moneni He 10:22 mo amafuta ya mushilo aya ku-
Ifyebo Fyalundwako pa B14. 30:13, 24 subilako; ukayasaakanye bwino
2 Nelyo “ishekele lya mushilo.” 30:13 e 2Im 4:6
3 Gera imo yalicilileko panono pali hafu 30:24 1 Muli hini mwaleingila amalita
ya gramu. Moneni Ifyebo Fyalundwako ukucila pali yatatu na hafu. Moneni Ifye-
pa B14. f Imp 3:47 bo Fyalundwako pa B14.
UKUFUMA 30:26–31:13 158
bwino.1a Yakabe amafuta ya mu- ICIPA. 30 nga ububani ubo basakaanyamo
shilo aya kusubilako. a Ukf 37:29 ifi ifyanunkila a ubwa kubomfya
26 “Ukasube itenti lya kuku- b Ukf 40:9
mwe bene, pantu Yehova abumo-
maninamo na Lesa b e lyo ne Imp 7:1 na ukuti bwa mushilo. 38 Onse
cipao ca Cipangano, 27 itebu- uukapanga ubu ububani pa kuti
c Le 8:10 alenunshako, bakamwipaye.”
lo ne fipe fya liko fyonse,
ica kutekapo inyali ne fipe fya
ciko, iciipailo ca kocelapo ubu-
bani, 28 iciipailo ca mutuulo
d Ukf 29:37

e Le 8:12
31 Yehova aebele Mose no
kuti: 2 “Mona, ninsala1
Besalele b mwana Uri, umwana wa
wa koca ne fipe fya ciko fyo- f Imp 3:2, 3 kwa Huri, uwa mu mukowa wa
nse, ne ca kubikamo amenshi g Ukf 40:15 kwa Yuda. c 3 Nkamupeela umu-
ya kusamba ne ca kucitekapo. pashi wa kwa Lesa pa kuti akabe
29 Ukafipeele kuli ine pa kuti fi- h Ukf 37:29 na mano, akaleiluka no kwishiba
1Is 1:39
kabe ifya mushilo nga nshi. c Am 89:20 ifya kupanga ifyalekanalekana,
Onse uulingile ukufikatako afwi- 4 ifya kupanga ifintu ifisuma,
le ukuba uwa mushilo. d 30 Ka- i Ukf 30:37, 38 ifya kupanga ifintu ukubomfya
bili ukasube Aarone e na bana ba- j Ukf 25:3, 6 golde, silfere no mukuba, 5 ifya
kwe abaume, f kabili ukabapeele kuputula utumabwe d ne fya ku-
kuli ine pa kuti bakalemombela k Ukf 37:29
Am 141:2
panga umwakutufyantika, ne fya
bushimapepo. g Uks 5:8 kubasa ifintu ifya misango yo-
31 “Ukebe abena Israele auti, nse. e 6 Na kabili ninsonta Oho-
l Le 2:13
‘Aya yakatwalilile ukuba amafu- 
liabu f umwana wa kwa Ahisama-
ta yandi aya mushilo aya kusu- ki uwa mu mukowa wa kwa Dani
Ku Kulyo
bilako mu nkulo shenu shonse. h uwa kumwafwa, kabili ndelenga
32 Te ya kusuba pa mubili wa a Ukf 30:31, 32
abantu bonse abaishiba sana imi-

muntu, kabili mwikapanga aya- limo1 babe na mano, pa kuti
ICIPA. 31
ba nga aya. Ya mushilo. Lyonse bakapange fyonse ifyo nkwebe-
mukaleyamona ukuti ya mushi- b Ukf 37:1 le: g 7 itenti lya kukumaninamo
lo. 33 Onse uukapanga amafu- c Ukf 35:30-34 na Lesa, h icipao ca Cipangano i
ta ayaba nga aya, no ukasuba 1Im 2:20 ne nkupiko ya ciko, j ifipe fyo-
umwaume uushili wa mu lupwa d Ukf 28:9-11 nse ifya ili itenti, 8 itebulo k ne
lwa kwa Aarone, akepaiwe.’” i fipe fya liko, ica kutekapo inyali
34 Kabili Yehova aebele Mose e 2Im 2:13, 14 ica golde iyalopololwa ne fipe fya
ati: “Buula ifyanunkila ifi: j nata- f Ukf 38:23 ciko fyonse, l ica kocelapo ubu-
fu, onuki, kelebena uwanunkila bani, m 9 iciipailo ca mutuulo wa
g Ukf 36:1
no bubani ubwabuuta ubusuma koca n ne fipe fya ciko fyonse,
nga nshi. Fyonse fikabe ifya cipi- h Ukf 36:8 ica kubikamo amenshi ya kusa-
mo cimo cine. 35 Ukapangemo mba ne ca kucitekapo, o 10 ifya
i Ukf 37:1
ububani; k pa kubupanga, ukasa- kufwala ifyapikulwa bwino icine
kaanye bwino bwino ifyanunki- j Ukf 37:6 cine, ifya kufwala fya mushilo
la, ukalungemo umucele, l buka- k Ukf 37:10
ifya kwa Aarone shimapepo, ifya
be ubusuma nga nshi kabili ubwa kufwala fya bana bakwe abau-
mushilo. 36 Ukatwepo bumo l Ukf 37:17, 24 me ifya kubombelamo bushima-
mpaka bukabe ubwapeleka kabi- m Ukf 37:25 pepo, p 11 amafuta ya kusubila-
li ukabike bumo mupepi ne ci- ko no bubani bwanunkila ifya pa
pao ca Cipangano mu cikuu- n Ukf 38:1 cifulo ca mushilo. q Bakacita fyo-
Ukf 40:6
lwa ca kukumaninamo na Lesa nse ifyo nkwebele.”
umo nkamoneka kuli iwe. Muka- o Ukf 30:18 12 Kabili Yehova aebele Mose
lebumona ukuti bwa mushilo Ukf 38:8
ati: 13 “Eba abena Israele auti,
nga nshi. 37 Tamufwile ukupa- p Ukf 28:2, 15 ‘Mulesunga maka maka amasa-
Ukf 39:1, 27
30:25 1 Nelyo “ukayapange nge fyo Le 8:7 31:2 1 Mu ciHebere, “ukumwita mwi shi-
uwaishiba sana ukupanga engayapa- q Ukf 30:25, 35 na.” 31:6 1 Mu ciHebere, “aba mitima
nga.” Ukf 37:29 ya mano.”
159 UKUFUMA 31:14–32:12
bata yandi, a pantu e cishibilo cili ICIPA. 31 mwana wa ng’ombe a ukubomfya
pali ine na imwe mu nkulo she- a Ukf 20:8 cesulo. Nabo batendeke ukula-
nu e pa kuti mwishibe ukuti ine Le 19:30 nda abati: “Uyu e Lesa obe, we
Ko 2:16, 17
ne Yehova nine ndemusangulula. Israele, uwakutungulwile ilyo wa-
14 Mulesunga Isabata pantu lya b Amg 5:12
lefuma mu calo ca Egupti.” b
mushilo kuli imwe. b Uwalisuula 5 Ilyo Aarone amwene ifi,
afwile ukwipaiwa. Umuntu1 onse c Ukf 35:2 akuulile iciipailo pa ntanshi ya
uwabomba umulimo pali ubu Imp 15:32, 35 mwana wa ng’ombe. Lyena abili-
bushiku, alingile ukwipaiwa. c kishe ati: “Mailo kukaba umute-
15 Mu nshiku 6 e mo mulebo- d Ukf 16:23
Ukf 20:10
beto wa kwa Yehova.” 6 E ico
mba imilimo, lelo ubushiku bwa- ubushiku bwakonkelepo balice-
lenga 7 lisabata lya kutuusha e Ukf 31:13 lele ukubuuka kabili batampile
ku milimo yonse. d Bushiku bwa ukutuula imituulo ya koca na ma-
mushilo ubwa kwa Yehova. Onse f Ukt 2:2 lambo ya mutende. Pa numa aba-
uwabomba umulimo mu bushi- ntu balikele balalya no kunwa.
g Ukf 24:12 Kabili balimine balasangalala. c
ku bwe Sabata alingile ukwipai- Ukf 32:15
wa. 16 Abena Israele bafwile Amg 4:13 7 E lyo Yehova aebele Mose
ukulasunga Isabata; bakaleibuki- Amg 9:15 ati: “Tentemuka ulupili ubwelele-
sha Isabata mu nkulo shabo sho- mo pantu abantu bobe abo wa-
nse. Ici cipangano ca muyayaya. h Mt 12:28 fumishe mu calo ca Egupti
17 Cishibilo ca muyayaya icili
Lk 11:20
2Ko 3:3
nabayonaula. d 8 Nabangufya-
pali ine na pa bena Israele, e pa-  nya ukuleka ukukonka amafunde
ntu mu nshiku 6 e mo Yehova abu- ICIPA. 32
yandi. e Nabapanga icimpashanya
mbile imyulu ne sonde kabili mu ca mwana wa ng’ombe kabili bale-
i Ukf 24:18
bushiku bwalenga 7 e mo aleke- Amg 9:9 cifukamina no kucituulila amala-
le ukubomba kabili e mo atende- mbo kabili baleti, ‘Uyu e Lesa
ke ukutuusha.’” f j Imi 7:40 obe, we Israele, uwakutungulwi-
18 Nomba ilyo Lesa apwishi- le ilyo walefuma mu calo ca
she fye ukulanda na Mose pa Lu-
k Ukf 12:35, 36 Egupti.’” 9 Kabili Yehova aebe-
 le Mose ati: “Nimona ukuti aba ba-
pili lwa Sinai, amupeele amabwe
yapaapaatala yabili aya Cipanga-
Ku Kulyo ntu ni bacintomfwa.1f 10 E ico
no, g amabwe apo Lesa alembele
a Amg 9:16 nomba leka mbalofye ku bukali
Es 46:6 bwandi ububilima ngo mulilo, ka-
no munwe wakwe. h Imi 7:41
bili nkulenge ube uluko ulukala-
32 Awe abantu bamwene uku-
ti Mose akokola ukutente- b Ukf 20:4
Neh 9:18
mba.” g
11 Lyena Mose apaapeete1
muka ulupili. i E ico bailekunga Am 106:19, Yehova Lesa wakwe h ati: “Mwe
Aarone no kumweba abati: “Tu- 20
Yehova, cinshi mulefwaila ubu-
pangile lesa uwa kututungulula, j kali bwenu ububilima ngo mulilo
c 1Ko 10:7
pantu tatwishibe icicitikiile uyu bonaule abantu benu abo mwa-
Mose, uwatutungulwile ilyo twa- d Amg 4:15-18 fumishe mu calo ca Egupti ku
lefuma mu Egupti.” 2 E lyo Aa- maka ayakalamba na ku kubo-
rone abebele ati: “Fuuleni ama- e Ukf 18:20 ko ukwakosa? i 12 Bushe abena
sikiyo ya golde ayali ku matwi k Ukf 20:3
Egupti tabakalande abati, ‘Ali na
ya bakashi benu, ku matwi ya mapange ayabipa pali bena ilyo
f Ukf 34:9
bana benu abaume na bana benu Amg 9:6 abafumishe mu Egupti. Alefwaya
abanakashi kabili muyalete kuli Imi 7:51 ukubepaila mu mpili kabili aba-
ine.” 3 E ico abantu bonse bate- lofye pano isonde’? j Mwicita ifyo
ndeke ukufuula amasikiyo ya go- g Imp 14:12 mulefwaya ukucita kabili mwile-
Amg 9:14
lde ayali ku matwi yabo kabili ka ubukali bwenu ububilima
bayatwele kuli Aarone. 4 Lye- h Am 106:23 ngo mulilo bulofye abantu benu.
na apokele golde kuli bena ka-
bili apangilemo icimpashanya ca i Amg 9:18, 19 32:9 1 Mu ciHebere, “balitalama imiko-
shi.” 32:11 1 Nelyo “anashishe icinso ca
31:14 1 Nelyo “umweo.” j Amg 9:28 kwa.”
UKUFUMA 32:13-34 160
13 Ibukisheni Abrahamu, Isaki ICIPA. 32 lula pantu tatwishibe icicitikiile
na Israele ababomfi benu, abo a Ukt 22:15-17 uyu Mose uwatutungulwile ilyo
mwailapileko mwe bene amu- Ukt 35:10, 11 twalefuma mu calo ca Egupti.’ a
ti, ‘Nkafusha abakatuntuka mu He 6:13, 14
24 E ico nabebele nati, ‘Onse uu-
mwana1 obe nge ntanda sha mu kwete golde afuule kabili alete
b Ukt 13:14, 15
muulu a kabili nkabapeela icalo Ukt 26:3, 4 kuli ine.’ E fyo naisungulwile mu
conse ici ico nasalile pa kuti ci- mulilo, mwafuma no yu umwana
kabe cabo umuyayaya.’” b c Am 106:45 wa ng’ombe.”
14 E ico Yehova taletele ubu- 25 Mose alimwene ukuti aba-
bi ubo alefwaya ukuleta pa ba- d Amg 9:15 ntu balecita ifyo balefwaya abe-
ntu bakwe. c ne pantu Aarone tabaleseshe,
e Ukf 40:20
15 Lyena Mose alipilibwike Amg 5:22
e ico bali-iseebenye ku balwani
atentemuka no lupili ninshi nai- babo. 26 Lyena Mose aiminine
kata d amabwe yabili ayapaa- f Ukf 31:18 pa mpongolo ya nkambi no ku-
paatala aya Cipangano. e Aya Amg 9:10 tila: “Nani ali ku lubali lwa kwa
amabwe yalilembelwepo konse Yehova? Ese kuli ine!” b Awe abe-
kubili. 16 Lesa e wapangile aya g Neh 9:18 na Lebi bonse baile ukwali Mose.
Am 106:19,
amabwe kabili e walembelepo 20 27 E lyo abebele ati: “Yehova
amashiwi yakwe. f 17 Ilyo Yo- Imi 7:41 Lesa wa kwa Israele atila, ‘Cila
shua aumfwile abantu balepu- muntu asende ulupanga lwakwe
nda, aebele Mose ati: “Mu nka- h Amg 9:16, 17 no kupita mu nkambi ukufuma
mbi muleumfwika kwati muli ku mpongolo imo no kuya ku
inkondo.” 18 Lelo Mose atile: i Amg 7:25 mpongolo imbi kabili epaye mu-
“Abantu tabaleimba pa mula- nyina, umwina mupalamano na
j Amg 9:21
ndu wa kucimfya, cibusa wakwe.’” c 28 Awe abena
Kabili tabaleimba pa mula- k Ukf 15:24 Lebi balicitile ifyo Mose abebe-
ndu wa kuti nababacimfya; Ukf 16:2 le. E ico bulya bwine bushiku
Ndeumfwa abantu baleimba Ukf 17:2 abaume nalimo 3,000 balibepeye.
pa fintu fimbi fye.”
Amg 9:7
Amg 31:27
29 Lyena Mose atile: “Ipeeleshe-
19 Ilyo Mose apaleme ku nka-  ni ukubombela Yehova lelo, pa-
mbi, amona no mwana wa ng’o- Ku Kulyo
ntu cila muntu nalwisha umwana
mbe g na bantu balecinda, alika- a Ukf 32:1
wakwe umwaume na munyina; d
lipe kabili ilyo line fye apoosele Imi 7:40 buno bushiku Lesa alemupaala.” e
amabwe ayapaapaatala ayali mu 30 Ubushiku bwakonkelepo
minwe yakwe kabili ayatobeele b Yos 24:15 Mose aebele abantu ati: “Mwa-
2Is 10:15 licita ulubembu ulukalamba, e
mwi samba lya lupili. h 20 Abuu-
lile umwana wa ng’ombe uo ico nomba nalayamupaapaatila-
c Imp 25:5
bapangile no kumoca kabili ko kuli Yehova pa kuti amube-
alimushonawile asuka aba ulu- d Imp 25:11
lele uluse pa lubembu lwenu.” f
kungu; i lyena aulwilile ulo luku- Amg 13:6-9 31 E ico Mose abweleele kuli
ngu pa menshi no kweba abe- Yehova no kumweba ati: “Ala
na Israele ukuti banwe ayo e Amg 33:8, 9 aba bantu nabacita ulubembu
menshi. j 21 Kabili Mose aipwi- ulukalamba! Baipangiile kalesa
she Aarone ati: “Bushe aba ba-
f Imp 16:47 ka golde! g 32 Nomba nga mule-
Imp 21:7
ntu bakubeleleke shani pa kuti Amg 9:18 fwaya babeleleni uluse pa lube-
ulete ulubembu ulukalamba pali mbu lwabo; h lelo nga tamulefwa-
bena?” 22 Aarone ayaswike ati: g Ukf 20:23 ya ninshi mumfuute mwi buuku
“Mwe shikulu mwikalipa. Mwali- lyenu ilyo mwalemba.” i 33 Lelo
shiba bwino ukuti aba bantu h Imp 14:19 Yehova aebele Mose ati: “Uume-
balemenena ku kucita ifyabipa. k mbukiile e o ndefuuta mwi
23 E ico banjebele abati, ‘Tupa- i Flp 4:3 buuku lyandi. 34 Nomba kabi-
Uks 3:5
ngile lesa uwa kuti aletutungu- ye uyetungulula abantu ku cifu-
j Ukf 23:20 lo uko nakwebele. Mona! Malaika
32:13 1 Mu ciHebere, “ulubuto.” Ukf 33:2 wandi akakutangilila, j kabili pa
161 UKUFUMA 32:35–33:20
bushiku nkalubulwisha abantu, ICIPA. 33 la mwi tenti, intumba ye kumbi a
nkabakanda pa lubembu lwabo.” a Ukt 12:7 yaleikila yaiminina na pa mwi-
35 Lyena Yehova atampile uku- Ukt 26:3 nshi we tenti ninshi Lesa alela-
kanda abantu pantu Aarone ali- b Ukf 23:20 nda na Mose. b 10 Abantu bo-
bapangiile umwana wa ng’ombe Ukf 32:34 nse nga bamona intumba ye
uo bamwebele ukuti abapangile. c Amg 7:1, 22 kumbi naiminina pa mwinshi we

33 Kabili Yehova aebele Mose Yos 24:11 tenti, cila muntu aleima e lyo
ati: “Kabiye pamo na bantu d Ukf 3:8 akontama pa mwinshi we tenti
abo watungulwile ilyo mwalefu- Amg 8:7-9 lyakwe. 11 Yehova alelanda na
ma mu calo ca Egupti. Kabiyeni e Ukf 32:9 Mose icinso ne cinso, c nga filya
Amg 9:6 fine umuntu engalanda no muntu
ku calo ico nalapile kuli Abra- Imi 7:51
hamu, kuli Isaki na kuli Yako- munankwe. Mose nga abwelela
f Ukf 32:10 ku nkambi, Yoshua d mwana Nuni
bo nati, ‘Nkapeela abana benu.’1a Imp 16:21
2 Nkatuma malaika uwa kumuta- umubomfi wakwe kabili uwale-
g Ukf 34:9 mwafwa, e ena talefuma mwi tenti.
ngilila b kabili nkatamfya mu calo Amg 9:6
abena Kanaani, abena Amore, Imi 7:51 12 Nomba Mose aebele Yeho-
abena Hiti, abena Perisi, abena h Imp 16:45
va ati: “Mwamona, mulenje-
Hibi na bena Yebusi. c 3 Kabiye- ba amuti, ‘Tungulula aba bantu,’
i Ukf 18:25, 26
ni ku calo ukwaba umukaka no Imp 27:1-5
lelo tamunjebele uo mukantu-
buci. d Lelo ine nshaye na imwe  ma nankwe. Kabili mwatila, ‘Na-
pantu muli bacintomfwa1e kabili Ku Kulyo
likwishiba ishina1 kabili nalikute-
kuti namulofesha mu nshila.” f a Ukf 13:21
mwa.’ 13 Nga mwalintemwa, shi
4 Ilyo abantu baumfwile aya Am 99:7 nengeni njishibe ifyo mucita pa
mashiwi ayaluma, batampile b Imp 11:16, 17
kuti imwishibe, f kabili mutwalili-
ukuloosha, kabili takwali nangu Imp 12:5 le ukuntemwa. Ibukisheni no kuti
umo uwafwele utwa kuiyemfya. c Ukf 33:22, 23
ulu luko bantu benu.” g 14 E ico
5 Yehova aebele Mose ati: “Eba Imp 12:8 amwebele ati: “Ine wine1 nkaya
abena Israele auti, ‘Muli baci- Amg 34:10 na iwe, h kabili nkalenga ukatuu-
ntomfwa.1g Mu nshita fye iinono
Yoh 1:18
Yoh 6:46
she.” i 15 Lyena Mose amwebe-
kuti napita mu nkambi yenu no Imi 7:38 le ati: “Nga tamwakaye1 na
kumulofya. h E ico nomba fuule- d Imp 11:28
ifwe, mwitufumya pano. 16 Bu-
ni utwa kuiyemfya ilyo nshilapi- Amg 1:38 she abantu bakeshiba shani uku-
ngula ifya kumucita.’” 6 Kanshi Yos 1:1 ti ine na bantu benu mwalitute-
ukufuma fye pa Lupili lwa Hore- e Ukf 17:9 mwa? Nga mwaya na ifwe, j e lyo
bu, abena Israele tabatalile aba- Ukf 24:13 abantu bakamona ukuti ine na ba-
fwalapo1 utwa kuiyemfya. f Am 25:4 ntu benu twalipusana na bantu
7 Nomba Mose abuulile ite- Am 27:11 bambi aba pano isonde.” k
nti kabili alitanike akatalamuki-
Am 86:11
Am 119:33
17 Kabili Yehova aebele Mose
la kunse ya nkambi, kabili alini- Es 30:21 ati: “Ne ci cine ulefwaya na-
ke ati itenti lya kukumaninamo g Amg 9:26 lacita, pantu nalikutemwa kabi-
na Lesa. Onse uwalefwaya ukwi- li nalikwishiba ishina.” 18 Lye-
h Ukf 13:21
pusha Yehova i fimo aleya kuli Ukf 40:34
na atile: “Mukwai nengeni imone
ili itenti ilyali kunse ya nka- Yos 1:5, 17 ubukata bwenu.” 19 Lelo ati-
mbi. 8 Lyonse Mose nga afuma Es 63:9 le: “Nalalenga umone ubusu-
aya kwi tenti, abantu bonse ba- i Yos 21:44 ma bwandi bonse, kabili nalabi-
leima no kwiminina cila muntu Yos 23:1 lisha ishina lya kwa Yehova l kuli
pa mwinshi we tenti lyakwe, ka- j Imp 14:13, 14 iwe; kabili nkapaala uo nkafwaya
bili balemulolesha mpaka aingi- k Amg 4:34 ukupaala, kabili nkabelela uluse
la mwi tenti. 9 Mose nga aingi- 2Sa 7:23 uo nkafwaya ukubelela uluse.” m
Am 147:20 20 Lelo atile: “Te kuti umone
33:1 1 Mu ciHebere, “ulubuto lwenu.” l Ukf 3:13
33:3, 5 1 Mu ciHebere, “mwalitalama Ukf 6:3 33:12 1 Nelyo “nalikusala.” 33:14 1 Mu
imikoshi.” 33:6 1 Mu ciHebere, “bali- Ukf 34:6 ciHebere, “Icinso candi cikaya.” 33:15
fuulile.” m Ro 9:15 1 Mu ciHebere, “Icinso cenu nga tacaye.”
UKUFUMA 33:21–34:16 162
icinso candi, pantu takuli umu- ICIPA. 33 fwile ukukandwa, a uukandila
ntu nangu umo uwingamona ici- a Yoh 1:18 abana, abeshikulu ne fishikulu-
nso candi no kuba no mweo.”  la b pa membu sha bashibo.”
21 Kabili Yehova atile: “Wimi- ICIPA. 34 8 Awe Mose alyangufyenye
nine pa cilibwe icili mupepi na b Amg 10:1 ukukontamina panshi, awa no bu-
apo ndi. 22 Ilyo ndepita no bu- c Amg 9:10 kupeme. 9 Lyena atile: “Nomba
kata bwandi, ndekubika mu lu- d Ukf 32:19 mwe Yehova nga mwalintemwa,
Amg 9:17
cengo lwa mu cilibwe, kabili e Ukf 19:20 ninshi tuye na imwe c mwe Yehova
ndekucingilila no kuboko kwa- Ukf 24:12 nangu ca kuti tuli bacintomfwa,1d
ndi mpaka mpite. 23 Nga napi- f Ukf 19:12, 13 kabili mutwelele pa filubo fye-
ta, nalafumyapo ukuboko kwa- g Imi 7:38 su na pa membu shesu, e kabi-
ndi, kabili walamona fye inuma h Ukf 6:3
Ukf 33:19 li tubuuleni tube abantu benu.”
yandi. Lelo te kuti umone icinso i Lk 6:36 10 Na o atile: “Mona ndepanga-
candi.” a j Ukf 22:27 na na imwe icipangano: Nkacita

34
2Im 30:9 ifya kupapusha pa ntanshi ya ba-
Lyena Yehova aebele Mose Neh 9:17
ati: “Seesa amabwe yabili Am 86:15 ntu bobe bonse ifishatala aficiti-
yabe ayapaapaatala nga ya kuba- Yoe 2:13 kapo pano isonde ponse nelyo mu
k Imp 14:18
lilapo, b kabili ine nkalemba pali 2Pe 3:9
nko shonse, f kabili abantu bonse
aya mabwe amashiwi ayaali pa l Ye 31:3 abo wikala nabo bakamona umu-
mabwe ya kubalilapo c ayo wato- Isb 3:22 limo wa kwa Yehova, pantu nde-
Mk 7:18
bele. d 2 Ukaipekanye ulucelo m Am 31:5
mucitila ifya kupapusha. g
pantu ufwile ukunina Ulupili lwa Ro 2:2 11 “Bikeni amano ku fyo nde-
Sinai ulucelo kabili ukayaiminina n Da 9:4 mweba buno bushiku. h Moneni
mupepi na ine pa muulu wa lu- o Am 103:12 ndemutamfishako abena Amore,
Es 55:7
pili. e 3 Lelo umuntu nangu umo Ef 4:32 abena Kanaani, abena Hiti, abena
ekanina ulupili kano fye iwe, ka- 1Yo 1:9 Perisi, abena Hibi na bena Yebu-
bili wikaleka umuntu nangu umo  si. i 12 Mukacenjele pa kuti mwi-
akabe mu lupili lonse. Nangu fye Ku Kulyo kapangana icipangano na baika-
ni mpaanga nelyo ing’ombe shi- a Amg 32:35 la mu calo ico muleyako, j pantu
kaliila mwi samba lya lupili.” f Yos 24:19
Ro 2:5
nga mwacita ifi, cikaba citeyo kuli
4 E ico Mose aseesele ama- 2Pe 2:4 imwe. k 13 Lelo mukabongolole
bwe yabili yaba ayapaapaatala Yu 14, 15 ifiipailo fyabo, mukatobaule ne
b Ukf 20:5
nga filya aya ntanshi yaali, kabili Amg 30:19
fyaimikwa fyabo ifya mabwe ifyo
acelele ukunina ulupili lwa Sinai 1Sa 15:2 bapepelapo, kabili mukateme ne
nge fyo Yehova amwebele, ase- c Ukf 33:14 fimuti fyabo ifyaimikwa ifyo ba-
ndele na mabwe yabili ayapaapaa- d Ukf 32:9 pepelapo.1l 14 Tamufwile uku-
Ukf 33:3
tala mu minwe yakwe. 5 Lyena e Imp 14:19 kontamina lesa umbi m pantu Ye-
Yehova atentemwike g mwi kumbi f 2Sa 7:23 hova aishibikwa ukuti afwaya
no kwiminina nankwe palya kabi- Am 147:19, abantu bakwe balemupepa fye
20
li Yehova abilile ishina lyakwe. h g Ukf 33:16
eka.1 Ni Lesa uufwaya ukumupe-
6 Yehova apitile pa ntanshi ya- Amg 10:21 pa fye eka. n 15 Mukacenjele pa
kwe uku ninshi alebilisha ati: “Ye- h Ukf 19:5, 6 kuti mwikapangana icipangano
hova, Yehova, Lesa wa luse i kabili Amg 12:28
na baikala muli ico calo, pantu
i Ukf 3:8
uwa nkumbu, j uukokola ukuka- Ukf 33:2 ilyo bakalacita ubucende na bale-
lipa k kabili uwaba sana no ku- Amg 7:1 sa babo o no kubepaila amalambo,
temwa ukushipwa1l ne cine,2m j Amg 7:2 bamo bakamwita kabili mukaya-
7 uulanga aba makana ukute- k Ukf 23:32, 33
lyako ifya kulya ifyo bakalatuu-
l Ukf 23:24
mwa ukushipwa, n uwelela abantu Amg 12:3 la. p 16 Lyena nangu cikabe sha-
pa filubo fyabo na pali bumpula- m Ukf 20:3
mafunde bwabo na pa lubembu, o 1Ko 10:14 34:9 1 Mu ciHebere, “twalitalama imiko-
lelo uushakafilwe ukukanda aba- 1Yo 5:21
shi.” 34:13 1 Moneni Amashiwi ya mu
n Yos 24:19
o 1Ko 10:20
Baibo ne fyo Yapilibula. 34:14 1 Nelyo
34:6 1 Nelyo “icikuuku.” 2 Nelyo “icishi- p Imp 25:2 “tafwaya abantu bakwe balepepa bale-
nka.” 2Ko 6:14 sa bambi.”
163 UKUFUMA 34:17-33
ni mukofya abana benu abaume a ICIPA. 34 ka yenu, a kabili takwakabe na-
ku bana babo abanakashi, kabi- a Esr 9:2 ngu umo uukalafwaya ukumupo-
li abana babo abanakashi bakaci- ka icalo cenu ilyo mukalaya mu
ta ubucende na balesa babo kabi- b Amg 7:4 kumonekela kuli Yehova Lesa
Amg 31:16
li bakalenga abana benu abaume Aba 2:17 wenu imiku itatu mu mwaka.
bakacite ubucende na balesa ba Aba 8:33 25 “Mwilatuulila umulopa we
bakashi babo. b 1Is 11:2 lambo lyandi pamo ne fyatutumu-
Neh 13:26
17 “Mwikapanga balesa aba- Am 106:28 ka. b Kabili tamufwile ukusunga
kwenga. c ifyashala pe lambo lya mutebeto
18 “Mukalekwata Umutebeto c Ukf 32:8 wa Cakucilila mpaka ulucelo. c
Le 19:4
wa Mukate Uushatutumuka. d Mu- 26 “Mukaleleta ifisabo ifya-
kalelya umukate uushatutumuka d Le 23:6 wamisha pa fyabalilapo ukupya
pa nshiku 7, ukulingana ne fyo ifya mu mushili ku ng’anda ya
namweba; mukalecita ifi pa nshi- e Ukf 23:15 kwa Yehova Lesa wenu. d
ta yalinga mu mweshi wa Abi- f Ukf 13:2 “Mwikalaipikila akana ka mbu-
bu,1e pantu mu mweshi wa Abi- Lk 2:23 shi mu mukaka wa kwa nyina.” e
bu e mo mwafumine mu Egupti. 27 Kabili Yehova aebele Mose
g Ukf 22:30
19 “Umwaume onse ibeli,1 ati: “Ufwile ukulemba aya ama-
wandi, f kumo na mabeli ayalu- h Ukf 13:15 shiwi, f pantu ndepangana icipa-
me aya fitekwa fyenu fyonse, na- Imp 18:15, 16 ngano na iwe na bena Israe-
mpo nga libeli lya ng’ombe ne- le g ukulingana na aya amashiwi.”
i Amg 5:12
lyo nga lya mpaanga. g 20 Ibeli 28 Kabili atwalilile ukuba na Ye-
lya mpunda mukalelilubula kabi- j Ukf 23:16 hova pa lupili inshiku 40 akasu-
li pa kulilubula mukaletuulilamo Le 23:34 ba no bushiku. Talelya ifya kulya
impaanga. Lelo nga tamulilubwi- kabili talenwa amenshi. h Kabili
k Amg 16:16
le, ninshi mukalelifuna umuko- 
pa mabwe ayapaapaatala ale-
shi. Abana benu bonse abaume mbelepo1 amashiwi ya cipanga-
Ku Kulyo
amabeli mulingile ukubalubula. h no, e kutila Amafunde 10.2i
a Ukf 34:11
Takuli uufwile ukwisa kuli ine 29 Lyena Mose atentemwike
minwe nkutwa. b Ukf 23:18 ulupili lwa Sinai ninshi nase-
21 “Mukalebomba imilimo mu nda amabwe yabili ayapaapaata-
nshiku 6, lelo pa bushiku bwale- c Ukf 12:10 la aya Cipangano mu minwe ya-
Imp 9:12
nga 7 mukaletuusha.1i Nangu fye kwe. j Ilyo atentemwike ulupili
ni mu nshita ya kulima nangu mu d Imp 18:8, 12 taishibe ukuti icinso cakwe cale-
ya kusombola, mukaletuusha. Amg 26:2 bengeshima pa mulandu wa kuti
Amp 3:9
22 “Mukalekwata Umutebeto afumine mu kulanda na Lesa.
wa Milungu kabili mukaletuula e Ukf 23:19 30 Ilyo Aarone na bena Israele
ifisabo fyabalilapo ukupya nga Amg 14:21 bonse baloleshe Mose, bamwene
mwasombola ingano, mukale- ukuti icinso cakwe calebengeshi-
f Ukf 24:4
kwata no Mutebeto wa Kulonga- Amg 31:9, 11
ma kabili balitiinine ukupalama
nya1 pa kwaluka kwa mwaka. j kuli ena. k
23 “Abaume benu bonse ba- g Ukf 24:8 31 Lelo Mose alibetile. E ico
Amg 4:13 Aarone na bacilolo bonse aba mu
kalemonekela kuli Shikulu wa
cine, Yehova, Lesa wa kwa h Amg 9:18 lukuta baile kuli ena, kabili Mose
Israele k imiku itatu mu mwa- alilandile nabo. 32 Pa numa
ka. 24 Pantu nkatamfya inko i Ukf 31:18 abena Israele bonse balipaleme
Amg 10:2
mu calo, kabili nkakusha imipa- kuli Mose kabili abebele amafu-
j Ukf 32:15 nde yonse ayo Yehova amupeele
34:18 1 Moneni Ifyebo Fyalundwako pa pa Lupili lwa Sinai. l 33 Lyonse
B15. 34:19 1 Mu ciHebere, “conse icai- k 2Ko 3:7 ilyo Mose aleleka ukulanda nabo,
sula icisa, candi.” 34:21 1 Nelyo “mu- aleifimba icifimbo ku menso. m
l Ukf 24:3
kalesunga isabata.” 34:22 1 Uyu umu- Amg 1:3
tebeto balewita no kuti, Umutebeto wa 34:28 1 E kutila Yehova. 2 Mu ciHebere,
Nsakwe. m 2Ko 3:13 “Amashiwi Ikumi.”
UKUFUMA 34:34–35:22 164
34 Lelo lyonse ilyo Mose ale- ICIPA. 34 11 e kutila, itenti lya mushi-
monekela kuli Yehova ku kula- a 2Ko 3:16 lo kumo na matenti ya liko
nda nankwe, alefuula icifimbo b Amg 27:10 ne ca kufimbapo, utwa kuko-
mpaka afuma. a Lyena alebwele- feshako twa liko na mafulemu
la ku bena Israele no kubeba c 2Ko 3:7, 13

ya liko, imango sha liko, ince-
amafunde ayo Lesa alemupeela. b shi sha liko na mashinte ya
35 Kabili abena Israele bamwe- ICIPA. 35
liko; 12 Icipao a ne mitembo ya
ne ukuti icinso ca kwa Mose ca- d Ukf 34:32
ciko, b inkupiko c ne nsalu ya ku-
lebengeshima; lyena Mose abwe- e Ukf 20:9, 10 cingilako; d 13 itebulo e ne mite-
seeshe icifimbo pa menso mpaka Le 23:3
mbo ya liko ne fipe fya liko
ilyo aingile na kabili ku kulanda f Ukf 31:14, 15 fyonse no mukate wa kutuula; f
na Lesa. c Imp 15:32, 35
14 ica kutekapo inyali g sha ku-
35 Pa numa Mose alongani-
ke ulukuta lonse ulwa
g Ukf 25:2-7
Ukf 35:29
sanika ne fipe fya ciko ne nya-
li sha ciko na mafuta ya kusani-
bena Israele kabili abebele ati: h 2Ko 8:12 kila; h 15 iciipailo ca kocelapo
“Ifi e fyo Yehova atwebele uku- 2Ko 9:7
ububani i ne mitembo ya ciko;
ti e fyo tulecita: d 2 Mulebomba i Ukf 26:7 amafuta ya kusubilako no buba-
imilimo mu nshiku 6, lelo ubu- Ukf 36:8
ni bwanunkila; j ica kucingilako
shiku bwalenga 7 bukaleba ubwa j Ukf 25:3, 6 pa mwinshi we tenti lya mushilo;
mushilo, lisabata lya kwa Yeho- k Ukf 28:9 16 iciipailo ca kutuulilapo umu-
va ilya kutuusha ku milimo yenu Ukf 39:14 tuulo wa koca k ne ca mukuba
yonse. e Onse uwabomba umuli- l Ukf 28:15 icaba nge sumbu ica ciko, imi-
mo pali ubu bushiku akepaiwe. f tembo ya ciko ne fipe fya ciko
3 Pa bushiku bwe Sabata mwi- m Ukf 31:6
Ukf 36:1 fyonse; ica kubikamo amenshi
kalakosha umulilo konse uko  ya kusamba ne ca kucitekapo; l
mukalaikala.” Ku Kulyo 17 insalu sha kucingilako ulu-
4 Kabili Mose aebele ulukuta a Ukf 25:10 bansa, m ifya kukobekako insalu
lonse ulwa bena Israele ati: na mashinte ya fiko, ica kucingi-
“Yehova alandile ati, 5 ‘Letele- b Ukf 25:13
lako pa mpongolo ya lubansa;
ni Yehova umusangulo. g Lekeni c Ukf 25:17
18 impoopo she tenti lya mushi-
onse uwaitemenwa h aletele Ye- d Ukf 26:31 lo ne mpoopo sha mu lubansa
hova umusangulo: golde, silfe- e Ukf 25:23 ne myando ya shiko; n 19 ifya
re, umukuba, 6 ubushishi bwa kufwala fyapikulwa bwino o ifya
bluu, ubushishi bwa masako ya f Ukf 25:30
Le 24:5, 6 kufwala pa kubombela pa cifulo
mpaanga ubwakashikila, insalu ca mushilo, ifya kufwala fya mu-
iya kashika, insalu iisuma, ubu- g Ukf 25:31
shilo ifya kwa Aarone p shimape-
shishi bwa masako ya mbushi, i h Ukf 27:20
po ne fya kufwala fya bana ba-
7 impapa sha mpaanga ishilu- i Ukf 30:1 kwe abaume ifya kubombelamo
me ishatumpikwa mu fyakashi- Ukf 37:25
bushimapepo.’”
ka, impapa sha basilu, ifimu- Ukf 40:5
ti fya munganunshi, 8 amafuta 20 Lyena ulukuta lonse ulwa
j Ukf 30:34, 35
ya mu nyali, amafuta ya balsamu bena Israele lwafumine apaali
aya kubika mu mafuta ya kusubi-
k Ukf 27:1 Mose. 21 E lyo bonse abo umu-
lako na mu bubani ubwanunkila, j l Ukf 30:18 tima wakuntile, q na bonse abo
Ukf 38:8 umutima walengele baitemenwe
9 utumabwe twa shohamu no tu-
mabwe tumbi utwa kubika pali m Ukf 27:9 ukupeela, baletele umusangulo
efode k na pe tumba lya pa cifu- n Ukf 27:19 wa kwa Yehova uwa kubomfya
ba. l pa kupanga itenti lya kukuma-
o Ukf 31:6, 10
10 “‘Bonse abaishibisha imi- Ukf 39:33, 41 ninamo na Lesa, ku milimo
limo1 m pali imwe bese bapa- yaliko yonse no wa kubomfya
p Ukf 39:1
nge fyonse ifyo Yehova alandile, pa kupanga ifya kufwala fya mu-
q Ukf 25:2 shilo. 22 Abaume na banaka-
Ukf 36:2
35:10 1 Mu ciHebere, “aba mitima ya 2Ko 8:12 shi baleleta fye imisangulo, bo-
mano.” 2Ko 9:7 nse bali-itemenwe. Baletele utwa
165 UKUFUMA 35:23–36:5
kuiyemfeshako utwa banapini, ICIPA. 35 kwa Lesa pa kuti abe na mano,
amasikiyo, inindaminwe ne fya a Ukf 38:24 aleiluka no kwishiba ifya ku-
kuiyemfya fimbi, e lyo no mu- panga ifintu ifyalekanalekana
sango onse uwa fya golde. Bo- 32 ifisuma, ifya kupanga ifintu
nse baleteele Yehova umutuulo1 ukubomfya golde, silfere no mu-
wa golde. a 23 Kabili bonse aba- b Ukf 28:3 kuba, 33 ifya kuputula utuma-
kwete ubushishi bwa bluu, ubu- Ukf 31:6 bwe ne fya kupanga umwakutu-
Ukf 36:8
shishi bwa masako ya mpaanga fyantika, ne fya kubasa ifintu fya
ubwakashikila, insalu iya kashi- misango yonse. 34 Kabili nabi-
ka ce, insalu iisuma, insalu ya ka amano ya kusambilisha mu
masako ya mbushi, impapa sha mutima wakwe na mu wa kwa
c Ukf 28:15, 28
mpaanga ishilume ishatumpi- Ukf 39:15, 21 Oholiabu a umwana wa kwa Ahi-
kwa mu fyakashika ne mpapa samaki uwa mu mukowa wa
sha basilu, baliletele. 24 Bonse kwa Dani. 35 Abapeele amano
abalefwaya ukusangula silfere ya kubomba imilimo yonse b iya
no mukuba baletele umusangu- d Ukf 30:23-25 fya kupangapanga, aya kuye-
lo wa kwa Yehova, kabili bonse mfya insalu, aya kupikula uku-
abakwete ifimuti fya munganu- bomfya ubushishi bwa bluu,
nshi ifya kubomfya ku mulimo ubwa kashikila, ubwa kashika ce,
onse balifiletele. e Ukf 30:34, 35 ubwa nsalu iisuma, na ya kupiku-
25 Abanakashi bonse abai- la insalu. Aba baume bakabomba
shibishe ukupanga ubushishi b umulimo onse kabili bakapeka-
baletele ubushishi bapangile: nya fyonse ifilefwaikwa ukupa-
ubwa bluu, ubwa kashikila, ubwa f Ukf 36:5 nga.
kashika ce no bwa buuta ubu-
36
2Ko 9:7
suma. 26 Na banakashi bonse “Besalele akabombela
abaishibishe ukupanga ubushi- pamo na Oholiabu na ba-
shi abo imitima yakuntile bapa- ntu bonse abaishibisha imilimo1
ngile ubushishi bwa masako ya g Ukf 31:2-6 abo Yehova apeela amano no
mbushi.  kwiluka pa kuti beshibe ifya ku-
27 Kabili bacilolo baletele Ku Kulyo bomba imilimo yonse iya mushi-
utumabwe twa shohamu no tu- a Ukf 36:1 lo nga filya fine Yehova alanda.” c
mabwe tumbi utwa kubika pali 2 Lyena Mose aitile Besale-
efode na pe tumba lya pa cifu- le na Oholiabu na bantu bonse
ba, c 28 na mafuta ya balsamu abaishibishe imilimo abo Yehova
na mafuta ya kusanikila inya- b Ukf 31:3 abikile amano mu mitima yabo, d
li na ya kusubilako d kabili aya  bonse abo imitima yalengele bai-
kubika mu bubani ubwanunki- ICIPA. 36 peeleshe ukubomba umulimo. e
la. e 29 Abaume bonse na bana- c Ukf 25:9 3 E lyo Mose abapeele umusa-
kashi abo imitima yabo yalengele Ukf 31:6 ngulo onse f uo abena Israele ba-
baitemenwe ukupeela, baliletele sangwile uwa kubomfya ku mu-
ifya kubomfya ku mulimo uo Ye- limo wa mushilo. Lelo abena
hova alandiile muli Mose ukuti Israele batwalilile fye ukutwa-
walingile ukubombwa; abena d Ukf 28:3 la umutuulo wa kuitemenwa kuli
Ukf 35:10
Israele baleteele Yehova umutuu- Mose cila lucelo.
lo wa kuitemenwa. f 4 Nomba ilyo batampile uku-
30 Lyena Mose aebele abena bomba umulimo wa mushilo, bo-
Israele ati: “Moneni, Yehova na- e Ukf 35:21, 26
nse abaishibishe imilimo ba-
sala Besalele umwana wa kwa tendeke ukulaisa fye 5 kabili
Uri, umwana wa kwa Huri bale-eba Mose abati: “Ifyo aba-
uwa mu mukowa wa kwa Yuda. g ntu baleleta fyafula fyacila na
31 Namupeela umupashi wa f Ukf 35:5-9
Amp 3:9 36:1 1 Mu ciHebere, “abantu bonse aba
35:22 1 Nelyo “umutuulo wa kusunsha.” 2Ko 9:7 mitima ya mano.”
UKUFUMA 36:6-26 166
pa filefwaikwa ku mulimo Ye- ICIPA. 36 nti kamo na kamo kalepele imi-
hova atweba ukubomba.” 6 E a Ukf 31:6 kono 30, kabili mu bwipi kali
ico Mose alandile ukuti babile imikono 4. Utumatenti tonse 11
imbila mu nkambi yonse abati: twalilingene. 16 Kabili alunde-
“Mwe bena Israele, lekeni uku- nye utumatenti 5 tweka no tu-
leta umusangulo wa mushilo.” E matenti 6 nato tweka. 17 Lye-
fyo abantu babaleseshe ukulete- na apangile utwa kukofyamo
lapo ifintu. 7 Ifyo baletele fya- utuli 50 pa mpela ya tumate-
likumene ukulingana no mulimo nti uto asuntinkenye, kabili apa-
b Ukf 25:9
onse uwali no kubombwa, kabili Ukf 39:32 ngile utwa kukofyamo na tu-
fyalipulilenapo. He 9:9 mbi 50 pa mpela ya tumatenti
8 E ico bonse abaishibishe tumbi apo imbali shibili ishe
imilimo a bapangile itenti lya tenti shasuntinkanine. 18 Ka-
mushilo. b Babomfeshe utumate- bili apangile utwa kukofeshako
nti 10 utwa bushishi ubusu- utwa mukuba utuli 50 utwa kulu-
ma ubwapyatilwe, utwa bushi- ndanishishako imbali shibili ishe
shi bwa bluu, ubwakashikila no tenti pa kuti libe fye itenti limo.
bwakashika ce; kabili apikwilile- c Ukf 26:1-6 19 Apangile ica kufimba pe
mo1 na bakerubi. c 9 Akalitenti tenti ica mpapa sha mpaanga
kamo na kamo kalepele imiko- ishilume ishatumpikwa mu fya-
no1 28, kabili mu bwipi kali kashika e lyo ne ca kufimba pa
imikono 4. Utumatenti tonse muulu ica mpapa ya basilu. a
twalilingene. 10 Lyena asunti- 20 E lyo apangile amafulemu
nkenye utumatenti 5, e lyo asu- ye tenti lya mushilo aya fimu-
ntinkanya na tumbi 5. 11 E lyo ti fya munganunshi b kabili aliye-
d Ukf 26:7-11
apangile utwa kukofyamo utwa 
mike. c 21 Ifulemu limo na limo
bushishi bwa bluu pa mpela ya lyasanseme imikono 10 kabi-
Ku Kulyo
tumatenti uto asuntinkenye. Ifi li mu bwipi lyali umukono umo
a Ukf 26:14
fine e fyo acitile na pa mpela na hafu. 22 Kwi fulemu limo
ya tumatenti tumbi apo twali no na limo kwali utwa kushimpila-
kusuntinkanina no tumatenti tu- ko tubili, kamo ku lubali lumo
mbi utwasuntinkene. 12 Apa- kambi ku lubali lumbi. Ifi fine
ngile utwa kukofyamo utuli 50 e fyo apangile amafulemu yo-
pa mpela ya tumatenti uto asu- nse aye tenti lya mushilo. 23 E
ntinkenye, kabili apangile utwa fyo apangile amafulemu ye te-
kukofyamo utuli 50 pa mpe- b Ukf 25:10, 23 nti lya mushilo, apangile ayali
la ya tumatenti tumbi uto asu- Ukf 27:1 20 ku lubali lwa ku kapinda
Ukf 30:5
ntinkenye, pa kuti tukaloshanye Ukf 36:36 ka ku kulyo. 24 Lyena apangile
apo tukasuntinkanina. 13 Na amashinte ya silfere 40 apakwi-
pa kulekelesha apangile utwa minina amafulemu 20, amashi-
kukofeshako utwa golde utuli 50 nte yabili apakwiminina ifulemu
no kusuntinkanya imbali shibili limo na mashinte yabili pe fule-
ishe tenti pa kuti libe fye itenti mu limo na limo ilyakonkelepo
lya mushilo limo. ilyali no twa kushimpilako tubi-
14 Lyena apangile utumate- li. d 25 Ku lubali lwa ku kapinda
c Ukf 26:15-18
nti twa masako ya mbushi utwa ka ku kuso ulwe tenti lya mu-
kufimba pe tenti lya mushilo. shilo, apangiileko amafulemu 20
Apangile utuli 11. d 15 Akalite- 26 na mashinte ya yako aya
silfere ayali 40, amashinte ya-
36:8 1 Nalimo uwapikwililemo ni Besa- bili apakwiminina ifulemu limo
lele. 36:9 1 Umukono walelepa amase- na mashinte yabili apakwimini-
ntimita ukucilako panono pali 44. Mo- na ifulemu limo na limo ilyako-
neni Ifyebo Fyalundwako pa B14. d Ukf 26:19-21 nkelepo.
167 UKUFUMA 36:27–37:11
27 Ku numa ye tenti lya ICIPA. 36 lu wa nceshi na ku fya kwikashi-
mushilo ku masamba, apangii- a Ukf 26:22-25 shako fya shiko abikileko golde,
leko amafulemu 6. a 28 Apangi- lelo amashinte ya shiko 5 yena
le amafulemu yabili aya kubika b Ukf 26:26-28 yali aya mukuba.
pa makoona ku numa ye te-
nti lya mushilo. 29 Aya amafu-
lemu yabili yalilingene kabili ya-
c Ukf 26:29
37 Lyena Besalele a apangile
Icipao b ica fimuti fya mu-
nganunshi. Mu butali cali imiko-
likatene pa muulu ukufika pa no1 ibili na hafu, mu bwipi cali
kakupishamo ulubango lwa ku- d Ukf 40:21
He 10:19, 20
umukono umo na hafu, kabi-
balilapo. Ifi fine e fyo apangile li casanseme umukono umo na
na mafulemu ayali ku lubali lu- hafu. c 2 Abikileko golde iyalo-
mbi pa makoona yabili. 30 E e Ukf 26:31, 32
pololwa mu kati na kunse ka-
ico amafulemu yonse pamo yali bili ashingulwisheko utwa golde
8 na mashinte ya yako aya si- f Ukt 3:24 utwa kuyemfya icipao. d 3 Pa
lfere yali 16, pe fulemu limo na numa abikileko utwa kupisha-
limo paleba amashinte yabili. g Ukf 26:36, 37 mo imitembo utwa golde utuli 4,
31 Lyena apangile imango 5  pa muulu wa moolu 4 aya ciko.
isha fimuti fya munganunshi Ku Kulyo Abikile tubili ku lubali lumo
isha ku mafulemu ya ku luba-  na tumbi tubili ku lubali lumbi.
li lumo ulwe tenti lya mushilo b 4 Kabili apangile imitembo ya
ICIPA. 37
32 ne mango 5 isha ku mafule- a Ukf 31:2-5
fimuti fya munganunshi no kubi-
mu ya ku lubali lumbi ulwe te- Ukf 38:22
kako golde. e 5 Lyena apishishe
nti lya mushilo, ne mango 5 isha imitembo ya kusendelako Icipao
ku mafulemu ya ku numa ye te- mu twa kupishamo utwali ku
b Ukf 40:3
nti lya mushilo, ku masamba. Imp 10:33 mbali ya Cipao. f
33 Apangile ulubango lwa pa 6 Apangile inkupiko ya golde
kati ulwafumine ku mpela imo c Ukf 25:10-15
iyalopololwa. g Mu butali yali imi-
ukufika ku mpela imbi. 34 Abi- kono ibili na hafu, kabili mu bwi-
kile golde ku mafulemu, kabili pi yali umukono umo na hafu. h
apangile utwa kupishamo ima-
d He 9:4 7 Kabili apangile bakerubi babi-
ngo utwa golde, kabili ku mango li i aba golde. Abomfeshe sando
alibikileko golde. c e 2Im 5:9 pa kubapanga kabili ababikile
35 Lyena apangile insalu ya ku mpela shibili isha nkupiko. j
kucingilako. d Aipangile no bu- f Yos 3:8 8 Kerubi umo aali ku mpela imo
shishi bwa bluu, ubwakashi- iya nkupiko e lyo kerubi umbi
kila, ubwakashika ce no bushi- aali ku mpela imbi. Apangile ba-
g Le 16:2, 14
kerubi ku mpela shonse shibili
shi ubusuma ubwapyatwa. Mu 1Im 28:11
isha nkupiko. 9 Aba bakerubi
nsalu alipikwililemo e bakerubi. f
babili bafungulwilile amapindo
36 Kabili apangile inceshi 4 isha h Ukf 25:17-20
yabo mu muulu pa kuti bacinge
cimuti ca munganunshi isha ku- inkupiko ku mapindo yabo. k Ba-
kobekako iyi nsalu kabili abikile i Ukt 3:24 liloshenye kabili baloseshe ifi-
golde ku nceshi. Apangiileko no nso fyabo pa nkupiko. l
twa kukobekako utwa golde, ka- j Ukf 40:20 10 Lyena apangile itebulo ku
bili apangile amashinte ya silfe- fimuti fya munganunshi. m Mu bu-
re 4 aya ishi nceshi. 37 Lyena tali lyali imikono ibili, mu bwipi
k He 9:5
apangile insalu ya kucingilako lyali umukono umo, kabili lyasa-
pa mwinshi we tenti iya bushishi nseme umukono umo na hafu. n
bwa bluu, ubwakashikila, ubwa- l 1Sa 4:4
11 Kabili abikileko golde iyalo-
Am 80:1
kashika ce no bushishi ubusuma pololwa kabili mu mbali
ubwapyatwa bwino, abupikwilile
pamo, g 38 apangile ne nceshi 5 m Ukf 40:4
37:1 1 Umukono walelepa amasentimita
isha kukobekako insalu no twa ukucilako panono pali 44. Moneni Ifye-
kukobekako twa shiko. Ku muu- n Ukf 25:23-28 bo Fyalundwako pa B14.
UKUFUMA 37:12-29 168
ashingulwishemo golde ya ku- ICIPA. 37 nde, kwali ne ntombo na maluba
yemfya itebulo. 12 Lyena abiki- a Ukf 25:29 kabili fyalitobenkene. 21 Pa-
leko ipulanga ilyali ulupi lumo1 nshi ya misambo ibili iya kubali-
mu bwipi ukushinguluka itebu- lapo iyafumine ku mukonso wa
lo, kabili kwi samba ye pulanga ca kutekapo inyali pali intombo
ashingulwisheko golde ya kuye- imo, intombo na imbi yali pa-
mfya itebulo. 13 Kabili abikile- nshi ya misambo imbi ibili iyako-
ko utwa kupishamo imitembo nkelepo, kabili intombo imbi yali
utwa golde utuli 4, atubikile pa b Ukf 40:24 panshi ya misambo ibili iya ku-
makoona 4 apo amoolu 4 yasu- Le 24:4 lekeleshako, pantu imisambo 6
ntinkanine ne tebulo. 14 Utwa 2Im 13:11
yafumine ku mukonso wa ca ku-
kupishamo imitembo twalipale- tekapo inyali. 22 Ica kutekapo
me kwi pulanga, kabili e mo inyali conse kumo ne ntombo
balepisha imitembo pa kusenda ne misambo afipangiile na golde
itebulo. 15 Lyena apangile imi- iyalopololwa kabili abomfeshe
tembo ya fimuti fya munganu- sando pa kufipanga. 23 Lyena
nshi iya kusendelako itebulo apangile inyali sha ciko 7 a no twa
kabili abikileko golde. 16 Pa c Ukf 25:31-39 kumanikilako twa ciko ne fya ku-

numa apangile ifipe fya pe tebu- ponenamo ifilefuma ku ciku ici-
lo ifya golde iyalopololwa, imba- Ku Kulyo
lepya. Fyonse ifi afipangiile na
le, amakapu, imbale shafonka ne a Imp 8:2 golde iyalopololwa. 24 Ica ku-
mitondo umwa kwitulwila umu- tekapo inyali ne fipe fya ciko fyo-
tuulo wa mwangashi. a nse afipangiile na golde iyalopo-
17 Awe apangile ica kuteka- lolwa iyafinine italanti1 limo.
po inyali b ica golde iyalopololwa. 25 Nomba apangile iciipailo
Abomfeshe sando pa kucipanga. ca kocelapo ububani b ica fimu-
Ica kutekapo inyali calikwete ti fya munganunshi. Cali umuko-
ishinte, umukonso, utumabula, b Ukf 30:7 no umo mu mbali shonse kabili
Ukf 40:5
intombo na maluba. c 18 Imisa- Am 141:2 casanseme imikono ibili. Inse-
mbo 6 yafumine ku mukonso Uks 8:3 ngo sha ciko shapangiilwe kumo
wa ca kutekapo inyali, imisambo ne ciipailo. c 26 Abikileko go-
itatu yafumine ku lubali lumo lde iyalopololwa pa muulu na
ulwa mukonso, imisambo imbi mu mbali shonse na ku nsengo
itatu yafumine ku lubali lumbi. sha ciko, kabili ashingulwisheko
19 Utumabula tutatu utwali nga utwa golde utwa kuyemfya icii-
maluba ya mualmonde twali ku pailo. 27 Apangiileko utwa ku-
lubali lumo ulwa cila musambo, c Ukf 30:1-5 pishamo imitembo tubili utwa
kabili alibikileko intombo na ma- golde mwi samba lya mung’o-
luba ifyatobenkene, kabili utu- ng’o wa golde, uku tubili no ku
mabula tutatu utwali nga malu- tubili, umwakupisha imitembo
ba ya mualmonde twali ku lubali ya kucisendelako. 28 Pa numa
lumbi ulwa cila musambo, kabi- apangile imitembo ya fimuti fya
li alibikileko intombo na malu- munganunshi kabili abikileko
ba ifyatobenkene. Ifi e fyo apa- d Ukf 30:25, 33 golde. 29 Kabili apangile ama-
ngile imisambo 6 iyafumine ku Ukf 40:9 futa ya mushilo aya kusubilako d
mukonso wa ca kutekapo inyali. no bubani bwanunkila, e aliyato-
20 Kabili ku mukonso wa ca ku- benkenye bwino bwino.1
tekapo inyali kwali utumabula 4
utwali nga maluba ya mualmo- 37:24 1 Italanti lyalefina amakilogramu
ukucilako panono pali 34. Moneni Ifye-
37:12 1 Nalimo amasentimita ukucila- bo Fyalundwako pa B14. 37:29 1 Nelyo
ko panono pali 7. Moneni Ifyebo Fyalu- e Ukf 30:34, 35 “ayapangile nge fyo uwashiba sana uku-
ndwako pa B14. Am 141:2 panga engayapanga.”
169 UKUFUMA 38:1-19

38 Apangile iciipailo ca fi-

muti fya munganunshi ica
ICIPA. 38
a Ukf 27:1-8
kukofyamo twali utwa silfere.
11 Insalu ya kucingila ku ka-
kutuulilapo amalambo ya koca. Ukf 40:10 pinda ka ku kuso nayo yalepe-
Cali imikono1 5 mu mbali sho- le imikono 100. Ifya kukobeka-
nse 4 kabili casanseme imiko- ko insalu 20 na mashinte ya fiko
no itatu. a 2 Lyena pa makoona 20 fyali ifya mukuba. Utwa ku-
ya ciko 4 apangiilepo uluse- kofeshako utwa ifi ifya kuko-
ngo lumo lumo. Insengo ashi- bekako insalu no twa kukofya-
pangiile ku ciipailo kwine ka- mo twali utwa silfere. 12 Lelo
bili alibikileko umukuba. b 3 Pa ku lubali lwa ku masamba insalu
numa apangile ifipe fyonse ifya ya kucingako yalepele imikono
pa ciipailo, imbeketi sha kupoo- b 2Im 1:5 50. Kwali ifya kukobekako insa-
samo imito, amafosholo, imbale lu ifya mukuba 10 na mashinte
shafonka, ifya kutunkwilako ne ya fiko 10. Utwa kukofeshako
fya kubikamo umulilo. Ifipe fya utwa ifi ifya kukobekako insalu
ciko fyonse afipangiile no mu- no twa kukofyamo twali utwa si-
kuba. 4 Kabili mu ciipailo apa- lfere. 13 Ku kabanga ukutulila
ngiilemo ica mukuba icaba nge akasuba, ulubansa lwali imikono
sumbu panshi ya mung’ong’o 50 mu bwipi. 14 Insalu ya ku-
kabili cabelele pa kati ukufu- cinga ku lubali lumo ulwa mpo-
ma pa muulu wa ciipailo. 5 Ao- c Ukf 30:18
ngolo yalepele imikono 15, kabili
celele utwa kupishamo imite- Le 8:11 ifya kukobekako insalu fyali fi-
mbo 4 pa makoona 4 mupepi 1Is 7:23 tatu na mashinte ya fiko yali
ne ca mukuba icaba nge sumbu. yatatu. 15 Kabili ku lubali lu-
6 Pa numa apangile imitembo mbi ulwa mpongolo ya luba-
ya fimuti fya munganunshi ka- nsa, insalu ya kucingako yale-
bili abikileko umukuba. 7 Api- pele imikono 15, kabili ifya
shishe imitembo ya kucisendela- kukobekako insalu fyali fitatu
ko mu twa kupishamo imitembo na mashinte ya fiko yali yata-
ku mbali ya ciipailo. Apangile tu. 16 Insalu shonse isha kuci-
iciipailo kwati cibokoshi kabili ngilako ulubansa shali isha ko-
acipangiile na mapulanga. d Ukf 40:8 lokondwe umusuma uwapyatwa.
8 Kabili apangile ica kubika- 17 Amashinte ya fya kukobeka-
mo amenshi ya kusamba ica mu- ko insalu yali ya mukuba. Utwa
kuba c ne ca kucitekapo ica kukofeshako utwa ifi ifya kuko-
mukuba; abomfeshe ifilola1 fya bekako insalu no twa kukofya-
banakashi abo bapeele umulimo mo twali utwa silfere. Pa muulu
wa kubombela pa mwinshi we wa fya kukobekako insalu abi-
tenti lya mushilo. kilepo silfere, kabili ku fya ku-
9 Lyena abikileko ulubansa. d kobekako insalu fyonse ifya mu
Ku kapinda ka ku kulyo aka lubansa kwali utwa kukakilako
e Ukf 27:9-15
lubansa acingileko insalu iisu- utwa silfere. a

ma iyapyatwa iyalepele imikono 18 Ica kucinga pa mpongolo
Ku Kulyo
100. e 10 Kwali ifya kukobekako ya lubansa bacipikwile no bu-
a Ukf 27:17
insalu 20 ifya mukuba na mashi- shishi bwa bluu, ubwakashi-
nte ya fiko 20 aya mukuba, ka- kila, ubwakashika ce no bushi-
bili utwa kukofeshako utwa ifi shi ubusuma ubwapyatwa. Mu
ifya kukobekako insalu no twa butali cali imikono 20, kabi-
li casanseme imikono 5 nge
38:1 1 Umukono walelepa amasentimita nsalu ya kucingilako ulubansa. b
ukucilako panono pali 44. Moneni Ifye- 19 Ifya kukobekako insalu 4 na
bo Fyalundwako pa B14. 38:8 1 E kuti- mashinte ya fiko 4 fyali ifya mu-
la, ifilola ifyo balepangila ne fyela ifyo kuba. Utwa kukofeshako utwa
balekulungila bwino. b Ukf 27:16 ifi ifya kukobekako insalu no
UKUFUMA 38:20–39:5 170
twa kukofyamo twali utwa silfe- ICIPA. 38 mashinte ya ku fya kukobe-
re, kabili pa muulu wa fiko abiki- a Ukf 27:19 kako insalu ya kucingilako ba-
lepo silfere. 20 Impoopo sho- bomfeshe amatalanti ya silfe-
nse ishe tenti lya mushilo ne sha re 100; amashinte 100 yalingene
mu lubansa lonse shali isha mu- b Ukf 25:16 na matalanti 100, mwi talanti
Ukf 31:18
kuba. a Imp 17:7
limo balepangamo ishinte limo. a
21 Ifi e fyo babomfeshe pa 28 Abomfeshe amashekele 1,775
kupanga itenti lya mushilo pa kupanga utwa kukofeshako
umwali icipao ca Cipangano. b c Imp 3:6 utwa fya kukobekako insalu ka-
Mose aebele abena Lebi c abo Imp 4:46, 47 bili pa muulu apo fyalundanine
Itamari d mwana Aarone shi- abikilepo silfere.
mapepo aletungulula, ukuti ba- 29 Umukuba uo batuulile1
d Ukf 6:23 wali amatalanti 70 na masheke-
pende fyonse ifyo babomfeshe. Imp 4:28
22 Besalele e mwana Uri, umwa- 1Im 6:3 le 2,400. 30 Muli uyu umuku-
na wa kwa Huri uwa mu mu- ba apangilemo amashinte ya pa
kowa wa kwa Yuda alicitile mwinshi we tenti lya kukumani-
fyonse ifyo Yehova aebele Mose. e Ukf 31:2-5 namo na Lesa, iciipailo ne caba
23 Abombeele pamo na Oholia- Ukf 35:30 nge sumbu ca ciko, ifipe fyonse
bu f umwana wa kwa Ahisamaki
Ukf 36:1
Ukf 37:1
ifya ciipailo, 31 amashinte ya
uwa mu mukowa wa kwa Dani, 2Im 1:5 lubansa lonse, amashinte ya pa
uwaishibishe ifya kupangapanga mpongolo ya lubansa, ne mpoo-
kabili uwaishibishe ukuyemfya po shonse ishe tenti lya mushi-
insalu no kupikula ubushishi f Ukf 31:6 lo ne mpoopo shonse ishe tenti b
Ukf 35:34
bwa bluu, ubwakashikila, ubwa- Ukf 36:2
lya lubansa lonse.
kashika ce no bwa kolokondwe
umusuma. 39 Mu bushishi bwa bluu,
ubwakashikila no bwaka-
24 Golde yonse iyo babomfe- g Ukf 35:22 shika ce, c bapikwilemo ifya ku-
she pa kupanga icifulo ca mu- fwala ifisuma sana ifya kufwala
shilo yalingene na golde ya pa kubomba pa cifulo ca mu-
mutuulo wa kusunsha. g Yali h Ukf 30:15 shilo. Bapikwilemo ifya kufwa-
amatalanti1 29 na mashekele2 la fya mushilo ifya kwa Aarone, d
730 ukulingana ne cipimo ce ukulingana ne fyo Yehova aebe-
i Ukf 12:37 le Mose.
shekele ilya pa cifulo ca ku- Imp 1:45, 46
pepelapo.3 25 Kabili silfere iyo  2 Pa kupanga efode e abomfe-
abaume ba mu lukuta abo ba- Ku Kulyo
she golde, ubushishi bwa bluu,
pendele baletele yali amatalanti a Ukf 26:19-21
ubwakashikila, ubwakashika ce
100 na mashekele 1,775 ukulinga- Ukf 26:25, 32 e lyo no bushishi ubusuma
na ne cipimo ce shekele ilya pa ubwapyatwa. 3 Bapaapaatali-
cifulo ca kupepelapo.3 26 Cila ke golde kabili aputwilemo insa-
muntu aletele hafu ye sheke- b Ukf 27:19 le sha kupikwila pamo no bu-
le ilyalingana ne cipimo ca hafu  shishi bwa bluu, ubwakashikila,
ye shekele lya pa cifulo ca ku- ICIPA. 39 ubwakashika ce no bushishi
pepelapo,3 kabili abaume bonse c Ukf 35:23 ubusuma. 4 Bapangiileko utwa
abo bapendele abali ne myaka 20 pa mabeya, kabili batubikile
ukuya pa muulu, h bali 603,550. i apo efode yalundanine. 5 Kabi-
27 Pa kupanga amashinte ya d Ukf 28:4, 5 li umushipi uukalamba uwapiku-
Ukf 29:5 lwa uo babiliile kuli efode uwa
pa cifulo ca kupepelapo na Ukf 35:10, 19
kukaka mu musana pa kuti efo-
38:24 1 Italanti lyalefina amakilogramu de ilaselasela, f baupikwilile no
ukucilako panono pali 34. Moneni Ifye- e Ukf 28:6-8 bushishi bumo bwine. Baupi-
bo Fyalundwako pa B14. 2 Ishekele lya- Le 8:7 kwilile na golde, ubushishi bwa
lefina ukucilako panono pa magramu bluu, ubwakashikila, ubwakashi-
11. Moneni Ifyebo Fyalundwako pa B14.
38:24-26 3 Nelyo “ishekele lya mushilo.” f Ukf 29:5 38:29 1 Nelyo “umutuulo wa kusunsha.”
171 UKUFUMA 39:6-25
ka ce no bushishi ubusuma ICIPA. 39 golde kabili abikile utwa kuko-
ubwapyatwa. Bacitile ukulinga- a Ukf 28:9, 10 fyamo tubili pa makoona ya-
na ne fyo Yehova aebele Mose. bili aya pe tumba lya pa cifuba.
6 Lyena bafyantike utuma- 17 Pa numa bakakile utumya-
bwe twa shohamu mu twa kufya- ndo tubili utwa golde mu twa ku-
ntikamo utwa golde, kabili bale- kofyamo utwali pa makoona ya-
mbelepo amashina ya bana ba bili aya pe tumba lya pa cifuba.
kwa Israele nga filya fine uu- 18 Lyena bakakile ulubali lumo
lemba pa mabwe engalemba ulwa tumyando tubili ku twa
pa ca kufwatikilako. a 7 Atubi- kukofyamo utwa pa mabeya ya
kile pa twa pa mabeya ya pali pali efode ku ntanshi. 19 Kabi-
efode pa kuti tube utwa kwibu- b Ukf 28:12 li bapangile utwa kukofyamo tu-
kishishako abana ba kwa Israe- bili utwa golde no kutubika pa
le, b ukulingana ne fyo Yehova mpela shibili mu ca mu kati ce
aebele Mose. 8 Lyena apikwi- tumba lya pa cifuba. a 20 Lyena
le itumba lya pa cifuba c nge bapangile utwa kukofyamo na
fyo apikwile efode. Apikwilile tumbi tubili utwa golde no ku-
na golde, ubushishi bwa bluu, tubika ku ntanshi ya efode, pe
ubwakashikila, ubwakashika ce samba lya twa pa mabeya tubili
no bushishi ubusuma ubwa- utwa pali efode, mupepi na apo
pyatwa. d 9 Itumba nga balipe- balundanishishe efode, pa muu-
c Le 8:8
ta lyaleba ilyalingana mu mba- lu wa mushipi uukalamba uwa-
li shonse 4, kabili nga balipeta pikulwa uwa kuli efode. 21 Na
lyalelepa nge cisansa1 mu mba- pa kulekelesha bakakile ututa-
li shonse 4. 10 Babikilepo utu- mbo twa bluu ku twa kukofyamo
mabwe mu mitande 4. Mu mu- utwa kwi tumba lya pa cifuba
tande wa kubalilapo mwali rubi, na ku twa kukofyamo utwa kuli
topasi na emarodi. 11 Mu mu- efode pa kuti itumba lya pa ci-
tande wa bubili mwali tokwasi, fuba lilasela pali efode lelo lile-
safiri na yaspi. 12 Mu mutande ba pa muulu wa mushipi uukala-
wa butatu mwali leshemu, agate d Ukf 28:15-21 mba uwapikulwa, ukulingana ne
na ametusti. 13 Kabili mu mu- fyo Yehova aebele Mose.
tande walenga 4 mwali krusoli-
22 Lyena abilile ica kufwa-
ti, shohamu na yade. Bafyantike
la icabula amaboko ica bushi-
utu utumabwe mu twa kufya-
shi bwa bluu bweka bweka b ubo
ntikamo utwa golde. 14 Utu-
kapikula apikwile ica kufwalila
mabwe twali 12 ukulingana na
pali efode. 23 Ica kufwala ca-
mashina ya bana abaume aba
kwa Israele, kabili amashina bula amaboko calikwete umuko-
yabo yalembelwe nga filya fine shi uwali nga filya umukoshi wa
bengalemba pa ca kufwatikila- e Ukf 28:22-25
ca kufwala ca mushilika waba.
ko. Ishina limo na limo lyaleimi-  Mu mukoshi wa ciko bapikwilile-
ninako umukowa umo pa miko- Ku Kulyo
mo ica ku-ukosha pa kuti wika-
wa 12. a Ukf 28:26-28
lepuka. 24 Ku mufukilo wa ca
15 Lyena pe tumba lya pa kufwala cabula amaboko babiki-
cifuba bapangiilepo utwapala leko utwapala amapomegranate
imyando utwa golde iyalopolo- utwa bushishi bwa bluu, ubwa-
lwa. e 16 Kabili bapangile utwa kashikila no bwakashika ce, ubo
kufyantikamo tubili utwa golde bapyatiile pamo. 25 Kabili ba-
no twa kukofyamo tubili utwa pangile inyenjele ukubomfya go-
lde iyalopololwa no kushibika
39:9 1 E kutila, icisansa icalepa amase- pa kati ka twapala amapomegra-
ntimita ukucilako panono pali 22. Mone- nate ukushingulusha umufukilo
ni Ifyebo Fyalundwako pa B14. b Ukf 28:31-35 wa ca kufwala cabula amaboko;
UKUFUMA 39:26–40:5 172
26 baleti apa babikapo inyenje- ICIPA. 39 pangano ne mitembo ya ciko a
le imo apa bakonkeshapo akapa- a Ukf 28:39, 40 ne nkupiko; b 36 itebulo, ifipe
la umupomegranate, ukushingu- b Ukf 28:4 fya liko fyonse c no mukate wa
lusha umufukilo wa ca kufwala c Ukf 29:8, 9 kutuula; 37 ica kutekapo inya-
cabula amaboko ico balefwala d Ukf 28:42
li ica golde iyalopololwa, inyali
pa kubomba. Bacitile ukulinga- sha ciko d ishali mu mutande, ne
e Ukf 28:36, 37
na ne fyo Yehova aebele Mose. Le 8:9
fipe fya ciko fyonse e na mafuta
27 Kabili babiliile Aarone na f Ukf 25:40
ya kusanikila; f 38 iciipailo g ca
bana bakwe abaume a imingi- He 8:5 golde, amafuta ya kusubilako, h
la ya nsalu iisuma iyo kapikula g Ukf 36:8 ububani bwanunkila, i ica kuci-
apikwile, 28 ne ca kupomba ku h Ukf 36:14
ngilako j pa mwinshi we tenti lya
mutwe, b ifya kufwala ku mutwe c mushilo; 39 iciipailo k ca muku-
i Ukf 36:18
ifya nsalu iisuma ifyo bayemfya, ba ne caba nge sumbu ica muku-
j Ukf 36:20 ba, imitembo ya ciko, l ifipe fya
utuputula twa mu kati d utwa
bushishi ubusuma ubwapyatwa, k Ukf 36:31 ciko fyonse, m ica kubikamo ame-
29 no mushipi uukalamba uo l Ukf 36:24 nshi ya kusamba ne ca kuciteka-
bapikwiliile no bushishi ubusu- m Ukf 36:19 po; n 40 insalu sha kucingilako
ma ubwapyatwa, ubushishi bwa n Ukf 36:35 ulubansa, ifya kukobekako insa-
bluu, ubwakashikila no bwaka-  lu na mashinte ya fiko, o ica ku-
shika ce. Bacitile ukulingana ne Ku Kulyo cingilako p pa mpongolo ya luba-
fyo Yehova aebele Mose. a Ukf 37:1, 4 nsa, imyando ya ciko ne mpoopo
30 Pa kulekelesha bapangi- b Ukf 37:6
sha ciko q ne fipe fyonse ifya ku-
le akalilata akabeeka aka golde bomfya mwi tenti lya mushilo, e
c Ukf 37:10, 16
iyalopololwa akali icishibilo ca kutila itenti lya kukumaninamo
mushilo ica kuipeela, kabili ba-
d Ukf 37:17, 23 na Lesa; 41 ifya kufwala ifya-
lembelepo ifilembo nga filya fine e Ukf 25:38 pikulwa bwino ifya kufwala pa
bengalemba pa ca kufwatikila- f Ukf 35:27, 28 kubombela pa cifulo ca mushi-
ko. Balembelepo ukuti: “Yehova g Ukf 37:25 lo, ifya kufwala fya mushilo ifya
e mwine wa mushilo.” e 31 Ba- h Ukf 37:29 kwa Aarone shimapepo r ne fya
kakileko akamwando ka bluu i Ukf 30:34, 35
kufwala fya bana bakwe abau-
pa kuti akalilata kabeeka kabe me ifya kubombelamo bushima-
j Ukf 36:37
pa muulu wa nsalu ya kupomba pepo.
k Ukf 38:1, 4
ku mutwe. Bacitile ukulingana 42 Abena Israele babombele
l Ukf 38:6
ne fyo Yehova aebele Mose. umulimo onse ukulingana ne fyo
32 E ico umulimo onse uwa m Ukf 38:30 Yehova aebele Mose. s 43 Ilyo
pe tenti lya mushilo, e kutila ite- n Ukf 30:18 Mose aceeceetele umulimo onse
Ukf 38:8
nti lya kukumaninamo na Lesa uo babombele, amwene uku-
walipwile, kabili abena Israele o Ukf 38:9-11 ti baubombele nga filya fine Ye-
balicitile fyonse ifyo Yehova ae- p Ukf 38:18 hova alandile; kabili Mose aliba-
bele Mose. f Bacitile filya fine q Ukf 38:20 paalile.
fye.
33 Lyena baletele ifya kupa-
r Ukf 28:3
s Ukf 35:10 40 Lyena Yehova aebele Mose
ati: 2 “Pa bushiku bwa
ngila itenti lya mushilo g fyonse Ukf 36:1 kubalilapo ubwa mweshi wa nta-
kuli Mose, amatenti h ya liko ne  nshi, e po ukatanike itenti lya
fipe fya liko fyonse: utwa ku- ICIPA. 40 mushilo, e kutila itenti lya kuku-
kofeshako twa liko, i amafule- t Imp 7:1 maninamo na Lesa. t 3 Ukabike
mu ya liko, j imango sha liko k u Ukf 25:21 icipao ca Cipangano mu kati u ka-
ne nceshi sha liko na mashi- v Imp 4:5 bili ukacinge Icipao ne nsalu. v
nte ya liko; l 34 ica kufimbapo He 9:3 4 Ukengishe itebulo w kabili uka-
ica mpapa sha mpaanga ishilu- w Ukf 26:35 bikepo ifipe fya liko. Ukengishe
me icakashika, m ica kufimbapo x Ukf 25:31 ne ca kutekapo inyali x kabili uka-
ica mpapa sha basilu, insalu ya He 9:2 sanike inyali sha ciko. y 5 Lye-
kucingilako; n 35 icipao ca Ci- y Ukf 25:37 na ukabike pa ntanshi ya cipao
173 UKUFUMA 40:6-29
ca Cipangano iciipailo ca golde ICIPA. 40 ku bwa ntanshi muli uyo mwe-
ica kocelapo ububani a kabili uka- a Ukf 30:1 shi, e mo itenti lya mushilo
kobeke ica kucinga pa mwinshi b Ukf 26:36 lyatanikwe. a 18 Ilyo Mose ale-
we tenti lya mushilo. b c Ukf 38:1 tanika itenti lya mushilo, abikile
6 “Ukabike iciipailo ca kutuu- d Ukf 30:18 amashinte ya liko b panshi, abi-
lilapo umutuulo wa koca c pa nta- e Ukf 27:9 kapo amafulemu ya liko, c abika-
nshi ya mwinshi we tenti lya f Ukf 27:16 ko ne mango d e lyo aimika ince-
mushilo, e kutila itenti lya ku- Ukf 38:18 shi sha liko. 19 Akupile itenti e
kumaninamo na Lesa, 7 kabili g Ukf 30:23-25 pa muulu wa mafulemu ye te-
ukabike ica kubikamo amenshi h Le 8:10 nti lya mushilo kabili abikilepo
Imp 7:1
ya kusamba pa kati, uku itenti ica kufimba f pa muulu wa liko.
i Ukf 29:36, 37
lya kukumaninamo na Lesa e lyo Le 8:11 Acitile ukulingana ne fyo Yeho-
uku iciipailo, ukabikemo na me- j Le 8:6 va amwebele.
nshi. d 8 Lyena ukabikeko ulu- k Ukf 29:5 20 Pa numa abuulile amabwe
bansa e ukushingulusha itenti lya Le 8:7 ya Cipangano g no kuyabika mu
kukumaninamo na Lesa, kabili l Le 8:12 Cipao h kabili abikile imitembo i
ukakobeke ica kucinga f pa mpo- Am 133:2
ku Cipao, abika ne nkupiko j pa
ngolo ya lubansa. 9 Ukabuule m Le 8:13
muulu wa Cipao. k 21 Aingishe
na mafuta ya kusubilako g kabi- n Le 8:30
Icipao mwi tenti lya mushilo e
li ukasube itenti lya mushilo ne o He 7:11
lyo akobeka insalu ya kucingila-
fipe fya liko fyonse, h kabili uka- p Ukf 39:43
ko l kabili yacingile icipao ca Ci-
Amg 4:2
lisangulule pamo ne fipe fya liko  pangano. m Acitile ukulingana ne
fyonse, pa kuti likabe ilya mu- fyo Yehova amwebele.
Ku Kulyo
shilo. 10 Ukasube iciipailo ca 22 Kabili abikile itebulo n ku
a Imp 7:1
kutuulilapo umutuulo wa koca Imp 9:15 kapinda ka ku kuso ake tenti lya
ne fipe fya ciko fyonse kabili b Ukf 36:24 kukumaninamo na Lesa, kunse
ukasangulule iciipailo pa kuti ci- c Ukf 26:15 ya nsalu ya kucingilako, 23 ka-
kabe iciipailo ca mushilo nga d Ukf 36:31 bili apampikenyepo imikate o ku
nshi. i 11 Ukasube ne ca kubi-
kamo amenshi ya kusamba ne
e Ukf 26:7 cinso ca kwa Yehova, ukulinga-
ca kucitekapo kabili ukacisangu-
f Ukf 26:14 na ne fyo Yehova amwebele.
lule.
g Ukf 31:18 24 Abikile ica kutekapo inya-
h Ukf 25:22 li p ku kapinda ka ku kulyo
12 “Lyena ukapalamike Aa- Ukf 37:1
rone na bana bakwe abaume ake tenti lya kukumaninamo na
i Ukf 37:4
ku mwinshi we tenti lya mushi- 1Is 8:8 Lesa kabili caloshenye ne tebu-
lo e lyo ukabasambe mu me- j Ukf 37:6 lo. 25 Asanike ne nyali q ku ci-
nshi. j 13 Kabili ukafwike Aaro- 1Im 28:11 nso ca kwa Yehova nga fintu Ye-
ne ifya kufwala fya mushilo, k k Le 16:2 hova amwebele.
ukamusube l no kumusangulula l Ukf 36:35 26 Kabili abikile iciipailo ca
He 10:19, 20
pa kuti akamombele bushima- golde r mwi tenti lya kukumani-
m He 9:3
pepo. 14 Pa numa ukapalami- n Ukf 37:10
namo na Lesa pa ntanshi ya nsa-
ke abana bakwe abaume kabili He 9:2
lu ya kucingilako, 27 pa kuti
ukabafwike imingila. m 15 Uka- o Ukf 25:30 cibe ca kocelapo s ububani bwa-
basube nga filya fine ukasuba Mt 12:4 nunkila t nga fintu Yehova amwe-
shibo, n pa kuti bakamombele bu- p Ukf 37:17 bele.
shimapepo, kabili nga wabasuba q Ukf 25:37 28 Lyena akobeke ica kuci-
Ukf 37:23
bakaba bashimapepo mu nkulo nga u pa mwinshi we tenti lya mu-
shabo shonse.” o r Ukf 30:1 shilo.
Ukf 37:25
16 Mose alicitile fyonse ifyo s Ukf 30:7 29 Abikile iciipailo ca mutuu-
Yehova amwebele. p Filya fine fye t Ukf 30:34, 35 lo wa koca v pa ntanshi ya mwi-
e fyo acitile. u Ukf 26:36 nshi we tenti lya mushilo, e ku-
17 Mu mweshi wa ntanshi mu Ukf 36:37 tila itenti lya kukumaninamo na
mwaka walenga bubili, pa bushi- v Ukf 38:1 Lesa pa kuti atuule umutuulo
UKUFUMA 40:30 – UBWINA LEBI Ifyabamo 174
wa koca a no mutuulo wa ngano, ICIPA. 40 E fyo Mose apwishishe umu-
ukulingana ne fyo Yehova amwe- a Ukf 29:38 limo. 34 E lyo ikumbi lyaku-
bele. pile itenti lya kukumaninamo
30 Lyena abikile ica kubika- b Ukf 30:18 na Lesa, kabili itenti lya mu-
mo amenshi ya kusamba pa kati, shilo lyaiswilemo ubukata bwa
uku itenti lya kukumaninamo na c Ukf 30:18, 19 kwa Yehova. a 35 Mose alifili-
Lesa e lyo uku iciipailo, kabili lwe ukwingila mwi tenti lya ku-
abikilemo amenshi ya kusamba. b d Ukf 27:9 kumaninamo na Lesa pantu iku-
Ukf 38:9
31 Palya e po Mose na Aaro- mbi talyaselele pa muulu we
ne na bana bakwe abaume basa- e Ukf 38:18
tenti kabili itenti lya mushilo
mbiile ku minwe na ku makasa.  lyaiswilemo ubukata bwa kwa
32 Lyonse pa kwingila mwi tenti Ku Kulyo
Yehova. b
lya kukumaninamo na Lesa ne- a Imp 9:15
36 Ikumbi nga lyafuma pe te-
lyo ilyo bashilapalama ku ciipai- Uks 15:8 nti lya mushilo, abena Israele
lo balesamba,1 c ukulingana ne baleima baya. Ifi fine e fyo ba-
fyo Yehova aebele Mose. b 2Im 5:14 lecita mu lwendo lwabo lonse. c
33 Pa kulekelesha abikileko 37 Lelo ikumbi nga talimine, ta-
ulubansa d ukushingulusha itenti c Imp 10:11 baleya nangu kumo mpaka ubu-
lya mushilo ne ciipailo kabili
Neh 9:19 shiku lyaima. d 38 Pantu mu
akobeke ica kucinga pa mpongo- lwendo lwabo lonse abena Israe-
d Imp 9:17, 22
lo ya lubansa. e le bonse balemona ikumbi lya
kwa Yehova lili pe tenti lya mu-
e Ukf 13:21
40:32 1 E kutila, Aarone na bana bakwe Imp 9:16 shilo akasuba, kabili ubushiku
abaume. Am 78:14 balemona umulilo eulipo. e

U BWINA LE BI
I F YA B A M U L I I L I I B U U K U

1 Umutuulo wa koca (1-17) Umutuulo wa ngano (14-23)

2 Umutuulo wa ngano (1-16) Umutuulo wa pa lubembu (24-30)
3 Umutuulo wa mutende (1-17) 7 Ifya kukonka pa kutuula imituulo (1-21)
Tamufwile ukulya amafuta no Umutuulo wa pa mulandu (1-10)
mulopa (17) Umutuulo wa mutende (11-21)
Lesa akaanya ukulya umafuta nelyo
4 Umutuulo wa pa lubembu (1-35) umulopa (22-27)
5 Imembu shimo na malambo Ifipande fya bashimapepo (28-36)
yalekabilwa (1-6) Amashiwi ya kulekeleshako pa
Ukusokolola imembu sha mituulo (37, 38)
babembwike (1)
8 Ukubika Aarone na bana bakwe
Imituulo iyo abapiina baletuula (7-13)
abaume pali bushimapepo (1-36)
Umutuulo wa pa mulandu uo
abalebembuka mu kukanaishiba 9 Aarone atuula imituulo ya kumubika
baletuula (14-19) pali bushimapepo (1-24)
6 Ifyebo na fimbi pa mutuulo wa pa 10 Umulilo wafuma kuli Yehova kabili
mulandu (1-7) waipaya Nadabu na Abihu (1-7)
Ifya kukonka pa kutuula imituulo (8-30) Ifyo bashimapepo balingile ukulakonka
Umutuulo wa koca (8-13) pa kunwa na pa kulya (8-20)
175 UBWINA LEBI Ifyabamo

11 Inama ishasanguluka ne 21 Bashimapepo balingile ukuba aba

shishasanguluka (1-47) mushilo kabili abasanguluka (1-9)
12 Ifya kuisangulula pa numa ya kupaapa Shimapepo Mukalamba talingile
umwana (1-8) ukuikowesha (10-15)
Bashimapepo tabalingile ukuba
13 Amafunde ya pa fibashi (1-46) abalemana (16-24)
Ifibashi fya mu fya kufwala (47-59)
22 Bashimapepo bafwile ukuba
14 Ifya kusangulula uwa fibashi (1-32) abasanguluka; abafwile ukulya ifya
Ifya kusangulula ing’anda umuli mushilo (1-16)
ifyapala ifibashi (33-57) Lesa alepokelela fye imituulo iyabula
15 Ifyakowela ifilefuma ku fya akalema (17-33)
mfwalo (1-33) 23 Inshiku sha mushilo ne mitebeto (1-44)
16 Ubushiku bwa Cifuuta Mulandu (1-34) Isabata (3)
17 Pe tenti lya mushilo epa kutuulila Icakucilila (4, 5)
amalambo (1-9) Umutebeto wa Mukate
Lesa alesha ukulya umulopa (10-14) Uushatutumuka (6-8)
Amafunde ya kukonka pa nama iyo Ukutuula ifisabo ifyabalilapo
basanga naifwa (15, 16) ukupya (9-14)
Umutebeto wa Milungu (15-21)
18 Ukulaala pamo uko Lesa akeenye (1-30) Ifya kukonka pa kusombola (22)
Mwilacita ifyo abena Kanaani
Umutebeto wa Kulila kwe
bacita (3)
Penga (23-25)
Ukulaalana kwa pa lupwa (6-18)
Ubushiku bwa Cifuta Mulandu (26-32)
Ilyo umwanakashi ali ku mweshi (19)
Umutebeto wa Nsakwe (33-43)
Ukulaalana kwa baume beka
beka (22) 24 Amafuta ya kusanikila inyali sha mwi
Ukulaala ne nama (23) tenti lya mushilo (1-4)
‘Muleba abasanguluka, pa kuti icalo Imikate ya kutuula (5-9)
cikamuluka’ (24-30) Uwasaalwile ishina lya kwa Lesa
19 Amafunde ayalekanalekana pa kuba bamupoola amabwe (10-23)
aba mushilo (1-37) 25 Umwaka we Sabata (1-7)
Ifya kukonka pa kusombola (9, 10) Umwaka wa Buntungwa (8-22)
Ukulangulukilako bankomamatwi ne Ifya kulubula ifintu ifyo umuntu
mpofu (14) ashitishe (23-34)
Ulwambo (16) Ifya kumona abapiina (35-38)
Mwilaenda ne cintu ku mukoshi (18) Amafunde pa busha (39-55)
Lesa abalesha ukulacita ifinjelengwe
26 Mwilapepa tulesa twa fye (1, 2)
no kubuka (26, 31)
Ifyo Lesa ali no kupaala abena Israele
Lesa abalesha ukulakoma
inembo (28) nga balemumfwila (3-13)
Ukulacindika abakote (32) Ifyo Lesa ali no kukanda abena Israele
nga tabalemumfwila (14-46)
Ifyo balingile ukulamona
abalebeshi (33, 34) 27 Ifya kulubula ifyo umuntu alapa ukuti
20 Ukupepa Moleki; ukupupa imipashi (1-6) akatuulila Lesa (1-27)
Muleba aba mushilo kabili mulecindika Abantu (1-8)
abafyashi (7-9) Inama (9-13)
Abacita ubulalelale bafwile Amayanda (14, 15)
ukwipaiwa (10-21) Amabala (16-25)
Mufwile ukuba aba mushilo pa kuti Amabeli (26, 27)
mukekale mu calo (22-26) Ifintu ifyapeelwa kuli Yehova (28, 29)
Abapupa imipashi bafwile Ifya kucita pa kulubula
ukwipaiwa (27) icalenga 10 (30-34)
UBWINA LEBI 1:1–2:2 176

1 Kabili Yehova aitile Mose

no kulanda nankwe mwi te-
ICIPA. 1
a Ukf 40:34
me iinono iyabula akalema. a
11 Afwile ukuipaila ku kapinda
nti lya kukumaninamo na Lesa. a ka ku kuso aka ciipailo ku cinso
Amwebele ati: 2 “Eba abena ca kwa Yehova, kabili abana ba
Israele1 auti, ‘Umuntu nga ale- b Le 22:18-20 kwa Aarone bashimapepo baka-
fwaya ukutuula icitekwa cakwe sanse umulopa waiko mu mbali
kuli Yehova, afwile ukubuula pa c Amg 15:19, shonse isha ciipailo. b 12 Akai-
ng’ombe shakwe nangu pa mpaa- 21 putaule kabili shimapepo akata-
nga shakwe nelyo pa mbushi sha- Mal 1:14
ntike iyo inama pa nkuni ishi-
kwe. b li pa mulilo wa pa ciipailo kumo
3 “‘Nga ca kutila ing’ombe d 2Ko 9:7 no mutwe na mafuta.1 13 Aka-
eyo atuula umutuulo wa koca, samfye amala na molu mu me-
iyo ing’ombe ifwile ukuba iilume nshi, kabili shimapepo akafyoce
kabili iyabula akalema. c Akaite- e He 10:11 pa ciipailo fikabe umutuulo wa
menwe ukuleta d iyo ing’ombe ku koca, kabili uwakuleta akacena
cinso ca kwa Yehova pa mwi- kasuma1 kuli Yehova.
f He 9:13, 14
nshi we tenti lya kukumanina- 14 “‘Lelo nga ca kuti ifyu-
mo na Lesa. 4 Alingile ukubika ni e fyo atuula umutuulo wa
iminwe pa mutwe wa nama iyo g Le 7:8 koca kuli Yehova, akatuule ifi-
aletuula umutuulo wa koca, ka- pele nangu utwana twa nkunda. c
bili umutuulo wakwe ukapokele- 15 Shimapepo akabike ico cuni
lwa pa kuti ukabe icifuta mula- h Le 6:12
pa ciipailo kabili akaciputule
ndu. umutwe e lyo akacoce pa cii-
5 “‘Lyena afwile ukwipaya i 1Is 18:23 pailo, lelo ilyo ashilacita fyonse
ing’ombe iinono iilume ku ci- ifi, afwile ukupongolwela umulo-
nso ca kwa Yehova, kabili aba- pa waciko ku lubali lwa ciipailo.
na ba kwa Aarone bashimapepo e j Ukt 8:20, 21
16 Akafumyeko icibukulo1 na
bakalete umulopa kuli Lesa ka- Imp 15:2, 3
masako no kufipoosa pa mbali
bili bakausanse mu mbali shonse
ya ciipailo ku kabanga, uko be-
isha ciipailo f icabela mupepi no k Ukt 4:4 tila imito.2d 17 Akapanse icuni
mwinshi we tenti lya kukumani- 
namo na Lesa. 6 Inama iyo ale- lelo ekaciputula. Lyena shimape-
tuula umutuulo wa koca bakaifu-
Ku Kulyo po akacoce pa ciipailo pa nku-
nde no kuiputaula. g 7 Abana ba a Le 12:6 ni ishili pa mulilo. Mutuulo wa
Le 22:18-20 koca, kabili uwakuleta akacena
kwa Aarone bashimapepo, bafwi-
le ukubika umulilo pa ciipailo h akasuma1 kuli Yehova.
no kutantika inkuni pa mulilo.
8 Abana ba kwa Aarone bashi-
b Ukf 29:16-18
Le 8:18-21
Le 9:12-14
2 “‘Nomba umuntu nga alefwa-
ya1 ukutuula umutuulo wa
mapepo, bakatantike inama isho ngano e kuli Yehova, ingano shi-
baputawile i pa nkuni ishili pa fwile ukuba ishapeleka. Afwile
mulilo wa pa ciipailo, bakatanti- c Le 5:7 ukwitulwilapo amafuta kabili ali-
ke kumo no mutwe na mafuta.1 Le 12:8 ngile ukubikapo f no bubani bwa-
9 Amala na molu bakafisamfye Lk 2:24
buuta.2 2 Lyena akautwale ku
mu menshi, kabili shimapepo bana ba kwa Aarone bashimape-
akafyoce pa ciipailo fikabe umu- d Ukf 27:3 po, kabili shimapepo akabuule-
tuulo wa koca, kabili uwakuleta Le 4:11, 12 po ulupi lumo ulwa buunga
akacena kasuma1 kuli Yehova. j Le 6:10
ubwapeleka na mafuta no bu-

10 “‘Umutuulo wakwe uwa
koca nga ni mpaanga nelyo ICIPA. 2 1:12 1 E kutila, “amafuta ya ku mfyo.”
imbushi, k alingile ukutuula iilu- e Le 9:17 1:16 1 Nelyo “icituka.” 2 E kutila,
Imp 15:2-4 imito ukwaleponena amafuta ya fyo
1:2 1 Mu ciHebere, “abana ba kwa Israe- baletuula. 2:1 1 Nelyo “umweo nga ule-
le.” 1:8 1 E kutila “amafuta ya ku mfyo.” f Ukf 29:1-3
fwaya.” 2 Ububani fintu ifyabuuta ifya-
1:9, 13, 17 1 Nelyo “aka kutalalika umu- Le 6:14, 15 lefuma ku fimenwa kabili ifyalenunkila
tima.” Imp 7:13 bwino sana nga bafyoca.
177 UBWINA LEBI 2:3–3:5
bani bwabuuta, kabili akafyoce- ICIPA. 2 12 “‘Kuti mwafituula kuli Ye-
le pa ciipailo pa kuti fikemini- a Imp 5:25, 26 hova ngo mutuulo wa fisabo fya-
neko umutuulo onse,1a umutuu- balilapo ukupya, a lelo tafifwile
lo wa kuleta akacena akasuma2 ukubikwa pa ciipailo pa kuti fi-
b Le 7:9, 10
kuli Yehova. 3 Ifikalashalapo fumye akacena akasuma.2
pa mutuulo wa ngano fya kwa 13 “‘Mu mutuulo onse uwa
Aarone na bana bakwe, b fintu c Le 10:12 ngano mukalelungamo umucele;
fya mushilo nga nshi c ifikalasha- Imp 18:9
kabili mwikatala amulaba ukulu-
la pa mituulo ya pa mulilo iya nga umucele wa cipangano ca
kwa Yehova. d Le 8:26, 28 kwa Lesa wenu mu mutuulo
4 “‘Nga watuula umutuulo Imp 6:13, 19 wenu uwa ngano. Umutuulo onse
wa ngano uo bapangila mu ci- uo mukalatuula, mukalelungamo
tofu, ufwile ukuba uwa buu- e Le 6:20, 21 umucele. b
nga bwapeleka, imikate ifwile 14 “‘Nga ulefwaya ukutuula
ukuba iishatutumuka iyasakana- umutuulo wa ngano uwa fisabo
mo amafuta nangu imikate iya- f Imp 28:9
fyabalilapo ukupya kuli Yehova,
paapaatala iishatutumuka kabili ufwile ukutuula imitwe ya nga-
iyasubwako amafuta. d g Le 2:2 no iishilakosa iyasalulwa pa mu-
5 “‘Umutuulo obe nga mutuu- Le 5:11, 12 lilo, ifisense fya ngano ishipya,
lo wa ngano uwa pa ca kocelapo, e e fyo ufwile ukutuula umutuu-
ufwile ukuba wa buunga bwa- h Ukf 29:38-41 lo wa ngano uwa fisabo ifya-
peleka ubwabulamo icitutumushi Imp 28:4-6 balilapo ukupya. c 15 Ukabike-
kabili ubwasakanamo amafuta. po amafuta e lyo no bubani
6 Ukaumokaule no kwitulwilapo f bwabuuta. Uyu, mutuulo wa
i Imp 18:9
amafuta. Uyu, mutuulo wa ngano. ngano. 16 Shimapepo akafyo-
7 “‘Umutuulo obe nga mutuu- ce pa kuti fikeminineko umutuu-
lo wa ngano uwa pa ca kusalwila- j Le 6:14, 17 lo onse,1d e kutila ifisense fimo
po, ufwile ukuba wa buunga bwa- 
na mafuta, no bubani bwabuuta
peleka ubwasakanamo amafuta. Ku Kulyo bonse. Uyu, mutuulo wa pa mu-
8 Ukalete umutuulo wa ngano a Ukf 23:19 lilo uwa kwa Yehova.
uwapangilwe ne fi fintu kuli Ye-
3
Imp 15:20
hova, ukautwale kuli shimapepo 2Im 31:5 “‘Umutuulo wakwe nga lila-
kabili akaupalamike ku ciipailo.
Amp 3:9 mbo lya mutende, e kabili nga
9 Kabili shimapepo akabuulepo aletuula ing’ombe iilume nelyo ii-
fimo pa mutuulo wa ngano pa kuti b Ek 43:23, 24 kota, afwile ukutuula iyabula
fikeminineko umutuulo onse1g akalema kuli Yehova. 2 Alingi-
kabili akafyocele pa ciipailo pa le ukubika iminwe pa mutwe wa
c Ukf 23:16 ng’ombe iyo aletuula, kabili ba-
kuti fikabe umutuulo wa kule- Ukf 34:22
tela Yehova h akacena akasuma.2 Imp 28:26 kaipaile pa mwinshi we te-
10 Ifikashalapo pa mutuulo wa nti lya kukumaninamo na Lesa;
ngano fya kwa Aarone na bana kabili abana ba kwa Aarone ba-
d Le 5:11, 12 shimapepo, bakasanse umulopa
bakwe, fintu fya mushilo nga nshi Le 6:14, 15
ifikashala pa mituulo ya pa muli-  mu mbali shonse isha ciipailo.
lo i iya kwa Yehova. ICIPA. 3
3 Akatuulepo fimo pa mutuulo
11 “‘Umutuulo wa ngano onse wakwe uwa mutende, fikabe
e Le 22:21
uo mwatuula kuli Yehova wika- Imp 6:13, 14 umutuulo wa pa mulilo uwa kwa
bamo icitutumushi, j pantu tamu- Yehova: f amafuta g ayafimba ama-
fwile ukoca umufuba umuli ici- la, amafuta yonse aya ku mala,
tutumushi nelyo ubuci pa kuti
f Le 7:29-31 4 ne mfyo shibili na mafuta ya
fibe umutuulo wa pa mulilo uwa shiko ayabela mupepi no musa-
kwa Yehova. g Ukf 29:13 na. Akafumye na mafuta ya kwi
Le 7:23-25 libu kumo ne mfyo. h 5 Abana
1Is 8:64
2:2, 9, 16 1 Nelyo “fikabe fya kwibukishi- ba kwa Aarone bakafyocele pa
shako umutuulo onse.” 2:2, 9, 12 2 Ne- ciipailo, ukulunda pa mutuulo
lyo “aka kutalalika umutima.” h Le 7:1-4 wa koca uuli pa nkuni ishili
UBWINA LEBI 3:6–4:9 178
pa mulilo; a mutuulo wa pa muli- ICIPA. 3 na akasuma.2 Amafuta yonse ya
lo uwakuletela Yehova b akacena a Le 6:12 kwa Yehova. a
akasuma.2 17 “‘Ili ifunde lya muyayaya
6 “‘Nga aletuula impaanga ne- b Le 4:29, 31 ku nkulo shenu, konse uko
lyo imbushi kuli Yehova pa kuti mukalaikala: Tamufwile ukulya
ibe ilambo lya mutende, afwi- amafuta no mulopa.’” b
c Imp 6:13, 14

4
le ukutuula iilume nelyo iikota, c Kabili Yehova aebele Mose
iyabula akalema. 7 Nga mwa- ati: 2 “Eba abena Israele
na wa mpaanga aletuula, akale- d Ukf 29:22
auti, ‘Nga ca kuti umuntu1 abe-
Le 9:18-20
te uyo umutuulo ku cinso ca 2Im 7:7 mbuka mu kukanaishiba, c acita
kwa Yehova. 8 Akabike iminwe cimo pa fyo Yehova akaanya, ifi
pa mutwe wa nama, kabili bakai- e fyo mufwile ukucita:
paile pa ntanshi ye tenti lya ku- e Le 4:8, 9
Le 9:10 3 “‘Shimapepo uwasubwa d
kumaninamo na Lesa. Abana ba nga abembuka e kabili aletele-
kwa Aarone bakasanse umulopa la abantu, akalete kuli Yeho-
mu mbali shonse isha ciipailo. f Le 4:31
va ing’ombe iilume iinono iyabu-
9 Akatuule amafuta ayo akafu-
la akalema ikabe umutuulo wa
mya kwi lambo lya mutende pa g Le 4:24, 26

pa lubembu ulo acitile. f 4 Aka-
kuti yakabe umutuulo wa kwa
lete ing’ombe iilume pa mwinshi
Yehova d uwa pa mulilo. Akapu- Ku Kulyo
we tenti lya kukumaninamo g pa
tule umucila onse uwanona apo a Le 7:23
cinso ca kwa Yehova, kabili aka-
walundanina no mungololo, aka- 1Sa 2:15-17
fumye amafuta ayafimba amala, bike iminwe yakwe pa mutwe
amafuta fye yonse aya ku mala, wa ng’ombe, kabili akepaile iyo
b Ukt 9:4
10 ne mfyo shibili na mafuta ya Le 17:10, 13
ing’ombe pa cinso ca kwa Yeho-
shiko ayaba mupepi no musa- Amg 12:23 va. h 5 Lyena shimapepo uwasu-
na. Akafumye na mafuta ya kwi
Imi 15:20, 29 bwa i akabuulepo umulopa wa iyo
 ing’ombe iilume kabili akautwale
libu kumo ne mfyo. e 11 Kabili
shimapepo akafyocele pa ciipai- ICIPA. 4 mwi tenti lya kukumaninamo na
lo kwati fya kulya,1 mutuulo wa c Le 5:17 Lesa; 6 kabili shimapepo aka-
kwa Yehova f uwa pa mulilo.
Imp 15:27, 28 tumpike umunwe wakwe mu mu-
lopa, j kabili akausanse imiku 7 k
12 “‘Nga ca kuti aletuula
imbushi, akailete ku cinso ca d Le 8:12 pa cinso ca kwa Yehova pa nta-
kwa Yehova. 13 Akabike imi-
Le 21:10 nshi ya nsalu iyacingilila umu-
nwe yakwe pa mutwe waiko, ka- putule wa mushilo. 7 Shimape-
bili bakaipaile pa ntanshi ye tenti e Imp 12:1, 11 po akashinge umulopa umo ku
lya kukumaninamo na Lesa, ka- nsengo sha ciipailo ca kocelapo
bili abana ba kwa Aarone baka- f He 5:1-3 ububani bwanunkila l icaba pa ci-
sanse umulopa waiko mu mbali He 7:27 nso ca kwa Yehova, mwi tenti
shonse isha ciipailo. 14 Ifyo ali- lya kukumaninamo na Lesa, ka-
ngile ukutuula umutuulo wa pa g Le 6:25 bili umulopa uwa ng’ombe iilu-
mulilo kuli Yehova, mafuta aya- me uwashalapo akaupongolwele
fimba amala, amafuta yonse aya pe samba lya ciipailo ca mutuu-
h Ukf 29:10, 11
ku mala, g 15 ne mfyo shibili lo wa koca, m icabela mupepi no
na mafuta ya shiko ayabela mu- mwinshi we tenti lya kukumani-
pepi no musana. Akafumye na i Ukf 30:30 namo na Lesa.
mafuta ya kwi libu kumo ne mfyo 8 “‘Lyena kuli iyi ing’ombe iya
16 Shimapepo akafyocele pa cii- j Le 8:15, 16 mutuulo wa pa lubembu akafu-
pailo kwati fya kulya,1 mutuulo myeko amafuta yonse kumo na
wa pa mulilo uwakuleta akace- k Le 16:14, 19 mafuta ayafimba amala, na ma-
futa yonse aya ku mala, 9 ne
3:5, 16 2 Nelyo “aka kutalalika umuti- mfyo shibili na mafuta ya shi-
l Ukf 30:10
ma.” 3:11, 16 1 Mu ciHebere, “umuka- ko ayabela mupepi no musana.
te,” e kutila, iciputulwa ca kwa Lesa ica
mutuulo wa mutende. m Le 5:9 4:2 1 Nelyo “umweo wabembuka.”
179 UBWINA LEBI 4:10-30
Akafumye na mafuta ya kwi libu ICIPA. 4 mo amafuta yonse no kuyocela
kumo ne mfyo. a 10 Akacite nga a Le 9:8, 10 pa ciipailo. a 20 Akacite kuli iyi
filya fine acita ku ng’ombe iilu- ng’ombe iilume nga filya fine aci-
me iye lambo lya mutende. b Kabi- b Le 3:3, 4 tile ku ya mutuulo wa pa lube-
li shimapepo akafyoce pa ciipai- mbu. E fyo akacite kuli yena, ka-
lo ca mutuulo wa koca. c Ukf 29:14 bili shimapepo akabafutileko
11 “‘Lelo umukupo wa ng’o- ulubembu lwabo, b lyena bake-
mbe no munofu waiko onse lelwa. 21 Akafumishe ing’ombe
d Le 8:14, 17
pamo no mutwe, amolu, amala na He 13:11 kunse ya nkambi kabili akayoce
mafi, c 12 e kutila ing’ombe fye nga filya fine aocele iya pa kuba-
yonse, akaitwale kunse ya nka- e Yos 7:11 la. c Uyu ukaba mutuulo wa pa lu-
mbi pa ncende ya busaka apo be- bembu uwa lukuta. d
tila imito,1 kabili akayoce pa nku- f Imp 15:22-24
22 “‘Umukalamba wa muko-
ni. d Apo betila imito e po akocele wa e nga abembuka mu kukanai-
ing’ombe. shiba kabili aba no mulandu wa
g Ukf 26:31
13 “‘Nomba ulukuta lonse Ukf 40:21 kucita cimo pa fyo Yehova Lesa
ulwa kwa Israele nga lwabembu- He 10:19, 20 abakeenye, 23 nelyo nga aishi-
ka mu kukanaishiba e kabili uluku- ba ukuti nabembuka, akalete aka-
ta1 talwishibe ukuti ifyo lwacita h Ukf 30:1, 6 na ka mbushi akalume akabula
fintu Yehova abakeenye ukucita, f akalema pa kuti kakabe umutuulo
14 kabili ulubembu ulo bacitile i Ukf 27:1 wakwe. 24 Akabike iminwe pa
nga lwaishibikwa, ulukuta1 luka- Ukf 40:6 mutwe wa kana ka mbushi kabi-
lete ing’ombe iilume iinono pa  li bakakepaile apo bepaila umu-
ntanshi ye tenti lya kukumanina- Ku Kulyo tuulo wa koca pa cinso ca kwa
mo na Lesa pa kuti ikabe umutuu- a Le 3:16 Yehova. f Ukaba mutuulo wa pa
lo wa pa lubembu. 15 Abakala- lubembu. 25 Shimapepo akatu-
mba ba lukuta bakabike iminwe b Ukf 32:30 mpike umunwe wakwe mu mulo-
yabo pa mutwe wa ng’ombe pa ci- Le 16:17 pa wa mutuulo wa pa lubembu ka-
nso ca kwa Yehova, kabili ing’o- Imp 15:25 bili akaushinge ku nsengo g sha ku
Ef 1:7
mbe bakaipaile pa cinso ca kwa He 2:17
ciipailo ca mutuulo wa koca, ka-
Yehova. bili umulopa uukashalapo akau-
16 “‘Lyena shimapepo uwasu- c Le 4:11, 12
pongolwele pe samba lya ciipailo
bwa akatwale umulopa wa ng’o- ca mutuulo wa koca. h 26 Ako-
mbe iilume mwi tenti lya kukuma- ce amafuta ya mutuulo yonse pa
d Le 16:15
ninamo na Lesa. 17 Shimapepo 1Yo 2:1, 2
ciipailo nga filya fine oca amafu-
akatumpike umunwe wakwe mu ta ye lambo lya mutende; i kabili
mulopa kabili akausanse imiku 7 e Ukf 18:21
shimapepo akamufutileko ulube-
pa cinso ca kwa Yehova pa nta- mbu lwakwe, lyena akelelwa.
nshi ya nsalu g iyacingilila umupu- f Le 1:10, 11
27 “‘Nga ca kutila umo1 pa
tule wa mushilo. 18 Lyena shi- Le 6:25 bena Israele abembuka mu kuka-
mapepo akashinge umulopa umo Le 7:2 naishiba kabili aba no mulandu
ku nsengo sha ciipailo h icaba pa wa kucita cimo pa fyo Yehova
ntanshi ya kwa Yehova, mwi tenti g Le 9:8, 9 akaanya, j 28 nelyo nga aishiba
lya kukumaninamo na Lesa; kabi- Le 16:18 ukuti nabembuka, akalete akana
He 9:22
li umulopa uukashalapo akaupo- ka mbushi akakota akabula aka-
ngolwele pe samba lya ciipailo ca lema pa kuti kakabe umutuulo
h Le 8:15 wakwe uwa pa lubembu acitile.
mutuulo wa koca, icabela mupepi
no mwinshi we tenti lya kukuma- 29 Akabike iminwe pa mutwe wa
ninamo na Lesa. i 19 Akafumye- i Le 3:3-5 nama ya mutuulo wa pa lube-
mbu kabili bakaipaile apo bepai-
4:12 1 E kutila, imito ukwaleponena j Imp 15:27-29 la umutuulo wa koca. k 30 Shi-
amafuta ya fyo baletuula. 4:13, 14 mapepo akatumpike umunwe
1 Nalimo ili shiwi lipilibula abakalamba k Le 1:10, 11
abaleimininako ulukuta. Le 6:25 4:27 1 Nelyo “umweo uuli onse.”
UBWINA LEBI 4:31–5:10 180
wakwe mu mulopa wa mutuu- ICIPA. 4 akaba no mulandu pa cilubo ca-
lo wa pa lubembu kabili akau- a Le 4:25 kwe.
shinge ku nsengo sha ku cii- Le 8:15 2 “‘Nelyo umuntu1 nga aku-
Le 9:8, 9
pailo ca mutuulo wa koca, kabili He 9:22 mya icakowela icili conse, na-
umulopa uukashalapo akaupo- mpo nga citumbi ca nama mpa-
ngolwele pe samba lya ciipailo. a nga iyakowela, nangu citumbi ca
b Le 3:16
31 Akafumyemo amafuta yonse b citekwa icakowela, a nelyo citu-
nga filya fine afumya amafuta mbi ca fisenya ifyakowela, ninshi
c Le 3:3, 4
mu nama ye lambo lya mute- akowela kabili aba uwa mulandu
nde, c kabili shimapepo akayoce nangu ca kuti teshibe. 3 Nelyo
pa ciipailo pa kuti yakabe akace- d Le 1:10, 11 nga ca kuti umuntu mu kukanai-
na akasuma1 kuli Yehova; kabili shiba akumya conse icakowela b
shimapepo akamufutileko ulube- e Le 4:25 icingamukowesha, kabili aisai-
Le 16:18
mbu lwakwe, lyena akelelwa. shiba pa numa, ninshi nakowela.
32 “‘Lelo nga aleta akana ka 4 “‘Nelyo umuntu1 mu kuka-
f Ukf 29:13, 14
mpaanga pa kuti kakabe umutuu- Le 3:3, 4
naishiba asuswa ukulapa uku-
lo wakwe uwa pa lubembu, afwi- Le 6:12 ti akacita fimo, nampo nga fibi
le ukuleta akakota kabili akabu- Le 9:8, 10 nelyo fisuma, lelo aisaishiba pa
la akalema. 33 Akabike iminwe numa ukuti alisuswa ukulapa, ni-
yakwe pa mutwe wa nama ya mu- g Imp 15:28 nshi ali no mulandu.2c
tuulo wa pa lubembu, kabi- 1Yo 1:7
1Yo 2:1, 2
5 “‘Nga ca kuti ali no mula-
li bakaipaile apo bepaila lyonse  ndu muli cimo pali ifi, akayebe-
umutuulo wa koca pa kuti ika-
ICIPA. 5
lele ulubembu d acitile. 6 Afwile
be umutuulo wa pa lubembu. d ukuleta no mutuulo wa pa mula-
h Amp 29:24
34 Shimapepo akatumpike umu-  ndu kuli Yehova pa lubembu ulo
nwe wakwe mu mulopa wa mu- acitile. e Alingile ukuleta akana
Ku Kulyo
tuulo wa pa lubembu kabili ka mpaanga akakota nangu aka-
a Le 11:21-24
akaushinge ku nsengo sha ku cii- Le 17:15
na ka mbushi akakota, pa kuti
pailo ca mutuulo wa koca, e ka- Amg 14:8 kabe umutuulo wa pa lubembu.
bili umulopa uukashalapo akau- Lyena shimapepo akamufutileko
pongolwele pe samba lya ciipailo. b Le 12:2 pa lubembu lwakwe.
35 Akafumyemo amafuta yonse Le 13:3 7 “‘Nomba nga takwete
nga filya fine afumya amafuta mu Le 15:3
impaanga, akalete kuli Yehova
Imp 19:11
kana ka mpaanga akalume ake la- ifipele fibili nelyo utwana twa
mbo lya mutende, kabili shimape- nkunda tubili f pa kuti fikabe
po akayoce pa ciipailo ukulunda c Mt 5:33
umutuulo wa pa mulandu, icuni
pa mutuulo wa koca f uwa kwa Ye- cimo cikabe umutuulo wa pa lu-
hova; kabili shimapepo akamufu- d Imp 5:7
Am 32:5
bembu e lyo cimbi cikabe umu-
tileko pa lubembu lwakwe ulo aci- Amp 28:13 tuulo wa koca. g 8 Akafilete kuli
tile, lyena akelelwa. g 1Yo 1:9 shimapepo, na o akabalilepo

5 “‘Umuntu1 nga amona umu-

ntu umbi alebembuka nelyo e Le 7:1
ukutuula ica pa lubembu kabili
akaceke pa mukoshi wa ciko, lelo
naishibapo fimo kabili ilyo au- Le 14:2, 12 tafwile ukuputulako umutwe.
mfwa imbila ya kuti ashinine2h
Le 19:20, 21
Imp 6:12
9 Akasanse umulopa umo uwa
uwabembwike, lelo akana uku- mutuulo wa pa lubembu ku luba-
landa ulubembu ulo uyo muntu f Lk 2:24
li lwa ciipailo, lelo umulopa uu-
acitile, ninshi nabembuka kabili kashala akawitulwiile mwi samba
lya ciipailo. h Uyu, mutuulo wa
g Le 12:7, 8
4:31 1 Nelyo “aka kutalalika umutima.” Le 14:21, 22
kufuta pa lubembu. 10 Ifi fine
5:1 1 Nelyo “umweo nga wamona.” 2 Mu Le 15:13-15
ciHebere, “ishiwi lya kulapisha.” Nalimo 5:2 1 Nelyo “umweo nga wakumya.”
iyi yaleba ni mbila iyo balebila pa kula- h Le 1:4, 5
5:4 1 Nelyo “umweo.” 2 Nalimo aya
pisha uulufyenye nelyo kambone uwale- Le 7:2 amashiwi yalola mu kuti ninshi tafikili-
filwa ukuyashinina uubembwike. He 9:22 she umulapo.
181 UBWINA LEBI 5:11–6:7
e fyo akacite a na pa kutuula icu- ICIPA. 5 po cimo. a Akapeele shimapepo
ni ca bubili pa kuti cikabe umu- a Le 1:15-17 pa kuti shimapepo akatuule aka-
tuulo wa koca; kabili shimapepo na ka mpaanga kakabe umutuulo
akamufutileko ulubembu ulo aci- b Le 6:7
wa pa mulandu pa kuti akamufu-
tile, lyena akelelwa. b tileko ulubembu, b lyena akele-
11 “‘Lelo nga takwete ifipele lwa. c
c Ukf 16:36
fibili nelyo utwana twa nku- 17 “Umuntu1 nga abembuka,
nda tubili, akalete oma imo1c iya e kutila acita cimo pa fyo Yeho-
buunga bwapeleka pa kuti bu- d Le 4:26 va akaanya, nangu teshibe, umu-
kabe umutuulo wa pa lube- landu wena ninshi nakwata kabi-
mbu. Tafwile ukubikamo ama- e Le 2:10 li akakandilwa pa cilubo cakwe. d
futa nelyo ukubikamo ububani Le 7:1, 6 18 Akalete akana ka mpaanga
bwabuuta,pantu mutuulo wa pa akabula akalema kuli shimapepo
lubembu. 12 Akatwale kuli shi- f Le 6:14-16 ukulingana no mutengo wa mu-
mapepo, na shimapepo akabuu- 1Ko 9:13 tuulo wa pa mulandu. e Lyena shi-
lepo ulupi lumo pa kuti buke- mapepo akamufutileko icilubo
minineko umutuulo onse1 kabili g Le 10:17, 18 cakwe ico acitile mu kukanaishi-
akabufutumwine pa ciipailo uku- ba, e lyo akelelwa. 19 Uyu, mu-
lunda pa mutuulo wa kwa Yehova h Le 6:6
tuulo wa pa mulandu. Pantu cine
uwa pa mulilo. Uyu, mutuulo wa cine ali no mulandu kuli Yehova.”
pa lubembu. 13 Nga nacita ulu-
bembu lumo pali ishi, shimape-
po akamufutileko ulubembu lwa-
i Ukf 30:13
Le 27:25
6 Yehova akonkenyepo ukweba
Mose ati: 2 “Umuntu1 nga
 abembuka kabili akaana uku-
kwe, lyena akelelwa. d Ubuunga ba uwa cishinka kuli Yehova f pa
Ku Kulyo
ubukashalapo bukaba bwa kwa mulandu wa kuti abepa umu-
a Le 6:4, 5
shimapepo e nga filya fine ciba ku Le 22:14 ntu umbi pa cintu ico uyo mu-
mutuulo wa ngano.’” f Imp 5:6, 7 ntu aseekesha kuli ena, g nangu
14 Kabili Yehova aebele Mose amwibila nangu acenjesha umu-
ati: 15 “Umuntu1 nga tali ne ci- b Ukf 32:30 nankwe, 3 nelyo asanga icalu-
shinka kabili akowesha ifya mu- ba lelo abepa, kabili alapa ubu-
shilo fya kwa Yehova g mu ku- fi pa lubembu lwa musango
c Le 6:7
kanaishiba, akalete kuli Yehova Le 19:22 uyu ulo nalimo acitile, h ifi e
akana ka mpaanga akabula aka- fyo afwile ukucita: 4 Nga naci-
lema pa kuti kakabe umutuulo ta cimo pali ifi kabili ali no mu-
d Le 5:2
wa pa mulandu; h ukulingana no landu, afwile ukubwesha ico ai-
mutengo wapimwa uwa mashe- bile, ico acenjeshe umunankwe,
kele2 ya silfere kabili ukulinga- e Le 6:6
ico aseekeshiwe nangu icalubi-
na ne cipimo ce shekele ilya pa 
le ico asangile, 5 nelyo conse
cifulo ca kupepelapo.3i 16 Ka- ICIPA. 6
ico alapilepo ubufi, kabili afwile
bili akalipile icifuta mulandu f Imp 5:6 ukulipila icifuta mulandu icaku-
ica lubembu lwakwe ulwa kube- manina, i kabili pali cila mutengo
mbukila icifulo ca mushilo, kabi- g Ukf 22:7 wa pa fili 5 ifya cifuta mula-
li pali cila mutengo wa pa fili 5 Le 19:11 ndu akalundepo cimo. Akapeele
ifya cifuta mulandu akalunde- umwine pa bushiku cikeshibikwa
h Ukf 22:10, 11 ukuti ali no mulandu. 6 Kabili
5:11 1 Muli oma imo mwaleingila ifinge- Le 19:12 akalete kuli shimapepo akana ka
ngila mu cipe ica malita ukucilako pa- Ef 4:25
nono pali yabili. Moneni Ifyebo Fyalu- Ko 3:9 mpaanga akabula akalema uku-
ndwako pa B14. 5:12 1 Nelyo “bukabe lingana no mutengo wapimwa, e
bwa kwibukishishako umutuulo onse.” lyo shimapepo akakatuule kuli
i Le 5:15, 16
5:15, 17; 6:2 1 Nelyo “umweo.” 5:15 Imp 5:6, 7 Yehova pa kuti kakabe umutuu-
2 Ishekele lyalefina ukucilako panono lo wa pa mulandu. j 7 Shimape-
pa magramu 11. Moneni Ifyebo Fyalu- po akamufutileko umulandu ku
j Le 5:15
ndwako pa B14. 3 Nelyo “ishekele lya Le 7:1 cinso ca kwa Yehova, lyena ake-
mushilo.” Es 53:10 lelwa pali fyonse ifyo nalimo
UBWINA LEBI 6:8-26 182
acitile ifyalengele abe no mula- ICIPA. 6 mukate uushatutumuka. Bakalii-
ndu.” a a Le 5:18 le mu lubansa lwe tenti lya kuku-
8 Na kabili Yehova aebele maninamo na Lesa. a 17 Tekwe-
b Ukf 29:38-42
Mose ati: 9 “Eba Aarone na Imp 28:3
sha ukubikamo icitutumushi b pa
bana bakwe auti, ‘Ili e funde lya He 10:11 kupanga umukate. Umutuulo wa
mutuulo wa koca: b Umutuulo wa ngano e o nabapeelako pa mituu-
c Ukf 28:39
koca ukalaba pe shiko pa ciipai- Le 16:32 lo yandi iya pa mulilo. c Fya mu-
lo ubushiku bonse ukufika uluce- Ek 44:17 shilo nga nshi, d filya fine umu-
lo, kabili umulilo wa pa ciipailo tuulo wa pa lubembu no mutuulo
d Ukf 28:42
taulingile ukushima. 10 Shima- Ukf 39:27, 28 wa pa mulandu waba. 18 Aba-
pepo akafwale ica kufwala ca- na ba kwa Aarone bonse abaume
kwe c ica bushimapepo, akafwa- e Ukf 27:3 bakalelya. e Ici e cakaniko cabo
Le 1:16
le na ka kaputula ka mu kati d umuyayaya ku nkulo shenu ica
aka kufimba umubili wakwe. E f Le 16:23 pa mituulo ya kwa Yehova iya pa
lyo akakuse imito1e ya mutuulo Ek 44:19
mulilo. f Conse icakumya kuli iyi
wa koca iyo umulilo ocele pa cii- g Le 4:3, 12 mituulo cikaba ica mushilo.’”
pailo, kabili akaibike ku mbali ya 19 Yehova aebele Mose no
ciipailo. 11 Lyena akafuule ifya h Le 1:7
kuti: 20 “Uyu e mutuulo uo Aa-
Neh 13:30, 31
kufwala fyakwe, f akafwale fimbi rone na bana bakwe abaume ba-
kabili akafumishe imito pa nce- i Le 3:5, 16 kalatuula kuli Yehova pa bushiku
nde iya busaka kunse ya nkambi. g ubo shimapepo alesubwa: g oma
j Le 2:1
12 Umulilo ufwile ukutwalilila Imp 15:3, 4 imo1h iya buunga bwapeleka e
ukwaka pa ciipailo. Taufwile uku- mutuulo wa ngano i uo bakalatuu-
shima. Shimapepo akalebikapo k Le 2:2, 9
Le 5:11, 12 la, hafu bakaletuula ulucelo na
inkuni h cila lucelo, kabili akaleta- hafu imbi bakaletuula icungulo.
ntikapo no mutuulo wa koca, aka- l Le 2:3
21 Mukalesakanyamo amafuta
leocelapo i na mafuta ya malambo Le 5:13
Ek 44:29 bwino bwino no kupangamo utu-
ya mutende. 13 Umulilo ukale- 1Ko 9:13 paapaatu pa ca kocelapo. j Muka-
twalilila ukwaka pa ciipailo. Tau-  lemokaula utupaapaatu twa mu-
fwile ukushima. Ku Kulyo tuulo wa ngano e lyo mwatutuula
14 “‘Nomba ili e funde lya mu- a Le 10:12 pa kuti tuleletela Yehova aka-
tuulo wa ngano: j Imwe mwe cena akasuma.2 22 Shimapepo
bana ba kwa Aarone, muleutuu- b Le 2:11
uwasubwa uwamupyana pa bana
la ku cinso ca kwa Yehova pa c Imp 18:9 bakwe, k e o akatuule. Ili lifunde
ntanshi ya ciipailo. 15 Umo pa lya muyayaya. Ukaleba umutuu-
bana ba kwa Aarone akabuule- d Le 2:3, 10
lo uutuntulu uwa kocela Yeho-
po ubuunga ubwapeleka mu lupi e Imp 18:10 va. 23 Umutuulo onse uwa nga-
lwakwe ubwa mutuulo wa ngano
f Le 24:8, 9 no uwa kwa shimapepo ufwile
na mafuta yamo no bubani bwa-
ukuba uutuntulu. Tekwesha uku-
buuta1 bonse ubuli pa mu- g Ukf 30:30 ulya.”
tuulo wa ngano, kabili akafyo- He 5:1
cele pa ciipailo pa kuti fikaleleta 24 Kabili Yehova aebele Mose
akacena akasuma2 kuli Yehova
h Ukf 16:36 ati: 25 “Eba Aarone na bana
kabili fikaleimininako umutuulo i Ukf 29:1, 2
bakwe auti, ‘Ili e funde lya mu-
onse.3k 16 Aarone na bana ba- Ukf 29:40, 41 tuulo wa pa lubembu: l Mukepai-
kwe bakalye ifikashalapo. l Baka- Le 2:1 le Yehova ica kutuula umutuu-
Le 9:17
liile pa cifulo ca mushilo pantu Imp 28:4, 5
lo wa pa lubembu pa ncende
apo bepaila m ica kutuula umu-
6:10 1 E kutila, imito ukwalepone- j Le 2:5 tuulo wa koca. Uyu mutuulo wa
na amafuta ya nama baletuula. 6:15
Le 7:9
1Im 23:29
mushilo nga nshi. 26 Shimape-
1 Ububani fintu ifyabuuta ifyalefuma ku po uwatuula uyu umutuulo wa
fimenwa kabili ifyalenunkila bwino sana k Amg 10:6
nga bafyoca. 6:15, 21 2 Nelyo “aka ku- 6:20 1 Muli oma imo mwaleingila ifinge-
l Le 4:3
talalika umutima.” 6:15 3 Nelyo “fikabe ngila mu cipe ica malita ukucilako pano-
fya kwibukishishako umutuulo onse.” m Le 1:3, 11 no pali yabili.
183 UBWINA LEBI 6:27–7:18
pa lubembu e ukaulya. a Akaulii- ICIPA. 6 8 “‘Shimapepo nga atuulila
le pa cifulo ca mushilo, mu luba- a Le 10:17 umuntu umutuulo wa koca, umu-
nsa lwe tenti lya kukumaninamo Imp 18:9 kupo wa nama a ya mutuulo wa
Ek 44:29
na Lesa. b koca iyo atwele kuli shimapepo
b Ukf 27:9
27 “‘Conse icakumya umu- Le 6:14, 16
ukaba wakwe.
nofu wa mutuulo cikaba ica Ek 42:13 9 “‘Umutuulo onse uwa ngano
mushilo, kabili umulopa nga wa- c Le 6:14, 18 uo bapangila mu citofu nelyo uo
sabukila ku ca kufwala ca mu- Le 21:21, 22 bapangila mu cakusalwilamo, na-
Imp 18:10
ntu, mukacapile ico ica kufwala d Le 6:25
ngu pa ca kocelapo, b wa kwa shi-
umwa mushilo. 28 Nga mwaci- e Le 4:5 mapepo uwatuula uyo mutuulo.
pikila mu cipe ce bumba muka- Le 10:18 Ukaba wakwe. c 10 Lelo umu-
citobaule. Lelo nga mwacipikila Le 16:27 tuulo onse uwa buunga bwa
He 13:11
mu cipe ca mukuba, mukacikuu- ngano ubwasakanamo amafuta, d

se no kucisamfya mu menshi. nelyo ubushasakanamo e amafu-
ICIPA. 7
29 “‘Shimapepo onse umwau- ta ukaba wa bana baume bonse
f Le 5:6 aba kwa Aarone; bonse bakapo-
me, akalyeko. c Uyu, mutuulo wa Le 6:6
mushilo nga nshi. d 30 Lelo, ta- Le 14:2, 12 ke ifyalingana.
bafwile ukulya umulopa wa co Le 19:20, 21 11 “‘Nomba ili e funde lye la-
baletuula umutuulo wa pa lu- Imp 6:12 mbo lya mutende f ilyo umuntu
bembu ico batwele umulopa wa g He 9:22
engatuula kuli Yehova: 12 Nga
h Le 3:1, 2
ciko mwi tenti lya kukumanina- Le 5:9
atwala ilambo lya kutootela, g
mo na Lesa. e Bafwile ukoca uyu i Ukf 29:13, 14 akatwale no mukate uushatu-
mutuulo mu mulilo. Le 3:9, 17 tumuka uwasakanamo amafuta,

7 utumikate twayanguka utusha-

Le 4:8, 9
“‘Ili e funde lya mutuulo Le 8:18, 20
wa pa mulandu: f Uyu mutuu- tutumuka utwasubwako amafu-
j Le 3:3, 4
lo wa mushilo nga nshi. 2 Ba- ta, no mukate uwasakanamo
k Le 3:14-16
kaleipaila inama ya kutuula l Le 5:13
amafuta uo bapangila ubuunga
umutuulo wa pa mulandu apo Le 6:14, 16 bwapeleka ubo bakashile bwino.
bepaila inama ya kutuula umu- Imp 18:9 13 Akatwale umutuulo wakwe
tuulo wa koca, kabili umulo- m Le 2:3 pamo no mukate uwatutumuka e
n Le 6:25, 26 lyo na malambo yakwe aya mu-
pa waiko g bakausanse mu mbali
shonse isha ciipailo. h 3 Shima-
Le 14:13

tende aya kutootela. 14 Pali ifi
pepo1 akafumye amafuta yaiko akatwalepo cimo cimo ica pa mu-
Ku Kulyo
yonse, i kumo na ya ku muci- tuulo wakwe pa kuti cikabe
a Ukf 29:14 ica mushilo ica kwa Yehova; ci-
la, ayafimba amala, 4 ne mfyo Le 1:6
shibili na mafuta yashiko aya- b Le 6:20, 21
kaba ca kwa shimapepo uwasa-
ba mupepi no musana. Akafu- 1Im 23:29 nsa umulopa wa malambo ya
mye na mafuta ya kwi libu kumo c Le 2:3-7 mutende. h 15 Umunofu we la-
ne mfyo. j 5 Shimapepo akafyo- Imp 18:9 mbo lya kutootela ilya malambo
1Ko 9:13
cele pa ciipailo pa kuti fikabe yakwe aya mutende bakaulye pa
d Le 14:21
umutuulo wa kwa Yehova uwa pa e Le 5:11
bushiku bwine autuula. Ekasha-
mulilo. k Mutuulo wa pa mulandu. Imp 5:15 po nangu cimo ukufika ulucelo. i
6 Shimapepo onse umwaume f Le 3:1 16 “‘Nga ca kuti ilambo ilyo
akalyeko. l Umwa mushilo e mo Le 7:20 aletuula mutuulo wa mulapo j ne-
Le 22:21
bakaliile. Uyu mutuulo wa mu- 1Ko 10:16
lyo uwa kuitemenwa, k ninshi
shilo nga nshi. m 7 Ifunde lya g Le 22:29 bafwile ukulilya pa bushiku
kukonka pa kutuula umutuulo 2Im 29:31 alituula, kabili ifyashalapo kuti
wa pa lubembu, e lya kukonka na h Le 6:25, 26 bafilya ubushiku bukonkelepo.
pa kutuula umutuulo wa pa mu- Le 10:14 17 Lelo ifyashalapo pe lambo
Imp 18:8
landu; shimapepo uwatuula ici- i Le 22:29, 30
nga fyafika na pa bushiku bwale-
futa mulandu, n e ukaba umwine j Le 22:21
nga shitatu, bakafyoce mu muli-
wa nama. k Le 22:23 lo. l 18 Nomba nga balya ilambo
Amg 12:5, 6 lyakwe ilya mutende pa bushiku
7:3 1 Kuti paba no kuti uuletuula. l Le 19:5, 6 bwalenga shitatu, uwatuula ilyo
UBWINA LEBI 7:19–8:3 184
ilambo takapokelelwe. Ilambo ICIPA. 7 31 Shimapepo akocele amafuta
lyakwe tabakalipende; likaba ica a Le 19:7, 8 pa ciipailo, a lelo icisao cikabe
bunani, kabili umuntu1 uwalyako b Imp 19:20 ca kwa Aarone na bana bakwe
akaba no mulandu. a 19 Umuno- c Le 12:2, 4 abaume. b
fu uo bakumya ku cakowela co- d Le 11:21-24 32 “‘Mukalepeela shimapepo
nse tabalingile uku-ulya. Bakao- Amg 14:7 ukuulu kwa ku kulyo pa kuti ku-
ce fye mu mulilo. Lelo umuntu e Le 11:10 kaleba icipande ca mushilo ica
uwasanguluka kuti alya umunofu Amg 14:10 pa malambo yenu aya mute-
uwasanguluka. f Le 3:16, 17 nde. c 33 Umwana mwaume uwa
20 “‘Nomba umuntu1 uwako- Le 4:8-10
1Sa 2:16, 17
kwa Aarone uwatuula umulopa
wela nga alyako ilambo lya mute- wa malambo ya mutende na ma-
g Ukf 22:31
nde ilya kwa Yehova, uyo muntu1 Le 17:15 futa, e ulingile ukusenda d ukuu-
afwile ukwipaiwa. b 21 Umu- h Ukt 9:4 lu kwa ku kulyo. 34 Pantu ici-
ntu1 nga akumya kuli conse ica- Le 3:17 sao ica mutuulo wa kusunsha no
kowela, nampo nga muntu uwa- Le 17:10 kuulu kwa cipande ca mushilo
Amg 12:16
kowela, c nelyo inama iyakowela, d 1Sa 14:33 nimpoka ku bena Israele, pa ma-
nangu conse ica bunani icakowe- Imi 15:20, 29 lambo yabo aya mutende, kabi-
la, e kabili alyako ilambo lya mu- i Le 17:14 li napeela shimapepo Aarone na
tende ilya kwa Yehova, uyo mu- j Le 3:1 bana bakwe abaume. Ili lifunde
ntu1 afwile ukwipaiwa.’” k Le 3:3 lya muyayaya ilyo abena Israele e
22 Yehova aebele Mose no l Ukf 29:24 balingile ukulakonka.
kuti: 23 “Eba abena Israele Le 8:25-27 35 “‘Ici e cipande ca mushilo
auti, ‘Mwilalya amafuta yonse f Le 9:21
icafumine pa mutuulo wa kwa Ye-
aya ng’ombe iilume nelyo 
hova uwa pa mulilo icifwile uku-
aya kana ka mpaanga akalume Ku Kulyo ba ica bashimapepo, e kutila Aa-
nangu aya mbushi. 24 Amafu- a Le 3:3-5 rone na bana bakwe abaume, pa
ta ya nama iyo mwasanga nai- b Le 8:29 bushiku babapeele umulimo wa
fwa na mafuta ya nama baipaya c Ukf 29:27, 28 kuba bashimapepo ba kwa Ye-
ku nama ibiye kuti mwayabomfya Le 10:14
hova. f 36 Yehova apeele abena
ku mulimo onse uo mulefwaya, Imp 6:20
d Amg 18:3
Israele ifunde lya kuti balingile
lelo tekwesha ukulya ayo amafu- ukupeela bashimapepo ici icipa-
ta. g 25 Pantu onse uwalya ama- e Le 10:14
nde ca mushilo pa bushiku aba-
futa aya nama iyo atwele pa kuti f Ukf 28:1
subile. g Ili e funde bafwile ukula-
ibe umutuulo wa kwa Yehova uwa Ukf 29:4, 7
Ukf 40:13 konka mu nkulo shabo shonse.’”
pa mulilo, afwile ukwipaiwa. 37 Ili e funde lya mutuulo wa
g Ukf 40:15
26 “‘Tamufwile ukulya umu- Le 8:12 koca, h umutuulo wa ngano, i umu-
lopa h wa cuni nelyo uwa na- h Le 6:9 tuulo wa pa lubembu, j umutuulo
ma, konse uko mukalaikala. i Le 2:1 wa pa mulandu, k ilambo lya pa ku-
27 Umuntu1 onse uwalya umulo- Le 6:14
peela bamo bushimapepo l ne la-
pa afwile ukwipaiwa.’” i j Le 6:25 mbo lya mutende, m 38 nga filya
28 Kabili Yehova aebele Mose k Le 5:6 fine Yehova aebele Mose pa Lu-
ati: 29 “Eba abena Israele auti, Le 7:1
pili lwa Sinai n pa bushiku aebele
‘Onse uuletwala ilambo lya mute- l Ukf 29:1
abena Israele ukutwala imituulo
nde kuli Yehova e katwala ilambo Le 6:20
yabo kuli Yehova mu matololo ya
lyonse kuli Yehova. j 30 Akatwa- m Le 3:1
Sinai. o
le mu minwe amafuta k pamo ne n Ukf 34:27
cisao1 pa kuti fikabe umutuu-
lo wa kwa Yehova uwa pa muli-
o Le 1:2
 8 Yehova akonkenyepo ukweba
Mose ati: 2 “Senda Aarone
lo, kabili akausunshe uku no ku, ICIPA. 8 na bana bakwe abaume, p ifya ku-
pa kuti ukabe umutuulo wa ku- p Ukf 28:1
fwala, q amafuta ya kusubilako, r
sunsha l ku cinso ca kwa Yehova. q Ukf 28:4
ing’ombe iilume iya kutuula umu-
Ukf 39:33, 41 tuulo wa pa lubembu, impaanga
7:18, 20, 21 1 Nelyo “umweo.” 7:27 r Ukf 30:23-25 ishilume shibili no museke wa
1 Nelyo “umweo onse.” 7:30 1 Icisao ci- Ukf 40:15 mikate iishatutumuka, s 3 kabili
fuba ca nama. s Ukf 29:1, 2 webe no lukuta lonse lulongane
185 UBWINA LEBI 8:4-23
pa mwinshi we tenti lya kukuma- ICIPA. 8 14 E lyo aletele ing’ombe iilu-
ninamo na Lesa.” a Ukf 29:4 me iya mutuulo wa pa lubembu
4 Lyena Mose acitile ifyo Ye- Ukf 40:12 kabili Aarone na bana bakwe
hova amwebele, kabili ulukuta abaume babikile iminwe yabo
lwalilongene pa mwinshi we te- b Ukf 28:39 pa mutwe wa ng’ombe ya mu-
nti lya kukumaninamo na Lesa. tuulo wa pa lubembu. a 15 Mose
5 Nomba Mose aebele ulukuta c Ukf 39:27, 29 aipeye ing’ombe, kabili atumpii-
ati: “Ifi e fyo Yehova atwebe- ke umunwe wakwe mu mulopa b
le ukucita.” 6 E ico Mose d Ukf 39:22 e lyo aushinga ku nsengo sha
apalamike Aarone na bana ba- ku ciipailo mu mbali shonse kabi-
e Ukf 28:6 li alisangulwile iciipailo ku lube-
kwe abaume kabili alibasambile
Ukf 39:2 mbu. Lelo umulopa uwashelepo
mu menshi. a 7 Pa numa afwiki- awitiile mwi samba lya ciipailo
le Aarone umwingila, b amukaka f Ukf 28:8 pa kuti acisangulule kabili atuu-
umushipi wa nsalu uukalamba c Ukf 29:5 lilepo ilambo lya cifuta mulandu.
mu musana, amufwika ica kufwa- Ukf 39:20
16 Kabili Mose abuulile amafu-
la cabula amaboko, d kabili amu- ta yonse ayali ku mala, amafu-
fwika efode e no kumukakisha g Ukf 28:15 ta ya kwi libu, ne mfyo shibili
Ukf 39:9
umushipi uukalamba uwapiku- na mafuta ya shiko no kufyocela
lwa f uwa pali efode mu musana. pa ciipailo. c 17 Lyena ing’ombe
8 E lyo amufwikile itumba lya pa h Ukf 28:30
iilume, kumo no mukupo waiko
cifuba g kabili abikilemo Urimu na no munofu waiko na mafi yaiko
Tumimu. h 9 Lyena amupombe- i Ukf 29:6
Ukf 39:27, 28
afyocelele kunse ya nkambi, d nga
le insalu ku mutwe, i kabili abikile filya fine Yehova amwebele.
pa ntanshi ya iyi insalu akalilata j Ukf 28:36 18 Nomba Mose aletele
akabeeka aka golde, akaali icishi- Ukf 39:30 impaanga iilume iya kutuula
bilo ca mushilo ica kuipeela, j nga umutuulo wa koca. Kabili Aaro-
filya fine Yehova amwebele. k Ukf 30:26-28 ne na bana bakwe abaume babi-
10 E lyo Mose abuulile amafu- kile iminwe pa mutwe wa mpaa-
ta ya kusubilako no kusuba l Ukf 29:4, 7 nga. e 19 Lyena Mose aipeye
itenti lya mushilo na fyonse Ukf 30:30 impaanga iilume kabili asanshile
ifyalimo k kabili alifisangulwile. Ukf 40:13 umulopa mu mbali shonse isha
11 Pa numa asanshile amafuta
Le 21:10
Am 133:2
ciipailo. 20 Aputawile impaa-
yamo pa ciipailo imiku 7 kabi- nga mu fipimfya fipimfya, kabili
li asubile ne ciipailo ne fipe fya m Ukf 28:40
Mose aocele umutwe ne fipimfya
ciko fyonse ne ca kubikamo ame- Ukf 29:8, 9 na mafuta.1 21 Asamfishe ama-
 la na molu, kabili Mose aocele
nshi ya kusamba ne ca kuciteka-
impaanga iilume yonse pa ciipai-
po pa kuti afisangulule. 12 Na Ku Kulyo
lo. Wali mutuulo wa koca uwa ku-
pa kulekelesha aitulwilile amafu- a Ukf 29:10-14
Le 4:3, 4 leta akacena kasuma.1 Wali mu-
ta ya kusubilako yamo pa mutwe Le 16:6 tuulo wa kwa Yehova uwa pa
wa kwa Aarone pa kuti alebomba mulilo, nga filya fine Yehova
umulimo wa mushilo. l b He 9:21, 22 amwebele.
13 Lyena Mose apalamike 22 Lyena aletele impaanga ii-
abana ba kwa Aarone kabili aba- c Le 4:8, 9 lume iyalenga bubili iya kutuula
fwikile imingila, abakaka imishi- pa kubika Aarone na bana bakwe
pi mu misana abapomba ne nsa- d Le 4:11, 12 pali bushimapepo. f Kabili Aaro-
lu1 ku mutwe, m ukulingana ne Le 16:27 ne na bana bakwe abaume babi-
fyo Yehova amwebele. kile iminwe pa mutwe wa mpaa-
e Ukf 29:15-18 nga. g 23 Mose aipeye impaanga
8:13 1 Iyi insalu baleipomba ku mutwe Le 1:4 iilume kabili abuulilepo umulopa
wa bashimapepo e lyo yaba kwati kaso- aushinga pa kalebelebe ka kutwi
te. Ifyo balepomba iyi insalu fyalipuse- f Le 8:33
ne ne fyo balepomba insalu ya kwa shi- 8:20 1 E kutila, “amafuta ya ku mfyo.”
mapepo mukalamba. g Ukf 29:19, 20 8:21 1 Nelyo “aka kutalalika umutima.”
UBWINA LEBI 8:24–9:3 186
kwa kwa Aarone ukwa ku kulyo ICIPA. 8 kabili asanshile Aarone ne fya
na pa cikumo ca ku kulyo na pa a Ukf 24:6 kufwala fyakwe na bana bakwe
cikondo icikalamba ica ku kulyo. abaume ne fya kufwala fyabo. E
24 Lyena Mose apalamike abana fyo asangulwile Aarone ne fya
ba kwa Aarone kabili ashingile b Ukf 29:22-25 kufwala fyakwe na bana bakwe a
umulopa umo pa tulebelebe twa ne fya kufwala fyabo. b
matwi yabo aya ku kulyo na pa 31 Lyena Mose aebele Aarone
fikumo fya ku kulyo na pa fiko- c Le 2:4 na bana bakwe abaume ati: “Ipi-
ndo ifikalamba ifya ku kulyo; lelo kileni c inama pa mwinshi we te-
umulopa washelepo Mose ausa- nti lya kukumaninamo na Lesa,
nshile mu mbali shonse isha cii- d Ukf 29:1, 2
kabili e po muiliile no muka-
pailo. a te uuli mu museke,1 nga filya
25 E lyo abuulile amafuta, e fine Lesa anjebele ukuti, ‘Aaro-
e Le 7:29, 30
kutila amafuta ya ku mucila, ama- ne na bana bakwe abaume e
futa yonse ayafimba amala, ama- bo bakalye.’ d 32 Nga kwashala
futa ya kwi libu, imfyo shibili f Ukf 29:26, 27
inama no mukate, mukafyoce. e
na mafuta ya shiko no mwendo Le 7:34, 35 33 Pa nshiku 7 mwikafuma pa
wa ku kulyo. b 26 Mu museke wa mwinshi we tenti lya kukumani-
mukate uushatutumuka uwali pa namo na Lesa, mpaka inshiku sha
cinso ca kwa Yehova, abuulile- g Ukf 30:30 kumubika pali bushimapepo shi-
mo umukate umo uwabulungana  kapwe, pantu pa kumupeela ama-
uushatutumuka c no mukate umo Ku Kulyo ka ya kuba bashimapepo f cika-
uwasakanamo amafuta d no muka- a Imp 3:2, 3 senda inshiku 7. 34 Ifi twacita
te umo uwapaapaatala. Lyena au- lelo, e fyo Yehova anjebele uku-
bikile pa mafuta na pa mwendo ti tukacite pa kumufutilako ime-
wa ku kulyo. 27 Pa numa fyo- b Ukf 29:21 mbu. g 35 Pa nshiku 7 h akasuba
nse afibikile mu minwe ya kwa no bushiku, muleikala pa mwi-
Aarone na mu minwe ya bana nshi we tenti lya kukumaninamo
bakwe abaume e lyo alafisunsha c Le 6:28 na Lesa, kabili mulekonka fyonse
uku no ku pa kuti fibe umutuu- ifyo Yehova amweba i pa kuti mwi-
lo wa kwa Yehova uwa kusunsha. fwa; pantu e fyo anjebele.”
d Ukf 29:31, 32
28 Lyena Mose afibuulile mu mi- 1Ko 9:13 36 Kabili Aarone na bana ba-
nwe yabo no kufyocela pa ciipai- kwe abaume bacitile fyonse ifyo
lo pa muulu wa mutuulo wa koca. Yehova abebele ukupitila muli
Fyali e lambo lya kuleta akace- e Ukf 29:34 Mose.

9
na kasuma1 ilya pa kubika Aaro- Pa bushiku bwalenga 8, j
ne na bana bakwe pali bushima- Mose aitile Aarone na bana
pepo. Uyu, mutuulo wa pa mulilo f Ukf 29:30, 35 bakwe na bakalamba ba bena
uwa kwa Yehova. Imp 3:2, 3
Israele. 2 Aebele Aarone ati:
29 Mose abuulile icisao1 ca “Buula ing’ombe iilume iinono
mpaanga iilume kabili alicisu- ibe umutuulo wa pa lubembu k
g Ukf 29:36
nshishe uku no ku pa kuti cibe Le 17:11 ne mpaanga iilume ibe umutuulo
umutuulo wa kusunsha kuli Ye- wa koca, shonse ishabula akale-
hova. e Ici icisao ca mpaanga iyo ma, kabili ushituule kuli Yehova.
batuulile pa kubika Aarone na h Ukf 29:37 3 Lelo webe abena Israele auti,
bana bakwe pali bushimapepo, e ‘Buuleni imbushi iilume ibe umu-
cali ica kwa Mose nga filya fine tuulo wa pa lubembu ne ng’o-
Yehova amwebele. f i Imp 1:53 mbe iyana ne mpaanga iilume,
30 Kabili Mose abuulile ama-  shonse isha mwaka umo, ishabu-
futa yamo aya kusubilako g no ICIPA. 9 la akalema, shibe umutuulo wa
mulopa umo uwali pa ciipailo, j Le 8:35
8:31 1 Mu ciHebere balilundapo na ma-
8:28 1 Nelyo “aka kutalalika umutima.” shiwi ya kuti umuseke wa kubomfya pa
8:29 1 Icisao cifuba ca nama. k Le 4:3 kubika umuntu pali bushimapepo.
187 UBWINA LEBI 9:4-24
koca, 4 kabili ing’ombe iilume ICIPA. 9 15 Lyena atuuliile abantu
ne mpaanga iilume shibe amala- a Le 3:1 umutuulo. Abuulile imbushi ya
mbo ya mutende a aya kutuulila mutuulo wa pa lubembu lwa ba-
b Le 2:4 ntu no kuipaya kabili ali-ituulile
Yehova, no mutuulo wa buunga Le 6:14
bwa ngano b uwasakanamo ama- pa kuti ibe umutuulo wa pa lu-
futa, pantu buno bushiku Yeho- c Ukf 29:43 bembu nga filya fine acitile ku
va alemoneka kuli imwe.’” c mutuulo wa ntanshi. 16 Kabili
d Ukf 16:10
5 E ico batwele ifyo Mose Ukf 24:16
atuulile umutuulo wa koca uku-
abebele pa ntanshi ye tenti lya Ukf 40:34 lingana ne fyo alingile ukucita pa
kukumaninamo na Lesa. Lye- kutuula umutuulo wa koca. a
na ulukuta lonse lwalipaleme no
e Le 4:3 17 Lyena atuulile umutuulo
kwiminina pa cinso ca kwa Yeho- f He 7:27 wa ngano, b abuulilepo ulupi no
va. 6 Kabili Mose abebele ati: kuocela pa ciipailo, ukulunda pa
“Ifi e fyo Yehova alefwaya muci- g He 5:1-3 mutuulo wa koca uwa lucelo. c
te pa kuti mumone ubukata bwa h Le 16:33
18 Pa numa Aarone aipeye
kwa Yehova.” d 7 Lyena Mose ing’ombe iilume ne mpaanga iilu-
aebele Aarone ati: “Palama ku i Le 4:3, 4 me pa kuti shibe ilambo lya
ciipailo no kutuula umutuulo mutende ilya bantu. Lyena aba-
j He 9:22
obe uwa pa lubembu e no mutuu- na bakwe bamupeele umulopa
lo obe uwa koca, no kuifutila k Le 4:7 e lyo ausansa mu mbali shonse
umulandu we mwine f kabili ufu- Le 8:14, 15 isha ciipailo. d 19 Lelo ifipimfya
tileko na ba mu ng’anda yobe; e fya mafuta ifya ng’ombe iilume, e
l Le 4:8-10
lyo utuule umutuulo wa bantu, g umucila uwanona uwa mpaanga
kabili ubafutileko, h nga filya fine m Le 4:11, 12 iilume, amafuta ayafimba ifya
Yehova alandile.” He 13:11 mu mala, imfyo na mafuta ya kwi
8 Ilyo line fye Aarone apale- libu, f 20 abana ba kwa Aarone
n Le 1:5
 babikile ifipimfya fya mafuta pa
me ku ciipailo no kwipaya umwa-
fisao,1 e lyo aocela ifipimfya fya
na wa ng’ombe uwa mutuulo Ku Kulyo
mafuta pa ciipailo. g 21 Lelo Aa-
wa pa lubembu lwakwe. i 9 Lye- a Le 1:3
rone asunshishe ifisao no mwe-
na abana baume aba kwa Aaro- Le 6:9
ndo wa ku kulyo uku no ku, pa
ne bamuleteele umulopa j e lyo b Le 2:1, 11, 13 cinso ca kwa Yehova, nga filya
atumpikamo umunwe wakwe, au- fine Mose alandile. h
shinga na ku nsengo sha ku cii- c Ukf 29:39
22 Lyena Aarone aimishe
pailo, kabili umulopa uwashele-
d Le 3:1, 2 amaboko ayalosha ku bantu e lyo
po aupongolwelele mwi samba
abapaala, i kabili afumine pa cii-
lya ciipailo. k 10 Aocele amafu- e Le 3:3, 4
pailo pa numa ya kutuula umu-
ta pa ciipailo ne mfyo na mafu- tuulo wa pa lubembu no mutuulo
f Le 3:9, 10
ta ya kwi libu aya mutuulo wa wa koca na malambo ya mutende.
pa lubembu, nga filya fine Ye- g Le 7:29-31 23 Na mukulekelesha Mose na
hova aebele Mose. l 11 Kabili ai- Aarone baingile mwi tenti lya ku-
leocela inama ya mutuulo no mu- h Ukf 29:27, 28
kumaninamo na Lesa kabili ilyo
kupo kunse ya nkambi. m i Imp 6:23-27 bafumine bapaalile abantu. j
12 Lyena Aarone aipeye ina- Amg 10:8 E lyo abantu bonse bamwe-
ma ya mutuulo wa koca, kabili Amg 21:5
ne ubukata bwa kwa Yehova, k
1Im 23:13
abana bakwe bamupeele umulo- 24 kabili umulilo wafumine kuli
pa e lyo ausansa mu mbali sho- j 2Sa 6:18 Yehova l no koca umutuulo wa
nse isha ciipailo. n 13 Bamupee- 2Im 6:3
koca ne fipimfya fya mafuta ifyali
le ifipimfya fya mutuulo wa koca k Le 9:6 pa ciipailo. Ilyo abantu bamwene
kumo no mutwe, kabili afyoce- ifi fyonse, batampile ukupunda
le pa ciipailo. 14 Kabili asamfi- l Aba 6:21 pa mulandu wa kuti balipapile ka-
she amala ne myendo no kufyo- 1Im 21:26
bili bawile ubukupeme. m
cela kumo no mutuulo wa koca m 1Is 18:38, 39
pa ciipailo. 2Im 7:1, 3 9:20 1 Icisao cifuba ca nama.
UBWINA LEBI 10:1-18 188

10 Pa numa abana ba kwa Aa-

rone, Nadabu na Abihu, a
ICIPA. 10
a Ukf 6:23
lo ne cishili ca mushilo, icako-
wela ne casanguluka, a 11 na pa
cila muntu abulile ica kubikamo 1Im 24:2 kuti mulesambilisha abena Israe-
umulilo abikamo no mulilo no le fyonse ifyo Yehova abebele
bubani. b Lyena batampile uku- b Ukf 30:34, 35 ukupitila muli Mose.” b
Le 16:12
tuulila Yehova umutuulo wa pa 12 Lyena Mose aebele Aaro-
mulilo uo bashalingile ukutuula, c ne na bana bakwe abaume aba-
c Ukf 30:9
uo ashabebele. 2 Ilyo line, umu- Le 10:9 shelepo, Eleasari na Itamari ati:
lilo wafumine kuli Yehova no ku- Le 16:1, 2 “Buuleni umutuulo wa ngano
boca, d kabili bafwilile pa cinso uwashele pa mituulo ya pa muli-
ca kwa Yehova. e 3 Lyena Mose d Imp 16:35 lo iya kwa Yehova, mu-uliile mu-
aebele Aarone ati: “Yehova ala- pepi ne ciipailo, c kabili mu-ulye
ndile ati, ‘Abapalama kuli ine f e Imp 26:61 uushatutumuka pantu wa mushi-
bafwile ukulaibukisha ukuti ndi lo nga nshi. d 13 Mufwile uku-
wa mushilo, kabili nkacindikwa f Ukf 19:22 uliila pa cifulo ca mushilo, e pa-
pa menso ya bantu bonse.’” Awe ntu mutuulo wa kwa Yehova
Aarone aikele fye tondolo. g Ukf 6:18 uwa pa mulilo uo akupeela ka-
4 E ico Mose aitile Mishaele bili uo apeela abana bobe, ifi e
na Elsafani, abana baume ba kwa h Le 21:10 fyo anjebele. 14 Kabili iwe na
Usiele, g wishi mukalamba wa bana bobe abaume na bana
kwa Aarone, no kubeba ati: “Ise- i Ukf 28:41 bobe abanakashi f mukaleliila ici-
ni kuno, fumyeni balupwa lwenu Le 8:12 sao ca mutuulo wa kusunsha
Le 21:11, 12 no kuulu kwa cipande ca mushi-
pa ncende ya mushilo, batwaleni
kunse ya nkambi.” 5 Awe balii- lo g umwa busaka, pantu niwe na
j Ek 44:21 bana bobe abaume apeela ifi fi-
le no kubafumyapo ninshi naba- 
fwala ne mingila, babatwala na pande fya malambo ya mutende
Ku Kulyo aya bena Israele. 15 Bakulale-
kunse ya nkambi, nga fintu Mose a Ek 44:23 tela pamo ukuulu kwa ca mushi-
abebele.
lo ne cisao ca mutuulo wa kusu-
6 Lyena Mose aebele Aarone b Amg 33:10 nsha no mutuulo wa pa mulilo
na bana bakwe bambi, Eleasa- 2Im 17:8, 9
uwa fipimfya fya mafuta, pa kuti
ri na Itamari ati: “Mwilekelesha Neh 8:7, 8
fibe umutuulo wa kusunsha uku
Mal 2:7
umushishi wenu, kabili mwilepu- no ku, pa cinso ca kwa Yehova;
la ifya kufwala fyenu, h pa kuti kabili ici e cipande ico iwe na
c Le 6:14, 16
mwifwa na pa kuti Lesa e fu- bana bobe abaume abo uli nabo h
lilwa ulukuta lonse. Bamunyine- mukalapeelwa, nga filya fine Ye-
d Le 21:22
nwe aba mu ng’anda ya kwa hova alandile.”
Israele e balaloosha abo Yeho- 16 Kabili Mose alifwaile sana
e Le 6:26
va epeye ku mulilo. 7 Tamufwi- Imp 18:10 imbushi ya mutuulo wa pa lube-
le ukufuma pa mwinshi we tenti mbu, i lelo asangile ukuti baliyo-
lya kukumaninamo na Lesa. Nga f Le 22:13 cele kale. E ico akalipiile Elea-
mwafumapo mulefwa, pantu Ye- Imp 18:11
sari na Itamari, abana baume
hova alimusuba.” i E ico bacitile ba kwa Aarone abashelepo ati:
nga fintu Mose abebele. g Ukf 29:26-28 17 “Cinshi ico mushaciliila umu-
8 Lyena Yehova aebele Aa- Le 7:31, 34
Le 9:21 tuulo wa pa lubembu pa cifu-
rone ati: 9 “Ilyo ushilaingila lo ca mushilo, j apo uyu mutuu-
mwi tenti lya kukumaninamo na h 1Ko 9:13 lo wa mushilo nga nshi kabili
Lesa, j wilanwa umwangashi na- nimwe apeele pa kuti mufumye-
ngu ubwalwa, iwe na bana bobe i Le 9:3, 15 po ulubembu lwa lukuta kabili
abaume abali pamo na iwe, pa mubafutileko umulandu pa ci-
kuti mwikafwa. Ili lifunde ilyo j Le 6:25, 26 nso ca kwa Yehova? 18 Mone-
iwe na bakatuntuka muli iwe Ek 44:29 ni! Umulopa wa uko tabaulete-
mulingile ukulakonka. 10 E pa le mu kati ka cifulo ca mushilo. k
kuti mulelekanya ica mushi- k Le 6:29, 30 Mwacilinga ukuliila umutuulo pa
189 UBWINA LEBI 10:19–11:27
cifulo ca mushilo, nga filya fine ICIPA. 10 lefimona ukuti fya bunani, kabili
Lesa anjebele.” 19 Aarone ae- a Le 9:8, 12 mwilalya, a kabili ifyafwa mulefi-
bele Mose ati: “Moneni! Lelo na-  mona ukuti fya bunani. 12 Co-
batuula umutuulo wabo uwa pa ICIPA. 11 nse ica mu menshi icishakwata
lubembu no mutuulo wabo uwa b Amg 14:4-6 utulebelebe na mamba muleci-
koca pa cinso ca kwa Yehova, a Ek 4:14 mona ukuti ca bunani.
lelo ifi fyacicitikila ine. Bushe 13 “‘Ifyuni ifyo mufwile uku-
nga nacilya umutuulo wa pa lu- lamona ukuti fya bunani kabi-
bembu lelo, Yehova nga acite- li ifyo mushifwile ukulalya ni fi:
c Amg 14:7, 8
mwa?” 20 Ilyo Mose aumfwile kapumpe, b inkwashi, ikubi c lya-
ifyo Aarone amwebele, alishibe fiita, 14 pungwa wakashika na
icalengele bacite ifi. bapungwa bafiita aba misango
yonse, 15 bamwankole ba misa-
11 Lyena Yehova aebele Mose
na Aarone ati: 2 “Ebe-
d Amp 30:26
ngo yonse, 16 mwakatala, ici-
pululu, katotwe, inkoshi sha
ni abena Israele amuti, ‘Pa fya
mweo fyonse ifya pano isonde,1 misango yonse, 17 akapululu,
ifi e fyo mwingalya: b 3 Inama e Es 65:4 inondo, icipululu ca matwi aya-
yonse iya mabondo ayalepuka
Es 66:3, 17 tali, 18 ishipi, mukanga, ikubi,
pabili kabili iibukula insaku, e yo 19 kabaso, imisango yonse iya
mulelya. nkooba, puupuute na kasusu.
20 Ifisenya1 fyonse ifyakwata
4 “‘Lelo inama ishibukula f Imi 10:14
amapindo ifyendela ku molu 4
insaku nelyo isha mabondo isho
mulefimona ukuti fya bunani.
mushifwile ukulalya ni shi: inga-
mila, pantu ilabukula insaku 21 “‘Pali fyonse ifisenya ifya-
lelo tayalepuka amabondo pabi- g Amg 14:9, 10 kwata amapindo ifyendela ku
 molu 4, ifyo mwingalya fye fintu
li. Muleimona ukuti yalikowela. c
Ku Kulyo fyakwata amolu ya kutolaukila-
5 Pati d na o mwilalya, pantu na-
a Amg 14:3 ko ayalepa ukucila aya kwendela-
ngu ca kuti alabukula insaku,
ko. 22 Ifyo mwingalya ni fi: ma-
talepuka amabondo. Mulemumo-
kanta iyalekanalekana, d inyense
na ukuti alikowela. 6 Na kalu-
ne nshonkonono. 23 Ifisenya fi-
lu mwilalya, pantu nangu ca b Yb 39:27, 30 mbi ifyakwata amapindo, ifya
kuti alabukula insaku, talepu- molu 4, mulefimona ukuti fya
ka amabondo. Mulemumona uku- bunani. 24 Ifi kuti fyamukowe-
ti alikowela. 7 Inkumba e nayo sha. Onse uwakumya ku cifwile
mwilalya, pantu nangu ca kuti c Amg 14:12-19
pali ifi, akaba uwakowela ukufi-
yalilepuka amabondo pabili, tai- ka icungulo. e 25 Onse uwase-
bukula insaku. Muleimona ukuti nda icafwa pali ifi akawashe
yalikowela. 8 Ishi nama mwila- ifya kufwala fyakwe, f kabili aka-
d Mt 3:4
lya, ne fitumbi fya shiko mwi- Mko 1:6 ba uwakowela ukufika icungulo.
lakumyako. Muleshimona ukuti 26 “‘Inama yonse iyalepuka
shalikowela. f panono amabondo kabili iishibu-
9 “‘Pa fya mu menshi fyonse, kula insaku, muleimona ukuti ya-
ifyo mwingalya ni fi: Conse ica- e Le 14:46, 47
likowela. Onse uwaikumya akaba
Le 15:8
kwata utulebelebe na mamba, na- Le 17:15 uwakowela. g 27 Ica mweo co-
mpo nga ca muli babemba nelyo Le 22:4-6 nse ica mabutu1 pa fya mweo
nga ca mu mimana, kuti mwalya. g fyonse ifyendela ku molu 4, mu-
10 Lelo conse ica muli babemba lecimona ukuti calikowela. Onse
na mu mimana icishakwata utu- uwakumya icitumbi ca ifi ifya
lebelebe na mamba, fyonse ifise- f Le 14:2, 8
Le 15:2, 5 mweo akaba uwakowela ukufika
nya mu menshi, kabili fyonse ifya Imp 19:10
mweo ifya mu menshi, mulefi- 11:20 1 Nelyo “ifishishi fya misango yo-
mona ukuti fya bunani. 11 Mu- nse.” 11:27 1 Ifya mweo ifya mabutu ni
nama pamo nga, inkalamo, bere ne mi-
11:2 1 Nelyo “ifyenda pa mushili.” g Amg 14:7, 8 mbulu.
UBWINA LEBI 11:28–12:4 190
icungulo. 28 Uwasenda icitu- ICIPA. 11 icitumbi caiko akaba uwakowe-
mbi ca ifi ifya mweo akawashe a Le 17:15, 16 la ukufika icungulo. a 40 Onse
ifya kufwala fyakwe, a kabili aka- uwalya iyo inama iyafwa aka-
ba uwakowela ukufika icungulo. b b Le 5:2 washe ifya kufwala fyakwe ka-
Mulefimona ukuti fyalikowela. bili akaba uwakowela ukufika
c Es 66:17
29 “‘Pa fya mweo fyonse ifise- icungulo. b Onse uwasenda icitu-
nya pano isonde, ifi e fyo mufwi- d Amg 14:19
mbi caiko akawashe ifya kufwala
le ukulamona ukuti fyalikowela: fyakwe, kabili akaba uwakowela
imfuko, impuku, c imisango yo- e Le 11:24 ukufika icungulo. 41 Tekwesha
nse iya bamulinso, 30 kolyoko- Le 22:4, 5 ukulya conse icisenya pano iso-
lyo, imbulu, insamba, inkulumu- nde pantu ca bunani. c 42 Mwi-
shi na fulunyemba. 31 Ifi ifya f Le 15:12
lalya conse icendela pa lufumo,

mweo ifisenya mulefimona uku- conse icendela ku molu 4, conse
ti fyalikowela. d Onse uwakumya Ku Kulyo
icakwata amolu ayengi nelyo co-
icafwa pali ifi akaba uwakowela a Le 11:23, 24
Imp 19:11, 16
nse icisenya pano isonde, pantu
ukufika icungulo. e fya bunani. d 43 Mwilaleka ifise-
32 “‘Nga cafwa, ponse apo ca- b Le 17:15 nya filelenga mwaba aba bunani
ponena ninshi pakowela, nampo Le 22:3, 8 kabili abakowela, ica kuti mwa-
nga ni pa cipe ca cimuti, pa Amg 14:21
Ek 4:14
ba abashasanguluka. e 44 Pantu
ca kufwala, pa mukupo nangu Ek 44:31 nine Yehova Lesa wenu, f kabili
pa nsamu. Icipe conse ico mubo- mufwile ukulaisangulula no ku-
mfya apo caponena, mufwile c Le 11:21 laba aba mushilo, g pantu ndi wa
ukucabika mu menshi, kabi- mushilo. h E ico mwilaleka conse
li cikaba icakowela ukufika icu- d Amg 14:3
icisenya pano isonde cilemuko-
ngulo; lyena cikaba icasangulu- wesha. 45 Pantu nine Yehova
ka. 33 Nga caponena mu cipe e Le 20:25
uwamufumishe mu calo ca Egu-
ce bumba mukacitobaule, kabili pti pa kuti mbe Lesa wenu, i ka-
f Ukf 20:2
fyonse ifyacibamo fikaba ifyako- bili mulingile ukuba aba mushi-
wela. f 34 Ifya kulya fyonse ifyo g Ukf 19:6 lo, j pantu ndi wa mushilo. k
amenshi ya muli ico icipe yato- Le 19:2
46 “‘Aya e mafunde ya pa
nenako ninshi fyakowela, kabili Amg 14:2
nama, pa fyuni, pa fya mweo fyo-
1Te 4:7
ifya kunwa fyonse ifili muli ico
nse ifya mu menshi na pali fyo-
cipe fikaba ifyakowela. 35 Po- h 1Pe 1:15, 16 nse ifisenya pano isonde, 47 pa
nse apo icafwa caponena ninshi Uks 4:8
kuti mulelekanya icakowela ne
pakowela. Nampo nga ni pa ci-
tofu nelyo nga ni pa cakutekapo i Ukf 6:7
casanguluka kabili mulelekanya
inongo, ico caponenapo mukaci- Ukf 29:46 ica mweo ico mwingalya ne co
tobaule. Ninshi nacikowela, ka-
Ho 11:1 mushingalya.’” l
bili mukalecimona ukuti caliko-
wela. 36 Nomba nga caponena
j Ukf 22:31
Imp 15:40
12 Na kabili Yehova aebele
Mose ati: 2 “Eba abena
mu kamfukumfuku nelyo mu ci- Amg 7:6 Israele auti, ‘Umwanakashi
lindi umo basungila amenshi, ico nga aimita kabili apaapa umwa-
k Le 20:7, 26
caponenamo cikatwalilila uku- Yos 24:19
na umwaume, akaba uwakowela
ba icasanguluka, lelo onse uwa- 1Sa 2:2 pa nshiku 7, nga filya fine aba
cifumyamo akaba uwakowela. uwakowela ilyo ali ku mweshi. m
37 Icafwa nga caponena pa mbu- l Le 20:25 3 Pa bushiku bwalenga 8 umwa-
to sha kubyala, isho imbuto shi- Ek 44:23
na akasembululwe. n 4 Nyina

katwalilila ukuba ishasanguluka. ICIPA. 12 akatwalilile ukuisangulula ku
38 Lelo nga ca kuti icilundwa m Le 15:19 mulopa wakwe pa nshiku 33. Ta-
ca ciko caponena pa mbuto isho fwile ukwikata ica mushilo na-
mwabike mu menshi, isho imbuto n Ukt 17:12 ngu cimo, kabili tafwile ukwingi-
mukashimone ukuti nashikowela. Ukt 21:4 la mu ncende ya mushilo mpaka
Lk 1:59
39 “‘Nomba nga ca kuti ina- Lk 2:21, 22 inshiku sha kusanguluka kwa-
ma iyo mulya yafwa, uwakumya Yoh 7:22 kwe shikakumane.
191 UBWINA LEBI 12:5–13:12
5 “‘Nga apaapa umwana ICIPA. 12 pi ubulipo nga nabubuuta kabi-
umwanakashi, ninshi akaba uwa- a Le 1:10 li nga nafingila sana mu nkanda,
kowela pa nshiku 14, nga filya ninshi fibashi. Shimapepo akafi-
fine aba uwakowela ilyo ali ku lolekeshe, e lyo akabilishe ukuti
mweshi. Akatwalilile ukuisangu- nakowela. 4 Lelo ifyapala ubu-
lula ku mulopa wakwe pa nshi- lwele bwa cisongo nga filemo-
ku 66. 6 Ilyo inshiku sha kuisa- b Le 1:14 neka ifyabuuta pa nkanda kabi-
ngulula pa mulandu wa kufyala Le 5:7 li filemoneka ukuti tafingile sana
Le 14:21, 22
umwana umwaume nangu umwa- Lk 2:24
mu nkanda no bupipi tabubuuti-
na umwanakashi shikapwa, e lyo  le, ninshi shimapepo akamubike
akalete akana ka mpaanga aka ICIPA. 13
eka pa nshiku 7. a 5 Lyena shi-
mwaka umo pa kuti kakabe umu- c Imp 12:10, 12
mapepo akamuceeceete pa bu-
tuulo wakwe uwa koca. a Akale- 2Im 26:19 shiku bwalenga 7, kabili nga
te na kana ka nkunda nelyo ici- Mt 8:3 amona ukuti ubulwele tabulelu-
pele ica mutuulo wa pa lubembu nduluka kabili tabusalangene pa
kuli shimapepo pa mwinshi we nkanda, akamubike eka pa nshi-
tenti lya kukumaninamo na Lesa. ku na shimbi 7.
7 Shimapepo akatuule uyu umu- 6 “Shimapepo akamuceecee-
tuulo kuli Yehova no kufutilako d Amg 24:8 te na kabili pa bushiku bwa-
Ek 44:23
umwanakashi pa kukowela kwa- Mal 2:7 lenga 7, kabili ubulwele nga
kwe, e lyo akaba uwasanguluka Lk 17:14 nabucepako kabili tabusalange-
ku mulopa wakwe uwalefuma. Ili  ne pa nkanda, shimapepo aka-
e funde ilyo umwanakashi uwa- Ku Kulyo bilishe ukuti nasanguluka. b Cali
paapa umwana umwaume nelyo a Le 13:50 fye cikokotolo nge ca pa cilo-
umwana umwanakashi alingile Le 14:38 nda. Lyena umulwele akawashe
ukulakonka. 8 Lelo nga takwe- Imp 12:15
ifya kufwala fyakwe, kabili akaba
te impaanga, akalete ifipele fibi- uwasanguluka. 7 Lelo ilyo shi-
li nelyo utwana twa nkunda tu- mapepo alemuceeceeta nga amo-
bili, b kamo ka mutuulo wa koca na ukuti ubulwele nabusalanga-
kambi nako ka mutuulo wa pa na pa nkanda, umulwele afwile
b Mt 8:4
lubembu, na shimapepo akamu- Mko 1:44 ukuyamona shimapepo na kabi-
futileko, lyena akaba uwasangu- Lk 5:14 li.1 8 Shimapepo akaceeceeta
luka.’” Lk 17:14 umulwele, kabili nga amona uku-

13 Kabili Yehova aebele Mose ti ubulwele nabusalangana pa

na Aarone ati: 2 “Pa nka- nkanda, akabilisha ukuti nako-
nda1 ya muntu nga pafimba, wela. Ninshi nalwala ifibashi. c
paba icilemoneka nge cikokotolo 9 “Umuntu nga alwala ifiba-
c Le 13:15, 25, shi, bafwile ukumutwala kuli shi-
ca pa cilonda nelyo nga palemo- 30, 42
neka nga ubulwele bwa cisongo Imp 12:10, 12 mapepo, 10 kabili shimapepo
kabili icili pa nkanda kuti ca- akamuceeceete. d Nga ca kuti pa
sanguka ubulwele bwa fibashi,2c nkanda yakwe napafuluma ifya-
ninshi uyo muntu bakamutwale buuta, kabili nafilenga ubupipi
kuli Aarone shimapepo, nangu bwabuuta, kabili ififulwime nga
kuli umo pa bana bakwe ba- d Le 13:3 nafitulika, e 11 ninshi fibashi
shimapepo. d 3 Shimapepo aka- ifya mutatakuya ifili pa nkanda
lolekeshe ifili pa nkanda. Ubupi- yakwe, kabili shimapepo akabili-
she ukuti nakowela. Ekamubika
13:2 1 Mu ciHebere, “mu nkanda ya mu- eka, f pantu nakowela. 12 No-
bili wakwe.” 2 Ishiwi lya ciHebere ilyo e Le 13:24, 25 mba ifibashi nga fyasalangana
bapilibula ukuti “ifibashi” kuti lyapilibu- pa nkanda, kabili fyaba fye umu-
la amalwele ayengi, pamo nga amalwe- bili onse ukufuma ku mutwe
le ayambukila aya pa nkanda. Kuti lyapi- ukufika ku makasa, ponse apo
libula na malwele yamo ayambukila aya
mu fya kufwala na ya mu mayanda. f Le 13:4 13:7 1 Nelyo “umuku walenga bubili.”
UBWINA LEBI 13:13-34 192
shimapepo engamona, 13 kabi- ICIPA. 13 po nabubuuta kabili nga pa-
li shimapepo nga amuceecee- a Amg 24:8 lemoneka ukuti napengila sana,
ta e lyo asanga ukuti ifibashi ninshi fibashi fifumine pa ci-
fili fye umubili onse, akabili- londa, kabili shimapepo akabili-
she ukuti uyu muntu tali uwa- she ukuti uyo muntu nakowela.
kowela.1 Inkanda yonse naibuu- Ninshi nalwala ifibashi. 26 Lelo
ta kabili nasanguluka. 14 Lelo shimapepo nga amuceeceeta ka-
nga fyatulika, akaba uwakowela. b Le 13:8 bili asanga ukuti tapali ubupipi
15 Shimapepo nga amona ukuti ubwabuuta kabili tapengile sana
nafitulika, akabilisha ukuti nako- kabili nga cileya cilepola, lye-
wela. a Uuli ne fitulike pa nkanda na shimapepo akamubike eka pa
alikowela. Ninshi ali ne fiba- nshiku 7. a 27 Shimapepo aka-
shi. b 16 Lelo ifitulike nga fya- muceeceete pa bushiku bwale-
buuta, ninshi umulwele akaye c Lk 5:14 nga 7 kabili ififumine pa cilonda
Lk 17:14
kuli shimapepo. 17 Shimapepo nga nafisalangana pa nkanda,
akamuceeceete, c kabili nga amo- lyena shimapepo akabilishe uku-
na ukuti ififulwime nafibuuta, ni- ti nakowela. Ninshi nalwala ifi-
nshi shimapepo akabilishe ukuti bashi. 28 Lelo nga fili fye pamo
umulwele nasanguluka. pene, tafisalangene pa nkanda,
18 “Icipute nga catumba umu- d Ek 44:23 kabili nga fileya filepwa, ninshi ci-
ntu pa nkanda kabili capola, londa cifimbile fye, kabili shima-
19 lelo apaali icipute pafuluma pepo akabilishe ukuti nasangulu-
ifyabuuta nelyo paba ifyapala ka, pantu cilonda cifimbile fye.
ubulwele bwa cisongo ifyakashi- 29 “Umwaume nangu umwa-
kila, alingile ukuya kuli shimape- nakashi nga aba no bulwele
po. 20 Shimapepo akamucee- e Le 13:4, 50 mu mutwe nelyo ku kalefulefu,
ceete, d kabili nga amona ukuti Le 14:38 30 lyena shimapepo akamucee-
Imp 12:15
nafingila sana mu nkanda, kabili ceete. b Nga asanga ukuti ubulwe-
ubupipi nabubuuta, lyena shima- le nabwingila sana mu nkanda,
pepo akabilishe ukuti nakowe- no mushishi uli uwa mutuntu-
la. Ninshi fibashi fyafuma apali la kabili uwa patali patali, e
icipute. 21 Lelo shimapepo nga lyo shimapepo akabilishe ukuti
amuceeceeta kabili asanga uku- f Mt 8:4
nakowela. Bulwele bwa mu mu-
ti tapali ubupipi bwabuuta kabili Mko 1:44 twe nelyo ubwa ku kalefulefu.
tafingile sana mu nkanda kabili Lk 5:14 Ninshi nalwala ifibashi fya ku
Lk 17:14 mutwe nangu ifya ku kalefulefu.
fileya filepwa, lyena shimapepo 
akamubike eka pa nshiku 7. e 31 Lelo nga ca kuti shimapepo
Ku Kulyo
22 Kabili nga asanga ukuti nafi- amona ukuti ubulwele tabwingile
a Le 13:4, 50 sana mu nkanda kabili apali ubu-
salangana pa nkanda, shimape- Le 14:38
po akabilishe ukuti nakowela. Imp 12:15
lwele tapali umushishi uwafiita,
Ninshi nalwala ifibashi. 23 Lelo shimapepo afwile ukubika umu-
ifyapala ubulwele bwa cisongo lwele eka pa nshiku 7. c 32 Shi-
nga fili fye pamo pene, tafisala- mapepo akaceeceete umulwele
ngene, ninshi cipute fye cikulile, pa bushiku bwalenga 7, kabili
kabili shimapepo akabilishe uku- ubulwele nga tabulundulwike,
ti nasanguluka. f b Amg 24:8 kabili apali ubulwele nga tapa-
24 “Nangu umuntu nga apya Mal 2:7 li umushishi wa mutuntula ka-
ku mulilo, kabili icilonda cilemo- bili tabwingile sana mu nkanda,
neka icakashikila nelyo icabuuta, 33 umulwele akabeye umushi-
25 lyena shimapepo akamucee- shi, lelo apali ubulwele pena eka-
ceete. Nga ca kuti ubupipi ubuli- beyapo. Lyena shimapepo akabi-
ke umulwele eka pa nshiku 7.
c Le 13:4, 50
13:13 1 Nelyo “te kuti ambukishe aba- Le 14:38 34 “Pa bushiku bwalenga 7
ntu.” Imp 12:15 shimapepo akaceeceeta umulwe-
193 UBWINA LEBI 13:35-55
le na kabili. Nga ca kuti ubulwe- ICIPA. 13 le ifibashi akalefwala ifya kufwa-
le bwa mu mutwe no bwa ku a Mt 8:4 la ifyalepauka, kabili umushishi
kalefulefu tabulundulwike kabi- Mko 1:44 wakwe ukaleba fye uwasakala-
Lk 5:14
li tabwingile sana mu nkanda, Lk 17:14
la, akalefimba na pa mwefu wa
lyena shimapepo akabilishe uku- pa muulu wa kanwa kakwe ka-
ti nasanguluka, e lyo umulwe- bili akalebilikisha ati, ‘Ninkowe-
le akawashe ifya kufwala fya- la, ninkowela!’ 46 Inshiku sho-
kwe kabili akaba uwasanguluka. nse isho akaba uwa fibashi,
35 Lelo nga ca kuti ubulwele akaba uwakowela. Apo alikowe-
bwasalangana pa nkanda pa la afwile ukulaikala eka. Akalei-
numa ya kumweba ukuti nasa- kala kunse ya nkambi. a
nguluka, 36 shimapepo akamu- 47 “Nga ca kuti mu ca kufwa-
ceeceeta, kabili nga amona ukuti la mwaba ifibashi, nampo nga
ubulwele nabusalangana pa nka- ca kufwala ca kupikula ne-
nda, shimapepo tafwile no ku- lyo ca nsalu iya kolokondwe,
mona nga pali umushishi wa 48 nampo nga ni mu bushi-
mutuntula; uyo muntu ninshi na- shi bwa ca kufwala nangu mu
kowela. 37 Nomba pa numa ya mpapa nelyo muli conse icapa-
kumuceeceeta nga asanga uku- b Le 13:2
 ngilwa ne mpapa, 49 kabili mu
ti ubulwele tabusalangene, na ca kufwala, mu mpapa, mu
pa nkanda napamena umushishi Ku Kulyo
a Imp 5:2 ca kufwala icapikulwa no bu-
uwafiita, ninshi ubulwele nabu-
Imp 12:14 shishi nangu muli conse ica
pwa. Nasanguluka, kabili shima- 2Is 7:3 mpapa nga mwamoneka ifyafii-
pepo akabilisha ukuti nasangu- 2Im 26:20, 21
tulukila nangu ifyakashikila, ni-
luka. a
nshi fibashi, kabili mukalange
38 “Nga ca kuti pa nkanda ya
shimapepo. 50 Shimapepo aka-
mwaume nangu iya mwanakashi
ficeeceete, kabili akafibike fyeka
pafuluma ifyabuuta, 39 shima-
pa nshiku 7. b 51 Nga aceecee-
pepo akaficeeceete. b Nga ca kuti
ififulwime filemoneka ifyabuutu- ta ubulwele pa bushiku bwale-
lukila, ninshi fya kufuluma fye nga 7, kabili asanga ukuti nabu-
pa nkanda. Uo fifulwime ali uwa- salangana mu ca kufwala nelyo
sanguluka. mu capikulwa no bushishi, na-
40 “Umuntu nga aseba ipala, ngu mu mpapa (te mulandu ne
lipala fye. Ninshi ali uwasangulu- fyo iyo impapa baibomfya), ni-
ka. 41 Nga asebela pa nta- nshi ubo bulwele fibashi ifya-
nshi, ninshi lipala fye ilya pa bipisha, kabili ninshi ica ku-
ntanshi. Ninshi ali uwasangulu- fwala nelyo impapa nafikowela. c
b Le 13:4
ka. 42 Lelo mwi pala lya pa kati Le 14:38
52 Akoce ica kufwala nelyo ica-
ka mutwe nelyo ilya pa ntanshi Imp 12:15 pikulwa no bushishi, nangu co-
nga mwafuluma ifyakashikila, ni- nse ica mpapa umuli ubulwele,
nshi fibashi filefuluma mwi pala pantu ninshi muli ifibashi ifyabi-
lyakwe ilya pa kati ka mutwe na- pisha. Bakacoce.
ngu ilya pa ntanshi. 43 Shima- 53 “Nomba shimapepo nga
pepo akamuceeceete, kabili mwi aficeeceeta kabili asanga uku-
pala lyakwe ilya pa kati ka mu- ti ubulwele tabusalangene mu
twe nelyo ilya pa ntanshi nga ca kufwala nangu mu capiku-
muli ififimbile ifyakashikila ka- lwa no bushishi nelyo muli
bili filemoneka kwati fibashi pa conse ica mpapa, 54 shimape-
nkanda yakwe, 44 ninshi fiba- po akabeba ukuti bawashe sana
shi alwele. Ali uwakowela kabi- ico ica kufwala, kabili akacibi-
li shimapepo akabilishe ukuti ke ceka pa nshiku na shimbi 7.
nakowela pantu mu mutwe wa- 55 Lyena pa numa ya ishi nshi-
kwe muli ubulwele. 45 Uulwe- c Le 14:44, 45 ku 7, shimapepo akaciceeceete.
UBWINA LEBI 13:56–14:13 194
Nga filemoneka fye cimo cine ka- ICIPA. 13 akasanse uo alesangulula ku fi-
bili ubulwele tabusalangene, ni- a Le 13:52 bashi imiku 7 kabili akabilishe
nshi nacikowela. Mukacoce pa-  ukuti nasangululwa, e lyo akale-
ntu ninshi naconaika kunse ICIPA. 14 ke icuni ca mweo cikaye. a
nelyo mu kati. b Le 13:2 8 “Uuleisangulula akawashe
56 “Lelo shimapepo nga aci- Mt 8:4 ifya kufwala fyakwe no kube-
Mko 1:44 ya umushishi wakwe onse, aka-
ceeceeta kabili pa numa ya ku- Lk 5:14
ciwasha sana amona ukuti fya- Lk 17:14 sambe umubili onse e lyo akasa-
cepako, lyena akasembulule apo nguluka. Pa numa kuti abwelela
fili pa ca kufwala nelyo pa mpa- mu nkambi, lelo akekale kunse
pa nangu pa capikulwa no bu- ye tenti lyakwe pa nshiku 7.
shishi. 57 Lelo nga ficili file- 9 Pa bushiku bwalenga 7, aka-
moneka ku lubali lumo ulwa ca beye umushishi wakwe onse ku
kufwala nangu ulwa capikulwa c Le 14:49-53 mutwe no mwefu wa ku kalefule-
no bushishi nelyo ulwa conse ica Imp 19:6, 9 fu ne fikumbi fya pa menso. Nga
Am 51:7
mpapa, ninshi filesalangana ka- 
abeya umushishi wakwe onse,
bili afwile ukoca a conse icikwe- akawashe ifya kufwala fyakwe
Ku Kulyo
te ubulwele. 58 Nomba nga ca no kusamba umubili onse, lyena
a Le 16:22 akaba uwasanguluka.
kuti fyaleka ukumoneka mu ca
kufwala, nangu mu capikulwa no 10 “Pa bushiku bwalenga 8,
bushishi nelyo muli conse ica akabuule impaanga shibili ishi-
mpapa ico wawasha, lyena mu- lume ishinono ishabula akalema,
fwile ukuciwasha na kabili, e lyo akana ka mpaanga akakota aka-
cikasanguluka. b Le 4:32
bula akalema b aka mwaka umo,
59 “Aya e mafunde ya pa bu- ama oma yatatu1 aya buunga
lwele bwa fibashi fya mu ca ku- bwapeleka bwino ubwasakanamo
fwala icapikulwa no bushishi ne- amafuta pa kuti bukabe umutuu-
lyo ica nsalu ya kolokondwe lo wa ngano, c na kapu imo2
nangu muli conse ica mpapa, pa iya mafuta; d 11 kabili shimape-
kuti mulemona nga nacisangulu- c Le 2:1
po uwamubilisha ukuti nasangu-
ka nelyo nacikowela.” luka akalete umuntu uuleisangu-

14 Yehova aebele Mose no lula ku cinso ca kwa Yehova

kuti: 2 “Ifi e fyo muleko- pa mwinshi we tenti lya kuku-
nka pa bushiku muletwala umu- maninamo na Lesa kumo ne mi-
lwele wa fibashi kuli shimapepo b tuulo. 12 Shimapepo akabuule
pa kuti eshibe nga ca kuti na- d Mko 1:44 akana ka mpaanga kabili akaka-
sanguluka. 3 Shimapepo akaye tuule umutuulo wa pa mulandu e
kunse ya nkambi, e ko akamu- kumo na kapu imo iya mafuta,
ceeceetele. Umulwele wa fibashi kabili akafisunshe uku no ku pa-
nga napola, 4 shimapepo aka- ntu mutuulo wa kusunsha pa ci-
mwebe ukuleta ifyuni fibili ifya nso ca kwa Yehova. f 13 Lyena
mweo ifyasanguluka, akamuti ka e Le 6:6 akepaile akana ka mpaanga apo
mukedari, ubushishi ubwakashi- bepaila inama g ya mutuulo wa pa
ka ce na husope ifya kumusa- lubembu ne ya mutuulo wa koca,
ngulwilako. c 5 Shimapepo aka- pa cifulo ca mushilo, pantu nga
filya fine umutuulo wa pa lube-
landa ukuti icuni cimo bacipaile
mbu waba, umutuulo wa pa mu-
mu cipe ce bumba umuli ame- f Le 14:21, 24
nshi aya pa kamfukumfuku. 14:10 1 Ifyaleingila mu ma oma yatatu
6 Lelo akabuule icuni ca mweo fyalelingana ne fyaleingila mu cipe ica
na kamuti ka mukedari, ubushi- malita ukucilako panono pali 6 na hafu.
shi ubwakashika ce na husope, Moneni Ifyebo Fyalundwako pa B14.
kabili akafitumpike mu mulopa 2 Ifyaleingila muli iyi kapu tafyalefika na
wa cuni ico bacipaila mu menshi g Le 1:10, 11 kuli hafu ya lita. Moneni Ifyebo Fyalu-
ya pa kamfukumfuku. 7 Lyena Le 4:3, 4 ndwako pa B14.
195 UBWINA LEBI 14:14-30
landu na o wine wa kwa shima- ICIPA. 14 leka ubwasakanamo amafuta pa
pepo. a Uyu mutuulo wa mushilo a Le 2:3 kuti bukabe umutuulo wa ngano,
nga nshi. b Le 7:7 e lyo na kapu imo iya mafuta,
14 “Lyena shimapepo akabuu- 1Ko 9:13
1Ko 10:18
22 ne fipele fibili nangu utwana
lepo umulopa wa mutuulo wa pa twa nkunda tubili, ukulingana ne
mulandu, kabili akaushinge ku fyo engakwata. Cimo cikabe
kalebelebe ka kutwi kwa ku kulyo b Le 6:25
umutuulo wa pa lubembu e lyo
ukwa muntu uuleisangulula, na cimbi cikabe umutuulo wa koca. a
pa cikumo cakwe ica ku kulyo na 23 Pa bushiku bwalenga 8 b aka-
pa cikondo icikalamba ica lukasa filete pa cinso ca kwa Yehova pa
c Le 14:10
lwakwe ulwa ku kulyo. 15 Kabi- mwinshi we tenti lya kukumani-
li shimapepo akabuule kapu ya namo na Lesa c pa kuti shimape-
mafuta, c aketulwile yamo pa lupi po akamone nga nasanguluka.
lwakwe ulwa ku kuso. 16 Shi- d Le 6:7
1Yo 1:7 24 “Shimapepo akabuule aka-
mapepo akatumpike umunwe wa- 1Yo 2:1, 2 na ka mpaanga aka mutuulo wa
kwe uwa ku kulyo mu mafuta aya- pa mulandu d na kapu imo iya ma-
li mu lupi lwakwe ulwa ku kuso, futa, kabili akafisunshe uku no
kabili akasanse amafuta yamo pa- e Le 5:6 ku pantu mutuulo wa kusu-
nshi imiku 7 pa cinso ca kwa Ye- nsha pa cinso ca kwa Yehova. e
hova. 17 Lyena shimapepo aka- 25 Lyena akepaye akana ka
shinge amafuta yamo pa yashele f Le 2:1 mpaanga aka mutuulo wa pa mu-
mu lupi lwakwe ku kalebelebe ka Le 14:10 landu, kabili shimapepo akabuu-
kutwi kwa ku kulyo ukwa muntu Imp 15:4
lepo umulopa umo uwa mutuulo
uuleisangulula. Akamushinge na wa pa mulandu kabili akaushi-
pa cikumo cakwe ica ku kulyo, nge ku kalebelebe ka kutwi kwa
na pa cikondo icikalamba ica g Mt 8:4 ku kulyo ukwa muntu uuleisa-
lukasa lwakwe ulwa ku kulyo ngulula, na pa cikumo ca kuboko
apo acishinga umulopa wa mu- kwakwe ukwa ku kulyo na pa ci-
tuulo wa pa lubembu. 18 Shi- h Le 14:9 kondo icikalamba ica lukasa lwa-
mapepo aketulwile amafuta aya- Mko 1:44
kwe ulwa ku kulyo. f 26 Shima-
shele mu lupi lwakwe pa mutwe Lk 5:14
Lk 17:14 pepo aketulwile amafuta yamo
wa uleisangulula, kabili akamufu-  mu lupi lwakwe ulwa ku kuso, g
tileko umulandu pa cinso ca kwa
Ku Kulyo 27 kabili shimapepo akatumpike
Yehova. d
a Le 1:14 umunwe wakwe uwa ku kulyo
19 “Shimapepo akatuule umu- Le 5:7 mu mafuta ayali mu lupi lwakwe
tuulo wa pa lubembu e kabi- Le 12:8 ulwa ku kuso kabili akasanse
li akafutileko uuleisangulula, lye- amafuta yamo panshi imiku 7 pa
na akepaye inama ya mutuulo wa cinso ca kwa Yehova. 28 Kabi-
koca. 20 Kabili shimapepo aka- b Le 15:13, 14 li shimapepo akashinge amafuta
tuule umutuulo wa koca no mu-
yamo pa yashele mu lupi lwakwe
tuulo wa ngano f pa ciipailo,
ku kalebelebe ka kutwi kwa ku
kabili akamufutileko umulandu, g c Le 14:10, 11 kulyo ukwa muntu uuleisangulu-
lyena akaba uwasanguluka. h
la. Akamushinge na pa cikumo
21 “Lelo nga mupiina, kabi- cakwe ica ku kulyo, na pa ciko-
li takwete ifi fyonse, ninshi aka- d Le 6:6 ndo icikalamba ica lukasa lwa-
lete akana ka mpaanga pa kuti
kwe ulwa ku kulyo apo acishinga
kakabe umutuulo wa pa mula-
umulopa wa mutuulo wa pa lube-
ndu uwa kusunsha, pa kuti akai-
e Le 14:12 mbu. 29 Lyena shimapepo ake-
futile umulandu. Akaletele pamo
tulwile amafuta ayashele mu lupi
na oma imo1 iya buunga bwape-
lwakwe pa mutwe wa uleisangu-
14:21 1 Muli oma imo mwaleingila ifinge- f Le 14:14 lula, pa kuti amufutileko umula-
ngila mu cipe ica malita ukucilako pano- ndu pa cinso ca kwa Yehova.
no pali yabili. Moneni Ifyebo Fyalundwa- 30 “Shimapepo akatuule ici-
ko pa B14. g Le 14:15-18 pele cimo nelyo akana ka nkunda
UBWINA LEBI 14:31-52 196
ukulingana ne fyo uuleisangulula ICIPA. 14 kuyengisha mu fibumba umo ba-
akwete, a 31 cimo cikabe umu- a Le 12:8 fumishe amabwe, kabili akabuu-
tuulo wa pa lubembu e lyo cimbi Le 14:22 le indaka imbi no kushingula
cikabe umutuulo wa koca b pamo ing’anda.
pene no mutuulo wa ngano; kabi- 43 “Lelo nga ca kutila ifyapa-
li shimapepo akafutileko uuleisa- la ifibashi fyabwela mu ng’anda
ngulula pa cinso ca kwa Yehova. c b Le 5:7 pa numa ya kufumya amabwe
32 “Ifi e fyo mulekonka pa ku- na pa numa ya kukoola ing’a-
sangulula umuntu uwalwele ifi- nda no kuishingula cipya cipya,
bashi uushingakumanisha ukule- 44 shimapepo akengilemo kabi-
ta umutuulo uufwaikwa pa kuti c Le 14:20 li akaiceeceete. Ifyapala ifibashi
abe uwasanguluka.” nga nafisalangana mu ng’anda,
ninshi fibashi ifyabipisha a filimo.
33 Lyena Yehova aebele Mose
Iyo ing’anda ninshi naikowela.
na Aarone ati: 34 “Ilyo mu- 45 Lyena akebe aba kubongolo-
d Imp 35:10
kafika mu calo ca Kanaani d la ing’anda. Amabwe yaiko, ifi-
ico ndemupeela, e kabili nga na- muti fyaiko ne loba lyonse ilya
leka ubulwele bwa fibashi f bwa- ng’anda bakafifumishe kunse ya
ba mu ng’anda imo muli ici musumba ukwakowela. b 46 No-
e Ukt 17:8
icalo, 35 umwine wa ng’anda mba onse uwaingila mu ng’a-
akese-eba shimapepo ati, ‘Nimo- nda iyo shimapepo aisala c aka-
na ifyapala ifibashi mu ng’a- ba uwakowela ukufika icungulo; d
nda yandi.’ 36 Shimapepo aka- 47 kabili onse uwasendama muli
f Amg 7:12, 15
lande ukuti bafumye ifili mu iyo ng’anda akawashe ifya kufwa-
ng’anda ilyo ashilaingilamo pa la fyakwe, na onse uwaliila muli
kuti aceeceete ifilemoneka nge iyo ng’anda akawashe ifya kufwa-
fibashi, pantu nga tabafumishe- la fyakwe.
g Le 13:4, 50
mo kuti alanda ukuti fyonse Imp 12:15 48 “Lelo shimapepo nga aisa
ifili mu ng’anda nafikowela. Nga  kabili amona ukuti ifyapala ifi-
bafumyamo, shimapepo akengi- Ku Kulyo bashi tafisalangene mu ng’anda
le mu ng’anda mu kuiceeceeta. a Le 13:51 pa numa ya kushingula ing’a-
37 Akaceeceeta apali ifyapala nda cipya cipya, lyena akabili-
ifibashi, kabili nga ca kuti ku fi- sha ukuti ing’anda naisanguluka,
bumba fya ng’anda kuli ifyafiitu- pantu ifyapala ifibashi nafi-
lukila nelyo ifyakashikila, kabili b Le 14:41
pwa. 49 Pa kusangulula ing’a-
mu fibumba nga muli umwatobo- nda iyakowela,1 akabuule ifyu-
nkela, 38 lyena shimapepo aka- ni fibili, akamuti ka mukedari,
fume mu ng’anda kabili akesale ubushishi ubwakashika ce ne ci-
ing’anda pa nshiku 7. g menwa ca husope. e 50 Akepai-
c Le 14:38
39 “Lyena shimapepo aka- le icuni cimo mu cipe ce bumba
bwelele kuli iyo ng’anda pa bu- umuli amenshi ya pa kamfuku-
mfuku. 51 Lyena akabuule aka-
shiku bwalenga 7, kabili akai-
muti ka mukedari, husope, ubu-
ceeceete. Nga ca kuti ifyapala d Le 11:23-25 shishi ubwakashika ce ne cuni ca
ifibashi nafisalanganina ku fibu- Le 15:8
mweo no kufitumpika mu mulo-
mba fya iyo ng’anda, 40 e lyo Le 17:15
Le 22:4-6 pa wa cuni ico bacipaila mu me-
shimapepo akabebe ukuti bafu- nshi ya pa kamfukumfuku, ka-
mye amabwe umuli ifyapala ifi- bili akasanse ing’anda imiku 7. f
bashi, kabili bayapoose kunse ya 52 Kabili akasangulwile ing’a-
musumba ukwakowela. 41 Lye- e Le 14:3, 4 nda iyakowela1 ku mulopa wa
na bakakoole sana iyo ng’anda Imp 19:6, 7 cuni, ku menshi ya pa kamfuku-
mu kati monse, kabili iloba ilyo mfuku, ku cuni ca mweo, ku ka-
bakakoola bakayelitila kunse ya muti ka mukedari, kuli husope
musumba ukwakowela. 42 Lye-
na bakabuule amabwe yambi no f Le 14:6, 7 14:49, 52 1 Mu ciHebere, “ku lubembu.”
197 UBWINA LEBI 14:53–15:19
na ku bushishi ubwakashika ce. ICIPA. 14 uwakumya kuli conse ico acika-
53 Lyena akaleka icuni ca mweo a Le 13:30 lapo akaba uwakowela ukufika
cikaye kunse ya musumba kabili icungulo, na onse uwasenda ifyo
akafutileko ing’anda, kabili ikaba acikalapo akawashe ifya kufwala
iyasanguluka. b Le 13:47
fyakwe no kusamba umubili
54 “Ifi e fya kukonka pa bu- onse. Akaba uwakowela ukufika
lwele bonse ubwa fibashi fya mu icungulo. 11 Nga ca kuti uule-
mutwe nelyo ifya ku kalefulefu, a tonya fimo a tasambile ku minwe
55 ifibashi fya mu ca kufwala b c Le 14:34 e lyo aikata umuntu, uo aikata
nelyo ifya mu ng’anda, c 56 na alingile ukuwasha ifya kufwala
pa fifulwime, pa fyapala icikoko- fyakwe kabili alingile ukusa-
tolo ca pa cilonda na pa fyapala d Le 13:2 mba umubili onse. Akaba uwako-
ubulwele bwa cisongo, d 57 pa wela ukufika icungulo. 12 Icipe
kuti muleishiba nga ca kuti cimo conse ice bumba ico uuletonya
nacikowela nelyo nacisangulu- fimo aikatako mufwile ukucito-
e Le 10:10
ka. e Aya e mafunde ya kukonka Ek 44:23 baula, ne cipe conse ica cimuti
pa bulwele bwa fibashi.” f mukacisamfye. b

15 Yehova aebele Mose na 13 “‘Uuletonya fimo nga apo-

Aarone ati: 2 “Eba abena f Amg 24:8
la kabili ifyaletona fyaleka, pa
Israele auti, ‘Umwaume nga ale-  numa ya nshiku 7 akawashe ifya
tonya fimo ku bwaume1 ninshi kufwala fyakwe kabili akasambe
ICIPA. 15
nakowela. g 3 Nakowela pa mu- mu menshi ya pa kamfukumfu-
g Le 22:4
landu ne fyo aletonya, nampo Imp 5:2
ku, e lyo akaba uwasanguluka. c
nga nafitwalilila ukufuma ku 14 Pa bushiku bwalenga 8 aka-
bwaume nelyo naficilika ubwau- sende ifipele fibili nangu utwana
me, ninshi acili nakowela. twa nkunda tubili, d akayepeela
h Le 11:24, 25
4 “‘Ubusanshi bonse ubo uu- Le 14:46, 47
shimapepo pa mwinshi we tenti
letonya fimo asendamapo bu- Le 17:15 lya kukumaninamo na Lesa pa
kaba ubwakowela, na conse Le 22:6 cinso ca kwa Yehova. 15 Kabi-
 li shimapepo akafituule, cimo ci-
ico aikalapo cikaba icakowela.
5 Uwakumya ku busanshi bwa- Ku Kulyo kabe umutuulo wa pa lubembu
kwe akawashe ifya kufwala fya- a Le 15:2 e lyo cimbi cikabe umutuulo wa
kwe no kusamba umubili onse. koca, kabili shimapepo akamufu-
Akaba uwakowela ukufika icu- tileko pa cinso ca kwa Yehova pa
ngulo. h 6 Onse uwaikala apaci- b Le 11:32, 33 mulandu ne fyo aletonya.
kala uuletonya fimo akawashe 16 “‘Nomba umwaume nga
ifya kufwala fyakwe no kusamba afumya amenshi ya bwaume,
umubili onse. Akaba uwakowela afwile ukusamba umubili onse.
c Le 14:8
ukufika icungulo. 7 Onse uwa- Akaba uwakowela ukufika icu-
kumya uuletonya fimo akawashe ngulo. e 17 Afwile ukuwasha ica
ifya kufwala fyakwe no kusa- kufwala conse ne mpapa yonse
mba umubili onse. Akaba uwako- d Le 1:14 apo amenshi ya bwaume yato-
wela ukufika icungulo. 8 Uule- nena. Fikaba ifyakowela ukufika
tonya fimo nga afwishila umuntu icungulo.
uwasanguluka amate, uo afwishi- e Le 22:4 18 “‘Umwaume nga alaala no
la alingile ukuwasha ifya kufwa- Amg 23:10, mwanakashi kabili afumisha
11 amenshi ya bwaume mu mwa-
la fyakwe no kusamba umubili
onse. Akaba uwakowela ukufika nakashi, bonse babili balingile
icungulo. 9 Conse ica kwikala- ukusamba umubili onse. Bakaba
po ico babika pa nama ico uu- f Ukf 19:15 abakowela ukufika icungulo. f
letonya fimo aikalapo pa lwe- 1Sa 21:5 19 “‘Umwanakashi nga alefu-
ndo cikaba icakowela. 10 Onse ma umulopa pa mulandu wa kuti
ali ku mweshi, akatwalilila uku-
15:2 1 Mu ciHebere, “umubili wakwe.” g Le 12:2, 5 ba uwakowela pa nshiku 7. g Onse
UBWINA LEBI 15:20–16:5 198
uwamukumya akaba uwakowe- ICIPA. 15 cimbi cikabe umutuulo wa koca,
la ukufika icungulo. a 20 Conse a Le 20:18 kabili shimapepo akamufutileko
ico asendamapo ilyo ali ku pa cinso ca kwa Yehova pa mula-
b Le 15:4-6
mweshi cikaba icakowela, na ndu wa kukowela kwakwe ukwa
conse ico aikalapo cikaba icako- c Le 15:10 mulopa uwalefuma. a
wela. b 21 Onse uwakumya ubu- 31 “‘E fyo mukatalushe abe-
d Le 18:19
sanshi bwakwe akawashe ifya Le 20:18 na Israele ku kukowela, pa kuti
kufwala fyakwe no kusamba bakaleba abasanguluka kabili be-
umubili onse. Akaba uwakowe- e Mt 9:20
kafwa pa mulandu wa kukowe-
la ukufika icungulo. 22 Onse Lk 8:43
sha itenti lyandi ilya mushilo ilili
uwakumya conse ico acikalapo f Le 15:19 mu kati kabo. b
akawashe ifya kufwala fya- 32 “‘Umwaume uuletonya fi-
g Le 15:21
kwe, kabili akasambe umubi- mo, umwaume uwakowela pa mu-
li onse. Akaba uwakowela ukufi- h Le 15:22 landu wa kufumya amenshi ya
ka icungulo. 23 Nga acikala pa i Le 15:13 bwaume, c 33 umwanakashi uuli
busanshi nangu pa cintu ci- ku mweshi, d umwaume nelyo
mbi, umuntu uwafikumya aka- j Le 1:14
umwanakashi uulefumya fimo, e e
ba uwakowela ukufika icungulo. c k Le 15:14, 15 lyo no mwaume uwalaala no mwa-
24 Kabili umwaume nga alaala  nakashi uwakowela, bonse bafwi-
nankwe, no mulopa wa mwanaka- le ukulakonka aya amafunde.’”
Ku Kulyo
shi wamutonena, d akaba uwako-
wela inshiku 7, kabili ubusanshi
bonse ubo asendamapo bukaba
a Le 12:7

b Le 19:30
16 Pa numa ya mfwa ya
bana abaume babili aba
ubwakowela. Imp 5:3 kwa Aarone abafwile pa mula-
25 “‘Nga ca kuti umulopa wa Imp 19:20 ndu wa kuti balipaleme ku ci-
mwanakashi wafuma pa nshiku c Le 15:16
nso ca kwa Yehova, f Yehova alila-
ishingi e e lyo ninshi te nshita ai- ndile na Mose. 2 Yehova aebele
d Le 15:19 Mose ati: “Eba Aarone munonko
lapo ku mweshi, f nelyo nga ca
kuti umulopa wafuma pa nshiku e Le 15:2, 25 auti elaisa fye apo alefwaila mu
ishingi ukucila ifyo ufuma ilyo ali  Muputule wa Mushilo Nga Nshi g
ku mweshi, ninshi pali ishi inshi- ICIPA. 16 uuli ku numa ya nsalu ya kuci-
ku shonse akaba uwakowela nga f Le 10:1, 2
ngilako, h pa ntanshi ya nkupiko
filya fine aba uwakowela ilyo ali ya pa Cipao, pa kuti ekafwa, i pa-
ku mweshi. 26 Ubusanshi bo- g Le 23:27 ntu nakulamonekela mwi kumbi j
nse ubo asendamapo inshiku sho- h Ukf 40:21 pa muulu wa nkupiko k ya cipao.
nse isho umulopa ulefuma bu- He 6:19 3 “Ilyo Aarone ashilaingila
kaba ubwakowela nga filya fine He 9:3, 7 mu Muputule wa Mushilo Nga
bukowela ilyo ali ku mweshi, g ka- i Imp 4:19, 20 Nshi afwile ukutuula ing’ombe ii-
bili conse ico aikalapo cikaba ica- lume iinono iya mutuulo wa pa
j Ukf 40:34 lubembu, l ne mpaanga iilume iya
kowela nga filya fine ciba ilyo
ali ku mweshi. 27 Onse uwafi- k Ukf 25:22 mutuulo wa koca. m 4 Alingile
kumya akaba uwakowela, aka- ukufwala umwingila wa mushilo n
l Le 4:3
washe ifya kufwala fyakwe no no tuputula twa mu kati o tulingi-
kusamba umubili onse. Akaba m Le 1:3 le ukufimba umubili wakwe, ka-
uwakowela ukufika icungulo. h bili aleikaka umushipi wa nsalu
n Ukf 28:39
28 “‘Lelo nga ca kuti umulo- uukalamba p no kuipomba insa-
pa waleka ukufuma, akaba uwa- o Ukf 28:42 lu ku mutwe. q Ifi fya kufwala
sanguluka i pa numa ya nshiku 7. fya mushilo. r Alesamba s umubili
p Ukf 39:27, 29
29 Pa bushiku bwalenga 8, aka- onse ilyo ashilafifwala.
twale ifipele fibili nangu utwana q Ukf 28:4 5 “Alepoka utwana twa mbu-
twa nkunda tubili j kuli shimape- r Ukf 28:2 shi utulume tubili ku lukuta lwa
po pa mwinshi we tenti lya kuku- bena Israele t utwa kutuula umu-
maninamo na Lesa. k 30 Shima- s Ukf 30:20 tuulo wa pa lubembu, na kana
He 10:22
pepo akafituule, cimo cikabe ka mpaanga akalume aka kutuu-
umutuulo wa pa lubembu e lyo t He 7:27 la umutuulo wa koca.
199 UBWINA LEBI 16:6-21
6 “Lyena Aarone alingile uku- ICIPA. 16 sanse pa ntanshi ya nkupiko a
leta ing’ombe iilume iya mutuu- a He 5:1-3 imiku 7.
lo wa pa lubembu lwakwe, kabi- 15 “Lyena akepaye imbushi
b Amp 16:33
li akaifutile umulandu umwine, a ya mutuulo wa pa lubembu lwa
akafutileko na ba mu ng’anda ya- c Le 14:7, 53 bantu, b kabili akalete umulopa
kwe. Le 16:21, 22 waiko mu Muputule wa Mushilo
Es 53:4
7 “Kabili akabuule utu utwa- Ro 15:3
Nga Nshi ku numa ya nsalu ya
na twa mbushi tubili no kutule- kucingilako. c Pa kusansa umulo-
ta pa cinso ca kwa Yehova pa d Le 16:6 pa wa mbushi d akacite nga filya
mwinshi we tenti lya kukumani- fine acitile pa kusansa umulopa
e He 9:4
namo na Lesa. 8 Aarone aka- wa ng’ombe iilume; akausanse
pendule pali utu utwana twa f Ukf 40:29 pa ntanshi ya nkupiko.
mbushi tubili, akabushi kamo ka-
Le 6:13 16 “Aarone afwile ukusangu-
Imp 16:46
kabe ka kwa Yehova e lyo kambi lula Umuputule wa Mushilo Nga
kakabe ka Asasele.1 9 Aarone g Ukf 30:34-36 Nshi pa mulandu wa fyakowe-
nga apendula, b akana ka mbushi
Uks 5:8 la ifyo abena Israele bacita na
Uks 8:3-5
akakaba ka kwa Yehova, akaka- pa mulandu wa bumpulamafu-
tuule umutuulo wa pa lubembu. h Le 16:2 nde bwabo na pa membu shabo, e
10 Lelo akana ka mbushi akaka-
He 6:19 kabili ifi fine e fyo akacite na kwi
He 10:19, 20
ba ka Asasele pa numa ya ku- tenti lya kukumaninamo na Lesa,
pendula, alingile ukukemika aka i Ukf 25:22 ilyaba mu kati ka aba bantu aba-
mweo pa cinso ca kwa Yehova
2Is 19:15 cita ifyakowela.
pa kuti Lesa engabelela abantu j Ukf 25:18, 21
17 “Ilyo shimapepo aingila
uluse, kabili akakaleke kakaye ku 1Im 28:11 mu Muputule wa Mushilo Nga
Asasele mu matololo. c Nshi mu kutuula ilambo lya ci-
k He 9:22 futa mulandu, mwi tenti lya ku-
11 “Aarone akalete ing’ombe 
kumaninamo na Lesa tamufwi-
iilume iya kutuula umutuulo wa Ku Kulyo le ukuba umuntu umbi mpaka
pa lubembu lwakwe, kabili akai- a Ro 3:25 afumamo. Shimapepo akaifutile
futile umulandu, akafutileko na He 9:12
umulandu, akafutileko aba mu
He 9:24, 25
ba mu ng’anda yakwe. Pa numa He 10:4, 12 ng’anda yakwe f e lyo no lukuta
akepaye ing’ombe iilume ikabe lonse ulwa kwa Israele. g
umutuulo wa pa lubembu lwa- b Le 16:5
18 “Akafume no kuya ku cii-
He 2:17
kwe. d He 5:1-3 pailo h icili pa cinso ca kwa Ye-
12 “Lyena akabuule icifutu- He 9:26 hova, kabili akacifutileko. Lyena
mwino e umuli amalaka ya mulilo 1Yo 2:1, 2
akabuulepo umulopa wa ng’o-
aya pa ciipailo f icaba pa cinso ca c He 6:19 mbe iilume no wa mbushi kabili
kwa Yehova ne ndupi shibili isha He 9:3, 7 akaushinge ku nsengo sha ciipai-
bubani bwanunkila, g kabili aka- He 10:19, 20 lo mu mbali shonse. 19 Kabili
fingishe mu Muputule wa Mushi- d Le 17:11 akatumpike umunwe mu mulopa
lo Nga Nshi ku numa ya nsalu e lyo akausanse pa ciipailo imi-
ya kucingilako. h 13 Akabike no e Lkm 7:20 ku 7 pa kuti akacisangulule ku
bubani pa mulilo pa cinso ca f Le 16:6 fyakowela ifyo abena Israele ba-
kwa Yehova, i ne cushi ca buba- cita.
ni cikakupe inkupiko ya Cipao ca g Mko 10:45 20 “Nga apwisha ukusangulu-
He 2:9
Cipangano, j e pa kuti ekafwa. He 7:27
la i Umuputule wa Mushilo Nga
14 “Akabuulepo umulopa wa He 9:7, 12 Nshi ne tenti lya kukumanina-
ng’ombe iilume, k akatumpikemo Uks 1:5 mo na Lesa ne ciipailo, j e lyo
umunwe wakwe e lyo akausanse h Ukf 38:1
akapalamike imbushi ya mweo. k
pa ntanshi ya nkupiko lwa ku ka- 21 Lyena Aarone akabike ama-
banga, kabili umulopa umo akau- i He 9:23 boko yakwe yabili pa mutwe
wa mbushi ya mweo kabili aka-
j Le 16:16
16:8 1 Kuti lyalola na mu kuti “Imbushi sokolole ifilubo fyonse ifya bena
Iiluba.” k Le 16:8, 10 Israele na bumpulamafunde
UBWINA LEBI 16:22–17:5 200
bwabo bonse ne membu shabo ICIPA. 16 lyo nga mulebeshi uo mwikala
shonse. Nga acita ifi, cikaba kwa- a Es 53:5, 6 nankwe, bonse tamulingile uku-
ti abika ifi fyonse pa mutwe wa 2Ko 5:21 labomba. 30 Pali ubu bushiku
mbushi a kabili akaleke umwaume b Es 53:12 e po bakalamutuulila ilambo lya
uukasontwa akaitwale mu mato- Ef 1:7 cifuta mulandu a pa kuti mukale-
lolo. 22 Imbushi ikasenda ime- He 9:28
1Pe 2:24
sanguluka. Mukalasanguluka ku
mbu shabo shonse b no kushitwa- 1Yo 3:5 membu shenu shonse pa cinso ca
la mu ciswebebe, c kabili akaleka c Am 103:12 kwa Yehova. b 31 Ubu bushiku
iyo imbushi ikaye mu matololo. d He 13:12 bukaba lisabata ilya kutuushamo
23 “Lyena Aarone akengile d Le 16:10 ku milimo yenu yonse, kabili mu-
mwi tenti lya kukumaninamo na kalepusula imyeo yenu. c Ifi e fyo
e Ukf 30:20
Lesa kabili akafuule ifya kufwa- mukalekonka lyonse.
f Ukf 28:4
la fyabuuta ifyo acifwala ilyo aci- Le 8:7
32 “Shimapepo uwasubwa d
ngila mu Muputule wa Mushilo kabili uwapyana wishi e pali bu-
g Le 16:3
Nga Nshi, kabili akafibike panshi shimapepo f akatuule ilambo lya
mwi tenti mwine. 24 Mu cifu- h Le 16:5 cifuta mulandu ninshi nafwala
lo ca mushilo e mo akasambi- i Ef 1:7 ifya kufwala fyabuuta, g ifya ku-
le e umubili onse kabili akafwa- j Le 16:8, 21 fwala fya mushilo. h 33 Akafuti-
le ifya kufwala fyakwe. f Lyena k Le 4:11, 12 leko Umuputule wa Mushilo Nga
akafumemo no kutuula umutuu- He 13:11, 12 Nshi, i itenti lya kukumaninamo
lo wakwe uwa koca g no mutuulo l Le 23:27, 28 na Lesa j ne ciipailo; k kabili aka-
wa koca uwa bantu, h kabili akai- Imp 29:7 futileko bashimapepo na bantu
futile umulandu e lyo akafutile-  bonse mu lukuta. l 34 Ifi e fyo
ko na abantu. i 25 Akoce amafu- Ku Kulyo mukalekonka lyonse, m pa kufuti-
ta ya mutuulo wa pa lubembu pa a Yoh 3:16 lako abena Israele pa kubasa-
ciipailo. Ro 8:32 ngulula ku membu shabo shonse,
Tt 2:13, 14
26 “Uwacileka imbushi yaya 1Yo 1:7
umuku umo mu mwaka.” n
ku Asasele, j akawashe ifya ku- 1Yo 3:16 E ico Aarone acitile nga fintu
fwala fyakwe no kusamba umu- b Ye 33:8 Yehova aebele Mose.
bili onse, e lyo akengile mu nka-
mbi.
He 9:13, 14
He 10:2 17 Kabili Yehova aebele Mose
ati: 2 “Eba Aarone na
27 “Kabili ing’ombe iilume iya c Le 23:32 bana bakwe abaume na bena
mutuulo wa pa lubembu ne mbu- d Ukf 29:4, 7 Israele bonse auti, ‘Yehova ala-
Le 8:12 ndile ati:
shi iya mutuulo wa pa lubembu
isho shimapepo aletele umulopa e Imp 20:26 3 “‘“Onse uwa mu ng’anda ya
wa shiko mu Muputule wa Mu- f Le 8:33 kwa Israele nga aipaila ing’ombe
shilo Nga Nshi pa kuti afutileko g Ukf 28:39 iilume nangu akana ka mpaanga
umulandu, bakashifumishe ku- Ukf 39:27, 28 nelyo imbushi mu nkambi nangu
nse ya nkambi, kabili bakoce imi- h Ukf 28:2 kunse ya nkambi, 4 lelo talete-
kupo yashiko ne minofu na mafi Ukf 29:29 le iyo inama pa mwinshi we te-
yashiko. k 28 Uwafyoca akawa- Le 16:4 nti lya kukumaninamo na Lesa
she ifya kufwala fyakwe no kusa- i Le 16:16 pa kuti aituule umutuulo kuli Ye-
mba umubili onse, e lyo akengi- j Le 16:20 hova pa ntanshi ye tenti lya mu-
le mu nkambi. k Le 16:18 shilo ilya kwa Yehova, uyo muntu
29 “Ifi e fyo mukalekonka lyo- l Le 16:24
akaba no mulandu wa mulopa.
nse: Mu mweshi walenga 7, pa bu- 1Yo 2:1, 2 Nasuumya umulopa, kabili uyo
shiku bwalenga 10 ubwa mweshi, muntu akepaiwe. 5 E pa kuti
m Le 23:31
mukalepusula imyeo yenu,1 kabi- Imp 29:7 abena Israele belaipaila amala-
li mwikalabomba umulimo nangu n Ukf 30:10
mbo yabo mu mpanga, lelo ba-
umo, l nampo nga mwana calo ne- He 9:7 leyaleta kuli Yehova pa mwinshi
 we tenti lya kukumaninamo na
16:29 1 Uku ukupusula imyeo, kuikaanya ICIPA. 17 Lesa, kuli shimapepo. Balingi-
ifintu fimo pamo nga ukulya ifya kulya o Le 3:1, 2 le ukulatuula aya amalambo kuli
ne fintu fimbi. Le 7:11 Yehova o pa kuti yaleba amala-
201 UBWINA LEBI 17:6–18:10
mbo ya mutende. 6 Kabili shi- ICIPA. 17 umulopa wa ca mweo conse, pa-
mapepo akasanse umulopa pa a Le 3:3-5 ntu umweo wa ca mweo conse
ciipailo ca kwa Yehova pa mwi- Le 7:29-31 mulopa wa ciko. Onse uwalya
nshi we tenti lya kukumanina- b Amg 32:17 umulopa akepaiwa.” a 15 Onse1
Yos 24:14
mo na Lesa, kabili akoce amafu- uwalya inama iyaifwila nelyo iyo
c Ukf 34:15 iciswango caipaya, b nampo nga
ta aya kuletela Yehova akacena Amg 31:16
akasuma.1a 7 E ico baleke uku- d Le 1:3
mwina Israele nelyo nga mulebe-
tuula amalambo ku fibanda1 ifi- Amg 12:5, 6 shi, akawashe ifya kufwala fya-
moneka nge mbushi b ifyo bacita Amg 12:13, kwe kabili afwile ukusamba
14 umubili onse. Akaba uwakowe-
na fyo ubucende. c Ili e funde ilyo
mulingile ukulakonka mu nkulo e Ukt 9:4 la ukufika icungulo; c lyena aka-
Le 3:17
shenu shonse.’” Le 7:26 ba uwasanguluka. 16 Lelo nga
8 “Ubebe auti, ‘Onse uwa mu Le 19:26 tawashishe ifya kufwala fyakwe
ng’anda ya kwa Israele nelyo umu- 1Sa 14:33 no kusamba umubili onse, aka-
Imi 15:20, 29
lebeshi uo mwikala nankwe uwa- kandwa pa membu shakwe.’” d
f Le 17:14
tuula umutuulo wa koca nelyo
ilambo 9 lelo taliletele pa mwi-
Amg 12:23
g Le 8:15 18 Yehova aebele Mose no
kuti: 2 “Eba abena Israe-
nshi we tenti lya kukumaninamo Le 16:18 le auti, ‘Nine Yehova Lesa wenu. e
na Lesa pa kuti alituule kuli Ye- h Mt 26:28 3 Mwilacita ifyo aba mu calo
Ro 3:25
hova, uyo muntu akepaiwe. d Ro 5:9
ca Egupti umo mwaleikala baci-
10 “‘Nga ca kuti uwa mu ng’a- Ef 1:7 ta, kabili mwilacita ifyo aba mu
nda ya kwa Israele nelyo umu- He 9:22 calo ca Kanaani umo ndemutwala
He 13:12 bacita. f Kabili mwilakonka ama-
lebeshi uo mwikala nankwe alya 1Pe 1:2
umulopa wa ca mweo conse, e 1Yo 1:7 funde yabo. 4 Mulekonka ubu-
nkamufulilwa kabili nkamwipa- Uks 1:5 pingushi bwandi na mafunde ya-
ya. 11 Pantu umweo wa ca i Ukf 12:49 ndi. g Nine Yehova Lesa wenu.
mweo conse waba mu mulopa wa j Amg 12:23 5 Mulesunga amafunde yandi ka-
ciko, f kabili nalimupeela pa kuti k Amg 12:16 bili mulekonka ubupingushi bwa-
muleifutilako1 pa ciipailo, g pa- Amg 15:23 ndi. Onse uwakulacita ifi, akaba
 no mweo. h Nine Yehova.
ntu umulopa e ufutilako h pantu
umweo waba mu mulopa. 12 E Ku Kulyo 6 “‘Takuli umwaume uufwile
co naebela abena Israele nati: a Le 17:10, 11 ukupalama kuli lupwa lwakwe
“Takuli1 uufwile ukulya umulo- b Ukf 22:31 pa kuti alaale nankwe.1i Nine
pa, nangu mulebeshi uo mwika-
Amg 14:21
Yehova. 7 Taufwile ukulaala na
c Le 11:40
la nankwe i tafwile ukulya umulo- wiso kabili taufwile ukulaala na
d Imp 19:20
pa.” j noko. Apo ni noko, taufwile uku-

13 “‘Nga ca kuti umwina laala nankwe.
ICIPA. 18
Israele nelyo umulebeshi uo mwi- 8 “‘Taulingile ukulaala na
e Ukt 17:7
kala nankwe aipaya inama ne- Ukf 6:7
muka wiso. j Pantu ninshi wasee-
lyo icuni ico engalya, afwile uku- f Ukf 23:24
banya wiso.1
pongololamo umulopa wa ciko k Le 20:23 9 “‘Taufwile ukulaala na nka-
no kushiikapo iloba. 14 Pantu g Le 20:22 shi yobe, umwana mwanakashi
umweo wa ca mweo conse mu- Amg 4:1 wa kwa wiso nelyo umwana mwa-
lopa wa ciko pantu umweo h Lk 10:27, 28 nakashi wa kwa noko, nampo
Ro 10:5
waba mu mulopa. E co naebe- Ga 3:12
nga wafyalwa nankwe inda imo
le abena Israele nati: “Mwilalya i Le 20:17
nelyo iyo. k
j Ukt 35:22 10 “‘Taufwile ukulaala no
17:6 1 Nelyo “aka kutalalika umutima.” Ukt 49:4 mwishikulu obe uo umwana obe
17:7 1 Mu ciHebere, “imbushi.” Abantu Le 20:11
abalepepa ifi ifibanda nalimo baleto- Amg 27:20 17:15 1 Nelyo “umweo onse.” 18:6 1 Pali
2Sa 16:21
ntonkanya ukuti fyali na mafufu kabi- 1Ko 5:1
ici icikomo na pa fikomo fimbi mu ci-
li fyalemoneka nge mbushi. 17:11 1 Ne- k Le 20:17
Hebere paba ati, “afimbule pa fyamfwa-
lyo “mulefutilako imyeo yenu.” 17:12 Amg 27:22 lo fyakwe.” 18:8 1 Mu ciHebere, “ifya
1 Nelyo “Takuli umweo.” 2Sa 13:10-12 mfwalo fya kwa wiso.”
UBWINA LEBI 18:11–19:6 202
umwaume afyala nelyo uo umwa- ICIPA. 18 la no mwanakashi, a pantu ca bu-
na obe umwanakashi afyala, pa- a Le 20:19 nani.
ntu ninshi waiseebanya. b Le 20:20 23 “‘Umwaume tafwile uku-
11 “‘Taufwile ukulaala no c Le 20:12 laala ne nama pantu kuti ako-
mwana mwanakashi wa kwa d Le 20:21
wela; kabili umwanakashi tafwi-
Amg 25:5
muka wiso, uo wiso afyala pantu Mko 6:17, 18 le ukulaala ne nama. b Ukucita ifi
ni nkashi yobe. e Le 20:14 te ca cifyalilwa.
12 “‘Taulingile ukulaala na Amg 27:23
24 “‘Mwilaikowesha kuli ifi
f Ukt 30:15
nokosenge. Ni nkashi ya kwa g Le 15:19, 24
fyonse, pantu e co ndetamfisha
wiso. a Le 20:18 ne nko shonse ishi pa mulandu
13 “‘Taulingile ukulaala na h Ukf 20:14 wa kuti shali-ikowesha. c 25 E
nkashi nankwe wa kwa noko, pa- Le 20:10 ico ici calo calikowela, kabili ndi
Amg 22:22
ntu mulopa umo wine na noko. Amp 6:29 no kukanda abekalamo pa me-
14 “‘Taufwile ukulaala no mu- Mt 5:27, 28 mbu shabo, kabili icalo cikaba-
kashi wa kwa ndume nankwe wa 1Ko 6:9, 10
He 13:4
luka. d 26 Lelo imwe mulekonka
kwa wiso pa kuti wimuseeba- i Le 20:2 amafunde yandi no bupingushi
nya,1 pantu ni noko. b Amg 18:10 bwandi, e kabili nampo nga mwi-
1Is 11:7
15 “‘Taufwile ukulaala na no- 2Is 23:10
na Israele nelyo nga mulebeshi
kofyala. c Mukashi wa mwana j Le 20:3 uo mwikala nankwe, f bonse ta-
obe. Wilalaala nankwe.  mulingile ukulacita ifi ifya buna-
16 “‘Taulingile ukulaala na Ku Kulyo ni. 27 Pantu fyonse ifi ifya bu-
muka munonko, d pantu ninshi a Ukt 19:5
nani e fyo abaleikala muli cino
waseebanya1 munonko. Le 20:13 calo balecita, g kabili nomba ica-
17 “‘Taufwile ukulaala no Aba 19:22 lo calikowela. 28 Nga mwaku-
Ro 1:26, 27
mwana mwanakashi wa muka- 1Ko 6:9, 10 lakonka amafunde yandi no
shi obe. e Taulingile ukulaala no Yu 7 bupingushi bwandi, icalo taca-
mwishikulu uo umwana wakwe b Ukf 22:19 kamuluke nge fyo cikaluka inko
umwaume nelyo uo umwana wa-
Le 20:15, 16
ishaba muli ici icalo. 29 Onse
c Le 20:23
kwe umwanakashi afyala. Mulo- Amg 18:12 uwacita cimo pali ifi ifya bunani,
pa wa mukashi obe; ukucita ifi li- d Ukt 15:16 afwile ukwipaiwa. 30 Mulingile
shiku. e Le 20:22 ukulasunga amafunde yandi pa
Amg 4:1, 40 kuti mwilakonka intambi sha bu-
18 “‘Taufwile ukuupa nkashi f Ukf 12:49
nankwe ya mukashi obe pa kuti g Amg 20:17,
nani isho inko shalekonka ilyo
abe umukashi munankwe f kabi- 18 tamulaisa, h pantu kuti shamuko-
li taufwile ukulaala nankwe ilyo
2Is 16:2, 3 wesha. Nine Yehova Lesa wenu.’”

19
2Is 21:1, 2
nkashi nankwe acili no mweo. h Le 18:3 Yehova aebele Mose no
19 “‘Taufwile ukupalama ku Le 20:23 kuti: 2 “Eba ulukuta lo-
Amg 18:9
mwanakashi uuli ku mweshi pa nse ulwa bena Israele auti, ‘Mu-

kuti ulaale nankwe. g leba aba mushilo pantu ine ne Ye-
ICIPA. 19 hova Lesa wenu, ndi wa mushilo. i
20 “‘Taufwile ukulaala no mu-
kashi wa munobe,1 pa kuti wiiko-
i Le 11:44
Es 6:3
3 “‘Umuntu onse alecindika1
wesha. h 1Pe 1:15, 16 nyina na wishi, j kabili mulesu-
21 “‘Wilatuula abana bobe Uks 4:8 nga amasabata yandi. k Nine Ye-
kuli Moleke. i Wilacita ifi pa kuti
j Ukf 20:12 hova Lesa wenu. 4 Mwilapepa
Ef 6:2
wilasaalula ishina lya kwa Lesa He 12:9 balesa ba fye, l kabili mwilapa-
obe. j Nine Yehova. k Ukf 20:8, 11 nga balesa bakwenga. m Nine Ye-
22 “‘Taufwile ukulaala no
Ukf 31:13 hova Lesa wenu.
Lk 6:5
mwaume munobe nga filya ulaa- l Le 26:1
5 “‘Nomba nga mwatuulila Ye-
Am 96:5 hova ilambo lya mutende, n muka-
18:14 1 Mu ciHebere, “ukufimbula pa fya Hab 2:18
1Ko 10:14
lituule mu musango wa kuti aka-
mfwalo fya kwa ndume inankwe wa kwa m Ukf 20:4, 23
lipokelele. o 6 Mufwile ukulya ili
wiso.” 18:16 1 Mu ciHebere, “ifya mfwa- Amg 27:15 ilambo pa bushiku mwalituula na
lo fya kwa munonko.” 18:20 1 Nelyo n Le 3:1
“umwina mupalamano obe.” o Le 7:11, 12 19:3 1 Mu ciHebere, “aletiina.”
203 UBWINA LEBI 19:7-26
pa bwakonkapo, lelo nga lyasha- ICIPA. 19 18 “‘Wilalandula a kabili wilae-
lapo lyafika na pa bushiku bwale- a Le 7:17, 18 nda ne cintu ku mukoshi pa fyo
nga shitatu mulingile ukulyoca. a b Le 23:22 abantu bobe bakulufyanya, lelo
7 Nomba nga mwalya ilyafika pa Amg 24:19 uletemwa umunobe nge fyo wai-
bushiku bwalenga shitatu, ninshi c Amg 15:7 temwa we mwine. b Nine Yehova.
d Ukf 20:15
mwalufyanya. Nshakalipokelele.
Ef 4:28
19 “‘Mulingile ukulakonka
8 Uwalyako akaba no mulandu amafunde yandi: Mwilaleka ifite-
e Le 6:2
pantu ninshi nasaalula ica mushi- Amp 12:22 kwa fyenu ifya misango ibili fi-
lo ca kwa Yehova, kabili uyo mu- Ef 4:25 letamfyanya. Mwilatanda imbuto
ntu1 afwile ukwipaiwa. f Ukf 20:7 sha misango ibili mwi bala limo, c
9 “‘Ilyo mukalasombola ifili- Mt 5:33, 37
Yak 5:12 kabili mwilafwala ica kufwala ica
mwa ifya mu calo cenu, mwika- g Amp 22:16 bushishi bwa misango ibili ubwa-
lasombola fye fyonse kumo na Mko 10:19 tobenkana. d
mu mbali ya mabala yenu, ka- h Amp 22:22 20 “‘Nomba umwaume nga
bili mwikalatolelesha fye to- i Amg 24:15 alaala no mwanakashi kabili uyo
nse.1b 10 Kabili mwikalalonga- Ye 22:13
mwanakashi mubomfi uo shiku-
nika imyangashi iikalashala mu Yak 5:4
j Amg 27:18 lu wakwe afwaya ukuufya ku
mabala yenu, kabili mwikalatoo- mwaume umbi, lelo talalubulwa
k Le 25:17
la imyangashi iikalaponaila mu Neh 5:15 nangu tabalamupeela ubuntu-
mabala yenu. Mukaleshiila aba- Amp 1:7 ngwa, bonse babili bafwile uku-
piina1c na balebeshi. Nine Yeho- Amp 8:13
kandwa. Lelo tabafwile ukwipai-
va Lesa wenu. 1Pe 2:17
l Ukf 23:3 wa pantu ninshi uyo mubomfi
11 “‘Mwilaiba, d mwilabepa, e Amg 1:16, 17 talalubuka. 21 Umwaume ali-
kabili mwilacenjesha abanenu. Amg 16:19 ngile ukuleta umutuulo wakwe
12 Mwilalapa ubufi mwi shi- 2Im 19:6
uwa pa mulandu kuli Yehova pa
Ro 2:11
na lyandi, f pantu nga mwaci- Yak 2:9 mwinshi we tenti lya kukumani-
ta ifi ninshi mwasaalula ishina m Am 15:1, 3 namo na Lesa. Akalete impaanga
lya kwa Lesa wenu. Nine Yehova. n Ukf 20:16 iilume iya mutuulo wa pa mu-
13 Mwilacenjesha abanenu, g ka- 1Is 21:13 landu. e 22 Shimapepo akatuule
bili mwilapokolola ifya bene. h o Amp 10:18 iyi impaanga pa cinso ca kwa Ye-
Mwilasunga amalipilo ya mubo- 1Yo 2:9
1Yo 3:15 hova pa kuti akamufutileko umu-
mfi ubushiku bonse ukufika ulu-
p Am 141:5 landu. Lyena ulubembu ulo aci-
celo. i Amp 9:8 tile lukelelwa.
14 “‘Mwilalapisha1 nkomama- Mt 18:15

23 “‘Nga mwafika mu calo ka-
twi, kabili mwilabikila impofu
ifya kuti iipununeko, j lelo mule- bili mwalimba ifimuti fya kulya-
Ku Kulyo
tiina Lesa wenu. k Nine Yehova. ko ifitwalo, mukalemona ifitwalo
a Amp 20:22
fya fiko ukuti fyalikowela kabi-
15 “‘Mulepingula bwino imila- Ro 12:19
li tamufwile ukulafilya. Pa mya-
ndu. Mwilawila ku mupiina kabili b Mt 5:43, 44
mwilawila ku mukankaala. l Mule- Mt 22:39 ka itatu tamufwile ukulaikatako.
ba no mulinganya ilyo mulepi-
Ro 13:9 Tamulingile ukulafilya. 24 Lelo
Ga 5:14
ngula umunenu. Yak 2:8
mu mwaka walenga 4 ifitwalo fya
iko fyonse fikaba ifya mushilo
16 “‘Wilapitana mu bantu c Amg 22:9
d kabili iyi ikaba ni nshita ya kuse-
bobe mu kucita ulwambo. m Wi- Amg 22:11
e Le 6:6, 7 kelela pa cinso ca kwa Yehova. f
lacita nangu cimo icingalenga
umunobe afwa. n Nine Yehova. f Amg 26:1, 2 25 Lyena mu mwaka walenga 5
Amp 3:9 kuti mwalyako ifitwalo fya iko pa
17 “‘Wilapata munonko mu g Le 3:17 kuti fikabe pa fisabo fimbi ifyo
mutima obe. o Ulelungika umuno- Le 17:13
mukasombola. Nine Yehova Lesa
be p pa kuti ulubembu lwakwe Amg 12:23
Imi 15:20, 29 wenu.
lwikukuma.
h Ukf 8:7 26 “‘Tamufwile ukulya icintu
19:8 1 Nelyo “umweo.” 19:9 1 Nelyo Amg 18:10- nangu cimo umuli umulopa. g
12
“utushele.” 19:10 1 Nelyo “abalanda.” Ga 5:19, 20 “‘Mwilabuka, kabili mwilacita
19:14 1 Nelyo “mwilapontela.” Uks 21:8 ifinjelengwe. h
UBWINA LEBI 19:27–20:10 204
27 “‘Mwilabeya1 umushishi ICIPA. 19 amafunde yandi yonse no bupi-
wa mu mbali ya mitwe yenu, ka- a Le 21:1, 5 ngushi bwandi bonse, kabili mu-
bili mwilabeya umwefu wenu pa b Amg 14:1 lecita ifi fine. a Nine Yehova.’”

20
mpela. a c Amg 23:17 Kabili Yehova aebele Mose
28 “‘Mwilaitetaula pa mubili d He 13:4 ati: 2 “Ufwile ukweba
1Pe 4:3
nga ca kuti umuntu1 afwa, b kabi- abena Israele auti, ‘Umwina
e Ukf 20:10
li mwilaikoma inembo pa mubili Ukf 31:13 Israele onse no mulebeshi onse
wenu. Nine Yehova. f Le 20:6 uwikala mu Israele uwapeela Mo-
29 “‘Mwilalenga abana benu Amg 18:10- leke umwana wakwe, mufwi-
abanakashi baleba bacilende c pa- 12 le ukumwipaya. b Abantu ba mu
1Im 10:13
ntu kuti mwabaseebanya. Nga Es 8:19 calo bakamupoole amabwe mpa-
baba bacilende abantu mu calo g Le 20:27 ka akafwe. 3 Ine nkafulilwa
kuti balacita ubucende kabili Imi 16:16 uyo muntu kabili nkamwipa-
kuti baba ne mibele yabipa. d h Amp 16:31 ya, pantu ninshi napeela Mole-
30 “‘Mulesunga amasabata Amp 20:29 ke umwana wakwe kabili nako-
i Yb 32:6 wesha icifulo candi ica mushilo c
yandi, e kabili mulecindika1 ne ci- Amp 23:22
fulo candi ica mushilo. Nine Ye- 1Ti 5:1 no kusaalula ishina lyandi ilya
hova. j Yb 28:28 mushilo. 4 Nga ca kuti umu-
31 “‘Mwilaya ku bomfwana ne Amp 1:7 ntu apeela Moleke umwana wa-
Amp 8:13 kwe, kabili abantu ba mu calo ku
mipashi, f kabili mwilaya ku baso- 1Pe 2:17
bela ifintu g pantu kuti bamuko- mufulo fye basuulako fye kabili
k Ukf 23:9
wesha. Nine Yehova Lesa wenu. bakaana no kumwipaya, d 5 ine
l Ukf 12:49
32 “‘Pa wa mfwi uleima, h ka- m Ukf 22:21
nkafulilwa uyo muntu no lupwa
bili ulecindika umukote, i kabili n Amg 25:13,
lwakwe. e Nkamwipaya kabili nke-
uletiina Lesa obe. j Nine Yehova. 15 paya na bonse abo acita nabo bu-
33 “‘Nga ca kuti umulebe-
Amp 20:10 cilende na Moleke.
shi aleikala na imwe mu calo
o Amp 11:1 6 “‘Umuntu1 uwakaana ukuba

cenu, mwilamucusha. k 34 Umu- uwa cishinka kuli ine2 pa mula-
Ku Kulyo ndu wa kuti aya ku bomfwana ne
lebeshi uuleikala na imwe mule- a Le 18:5
mumona ngo mwina Israele mu- mipashi f na ku basobela ifintu, g
Amg 4:6
nenu; l kabili mulemutemwa nge 
nkamufulilwa kabili nkamwi-
fyo mwaitemwa, pantu mwali paya. h
ICIPA. 20
abalebeshi mu calo ca Egupti. m 7 “‘Muleisangulula kabili mu-
b Le 18:21
Nine Yehova Lesa wenu. Amg 18:10
leba aba mushilo, i pantu nine Ye-
35 “‘Mwilaba na bucenjeshi c Ek 5:11 hova Lesa wenu. 8 Mulesunga
ilyo mulepima ubutali bwa fintu, d Amg 13:6-9 amafunde yandi kabili muleyako-
ukufina kwa fiko nelyo ilyo mule- e Ukf 20:5 nka. j Nine Yehova uulemusangu-
pima ifintu fimbi. n 36 Mulebo- f Le 19:31 lula. k
mfya ifipimo ifya cine, amabwe Amg 18:10- 9 “‘Nga ca kuti umuntu atu-
12
ya kupiminako ukufina aya cine, Ga 5:19, 20
ka1 wishi nelyo nyina, mufwi-
icipimo ca ngano1 ica cine na ga- Uks 21:8 le ukumwipaya. l Apo natuka wi-
loni2 ya cine. o Nine Yehova Lesa g Le 20:27 shi nelyo nyina, umulopa wakwe
wenu, uwamufumishe mu calo Imi 16:16 ukaba pali ena.
ca Egupti. 37 E ico mulekonka
h 1Im 10:13 10 “‘Nomba nga ca kuti
i Le 11:44 umwaume acita ubucende no
1Pe 1:15, 16
19:27 1 Nelyo “ukucefya; ukuputula.” j Le 18:4
mukashi wa mwaume umbi, ifyo
19:28 1 Nelyo “umweo.” Pali ici cikomo Lkm 12:13 mufwile ukucita ni fi: Umwau-
ishiwi lya ciHebere ilya kuti neMphesh k Ukf 31:13 me uwacita ubucende no muka-
lipilibula umuntu uwafwa. 19:30 1 Mu Le 21:8 shi wa munankwe mufwile uku-
ciHebere, “muletiina.” 19:36 1 Mu ciHe- 1Te 5:23 mwipaya, kabili umwanakashi
2Te 2:13
bere, “itepe lya cine.” Moneni Ifyebo
l Ukf 21:17
Fyalundwako pa B14. 2 Mu ciHebere, Amg 27:16
20:6 1 Nelyo “umweo.” 2 Nelyo “uwaci-
“hini ya cine.” Moneni Ifyebo Fyalu- Amp 20:20 ta ubucende na balesa bambi.” 20:9
ndwako pa B14. Mt 15:4 1 Nelyo “asaalula.”
205 UBWINA LEBI 20:11-27
uo acitile nankwe ubucende a ICIPA. 20 19 “‘Taufwile ukulaala na
na o wine mufwile ukumwipaya. a Amg 5:18 nkashi nankwe wa kwa noko ne-
11 Umwaume uwalaala na muka Amg 22:22 lyo nokosenge, pantu ninshi
Ro 7:3
wishi ninshi naseebanya wishi.1b 1Ko 6:9, 10
waseebanya lupwa lobe. a Abaci-
Bonse babili mufwile ukubepaya. ta ifi bakakandilwa pa membu
b Le 18:8
Umulopa wabo ukaba pali bena. Amg 27:20 shabo. 20 Umwaume uwalaala
12 Umwaume nga alaala no mu- c Le 18:15, 29 na muka nalume ninshi aseeba-
kashi wa mwana wakwe, bonse d Ukt 19:5 nya1 nalume. b Bonse babili baka-
babili mufwile ukubepaya. Naba- Le 18:22 kandilwa pa lubembu lwabo,
cita icishili ca cifyalilwa. Umulo- Aba 19:22 kabili bakafwa ukwabula aba-
pa wabo ukaba pali bena. c Ro 1:26, 27
1Ko 6:9, 10 na. 21 Umwaume nga alaala na
13 “‘Nga ca kuti umwaume Yu 7 muka munyina, ninshi acita ica
alaala no mwaume munankwe e Le 18:17 bunani. c Naseebanya1 munyina.
nga filya umwaume alaala no Amg 27:23 Uyu mwaume na muka munyina
mwanakashi, bonse babili naba- f Le 21:9 bakafwa ukwabula abana.
cita ica bunani. d Mufwile ukube- g Ukf 22:19 22 “‘Mulesunga amafunde ya-
paya. Umulopa wabo ukaba pali Amg 27:21
ndi yonse kabili mulekonka d ubu-
bena. h Le 18:23 pingushi bwandi bonse, e pa kuti
14 “‘Nga ca kuti umwaume i Le 18:9 icalo ico ndemutwalako cikamu-
uwaupa alaala na nyina wa mu- Amg 27:22
luka. f 23 Mwikalakonka amafu-
kashi wakwe, ninshi acita ice shi- j Le 18:19
nde ya nko isho nkatamfya; g pa-
ku. e Bonse babili mukaboce, f pa 
ntu bena balacita ifi fyonse
kuti abantu bekatwalilila ukucita Ku Kulyo
kabili nalibapata. h 24 E co na-
ifye shiku. a Le 18:12, 13
mwebeele ukuti: “Mukapoka ica-
15 “‘Nga ca kuti umwaume b Le 18:14
lo cabo, kabili nkamupeela ci-
alaala ne nama, mufwile uku- c Le 18:16 kabe cenu. Muli ici icalo mwaliba
mwipaya, ne nama nayo muli- Amg 25:5
umukaka no buci. i Nine Yeho-
ngile ukuipaya. g 16 Nga ca kuti d Lkm 12:13
va Lesa wenu, uwamupaatula
umwanakashi aya ku nama pa e Ukf 21:1
kuti alaale nayo, h uyo umwana- Amg 5:1
ku nko shonse.” j 25 Muleleka-
kashi mulingile ukumwipaya, ne f Le 18:26, 28
nya inama iyasanguluka ne ya-
nama nayo mufwile ukuipaya. kowela, icuni icakowela ne casa-
g Le 18:3, 24
Umulopa wakwe ukaba pali ena, Amg 12:30 nguluka; k mwilaleka inama nelyo
kabili umulopa wa nama ukaba h Le 18:27 icuni nangu conse icisenya pa-
pali yena. Amg 9:5 nshi ico namweba ukuti caliko-
17 “‘Umwaume nga alaala na i Ukf 3:17 wela, cilemukowesha.1l 26 Mu-
nkashi yakwe, nampo nga afya-
Ukf 6:8 leba aba mushilo kuli ine, pantu
Amg 8:7-9
lwa nankwe inda imo nelyo iyo, Ek 20:6
ine ne Yehova ndi wa mushilo, m
ca nsoni. i Mulingile ukubepaila j Ukf 19:5
kabili ndemupaatula ku nko sho-
pa menso ya bantu bonse, pantu Ukf 33:16 nse pa kuti mube abantu aba-
ninshi naseebanya1 nkashi ya- 1Is 8:53 ndi. n
kwe. Akafwila pa lubembu lwa-
1Pe 2:9
27 “‘Umwaume onse nelyo
k Le 11:46, 47
kwe. Amg 14:4-20
umwanakashi uumfwana ne mi-
18 “‘Umwaume nga alaala no l Le 11:43
pashi nangu uusobela ifintu,
mwanakashi uuli ku mweshi ni- mufwile ukumwipaya. o Abantu
m Le 19:2
nshi tacindike umulopa wa mwa- Am 99:5 bafwile ukumupoola amabwe
nakashi, umwanakashi na o ni- 1Pe 1:15, 16 mpaka afwa. Umulopa wakwe
nshi tacindike umulopa wakwe. j Uks 4:8 ukaba pali ena.’”
Bonse babili mufwile ukubepaya. n Amg 7:6
o Ukf 22:18 20:20 1 Mu ciHebere, “nafimbula pa fya
20:11 1 Mu ciHebere, “nafimbula pa fya Le 19:31 mfwalo fya kwa nalume.” 20:21 1 Mu
mfwalo fya kwa wishi.” 20:17 1 Mu ci- Le 20:6
Amg 18:10-
ciHebere, “nafimbula pa fya mfwalo fya
Hebere, “nafimbula pa fya mfwalo fya 12 kwa munyina.” 20:25 1 Nelyo “cileko-
kwa nkashi yakwe.” Uks 21:8 wesha imyeo yenu.”
UBWINA LEBI 21:1-22 206

21 Yehova aebele Mose no

kuti: “Eba bashimapepo,
ICIPA. 21
a Imp 19:14
fwile ukulepaula ifya kufwa-
la fyakwe. a 11 Talingile ukupa-
abana ba kwa Aarone auti, ‘Shi- lama ku muntu1 uwafwa; b nangu
mapepo talingile ukupalama ku b Amg 14:1
fye ni ku citumbi ca kwa wishi
muntu1 uwafwa pantu kuti ai- nelyo ica kwa nyina pantu ninshi
kowesha. a 2 Lelo lupwa wakwe aikowesha. 12 Elafuma pa cifu-
ena kuti amupalama, e kuti- c Le 19:27, 28 lo ca mushilo kabili tafwile uku-
la nyina, wishi, umwana wa- kowesha icifulo ca mushilo ica
kwe umwaume, umwana wakwe d Ukf 29:44 kwa Lesa wakwe, c pantu icishibi-
umwanakashi, ndume nankwe, lo ca kuipeela, e kutila amafuta
3 kabili kuti apalama1 na kuli e Le 18:21 ya kusubilako aya kwa Lesa wa-
nkashi yakwe, nga ca kuti ali Le 19:12 kwe, d cili pali ena. Nine Yehova.
ni nacisungu. 4 Tafwile ukupa- Le 22:32
13 “‘Afwile ukuupa umwana-
lama ku citumbi ca kwa lupwa kashi nacisungu. e 14 Talingile
wakwe umwanakashi uwaupilwe f Es 52:11 ukuupa mukamfwilwa, umwana-
pantu kuti aikowesha. 5 Tabali- 1Pe 1:15, 16 kashi ou baleka, uo balya ici-
ngile ukulabeya amapala b ne- sungu nangu cilende; lelo afwile
lyo ukubeya umwefu wabo mu g Le 19:29 ukuupa nacisungu uwa mu ba-
mbali, kabili belaikoma ine- ntu bakwe. 15 Talingile ukuko-
mbo. c 6 Bafwile baleba aba mu- h Amg 24:1 wesha abana bakwe f pantu nine
shilo kuli Lesa wabo, d kabili ta- Ek 44:22 Yehova uulemusangulula.’”
balingile ukulasaalula ishina lya 16 Yehova aebele Mose no
kwa Lesa wabo, e pantu e batuu- i Ukf 28:41 kuti: 17 “Eba Aarone auti,
lila Yehova imituulo ya pa mulilo, ‘Umwaume onse uwalemana
umukate1 wa kwa Lesa wabo, ka- uwatuntuka mu bana1 bobe mu
bili bafwile ukuba aba mushilo. f j Ukf 28:36
Le 11:45 nkulo shabo shonse talingi-
7 Tabafwile ukuupa cilende, g Le 20:7, 8 le ukulatuula umukate wa
umwanakashi uo balya icisungu, kwa Lesa wakwe. 18 Umwau-
nelyo umwanakashi uo baleka me onse uwalemana elapala-
k Le 20:14
ku mulume wakwe, h pantu Lesa ma ku ciipailo: uwapofula nangu
amona shimapepo ukuti wa mu- uwalemana amolu nelyo uwale-
shilo. 8 Mufwile ukulamumona l Le 8:12
mana icinso1 nangu uwaba no
ukuti wa mushilo i pantu e utuula kulu kumo ukutali e lyo kumbi
umukate kuli Lesa wenu. Mule- m Ukf 28:2 ukwipi, 19 umwaume uucene-
mumona ukuti wa mushilo pantu Ukf 29:29
kwe ku lukasa nelyo ku kuboko,
Le 16:32
ine ne Yehova neulenga mwaba 20 uwa ng’ongo nangu uwatu-

aba mushilo, ndi wa mushilo. j sa, nelyo uwalemana ilinso, na-
Ku Kulyo
9 “‘Nomba umwana mwanaka- ngu uuli ne fifulwime pa nkanda
a Ukt 37:34
shi wa kwa shimapepo nga aba Le 10:6 yakwe nelyo uuli ne fisese-
cilende ninshi aiseebanya kabili ya nangu uwaonaika ifya mfwa-
ninshi aseebanya na wishi. Mu-
b Imp 6:7
lo. g 21 Umwaume onse uwale-
fwile ukumoca. k Imp 19:11, 14 mana uwatuntuka mu bana1 ba
10 “‘Shimapepo mukalamba kwa Aarone shimapepo, talingi-
pali bashimapepo1 uo baitulwi- le ukutuulila Yehova imituulo ya
c Le 10:7
la amafuta ya kusubilako pa mu- pa mulilo. Apo alilemana, ta-
twe l kabili uo bapeela insambu fwile ukutuula umukate wa kwa
sha kufwala ifya kufwala fya bu- d Le 8:12 Lesa wakwe. 22 Kuti alya umu-
shimapepo, m talingile ukulekele-
sha umushishi wakwe, kabili ta- e Ek 44:22 21:11 1 Nelyo “umweo uwafwa.” Ishiwi
lya ciHebere ilya kuti neMphesh pali ici ci-
21:1 1 Nelyo “umweo.” 21:3 1 Mu ciHe- komo lilanda pe shiwi lya ciHebere ili-
f Esr 9:2
bere, “kuti aikowesha.” 21:6 1 Nelyo pilibula ukuti “ukufwa.” 21:17, 21 1 Mu
“ifya kulya,” e kutila, imituulo. 21:10 ciHebere, “ulubuto.” 21:18 1 Mu ciHe-
1 Mu ciHebere, “bamunyina.” g Amg 23:1 bere, “uwalepuka umoona.”
207 UBWINA LEBI 21:23–22:18
kate wa kwa Lesa wakwe uwa pa ICIPA. 21 nga pantu kuti akowela. a Nine
fya mushilo nga nshi a e lyo na a Le 2:10 Yehova.
pa fya mushilo. b 23 Lelo tafwi- Le 6:14, 16 9 “‘Bafwile ukulakonka ifyo
Le 24:8, 9
le ukupalama ku nsalu iyacinga c Imp 18:9
nandile, pa kuti bekabembuka pa
Umuputule wa Mushilo Nga Nshi, mulandu wa kukaanakonka ifyo
kabili tafwile ukupalama ku cii- b Le 22:10 nandile no kufwilapo pa mula-
pailo d pantu alilemana; kabili ta- Imp 18:19 ndu wa kusaalula ifya mushilo.
lingile ukukowesha icifulo candi Nine Yehova uulebasangulula.
c Ukf 30:6
ica mushilo e pantu nine Yehova 10 “‘Uushili wa mu lupwa
uulebasangulula.’” f lwa kwa Aarone tafwile ukulya-
d Ukf 38:1
24 E ico Mose aile-eba Aaro- ko ifya mushilo fyonse. b Uwa
ne na bana bakwe e lyo na bena e Ukf 25:8 ku calo cimbi uwikala na shi-
Israele bonse. mapepo nangu umubomfi talingi-

22 Kabili Yehova aebele Mose

ati: 2 “Eba Aarone na
f Ukf 28:41

le ukulyako ifya mushilo fyonse.
11 Lelo shimapepo nga alishi-
ta umuntu1 mu ndalama shakwe,
bana bakwe ukuti bafwile uku- ICIPA. 22
ba abacenjela ilyo baleikata1 ifya g Ukf 28:38 uyo muntu kuti alyako. Abasha
mushilo ifyo abena Israele ba- Imp 18:32 abafyalilwa mu ng’anda yakwe
lempaatwila g pa kuti belasaalula nabo kuti balyako ifya kulya fya-
ishina lyandi ilya mushilo. h Nine h Le 21:6 kwe. c 12 Umwana mwanakashi
Yehova. 3 Ubebe auti, ‘Mu nku- i Le 7:20
wa kwa shimapepo nga aupwa ku
lo shenu shonse onse uukatuntu- mwaume uushili shimapepo,1 ta-
ka muli imwe uukapalama ku fya j Le 13:2
lingile ukulyako umusangulo
mushilo ifyo abena Israele baka- wa mushilo. 13 Lelo umwana
paatwila Yehova, ilyo ali uwako- k Le 15:2 mwanakashi wa kwa shimape-
wela, uyo muntu1 akepaiwe pa po nga aba mukamfwilwa ne-
kuti ekeminina pa cinso candi na l Le 14:2 lyo bamuleka ninshi talakwatapo
kabili. i Nine Yehova. 4 Umwau- Le 15:13 umwana, kabili abwelela ku ng’a-
me onse uwatuntuka mu bana nda ya kwa wishi nga filya cali
m Le 21:1
ba kwa Aarone uwalwala ifiba- Imp 19:11, 22
ilyo ali umukashana, kuti alyako
shi j nangu uuletonya fimo ku ifya kulya fya kwa wishi; d lelo uu-
fya mfwalo k tafwile ukulyako n Le 15:16 shili wa mu lupwa lwa kwa Aaro-
ifya mushilo mpaka asanguluka, l ne ena tafwile ukulyako.
nangu mwaume uwaikata umu- o Le 11:24, 43 14 “‘Nomba umuntu nga alya-
ntu uwaikowesha pa mulandu wa ko ica mushilo mu kukanaishiba,
kwikata umuntu1 uwafwa, m na- p Le 15:7, 19 alingile ukulundapo cimo pali
ngu umuntu uulefumya amenshi cila mutengo wa fili 5 uwa ifi ifya
q Imp 19:6, 7
ya bwaume, n 5 nangu uwaika- mushilo, kabili afwile ukupeela
ta icisenya o conse icakowela ne- r Imp 18:11
ici ica mushilo kuli shimapepo. e
lyo uwaikata umuntu uwakowe-  15 E ico bashimapepo tabafwi-
la. p 6 Umuntu1 uwaikata cimo Ku Kulyo
le ukulasaalula ifya mushilo ifyo
pali ifi akaba uwakowela ukufika abena Israele basangwila Yeho-
a Ukf 22:31
icungulo kabili tafwile ukulyako Le 17:15 va f 16 pa kuti tabalengele aba-
ifya mushilo fyonse, lelo afwile Amg 14:21 ntu bakandwa pa lubembu lwabo
ukusamba umubili onse. q 7 Ilyo ulwa kulya ifya mushilo; pantu
akasuba kawa, e lyo akasangulu- b Ukf 29:33 nine Yehova uulebasangulula.’”
ka, na pa numa kuti alyako fimo 17 Yehova na kabili aebe-
c Imp 18:11
pa fya mushilo pantu fya kulya le Mose ati: 18 “Eba Aarone na
fyakwe. r 8 Kabili talingile uku- d Le 10:14
bana bakwe na bena Israele auti,
lya inama yonse iyaifwila nelyo Imp 18:19 ‘Nga ca kuti umwina Israele na-
inama iyo baipaya ku nama mpa- ngu umulebeshi wa mu Israele
e Le 5:15, 16
22:2 1 Mu ciHebere, “bafwile ukutaluka 22:12 1 Nelyo “aupwa ku ushili wa mu lu-
ku.” 22:3, 4, 6, 11 1 Nelyo “umweo.” f Imp 18:32 pwa lwa kwa Aarone.”
UBWINA LEBI 22:19–23:6 208
atuulila Yehova umutuulo wa ICIPA. 22 pa mulilo kabili kuti aipoke-
koca a pa kuti afikilishe umula- a Imp 15:14, 16 lela. 28 Lelo tamufwile ukwipa-
po, nelyo pa kuti ube umutuu- ya ing’ombe iilume nelyo impaa-
lo wa kuitemenwa, b 19 alingile b Le 7:16 nga no mwana wa iko pa bushiku
Imp 15:3
ukutuula ing’ombe iilume iyabu- Amg 12:5, 6
bumo bwine. a
la akalema, c utwana twa mpaa- 29 “Nga mwatuulila Yehova
nga utulume nangu imbushi pa c Le 1:3 ilambo lya kutootela, b mulingile
kuti Lesa apokelele umutuulo Le 22:22 ukulalituula mu musango wa kuti
wakwe. 20 Tamufwile ukutuula alipokelele. 30 Mufwile ukuli-
d Amg 15:19,
inama iili na kalema, d pantu Lesa 21 lya pa bushiku mwalituula. Tamu-
takaipokelele. Amg 17:1 lingile ukushapo nangu cimo uku-
21 “‘Umuntu nga aleta ing’o- Mal 1:8 fika ulucelo. c Nine Yehova.
He 9:14
mbe nelyo impaanga nangu imbu- 1Pe 1:19 31 “Mufwile ukulasunga ama-
shi pa kuti ibe ilambo lya mute- funde yandi no kulayakonka. d
nde e kuli Yehova ilya kufikilisha e Le 3:1 Nine Yehova. 32 Tamulingile
umulapo nelyo ilya mutuulo wa ukusaalula ishina lyandi ilya mu-
kuitemenwa, ifwile ukuba iyabu- f Ukf 22:30 shilo, e kabili abena Israele f bali-
 ngile ukulamona ukuti ndi wa
la akalema pa kuti Lesa aipokele-
le. Inama aleta taifwile ukuba na Ku Kulyo mushilo. Nine Yehova uulemusa-
kalema nangu panono. 22 Ina- a Ukf 23:19 ngulula, g 33 uulemufumya mu
Amg 22:6
ma ya kuleta kuli Yehova taili- calo ca Egupti pa kuti imulange
ngile ukuba iyapofula, iyafunika, b Le 7:12
ukuti nine Lesa wenu. h Nine Ye-
iyacenwa, iya nsundu, iya filo- hova.”
nda nelyo iya fiseseya. Mwilatuu-
lila Yehova inama sha musango
c Le 7:15
23 Yehova aebele Mose no
kuti: 2 “Eba abena Israe-
uyu pa ciipailo. 23 Kuti mwale- d Le 19:37 le auti, ‘Inshita ya mitebeto i ya
Imp 15:40
ta ing’ombe iilume nelyo impaa- Amg 4:40
kwa Yehova iyo mufwile ukula-
nga iyalepapo icilundwa cimo ne- bilisha, j ni nshita ya kulonga-
lyo iyaipipapo icilundwa cimo pa e Le 18:21 na kwa mushilo. Mukalekwata iyi
kuti ibe umutuulo wa kuiteme- Le 19:12 mitebeto pali ishi nshita:
nwa, lelo Lesa takaipokelele nga 3 “‘Mu nshiku 6 kuti mwabo-
mwaituula pa kuti ibe umutuulo f Le 10:3
mbamo imilimo, lelo ubushiku
wa mulapo. 24 Tamufwile uku- g Ukf 19:5 bwalenga 7 lisabata lya kutuu-
latuulila Yehova inama iyo ba- Le 20:8 shamo k ku milimo yonse. Bushi-
toba intoyo1 nelyo iyo batina Le 21:8 ku bwa kulongana kwa mushilo.
intoyo nangu iyo batiinta intoyo Tamufwile ukubomba umulimo
nelyo iyo baputula intoyo, kabi- h Ukf 6:7
Le 11:45
nangu umo pali ubu bushiku. Li-
li mwilatuula inama sha musango  sabata lya kwa Yehova konse uko
uyu mu calo cenu. 25 Umulebe- mukekala. l
ICIPA. 23
shi nga aleta inama ya musango
i Ukf 23:14
4 “‘Iyi e nshita ya mitebeto ya
uyu, mwilaituula pa kuti ibe umu- Le 23:37 kwa Yehova, iya kulongana kwa
tuulo wa kwa Lesa wenu, pantu mushilo iyo mufwile ukubilisha
ninshi iyi inama yaliba na kale- j Imp 10:10 ilyo inshita ya kulongana yafika:
ma. Lesa takaipokelele.’” 5 Mu mweshi wa ntanshi, pa bu-
26 Yehova aebele Mose no k Ukf 16:30 shiku bwalenga 14 ubwa mwe-
Ukf 20:10
kuti: 27 “Ing’ombe iilume nelyo Imi 15:21 shi, m ilyo fye akasuba kawa,1 e
impaanga nelyo imbushi nga ya- lyo kukalaba Icakucilila n ca kwa
fyalwa, ikabe na nyina pa nshi- l Neh 13:22 Yehova.
ku 7, f lelo ukutendekela pa 6 “‘Pa bushiku bwalenga 15
bushiku bwalenga 8 kuti mwai- m Imp 9:2, 3 ubwa uyu wine mweshi e lyo ku-
Imp 28:16
tuula kuli Yehova umutuulo wa kalaba umutebeto wa kwa Yeho-
n Ukf 12:3, 6
22:24 1 Nelyo “ifya kwisamba ya nama Amg 16:1 23:5 1 E kutila, ukutendeka ilyo akasuba
iilume umwikala amalumina.” 1Ko 5:7 kawa ukufika ilyo kwatendeka ukufiita.
209 UBWINA LEBI 23:7-21
va, a Umutebeto wa Mukate Usha- ICIPA. 23 lo shenu shonse konse uko mu-
tutumuka. Pa nshiku 7 mukalelya a Imp 28:17 kalaikala.
umukate ushatutumuka. b 7 Pa 1Ko 5:8 15 “‘Mukalependa amasaba-
bushiku bwa kubalilapo epo ta 7 ukutula pa bushiku ubwa-
mukalelongana ukulongana kwa konka pe Sabata, ukutendekela
mushilo. c Tamufwile ukubomba- b Ukf 12:15 pa bushiku ubo mwaletele umwa-
Ukf 13:6
po umulimo uwakosa. 8 Lelo Ukf 34:18 nshi wa mutuulo wa kusunsha. a
mukaletuulila Yehova umutuulo Mukalependa imilungu iituntu-
wa pa mulilo pa nshiku 7. Pa bu- lu. 16 Mukapende inshiku 50, b
shiku bwalenga 7 mukalelongana c Ukf 12:16 ukufika pa bushiku ubwako-
ukulongana kwa mushilo. Tekwe- nka pe Sabata lyalenga 7, e
sha ukubombapo umulimo uwa- lyo mukatuulile Yehova umutuu-
kosa.’” d 1Ko 15:20, 23 lo wa ngano ishipya. c 17 Mu-
9 Yehova akonkenyepo ukwe- fwile ukuleta imikate ibili iya
ba Mose ati: 10 “Eba abena mutuulo wa kusunsha ukufuma
Israele auti, ‘Ilyo mukengila mu e Imp 18:8, 12 uko mukalaikala. Mukaipangile
calo ico ndemupeela, nga mwa- Amp 3:9 no buunga ubwapeleka ubwa
sombola ifilimwa, mukaletwala Ek 44:30 mu ma oma yabili.1 Mulingi-
 le ukubikamo icitutumushi. d Iyi
umwanshi1 wa fyo mwabalilapo
ukusombola d kuli shimapepo. e Ku Kulyo ikaba mikate ya fisabo fyaba-
11 Na o akalesunsha umwanshi a Ukf 34:22 lilapo ukupya ifya kwa Yeho-
uku no ku, pa cinso ca kwa Yeho-
Amg 16:9, 10 va. e 18 Kabili mufwile ukuleta
va pa kuti mukalepokelelwa. Pa iyi imikate pamo no twana twa
bushiku ubwakonkapo pa numa mpaanga utulume utuli 7 kabi-
b Imi 2:1 li utwabula akalema, utwa mwa-
ye sabata e lyo shimapepo aka-
leusunsha. 12 Pa bushiku mu- ka umo, ne ng’ombe iilume iya-
kalasunsha umwanshi, mukale- na ne mpaanga ishilume shibili. f
c Imp 28:26-31 Fikaba mutuulo wa kwa Yehova
tuula akana ka mpaanga akabula Amg 16:16
akalema kabili aka mwaka umo, uwa koca pamo no mutuulo wa
pa kuti kakaleba umutuulo wa ngano no mutuulo wa mwangashi
kwa Yehova uwa koca. 13 Umu- d Le 7:11, 13
pa kuti ukabe umutuulo wa pa
tuulo wa ngano ukabe ama mulilo, uwa kuletela Yehova aka-
oma yabili1 aya buunga bwape- cena akasuma.2 19 Kabili muli-
leka ubwasakanamo amafuta, pa ngile ukutuula akana ka mbushi
e Ukf 23:16
kuti ukabe umutuulo wa kwa Ye- Ukf 34:22 kamo pa kuti kakabe umutuulo
hova uwa pa mulilo, uwa kule- wa pa lubembu g no twana twa
ta akacena akasuma.2 Umutuu- mpaanga tubili utulume, utwa
lo wa mwangashi ukabe amakapu f Imp 28:26, mwaka umo, pa kuti tukabe ila-
yatatu aya hini.3 14 Mwikalalya
27 mbo lya mutende. h 20 Shima-
ingano shasalulwa, ingano ishi- pepo akafisunshe uku no ku
pya nelyo umukate uo bapangila pamo ne mikate ya fisabo fya-
ne ngano ishipya mpaka ubu bu-
g Le 4:23 balilapo ukupya. Fikaba mutuulo
shiku bukafike, mpaka mukale- wa kusunsha pa cinso ca kwa Ye-
te umutuulo wa kwa Lesa wenu. hova, pamo no twana twa mpaa-
Ifi e fyo mukalekonka mu nku-
h Le 3:1 nga tubili utulume. Yehova aka-
lafimona ukuti fya mushilo kabili
23:10 1 Nelyo “umupo.” 23:13, 17 1 Mu fifwile ukuba fya kwa shimape-
ma oma yabili mwaleingila ifingengi- i Le 7:34 po. i 21 Pali ubu bushiku muka-
Le 10:14 bilishe j ukuti kukaba ukulongana
la mu cipe ica malita ukucilako panono Imp 18:9
pali 4. Moneni Ifyebo Fyalundwako pa Amg 18:4 kwa mushilo. Tamufwile ukubo-
B14. 23:13, 18 2 Nelyo “aka kutalalika 1Ko 9:13 mbapo umulimo uwakosa. Ifi e
umutima.” 23:13 3 Muli hini mwaleingi- fyo mukalekonka mu nkulo she-
la amalita ukucila pali yatatu na hafu. nu shonse konse uko mukalai-
Moneni Ifyebo Fyalundwako pa B14. j Imp 10:10 kala.
UBWINA LEBI 23:22-41 210
22 “‘Ilyo mukalasombola ifi- ICIPA. 23 33 Yehova aebele Mose no
sabo mu calo cenu, mwikalaso- a Le 19:9 kuti: 34 “Eba abena Israele
mbola ukufika na mu mbali ya Amg 24:19 auti, ‘Pa bushiku bwalenga 15
Ru 2:2, 3
mabala yenu, kabili mwikalatole- muli uyu mweshi walenga 7, ku-
lesha fyonse. a Mukaleshamo fimo b Es 58:7 kalaba Umutebeto wa Nsakwe
pa kuti fikaleba fya bapiina1b na c Le 19:33 uwa kwa Yehova a pa nshiku 7.
bafuma ku fyalo fimbi. c Nine Ye- d Imp 10:10 35 Pa bushiku bwa ntanshi mu-
hova Lesa wenu.’” Imp 29:1 kalelongana ukulongana kwa
23 Yehova aebele Mose no e Ukf 30:10 mushilo. Tamufwile ukulabomba
kuti: 24 “Eba abena Israele Le 25:9 umulimo onse uwakosa muli ubu
auti, ‘Mu mweshi walenga 7, pa f Le 16:29, 30 bushiku. 36 Pa nshiku 7 muka-
bushiku bwa kubalilapo ubwa Imp 29:7 letuulila Yehova umutuulo wa pa
uyo mweshi, mulingile ukula- g Le 16:34 mulilo. Pa bushiku bwalenga 8
tuusha kuli fyonse. Ubu ubu- He 9:12, mukalelongana ukulongana kwa
24-26
shiku bukalatendekela no kulila He 10:10
mushilo, b kabili mukaletuulila
kwe penga, d pa kuti mukaleibuki- 1Yo 2:1, 2 Yehova umutuulo wa pa mulilo.
sha ukuti bushiku bwa kulonga- h Imp 9:13 Uku, kulongana kwacindamisha.
na kwa mushilo. 25 Tamufwile Imp 15:30 Tamulingile ukubomba umulimo
ukubomba umulimo onse uwa- i Le 16:29-31 uwakosa nangu umo.
kosa, kabili mukaleletela Yehova Le 23:27 37 “‘Iyi e mitebeto ya kwa Ye-
Imp 29:7 hova iyo mukalakwata mu mwa-
umutuulo wa pa mulilo.’”

26 Kabili Yehova aebele Mose ka, c iyo mukalabilisha ukuti ku-
Ku Kulyo
ati: 27 “Lelo ubushiku bwale- longana kwa mushilo d pa kuti
nga 10 muli uyu wine mweshi a Ukf 23:16 mukaletuulila Yehova umutuulo
Imp 29:12
walenga 7, Bushiku bwa Cifuta Amg 16:13
wa pa mulilo: umutuulo wa
Mulandu. e Mukalelongana ukulo- Esr 3:4 koca e no mutuulo wa ngano f
ngana kwa mushilo, kabili muka- Neh 8:14-18 uo mufwile ukulatuulila pamo
Yoh 7:2
lepusula imyeo yenu1f no kutuuli- ne lambo lya nama ne mituu-
la Yehova umutuulo wa pa mulilo. b Neh 8:18 lo ya mwangashi g ukulingana ne
28 Tamulingile ukubomba umu- c Ukf 23:14 fyo mulingile ukulatuula cila bu-
limo nangu umo muli ubu bushi- Amg 16:16 shiku. 38 Iyi mitebeto ya kulu-
ku, pantu bushiku bwa kumufu- d Imp 28:26 nda pa fyo mutuula pa masaba-
tilako imembu g shenu pa cinso Imp 29:7 ta ya kwa Yehova, h pa fya bupe
ca kwa Yehova Lesa wenu. e Le 1:3 fyenu, i pa milapo yenu j na pa
29 Umuntu1 onse uushakaipusu- f Le 2:1, 11 mituulo yenu yonse iya kuiteme-
le pali ubu bushiku akepaiwa. h g Imp 15:5
nwa, k iyo mufwile ukupeela Ye-
30 Kabili umuntu1 onse uuka- Imp 28:6, 7 hova. 39 Lelo pa bushiku bwa-
bomba umulimo pali ubu bushi- h Ukf 16:23 lenga 15 mu mweshi walenga 7,
ku, nkamwipaya. 31 Tamufwile Ukf 20:8 ilyo mwapwisha ukusombola ifi-
ukubomba umulimo nangu umo Ukf 31:13 sabo fya mu calo, mufwile uku-
pali ubu bushiku. Ifi e fyo muka- i Ukf 28:38 sefya umutebeto wa kwa Yeho-
lekonka mu nkulo shenu shonse Imp 18:29 va pa nshiku 7. l Pa bushiku bwa
konse uko mukalaikala. 32 Mu- j Amg 12:11 ntanshi mukaletuusha kuli fyo-
kaletuusha kuli fyonse pantu lisa- k Imp 29:39 nse, na pa bushiku bwalenga 8
bata kabili mukalepusula imyeo Amg 12:6 napo mukaletuusha kuli fyonse. m
yenu i icungulo pa bushiku bwale-
1Im 29:9 40 Pa bushiku bwa ntanshi mu-
2Im 35:8
nga 9 ubwa uyu mweshi. Muka- Esr 2:68 kasabe ifitwalo ku fimuti ifyawa-
lesunga isabata ukutula icungu- misha, mukateme imisambo ya
l Amg 16:13
lo ukufika icungulo cimbi.” tuncindu, n imisambo ya fimuti
m Imp 29:12 ifyafumba no muarabimu wa mu
23:22 1 Nelyo “abalanda.” 23:27 1 Uku n Neh 8:15 mikonko, kabili mukasekelele o pa
Uks 7:9
kupusula imyeo kuikaanya ifintu fimo cinso ca kwa Yehova Lesa wenu
pamo nga ukulya ifya kulya ne fintu fi- o Neh 8:10 pa nshiku 7. p 41 Mukalesefya
mbi. 23:29, 30 1 Nelyo “umweo.” p Amg 16:15 umutebeto wa kwa Yehova pa
211 UBWINA LEBI 23:42–24:18
nshiku 7 cila mwaka. a Ifi e fyo ICIPA. 23 wa kwa Yehova uwa pa muli-
mukalecita mu nkulo shenu sho- a Imp 29:12 lo. 8 Lyonse pe Sabata akalete-
nse. Mukalesefya mu mweshi wa- yanya umukate pa cinso ca kwa
lenga 7. 42 Mukaleikala mu nsa- b Amg 31:10,
11
Yehova. a Ici cipangano ca mu-
kwe pa nshiku 7. b Abekala calo yayaya ico napangana na bena
bonse aba mu Israele bakaleika- c Amg 31:13 Israele. 9 Umukate ukabe wa
la mu nsakwe, 43 pa kuti aba Am 78:6 kwa Aarone na bana bakwe
mu nkulo shenu ishikakonkapo abaume, b kabili bakaleuliila pa
d Ukf 12:37, 38 cifulo ca mushilo. c Pantu uyu,
bakeshibe c ukuti nalengele abe- Imp 24:5
na Israele baikala mu nsakwe ilyo  mutulo wa mushilo nga nshi uwa
nabafumishe mu calo ca Egupti. d kwa shimapepo uwa pa mituulo
ICIPA. 24
Nine Yehova Lesa wenu.’” ya kwa Yehova iya pa mulilo. Ili
e Ukf 27:20, 21
44 E ico Mose aebele abena Imp 8:2
lifunde lya muyayaya.”
Israele pa nshita balingile uku- 10 Nomba kwali umwana
kwatilapo imitebeto ya kwa Ye- f Ukf 25:31 mwaume uo nyina ali mwina
Ukf 39:33, 37 Israele, lelo wishi ali mwina Egu-
hova. He 9:2
pti. d Uyu mwana atampile uku-
24 Kabili Yehova aebele Mose
ati: 2 “Eba abena Israe- g Ukf 25:23, 24
1Is 7:48
lwa no mwaume umwina Israele
mu nkambi. 11 Umwana mwau-
le ukuti bakuletele amafuta ya
me uo nyina ali mwina Israele
muolife ayasuma nga nshi, aya h Ukf 40:22, 23 aponteele Ishina lya kwa Lesa1
kusanikila pa kuti inyali shi- 1Sa 21:4
kabili alilisaalwile.2e E ico bamu-
leaka lyonse. e 3 Kunse ya nsa- Mko 2:25, 26
twele kuli Mose. f Ishina lya kwa
lu ya kucingilako icipao ca i Le 2:2 nyina ali ni Shelomiti, umwa-
Cipangano, mwi tenti lya kuku- Le 6:15 na mwanakashi wa kwa Dibri
maninamo na Lesa, e mo Aarone 
uwa mu mukowa wa kwa Dani.
aleteyanya inyali pa kuti shileaka Ku Kulyo 12 Balimulindike mpaka Yehova
lyonse ukutula icungulo ukufika a Imp 4:7 abeba ifya kucita. g
ulucelo pa cinso ca kwa Yehova. 1Im 9:32
13 Lyena Yehova aebele Mose
Ifi e fyo mulecita mu nkulo she- 2Im 2:4
ati: 14 “Fumisha uwasaalwile
nu shonse. 4 Lyonse akaleteya- b Le 21:22 ishina lyandi kunse ya nka-
nya inyali pa ca kutekapo inyali f Le 22:10 mbi, kabili bonse abamumfwi-
ica golde iyalopololwa, pa cinso 1Sa 21:4, 6
le bafwile ukubika iminwe yabo
ca kwa Yehova. Mt 12:3, 4
Lk 6:3, 4 pa mutwe wakwe, kabili ulukuta
5 “Ukalebuula ubuunga ubwa- lonse lufwile ukumupoola ama-
peleka kabili ukalepangamo imi- c Le 6:14, 16 bwe. h 15 Kabili webe abena
kate 12. Mu buunga bwa mu Israele auti, ‘Umuntu onse uwa-
ma oma yabili,1 mukalepanga- d Ukf 12:38
Imp 11:4 saalula Lesa, akafwila pa lube-
mo umukate umo. 6 Ukapampi- mbu lwakwe. 16 E ico uwasaa-
kanye imikate mu miina ibili pe e Ukf 20:7 lula ishina lya kuti Yehova afwile
tebulo lya golde iyalopololwa pa Ukf 22:28 ukwipaiwa. i Ulukuta lonse lu-
Le 19:12
cinso ca kwa Yehova. g Pa mwi- kamupoole amabwe. Uwasaalula
na umo, h pakabe imikate 6 na pa f Ukf 18:22 ishina lya kwa Lesa nampo nga
mwina umbi imikate 6. 7 Uli- mulebeshi nelyo mwina Israele,
ngile ukubika ububani bwabuu- g Ukf 18:15, 16 afwile ukwipaiwa.
ta ubusuma nga nshi pa muulu Imp 15:32,
34
17 “‘Umuntu nga aipaya umu-
wa mwina umo na umo, pa kuti ntu munankwe,1 na o wine bafwi-
bukabe ngo mukate wa kwimini- h Imp 15:32, 35 le ukumwipaya. j 18 Onse uwai-
nako umutuulo onse,1i umutuulo Amg 17:7 paya icitekwa1 akapyanikishepo
24:5 1 Mu ma oma yabili mwaleingila i Amg 5:11 24:11 1 E kutila, ishina lya kuti Yeho-
ifingengila mu cipe ica malita ukucila- va, nga fintu icikomo 15 na 16 filanga.
j Ukt 9:6
ko panono pali 4. Moneni Ifyebo Fyalu- Ukf 21:12
2 Nelyo “aliliponteele.” 24:17 1 Nelyo
ndwako pa B14. 24:7 1 Nelyo “ikabe iya Imp 35:31 “aipaya umweo wa muntu.” 24:18 1 Ne-
kwibukishishako umutuulo onse.” Amg 19:11-13 lyo “Uwaipaya umweo wa nama.”
UBWINA LEBI 24:19–25:17 212
cimbi, icitekwa pa citekwa.1 ICIPA. 24 nabo, 7 ifitekwa fyenu ne nama
19 Umuntu nga acena umuntu a Ukf 21:23, 24 sha mpanga ishikaba mu calo
munankwe, na o wine bafwi- cenu. Fyonse ifyo umushili uka-
le ukumucena. a 20 Ukufuna pa lamesha kuti mwalya.
b Amg 19:21
kufuna, ilinso pa linso, ilino pa Mt 5:38 8 “‘Mukapende amasabata 7
lino, ifyo acenene umunankwe aya myaka, imyaka 7 ukuifu-
e fyo na o bafwile ukumuce- sha imiku 7, kabili amasabata 7
na. b 21 Uwaipaya icitekwa aka- c Ukf 22:1
aya myaka yakaba imyaka 49.
pyanikishepo cimbi, c lelo uwaipa- 9 Lyena mukalishe sana intanda-
ya umuntu, akepaiwe. d d Ukt 9:6 la mu mweshi walenga 7, pa bu-
22 “‘Ubupingushi bukalaba Ukf 21:12 shiku bwalenga 10; pa Bushiku
fye bumo bwine. Umulebeshi no bwa Cifuta Mulandu. a Mukaleli-
mwina Israele e mukalebapingula e Ukf 12:49 sha sana intandala pa kuti ika-
fye cimo cine, pantu nine Yeho- Le 17:10 leumfwika mu calo cenu conse.
va Lesa wenu.’” Le 19:34 10 Umwaka walenga 50 mwaka
Imp 9:14
23 Lyena Mose aebele abena Imp 15:16 wa mushilo, kabili mukalebilisha
Israele ukuti bafumishe uwasaa- ku baikala mu calo conse b uku-
lwile ishina lya kwa Lesa kunse ti uyu mwaka wa kulubuka. Uka-
f Imp 15:33, 36 ba mwaka wa Buntungwa kuli
ya nkambi, kabili balimupoolele Amg 17:7
amabwe. f E ico abena Israele ba-  imwe, kabili umuntu onse aka-
citile filya fine fye Yehova aebe- bwelele ku mpanga yakwe ka-
ICIPA. 25
le Mose. bili umuntu onse akabwelele
g Ukt 15:16
ku lupwa lwakwe. c 11 Umwa-
25 Yehova na kabili aebele
Mose pa Lupili lwa Si- ka walenga 50 ukalaba mwaka
wa Buntungwa. Tamwakalebya-
nai ati: 2 “Eba abena Israe- h Le 26:34
2Im 36:20, 21
le auti, ‘Ilyo mukafika mu calo la imbuto nelyo ukusombola ifi-
ico nkamupeela, mukalekonka kalamena ku fikalashala ilyo
ifunde lya kwa Yehova ilya ku- i Ukf 23:10, 11 mukalasombola, kabili tamwaka-
sunga isabata g kabili mukalele-  lesombola imyangashi ku fimuti
ka impanga ikaletuusha. h 3 Mu Ku Kulyo ifyo mushatungwila. d 12 Pantu
myaka 6 mukalebyala imbuto a Le 16:30 mwaka wa Buntungwa. Mukaleu-
mu mabala yenu, kabili muli Le 23:27, 28 mona ukuti mwaka wa mushi-
iyi yine myaka mukaletungwila lo. Mukalelya fye ifikalaimenena e
imyangashi ya mu mabala yenu, b Es 61:1, 2 mu mabala.
kabili mukalesombola ifisabo fya Lk 4:18, 19 13 “‘Muli uyu mwaka wa Bu-
mu calo. i 4 Lelo umwaka wale- Ro 8:20, 21 ntungwa, cila muntu akalebwe-
nga 7 ufwile ukuba isabata pa lela ku mpanga yakwe. f 14 Nga
kuti umushili ukaletuusha, lisa- c Le 27:24 mwashitisha umunenu fimo ne-
bata lya kwa Yehova. Mwikala- Imp 36:4 lyo nga mwashita fimo ku mu-
Amg 15:1 nenu, tamufwile ukuba no bu-
byala imbuto mu mabala yenu,
kabili mwikalatungwila imyanga- cenjeshi. g 15 Mufwile ukushita
shi. 5 Tamufwile ukusombola d Le 25:5 icintu ku munenu ukulingana ne
ifikalamena ku fikalashala ilyo myaka ipitilepo ukutula apo kwa-
mukalasombola, kabili mwika- belele umwaka wa Buntungwa;
e Ukf 23:11
lasombola imyangashi ku fimu- Le 25:6
kabili uuleshitisha na o afwile
ti ifyo mushatungwila. Muli uyu ukushitisha ukulingana ne mya-
mwaka mukaleleka umushili uka- ka isheleko pa kuti kube umwa-
letuusha. 6 Lelo ifikalaimenena f Le 25:29, 30 ka wa Buntungwa. h 16 Imyaka
Le 27:24
fye ifiine mu mwaka we sabata iisheleko nga ingi kuti alundako
mukalelya; imwe na basha benu umutengo, kabili imyaka iishele-
abaume na banakashi, ababomfi g 1Sa 12:3 ko nga iinono, kuti abweshako
Amp 14:31
benu na balebeshi abo mwikala umutengo, pantu ninshi aleku-
shitisha ifisabo ifyo ukasombola
24:18 1 Nelyo “umweo pa mweo.” h Le 27:18 mu myaka iisheleko. 17 Mwila-
213 UBWINA LEBI 25:18-37
cenjeshanya, a lelo muletiina Lesa ICIPA. 25 yakwe na kabili, lyena kuti abwe-
wenu, b pantu nine Yehova Lesa a Le 19:13 lela ku mpanga yakwe. a
wenu. c 18 Nga mulekonka ama- Amp 22:22 29 “‘Nomba umuntu nga ashi-
funde yandi no bupingushi bwa- b Le 25:43 tisha ing’anda iyaba mu musu-
ndi, mukalaikala umutelelwe mu Amp 1:7 mba we linga, akaba ne nsambu
calo. d 19 Mu calo mukalaba ifi- Amp 8:13
sha kulubula iyo ing’anda ukutu-
sabo, e kabili mukalalya no kwiku- c Es 33:22 la pa bushiku akaishitishishapo
ta kabili mukalaikala umutende. f d Amg 12:10 ukufika apo umwaka ukapwila.
20 “‘Lelo nga mwatila: “Bu- Am 4:8 Akaba fye ne nsambu sha kulu-
Amp 1:33
she tukalalya finshi mu mwa- bula b iyo ng’anda pa mwaka umo.
ka walenga 7 apo tatwakalebyala e Am 67:6 30 Lelo nga ca kuti umwaka
imbuto no kusombola ifisabo?” g f Le 26:3-5 umo wapwa tailubwile, ing’a-
21 Nkamupaala mu mwaka wale- g Le 25:4, 5 nda ya mu musumba we li-
nga 6, ica kuti mu calo mukaba Mt 6:25 nga ikaba ya muntu uwaishiti-
ifisabo ifyo mwingalya pa mya- h Ukt 26:12 le mu nkulo shakwe shonse.
ka itatu. h 22 Lyena mukalebya- Amg 28:8 Umwaka wa Buntungwa nga
la imbuto mu mwaka walenga 8, Mal 3:10 wafika tafwile ukumubwesesha.
kabili mukalelya ifisabo fya kale i 1Is 21:3 31 Lelo amayanda ya mu mi-
mpaka mu mwaka walenga 9. Mu- j Am 24:1 shi iyabula amalinga yakaba fye
kalelya ifya kale mpaka ifisabo kwati mabala ya mu calo. Umwi-
k 1Im 29:15
fya mwaka walenga 9 fikapye. ne wa ng’anda akatwalilila uku-
23 “‘Tamufwile ukushitisha l Ru 2:20
Ru 4:4-6
ba ne nsambu sha kulubula ing’a-
impanga ica kuti uwaishita yaba nda yakwe, kabili mu mwaka wa
m Le 25:50 Buntungwa uwaishitile akabwe-
yakwe umuyayaya, i pantu ni
mpanga yandi. j Pantu ine imu- n Le 27:24 sesha uo ashitileko.
mona ukuti muli balebeshi. k  32 “‘Lelo abena Lebi bakatwa-
24 Konse uko mukekala, uwa- Ku Kulyo lilila ukuba ne nsambu sha ku-
shitisha impanga akakwata insa- a Le 25:10, 13 lubula amayanda yabo ayaba mu
mbu sha kwisaishita pa kuti ika- b Le 25:25-27 misumba yabo. c 33 Nga ca kuti
be yakwe na kabili. c Imp 35:2, 8
ing’anda ya bena Lebi tabailu-
25 “‘Umwina Israele munenu bwile, ing’anda iyo bashitisha mu
d Le 25:28 musumba wabo ikabwelela kuli
nga aba umupiina kabili ashiti-
shako impanga yakwe imo, lu- e Imp 18:20 bena mu mwaka wa Buntungwa, d
Imp 35:2, 4
pwa wakwe afwile ukushita iyo Amg 18:1
pantu amayanda ya mu misumba
mpanga pa kuti ikabwelele ku ya bena Lebi, eyo Lesa abapee-
mwine uwaishitishe. l 26 Umu- f Imp 35:7
Yos 14:4
la mu bena Israele. e 34 Kabili
ntu nga takwete uwa kumulubwi- impanga ya mulemfwe f iyaba mu-
g Amg 15:7
lako impanga, lelo akwata inda- Am 41:1
pepi ne misumba yabo tabalingi-
lama ishingalinga ukushita iyo Am 112:5 le ukuishitisha, pantu eyo Lesa
mpanga, 27 akabike umutengo Amp 3:27 abapeela umuyayaya.
wa mpanga ukulingana ne mya- Amp 19:17
Mko 14:7
35 “‘Nga ca kuti umwina
ka iyapitapo ukutula apo aishi- Imi 11:29 Israele munenu uo mwikala
tishishe kabili akabweseshe uo 1Ti 6:18 nankwe aba umupiina kabili
ashitishe impanga ukulingana ne 1Yo 3:17 takwete apakuuma ukubo-
myaka iisheleko pa kuti umwaka h Ukf 22:21 ko, mukamwafwe g nga filya
wa Buntungwa ufike. Lyena kuti Ukf 23:9 fine mwingafwa umulebeshi. h
Le 19:34
abwelela ku mpanga yakwe. m Amg 10:18 36 Tamufwile ukumukongwesha
28 “‘Lelo nga takwete inda- kaloba. i Muletiina Lesa wenu, j
i Ukf 22:25
lama ishingalinga ukulubwilamo Amg 23:19 lyena umwina Israele mune-
impanga yakwe, ninshi uwaishi- Am 15:5 nu akatwalilila ukuba no mweo
tile e ukatwalilila ukuba umwi- Amp 28:8 pamo na imwe. 37 Mwikamuko-
ne wa iyo mpanga mpaka umwa- j Amp 8:13 ngwesha indalama pa kuti aka-
ka wa Buntungwa n ukafike. Muli k Amg 23:20 lundepo shimbi pa kumubwese-
uyu mwaka e lyo impanga ikaba Lk 6:34, 35 sha, k kabili mwikamupeela ifya
UBWINA LEBI 25:38–26:2 214
kulya pa kuti akalundepo pa ICIPA. 25 lyo wishi mwaice nangu ndume
kumubwesesha. 38 Nine Yeho- a Ukf 20:2 nankwe uwa muli wishi mukala-
va Lesa wenu, uwamufumishe 1Is 8:51 mba nelyo muli wishi mwaice kuti
mu calo ca Egupti a pa kuti nka- amulubula, nangu lupwa wakwe
b Ukf 6:7
mupeele icalo ca Kanaani, kabi- umbi kuti amulubula.
li nkamulange ukuti nine Lesa c Ukf 21:2 “‘Nangu nga ca kuti umwine
wenu. b Amg 15:12 anonka, kuti ailubula. a 50 Ena
39 “‘Umwina Israele munenu no wamushita bafwile ukupenda
uwikala mupepi na imwe nga d 1Is 9:22 imyaka yapitapo ukutula apo ai-
aba umupiina kabili aishitisha shitishishe kuli ena ukufika ilyo
e Le 25:53
kuli imwe, c tamufwile ukulamu- umwaka wa Buntungwa b ukafi-
bomfya kwati musha. d 40 Mu- f Ukf 21:3 ka, kabili indalama isho aishiti-
kalemumona ngo mubomfi uubo- Le 25:10 shishepo shifwile ukulingana ne
mbela amalipilo, e ngo mulebeshi. mpendwa ya iyi myaka. c Baka-
Akamubombele mpaka umwaka g Ukf 1:13, 14
pende inshiku isho ali no ku-
wa Buntungwa ukafike. 41 Lye- Ukf 19:5
Le 25:55 bomba nge fyo bapenda inshiku
na akaleka ukumubombela, ena sha mubomfi uubombela amalipi-
na bana bakwe,1 bakabwelela ku h Ukf 3:7 lo. d 51 Nga kucili imyaka iingi,
lupwa lwabo. Balingile ukubwe- Ef 6:9
ninshi alingile ukulipila indala-
lela ku mpanga ya fikolwe fyabo. f Ko 4:1
ma sha kuilubwilapo ukulingana
42 Pantu bena basha bandi abo i Le 25:17 ne myaka iisheleko. 52 Lelo nga
nafumishe mu calo ca Egupti. g Lkm 12:13 kushele fye imyaka iinono pa kuti
Tabafwile ukuishitisha nge fyo umwaka wa Buntungwa ufike,
bashitisha umusha. 43 Mwika- j Ukf 12:38
akapende umwine, kabili akalipi-
lamusunga buluku buluku, h kabi- Yos 9:21
le isha kuilubwilapo ukulingana
li mufwile ukulatiina Lesa wenu. i ne myaka iisheleko. 53 Akale-
k Le 25:39, 43
44 Abafwile ukuba abasha benu mubombela cila mwaka nga filya
abaume na banakashi bantu mu- l Le 25:25 fine umubomfi uubombela ama-
kalashita ku nko ishikaba mupe-  lipilo abomba. Mufwile ukushini-
pi na imwe. 45 Na kumbi uko Ku Kulyo nkisha ukuti talemusunga buluku
mwingashita abasha ni ku balebe- a Le 25:26, 27 buluku. e 54 Nomba nga te kuti
shi abo mwikala nabo j na ku ndu-
pwa shabo ishafyalilwa mu calo ailubule muli ishi inshila, ninshi
b Le 25:10
cenu, kabili bakaba abasha benu. akalubuka mu mwaka wa Buntu-
46 Nga mwafwa kuti batwalili- c Le 25:15, 16 ngwa, f pamo na bana bakwe.1
la ukuba abasha ba bana benu. 55 “‘Pantu abena Israele ba-
Aba kuti baba abasha benu, lelo d Amg 15:18 sha bandi. Basha bandi abo nafu-
umwina Israele munenu tamufwi- mishe mu calo ca Egupti. g Nine
e Le 25:40, 43 Yehova Lesa wenu.
le ukulamusunga buluku buluku. k Ko 4:1
47 “‘Lelo nga ca kuti umule-
beshi nelyo uwafuma ku calo ci- f Ukf 21:3 26 “‘Tamulingile ukuipangila
tulesa twa fye, h kabili ta-
mbi uo mwikala nankwe aba umu- mufwile ukuipangila icimpasha-
g Ukf 20:2 nya nangu ukuimikila amabwe
i
kankaala, kabili umwina Israele Le 25:42
munenu uo ekala nankwe aba  aya kupepa, kabili mu calo cenu
umupiina kabili aishitisha ku mu- tamulingile ukuba ilibwe ilyo
ICIPA. 26
lebeshi nelyo ku wafuma ku calo mwalengapo fimo j pa kuti mu-
h Ukf 20:4
cimbi uo mwikala nankwe mu Le 19:4
lelikontamina; k pantu nine Yeho-
calo, nangu aishitisha kuli lu- Imi 17:29 va Lesa wenu. 2 Mukalesunga
pwa wa mulebeshi, 48 akatwali- 1Ko 8:4 amasabata yandi, kabili mukale-
lila ukuba ne nsambu sha kulubu- cindika1 icifulo candi ica mushi-
i Amg 5:8
ka pa numa ya kuishitisha. Umo lo. Nine Yehova.
pali bamunyina kuti amulubula, l j Imp 33:52
49 nangu wishi mukalamba ne- 25:54 1 Mu ciHebere, “abana bakwe
k Da 3:18 abaume.” 26:2 1 Mu ciHebere, “muka-
25:41 1 Mu ciHebere, “abana abaume.” 1Ko 10:14 letiina.”
215 UBWINA LEBI 26:3-22
3 “‘Nga mwakulacita ifyo na- ICIPA. 26 lyenu ilya busha pa kuti mulubu-
kulamweba kabili nga mwakula- a Amg 11:13-15 ke.1
konka amafunde yandi, a Lkm 12:13 14 “‘Lelo nga tamwakaleng’u-
4 nkalamupeela imfula pa nshi- b Amg 28:12 mfwila, nangu nga tamwaka-
ta ya iko, kabili mu calo mu-
b Es 30:23 lekonka amafunde yonse a aya,
kalaba ifisabo, c ifimuti fya mu Ek 34:26
Yoe 2:23
15 kabili nga tamwakalecita ifyo
mabala yenu na fyo fikalatwala nakulamweba, b kabili nga ta-
ifitwalo. 5 Mukalakwata inshita c Am 67:6 mwakalekonka ubupingushi bwa-
Am 85:12
ya kusombola ingano iikalamba ndi ica kuti mwaleka no ku-
ica kuti ikalafika na ku nshi- d Le 25:18 lakonka amafunde yandi yonse,
ta ya kusombola imyangashi, ka- e 1Im 22:9 kabili nga tamwakalesunga icipa-
bili inshita ya kusombola imya- Am 29:11 ngano candi, c 16 ifi e fyo nka-
Hg 2:9 mucita: nkalenga mukasakami-
ngashi ikalafika na ku nshita ya
kubyala imbuto shimbi. Mu- f Mk 4:4 kwe ilyo nkamuletela ubulwele
kalalya ifya kulya fyenu kabi- g Amg 28:7
bwa cifuba ca ntanda-bwanga1
li mukalaikuta, kabili mukalai- Yos 23:10 no bulwele bwa kukaba umubi-
kala umutelelwe mu calo cenu. d Aba 7:15, 16 li, ubukalenga amenso yenu ya-
Aba 15:15, 16 kaleke ukumona bwino kabili
6 Nkalenga mu calo mukabe 1Im 11:20
umutende, e kabili mukalasenda- ubukalenga mwikalakwata ama-
h Amg 28:4 ka mu mibili yenu. Nga mwa-
ma ukwabula uwa kumutiinya. f
Nkalenga ne fiswango fya mu i Ukf 6:4 byala imbuto, mukalaicusha fye
mpanga fikapwe mu calo, kabi- j Ukf 25:8
pantu abalwani benu e bakalalya
li ulupanga talwakapite mu calo Ek 37:26 ifisabo. d 17 Nkamufulilwa, aba-
cenu. 7 Mukafulumuna abalwa- Uks 21:3 lwani benu e bakamucimfya; ka-
ni benu, kabili mukabacimfisha k Amg 23:14 bili abamupata bakalamucusha, f
ku lupanga. 8 Abantu benu 5 kabili mukalafulumuka ninshi ta-
l Ukf 6:7 pali no uulemufulumuna. g
bakafulumuna abantu 100, na ba- 2Ko 6:16
ntu benu 100 bakafulumuna  18 “‘Lelo ifi nga tafyakale-
abantu 10,000, kabili abalwani Ku Kulyo
nge mukatampe ukung’umfwi-
benu mukabacimfisha ku lupa- a Amg 28:15
la, ninshi nkalundapo ukumu-
nga. g kanda imiku 7 pa membu shenu.
b 2Is 17:15 19 Nkamupwisha icilumba kabi-
9 “‘Nkamupaala,1 nkalenga li nkalenga umuulu wenu ukabe
c Ukf 24:7
mukakwate na bana abengi ka- Amg 31:16 nge cela,1h ne calo cenu cikabe
bili nkalenga mukafule. h Nkasu- He 8:9
ngo mukuba.2 20 Mukalaonau-
nga ne cipangano ico napangana d Amg 28:22, la fye amaka yenu, pantu mu
na imwe. i 10 Ilyo mushilapwi- 33
calo cenu tamwakaleba ifisabo, i
sha ukulya ifya kulya fya mwaka Aba 6:3
kabili ifimuti fya mu calo tafya-
wafumineko, mukalafumya ifya e Amg 28:15, kaletwala ifitwalo.
25
kale mu matala yenu pa kuti Aba 2:14 21 “‘Lelo nga tamwakalecita
mukalekwata incende ya kubi- 1Sa 4:10 ifyo nakulamweba kabili nga ta-
kapo ifipya. 11 Kabili nkabika mwakaleng’umfwila, nkalundapo
f Am 106:41
itenti lyandi ilya mushilo mu kati Isb 1:5 ukumukanda imiku 7 pa membu
kenu, j kabili nshakamupate.1 shenu. 22 Nkamutumina ifiswa-
g Le 26:36
12 Nkaba na imwe kabili nka- ngo j ifikamwipaila abana, k fi-
ba Lesa wenu, k kabili na imwe h Amg 11:17
kamulofesha ne fitekwa kabi-
mukaba abantu bandi. l 13 Nine 1Is 17:1
li fikalenga mukacepe, kabili mu
Yehova Lesa wenu, uwamufumi- i Ye 12:13
misebo yenu tamwakaleba aba-
Hg 1:6, 10
she mu calo ca Egupti pa kuti ntu. l
muleke ukuba abasha ba bena j Amg 32:24
Ye 15:3
Egupti, kabili naliputwile ikoli 26:13 1 Mu ciHebere, “mule-enda abao-
k Ek 5:17 loloka.” 26:16 1 E kutila, TB. 26:19
26:9 1 Mu ciHebere, “nkaalukila kuli l Aba 5:6
1 E kutila, umuulu tawakalelosha imfu-
imwe.” 26:11 1 Nelyo “umweo wandi ta- Es 33:8 la. 2 E kutila, icalo cikaba icauma pa-
wakamupate.” Sek 7:14 ntu imfula tayakaleloka.
UBWINA LEBI 26:23-43 216
23 “‘Lelo ifi nga tafyaka- ICIPA. 26 nga; a kabili icalo cenu cikashala
lenge mukaaluke a kabili nga a Es 1:16 icibolya, b ne misumba yenu iko-
mukatwalilila fye ukukanang’u- Ye 2:30 naulwa.
Ye 5:3
mfwila, 24 lyena nkamwaluki- b Ukf 24:7 34 “‘Mu nshiku shonse isho
la, kabili nkamukanda imiku 7 c Amg 28:21 icalo cikashala icibolya, cikala-
Ye 24:10
pa membu shenu. 25 Nkamule- Ams 4:10 sunga amasabata ya ciko.
tela ulupanga lwa cilandushi d Aba 2:14 Iyo nshita mukaba mu calo
1Sa 4:10
pa mulandu wa kukanasunga ici- e Ek 5:16
ca balwani benu. Pali iyi nshi-
pangano. b Nga mukafulumukila f Ek 4:16 ta icalo cikatuusha pa kuti ci-
mu misumba yenu, nkamutumi- g Es 9:20 kasunge amasabata c ayo cisha-
na ubulwele, c kabili abalwani Mk 6:14
Hg 1:6 sungile. 35 Inshiku shonse isho
benu bakamucimfya. d 26 Ilyo h Ye 21:5 cikashala icibolya cikatuusha,
nkonaula uko mufumya1 imika- i Amg 28:53 pantu tacaletuusha mu masabata
2Is 6:29
te,2e abanakashi 10 bakalamupa- Ye 19:9 yenu ilyo mwaikelemo.
ngila umukate mu citofu cimo Isb 4:10
Ek 5:10
36 “‘Abakapusuka d bena nka-
fye kabili bakalapima umukate f e j 2Im 34:3 lenga bakabe no mwenso mu mi-
lyo bamupeela uunono. Mukala- Es 27:9 tima yabo mu fyalo fya balwa-
k 1Is 13:2
lya lelo tamwakaleikuta. g 2Is 23:8, 20 ni babo; kabili ukulila kwe buula
27 “‘Lelo ifi nga tafyakale- Ek 6:5 ilileululuka kukalenga bakafulu-
l Am 78:58, 59
nge mukaaluke kabili nga m 2Is 25:9, 10
muke, kabili bakafulumuka kwa-
mukatwalilila fye ukukanang’u- 2Im 36:17 ti balefulumuka uuli no lupanga
mfwila, 28 nkamwalukila icine Neh 2:3
Es 1:7
kabili bakawa e lyo ninshi tapa-
cine, h kabili nkamukanda imi- Ye 4:7 li no ulebabutusha. e 37 Baka-
ku 7 pa membu shenu. 29 E n
o
Ye 9:11
Amg 28:37
lapunkana kwati balefulumu-
ico mukalalya abana benu abau- Amg 29:22- ka uuli no lupanga e lyo ninshi
me na bana benu abanakashi. i 24 tapali no ulebabutusha. Tamwa-
Ye 18:16
30 Nkonaula apasansuka apo Isb 2:15 kabe na maka ya kulwisha aba-
mukalapepela j kabili nkonau- Ek 5:15 lwani benu. f 38 Mukafwila mu
p Am 44:11
la ifyo mukalaocelapo ububa- 
nko; g mukafwila mu calo ca ba-
ni, kabili nkatuulika ifitumbi lwani benu. 39 Abakashalapo
Ku Kulyo
fyenu pa tulubi twenu utwa bu- pali imwe bakalacula pa mula-
a Ye 9:16 ndu wa membu shabo mpaka ba-
nani1k uto nkonaula, kabili nka- Ek 12:14
mwalukila pantu mukaba aba b Sek 7:14 kafwe mu calo ca balwani benu. h
bunani. l 31 Nkonaula imisu- c 2Im 36:20, 21 Bakalacula pa mulandu wa me-
mba yenu ku lupanga m kabi-
d Es 24:6
mbu sha bashibo. i 40 Lyena ba-
e Le 26:17
li nkonaula ififulo mukalape- Es 30:17 kasokolola imembu shabo j ne
pelapo. Akacena akasuma1 aka f Yos 7:12 membu sha bashibo abashali aba
Aba 2:14
malambo mukalantuulila takaka- Ye 37:10 cishinka kuli ine kabili bakasu-
lelenga nkalesekelela. 32 Nko- g Amg 4:27 mina ukuti tabali aba cishinka
naula icalo cenu, n kabili abalwa-
Amg 28:48
Ye 42:17 pantu tabaleng’umfwila. k 41 Na
ni benu abekalamo bakalapapa h Amg 28:65 ine nkabalukiila, l kabili nkaba-
nga nshi pa fyo cikonaulwa. o
i Ukf 20:5 twala mu calo ca balwani babo. m
Imp 14:18
33 Kabili nkamusalanganishisha j 1Is 8:33 “‘Nalimo pali iyo nshita imiti-
mu nko, p nkalenga abalwani Neh 9:2 ma yabo iyakosa1 ikanaka, n lye-
Ek 6:9
benu bakesemulwisha no lupa- Da 9:5 na bakafuta pa membu shabo.
k Ek 36:31 42 Kabili nkebukisha icipanga-
l Le 26:24
26:26 1 Mu ciHebere, “inkonto.” Nalimo m 1Is 8:47
no ico napangene na Yakobo, o
ishi shali ni nkonto isho balekobekako 2Im 36:20 ne co napangene na Isaki p e
umukate. 2 Nelyo “ifya kulya.” 26:30 n Amg 30:6 lyo ne co napangene na Abra-
Ye 4:4
1 Ishiwi lya ciHebere ilyo bapilibula uku- Imi 7:51 hamu, q kabili nkebukisha ne
ti ubunani, lyalipalana ne shiwi lya ciHe- o Ukt 28:13 calo. 43 Pali iyi nshita yonse,
bere ilipilula ukuti “ubusaali,” kabili ba- p Ukt 26:3 icalo cikashala fye umwabula
libomfya nga balelanda pa fya muselu. q Ukt 12:7
Amg 4:31
26:31 1 Nelyo “aka kutalalika umutima.” Am 106:45 26:41 1 Mu ciHebere, “iishasembululwa.”
217 UBWINA LEBI 26:44–27:15
umwikashi, kabili ilyo cikashala ICIPA. 26 7 “‘Nga mwaume uuli ne mya-
icibolya cikalasunga amasabata a a Le 26:34 ka 60 no kuya pa muulu, umute-
ayo cishalesunga. Apo tabaka- 2Im 36:20, 21 ngo ufwile ukuba amashekele
lekonka ubupingushi bwandi ka- 15, lelo nga mwanakashi umute-
bili bakapata amafunde yandi, b ngo ufwile ukuba amashekele 10.
bakakandilwa pa membu shabo.
b 2Is 17:15
8 Nomba nga mupiina sana ica
44 Nangu cikaba ifi, ilyo bakaba kutila te kuti alipile indalama ishi-
mu calo ca balwani babo, nsha- ngalingana no mutengo wa ku-
kabakaaninine c fye kabili nsha- shitishishapo umuntu, a akatwa-
kabalekeleshe ica kuti nkabalo- c Amg 4:31 le umuntu kuli shimapepo kabili
fye, pantu nga nacita ifi ninshi 2Is 13:23 shimapepo akabike umutengo be-
natoba icipangano ico napa- Neh 9:31
ngamushitishishapo. Shimapepo
ngene nabo, d pantu nine Yeho- akabike umutengo ukulingana ne
va Lesa wabo. 45 Nkabebuki- sho uwalapile umulapo engaku-
shisha pa mulandu ne cipangano d Amg 4:13 manisha ukulipila. b
napangene ne fikolwe e fyabo ifyo Ye 14:21 9 “‘Nga alapile umulapo wa
nafumishe mu calo ca Egupti pa kutuula icitekwa icingalinga uku-
menso ya nko, f pa kuti mbalange tuulila Yehova, conse ico umu-
ukuti nine Lesa wabo. Nine Ye- ntu engapeela Yehova cikaba
hova.’” e Ukf 24:3, 8
Amg 9:9 ica mushilo. 10 Ekapyanikisha-
46 Aya e mafunde no bupi- po cimbi kabili ekakaabula icite-
ngushi ifyo Yehova apeele abena kwa icisuma ne citekwa icibi,
Israele pa Lupili lwa Sinai ukupi- nangu icitekwa icibi ne citekwa
tila muli Mose. g f Ek 20:9 icisuma. Lelo nga alefwaya uku-
27 Yehova aebele Mose no
kuti: 2 “Eba abena Israe-
kaabula icitekwa ne citekwa ci-
mbi, ninshi ico citekwa ne co
le auti, ‘Umuntu nga alapa umula- alekaabulamo fikaba fya mushi-
g Le 27:34
po waibela h uwa kutuulila Yehova Amg 6:1 lo. 11 Nga citekwa icakowela c
indalama ishingalingana no mute-  ico umuntu ashingapeela Yeho-
ngo wa kushitishishapo umuntu,1 ICIPA. 27 va, akatwale ico citekwa kuli shi-
3 umutengo wa mwaume uukwe- h Amg 23:21 mapepo. 12 Lyena shimapepo
te imyaka 20 ukufika ku wa myaka Aba 11:30, 31 akabike umutengo wa ciko ukuli-
60 ufwile ukuba amashekele1 50 1Sa 1:11
ngana ne fyo cilemoneka, nampo
aya silfere ukulingana ne cipimo 
nga cisuma nelyo cibi. Umute-
ce shekele ilya pa cifulo ca ku- Ku Kulyo
ngo shimapepo akabika, e ukaba
pepelapo.2 4 Nomba nga mwa- a Le 5:7, 11
umutengo wa ciko. 13 Nomba
nakashi, umutengo ufwile ukuba Le 12:8
Le 14:21 nga alefwaya ukucilubula, ninshi
amashekele 30. 5 Nga mwaume pa mutengo wa ico citekwa aka-
uwa myaka 5 ukufika ku wa lundepo indalama imo pali cila
myaka 20, umutengo ufwile uku- ndalama 5. d
ba amashekele 20, lelo nga mwa- b Lk 21:2-4 14 “‘Nomba umuntu nga apee-
nakashi, umutengo ufwile ukuba 2Ko 8:12
la Yehova ing’anda yakwe, shi-
amashekele 10. 6 Nga mwaume
uuli no mweshi umo ukufika ku mapepo akabike umutengo wa
wa myaka 5, umutengo ufwile iko ukulingana ne fyo ilemone-
ukuba amashekele ya silfere 5, c Le 20:25 ka, nampo nga isuma nelyo
Amg 14:7, 8 ibi. Umutengo shimapepo akabi-
lelo nga mwanakashi umutengo
ufwile ukuba amashekele ya silfe- ka e ukaba umutengo wa iko. e
re yatatu. 15 Lelo uwapeele Lesa ing’anda
d Le 27:19
nga alefwaya ukuilubula, ninshi
27:2 1 Nelyo “umweo.” 27:3 1 Ishekele pa mutengo wa iyo ing’anda afwi-
lyalefina ukucilako panono pa magramu le ukulundapo indalama imo pali
11. Moneni Ifyebo Fyalundwako pa B14. cila ndalama 5, lyena ikaba ya-
2 Nelyo “ishekele lya mushilo.” e Le 27:11, 12 kwe.
UBWINA LEBI 27:16-34 218
16 “‘Umuntu nga apeela Ye- ICIPA. 27 26 “‘Lelo takuli nangu umo
hova ibala limo pa mabala ayo a Le 25:10 uufwile ukupeela Lesa ibeli lya
akwata, umutengo we bala uka- fitekwa, pantu ibeli lyonse nga
be ukulingana ne mbuto ishi- lyafyalwa fye liba lya kwa Yeho-
ngabyalwamo: nga ni homa1 imo b Le 25:15, 16 va. a Nampo ilyo ibeli nga ni ng’o-
iya barle ninshi umutengo we mbe iilume nelyo ni mpaanga,
bala ukabe amashekele ya silfe- liba lya kwa Yehova. b 27 Lelo
re 50. 17 Nga apeela Lesa iba- c Imp 18:8, 14 nga libeli lya fitekwa ifyakowe-
la lyakwe mu mwaka wa Buntu- la kabili nga alilubula ukulinga-
ngwa, a umutengo wa liko ukaba na no mutengo wa liko, ninshi
umo wine. 18 Lelo nga apeela d Le 25:25 pa mutengo wa liko afwile uku-
ibala lyakwe pa numa ya mwaka lundapo indalama imo pali cila
wa Buntungwa, ninshi shimape- ndalama 5. c Lelo nga talilubwile,
po akacefyeko umutengo ukuli- e Le 27:11, 12 bakalishitishe ukulingana no mu-
Le 27:18 tengo wa liko.
ngana ne myaka isheleko b pa kuti
umwaka wa Buntungwa umbi ufi- 28 “‘Lelo conse ico umuntu
ke. 19 Lelo uwapeele ibala lya- f Le 25:10, 28
apeela Yehova pa kuti baleci-
kwe nga alefwaya ukulilubula, 
bomfya mu mulimo wa mushi-
ninshi pa mutengo wa ilyo ibala lo umuyayaya, nampo nga mu-
Ku Kulyo
afwile ukulundapo indalama imo ntu nangu ni nama nangu libala
a Ukf 13:2
pali cila ndalama 5, lyena lika- Imp 18:17
lyakwe, te kuti bacishitishe kabi-
ba lyakwe. 20 Nomba nga talu- li te kuti bacilubule. Yehova aci-
bwile ibala kabili balishitisha ku mona ukuti ca mushilo nga nshi. d
muntu umbi, ninshi te kuti ali- b Ukf 22:30 29 Na kabili umuntu onse uo ba-
lubule. 21 Ibala nga lyalubulwa Amg 15:19 pingula ukuti alingile ukwipaiwa
mu mwaka wa Buntungwa, Yeho- te kuti bamulubule. e Afwile fye
va akalalimona ukuti lya mushi- ukwipaiwa. f
lo kabili lyakwe. Likaba libala lya c Le 27:11-13 30 “‘Conse icalenga 10 g pa fyo
bashimapepo. c mukalalima, nampo nga cisabo
22 “‘Umuntu nga apeela Ye- nelyo nga citwalo, ca kwa Ye-
d Imp 18:8, 14 hova. Yehova akalafimona uku-
hova ibala ilyo ashitile ilishaba
pa mabala ayo apyana, d 23 shi- ti fya mushilo. 31 Umuntu nga
mapepo akabike umutengo uku- alefwaya ukulubula icalenga 10,
e Imp 21:2 ninshi pa mutengo wa ciko afwi-
lingana ne myaka isheleko pa
kuti umwaka wa Buntungwa ufi- le ukulundapo indalama imo pali
ke, kabili akamwebe umutengo cila ndalama 5. 32 Nomba pa
f Yos 6:17 ng’ombe shonse na pa mpaanga
pali ubo bwine bushiku. e Yehova 1Sa 15:3, 18
akalamona ishi indalama ukuti shonse ne mbushi, inama yo-
sha mushilo. 24 Mu mwaka wa nse iyalenga ikumi iyapita mwi
Buntungwa, ibala likabwelela ku g Ukt 14:20
samba lya nkonto ya kwa kace-
mwine uo alishitileko. f Ukt 28:22 ma, ya kwa Yehova kabili ikaba
25 “‘Umutengo onse ukabe
Imp 18:21, 26 ya mushilo. 33 Tafwile ukuibe-
Amg 14:22
ukulingana ne cipimo ce sheke- 2Im 31:5
beta pa kuti amone nampo nga
le ilya pa cifulo ca kupepelapo. Neh 13:12 isuma nelyo ibi, kabili tafwile
Ishekele limo lifwile ukulingana
Mal 3:10 ukuikaabulamo na imbi. Lelo nga
Lk 11:42
na magera1 20. He 7:5
aikaabulamo na imbi, ninshi iyo
nama ne yo aikaabulamo shika-
27:16 1 Muli homa imo mwaleingila ifi- ba sha mushilo. h Te kuti ashilu-
ngengila mu cipe ica malita 220. Mone- h Le 27:9, 10
bule.’”
ni Ifyebo Fyalundwako pa B14. 27:25 34 Aya e mafunde ayo Yehova
1 Gera imo yalicilileko panono pali hafu apeele Mose pa Lupili lwa Sinai i
ya gramu. Moneni Ifyebo Fyalundwako i Ukf 3:1 ayo abena Israele balingile uku-
pa B14. Imp 1:1 lakonka.
 I M P E N DWA
I F YA B A M U L I I L I I B U U K U

1 Ukulemba abaume abengaba Imyaka iyo abena Lebi balingile

abashilika (1-46) ukukwata pa kubombela pe tenti lya
Abena Lebi babafumyako ku mulimo wa kukumaninamo na Lesa (23-26)
bushilika (47-51)
9 Yehova abasuminisha ukulakwata
Ifyo bali no kulaikala mu nkambi (52-54) Icakucilila pa nshita imbi (1-14)
2 Inkambi bashakanya mu mabumba Ikumbi no mulilo fyaleba pa muulu we
yatatu yatatu aya mikowa (1-34) tenti lya mushilo (15-23)
Ibumba ilyo Yuda aletungulula 10 Amapenga ya silfere (1-10)
balibika ku kabanga (3-9)
Bafuma pa Sinai (11-13)
Ibumba ilyo Rubene aletungulula
Ifyo balingile ukukonkana pa
balibika ku kapinda ka ku
kwima (14-28)
kulyo (10-16)
Hobabu bamulomba ukuti atungulule
Ibumba lya bena Lebi balibika pa
abena Israele (29-34)
kati (17)
Ipepo Mose alepepa pa kufuma pa
Ibumba ilyo Efraimu aletungulula
nkambi (35, 36)
balibika ku masamba (18-24)
Ibumba ilyo Dani aletungulula 11 Lesa aboca pa mulandu wa
balibika ku kapinda ka ku kuilishanya (1-3)
kuso (25-31) Abantu balafwaisha inama (4-9)
Impendwa ya baume bonse abo Mose alamona kwati tafikilepo (10-15)
balembele (32-34) Yehova apeela abaume abakalamba 70
3 Abana ba kwa Aarone abaume (1-4) umupashi wakwe (16-25)
Abena Lebi babapeela imilimo (5-39) Eldadi na Medadi; Yoshua aikatilwa
Mose akalumwa (26-30)
Ukulubula amabeli (40-51)
Lesa abapeela inkwale; Lesa
4 Umulimo wa bena Kohati (1-20) aipaya abantu pa mulandu wa
Umulimo wa bena Gershone (21-28) bufunushi (31-35)
Umulimo wa bena Merari (29-33)
12 Miriamu na Aarone balanda ifibi pali
Ukupituluka mu bantu abo Mose (1-3)
balembele (34-49) Mose ali uwafuukisha pa bantu
5 Ukufumisha abakowela kunse ya bonse (3)
nkambi (1-4) Yehova apokololako Mose (4-8)
Ukusokolola imembu e lyo no kufuta pa Miriamu alwala ifibashi (9-16)
mulandu (5-10)
13 Mose atuma inengu 12 ku Kanaani (1-24)
Amenshi ya kunwesha umwanakashi
uo baletunganya ukuti alicita Inengu 10 shaleta ilyashi ilibi (25-33)
ubucende (11-31) 14 Abantu balafwaya ukubwelela ku
6 Umulapo wa kuba umuNasiri (1-21) Egupti (1-10)
Ifyo bashimapepo balingile ukulapaala Ilyashi ilisuma ilyo Yoshua na Kalebu
abena Israele (22-27) baletele (6-9)
Yehova afulwa; Mose apaapaatilako
7 Ifyo batuulile pa kupeela itenti lya abena Israele (11-19)
mushilo kuli Lesa (1-89) Yehova abakanda pa myaka 40 mu
8 Aarone ayasha inyali 7 (1-4) matololo (20-38)
Abena Lebi babasangulula, batampa Abena Israele babacimfya ku bena
ukubomba (5-22) Amaleke (39-45)

219
IMPENDWA Ifyabamo 220

15 Amafunde ya pa mituulo (1-21) Amashiwi ya manshoko ayo Balaamu

Abena Israele na balebeshi balingile alandile pa muku walenga 4 (12-25)
ukulakonka amafunde yamo
yene (15, 16) 25 Abena Israele bacita ubulalelale na
banakashi abena Moabu (1-5)
Imituulo ya pa membu isha mu
kukanaishiba (22-29) Finehasi aipaya Simri na Kosbi (6-18)
Ifya kukanda uwabembukila ku 26 Bapenda abena Israele na kabili (1-65)
mufulo (30, 31)
Uwapulile mwi funde lye Sabata 27 Abana banakashi ba kwa
bamwipaya (32-36) Selofehadi (1-11)
Ukubika insenkebele ku fisempe fya fya Yoshua bamusonta ukupyana
kufwala (37-41) Mose (12-23)
16 Kora, Datani na Abiramu 28 Ifya kukonka pa kutuula imituulo
bapondoka (1-19) yalekanalekana (1-31)
Bacipondoka babapingula (20-50) Iya cila bushiku (1-8)
17 Inkonto ya kwa Aarone iyapuukile yali Iya pe Sabata (9, 10)
cishibilo (1-13) Iya cila mweshi (11-15)
18 Imilimo ya bashimapepo ne ya bena Iya pa Cakucilila (16-25)
Lebi (1-7) Iya mu nshita ya Mutebeto wa
Imisangulo ya bashimapepo (8-19) Milungu (26-31)
Icipangano ca mucele (19)
29 Ifya kukonka pa kutuula imituulo
Icalenga 10 ico abena Lebi bali no yalekanalekana (1-40)
kulabapeela kabili ico nabo bene bali
no kulapeela Lesa (20-32) Ubushiku bwa kulisha ipenga (1-6)
Ubushiku bwa Cifuta Mulandu (7-11)
19 Ing’ombe iyakashika na menshi ya
kusangulwilako (1-22) Umutebeto wa Nsakwe (12-38)

20 Miriamu afwila mu Kadeshe (1) 30 Imilapo ya baume (1, 2)

Mose auma mu cilibwe kabili Imilapo ya banakashi na bana
abembuka (2-13) abanakashi (3-16)
Edomu akaanya abena Israele ukupita 31 Ukukanda abena Midiani (1-12)
mu calo cakwe (14-21)
Balaamu bamwipaya (8)
Aarone afwa (22-29)
Ifya kucita pa fintu ifyo bapokele ilyo
21 Imfumu ya ku Aradi baicimfya (1-3) balwile inkondo (13-54)
Insoka ya mukuba (4-9)
Abena Israele baenda ukushinguluka 32 Abena Israele abaikele ku kabanga ka
Moabu (10-20) Yordani (1-42)
Bacimfya Imfumu Sihone iya bena 33 Ifyo abena Israele bale-enda mu
Amore (21-30) matololo (1-49)
Bacimfya Imfumu Oge iya bena Ifyo balingile ukucita pa kucimfya
Amore (31-35) abena Kanaani (50-56)
22 Balaki aita Balaamu (1-21) 34 Imipaka ya calo ca Kanaani (1-15)
Impunda ya kwa Balaamu
Abaume abo bapeele umulimo wa
yalanda (22-41)
kwakanya icalo (16-29)
23 Amashiwi ya manshoko ayo Balaamu
alandile pa muku wa kubalilapo (1-12) 35 Imisumba ya bena Lebi (1-8)
Amashiwi ya manshoko ayo Balaamu Imisumba ya kufulumukilako (9-34)
alandile pa muku walenga bubili (13-30)
36 Amafunde ayo abanakashi abo bapeele
24 Amashiwi ya manshoko ayo Balaamu impanga balingile ukukonka pa
alandile pa muku walenga butatu (1-11) kuupwa (1-13)
221 IMPENDWA 1:1-27

1 Kabili Yehova alandile na

Mose mu matololo ya Si-
ICIPA. 1
a Ukf 19:1
17 E ico Mose na Aarone ba-
sendele aba baume abo Lesa
nai, a mwi tenti lya kukumanina- Imi 7:38 asalile. 18 Pa bushiku bwa ku-
mo, b pa bushiku bwa kubalila- b Ukf 25:22 balilapo ubwa mweshi wa bu-
po ubwa mweshi wa bubili, mu bili, balonganike ulukuta lonse
c Ukf 40:17 pa kuti bonse balembeshe ama-
mwaka wa bubili ukutula apo
bafumiine mu calo ca Egupti. c d Ukf 30:12 shina yabo, ukulingana ne ndu-
Amwebele ati: 2 “Pendeni ulu- pwa shabo, kabili ukulingana na
e Ukf 30:14
kuta d lonse ulwa bena Israele1 mayanda ya bashibo, ukutampi-
umo na umo ukulingana ne ndu- f Ukf 18:25 la pa wa myaka 20 no kuya pa
pwa shabo, ukulingana na maya- Imp 1:16 muulu, a 19 nga filya fine Yeho-
Yos 22:13, 14
nda ya bashibo, kabili ukulinga- Yos 23:2
va aebele Mose. E ico alibale-
na na mashina ya baume bonse. 1Im 27:1 mbele amashina mu matololo ya
3 Iwe na Aarone mulembe bo- g Imp 2:10
Sinai. b
nse abali ne myaka 20 no kuya 20 Abatuntwike muli Rubene
pa muulu e abengaba abashili- h Imp 7:11, 36 ibeli lya kwa Israele, c balibale-
ka mu Israele. Mufwile ukuba- i Ru 4:20 mbele amashina yabo, ukulinga-
lemba ukulingana na mabumba Lk 3:23, 32 na ne ndupwa shabo na maya-
yabo. nda ya bashibo. Umwaume onse
j Imp 10:15
4 “Mu mukowa umo na umo uwali ne myaka 20 no kuya pa
musendemo umwaume umo. k Imp 7:11, 24 muulu, uwingaba umushilika ba-
Umwaume uo mwalasenda afwile l Ukt 48:20
limupendele, 21 kabili bonse
ukuba umukalamba wa ng’anda abo balembele amashina mu mu-
ya kwa wishi. f 5 Aya e mashi- m Imp 2:22 kowa wa kwa Rubene, bali
na ya baume abakulamwafwili- n Imp 7:11, 66 46,500.
sha: mu mukowa wa kwa Rube- 22 Abatuntwike muli Simeo-
o Imp 7:11, 72 ne, d balibalembele amashina
ne, ni Elisuri g mwana Shedeuri;
6 mu wa kwa Simeone, ni p Imp 2:14 yabo, ukulingana ne ndupwa
Shelumiele h mwana Surishadai; Imp 7:11, 42 shabo na mayanda ya bashibo.
Imp 10:20
7 mu wa kwa Yuda, ni Naasho- Umwaume onse ukutula pa wa
ne i mwana Aminadabu; 8 mu q Imp 2:29 myaka 20 no kuya pa muulu,
wa kwa Isakari, ni Netanele j Imp 10:27 uwingaba umushilika balimupe-
mwana Suari; 9 mu wa kwa Se- r Ukf 18:21 ndele, 23 kabili bonse abo ba-
buluni, ni Eliabu k mwana Helo- Imp 7:2 lembele amashina mu mukowa
ne; 10 mu bana ba kwa Yosefe: s Amg 1:15
wa kwa Simeone bali 59,300.
e kutila muli Efraimu, l ni Elisha-  24 Abatuntwike muli Gadi e
ma mwana Amihudi; muli Mana- Ku Kulyo balibalembele amashina yabo,
se ni Gamaliele mwana Pedasuri; a Ukf 30:14
ukulingana ne ndupwa shabo na
11 mu mukowa wa kwa Benja- mayanda ya bashibo. Umwaume
mini ni Abidani m mwana Gideoni; b Imp 26:1, 2 onse ukutula pa wa myaka 20 no
12 mu wa kwa Dani, ni Ahiesere n c Ukt 29:32 kuya pa muulu, uwingaba umu-
mwana Amishadai; 13 mu wa Imp 2:10, 11 shilika balimupendele, 25 ka-
kwa Ashere, ni Pagiele o mwana d Ukt 29:33
bili bonse abo balembele ama-
Okrani; 14 mu wa kwa Gadi, ni Ukt 46:10 shina mu mukowa wa kwa Gadi
Eliasafi p mwana Deuele; 15 mu Imp 2:12, 13 bali 45,650.
wa kwa Naftali, ni Ahira q mwana e Ukt 30:10, 11 26 Abatuntwike muli Yuda f
Enani. 16 Aba e bo baitile mu Ukt 46:16 balibalembele amashina yabo,
lukuta. E ntungulushi r sha miko- Imp 2:14, 15 ukulingana ne ndupwa sha-
wa ya bashibo, kabili e bakala- f Ukt 29:35 bo na mayanda ya bashibo.
mba ba makana ya kwa Israele.” s Ukt 46:12 Umwaume onse ukutula pa wa
Imp 2:3, 4 myaka 20 no kuya pa muu-
1Im 5:2
1:2 1 Mu ciHebere, “abana baume ba kwa Mt 1:2 lu, uwingaba umushilika ba-
Israele.” He 7:14 limupendele, 27 kabili bonse
IMPENDWA 1:28-50 222
abo balembele amashina mu mu- ICIPA. 1 38 Abatuntwike muli Dani a
kowa wa kwa Yuda bali 74,600. a Ukt 30:17, 18 balibalembele amashina yabo,
28 Abatuntwike muli Isakari a Ukt 46:13 ukulingana ne ndupwa shabo na
Imp 2:5, 6
balibalembele amashina yabo, mayanda ya bashibo. Umwaume
ukulingana ne ndupwa shabo na onse ukutula pa wa myaka 20 no
mayanda ya bashibo. Umwaume b Ukt 30:20 kuya pa muulu, uwingaba umu-
onse ukutula pa wa myaka 20 no Imp 2:7, 8 shilika balimupendele, 39 ka-
kuya pa muulu, uwingaba umu- bili bonse abo balembele ama-
shilika balimupendele, 29 ka- c Ukt 41:51, 52 shina mu mukowa wa kwa Dani
bili bonse abo balembele ama- Ukt 46:20 bali 62,700.
shina mu mukowa wa kwa Ukt 48:17-19
Imp 2:18, 19
40 Abatuntwike muli Ashere b
Isakari bali 54,400. balibalembele amashina yabo,
30 Abatuntwike muli Sebu- ukulingana ne ndupwa shabo na
luni b balibalembele amashina d Imp 2:20, 21 mayanda ya bashibo. Umwaume
yabo, ukulingana ne ndupwa onse ukutula pa wa myaka 20 no
shabo na mayanda ya bashibo. e Ukt 43:29 kuya pa muulu, uwingaba umu-
Umwaume onse ukutula pa wa Ukt 46:21 shilika balimupendele, 41 ka-
myaka 20 no kuya pa muulu, uwi- Imp 2:22, 23 bili bonse abo balembele ama-
 shina mu mukowa wa kwa
ngaba umushilika balimupende-
le, 31 kabili bonse abo bale- Ku Kulyo Ashere bali 41,500.
mbele amashina mu mukowa wa a Ukt 30:4-6 42 Abatuntwike muli Nafta-
Ukt 46:23
kwa Sebuluni bali 57,400. Imp 2:25, 26
li c balibalembele amashina yabo,
32 Abatuntwike muli Yose- Imp 10:25 ukulingana ne ndupwa shabo na
fe: e kutila mu mwana wakwe mayanda ya bashibo. Umwaume
Efraimu, c balibalembele amashi- onse ukutula pa wa myaka 20 no
b Ukt 35:26
na yabo, ukulingana ne ndupwa Imp 2:27, 28 kuya pa muulu, uwingaba umu-
shabo na mayanda ya bashibo. shilika balimupendele, 43 ka-
Umwaume onse ukutula pa wa bili bonse abo balembele ama-
myaka 20 no kuya pa muulu, uwi- c Ukt 30:7, 8 shina mu mukowa wa kwa
Ukt 46:24
ngaba umushilika balimupende- Imp 2:29, 30 Naftali bali 53,400.
le, 33 kabili bonse abo bale- Imp 26:48 44 Aba e bo Mose na Aarone
mbele amashina mu mukowa wa ne ntungulushi sha mu Israele
kwa Efraimu bali 40,500. d Ukt 13:16
12 balembele. Onse uo balembe-
34 Abatuntwike muli Mana- Ukt 22:17 le aleimininako ing’anda ya kwa
se, d balibalembele amashina Ukt 46:3 wishi. 45 Umwina Israele onse
Ukf 38:26
yabo, ukulingana ne ndupwa Imp 2:32
uwali ne myaka 20 no kuya pa
shabo na mayanda ya bashibo. muulu, uwingaba umushilika ba-
Umwaume onse ukutula pa wa limulembele ukulingana ne ng’a-
myaka 20 no kuya pa muulu, uwi- e Ukt 29:34 nda ya kwa wishi, 46 kabili bo-
Ukt 46:11
ngaba umushilika balimupende- Imp 3:12
nse abo balembele bali 603,550. d
le, 35 kabili bonse abo bale- 47 Lelo mu batuntwike mu
mbele amashina mu mukowa wa mukowa wa kwa Lebi e mwe-
kwa Manase bali 32,200. f Imp 2:33 na tabalembelemo nangu umo. f
Imp 26:63,
36 Abatuntwike muli Benja- 64 48 E ico Yehova aebele Mose
mini e balibalembele amashina ati: 49 “Aba mu mukowa wa
yabo, ukulingana ne ndupwa kwa Lebi wikabalemba, kabi-
shabo na mayanda ya bashibo. g Imp 26:62, li wikabalunda ku mpendwa ya
63
Umwaume onse ukutula pa wa bena Israele bambi. g 50 Upeele
myaka 20 no kuya pa muulu, uwi- abena Lebi umulimo wa kusaka-
ngaba umushilika balimupende- h Ukf 31:18 mana itenti lya mushilo h umwa-
le, 37 kabili bonse abo bale- ba icipao ca Cipangano, kabili
mbele amashina mu mukowa wa i Ukf 38:21 balesakamana ne fipe fya liko
kwa Benjamini bali 35,400. Imp 3:6, 8 fyonse na fyonse ifyabamo. i E
223 IMPENDWA 1:51–2:18
bakalasenda itenti lya mushilo ICIPA. 1 kowa wa kwa Yuda. Intungulushi
ne fipe fya liko fyonse, a kabili a Imp 4:15 pa bana ba kwa Isakari ni Neta-
e bakalabombela pe tenti. b Ka- Imp 4:24-26 nele a mwana Suari. 6 Abo ba-
Imp 4:31-33
bili inkambi yabo ikaleshingulu- lembele mwi bumba lyakwe bali
ka itenti lya mushilo. c 51 Lyo- b Imp 3:30, 31 54,400. b 7 Abakulakonkapo ba
nse ilyo kwaba ukukuusha itenti Imp 4:12 mu mukowa wa kwa Sebuluni.
lya mushilo, abena Lebi e ba- c Imp 2:17 Intungulushi pa bana ba kwa
kalalipangulula; d kabili ilyo kwa- Imp 3:23, 29 Sebuluni ni Eliabu c mwana He-
ba ukupanga itenti lya mushilo, Imp 3:35, 38
lone. 8 Abo balembele mwi bu-
abena Lebi e bakalalipanga. Uu- d Imp 10:17, 21 mba lyakwe bali 57,400. d
shili mwina Lebi1 nga apalama- e Imp 3:10
9 “Bonse abo balembele mwi
ko afwile ukwipaiwa. e Imp 18:22 bumba ilyo umukowa wa kwa
52 “Umwina Israele onse aka- Yuda waletungulula bali 186,400.
f Imp 2:2, 34
tanike itenti lyakwe pa ncende E balingile ukulabalilapo ukwi-
iyo bakamupeela mu nkambi, g Imp 8:19 ma. e
kabili cila muntu akabe mwi bu- Imp 18:5
10 “Abakalapangila inkambi
mba lya mikowa itatu ilyo aba- h Imp 8:24 ku kapinda ka ku kulyo, ba
mo f ukulingana ne mikowa yabo. Imp 18:2, 3 mwi bumba lya mikowa itatu
53 Kabili abena Lebi bakalepa- 1Im 23:32

abo umukowa wa kwa Rubene f
nga inkambi ukushinguluka ite- ukalatungulula. Intungulushi pa
ICIPA. 2
nti lya mushilo umwaba icipao bana ba kwa Rubene ni Elisuri g
ca Cipangano, pa kuti ubukali i Imp 1:52
mwana Shedeuri. 11 Abo bale-
bwandi bwikemina ulukuta lwa j Imp 7:12 mbele mwi bumba lyakwe bali
bena Israele; g kabili abena Lebi Imp 10:14 46,500. h 12 Aba mu mukowa
Ru 4:20
e bafwile ukulabomba imilimo Mt 1:4
wa kwa Simeone e bakalapangi-
mwi tenti lya mushilo umwaba la inkambi mupepi na ba mu mu-
icipao ca Cipangano.” h k Imp 1:27 kowa wa kwa Rubene. Intungu-

54 Abena Israele balicitile lushi pa bana ba kwa Simeone ni
Ku Kulyo Shelumiele i mwana Surishadai.
fyonse ifyo Yehova aebele Mose.
Filya fine e fyo bacitile. a Imp 7:11, 18 13 Abo balembele mwi bumba
Imp 10:15
lyakwe bali 59,300. j 14 Abaku-
2 Yehova nomba aebele Mose
na Aarone ati: 2 “Abena b Imp 1:29 lakonkapo ba mu mukowa wa
kwa Gadi. Intungulushi pa bana
Israele bonse bakaletanika ama- c Imp 7:11, 24
tenti yabo pa cifulo ico ibumba Imp 10:16 ba kwa Gadi ni Eliasafi k mwana
limo na limo ilya mikowa itatu i Reuele. 15 Abo balembele mwi
d Imp 1:31
ndipeele. Cila muntu akaleikala bumba lyakwe bali 45,650. l
mupepi ne cishibilo ca ng’anda e Imp 10:14 16 “Bonse abo balembele
ya kwa wishi. Bafwile ukulapa- f Imp 1:20 mwi bumba ilyo umukowa wa
nga inkambi ukushinguluka ite- kwa Rubene waletungulula bali
g Imp 7:11, 30 151,450. E balingile ukulakonka-
nti lya kukumaninamo. Imp 10:18
3 “Abakalapangila inkambi po ukwima. m
ku kabanga, ukutulila akasuba,
h Imp 1:21 17 “Pa nshita ya kukuusha
ba mwi bumba lya mikowa ita- i Imp 7:11, 36 itenti lya kukumaninamo, n inka-
tu abo umukowa wa kwa Yuda Imp 10:19 mbi ya bena Lebi ikaleba pa kati
ukalatungulula. Intungulushi pa j Imp 1:23
ka nkambi shimbi.
bana ba kwa Yuda ni Naashone j “Filya fine inkambi shabo shi-
k Imp 7:11, 42 konkana, e fyo bakale-enda, o
mwana Aminadabu. 4 Abo ba- Imp 10:20
lembele mwi bumba lyakwe bali cila muntu mu mukowa wakwe,
74,600. k 5 Aba mu mukowa wa l Imp 1:25 ukulingana ne bumba lyabo ilya
kwa Isakari e bakalapangila m Imp 10:18 mikowa itatu.
inkambi mupepi na ba mu mu- 18 “Abakalapangila inkambi
n Imp 1:51
ku masamba ba mwi bumba
1:51 1 Mu ciHebere, “umbi umbi.” o 1Ko 14:33, 40 lya mikowa itatu abo umukowa
IMPENDWA 2:19–3:10 224
wa kwa Efraimu ukalatungulu- ICIPA. 2 le a pamo na bena Israele bambi, b
la. Intungulushi pa bana ba a Imp 7:11, 48 nga filya fine fye Yehova aebe-
kwa Efraimu ni Elishama a mwa- Imp 10:22 le Mose. 34 Abena Israele bali-
na Amihudi. 19 Abo balembele b Imp 1:33 citile fyonse ifyo Yehova aebe-
c Ukt 48:20
mwi bumba lyakwe bali 40,500. b le Mose. Ifi fine e fyo balepanga
d Imp 7:11, 54
20 Abakulakonkapo ba mu mu- Imp 10:23
inkambi mu mabumba yabo aya
kowa wa kwa Manase. c Intungu- e Imp 1:35 mikowa itatu itatu, c kabili e fyo
lushi pa bana ba kwa Manase f Imp 7:11, 60 baleima d cila muntu ukulingana
ni Gamaliele d mwana Pedasuri. Imp 10:24 no lupwa lwakwe no kulingana
21 Abo balembele mwi bumba g Imp 1:37 na mayanda ya bashibo.
lyakwe bali 32,200. e 22 Abaku-
3
h Imp 10:22
i Imp 7:11, 66
Nomba ifi e fyali ulupwa1
lakonkapo ba mu mukowa wa lwa kwa Aarone no lwa kwa
Imp 10:25
kwa Benjamini. Intungulushi pa j Imp 1:39 Mose pa nshita Yehova alandi-
bana ba kwa Benjamini ni Abida- k Imp 7:11, 72 le na Mose pa Lupili lwa Si-
ni f mwana Gideoni. 23 Abo ba- Imp 10:26 nai. e 2 Aya e yali amashina ya
lembele mwi bumba lyakwe bali l Imp 1:41
bana baume ba kwa Aarone: Na-
35,400. g m Imp 7:11, 78
dabu e wali ibeli, Abihu, f Elea-
24 “Bonse abo balembele Imp 10:27
sari g na Itamari. h 3 Aya e yali
n Imp 1:43
mwi bumba ilyo umukowa wa amashina ya bana baume ba kwa
o Imp 10:25
kwa Efraimu waletungulula bali p Ukt 15:5 Aarone, bashimapepo abasubwa
108,100. E balingile ukulaba aba- Ukf 38:26 abo babikile1 pali bushimape-
lenga butatu ukwima. h Imp 1:46
po. i 4 Lelo Nadabu na Abihu
25 “Abakalapangila inkambi Imp 14:29
Imp 26:51, bafwiliile pa ntanshi ya kwa Ye-
ku kapinda ka ku kuso ba mwi 64 hova mu matololo ya Sinai ilyo
bumba lya mikowa itatu abo  batuulile Yehova ifyo ashabasu-
umukowa wa kwa Dani ukala- Ku Kulyo minishe,1 j kabili tabakwete aba-
tungulula. Intungulushi pa bana a Imp 1:47 na abaume. Eleasari k na Itama-
ba kwa Dani ni Ahiesere i mwana Imp 26:62,
ri l bena balitwalilile ukubomba
Amishadai. 26 Abo balembele 63
bushimapepo pamo na shibo Aa-
b Imp 3:15
mwi bumba lyakwe bali 62,700. j rone.
c Imp 2:2
27 Abakulakonkapo ba mu mu- d Imp 10:28 5 Lyena Yehova aebele Mose
kowa wa kwa Ashere. Intungulu-  ati: 6 “Leta abena Lebi m kabili
shi pa bana ba kwa Ashere ni Pa- ICIPA. 3 bapalamike kuli Aarone shima-
giele k mwana Okrani. 28 Abo pepo pa kuti balemwafwilisha. n
e Ukf 19:2
balembele mwi bumba lyakwe f Le 10:1 7 Ilyo bakulabomba imilimo ya
bali 41,500. l 29 Abakulakonka- 1Im 24:2 pe tenti lya mushilo, bakala-
po ba mu mukowa wa kwa Nafta- g Ukf 6:25 afwilisha Aarone kabili bakala-
li. Intungulushi pa bana ba kwa Amg 10:6
bombela ulukuta lonse pa nta-
Naftali ni Ahira m mwana Enani. h Ukf 6:23
Ukf 38:21 nshi ye tenti lya kukumaninamo.
30 Abo balembele mwi bumba 1Im 6:3 8 Bakalesakamana ifipe fyonse o
lyakwe bali 53,400. n i Ukf 28:1 ifya pe tenti lya kukumani-
31 “Bonse abo balembele Le 8:2, 3
namo, kabili bakalebomba imili-
mwi bumba ilyo umukowa wa j Le 10:1, 2
mo ya pe tenti lya mushi-
kwa Dani waletungulula bali k Imp 3:32
Imp 20:26 lo p pa kuti bakalebombela abena
157,600. E balingile ukulalekele- l Imp 4:28 Israele. 9 Aarone na bana ba-
shako ukwima, o ukulingana ne Imp 7:8 kwe abaume ufwile ukubapeela
bumba lyabo ilya mikowa itatu.” m Imp 8:6 abena Lebi. Aba e bo babapee-
32 Aba e bena Israele abo ba- Imp 18:2
la pa bena Israele. q 10 Ukabi-
lembele ukulingana na mayanda n Imp 1:50
Imp 8:11
ya bashibo. Bonse abo balembe- o Imp 4:12 3:1 1 Mu ciHebere, “aba e batuntwike
le mu nkambi aba kubomba ubu- p Imp 1:51 muli.” 3:3 1 Mu ciHebere, “abo bapee-
shilika bali 603,550. p 33 Lelo q Imp 8:15, 16 le amaka ya kuba.” 3:4 1 Mu ciHebere,
abena Lebi bena tababalembe- Imp 18:6 “umulilo uo ashabasuminishe.”
225 IMPENDWA 3:11-33
ke Aarone na bana bakwe abau- ICIPA. 3 mei. Ishi e ndupwa ishatuntwike
me pali bushimapepo, kabili a Ukf 40:15 muli Gershone. 22 Abaume bo-
bakalebomba imilimo ya bushi- Imp 18:7 nse aba mweshi umo no kuya pa
mapepo. a Uushili wa mu lupwa b Imp 16:39, muulu abo balembele bali 7,500. a
lwa kwa Aarone uwaisa mu ku- 40
1Sa 6:19
23 Indupwa sha bena Gershone
bomba imilimo ya bushimapepo 2Im 26:16, 18 shapangiile inkambi ku numa ye
afwile ukwipaiwa.” b c Imp 3:41, 45
tenti lya mushilo b ku masamba.
11 Yehova aebele Mose no 24 Eliasafi mwana Laele e wali
d Ukf 13:2
kuti: 12 “Lelo ine, mona! na- Ukf 34:19
intungulushi ya lupwa lwa bena
buula abena Lebi pa bena Israe- Imp 18:15 Gershone. 25 Umulimo abana
le pa kuti mbapyanikishe pa Lk 2:23 baume ba kwa Gershone c bapee-
mabeli1 yonse aya bena Israe- e Ukf 13:15 lwe mwi tenti lya kukumanina-
le, c kabili abena Lebi baka- f Le 27:26 mo wa kusakamana itenti d lya
ba bandi. 13 Pantu ibeli lyonse mushilo ne fya kufimba kunse
g Ukf 19:1
lyandi. d Ukutula pa bushiku nai- na mu kati, e insalu ya kucinga f
peye amabeli yonse mu calo ca h Imp 3:39 pa mwinshi we tenti lya kukuma-
Egupti, e naipatwilile amabeli yo- i Ukf 6:16 ninamo, 26 insalu sha kucingi-
nse aya bantu na ya nama, f aya Imp 26:57 lako g ulubansa, ica kucingilako
1Im 23:6
mu Israele. Yakulaba yandi. Nine pa mpongolo h ya lubansa ulwa-
Yehova.” j Ukf 6:17 shinguluka itenti lya mushilo ne
14 Yehova na kabili aebele k Ukf 6:18 ciipailo, imyando ya liko ne mili-
Mose mu matololo ya Sinai g ati: l 1Im 6:29 mo yonse iyakuma ifi.
15 “Lemba abana baume ba m Ukf 6:19
27 Muli Kohati mwatuntwike
kwa Lebi ukulingana na maya- ulupwa lwa bena Amramu, ulu-
n 1Im 6:20
nda ya bashibo ne ndupwa sha- 
pwa lwa bena Isari, ulupwa
bo. Umwaume onse uuli no lwa bena Hebrone no lupwa
Ku Kulyo
mweshi umo no kuya pa muulu lwa bena Usiele. Ishi e ndu-
a Imp 4:38-40
umulembe.” h 16 E ico Mose ali- pwa ishatuntwike muli Koha-
balembele nga filya fine Yehova b Imp 1:53 ti. i 28 Abaume bonse aba mwe-
amwebele. 17 Aya e yali ama- c Imp 4:24-26 shi umo no kuya pa muulu bali
shina ya bana baume ba kwa d Ukf 26:7 8,600. Aba bakwete umulimo wa
Lebi: Gershone, Kohati na Mera- kusakamana icifulo ca mushilo. j
e Ukf 26:14
ri. i 29 Indupwa sha bana baume ba
18 Nomba aya e yali amashi- f Ukf 26:36 kwa Kohati shapangiile inkambi
na ya bana baume ba kwa Ge- g Ukf 27:9 ku kapinda ka ku kulyo ake
rshone na batuntwike muli ena: h Ukf 27:16 tenti lya mushilo. k 30 Elisafani
Libni na Shimei. j i Imp 3:19
mwana Usiele l e wali intungulu-
19 Abana baume ba kwa Ko- shi ya ndupwa sha bena Koha-
hati na batuntwike muli ena bali
j Imp 4:34-36 ti. 31 Umulimo bakwete wa ku-
ni Amramu, Isari, Hebrone na k Imp 1:53 sakamana Icipao, m itebulo, n ica
Usiele. k l Ukf 6:22 kutekapo inyali, o ifiipailo, p ifipe
20 Abana baume ba kwa Me- 1Im 6:18 fya kubomfya q pa cifulo ca mu-
rari na batuntwike muli ena bali m Ukf 25:10 shilo, insalu ya kucingilako r iya
ni Maali l na Mushi. m n Ukf 25:23 mu kati ne milimo yonse iyaku-
Ishi e ndupwa sha bena Lebi ma ifi. s
o Ukf 25:31
ukulingana na mayanda ya ba- 32 Eleasari t mwana Aarone
p Ukf 27:1, 2 shimapepo e wali umukalamba
shibo. Ukf 30:1-3
21 Muli Gershone mwatu- wa ntungulushi sha bena Lebi,
q Ukf 38:3 abalebomba imilimo ya pa cifu-
ntwike ulupwa lwa bena Li-
bni n no lupwa lwa bena Shi- r Ukf 26:31 lo ca mushilo.
s Imp 4:15 33 Muli Merari mwatuntwi-
3:12 1 Mu ciHebere, “umwana onse uwa- t Imp 4:16 ke ulupwa lwa bena Maali no
balilapo ukwisula icisa.” Imp 20:28 lupwa lwa bena Mushi. Ishi
IMPENDWA 3:34–4:5 226
e ndupwa ishatuntwike muli ICIPA. 3 44 Kabili Yehova aebele Mose
Merari. a 34 Abaume bonse aba a Imp 3:20 ati: 45 “Buula abena Lebi uba-
mweshi umo no kuya pa muu- Imp 26:58 pyanikishe pa mabeli yonse aya
lu abo balembele bali 6,200. b bena Israele, ne fitekwa fya
35 Suriele mwana Abihaili e wali b Imp 4:42-44 bena Lebi ufipyanikishe pa fite-
intungulushi pa ba mu ng’anda kwa fyabo, kabili abena Lebi ba-
ya kwa Merari. Bapangiile inka- c Imp 1:53 fwile ukuba bandi. Nine Yehova.
mbi ku kapinda ka ku kuso ake 46 Pa kulubula amabeli a 273 aya
tenti lya mushilo. c 36 Umulimo d Ukf 36:20 bena Israele ayapulile pa mpe-
abana baume ba kwa Merari ba- ndwa ya bena Lebi, b 47 ibeli
kwete wa kusakamana amafule- limo na limo ukalibuulile ama-
e Ukf 36:31
mu d ye tenti lya mushilo, ima- shekele1 5, c ukulingana ne cipi-
ngo sha liko, e inceshi sha liko, f mo ce shekele lya pa cifulo ca
f Ukf 26:32, 37 kupepelapo.2 Ishekele limo lyali-
amashinte ya liko, ifipe fya liko Ukf 36:37, 38
fyonse g ne milimo yonse iyaku- ngene na magera3 20. d 48 Uka-
ma ifi, h 37 ne fya kukobekako g Ukf 27:19
peele Aarone na bana bakwe
insalu sha kucingilako ulubansa abaume indalama sha kulubwi-
na mashinte ya fiko, i impoopo lamo abapulile pa mpendwa ya
sha fiko ne myando ya fiko. h Imp 4:31, 32 bena Lebi.” 49 E ico Mose apo-
38 Abalepangila inkambi ku kele indalama sha kulubwilamo
ntanshi ye tenti lya mushilo ku i Ukf 27:10, 11 amabeli ayapulile pa mpendwa
kabanga, ni Mose na Aarone na ya bena Lebi. 50 Apokele inda-
bana bakwe abaume. Umulimo j Imp 3:10 lama ku mabeli ya bena Israe-
bakwete wa kusakamana icifulo le. Apokele amashekele 1,365
ca mushilo, pa kuti balebombe- k Imp 3:15 ayalingene ne cipimo ce sheke-
la abena Israele. Uushili wa mu le lya pa cifulo ca kupepela-
lupwa lwa kwa Aarone uwapala- l Imp 3:12
po. 51 Lyena Mose apeele Aa-
mako afwile ukwipaiwa. j rone na bana bakwe abaume
39 Abena Lebi abaume bonse indalama sha kulubwilamo ama-
m Ukf 13:2
beli ukulingana ne fyo Yehova
aba mweshi umo no kuya pa Imp 18:15
 amwebele. Filya fine fye Yehova
muulu abo Mose na Aarone ba-
amwebele e fyo acitile.
lembele ukulingana ne fyo Yeho- Ku Kulyo
va abebele kabili ukulingana ne
ndupwa shabo, bali 22,000.
a Imp 18:15
4 Nomba Yehova aebele Mose
na Aarone ati: 2 “Mufwile
40 Lyena Yehova aebele Mose b Imp 3:39, 43 ukupenda abana baume ba kwa
ati: “Lemba abana baume ba Kohati e aba mu bana baume ba
bena Israele bonse amabeli uku- kwa Lebi, ukulingana ne ndu-
c Imp 18:15, 16
tula pa wa mweshi umo no kuya pwa shabo na mayanda ya bashi-
pa muulu, k ubapende no kule- bo, 3 ukutula pa wa myaka 30 f
d Le 27:25 ukufika na ku wa myaka 50. g Mu-
mba amashina yabo. 41 Ufwile 
ukumbuulila abena Lebi, abaku- fwile ukupenda bonse abo ba-
ICIPA. 4 peela umulimo pe tenti lya ku-
pyanikisha pa mabeli yonse aya e Imp 3:19, 27
bena Israele, l umbuulile ne fite- kumaninamo. h
kwa fya bena Lebi ifyakupyani- 4 “Iyi e milimo iyo abana bau-
f 1Im 23:3 me ba kwa Kohati bakulabomba
kisha pa mabeli yonse aya fite- Lk 3:23
kwa fya bena Israele. m Nine pe tenti lya kukumaninamo. i Mi-
Yehova.” 42 Lyena Mose ale- limo ya mushilo nga nshi: 5 Pa
g Imp 8:25, 26
mbele amabeli yonse aya bena 3:47 1 Nelyo “ishekele lya mushilo.”
Israele, nga filya fine fye Yeho- h Imp 4:30 2 Ishekele lyalefina ukucilako panono pa
va amwebele. 43 Abaume bo- 1Im 6:48 magramu 11. Moneni Ifyebo Fyalundwa-
nse amabeli ukutula pa wa mwe- ko pa B14. 3 Gera imo yalicilileko pano-
shi umo no kuya pa muulu abo i Imp 3:30, 31 no pali hafu ya gramu. Moneni Ifyebo
balembele amashina bali 22,273. Imp 4:15 Fyalundwako pa B14.
227 IMPENDWA 4:6-23
nshita ya kukuuka, Aarone na ICIPA. 4 bikamo umulilo, ifya kutunkwi-
bana bakwe abaume bakaleingi- a Ukf 26:31 lako, amafosholo ne mbale sha-
lamo, kabili bakalekobola insalu Ukf 40:3 fonka, ifipe fyonse ifya ciipailo; a
Le 16:2
ya kucingilako a no kuifimba pa kabili bakalefimbapo impapa ya
cipao b ca Cipangano. 6 Baka- b Ukf 25:10
kwa silu kabili bakalebikako imi-
lefimba impapa sha basilu pa tembo b ya ciko.
muulu wa ciko, bakalefimbapo c Ukf 25:13 15 “Pa kukuuka pa nkambi,
ne nsalu ya bluu kabili bakalebi- Aarone na bana bakwe abaume
kako ne mitembo c ya ciko. d Ukf 25:23, 24 bafwile ukulapwisha ukufimba
7 “Kabili bakalefimba insalu pa fipe fya pa cifulo ca mushi-
e Ukf 25:29
ya bluu pe tebulo lya mukate lo. c Lyena abana baume ba kwa
wa kutuula, d kabili bakalebika- f Le 24:5, 6
Kohati bakaleisa mu kufisenda, d
po imbale, amakapu, imbale sha- lelo tabalingile ukwikata ifipe
fonka ne mitondo umwa kubika g Ukf 25:28 fya pa cifulo ca mushilo pantu
umutuulo wa mwangashi. e Umu- kuti bafwa. e Uyu e mulimo wa
kate wa kutuula lyonse f uka- h Ukf 25:31 bana baume ba kwa Kohati uwa
lebapo cila nshita. 8 Bakalefi- pe tenti lya kukumaninamo.
mbapo insalu yakashika ce, i Ukf 25:37
16 “Umulimo wa kwa Eleasa-
bakalefimbapo ne mpapa ya kwa j Ukf 25:38
ri f mwana Aarone shimapepo,
silu kabili bakalebikako imite- wa kwangalila ababombela ku
mbo g ya liko. 9 Lyena bakale- k Ukf 30:1 mafuta ya mu nyali, g ku buba-
buula insalu ya bluu no kuifi- Ukf 37:25, 26 ni bwanunkila, h ku mutuulo wa
mba pa ca kutekapo inyali h ne ngano uo batuula lyonse e lyo
l Ukf 30:5 na ku mafuta ya kusubilako. i E
nyali sha ciko, i utwa kumaniki-
lako twa ciko, ifya kuponena- ufwile ukula-angalila itenti lya
m Imp 3:30, 31
mo ifilefuma ku ciku icilepya j mushilo ne fipe fya liko fyonse
na fyonse ifyo babikamo amafu- n Le 6:12 kumo ne cifulo ca mushilo ne
ta ayo babomfya pa kuti inya-  fipe fya ciko fyonse.”
li shiletwalilila ukwaka. 10 Ba- Ku Kulyo 17 Yehova akonkenyepo
kalecipomba mu mpapa ya kwa a Ukf 27:3 ukweba Mose na Aarone ati:
silu kumo ne fipe fya ciko fyo- 18 “Mwikaleka abatuntuka muli
nse kabili bakalecibika pa cimu- b Ukf 27:6 Kohati j uwa mu mukowa wa kwa
ti ca kucisendelapo. 11 Kabili Lebi bakalobe. 19 Lelo muka-
bakalefimba insalu ya bluu pa c Imp 4:5 lebacitila ifi pa kuti bekafwa
ciipailo ca golde, k bakalefimba- ilyo bashilapalama ku fya mu-
d Imp 7:6-9
po ne mpapa ya kwa silu kabili 1Im 15:2
shilo nga nshi. k Aarone na
bakalebikako imitembo l ya ciko. bana bakwe abaume bakaleingi-
12 Lyena bakalebuula ifipe fyo- e 2Sa 6:6, 7 la mwi tenti lya mushilo, kabili
nse m ifyo bakalabomfya lyonse cila muntu bakalemupeela umu-
ilyo bakalabomba pa cifulo ca f Imp 3:32 limo ne fipe ifyo afwile ukuse-
mushilo, bakalefibika mu nsa- nda. 20 Tabafwile ukwingila-
g Ukf 27:20 mo no kumona ifipe fya mushilo
lu ya bluu kabili bakalefimbapo
impapa ya kwa silu e lyo bakale- nangu fye panono pantu kuti ba-
h Ukf 30:34, 35
fibika pa cimuti ca kusendelapo. fwa.” l
13 “Bakalefumya imito1 mu i Ukf 30:23-25 21 Lyena Yehova aebele Mose
ciipailo n kabili bakalecifimba ati: 22 “Ufwile ukupenda aba-
insalu iya bushishi bwakashi- j Imp 3:27 na baume ba kwa Gersho-
kila. 14 Bakalebikapo ifipe fya ne m ukulingana na mayanda
k Imp 4:4 ya bashibo ne ndupwa shabo.
ciko fyonse ifyo babomfya ilyo
balebombela pa ciipailo: ifya ku- 23 Ulembe abaume bonse aba-
l Ukf 19:21
1Sa 6:19 ba mwi bumba bapeela umulimo
4:13 1 E kutila, imito ukwaleponena wa pe tenti lya kukumaninamo,
amafuta ya nama baletuula. m Imp 3:21 ukutula pa wa myaka 30 ukufika
IMPENDWA 4:24-45 228
ku wa myaka 50. 24 Uyu e mu- ICIPA. 4 mo indupwa sha bena Merari a
limo aba mu ndupwa sha bena a Imp 3:25, 26 bakulabomba pe tenti lya kuku-
Gershone bakulabomba kabili ifi maninamo, kabili Itamari umwa-
e fyo bakulasenda: a 25 Bakula- b Ukf 26:1
na mwaume wa kwa Aarone shi-
senda insalu sha pe tenti lya c Ukf 26:7, 14 mapepo b e ukalabatungulula pa
mushilo, b e kutila itenti lya ku- kubomba uyu mulimo.”
kumaninamo, ica kufimbako ca d Ukf 26:36 34 Mose na Aarone ne ntu-
liko ne mpapa ya kwa silu iya e Ukf 27:9 ngulushi c sha lukuta balembe-
kufimba pa muulu wa liko, c ica le abana baume ba bena Koha-
kucingilako pa mwinshi we tenti f Ukf 27:16 ti d ukulingana ne ndupwa shabo
lya kukumaninamo, d 26 insalu g Imp 3:21, 23
na mayanda ya bashibo, 35 bo-
sha kucingilako ulubansa, e ica nse ababa mwi bumba bapeela
kucinga pa mpongolo ya luba- h Imp 3:25, 26 umulimo wa pe tenti lya kuku-
nsa f ulwashinguluka itenti lya maninamo, ukutula pa wa mya-
i Ukf 6:23
mushilo ne ciipailo, imyando Imp 4:33 ka 30 ukufika ku wa myaka 50. e
ya shiko ne fipe fya shiko fyo- Imp 7:8 36 Bonse abo balembele ukuli-
nse, na fyonse ifyo babomfya ngana ne ndupwa shabo bali
j Ukf 6:19
pa kubomba pe tenti lya mushi- Imp 3:33 2,750. f 37 Aba e bo balembele
lo. Uyu e mulimo bakalabomba. mu ndupwa sha bena Koha-
27 Aarone na bana bakwe abau- k Imp 3:36, 37 ti, bonse abalebombela pe te-
me e bafwile ukula-angalila imi- l Ukf 26:15
nti lya kukumaninamo na Lesa.
limo yonse iya bana ba kwa Mose na Aarone e babalembele
Gershone g e lyo ne fipe baka- m Ukf 26:26 ukulingana ne fyo Yehova aebe-
lasenda. Ukabapeele uyu umuli- le Mose. g
n Ukf 26:37
mo. 28 Uyu e mulimo indupwa Ukf 36:38 38 Abana baume ba kwa Ge-
sha bena Gershone bakulabo- rshone h babalembele ukulingana
mba pe tenti lya kukumanina- o Ukf 26:19 ne ndupwa shabo na mayanda
Ukf 38:27
mo, h kabili Itamari i umwana ya bashibo, 39 balembele bo-
mwaume wa kwa Aarone shima- p Ukf 27:10 nse ababa mwi bumba bapeela
pepo e ukalabatungulula pa ku- umulimo wa pe tenti lya kuku-
q Ukf 27:11
bomba uyu mulimo. maninamo, ukutula pa wa mya-
29 “Nomba abana baume ba r Ukf 27:19 ka 30 ukufika ku wa myaka 50.
kwa Merari j ukabalembe ukuli-  40 Bonse abo balembele ukuli-
ngana ne ndupwa shabo na Ku Kulyo ngana ne ndupwa shabo na ma-
mayanda ya bashibo. 30 Ukale- a Imp 3:33 yanda ya bashibo, bali 2,630. i
mbe abaume bonse ababa mwi 41 Aba e bo balembele mu ndu-
bumba bapeela umulimo wa b Imp 4:28 pwa sha bena Gershone, bonse
pe tenti lya kukumaninamo, c Imp 1:16 abalebombela pe tenti lya ku-
ukutula pa wa myaka 30 ukufi- kumaninamo na Lesa. Mose na
ka ku wa myaka 50. 31 Ifi d Imp 3:19, 27 Aarone e babalembele ukulinga-
e fyo bakalasenda, k ukulinga- e Imp 4:47
na ne fyo Yehova aebele Mose. j
na ne milimo yabo iya pe te- Imp 8:25, 26 42 Abana baume ba kwa Me-
nti lya kukumaninamo: amafule- rari babalembele ukulingana ne
mu l ye tenti lya mushilo, imango f Imp 3:27, 28
ndupwa shabo na mayanda ya
sha liko, m inceshi sha liko n na g Imp 3:15 bashibo, 43 balembele bonse
mashinte ya liko, o 32 ifya ku- ababa mwi bumba bapeela umu-
kobekako p insalu ukushingulu- h Imp 3:21 limo wa pe tenti lya kukuma-
ka ulubansa, amashinte ya fiko, q i Imp 3:21, 22 ninamo, k ukutula pa wa mya-
impoopo sha fiko r ne myando ya ka 30 ukufika ku wa myaka 50.
fiko pamo na fyonse ifyo babo- j Imp 4:22, 23 44 Bonse abo balembele ukuli-
mfya pa kubomba uyu mulimo. k Imp 8:25, 26
ngana ne ndupwa shabo bali
Cila muntu ukamwebe ico afwi- 3,200. l 45 Aba e bo balembe-
le ukulasenda. 33 Uyu e muli- l Imp 3:33, 34 le mu ndupwa sha bena Merari,
229 IMPENDWA 4:46–5:15
abo Mose na Aarone balembele ICIPA. 4 manina, kabili pali cila fintu 5
ukulingana ne fyo Yehova aebe- a Imp 4:29 ifya cifuta mulandu akalundepo
le Mose. a cimo. a Alingile ukupeela uo alu-
46 Mose na Aarone ne ntu- fyenye. 8 Lelo nga ca kuti uo
ngulushi sha bena Israele bale- b Imp 4:15 alufyenye alifwa kabili takuli lu-
Imp 4:24-26
mbele abena Lebi bonse ukuli- Imp 4:31-33
pwa wakwe uo engapeela icifu-
ngana ne ndupwa shabo na ta mulandu, ninshi akapeelele-
mayanda ya bashibo; 47 abo mo Yehova kabili cikaba ca kwa
balembele bali ne myaka ukute- c Imp 3:39 shimapepo, pamo ne mpaanga
ndekela pali 30 ukufika pali 50,  iilume iyo shimapepo akamufu-
kabili bonse babapeele umuli- ICIPA. 5 tilako umulandu. b
mo wa kubombela pe tenti lya d Le 13:45, 46 9 “‘Umutuulo onse uwa mu-
kukumaninamo b na Lesa, no wa shilo c uo abena Israele bakalale-
kusenda ifipe fya liko. 48 Bo- ta kuli shimapepo ukalaba wa-
nse abo balembele bali 8,580. c e Le 15:2 kwe. d 10 Fyonse ifya mushilo
49 Mose abalembele ukulinga- ifyo umuntu atuula fikalaba fya
na ne fyo Yehova amwebele, kwa shimapepo. Conse ico umu-
cila muntu alimupeele umulimo f Le 22:4 ntu apeela shimapepo, cikalaba
Imp 19:11
ne fyo alingile ukulasenda; Mose ca kwa shimapepo.’”
abalembele ukulingana ne fyo 11 Yehova aebele Mose no
Yehova amwebele. g Imp 19:22 kuti: 12 “Eba abena Israele
5 Yehova akonkenyepo ukwe-
ba Mose ati: 2 “Eba abena
auti, ‘Ifi e fyo mulingile ukuci-
ta nga ca kuti umukashi ayalu-
Israele ukuti balefumya mu nka- h Ukf 25:8 kila umulume wakwe kabili tali
mbi onse uwa fibashi d na onse Le 26:11 uwa cishinka kuli ena 13 kabili
uuletonya fimo ku fya mfwalo e umwaume umbi alaala nankwe, e
na onse uwakowela pa mulandu lelo umulume wakwe teshibe ka-
i Le 5:1, 17
wa kwikata umuntu1 uwafwa. f bili atwalilila fye ukufisa, kabili
3 Nampo nga mwaume nelyo aikowesha nomba takuli kambo-
mwanakashi mufwile ukumufu- j Le 5:5 ne wa kumushinina, kabili takuli
misha kunse. Mulingile ukula- Yos 7:19 uumusanganishe: 14 Umulume
bafumisha kunse ya nkambi pa Yak 5:16 wakwe nga aba no bufuba kabi-
kuti belakowesha g inkambi sha 
li alatunganya umukashi wakwe
bantu abo njikala nabo.” h 4 E Ku Kulyo ukuti nacita ubucende, e lyo ni-
ico abena Israele balicitile ifi a Le 6:4, 5 nshi ca cine naikowesha, nelyo
fine kabili balibafumiishe kunse umulume aba no bufuba kabili
ya nkambi. Filya fine Yehova ae- alatunganya umukashi ukuti na-
bele Mose, e fyo abena Israele b Le 5:16
Le 6:6, 7
cita ubucende, e lyo ninshi tai-
bacitile. Le 7:7 koweseshe, 15 umulume afwi-
5 Kabili Yehova aebele Mose le ukutwala umukashi wakwe
ati: 6 “Eba abena Israele auti, kuli shimapepo, pamo no mu-
‘Umwaume nangu umwanakashi c Le 6:14, 17 tuulo wa mukashi wakwe, oma
Le 7:1, 6
nga acita ulubembu lumo pa me- Le 10:12, 13
imo1 iya buunga bwa barle. Tali-
mbu shonse isho abantunse ba- ngile ukwitilapo amafuta nangu
cita ica kuti babembukila Yeho- ukubikapo ububani bwabuuta,
va, ninshi uyo muntu1 ali no d Ukf 29:27, 28 pantu uyu mutuulo wa bufu-
mulandu. i 7 Afwile ukusokolo- Imp 18:8 ba, uwa kwibukishishako ulube-
Amg 18:3
la j ulubembu ulo acitile, kabili Ek 44:29
mbu.
akalete icifuta mulandu icaku- 1Ko 9:13
5:15 1 Muli oma imo mwaleingila ifinge-
5:2 1 Nelyo “umweo.” Moneni Amashi- ngila mu cipe ica malita ukucilako pano-
wi ya mu Baibo ne fyo Yapilibula. 5:6 e Le 18:20 no pali yabili. Moneni Ifyebo Fyalundwa-
1 Nelyo “umweo uli no mulandu.” Amg 5:18 ko pa B14
IMPENDWA 5:16–6:2 230
16 “‘Shimapepo akamwimini- ICIPA. 5 bili akafikuumwine mu me-
ke pa ntanshi ya kwa Yehova. a a Ye 17:10 nshi ayalula. 24 Lyena akebe
17 Shimapepo akabike amenshi He 13:4 uyo umwanakashi ukunwa ame-
ya mushilo mu cipe ce bumba, nshi yalula ayaleta icitiipu, ka-
akabuule ne loba panshi ye te- bili amenshi ayalula ayaleta ici-
nti lya mushilo kabili akalibike tiipu yakengila muli ena kabili
mu menshi. 18 Kabili shimape- yakalenga mu mala mukaka-
po akemike umwanakashi uyo lipe. 25 Kabili shimapepo aka-
pa cinso ca kwa Yehova no ku- buule umutuulo wa bufuba a uwa
kakula umushishi wakwe e lyo b Imp 5:15, 25 barle uuli mu minwe ya mwa-
akabike mu ndupi sha uyo mwa- nakashi kabili akausunshe uku
nakashi umutuulo wa kwibuki- no ku, pa cinso ca kwa Yeho-
shishako, e kutila umutuulo wa va, lyena akaupalamike ku cii-
bufuba uwa barle, b kabili shima- pailo. 26 Shimapepo akabuu-
pepo akekate icipe umuli ame- lepo umutuulo mu lupi pa kuti
nshi yalula ayaleta icitiipu. c ukeminineko umutuulo onse ka-
19 “‘Lyena shimapepo akale- bili akaufutumwine pa ciipai-
nge umwanakashi akalape, aka- c Imp 5:22, 24 lo, b e lyo akebe umwanakashi
mwebe ati: “Nga ca kuti tawa- ukunwa amenshi. 27 Umwana-
laalapo no mwaume umbi ninshi kashi nga anwa amenshi, nga
ucili walyupwa1 d kabili nga ca ali-ikowesha kabili nga alilaala-
kuti tawa-alukila umulume obe po no mwaume umbi, amenshi
kabili nga tawaikowesha, aya ayalula ayaleta icitiipu yakengi-
amenshi ayalula ayaleta icitiipu la muli ena, kabili ifumo lya-
yekucita nangu cimo. 20 Lelo kwe likafimba, ne tanta1 lya-
nga walyalukila umulume obe d Ro 7:2
kwe likacepa,2 kabili abantu
ilyo ucili mu minwe yakwe ka- bakwe bakalamumona ukuti ali-
bili nga wali-ikowesha kabili tiipwa. 28 Nomba nga ca kuti
walilaalapo no mwaume uushili umwanakashi taikowesha kabili
mulume obe—” e 21 Lyena Shi- alisanguluka, takakandwe kabi-
mapepo akalenge umwanaka- li akalaimita, akalafyala na
shi akalape umulapo wa citiipu, bana.
kabili shimapepo akebe umwa- e Le 18:20 29 “‘Ili e funde lya pa bu-
nakashi ati: “Shi Yehova alenge 1Ko 6:9, 10 fuba, c umwanakashi nga ayalu-
abantu bobe balekulumbula pa  kila umulume wakwe kabili
kulapa umulapo wa citiipu pa- Ku Kulyo nga aikowesha ilyo acili mu mi-
ntu Yehova alalenga itanta1 lyo- a Imp 5:15 nwe ya mulume wakwe, 30 ne-
be licepe,2 ne fumo lyobe lifi- lyo nga ca kuti umwaume aba no
mbe. 22 Aya menshi ayaleta bufuba, kabili alatunganya uku-
icitiipu yaleingila mu mala yobe ti umukashi wakwe alalaala no
pa kuti ifumo lyobe lifimbe mwaume umbi; akatwale umu-
ne tanta1 lyobe licepe.”2 Lyena kashi pa cinso ca kwa Yehova,
umwanakashi afwile ukulanda kabili shimapepo akamucite ifyo
ati: “Ameni! Ameni!”3 ili ifunde lyalanda. 31 Umwau-
23 “‘E lyo shimapepo akale- b Le 2:9
me takakwate umulandu, lelo
mbe ifi fitiipu mwi buuku ka- umukashi wakwe nga ali no mu-
landu akakandwa.’”
5:19 1 Mu ciHebere, “ilyo wali mu mabo-
ko ya mulume obe.” 5:21, 22, 27 1 Ili
itanta, fya mfwalo. 5:21, 22, 27 2 Nelyo 6 Yehova akonkenyepo ukwe-
ba Mose ati: 2 “Eba abena
“lyonaike.” Ifi nalimo fyalolele mu kuti Israele auti, ‘Nga ca kuti umwau-
amaka ya bufyashi yapwe. 5:22 3 Ne- me nelyo umwanakashi alapa
lyo “Cibe ifyo fine! Cibe ifyo fine!” c Imp 5:14, 15 umulapo waibela uwa kuba
231 IMPENDWA 6:3-17
umuNasiri1 a wa kwa Yehova, ICIPA. 6 11 Shimapepo akapekanye utu
3 tafwile ukunwa umwangashi a Aba 13:5 utuni, kamo kakabe umutuulo
ne fya kunwa fimbi ifikola. Ta- wa pa lubembu, a kambi ka-
fwile ukunwa umwangashi uwa- kabe umutuulo wa koca. Ka-
kantuka nelyo ubwalwa. b Tafwi- bili akamufutileko umulandu wa
b Le 10:9 kukumya icitumbi.1 Lyena umu-
le ukunwa ifya kunwa fyonse Ams 2:11, 12
ifyo bapangila no mwangashi, Lk 1:15 Nasiri akasangulule umutwe
kabili tafwile ukulya ifisabo fya wakwe. 12 Kabili alingile uku-
myangashi ifibishi nelyo ifyau- tendeka cipya cipya inshiku
ma. 4 Inshiku shonse isho aka- isho aipeele ukuba umuNasiri
ba umuNasiri tafwile ukulalya c Aba 13:5 wa kwa Yehova, kabili akatwa-
Aba 16:17
conse ico bapangila no mwa- 1Sa 1:11 le akana ka mpaanga aka mwa-
ngashi. Talingile ukulalya imya- ka umo pa kuti kakabe umutuu-
ngashi iishilapya nangu fye fipa- lo wa pa mulandu. Lelo inshiku
pa fya myangashi. isho ali umuNasiri tashakape-
5 “‘Inshiku shonse isho aka- d Le 21:1, 11 ndwe pantu alikoweseshe ubu-
ba umuNasiri ekalabeya umushi- Nasiri bwakwe.
shi wakwe. c Ekalabeya umushi- 13 “‘Nomba ili e funde ilyo
shi pa kuti akaleba uwa mushilo e Imp 19:14
umuNasiri alingile ukulakonka:
mpaka inshiku isho aipeela Nga apwisha inshiku sha buNa-
kuli Yehova shikapwe. 6 Inshi- siri bwakwe, b alingile ukuya pa
ku shonse isho akaba uwaipeela mwinshi we tenti lya kukuma-
kuli Yehova ekalapalama ku ci- f Imp 6:13, 18 ninamo. 14 Pa mwinshi we te-
tumbi.1 7 Nampo uwafwa nga  nti lya kukumaninamo akapeele
ni wishi, ni nyina, ni munyina Ku Kulyo Yehova uyu mutuulo: akana ka
nelyo ni nkashi yakwe, tafwile a Le 5:8, 10 mpaanga aka mwaka umo aka-
kupalamako epali aikowesha, d bula akalema pa kuti kakabe
pantu umushishi wa ku mutwe umutuulo wa koca, c akana ka
wakwe e cishibilo ca kuti muNa- mpaanga akakota aka mwaka
b Imp 30:2 umo akabula akalema pa kuti
siri wa kwa Lesa. Lkm 5:4
8 “‘Inshiku shonse isho aka- kakabe umutuulo wa pa lube-
ba umuNasiri, Yehova akalamu- mbu, d impaanga iilume iyabu-
mona ukuti wa mushilo. 9 Lelo la akalema iya kuba ilambo lya
nga ca kuti mukupumikisha fye c Le 1:10 mutende, e 15 umuseke wa mi-
umo afwila mupepi na po ali e kate iishatutumuka iya buunga
kabili amukumya, akowesha no bwapeleka ubo basaakanyamo
mushishi wakwe uwaba cishibilo amafuta, imikate iyapaapaa-
d Le 4:32 tala iishatutumuka iyo basuba-
ca kuti muNasiri wa kwa Lesa,
afwile ukubeya f umushishi wa- ko amafuta, pamo no mutuu-
kwe pa bushiku ubo akasa- lo wa ngano f e lyo no mutuulo
ngululwa. Akabeye pa bushiku e Le 3:1
wa mwangashi. g 16 Shimape-
bwalenga 7. 10 Kabili pa bushi- po akapalamike iyi mituulo
ku bwalenga 8 akatwale utwana pa cinso ca kwa Yehova. Aka-
twa fipeele tubili nangu utwa- balilepo ukutuulilako umuNasi-
na twa nkunda tubili kuli shi- f Le 2:1 ri umutuulo wa pa lubembu no
mapepo pa mwinshi we te-
Le 6:14 mutuulo wa koca. 17 Akatuuli-
nti lya kukumaninamo na Lesa. le Yehova impaanga iilume iya
kuba ilambo lya mutende pamo
6:2 1 Mu ciHebere na·zirM, ilyalola mu g Imp 15:8, 10
no museke wa mikate iishatutu-
kuti “Uwasalwa; Uwaipeela; Uwapatu- muka, kabili shimapepo akatuu-
lwa.” 6:6, 11 1 Nelyo “umweo uwafwa.” le umutuulo wa buunga h no mu-
Moneni Amashiwi ya mu Baibo ne fyo tuulo wa mwangashi uwa pali ili
Yapilibula. h Le 2:9 ilambo.
IMPENDWA 6:18–7:11 232
18 “‘Lyena umuNasiri akabe-
ye umushishi1 wakwe a pa mwi-
ICIPA. 6
a Imp 6:5 7 Pa bushiku Mose apwishishe
ukupanga itenti lya mushi-
nshi we tenti lya kukumanina- lo, a alilisubile b no kulipeela kuli
mo, kabili akabuule umushishi b Le 8:31 Lesa kumo ne fipe fya liko fyo-
akwete ilyo ali umuNasiri, akau- nse, iciipailo ne fipe fya ciko
bike na pa mulilo uukaba mwi c Ukf 29:23, 24 fyonse. c Ilyo apwishishe ukusu-
samba lye lambo lya mutende. ba ifi fyonse no kufipeela kuli
19 Kabili shimapepo akabuule d Le 7:34 Lesa, d 2 intungulushi sha bena
ukuboko kwa mpaanga iilume Israele, e abakalamba ba maya-
ukwaipikwa, b umukate uushatu- e Aba 13:5 nda ya bashibo baletele imituu-
tumuka mu museke, no muka- lo. Ishi intungulushi sha miko-
te uwapaapaatala uushatutumu- f Le 9:22 wa ishaleangalila abo balembele
ka, kabili akafibike mu minwe ya Amg 10:8 3 shaletele imituulo pa cinso ca
muNasiri ninshi napwisha uku- kwa Yehova. Shaletele amacele-
g Ru 2:4 ta 6 ayafimbwapo e lyo ne ng’o-
beya icishibilo ca buNasiri bwa- Am 134:3
kwe. 20 E lyo shimapepo akafi- mbe 12, intungulushi shibili sha-
sunshe uku no ku, pa kuti fikabe h Am 31:16
leleta iceleta limo kabili cila
umutuulo wa kusunsha pa cinso Am 67:1 ntungulushi yaletele ing’ombe ii-
ca kwa Yehova. c Fikaba fya kwa lume imo, kabili bafipalamike
shimapepo, pamo ne cisao1 ca i Am 29:11 pa ntanshi ye tenti lya mushilo.
nama ya mutuulo wa kusunsha Lk 2:14 4 Lyena Yehova aebele Mose
no kulu ukwa kutuula umusa- ati: 5 “Poka ifi baleta, pantu fi-
ngulo. d Pa numa umuNasiri kuti j Amg 28:10 kabomba mu mulimo wa pe tenti
Es 43:7, 10 lya kukumaninamo, kabili upee-
anwa umwangashi.
21 “‘Ili e funde ilyo umuNa- le abena Lebi ukulingana no mu-
k Am 5:12 limo cila muntu akulabomba.”
siri e uwalapa umulapo alingile Am 67:7
ukukonka: Nga alapa kabili nga  6 E ico Mose alipokele ama-
kuti akwanisha ukutuulila Ye- Ku Kulyo
celeta ne ng’ombe kabili apee-
hova umutuulo ukulunda pa o le abena Lebi. 7 Apeele aba-

umuNasiri afwile ukutuula, lye- na baume ba kwa Gershone
ICIPA. 7 amaceleta yabili ne ng’ombe 4
na afwile ukufikilisha umulapo a Ukf 40:17
wakwe pa mulandu ne funde lya ukulingana no mulimo balingi-
le ukulabomba; f 8 kabili aba-
buNasiri bwakwe.’” b Ukf 30:26 na baume ba kwa Merari aba-
22 Lyena Yehova aebele Mose peele amaceleta 4 ne ng’ombe 8
ati: 23 “Eba Aarone na bana c Le 8:10 ukulingana no mulimo balingi-
bakwe abaume auti, ‘Ifi e le ukulabomba. Itamari umwana
fyo mulingile ukulapaala f abena d Ukf 40:10 mwaume wa kwa Aarone shima-
Israele. Mulebeba amuti: pepo g e walebangalila. 9 Lelo
24 “Shi Yehova amupaale g kabili e Ukf 18:21 abana baume ba kwa Kohati
Imp 1:4, 16
amucingilile. bena tabapeele nangu cimo, pa-
25 Shi Yehova alenge icinso ca- ntu balebombela pa cifulo ca
f Imp 3:25, 26
kwe cimubalikile, h kabili Imp 4:24-26 mushilo, h kabili balesendela ifi-
amupaale. pe fya mushilo pa mabeya yabo. i
26 Shi Yehova abe ne cikuuku g Imp 3:36, 37 10 Nomba pa bushiku basubi-
kuli imwe kabili amupeele Imp 4:31-33 le iciipailo, intungulushi shatwe-
umutende.”’ i le imituulo ya shiko pa kupeela j
27 Kabili bakalelumbula ishina h Imp 3:30, 31
Imp 4:15
iciipailo kuli Lesa. Ilyo intungu-
lyandi pa kupaala abena Israele, j lushi shatwele imituulo ya shiko
pa kuti nkabapaale.” k pa ntanshi ya ciipailo, 11 Ye-
i 2Sa 6:13
1Im 15:15
hova aebele Mose ati: “Cila bu-
6:18 1 Nelyo “umushishi uwamenene shiku intungulushi imo ikaleleta
ilyo aali umuNasiri.” 6:20 1 Icisao cifu- j 1Is 8:63 umutuulo wa iko, uwa kupeele-
ba ca nama. 2Im 7:5 lapo iciipailo.”
233 IMPENDWA 7:12-31
12 Uwaletele umutuulo pa ICIPA. 7 iilume na kana ka mpaanga
bushiku bwa kubalilapo ni Naa- a Imp 1:4, 7 kamo akalume aka mwaka umo,
shone a mwana Aminadabu uwa Imp 2:3 ifya kutuula umutuulo wa koca; a
mu mukowa wa kwa Yuda. Ru 4:20
Mt 1:4
22 aletele na kana ka mbushi
13 Atuulile imbale imo iya si- kamo aka mutuulo wa pa lu-
lfere, iyafinine amashekele1 130, b Le 27:25
bembu; b 23 kabili ifya kutuula
ne mbale yafonka imo iya silfe- ilambo lya mutende c ifyo alete-
re iyafinine amashekele 70 uku- le ni ng’ombe shibili, impaanga
c Le 2:1
lingana ne cipimo ce shekele lya ishilume 5, imbushi ishilume 5
pa cifulo ca kupepelapo.2 b Muli no twana twa mpaanga utulu-
ishi mbale shibili mwaiswile d Le 1:3
me 5 utwa mwaka umo. Ifi e fyo
ubuunga bwapeleka ubo basaa- Netanele mwana Suari atuulile.
kenyemo amafuta ubwa kutuu- e Le 4:22, 23 24 Pa bushiku bwalenga shi-
la umutuulo wa ngano; c tatu, Eliabu d mwana Helone,
14 atuulile na kapu imo iya f Le 3:1 intungulushi ya mukowa wa kwa
golde iyaiswilemo ububani, iya- Sebuluni, 25 atuulile imbale
finine amashekele 10; 15 alete- g Ukf 6:23 imo iya silfere, iyafinine ama-
le ne ng’ombe imo iyana iilume, Lk 3:23, 33
shekele 130, ne mbale yafonka
impaanga imo iilume na kana imo iya silfere iyafinine amashe-
ka mpaanga kamo akalume aka h Imp 1:4, 8 kele 70 ukulingana ne cipimo ce
mwaka umo, ifya kutuula umu- Imp 2:5
Imp 10:15 shekele ilya pa cifulo ca kupe-
tuulo wa koca; d 16 aletele na pelapo. e Muli ishi mbale shibi-
kana ka mbushi kamo aka mu- li mwaiswile ubuunga bwapele-
tuulo wa pa lubembu; e 17 kabi- i Le 27:25
ka ubo basaakenyemo amafuta
li ifya kutuula ilambo lya mute- ubwa kutuula umutuulo wa
nde f ifyo aletele ni ng’ombe j Le 2:1
 ngano; f 26 atuulile na kapu
shibili, impaanga ishilume 5, imo iya golde iyaiswilemo ubu-
imbushi ishilume 5 no twana twa Ku Kulyo
a Le 1:3
bani, iyafinine amashekele 10;
mpaanga utulume 5 utwa mwa- 27 aletele ne ng’ombe imo iyana
ka umo. Ifi e fyo Naashone mwa- iilume, impaanga imo iilume na
na Aminadabu g atuulile. b Le 4:22, 23
kana ka mpaanga kamo akalu-
18 Pa bushiku bwalenga bu- me aka mwaka umo, ifya kutuu-
bili, Netanele h mwana Suari, c Le 3:1 la umutuulo wa koca; g 28 ale-
intungulushi ya mukowa wa kwa tele na kana ka mbushi kamo
Isakari, e waletele umutuulo. d Imp 2:7 aka mutuulo wa pa lubembu; h
19 Atuulile imbale imo iya si- Imp 10:16
29 kabili ifya kutuula ilambo lya
lfere, iyafinine amashekele 130, mutende i ifyo aletele ni ng’ombe
ne mbale yafonka imo iya silfe- e Le 27:25
shibili, impaanga ishilume 5,
re iyafinine amashekele 70 ukuli- imbushi ishilume 5 no twana twa
ngana ne cipimo ce shekele ilya f Le 2:1 mpaanga utulume 5 utwa mwa-
pa cifulo ca kupepelapo. i Muli ka umo. Ifi e fyo Eliabu j mwana
ishi mbale shibili mwaiswile g Le 1:3 Helone atuulile.
ubuunga bwapeleka ubo basaa-
30 Pa bushiku bwalenga 4,
kenyemo amafuta ubwa kutuula
umutuulo wa ngano; j 20 atuuli-
h Le 4:22, 23 Elisuri k mwana Shedeuri intu-
le na kapu imo iya golde iyaiswi- ngulushi ya mukowa wa kwa Ru-
lemo ububani, iyafinine amashe-
i Le 3:1 bene, 31 atuulile imbale imo
kele 10; 21 aletele ne ng’ombe iya silfere, iyafinine amasheke-
imo iyana iilume, impaanga imo j Imp 1:4, 9 le 130, ne mbale yafonka imo iya
silfere iyafinine amashekele 70
7:13 1 Ishekele lyalefina ukucilako pano- k Imp 2:10 ukulingana ne cipimo ce sheke-
no pa magramu 11. Moneni Ifyebo Fya- Imp 10:18 le ilya pa cifulo ca kupepela-
lundwako pa B14. 2 Nelyo “ishekele lya po. l Muli ishi mbale shibili mwai-
mushilo.” l Le 27:25 swile ubuunga bwapeleka ubo
IMPENDWA 7:32-53 234
basaakenyemo amafuta ubwa ICIPA. 7 iya silfere, iyafinine amashe-
kutuula umutuulo wa ngano; a a Le 2:1 kele 130, ne mbale yafonka
32 atuulile na kapu imo iya go- imo iya silfere iyafinine ama-
lde iyaiswilemo ububani, iyafi- b Le 1:3 shekele 70 ukulingana ne cipi-
nine amashekele 10; 33 alete- mo ce shekele ilya pa cifulo
le ne ng’ombe imo iyana iilume, c Le 4:22, 23 ca kupepelapo. a Muli ishi mbale
impaanga imo iilume na kana shibili mwaiswile ubuunga bwa-
ka mpaanga kamo akalume aka d Le 3:1 peleka ubo basaakenyemo ama-
mwaka umo, ifya kutuula umu- futa ubwa kutuula umutuulo
tuulo wa koca; b 34 aletele na e Imp 1:4, 5 wa ngano; b 44 atuulile na kapu
kana ka mbushi kamo aka mu- imo iya golde iyaiswilemo ubu-
tuulo wa pa lubembu; c 35 ka- f Imp 2:12 bani, iyafinine amashekele 10;
bili ifya kutuula ilambo lya mu- 45 aletele ne ng’ombe imo iyana
tende d ifyo aletele ni ng’ombe g Le 27:25 iilume, impaanga imo iilume na
shibili, impaanga ishilume 5, kana ka mpaanga kamo akalu-
imbushi ishilume 5 no twana twa h Le 2:1 me aka mwaka umo, ifya kutuu-
mpaanga utulume 5 utwa mwa- la umutuulo wa koca; c 46 ale-
ka umo. Ifi e fyo Elisuri e mwana i Le 1:3 tele na kana ka mbushi kamo
Shedeuri atuulile. aka mutuulo wa pa lubembu; d
36 Pa bushiku bwalenga 5, j Le 4:22, 23 47 kabili ifya kutuula ilambo lya
Shelumiele f mwana Surishadai mutende e ifyo aletele ni ng’ombe
intungulushi ya mukowa wa kwa k Le 3:1 shibili, impaanga ishilume 5,
Simeone, 37 atuulile imbale imbushi ishilume 5 no twana twa
imo iya silfere, iyafinine ama- l Imp 1:4, 6 mpaanga utulume 5 utwa mwa-
shekele 130, ne mbale yafonka ka umo. Ifi e fyo Eliasafi f mwa-
imo iya silfere iyafinine amashe- m Imp 2:14
na Deuele atuulile.
kele 70 ukulingana ne cipi- Imp 10:20 48 Pa bushiku bwalenga 7,
mo ce shekele ilya pa cifulo  Elishama g mwana Amihudi, intu-
ca kupepelapo. g Muli ishi mbale Ku Kulyo ngulushi ya mukowa wa kwa
shibili mwaiswile ubuunga bwa- a Le 27:25 Efraimu, 49 atuulile imbale
peleka ubo basaakenyemo ama- imo iya silfere, iyafinine ama-
futa ubwa kutuula umutuulo b Le 2:1 shekele 130, ne mbale yafonka
wa ngano; h 38 atuulile na kapu imo iya silfere iyafinine amashe-
imo iya golde iyaiswilemo ubu- c Le 1:3 kele 70 ukulingana ne cipimo ce
bani, iyafinine amashekele 10; shekele ilya pa cifulo ca kupe-
39 aletele ne ng’ombe imo iyana d Le 4:22, 23 pelapo. h Muli ishi mbale shibi-
iilume, impaanga imo iilume na li mwaiswile ubuunga bwapele-
kana ka mpaanga kamo akalu- e Le 3:1 ka ubo basaakenyemo amafuta
me aka mwaka umo, ifya kutuu- ubwa kutuula umutuulo wa nga-
la umutuulo wa koca; i 40 ale- f Imp 1:4, 14 no; i 50 atuulile na kapu imo
tele na kana ka mbushi kamo iya golde iyaiswilemo ububa-
aka mutuulo wa pa lubembu; j g Imp 2:18 ni, iyafinine amashekele 10;
41 kabili ifya kutuula ilambo lya Imp 10:22 51 aletele ne ng’ombe imo iyana
mutende k ifyo aletele ni ng’ombe iilume, impaanga imo iilume na
shibili, impaanga ishilume 5, h Le 27:25 kana ka mpaanga kamo akalu-
imbushi ishilume 5 no twana twa me aka mwaka umo, ifya kutuu-
mpaanga utulume 5 utwa mwaka i Le 2:1 la umutuulo wa koca; j 52 ale-
umo. Ifi e fyo Shelumiele l mwa- tele na kana ka mbushi kamo
na Surishadai atuulile. j Le 1:3 aka mutuulo wa pa lubembu; k
42 Pa bushiku bwalenga 6, 53 kabili ifya kutuula ilambo lya
Eliasafi m mwana Deuele, intu- k Le 4:22, 23 mutende l ifyo aletele ni ng’o-
ngulushi ya mukowa wa kwa mbe shibili, impaanga ishilume
Gadi, 43 atuulile imbale imo l Le 3:1 5, imbushi ishilume 5 no twa-
235 IMPENDWA 7:54-73
na twa mpaanga utulume 5 utwa ICIPA. 7 la umutuulo wa koca; a 64 ale-
mwaka umo. Ifi e fyo Elishama a a Imp 1:4, 10 tele na kana ka mbushi kamo
mwana Amihudi atuulile. aka mutuulo wa pa lubembu; b
54 Pa bushiku bwalenga 8, b Imp 2:20 65 kabili ifya kutuula ilambo lya
Gamaliele b mwana Pedasuri Imp 10:23 mutende c ifyo aletele ni ng’ombe
intungulushi ya mukowa wa shibili, impaanga ishilume 5,
kwa Manase, 55 atuulile imba- c Le 27:25
imbushi ishilume 5 no twana twa
le imo iya silfere, iyafinine ama- mpaanga utulume 5 utwa mwa-
d Le 2:1
shekele 130, ne mbale yafo- ka umo. Ifi e fyo Abidani d mwa-
nka imo iya silfere iyafinine na Gideoni atuulile.
e Le 1:3
amashekele 70 ukulingana ne ci- 66 Pa bushiku bwalenga 10,
pimo ce shekele ilya pa cifulo Ahiesere e mwana Amishadai
f Le 4:22, 23
ca kupepelapo. c Muli ishi mbale intungulushi ya mukowa wa kwa
shibili mwaiswile ubuunga bwa- Dani, 67 atuulile imbale imo
g Le 3:1
peleka ubo basaakenyemo ama- iya silfere, iyafinine amasheke-
futa ubwa kutuula umutuulo le 130, ne mbale yafonka imo
h Imp 1:4, 10
wa ngano; d 56 atuulile na kapu iya silfere iyafinine amashe-
imo iya golde iyaiswilemo ubu- i Imp 2:22 kele 70 ukulingana ne cipimo
bani, iyafinine amashekele 10; Imp 10:24 ce shekele ilya pa cifulo ca
57 aletele ne ng’ombe imo iyana kupepelapo. f Muli ishi mbale
iilume, impaanga imo iilume na j Imp 1:16 shibili mwaiswile ubuunga bwa-
kana ka mpaanga kamo akalu- peleka ubo basaakenyemo ama-
me aka mwaka umo, ifya kutuu- k Le 27:25
futa ubwa kutuula umutuu-
la umutuulo wa koca; e 58 ale- lo wa ngano; g 68 atuulile na
tele na kana ka mbushi kamo l Le 2:1

kapu imo iya golde iyaiswile-
aka mutuulo wa pa lubembu; f
mo ububani, iyafinine amashe-
59 kabili ifya kutuula ilambo lya Ku Kulyo
kele 10; 69 aletele ne ng’ombe
mutende g ifyo aletele ni ng’o- a Le 1:3
imo iyana iilume, impaanga imo
mbe shibili, impaanga ishilu-
me 5, imbushi ishilume 5 no twa- iilume na kana ka mpaanga
b Le 4:22, 23
na twa mpaanga utulume 5 utwa kamo akalume aka mwaka umo,
mwaka umo. Ifi e fyo Gamaliele h c Le 3:1
ifya kutuula umutuulo wa koca; h
mwana Pedasuri atuulile. 70 aletele na kana ka mbushi
60 Pa bushiku bwalenga 9, d Imp 1:4, 11
kamo aka mutuulo wa pa lube-
Abidani i mwana Gideoni intu- mbu; i 71 kabili ifya kutuula ila-
ngulushi j ya mukowa wa kwa e Imp 2:25 mbo lya mutende j ifyo aletele ni
Benjamini, 61 atuulile imbale Imp 10:25 ng’ombe shibili, impaanga ishi-
imo iya silfere, iyafinine ama- lume 5, imbushi ishilume 5 no
shekele 130, ne mbale yafonka f Le 27:25 twana twa mpaanga utulume 5
imo iya silfere iyafinine amashe- utwa mwaka umo. Ifi e fyo Ahie-
kele 70 ukulingana ne cipimo ce
g Le 2:1 sere k mwana Amishadai atuulile.
shekele ilya pa cifulo ca kupe- 72 Pa bushiku bwalenga 11,
h Le 1:3
pelapo. k Muli ishi mbale shibi- Pagiele l mwana Okrani intungu-
li mwaiswile ubuunga bwapele- lushi ya mukowa wa kwa Ashe-
i Le 4:22, 23
ka ubo basaakenyemo amafuta re, 73 atuulile imbale imo iya
ubwa kutuula umutuulo wa nga- silfere, iyafinine amashekele
j Le 3:1
no; l 62 atuulile na kapu imo 130, ne mbale yafonka imo
iya golde iyaiswilemo ububa- k Imp 1:4, 12
iya silfere iyafinine amasheke-
ni, iyafinine amashekele 10; le 70 ukulingana ne cipimo ce
63 aletele ne ng’ombe imo iyana l Imp 2:27
shekele ilya pa cifulo ca kupe-
iilume, impaanga imo iilume na Imp 10:26 pelapo. m Muli ishi mbale shibi-
kana ka mpaanga kamo akalu- li mwaiswile ubuunga bwapele-
me aka mwaka umo, ifya kutuu- m Le 27:25 ka ubo basaakenyemo amafuta
IMPENDWA 7:74–8:4 236
ubwa kutuula umutuulo wa ICIPA. 7 nka isha silfere 12, amakapu
ngano; a 74 atuulile na kapu a Le 2:1 ya golde 12; a 85 imbale imo na
imo iya golde iyaiswilemo ubu- imo iya silfere yafinine amashe-
bani, iyafinine amashekele 10; b Le 1:3 kele 130, kabili imbale yafonka
75 aletele ne ng’ombe imo iyana imo na imo yafinine amasheke-
iilume, impaanga imo iilume na c Le 4:22, 23 le 70. Silfere yonse iyo bapangii-
kana ka mpaanga kamo akalu- le ishi mbale yafinine amasheke-
me aka mwaka umo, ifya kutuu- d Le 3:1 le 2,400 ukulingana ne cipimo ce
la umutuulo wa koca; b 76 ale- shekele ilya pa cifulo ca kupepe-
tele na kana ka mbushi kamo e Imp 1:4, 13 lapo; b 86 amakapu ya golde 12
aka mutuulo wa pa lubembu; c umwaiswile ububani, imo na imo
77 kabili ifya kutuula ilambo lya f Imp 2:29 yafinine amashekele 10 ukuli-
mutende d ifyo aletele ni ng’o- Imp 10:27 ngana ne cipimo ce shekele ilya
mbe shibili, impaanga ishilu- pa cifulo ca kupepelapo. Golde
me 5, imbushi ishilume 5 no twa- g Le 27:25 yonse iyo bapangiile aya amaka-
na twa mpaanga utulume 5 utwa pu yafinine amashekele 120.
mwaka umo. Ifi e fyo Pagiele e h Le 2:1 87 Ing’ombe shonse isha mu-
mwana Okrani atuulile. tuulo wa koca shali 12 ishilu-
78 Pa bushiku bwalenga 12, i Le 1:3 me, impaanga ishilume shali 12,
Ahira f mwana Enani intungulu- utwana twa mpaanga utulume
shi ya mukowa wa kwa Na- j Le 4:22, 23 utwa mwaka umo twali 12 pamo
ftali, 79 atuulile imbale imo ne mituulo ya ngano, kabili
iya silfere, iyafinine amashe- k Le 3:1 utwana twa mbushi utwa mu-
kele 130, ne mbale yafonka tuulo wa pa lubembu 12; 88 ka-
imo iya silfere iyafinine ama- l Imp 1:4, 15 bili ing’ombe shonse ishe lambo
shekele 70 ukulingana ne cipi- lya mutende shali 24 ishilume,
mo ce shekele ilya pa cifulo m Imp 7:10 impaanga ishilume shali 60,
ca kupepelapo. g Muli ishi mba- Esr 2:68 imbushi ishilume shali 60, utwa-
 na twa mpaanga utulume utwa
le shibili mwaiswile ubuunga
bwapeleka ubo basaakenyemo Ku Kulyo mwaka umo twali 60. Ifi e fyo ba-
amafuta ubwa kutuula umutuu- a Imp 7:13-17 tuulile pa kupeela c iciipailo kuli
lo wa ngano; h 80 atuulile na Lesa pa numa ya kucisuba. d
kapu imo iya golde iyaiswile- b Le 27:25 89 Lyonse Mose nga aingila
mo ububani, iyafinine amashe- mwi tenti lya kukumaninamo na
kele 10; 81 aletele ne ng’ombe c Imp 7:10 Lesa mu kulanda nankwe, e aleu-
imo iyana iilume, impaanga imo mfwa ishiwi lilelanda nankwe pa
iilume na kana ka mpaanga d Imp 7:1 muulu wa nkupiko f ya pa cipao
kamo akalume aka mwaka umo, ca Cipangano, pa kati ka bake-
ifya kutuula umutuulo wa koca; i e Ukf 33:9 rubi babili; g e fyo Lesa alelanda
82 aletele na kana ka mbushi Imp 11:17
Imp 12:8
nankwe.
kamo aka mutuulo wa pa lube-
mbu; j 83 kabili ifya kutuula ila- f Ukf 25:22
8 Yehova aebele Mose ati:
2 “Eba Aarone auti, ‘Nga wa-
mbo lya mutende k ifyo aletele ni Ukf 37:6 yasha inyali, inyali 7 shikalesa-
ng’ombe shibili, impaanga ishi- nika pa ncende iili pa ntanshi
lume 5, imbushi ishilume 5 no g Ukf 25:18 ya ca kutekapo inyali.’” h 3 E
twana twa mpaanga utulume 5 1Sa 4:4 ico Aarone acitile ifi: Ayashishe
Am 80:1
utwa mwaka umo. Ifi e fyo Ahi-  inyali pa kuti shisanike pa nce-
ra l mwana Enani atuulile. nde iyali pa ntanshi ya ca ku-
ICIPA. 8
84 Ifi e fyo intungulushi sha tekapo inyali, i nga filya fine Ye-
h Ukf 25:37
mikowa ya bena Israele shatuuli- Ukf 40:24, 25 hova aebele Mose. 4 Ifi e fyo
le pa kupeela m iciipailo kuli Lesa Le 24:2 bapangile ica kutekapo inyali:
pa bushiku bacisubile: imbale Bacipangiile na golde ukubo-
sha silfere 12, imbale shafo- i He 9:2 mfya sando; ukutendekela fye
237 IMPENDWA 8:5-22
ku mukonso wa ciko ukufika fye ICIPA. 8 Yehova. 14 Ulingile ukupaatula
na ku maluba ya ciko babomfe- a Ukf 37:17 abena Lebi pa bena Israele, ka-
she sando a pa kucipanga. Ica ku- bili abena Lebi bakaba bandi. a
tekapo inyali bacipangile ukuli- b Ukf 25:9, 40 15 Pa numa abena Lebi bakese
1Im 28:12, 19
ngana ne cimonwa b ico Yehova mu kubombela pe tenti lya kuku-
alangile Mose. maninamo. Ifi e fyo ulingile uku-
c Ukf 29:4
5 Kabili Yehova aebele Mose Es 52:11 basangulula kabili e fyo ufwile
ati: 6 “Fumya abena Lebi mu ukubatuula1 ngo mutuulo wa ku-
bena Israele, kabili ubasangulu- d Ukf 30:18, 19 sunsha. 16 Pantu bantu abo na-
le. c 7 Ifi e fyo ukacite pa kuba- Le 16:28
Imp 19:7
peelwa pa bena Israele. Nkaba-
sangulula: Ukabasanse amenshi buula pa kuti bakapyane pa
ya kusangulwilako ulubembu, mabeli1 yonse aya bena Israele. b
e Le 1:3
kabili bafwile ukubeya umushi- 17 Pantu ibeli lyonse ilya bena
shi pa mibili yabo yonse, baka- f Le 2:1
Israele lyandi, ibeli lya bantu ne
washe ifya kufwala fyabo no kui- beli lya nama. c Naipaatwilile aya
sangulula. d 8 Lyena bakabuule g Le 4:3 amabeli yonse pa kuti yabe ya-
ing’ombe iyana iilume e pamo no ndi ilyo naipeye amabeli yonse
mutuulo wa ngano f uwa buu- h Le 8:2, 3 mu calo ca Egupti. d 18 Nkabuu-
nga ubwapeleka ubo basaaka- la abena Lebi bonse bakapyane
nyamo amafuta, kabili ukabuu- i Imp 3:9, 41 pa mabeli yonse aya bena Israele.
le ing’ombe na imbi iyana iilume 19 Aarone na bana bakwe abau-
j Le 7:30 me nkabapeela abena Lebi pa
ikabe umutuulo wa pa lube- Imp 8:21
mbu. g 9 Ukapalamike na bena bena Israele, pa kuti bakalebo-
Lebi pa ntanshi ye tenti lya ku- k Imp 1:50
mbela abena Israele pe tenti lya
kumaninamo kabili ukalonganye Imp 3:6 kukumaninamo e na pa kuti baka-
ulukuta lonse ulwa bena Israe-
2Im 31:2 lebafutilako pa membu, pa kuti
pa bena Israele pekesa icikuko
le. h 10 Nga waleta abena Lebi i l Ukf 29:10 pa mulandu wa kuti abena Israe-
pa cinso ca kwa Yehova, abe-
le f bapalama ku cifulo ca mushi-
na Israele bakabike iminwe pali m Le 1:4
lo.”
bena. 11 Kabili Aarone alingi- 
le ukutuula1 abena Lebi ngo mu- 20 Ifi e fyo Mose na Aarone
Ku Kulyo
tuulo wa kusunsha j uwa bena no lukuta lonse ulwa bena Israe-
a Imp 3:45
le bacitile pa bena Lebi. Abena
Israele pa cinso ca kwa Yehova, Imp 16:9
Israele balicitile fyonse ifyo Ye-
kabili bakalabomba umulimo wa
b Imp 3:12 hova aebele Mose pa bena
kwa Yehova. k
Lebi. 21 E ico abena Lebi bali-
12 “Lyena abena Lebi bakabi- c Ukf 13:2, 12 isangulwile no kuwasha ifya ku-
ke iminwe yabo pa mitwe ya ng’o- Le 27:26 fwala fyabo. g Lyena Aarone
mbe ishilume. l Pa numa, ukatuu- alibatuulile1 ngo mutuulo wa ku-
le ing’ombe imo ikabe umutuulo d Ukf 12:29
sunsha pa cinso ca kwa Yehova. h
wa pa lubembu e lyo imbi ikabe Ukf 13:15
Pa numa Aarone alibafutileko
umutuulo wa koca uwa kwa pa membu pa kuti abasangu-
e Imp 3:9
Yehova uwa kufutilako m abe- Imp 18:6 lule. i 22 Pa numa ya ifi abena
na Lebi. 13 Kabili ukebe abena 1Im 23:32 Lebi baile mu kubomba imilimo
Lebi bakeminine pa ntanshi ya Ek 44:11
yabo pe tenti lya kukumaninamo
kwa Aarone na bana bakwe abau- na Lesa, kabili Aarone na bana
f Imp 1:53
me kabili ukabatuule1 ngo mu- Imp 18:5
tuulo wa kusunsha uwa kwa 1Sa 6:19 8:15 1 Mu ciHebere, “ukubasunsha,”
e kutila, ukulenga baya ku ntanshi ka-
8:11 1 Mu ciHebere, “ukusunsha,” e kuti- g Imp 8:7 bili babwelela ku numa. 8:16 1 Nelyo
la, ukulenga baya ku ntanshi kabili ba- “amabeli yonse ayabalilapo ukwisula
bwelela ku numa. 8:13 1 Mu ciHebere, h Imp 8:11 icisa.” 8:21 1 Mu ciHebere, “alibasu-
“ukabasunshe,” e kutila, ukulenga baya nshishe,” e kutila, ukulenga baya ku nta-
ku ntanshi kabili babwelela ku numa. i Imp 8:12 nshi kabili babwelela ku numa.
IMPENDWA 8:23–9:14 238
bakwe abaume e balebangalila. ICIPA. 8 kuti balikete icitumbi,1 a ica kuti
Filya fine Yehova aebele Mose a Imp 1:53 balifililwe no kupekanya ilambo
pa bena Lebi, e fyo bacitile pali Imp 3:32 lya Cakucilila pali ubu bushiku.
Imp 18:4
bena. 
E ico baile kuli Mose na Aarone
23 Yehova nomba aebele pali ubu bushiku b 7 kabili ba-
ICIPA. 9
Mose ati: 24 “Ifi e fyo muka- mwebele abati: “Natukowela pa-
b Ukf 40:2
lecita pa bena Lebi: Umwaume Imp 1:1 ntu natwikata icitumbi.1 Cinshi
onse uwa myaka 25 no kuya pa calalenga twiletela Yehova umu-
muulu akaletendeka ukubombe- tuulo pa nshita iyo tulingile uku-
la pamo na babombela pe te- c Ukf 12:27 uletelapo pamo na bena Israele
nti lya kukumaninamo. 25 Lelo banensu?” c 8 Lyena Mose abe-
nga acila imyaka 50 alingile uku- bele ati: “Loleleni apo pene, nta-
leka ukubombela pamo na ba- d Ukf 12:3, 6
Le 23:5
le ng’umfwe ifyo Yehova alanje-
bombela pe tenti lya kukumani- Amg 16:1 ba pali imwe.” d
namo. 26 Kuti ala-afwilishako 1Ko 5:7 9 E lyo Yehova aebele Mose
fye bamunyina abakalabombela ati: 10 “Eba abena Israele auti,
pe tenti lya kukumaninamo, lelo ‘Nga ca kuti umo pali imwe ne-
ena tafwile ukulabomba imili- e Ukf 12:8
 lyo uukatuntuka muli imwe ako-
mo pe tenti lya kukumaninamo. wela pa mulandu wa kwika-
Ifi e fyo ulingile ukucita pa bena Ku Kulyo
ta icitumbi1 e nelyo nga ali pa
Lebi na pa milimo yabo.” a a Imp 5:2
lwendo ulutali, na o wine afwile
9
Imp 19:14, 16
Yehova alandile na Mose mu ukupekanishisha Yehova ila-
matololo ya Sinai mu mwe- mbo lya Cakucilila. 11 Bakale-
shi wa ntanshi b mu mwaka wale- b Ukf 18:15 cipekanya mu mweshi wa bubi-
nga bubili ukutula apo bafumii- Imp 15:33
li, f pa bushiku bwalenga 14 ilyo
Imp 27:1, 2
ne mu calo ca Egupti, amwebele fye akasuba kawa.1 Bafwile uku-
ati: 2 “Abena Israele balingile liila ilambo pamo ne mikate
ukupekanya ilambo lya Cakuci- c Le 7:21 ishatutumuka no musalu uwalu-
lila c pa nshita iyo cilingile uku- Amg 16:2
la. g 12 Bekashapo nangu fimo
belapo. d 3 Pa bushiku bwale-
ifya kuti fikafike ulucelo, h kabi-
nga 14 ubwa uyu mweshi ilyo
fye akasuba kawa,1 mukalepeka- d Ukf 25:22 li bekatoba ifupa lye lambo na-
nya Icakucilila pa nshita iyo cili- Le 16:2 ngu limo. i Bafwile ukupekanya
Am 99:6 ilambo ukulingana na mafunde
ngile ukubelapo. Mukalecipeka-
nya ukulingana na mafunde ayo ayo balingile ukukonka pa kupe-
mulingile ukukonka kabili uku- e Imp 5:2
kanya Icakucilila. 13 Lelo nga
lingana na fyonse ifyo mufwile ca kuti umuntu ali uwasangulu-
ukukonka pa kucipekanya.” e ka nelyo nga tali pa lwendo ka-
4 E ico Mose aebele abena f 2Im 30:2, 15 bili ku mufulo fye tapekenye
Israele ukuti bapekanye ilambo Icakucilila, uyo muntu1 afwile
lya Cakucilila. 5 Lyena bape- ukwipaiwa, j pantu taleteele Ye-
g Ukf 12:8 hova umutuulo pa nshita iyo ali-
kenye ilambo lya Cakucilila mu
matololo ya Sinai mu mweshi wa ngile uku-uletelapo. Uyo muntu
ntanshi, pa bushiku bwalenga 14 h Ukf 12:10
akafwila pa lubembu lwakwe.
ubwa uyu mweshi ilyo fye aka- 14 “‘Kabili nga ca kuti kwa-
suba kawile.1 Abena Israele ba- liba umulebeshi uo mwikala na-
licitile fyonse ifyo Yehova aebe- i Ukf 12:46 nkwe, na o wine afwile uku-
Am 34:20
le Mose. Yoh 19:36
pekanishisha Yehova ilambo lya
6 Nomba kwali abaume aba- Cakucilila. k Alingile ukupekanya
li abakowela pa mulandu wa ukulingana na mafunde ya ku-
j Ukf 12:15
9:3, 5, 11 1 E kutila, ukutendeka ilyo aka- 9:6, 7 1 Nelyo “umweo wa muntu uwa-
suba kawa ukufika ilyo kwatendeka uku- fwa.” 9:10 1 Nelyo “umweo uwafwa.”
fiita. k Ukf 12:19, 48 9:13 1 Nelyo “umweo ufwile.”
239 IMPENDWA 9:15–10:10
konka pa kupekanya Icakucilila ICIPA. 9 va nga abeba ukuti beima, bale-
kabili ukulingana na fyonse ifyo a Ukf 12:8 ba fye mu nkambi, kabili Yehova
mufwile ukukonka pa kucipeka- nga abeba ukuti beme, baleima
nya. a Nampo nga mulebeshi ne- b Le 24:22 baya. Baleumfwila Yehova kabi-
Amg 31:12
lyo nga mwina Israele, bonse li balekonka ifyo Yehova alebe-
balingile ukukonka ifunde limo c Ukf 40:2, 17 ba ukupitila muli Mose.
line.’” b
15 Nomba pa bushiku baimi- d Ukf 40:34,
38
10 Lyena Yehova aebele Mose
ati: 2 “Ipangile amape-
ke itenti lya mushilo, c ikumbi nga yabili a aya silfere; ubo-
lyali pa muulu we tenti lya mu- e Ukf 13:22 mfye sando pa kuyapanga, ka-
shilo umwali icipao ca Cipanga- Neh 9:19 bili e yo ulelisha pa kulonganya
no, lelo ubushiku pa muulu we f Imp 10:11, 34
ulukuta na pa kufuma apo mu-
tenti lya mushilo pali icalemo- pangile inkambi. 3 Nga balisha
neka ngo mulilo mpaka uluce- g Ukf 40:36, 37 yonse yabili, ulukuta lonse lufwi-
lo. d 16 Ifi fine e fyo caleba le ukwisa kuli iwe pa mwinshi
lyonse: Ikumbi lyalebapo akasu- h Ukf 17:1 we tenti lya kukumaninamo. b
Imp 10:11-13
ba, kabili icalemoneka ngo muli- 4 Lelo nga balisha fye limo, intu-
lo calebapo ubushiku. e 17 Lyo- i Ukf 40:37 ngulushi sha makana ya bena
nse ikumbi nga lyafuma pe tenti Israele e shifwile fye ukwisa kuli
lya mushilo, ilyo line fye abe- j Ukf 40:36 iwe. c
Am 78:14
na Israele baleima baya, f kabili 
5 “Nga mwalisha mu musa-
apo ikumbi lyaiminina, e po abe- ngo wa kuti iciunda cilealuka-
Ku Kulyo
na Israele balepanga inkambi. g aluka, abakalapangila inkambi
18 Yehova nga aeba abena Israe-  ku kabanga d bafwile ukuya.
le ukuti beme, baleima baya, ka- ICIPA. 10 6 Nga mwalisha mu musango
bili Yehova nga abeba ukuti be- a Le 23:24 wa kuti iciunda cilealuka-aluka
minine, balepanga inkambi. h pa muku walenga bubili, abaka-
b Imp 1:18
Ikumbi nga talifumine pa muu- Amg 29:10,
lapangila inkambi ku kapinda ka
lu we tenti lya mushilo, tabalefu- 11 ku kulyo e bafwile ukuya. Ifi fine
ma pa cifulo apo bapangile inka- e fyo bakalelisha amapenga lyo-
mbi. 19 Ikumbi nga talifumine c Ukf 18:21
Imp 1:16
nse ilyo ibumba limo pali aya
pa muulu we tenti lya mushilo Imp 7:2 lyaima.
pa nshiku ishingi, abena Israe- Amg 1:15 7 “Nomba pa kulonganya ulu-
le baleumfwila Yehova, tabalei- Amg 5:23 kuta, mukalelisha amapenga, f
ma baya. i 20 Inshita shimo iku- d Imp 2:3
lelo mwikalalisha mu musango
mbi lyaleba pa muulu we tenti wa kuti iciunda cilealuka-aluka.
lya mushilo pa nshiku fye ishi- e Imp 2:10 8 Abana baume ba kwa Aarone,
nono. Yehova nga tabebele ukuti bashimapepo, bakalelisha ama-
beme, baleba fye mu nkambi, lelo f Imp 10:3 penga. g Ifi fine e fyo mukalecita
Yehova nga abeba ukuti beme, g Imp 31:6
mu nkulo shenu shonse.
baleima baya. 21 Limo ikumbi 1Im 15:24 9 “Nga ca kuti mufwile uku-
lyalebapo fye ukutula icungulo 1Im 16:6 lwa inkondo na balemucusha
2Im 29:26
ukufika ulucelo, kabili ikumbi Neh 12:35, 41
mu calo cenu, mulingile ukuli-
nga lyafumapo ulucelo, baleima sha amapenga ya nkondo, h kabili
baya. Nampo nga ikumbi lyafu- h 2Im 13:12 Yehova Lesa wenu akamwibuki-
mapo akasuba nelyo ubushiku, sha no kumupususha ku balwa-
baleima baya. j 22 Nampo nga i 1Im 15:28 ni benu.
2Im 5:12
ikumbi lyaba pa muulu we te- 2Im 7:6 10 “Kabili lyonse ilyo mukala-
nti lya mushilo pa nshiku shibi- Esr 3:10 sekelela, i mu nshita ya mitebeto
li nelyo pa mweshi umo nangu yenu j na pa kutendeka kwa mye-
j Le 23:24
ukucilapo, abena Israele baleba Imp 29:1
shi yenu, mukalelishisha ama-
fye mu nkambi, lelo nga lyafu- penga pa mituulo yenu iya
mapo baleima baya. 23 Yeho- k Imp 28:11 koca k na pa malambo yenu aya
IMPENDWA 10:11-32 240
mutende. a Nga mwacita ifi Lesa ICIPA. 10 shilo balingile ukulipanga ilyo
wenu akalamwibukisha. Nine Ye- a Le 3:1 abena Kohati bashilafika.
hova Lesa wenu.” b b Ukf 6:7 22 Lyena aba mwi bumba lya
11 Nomba mu mwaka wale- Le 11:45 mikowa itatu abo umukowa wa
nga bubili, mu mweshi walenga c Imp 1:1 kwa Efraimu waletungulula ba-
bubili, pa bushiku bwalenga 20 d Imp 9:17 liimine mu mabumba yabo, ka-
ubwa uyu mweshi, c e lyo iku- Am 78:14
bili Elishama a mwana Amihu-
mbi lyafumine pa muulu we te- e Ukf 40:36 di e waletungulula ili ibumba.
Imp 2:9, 16,
nti lya mushilo d umwali icipao 17, 24, 31 23 Uwaletungulula ibumba lya
ca Cipangano. 12 E ico abena f Imp 12:16 mukowa wa bana ba kwa Mana-
Israele batendeke ukufuma mu Imp 13:26 se aali ni Gamaliele b mwana Pe-
matololo ya Sinai, baleima mu Amg 1:1, 2 dasuri. 24 Uwaletungulula ibu-
mabumba mabumba ukulingana g Imp 2:34 mba lya mukowa wa bana ba
ne fyo babebele. e Kabili ikumbi Imp 9:23
kwa Benjamini aali ni Abidani c
lyaileiminina mu matololo ya Pa- h Imp 1:4, 7 mwana Gideoni.
Imp 2:3
rani. f 13 Uyu e wali umuku wa 25 Lyena aba mwi bumba
i Imp 1:4, 8
kubalilapo baimine ukulingana Imp 2:5 lya mikowa itatu abo umuko-
ne fyo Yehova abebele ukupiti- j Imp 2:7 wa wa kwa Dani waletungulu-
la muli Mose. g la baliimine mu mabumba yabo,
k Imp 1:51
14 E ico aba mwi bumba kabili bali ku numa pa kuti ba-
l Imp 3:25, 26
lya mikowa itatu abo umuko- lecingilila amabumba yonse, ka-
m Imp 3:36, 37
wa wa kwa Yuda waletungulula bili Ahiesere d mwana Amisha-
e babalilepo ukwima mu mabu- n Imp 1:4, 5
Imp 2:10 dai e waletungulula ili ibumba.
mba yabo, kabili Naashone h
o Imp 1:5, 6
26 Uwaletungulula ibumba lya
mwana Aminadabu e waletungu- Imp 2:12 mukowa wa bana ba kwa Ashe-
lula ili ibumba. 15 Uwaletu- p Imp 1:4, 14 re aali ni Pagiele e mwana Okra-
ngulula ibumba lya mukowa wa Imp 2:14 ni. 27 Uwaletungulula ibumba
bana ba kwa Isakari aali ni Ne- q Imp 3:30, 31 lya mukowa wa bana ba kwa Na-
tanele i mwana Suari. 16 Uwa- Imp 4:15 ftali aali ni Ahira f mwana Enani.
Imp 7:9
letungulula ibumba lya mukowa 28 Ifi e fyo abena Israele bale-

wa bana ba kwa Sebuluni aali ni konkana ukwima mu mabumba
Eliabu j mwana Helone. Ku Kulyo
yabo ilyo inshita ya kwima yafi-
17 Ilyo bapangulwile itenti a Imp 1:4, 10
Imp 2:18, 24 ka. g
lya mushilo, k abana ba kwa Ge- b Imp 1:4, 10 29 Lyena Mose aebele Hoba-
rshone l na bana ba kwa Merari m Imp 2:20 bu umwana mwaume wa kwa
abalesenda itenti lya mushilo ba- c Imp 1:4, 11 Reuele1 h umwina Midiani, shifya-
liimine baya. Imp 2:22 la wa kwa Mose ati: “Ifwe tu-
18 Lyena abali mwi bumba d Imp 1:4, 12 leya ku cifulo ico Yehova atile:
lya mikowa itatu abo umuko- Imp 2:25, 31
‘Nkamupeela.’ i Natuleya bonse, j
wa wa kwa Rubene waletu- e Imp 1:4, 13
kabili tukakucitila ifisuma pantu
Imp 2:27
ngulula, baliimine mu mabumba Yehova nalaya fwe bena Israele
yabo, kabili Elisuri n mwana She- f Imp 1:4, 15
Imp 2:29 ifintu ifisuma.” k 30 Lelo amwe-
deuri e waletungulula ili ibu- bele ati: “Nshaye na imwe. Nde-
g Imp 2:34
mba. 19 Uwaletungulula ibu- bwelelamo ku calo candi kabili
h Ukf 2:16, 18
mba lya mukowa wa bana ba Ukf 3:1 ku bantu bandi.” 31 E lyo ati-
kwa Simeone aali ni Shelumie- Ukf 18:1, 5 le: “Shi wileka tuye fweka, pa-
le o mwana Surishadai. 20 Uwa- i Ukt 12:7 ntu niwe waishiba bwino uko
letungulula ibumba lya mukowa Ukt 13:14, 15
twingapangila inkambi muli ino
wa bana ba kwa Gadi aali ni Elia- Ukt 15:18
mpanga, niwe ukalatutungulu-
safi p mwana Deuele. j Aba 1:16
Aba 4:11 la.1 32 Kabili nga waya na
21 Lyena abena Kohati abale- 1Sa 15:6
senda ifipe fye tenti lya mushi- k Ukf 3:8 10:29 1 E kutila, Yetro. 10:31 1 Nelyo
q
lo baliimine baya. Itenti lya mu- Ukf 6:7 “niwe ukaba amenso yesu.”
241 IMPENDWA 10:33–11:16
ifwe, a ifisuma fyonse ifyo Yeho- ICIPA. 10 7 Na kuba iyi mana a yali nge
va akatucitila, e fyo na ifwe tu- a Aba 1:16 nseke ishinono ishabuuta,1b ka-
kakucitila.” Aba 4:11 bili yalemoneka nge finyamu-
33 E ico baliimine ulwendo b Ukf 3:1 ti ifyabuuta ifyo beta ati bedola.
lwa nshiku shitatu ukufuma ku Ukf 19:3 8 Abantu balesalanganina fye
lupili lwa kwa Yehova, b kabi- Ukf 24:16 konse mu kutoola mana kabili
Amg 5:2
li abasendele icipao c ca cipanga- baleipela pa mpelo nangu balei-
no ica kwa Yehova bali pa nta- c Ukf 25:10, 17 twa mwi bende. Lyena baleyipika
nshi yabo pa nshiku shitatu isho mu mpoto sha kwipikilamo nelyo
d Amg 1:32, 33
bali pa lwendo lwa kufwaya apa Yos 3:3, 4
balepangamo imikate yabulunga-
kutuushisha. d 34 Kabili ikumbi na, c kabili yaleumfwika kwati mi-
lya kwa Yehova e lyali pa muulu
e Ukf 13:21 kate yalowa iya mafuta. 9 Mu
Neh 9:12
wabo mu nshita ya kasuba ilyo Am 78:14
nkambi nga mwaba umume ubu-
bafumine pa nkambi. shiku, mana nayo yalebamo. d
35 Lyonse ilyo baimya Icipao,
f Am 132:8 10 Mose aumfwile abantu ba-
Mose aleti: “Imeni mwe Yehova, f g Amg 1:10 lelila mu ndupwa shabo, cila mu-
kabili paseni abalwani benu, ka-  ntu pa mwinshi we tenti lyakwe.
bili lekeni abamupata bamufu- ICIPA. 11 Kabili Yehova alikalipe nga nshi, e
Mose na o wine alifulilwe nga
lumuke.” 36 Kabili ilyo batuula h Ukf 32:11
Amg 9:19 nshi. 11 Lyena Mose aebele Ye-
icipao, Mose aleti: “Mwe Yeho- Am 106:23 hova ati: “Cinshi mwancushisha
va, bweleleni ku minshipendwa Yak 5:16
ifi ne mubomfi wenu? Cinshi
ya bena Israele.” g mwandekelesesha, ica kuti mwa-
i Amg 9:22

11 Nomba abantu batendeke

ukuilishanya nga nshi kuli j Ukf 12:37, 38
Le 24:10
bika icisendo ca bantu bonse aba
pali ine? f 12 Bushe nine naimi-
Yehova. Ilyo Yehova aumfwi- te aba bantu bonse? Bushe nine
le, alikalipe nga nshi, kabi- k 1Ko 10:6, 10 nabafyele, pa kuti munjebe amu-
li umulilo wafumine kuli Yeho- ti, ‘Basendele pa cifuba cobe,
l Am 78:18, 22
va waocapo na bamo abali ku Am 106:14 nga filya fine umubomfi1 ase-
mpela ya nkambi kabili balifwile. nda umwana uonka,’ ubatwale ku
2 Ilyo abantu batampile ukulili- m Ukf 16:3
calo ico mwalapile ukuti muka-
la kuli Mose, alibapaapaatileko n Ukf 16:35 peela ifikolwe fyabo? g 13 Ni
kuli Yehova, h kabili umulilo wali- Imp 21:5 kwi nalafumya inama ya kupeela
shimine. 3 E ico cilya cifulo ba-  aba bantu bonse? Pantu bekali-
cinike ati Tabera,1 pantu umulilo Ku Kulyo le fye ukulilila ine abati, ‘Tupee-
uwafumine kuli Yehova walibo- a Ukf 16:14 le inama, uleke tulye!’ 14 Na-
cele. i Neh 9:20
filwa ukusakamana aba bantu
Yoh 6:31
4 Abashali abena Israele j abo bonse neka; te kuti nkumemo. h
bali nabo batendeke ukufuluka b Ukf 16:31 15 Nga mwalaleka ndesakamana
ifya kulya balelya mu Egupti, k ka- c Ukf 16:16, 23
aba bantu neka, ninshi njipaye-
bili abena Israele nabo batende- ni fye ili line. i Nga mwalintemwa,
ke ukulila na kabili, balelanda d Am 78:24 mwileka nkwate amafya na ya-
abati: “Nani walatupeela inama e Imp 11:1
mbi.”
iya kuti tulye? l 5 Twafuluka ne 16 Yehova ayaswike Mose ati:
sabi twalelya mu Egupti apa fye, f Ukf 17:4 “Pa bakalamba ba mu Israele,
Amg 1:12
ifibimbi, ifitangamenshi, liiki, ka- nonganikilapo abaume abakala-
nyense na galiki! m 6 Nomba tu- g Ukt 13:14, 15 mba 70, abo waishiba ukuti e ba-
leondoloka fye.1 Konse uko twa- Ukt 26:3 kalamba ba bantu kabili e baci-
lolesha tulemona fye mana yeka h Ukf 18:17, 18 lolo babo. j Ubatwale kwi tenti lya
yeka.” n Amg 1:9 kukumaninamo, kabili wiminine
11:3 1 Ilyalola mu kuti “Ukupya,” e kuti- i 1Is 19:2, 4 11:7 1 Mu ciHebere, “inseke sha koria-
Yb 6:8, 9
la, ukubilima. 11:6 1 Nelyo “imyeo yesu ndere.” 11:12 1 Nelyo “umwaume umu-
ileondoloka.” j Amg 16:18 leshi.”
IMPENDWA 11:17-32 242
nabo kulya kwine. 17 Kulya ICIPA. 11 umo na umo pali balya abakala-
kwine e ko nalaisalandila na iwe, a a Ukf 19:11 mba 70. Kabili ilyo fye umupa-
kabili ndeisabuulapo umupashi b Ukf 25:22 shi waikele pali bena, batampile
Ukf 34:5
pali iwe no ku-ubika pali bena, Imp 11:25
ukucita kwati ni bakasesema,1a
kabili bakulakwafwa ukusakama- Imp 12:5 lelo tababwekeshepo ukucita ifi.
na aba bantu pa kuti wilabomba Imp 12:8 26 Nomba mu nkambi mwali
weka uyu umulimo. c 18 Webe abaume babili abashele pali ba-
aba bantu auti, ‘Ipekanyeni pa- b 1Sa 10:6 lya abakalamba. Umo ali ni Elda-
2Is 2:15
ntu mailo d mukalya inama, pa Neh 9:20 di, e lyo umbi ali ni Medadi. Ka-
mulandu wa kuti Yehova nau- Imi 2:17 bili umupashi waishileikala pali
mfwa ifyo mulilile kuli ena e amu- bena, pantu nabo baali pa ba-
ti: “Nani alatupeela inama ya kuti c Ukf 18:21, 22 kalamba abo balembele, lelo ta-
tulye? Mu Egupti ifintu fyalituwa- baile kwi tenti lya kukumani-
miine.” f Yehova akamupeela ina- d Ukf 19:10 namo na Lesa. E ico nabo
ma, kabili mukalya. g 19 Tamwa- batendeke ukucita kwati ni ba-
kalye fye pa bushiku bumo, nelyo e Ukf 16:7 kasesema mu nkambi. 27 Kabi-
pa nshiku shibili, nangu pa nshi- li umulumendo umo aile ulu-
ku 5, nelyo pa nshiku 10 nangu f Imp 11:4, 5
bilo kuli Mose no kumweba
pa nshiku 20, 20 lelo mukailya ati: “Eldadi na Medadi balecita
g Ukf 16:8
pa mweshi uutuntulu, mpaka ika- kwati ni bakasesema mu nka-
fuuke,1 ikafume na ku mukoshi, h
h Am 78:29 mbi!” 28 Lyena Yoshua b mwa-
pantu mwakeene Yehova uuli na na Nuni, uwalebombela Mose
imwe, kabili mwalelilila pa cinso i Imp 21:5 ukutula ku bwaice bwakwe ati-
cakwe amuti: “Cinshi ico twafu- le: “Mwe shikulu Mose, baleshe-
mine mu Egupti?”’” i j Ukf 12:37 ni!” c 29 Lelo Mose amwebele
21 Lyena Mose atile: “Abau- Ukf 38:26 ati: “Bushe wanjikatilwa akalu-
me abo ndi nabo abengaya Imp 1:45, 46
mwa? Wiba na kalumwa, ine kuti
ku nkondo bali 600,000, j nomba natemwa abantu ba kwa Yehova
k Ukt 18:14
imwe muleti, ‘Nkabapeela inama, Es 59:1 bonse baba bakasesema, kabili
kabili bakalya pa mweshi uutu- Mko 10:27 kuti natemwa Yehova abika umu-
ntulu’! 22 Bushe nga twabepai- Lk 1:37 pashi wakwe pali bena!” 30 Pa
la impaanga shonse ne ng’ombe numa Mose abweleele mu nka-
shonse kuti fyabakumana? Na- l Imp 11:16
mbi, pamo na bakalamba ba mu
ngu nga twabepaila isabi lyonse Israele.
m Ukf 33:9
ilya muli bemba, bushe kuti lya- Imp 12:5 31 Lyena Yehova aimishe
bakumana?” Amg 31:15 umwela uwaletele inkwale uku-
23 Lyena Yehova aebele Mose fuma kuli bemba no kushipo-
ati: “Bushe ukuboko kwa kwa n Am 99:7 nesha mu nkambi, d ukushingu-
Yehova kwalipipa? k Nomba wala- luka inkambi yonse, kuno lubali
mona nga ca kuti ifyo nalanda fi- o Imp 11:17 apa kwenda ubushiku bumo e
2Is 2:9, 15
kacitika nelyo iyo.” lyo na kulya lubali apa kwe-

24 E ico Mose aile-eba aba- nda ubushiku bumo, kabili sha-
Ku Kulyo
ntu ifyo Yehova amwebele. Ka- kupile umushili imikono1 ibili
a 1Sa 10:6
bili alongenye abaume 70 pa 1Sa 19:20
ukufuma panshi. 32 E ico aba-
bakalamba ba bantu, kabili abe- ntu batoolele inkwale akasuba
bele ukuti beminine ukushingu- b Ukf 17:9 konse no bushiku bonse e lyo
luka itenti lya kukumaninamo na Ukf 24:13 no bushiku bwakonkelepo bo-
Lesa. l 25 Lyena Yehova aikile Ukf 33:11 nse. Abatoolele ishinono bantu
Imp 27:18-20
mwi kumbi m no kulanda nankwe n Amg 31:3 batoolele ishingakumana amaho-
kabili abuulilepo umupashi o uwa-
li pali ena no ku-ubika pa muntu c Mko 9:38 11:25 1 Nelyo “batendeke ukusesema.”
11:31 1 Umukono umo walelepa amase-
11:20 1 Mu ciHebere, “ikafumine mu d Ukf 16:13 ntimita ukucilako panono pali 44. Mo-
myona yenu.” Am 78:26, 27 neni Ifyebo Fyalundwako pa B14.
243 IMPENDWA 11:33–13:5
ma1 10, kabili abantu ba-anike ICIPA. 11 landa ifyabipa pa mubomfi wandi
inkwale ukushinguluka inkambi a Am 78:30, 31 Mose?”
yonse. 33 Lelo ilyo bashilapwi- 1Ko 10:10 9 E ico Yehova alikalipe nga
sha ukulya inkwale, Yehova ali- nshi pa fyo bacitile, kabili alifu-
b Imp 33:16
bafuliilwe sana, kabili Yehova Amg 9:22 minepo. 10 Lyena ikumbi lyali-
alipeye abantu abengi nga nshi. a fumine pa muulu we tenti lya ku-
34 E ico bainike cilya cifu- c 1Ko 10:6 kumaninamo na Lesa, kabili ilyo
lo ati Kibrote-hataaba,1b pantu e line fye Miriamu alilwele ifiba-
d Imp 33:17
po bashiikile abantu abafunuki- 
shi, abuuta na tuutu. a Ilyo Aa-
le inkwale. c 35 Abantu bafumi- ICIPA. 12
rone aloleshe Miriamu, amwe-
ne pa Kibrote-hataaba baya ku ne ukuti ali ne fibashi. b 11 Ilyo
e Ukf 2:16, 21
Haserote, d kabili e ko baikele. line Aarone aebele Mose ati: “Na-

12 Nomba Miriamu na Aaro- f Ukf 4:14-16 paapaata mwe shikulu! Mwileka

ne batendeke ukulanda Ukf 4:30 tukandilwe pali ulu lubembu ulo
ifyabipa pali Mose pa mu-
Ukf 15:20 tucitile. Ico tucitile buwelewele.
landu wa kuti aupile umwanaka-
Ukf 28:30
Mk 6:4
12 Mwileka Miriamu abe ngo
shi umwina Kushi. e 2 Balelanda mwana uwafyelwe uwafwa, uo
abati: “Bushe Yehova alandila g Imp 11:1 umubili wakwe waliiwa lubali!”
fye muli Mose eka? Bushe tala- 13 E lyo Mose atendeke ukupaa-
h Mt 11:29 paata Yehova ati: “Mwe Lesa, shi
ndila na muli ifwe?” f Kabili Yeho-
va alekutika. g 3 Nomba Mose i Ukf 34:5
mundapeni!” c
ali uwafuukisha1h pa bantu bo- Imp 11:25 14 Yehova aebele Mose ati:
nse abali pano isonde. “Bushe nga ca kuti wishi alimu-
j Ukt 15:1 fwishile amate pa menso, nga ta-
4 Ilyo line fye Yehova ae- Ukt 46:2
Ukf 24:9-11 seebene pa nshiku 7? Lekeni abe
bele Mose na Aarone na Miria-
eka kunse ya nkambi pa nshi-
mu ati: “Imwe batatu, kabiyeni k Ukt 31:10, 11 ku 7, d e lyo pa numa mukamu-
kwi tenti lya kukumaninamo.” E
bweshe.” 15 E ico Miriamu ba-
ico bonse batatu balile. 5 Lye- l He 3:2, 5
musungile eka kunse ya nkambi
na Yehova aikiile mu ntumba ye
m Ukf 33:11 pa nshiku 7, e kabili abantu ta-
kumbi i no kwiminina pa mwinshi Amg 34:10 bafumine apo bapangile inkambi
we tenti lya kukumaninamo ka-  mpaka Miriamu bamubwesha.
bili aitile Aarone na Miriamu. Ku Kulyo 16 Lyena abantu balifumine mu
Bonse babili balile. 6 E lyo abe- Haserote f kabili baileikala mu
a Amg 24:9
ba ati: “Umfweni ifyo nalamwe- mpanga ya Parani. g
ba. Pali imwe nga pali kasese-
13
b 2Im 26:19
ma wa kwa Yehova, nga nalilenga Yehova nomba aebele
anjishiba mu cimonwa, j kabili c Ukf 32:11 Mose ati: 2 “Tuma abau-
nga nandila nankwe mu filoto. k Yak 5:16 me ba kuyalengula icalo ca
7 Lelo ifi te fyo ncita ku mubo- Kanaani, ico ndepeela abena
d Le 13:45, 46
mfi wandi Mose! E o naseekesha Imp 5:2
Israele. Mu mukowa umo na
ing’anda yandi yonse.1l 8 Nanda umo ufwile ukusalamo umwau-
e Amg 24:9 me umo. Umwaume onse uo ule-
nankwe pa kanwa nkati, m nshila-
sala afwile ukuba intungulushi h
ndila nankwe mu milumbe; kabili f Imp 11:35 ya mukowa wakwe.” i
alamona ne fyo Yehova amoneka. Imp 33:18
Nomba cinshi mushatiinine uku- 3 E ico Mose alibatumine uku-
g Imp 10:12 fuma mu mpanga ya Parani j uku-
11:32 1 Muli homa imo mwaleingila ifi-  lingana ne fyo Yehova amwebele.
ngengila mu cipe ica malita 220. Mone- ICIPA. 13 Abaume bonse abo atumine bali
ni Ifyebo Fyalundwako pa B14. 11:34 h Ukf 18:25 ni ntungulushi sha bena Israe-
1 Ilyalola mu kuti “Apo Bashiikile Abali Amg 1:15 le. 4 Aya e yali amashina yabo:
no Bufunushi.” 12:3 1 Nelyo “ali uwai- mu mukowa wa kwa Rubene,
i Amg 1:22, 23
cefya sana ukucila umuntu onse.” 12:7 atumine Shamua mwana Sakuri;
1 Mu ciHebere, “Mu ng’anda yandi yo- j Imp 12:16 5 mu mukowa wa kwa Simeo-
nse, alalanga ukuti wa cishinka.” Amg 1:19 ne, atumine Shafati mwana Hori;
IMPENDWA 13:6-32 244
6 mu mukowa wa kwa Yuda, ICIPA. 13 22 Ilyo baile mu Negebu, bai-
atumine Kalebu a mwana Yefune; a Imp 13:30 lefika ku Hebrone, a uko Ahi-
7 mu mukowa wa kwa Isakari, Imp 14:30, mani, Sheshai na Talmai, b abena
38
atumine Igali mwana Yosefe; Imp 34:18, 19
Anaki c baleikala. Umusumba wa
8 mu mukowa wa kwa Efraimu, 1Im 4:15 Soani uwa mu Egupti baukuu-
atumine Hoshea b mwana Nuni; b Imp 11:28 lile ninshi palipita imyaka 7 uku-
9 mu mukowa wa kwa Benjami- Imp 13:16 tula apo bakuulile umusumba
ni, atumine Palti mwana Rafu; Imp 14:30 wa Hebrone. 23 Ilyo bafikile ku
10 mu mukowa wa kwa Se- Imp 34:17
Mupokapoka wa Eshekole, d bali-
buluni, atumine Gadiele mwana c Ukt 48:5
putwile umusambo uwali ne cisa-
Sodi; 11 mu mukowa wa kwa d Ukt 48:17, 19
nsangu ca myangashi icafina ica
Yosefe, c uwaleimininako umuko- e Ukf 17:9
kuti abaume babili e bacise-
wa wa kwa Manase d atumine Ga- f Amg 1:7 ndeele pa mutembo, basendeele-
ddi mwana Susi; 12 mu muko- g Ukf 3:8 po ne mipomegranate na maku-
wa wa kwa Dani, atumine Amiele Amg 8:7
nyu. e 24 Bainike cilya cifulo ati
mwana Gemali; 13 mu mukowa h Neh 9:25
Umupokapoka wa Eshekole1f pa-
Ek 20:6
wa kwa Ashere, atumine Seturi ntu epo abena Israele baputwile
mwana Mikaele; 14 mu muko- i Amg 31:6
Yos 1:6, 9 icisansangu.
wa wa kwa Naftali, atumine Nabi 25 Pa numa ya nshiku 40 g ba-
j Imp 13:23
mwana Bofsi; 15 mu mukowa libwelele mu kulengula icalo.
k Imp 34:2, 3
wa kwa Gadi, atumine Geuele Yos 15:1 26 E ico babweleele kuli Mose na
mwana Maki. 16 Aya e yali l 2Sa 10:6, 8 Aarone na ku lukuta lonse ulwa
amashina ya baume abo Mose m Imp 34:8 bena Israele mu mpanga ya Pa-
atumine ukuyalengula icalo. Ka-  rani, ku Kadeshe. h Baletele ilya-
bili Mose ainike Hoshea mwana
Ku Kulyo shi ku lukuta lonse kabili balangi-
Nuni ati Yoshua.1e
a Ukt 13:18 le ulukuta ifisabo fya muli cilya
17 Pa kubatuma mu kulengu- Yos 15:13 calo. 27 Bashimikile Mose aba-
la icalo ca Kanaani, Mose abebe- Yos 21:11, 12
ti: “Twaileingila mu calo ico mwa-
le ati: “Mupitile palya pa kuya ku b Aba 1:10
tutumineko, kabili cine cine, calo
Negebu, e lyo mukaye ku calo ca c Amg 9:1, 2 umwaba umukaka no buci, i kabi-
mpili. f 18 Mufwile ukuyamona Yos 11:21
li ifi e fisabo fya ciko. j 28 Lelo
ifyo icalo caba g kabili mukamo- d Imp 32:9
ne nga ca kuti abantu abekalamo abekala muli cilya calo bantu aba-
e Amg 1:25
balikosa nelyo tabakosa, kabili Amg 8:7-9 kosa, kabili imisumba ya malinga
nga banono nangu bengi, 19 ka- f Amg 1:24 ikalamba icine cine. Twalimwene
bili mukamone icalo nga cisuma g Imp 14:33,
na bena Anaki. k 29 Abena Ama-
nelyo cibi, nampo nga imisumba 34 leke l bekala mu calo ca Negebu, m
bekalamo yalikwata amalinga ne- h Amg 1:19 e lyo abena Hiti, abena Yebusi n na
lyo tayakwata. 20 Kabili muka- i Ukf 3:8 bena Amore o bekala mu calo ca
mone umushili nga walifunda ne- Le 20:24 mpili, kabili abena Kanaani p be-
lyo iyo, h kabili mukamone nga ca j Amg 1:25 kala mupepi na bemba, q kabili mu
kuti mu calo mwaliba ifimuti ne- k Imp 13:22, 33 mbali ya Yordani.”
lyo iyo. Mulingile ukuba abashi-
Amg 1:27, 28
30 Lyena Kalebu atalalike
l Ukt 36:12 abantu abaiminine mupepi na
pa i kabili mukaleteko ifisabo fya Ukf 17:8
muli cilya calo.” Na kuba iyi yali 1Sa 15:3 Mose. Abebele ati: “Natuleya ili
e nshita iyo ifisabo fya myanga- m Imp 13:17 line, kabili nangu cibe sha-
shi ifya kubalilapo fyalepilapo. j n Aba 1:21 ni tukapoka ici calo, pantu kuti
21 E ico balile mu kulengu- 2Sa 5:6, 7 twabacimfya.” r 31 Lelo abo aile
la icalo ukutendekela pa mpa- o Ukt 10:15, 16 nabo batile: “Te kuti tuyelwi-
nga ya Sini k ukuyafika ku Re- p Ukf 23:23 sha balya bantu, pantu balikosa
hobu, l mupepi na Lebohamati.1m Amg 7:1 ukutucila.” s 32 Kabili bakonke-
Amg 20:17
nyepo ukweba abena Israele ilya-
13:16 1 Nelyo “Yehoshua,” ilyalola mu q Ukt 10:19
kuti “Yehova E Pusukilo.” 13:21 1 Nelyo r Yos 14:7, 8 13:24 1 E kutila, “Icisansangu ca Mya-
“apa kwingilila mu Hamati.” s Imp 32:9 ngashi.”
245 IMPENDWA 13:33–14:19
shi ilibi a pa calo ico bailelengula ICIPA. 13 10 Lelo ulukuta lonse lwale-
abati: “Icalo ico twapitilemo ku a Imp 14:36 fwaya ukubapoola amabwe. a No-
kucilengula, calo icilya abekala- mba abena Israele bonse ba-
b Ams 2:9
mo, kabili abantu bonse abo twa- mwene ubukata bwa kwa Yehova
mwene muli cilya calo mapaka. b c Amg 1:28 pe tenti lya kukumaninamo na
33 Kabili kulya e ko twamwe- Amg 9:1, 2
Lesa. b
ne abaNefili, abena Anaki, c aba- 
11 Lyena Yehova aebele Mose
tuntwike ku baNefili, kabili nga ICIPA. 14
ati: “Aba bantu nalibacitila ifishi-
kuilinganya kuli bena twaleimo- d Amg 1:32, 33
bilo ifingi. Ni lilali bakaleka uku-
na kwati fipaso, kabili nabo bene e Amg 1:27 nsaalula? c Ni lilali bakatampa
e fyo baletumona.” Am 106:25
ukuntetekela? d 12 Leka mbatu-
14 Lyena aba mu lukuta bo-
nse basanswile amashiwi,
f Am 78:40

g Imp 14:31
mine icikuko kabili mbalofye,
e lyo iwe nkulenge ube uluko
kabili batwalilile ukulila no ku- ulukalamba kabili ulwa maka
Amg 1:39
loosha ubushiku bonse bulya. d ukubacila.” e
2 Abena Israele bonse bate- h Imp 11:5
ndeke ukuilishanya pali Mose 13 Lelo Mose aebele Yehova
i Neh 9:17 ati: “Nga mwacita ifi, aba mu
na Aarone, e kabili ulukuta lonse
lwabebele aluti: “Kanshi nga twa- j Imp 13:8, 16 Egupti umo mwafumishe abantu
fwilile fye mu calo ca Egupti, benu ku maka yenu bakomfwa, f
k Imp 13:6, 16
nangu kanshi nga twafwilile fye Imp 14:30
14 kabili bakebako abekala muli
muli aya yene amatololo! 3 Mu- ici calo. Aba bantu nabo ba-
l Imp 13:26, 27 lyumfwa ukuti imwe mwe Yeho-
landu nshi Yehova atuleteele Amg 1:25
muli cino calo? Bakatwipaya no Amg 8:7, 8 va mwaba na bantu benu, g kabi-
lupanga. f Abakashi besu na bana li mwalimonana nabo icinso ne
m Ukf 3:8
besu bakabekata no kubasenda. cinso. h Nimwe Yehova, ne ku-
Bushe te kuti ciwame tubwelele- n Amg 7:17, 18 mbi lyenu liminina pali bena, ka-
mo g fye ku Egupti?” h 4 Bafikile Amg 20:3
bili nimwe mubatangilila mu
fye na mu kulanda abati: “Natui- o Ukf 33:16 ntumba ye kumbi akasuba na
salile intungulushi, tubwelele ku Amg 20:1 mu ntumba ya mulilo ubushiku. i

Egupti!” i 15 Nga mwaipaya aba bantu bo-
5 E lyo Mose na Aarone bawi- Ku Kulyo nse pa muku umo, inko ishau-
le ubukupeme pa cinso ca luku- a Ukf 17:4 mfwa ululumbi lwenu shikatila:
ta lonse ulwa bena Israele abalo- b Ukf 16:10 16 ‘Yehova alifililwe ukwingisha
ngene. 6 Yoshua j mwana Nuni aba bantu mu calo ico alapile
na Kalebu k mwana Yefune, aba- c Ukf 16:28
Imp 14:22, 23
ukuti ali no kubapeela, e co abe-
li pa balengwile cilya calo, bale- paile mu matololo.’ j 17 E ico
pwile ifya kufwala fyabo, 7 ka- d Amg 9:23
nomba mwe Yehova, lekeni ama-
bili baebele ulukuta lonse ulwa He 3:19
ka yenu yamoneke, ukulingana
bena Israele abati: “Icalo ico e Ukf 32:10 ne fyo mwalaile amuti: 18 ‘Ye-
twailelengula, cisuma nga nshi. l hova, uukokola ukukalipa kabili
8 Yehova nga atemwa, nangu f Ukf 32:12
Ek 20:9 uwaba sana no kutemwa ukushi-
cibe shani akatwingisha muli ici
calo kabili akatupeela cikaba g Ukf 15:13, 14 pwa,1k uwelela abantu pa filubo
cesu, icalo umwaba umukaka no Yos 2:10 fyabo na pali bumpulamafunde
Yos 5:1 bwabo, lelo uushakafilwe ukuka-
buci. m 9 Nomba tamufwile uku-
pondokela Yehova; kabili tamu- h Amg 4:12 nda abafwile ukukandwa, uuka-
fwile ukutiina abantu ba muli ci- Amg 5:4 ndila abana, abeshikulu ne fishi-
lya calo, n pantu tukabacimfya i Ukf 13:21 kulula pa membu sha bashibo.’ l
fye bwangu bwangu.1 Tabakwe- Am 78:14 19 Shi eleleni aba bantu pa fi-
te uwa kubacingilila, lelo Yehova j Amg 9:28 lubo fyabo ukulingana no kute-
ali na ifwe. o Mwibatiina.” mwa kwenu ukushipwa, nga filya
k Am 103:8 fine fye mubeleela ukutula fye
Mk 7:18
14:9 1 Mu ciHebere, “pantu bali fye nge
ca kulya kuli ifwe.” l Ukf 34:6, 7 14:18 1 Nelyo “icikuuku.”
IMPENDWA 14:20-43 246
ilyo bafumine mu Egupti ukushi- ICIPA. 14 kaana. a 32 Lelo ifitumbi fyenu
nta na lelo.” a a Ukf 34:9 fikalambalala muli aya amatolo-
20 Lyena Yehova atile: “Na- Am 78:38 lo. 33 Nomba abana benu ba-
b Yak 5:16 kaba bakacema mu matololo pa
belela ukulingana ne fyo wa-
c Am 72:19
landa. b 21 Nomba ndeti, na pali Hab 2:14 myaka 40, b kabili bakakandilwa
ne mwine, mwi sonde lyonse mu- d Neh 9:17 pa membu shenu,1 mpaka imwe
kaba ubukata bwa kwa Yehova. c e Ukf 17:2 bonse mukafwile mu matololo. c
22 Lelo abantu bonse abamona Am 95:9
Am 106:14
34 Ukulingana ne mpendwa ya
ubukata bwandi kabili abamwe- He 3:16 nshiku mwalengwile icalo, inshi-
ne ne fishibilo d ifyo nacitile mu f Am 81:11 ku 40, d e fikaba inshiku mukaka-
Egupti na mu matololo nomba g Imp 26:63, ndilwa pa membu shenu, ubushi-
64
abatwalilila fye ukunjesha e iyi Imp 32:11 ku bumo bukaba umwaka umo,
miku 10 kabili abashing’umfwila f Amg 1:35 ubushiku bumo umwaka umo,
23 bena tabakatale abamona Am 95:11
Am 106:26 mpaka imyaka 40 e ikapwe, pa
icalo ico nalapile ukuti nkapee- He 3:18 kuti mukeshibe ififuma mu kuka-
la bashibo. Bonse fye abashinci- He 4:3
nang’umfwila.1
ndika tabakacimone. g 24 Lelo h Imp 13:30
Imp 26:65 35 “‘“Ine ne Yehova, ninanda.
umubomfi wandi Kalebu, h apo i Yos 14:9, 14 Ifi e fyo nkacita aba muli ulu
ena alipusanako kabili alitwalili- j Imp 13:29 lukuta lonse ulubi, bonse abalo-
la ukung’umfwila no mutima wa- k Amg 1:40 ngana pa kuti bandwishe: Muli
kwe onse, nkamwingisha mu l Ukf 16:28
aya amatololo e mo bakafwila ka-
Imp 14:11
calo ico ailelengula, kabili aba- bili e mo bakalobela. f 36 Abau-
m 1Ko 10:6, 10
na bakwe bakekalamo. i 25 Apo n Imp 14:2 me abo Mose atumine ukuyale-
pali ino nshita abena Amaleke na Imp 26:64
ngula icalo kabili abalengele
bena Kanaani j e bekala mu mu- Imp 32:11
Amg 1:35 ulukuta lonse luilishanye pali
pokapoka,1 mufwile ukubwelulu- o Am 106:26 ena ilyo babwelele pa mulandu
ka mailo, mukalole ku matololo, 1Ko 10:5
wa kuti baletele ilyashi ilibi pali
mukapite mu nshila yaya kuli Be- He 3:17
mba Wakashika.” k p Imp 1:45, 46 cilya calo, g 37 abo abaume Ye-
Yu 5 hova akabakanda kabili akabe-
26 Lyena Yehova aebele Mose q Ukf 6:8 paya. h 38 Lelo Yoshua mwana
na Aarone ati: 27 “Ni lilali ulu r Imp 26:65
ulukuta ulubi lukaleka ukuilisha- Imp 32:11, 12
Nuni na Kalebu mwana Yefune,
nya pali ine? l Ning’umfwa ifyo Amg 1:34-38 abali pa baume abailelengula ci-
abena Israele baleilishanya pali
s Imp 14:3 lya calo, bena tabakafwe.”’” i
Amg 1:39
ine. m 28 Bebe auti, ‘Yehova ati- 
39 Ilyo Mose aebele abe-
la, “Na pali ne mwine, ifyo mula- na Israele bonse aya amashi-
Ku Kulyo
ndile e fyo nkamucita! n 29 Muli wi, abantu batendeke ukuloo-
a Am 106:24
aya matololo e mo ifitumbi fyenu b Imp 32:13
sha nga nshi. 40 Kabili bacelele
fikalambalala, o bonse abo mwa- Yos 14:10 ukuya pa muulu wa lupili, kabi-
lembele, ukutula pa wa myaka 20 c Amg 1:3 li baleti: “Natubembuka. Lelo na-
Amg 2:14 tuipekanya ukuya ku cifulo ico
ukuya pa muulu, bonse mwe bai- d Imp 13:25
lishanya pali ine. p 30 Imwe bo- e Am 95:10
Yehova atulaile.” j 41 Lelo Mose
nse tamwakengile mu calo ico Imi 7:36 abebele ati: “Cinshi ico mule-
nalapile1 ukuti mukekalamo, q Imi 13:18 pulila mwi funde lya kwa Ye-
f Imp 14:29 hova? Ifyo mulefwaya ukucita
kano fye Kalebu umwana wa kwa He 3:17
Yefune na Yoshua umwana wa g Imp 13:32 tafyabombe. 42 Mwiyako, pa-
kwa Nuni e bakengilamo. r h 1Ko 10:6, 10 ntu Yehova tali na imwe; aba-
31 “‘“Kabili abana benu abo Yu 5 lwani benu baleyamucimfya. k
mwatile bakabekata no kubase- i Imp 14:30
Imp 26:65
43 Abena Amaleke na bena Ka-
nda, s nkabengisha mu calo ka- Imp 32:11, 12 naani nga bayalwa na imwe, l ba-
bili bakeshiba icalo ico mwa- Amg 1:35, 36 leyamwipaila ku lupanga. Apo
Yos 14:6
j Amg 1:41
14:25 1 Nelyo “mu mpanga iyabatama.” k Le 26:14, 17
14:33 1 Mu ciHebere, “pa bulalelale bwe-
14:30 1 Mu ciHebere, “Ico naimiishepo Amg 1:42 nu.” 14:34 1 Nelyo “ifyo ciba nga mwa-
ukuboko.” l Imp 13:29 ba abalwani bandi.”
247 IMPENDWA 14:44–15:19
tamwaumfwilile Yehova, Yehova ICIPA. 14 pa kuti yakabe umutuulo wa
tabe na imwe.” a a 2Im 15:2 mwangashi, uwa kuletela Yehova
44 Lelo bena bapamine fye akacena akasuma.1
ukuya pa muulu wa lupili. b No- b Amg 1:43
8 “‘Lelo nga mulefwaya uku-
mba icipao ca cipangano ica tuula ing’ombe iilume pa kuti ibe
kwa Yehova tacafumine pa umutuulo wa koca a nelyo ilambo
kati ka nkambi c kabili Mose c Imp 10:33 lya kulapilapo umulapo waibela b
na o wine tafuminepo. 45 Lye- nangu ukutuulila Yehova amala-
na abena Amaleke na bena Ka- d Imp 21:1, 3 mbo ya mutende, c 9 mulingile
naani abaleikala muli lulya lupili Amg 1:44 ukutuula ing’ombe iilume pamo
balitentemwike, batampa no ku-  no mutuulo wa ngano uwa buu-
bakomaula kabili balibafulumwi- ICIPA. 15 nga ubwapeleka, d indupe shita-
ne mpaka bayabafisha ku Ho- e Ukt 15:18 tu, ubo basaakanya na mafu-
rma. d ta ayengengila mu makapu ya
hini 6. 10 Kabili mulingile uku-
15 Yehova aebele Mose no
kuti: 2 “Eba abena Israe-
f Le 1:2, 3
tuula umutuulo wa mwanga-
shi, e amakapu ya hini 6, pa
le auti, ‘Ilyo mukafika mu calo g Le 7:16
ico nkamupeela, ico mukalai- Le 22:18, 19
kuti ukabe umutuulo wa pa muli-
kalamo e 3 kabili nga mwatuuli- Le 22:21 lo, uwa kuletela Yehova akacena
la Yehova umutuulo wa koca, pa akasuma.1 11 Ifi e fyo mufwile
ng’ombe shenu nangu pa mbushi ukulacita pa kutuula ing’ombe ii-
h Le 23:4
shenu, nangu pa mpaanga she- Imp 28:16
lume imo na imo nelyo impaanga
nu, nampo nga mutuulo wa Imp 29:1 iilume imo na imo nangu akana
koca f nelyo lilambo lya kulapila-
Amg 16:13, ka mpaanga kamo na kamo aka-
po umulapo waibela nangu mu-
16
lume nelyo imbushi. 12 Ifi fine
tuulo wa kuitemenwa fye g nelyo e fyo mulingile ukulacita pa ku-
uwa pa nshita ya mitebeto yenu, h i Le 1:9 tuula inama imo na imo, nangu
pa kuti uletele Yehova akacena shifule shani. 13 Ifi e fyo umwi-
akasuma,1i 4 uwaleta umutuulo j Ukf 29:40 na Israele onse akalecita pa ku-
wakwe kuli Yehova afwile no Le 2:1, 11 tuula umutuulo wa pa mulilo,
kuleta oma imo1 iya mutuulo uwa kuletela Yehova akacena
wa ngano uwa buunga bwapele- k Imp 28:6, 7
akasuma.1
ka, j ubo basaakanya na makapu2 Imp 28:11, 14 14 “‘Lelo nga ca kuti umule-
 beshi nelyo onse uo mwaika-
yatatu aya mafuta. 5 Mulingile
ukuleta no mutuulo wa mwanga- Ku Kulyo la nankwe mu nkulo shenu,
shi, amakapu yatatu aya hini, a Le 1:3 alefwaya ukutuula umutuulo wa
pamo no mutuulo wa koca k ne- pa mulilo, uwa kuletela Yeho-
lyo ilambo lya kana ka mpaanga va akacena akasuma,1 afwi-
b Le 7:16
kamo akalume. 6 Nga lilambo le ukucita filya fine imwe muci-
lya mpaanga iilume, mufwile ta. f 15 Imwe mwe ba mu lukuta
ukuleta umutuulo wa ngano uwa
c Le 3:1, 3 pamo na balebeshi abo mwikala
Le 7:11
buunga ubwapeleka, indupe shi- nabo, mukalekonka ifunde limo
bili, ubo basaakanya na mafu- line. Mufwile ukulalikonka mu
ta ayengengila mu makapu ya d Le 6:14 nkulo shenu shonse. Ifyo Yeho-
Imp 28:11, 12 va amumona e fyo amona no
hini 4. 7 Kabili mufwile ukuleta Imp 29:6
mulebeshi wine. g 16 Imwe na
umwangashi amakapu ya hini 4
balebeshi abo mwikala nabo mu-
15:3, 7, 10, 13, 14 1 Nelyo “aka kuta-
e Imp 28:11, 14 lingile ukulakonka fye ifunde
lalika umutima.” 15:4 1 Muli oma imo limo line no bupingushi bumo
mwaleingila ifingengila mu cipe ica ma- f Ukf 12:49 bwine.’”
lita ukucilako panono pali yabili. Moneni Le 24:22 17 Kabili Yehova aebele Mose
Ifyebo Fyalundwako pa B14. 2 Amaka- Imp 9:14 ati: 18 “Eba abena Israele auti,
pu 12 e yaleingila muli hini imo. Mone- ‘Ilyo mukafika mu calo ico nde-
ni Ifyebo Fyalundwako pa B14. g Le 19:34 mutwalako 19 kabili mwalya
IMPENDWA 15:20-39 248
ifya muli cilya calo, a mulingi- ICIPA. 15 shiba pa cinso ca kwa Yehova,
le ukupeela Yehova umusangulo. a Yos 5:11, 12 kabili akelelwa pa lubembu aciti-
20 Mufwile ukulasangula imika- le. a 29 Nampo nga uwalufyanya
te iyo bapangila no buunga bwa mu kukanaishiba mwina Israele
b Ukf 23:19
nsembe ubwa fisabo fyabalilapo Le 2:14 nelyo mulebeshi uo mwikala na-
ukupya. b Mukalesangula iyi mi- Imp 18:8, 12 nkwe, bonse mulingile ukulako-
kate filya musangula imisangu- Amg 26:1, 2 nka ifunde limo line. b
lo iya palya mupumina ingano. Amp 3:9
30 “‘Lelo umuntu1 uwalufya-
21 Mu nkulo shenu shonse, mu- nya ku mufulo fye, c nampo nga
kalesangwilapo Yehova ubuunga c Imp 15:8-10 mwina Israele nelyo mulebeshi,
bwa nsembe ubwa fisabo fyaba- ninshi napontela Yehova, kabi-
lilapo ukupya.
li afwile ukwipaiwa. 31 Apo na-
22 “‘Nomba nga mwalufya- d Imp 28:15
suula amashiwi ya kwa Yehova
nya kabili mwafilwa ukukonka
kabili takonkele amafunde ya-
amafunde yonse ayo Yehova e Le 4:20 kwe, uyo muntu1 afwile fye
aeba Mose, 23 yonse ayo Yeho- He 2:17
va amweba ukupitila muli Mose 1Yo 2:1, 2 ukwipaiwa. d Akafwila pa lube-
ukutula pa bushiku Yehova amu- mbu lwakwe.’” e
peele amafunde ukufika na mu 32 Nomba ilyo abena Israe-
f Le 4:27, 28
nkulo shenu shonse, 24 kabili 
le bali mu matololo, basangile
nga ca kuti ulukuta lwalufyanya umwaume umo aleteeba inkuni
Ku Kulyo
mu kukanaishiba e lyo pa numa pa bushiku bwe Sabata. f
a Le 4:32, 35
lwaishiba, ninshi lufwile uku- 33 Abamusangile aleteeba inku-
tuula umutuulo wa koca uwa ni bamutwele kuli Mose na Aaro-
ng’ombe iilume iyana, uwa kule- b Ukf 12:49 ne na ku lukuta lonse. 34 Bali-
Le 24:22 mulindike, g pantu tabaishibe
tela Yehova akacena akasuma,1 Imp 9:14
pamo no mutuulo wa ngano e lyo Imp 15:15 bwino bwino ifyo balingile uku-
no mutuulo wa mwangashi ukuli- mucita.
ngana ne fyo lucita lyonse, c e lyo 35 Lyena Yehova aebele Mose
na akana ka mbushi kamo pa kuti c Ukf 21:14
Amg 17:12 ati: “Uyo muntu afwile ukwipai-
kabe umutuulo wa pa lubembu. d He 10:26, 27 wa, h ulukuta lonse lufwile uku-
25 Shimapepo akafutileko ulu- mupoola amabwe kunse ya nka-
kuta lonse ulwa bena Israele, mbi.” i 36 E ico ulukuta lonse
e lyo bakelelwa, e pantu balufye- d He 10:28
lwamufumiishe kunse ya nkambi
nye mu kukanaishiba, kabili pa kabili lwalimupoolele amabwe
fyo balufyenye balileteele Yeho- e Ek 18:20 ica kuti alifwile, nga filya fine Ye-
va umutuulo wa koca no mutuu- hova aebele Mose.
lo wa pa lubembu pa cinso ca
kwa Yehova. 26 Aba mu lukuta f Ukf 20:9, 10 37 Kabili Yehova aebele Mose
lonse ulwa bena Israele na ba- Ukf 35:2 ati: 38 “Eba abena Israele auti
lebeshi abo bekala nabo bakele-
Amg 5:13, 14 mu nkulo shabo shonse, bakale-
lwa, pantu abantu bonse balufye- pangila insenkebele ku fisempe
nye fye mu kukanaishiba. g Le 24:11, 12 fya fya kufwala fyabo, kabili pa
27 “‘Umuntu1 nga abembuka muulu wa nsenkebele bakalebika-
mu kukanaishiba, alingile ukule- po umwando wa bluu. j 39 ‘Mu-
h Ukf 31:14 fwile ukulapangilako insenkebe-
ta imbushi iikota iya mwa-
ka umo pa kuti ibe umutuulo le, pa kutila nga mwashimona
wa pa lubembu. f 28 Kabili shi- i Le 24:14 mukaleibukisha amafunde yonse
mapepo akafutileko umuntu1 aya kwa Yehova kabili mukaleya-
uwacitile ulubembu mu kukanai- konka. k Tamulingile ukulakonke-
j Amg 22:12
Mt 23:5
lela imitima yenu na menso yenu,
15:24 1 Nelyo “aka kutalalika umutima.” ifilelenga mwilaba aba cishinka
15:27 1 Nelyo “umweo nga wabembuka.”
15:28, 30 1 Nelyo “umweo.” k Amg 11:18 15:31 1 Nelyo “umweo ufwile.”
249 IMPENDWA 15:40–16:18
kuli ine.1 a 40 Ili ifunde lya- ICIPA. 15 kabili muleiminina pa ntanshi ya
kulamwibukishako amafunde ya- a Ukf 34:15 lukuta ku kulubombela, a 10 ne
ndi yonse kabili muleyakonka pa b Le 11:44
fi apalamike iwe kuli ena pamo
kuti Lesa wenu alemumona uku- Ro 12:1 na bamunonko, abana baume ba
ti muli ba mushilo. b 41 Nine Ye- 1Pe 1:15 kwa Lebi finono? Bushe mule-
hova Lesa wenu, uwamufumishe c Ukt 17:8 fwailapo na bushimapepo mwa? b
mu calo ca Egupti pa kuti imula- Ukf 29:45 11 Ifi mulecita, iwe na bali ku
Le 25:38
nge ukuti nine Lesa wenu. c Nine lubali lobe abalongene pamo mu-
Yehova Lesa wenu.’” d d Ukf 3:15 lelwisha Yehova. E lyo nga ni Aa-

16
Ukf 6:2, 3
Lyena Kora e mwana Isa- rone, cinshi acitile pa kuti mulei-

ri, f mwana Kohati, g mwa- lishanya pali ena?” c
ICIPA. 16
na Lebi, h alimine pamo na Datani 12 Pa numa, Mose atumine
e Yu 11 aba kuyaita Datani na Abiramu d
na Abiramu, abana baume ba
kwa Eliabu, i na One mwana Pe- f Ukf 6:21 abana baume ba kwa Eliabu, lelo
lete, abatuntwike muli Rubene. j g Ukf 6:18 batile: “Tatwaiseko! 13 Bushe
2 Bena pamo na baume abena h Ukf 6:16
ulemona ukuti mulandu uuno-
Israele 250 baimiine Mose. Aba no ifi watufumya mu calo umwa-
i Imp 26:7-9 ba umukaka no buci pa kuti
baume bali ni ntungulushi sha
lukuta, abo basalile mu lukuta, j Ukt 46:8 twise tufwile mu matololo? e Bu-
abaume ba lulumbi. 3 E ico ba- k Imp 12:1, 2 she nomba ulefwaya ube ne mfu-
longaniine k Mose na Aarone ka- Imp 14:2 mu pali ifwe pa kuti uletutitiki-
bili babebele abati: “Mwacilamo! Am 106:16 sha? 14 Na kuba tawatwingisha
Abantu bonse muli ulu lukuta ba l Ukf 19:6 na mu calo umwaba umukaka no
mushilo l kabili Yehova ali nabo. m m Ukf 29:45 buci, f kabili tawatupeela impa-
Inga cinshi muitutumwina pa lu- nga na mabala ya myangashi pa
n 2Ti 2:19
kuta lwa kwa Yehova?” kuti fibe fyesu. Bushe ulefwaya
o Ukf 28:43
4 Ilyo Mose aumfwile ifi, ilyo Le 21:6
aba baume balekukonka fye kwa-
line awile ubukupeme. 5 Lye- ti ni mpofu?1 Ifwe tatwaiseko!”
na aebele Kora na bali ku luba- p Ukf 28:1
Imp 17:5
15 E ico Mose alikalipe nga
li lwakwe ati: “Mailo ulucelo Ye- Am 105:26 nshi kabili aebele Yehova ati:
hova akalenga tukeshibe umuntu q Imp 16:2
“Mwipokelela umutuulo wabo
wakwe n kabili uwa mushilo, uu- uwa ngano. Ine nshapokapo
fwile ukupalama kuli ena, o kabi- r Le 10:1 impunda iilume nangu imo kuli
li uo akasala p e ukapalama kuli s Imp 3:10 bena, kabili tapali nangu umo uo
ena. 6 Iwe Kora na bali ku luba- t Imp 16:1 nalufyanya.” g
li lobe q citeni ifi: Buuleni ifya ku- u Imp 3:9, 41
16 Lyena Mose aebele Kora
bikamo umulilo, r 7 kabili mailo  ati: “Iwe na bonse abali ku lu-
mukabikemo umulilo no bubani, bali lobe, mukabe pa cinso ca
Ku Kulyo
lyena mukafilete pa cinso ca kwa kwa Yehova mailo, iwe na bena,
a Imp 1:53
Yehova, kabili umuntu uo Yeho- Imp 3:6 na Aarone. 17 Cila muntu afwi-
va akasala, s ninshi e wa mushi- Imp 4:4 le ukusenda ica kubikamo umu-
lo. Imwe ba mwana Lebi t mwaci- Amg 10:8 lilo, akabikemo no bubani, kabi-
lamo!” b Flp 2:3 li cila muntu akacitwale pa
8 Lyena Mose aebele Kora ati: c Ukf 16:8 cinso ca kwa Yehova. Ifya ku-
“Umfweni, mwe bana ba kwa Am 106:16 bikamo umulilo fikabe 250. Iwe
Lebi. 9 Bushe mulemona uku- d Imp 16:1 na Aarone na imwe cila mu-
ti ifi Lesa wa kwa Israele amu- ntu afwile ukukwata ica kubi-
e Ukf 16:3
sala mu lukuta lwa kwa Israe- Imp 14:28,
kamo umulilo.” 18 E ico cila
le u pa kuti mulepalama kuli ena 29 muntu asendele ica kubikamo
ku kubomba umulimo wa pe te- f Ukf 3:8 umulilo abikamo no mulilo no
nti lya mushilo ilya kwa Yehova, Le 20:24 bubani, kabili baileiminina pa
g 1Sa 12:1, 3
15:39 1 Nelyo “mulecita ubucende na Imi 20:33 16:14 1 Mu ciHebere, “Bushe ulefwaya
balesa bambi.” 2Ko 7:2 ukutonkola aba baume amenso?”
IMPENDWA 16:19-39 250
mwinshi we tenti lya kukumani- ICIPA. 16 nga alacita icintu icaibela, kabi-
namo na Lesa. Mose na Aaro- a Imp 16:2 li umushili nga walaisuka1 no ku-
ne nabo baileiminina pamo nabo. baminina kumo na fyonse ifyo
19 Ilyo Kora alongenye abali ku bakwata, kabili nga balaya mu
lubali lwakwe a pa mwinshi we te- b Imp 12:5 Nshiishi2 aba mweo, mwalashini-
Imp 14:10
nti lya kukumaninamo na Lesa nkisha ukuti aba bantu nabasaa-
pa kuti babemine, ulukuta lonse lula Yehova.”
lwalimwene ubukata bwa kwa c Imp 3:10, 38 31 Nomba ilyo fye apwishishe
Yehova. b Imp 16:45 ukulanda aya mashiwi, umushi-
20 Yehova nomba aebele li apo baiminine walilepwike. a
Mose na Aarone ati: 21 “Ipatu- 32 Kabili isonde lyaliswike1 no
leni kuli aba bantu pa kuti mba- d Yb 12:10 kubamina, kumo na ba mu ma-
lofye ili line.” c 22 Ilyo baumfwi- Lkm 3:19
Lkm 12:7 yanda yabo na bantu bonse aba
le ifi bawile ubukupeme kabili kwa Kora b na fyonse ifyo bakwe-
batile: “Mwe Lesa, Lesa umwine te. 33 E fyo bena na bonse abo
wa mupashi uwaba mu bantu bo- e Ukt 18:23 bali nabo baile mu Nshiishi1 aba
nse,1d bushe ulubembu lwa mu- mweo, kabili umushili walibashii-
ntu umo elo lulenge mufulilwe kile, ica kuti balilobele mu lu-
ulukuta lonse?” e f Imp 16:1, 2 kuta. c 34 Ilyo abena Israele bo-
23 Lyena Yehova aebele Mose nse ababashingulwike baumfwile
ati: 24 “Eba ulukuta auti, ‘Talu- ifyo balepunda, balifulumwike
keni kwi tenti lya kwa Kora, ilya g Imp 11:16
kabili baleti: “Tuletiina pantu iso-
kwa Datani ne lya kwa Abira- nde kuti lyatumina!” 35 Lyena
mu!’” f umulilo wafumine kuli Yehova d
h Amg 18:21,
25 Pa numa, Mose na bakala- 22 kabili waocele abantu 250 abaleo-
mba g ba mu bena Israele balimi-  ca ububani. e
ne baya kuli Datani na Abiramu. Ku Kulyo 36 Nomba Yehova aebele Mo-
26 Aebele ulukuta ati: “Ndemu- a Imp 26:10 se ati: 37 “Eba Eleasari mwa-
paapaata nati talukeni ku mate- Amg 11:6 na Aarone shimapepo ukuti afu-
nti ya aba bantu imbifi kabili mwi- Am 106:17
mye ifya kubikamo umulilo f pa
kumya ku cintu cabo nangu cimo, mulilo pantu fya mushilo. Kabi-
pa kuti mwifwila pa membu sha- li umwebe ukuti asalanganishi-
b Ukf 6:24
bo shonse.” 27 Ilyo line fye ba- Imp 26:11 she umulilo ukutali. 38 Mu fya
litalwike kwi tenti lya kwa Kora, 1Im 6:31, 37 kubikamo umulilo ifya aba bau-
ilya kwa Datani ne lya kwa Abi- me abafwilile pa membu shabo,1
ramu. Kabili Datani na Abiramu mufwile ukupangamo utumalata
balifumine, baiminina pa minshi c Yu 11
utwa kubika ku ciipailo. g Apo ba-
ya matenti yabo, pamo na baka- lifipalamike kuli Yehova, fyaishi-
shi babo, abana babo abaume no leba ifya mushilo. Filingile uku-
d Le 10:1, 2
tunya twabo. Imp 11:1 ba icishibilo ca kusoka abena
28 Lyena Mose abebele ati: Israele.’” h 39 E ico Eleasari shi-
“Ifyalacitika fyalalenga mwishibe mapepo abuulile ifya kubikamo
ukuti Yehova e wantuma ukuci- e Imp 16:17 umulilo ifya mukuba, ifyo aba-
ta ifi fintu fyonse, nshicita ifya Imp 26:10
mu mutima wandi:1 29 Nga ca Am 106:18
16:30 1 Mu ciHebere, “wala-asamuna
kuti aba bantu balafwa nge fyo akanwa.” 2 Nelyo “Sheol,” e kutila,
abantu bonse bafwa, kabili nga f Imp 16:6, 7
inshiishi ya bantu bonse. Moneni Ama-
balakandwa nge fyo abantu bo- shiwi ya mu Baibo ne fyo Yapilibula.
nse bakandwa, ninshi te Yeho- 16:32 1 Mu ciHebere, “lyalyasamwine
va wantuma. h 30 Lelo Yehova g Ukf 38:1 akanwa kaliko.” 16:33 1 Nelyo “Sheol,”
e kutila, inshiishi uko bashiika abantu
16:22 1 Mu ciHebere, “umupashi uwaba bonse. Moneni Amashiwi ya mu Baibo
mu fya mweo fyonse.” 16:28 1 Nelyo h Imp 16:5 ne fyo Yapilibula. 16:38 1 Nelyo “aba-
“nshicita fye ifyo mfwaya.” Imp 17:10 bembukiile imyeo yabo.”
251 IMPENDWA 16:40–17:11
piile babomfeshe, kabili bapa- ICIPA. 16 namo na Lesa, ninshi icinkunka
ngilemo utumalata utwa kubi- a Imp 3:10 nacipwa.

17
ka ku ciipailo, 40 nga filya fine Imp 18:7
Nomba Yehova aebele
2Im 26:16-18
Yehova amwebele ukupitila muli Mose ati: 2 “Ulande na
Mose. Ifi fyali no kulaibukisha- bena Israele kabili upoke inko-
ko abena Israele ukuti uushili wa b Am 106:17
nto imo imo ku ntungulushi sha
Yu 11
mu lupwa lwa kwa Aarone tafwi- mayanda ya bashibo, a inkonto 12.
le ukupalama pa cinso ca kwa Ulembe ne shina lya cila ntungu-
Yehova pa kuti oce ububani, a ka- c Imp 14:2
lushi pa nkonto yaiko. 3 Ufwi-
bili umuntu nangu umo tafwile le ukulemba ishina lya kwa Aaro-
ukuba nga Kora na baali ku luba- d Ukf 16:7 ne pa nkonto ya kwa Lebi,
li lwakwe. b Imp 14:10
pantu umukalamba umo na umo
Imp 16:19
41 Ubushiku bwakonkelepo, uwa mu mayanda ya bashibo
ulukuta lonse ulwa bena Israe- nakwata inkonto. 4 Ukashibike
le lwatendeke ukuilishanya pali e Imp 20:2, 6
mwi tenti lya kukumaninamo pa
Mose na Aarone c aluti: “Imwe ba- ntanshi ya cipao ca Cipangano, b
bili mwali-ipaya abantu ba kwa f Ukf 23:20, 21 apo monekela lyonse kuli imwe. c
Yehova.” 42 Ilyo aba mu lukuta 1Ko 10:6, 10
5 Kabili inkonto ya muntu uo
lonse balongene pa kuti bemine nkasala d ikapuuka, e fyo nkale-
Mose na Aarone, lyena bapilibu- g Imp 16:21, 22
nga abena Israele bakaleke ukui-
kile kwi tenti lya kukumaninamo lishanya pali ine e na pali imwe.” f
na Lesa, kabili bamwene ikumbi h Le 6:12 6 E ico Mose alilandile na
pa muulu we tenti, kabili ba-
bena Israele, kabili intungulushi
tendeke ukumona ubukata bwa
kwa Yehova. d i Ukf 34:9 shabo shonse shamupeele inko-
Imp 8:19 nto imo imo, ukulingana na ma-
43 E lyo Mose na Aarone ba- 
yanda ya bashibo. Shali inko-
paleme kwi tenti lya kukumani- Ku Kulyo nto 12 kabili inkonto ya kwa
namo na Lesa, e 44 kabili Yeho-  Aarone nayo yali pa nkonto sha-
va aebele Mose ati: 45 “Imwe
ICIPA. 17 bo. 7 Lyena Mose atwele inko-
fumeni muli ulu ulukuta pa kuti
ndulofye ili line.” f Ilyo abebele ifi a Imp 1:4, 16 nto mwi tenti umwali icipao ca
Cipangano pa cinso ca kwa Ye-
bawile ubukupeme. g 46 Lyena
Mose aebele Aarone ati: “Buula b Ukf 34:29 hova.
ica kubikamo umulilo, ubikemo 8 Pa bushiku bwakonkelepo
no mulilo wa pa ciipailo h kabili ilyo Mose aingile mwi tenti
c Ukf 25:22
ubikemo no bubani e lyo wa- Ukf 30:36 umwali icipao ca Cipangano, mo-
ngufyanye ukuya ku lukuta uye Le 16:2 neni! inkonto ya kwa Aarone iya
ulufutileko, i pantu Yehova naka- ng’anda ya kwa Lebi yalipuukile
lipa nga nshi. Icinkunka nacite- d Imp 16:5 kabili yalefumya intombo, yale-
ndeka!” 47 Ilyo line fye Aarone balula na maluba kabili yaletwa-
alicibuulile, nge fyo Mose amwe- e Imp 11:1
la ama-almonde ayapya. 9 Lye-
bele, kabili abutukiile mu luku- Imp 14:27 na Mose afumishe inkonto
ta, kabili moneni! icinkunka ca- Imp 16:11 shonse pa cinso ca kwa Yehova
1Ko 10:6, 10 no kulanga abena Israele bonse.
liponene pa bantu. E ico abikile
ububani mu ca kubikamo umuli- Balishilolekeshe kabili cila mu-
lo kabili atendeke ukufutilako f Imp 14:2 ntu asendele inkonto yakwe.
abantu. 48 Atwalilile ukwimini-
Imp 16:13, 41
10 Pa numa Yehova aebele
na pa kati ka bafwa na ba mweo, Mose ati: “Bwesesha inkonto ya
kabili icinkunka casukile capwa. g He 9:4 kwa Aarone g pa ntanshi ya cipao
49 Abafwile ku cinkunka bali ca Cipangano. Iyi inkoto yalaba
14,700, ukufumyako abafwile pa h Imp 16:38 cishibilo h ca kusoka bacipondo-
mulandu wa kwa Kora. 50 Ilyo ka, i pa kuti baleke ukuilisha-
Aarone alebwelela kuli Mose pa i Amg 9:7 nya pali ine, na pa kuti befwa.”
mwinshi we tenti lya kukumani- Amg 31:27 11 Ilyo line fye Mose acitile ifyo
IMPENDWA 17:12–18:15 252
Yehova amwebele. Filya fine fye ICIPA. 17 limo ya bushimapepo, bupe ubo
e fyo acitile. a Imp 1:51 namupeela kabili uushili wa mu
12 Lyena abena Israele bae- Imp 18:4, 7 lupwa lobe nga apalamako afwi-
b Imp 16:49
bele Mose abati: “Nomba tuli no 
le ukwipaiwa.” a
kufwa, nangu cibe shani, bonse 8 Yehova akonkenyepo ukwe-
ICIPA. 18
tuli no kuloba! 13 Onse uulepa- ba Aarone ati: “Ine nakupee-
c Ukf 25:8
lama kwi tenti lya mushilo ilya Le 21:10-12 la umulimo wa kula-angalila
kwa Yehova, alefwa! a Bushe ifi d Ukf 28:38 imituulo iyo abena Israele ba-
fine fye e fyo twakulafwa?” b Le 22:9 ntuula. b Napeela iwe na bana
Imp 18:23

18 Lyena Yehova aebele Aaro- e Imp 3:6 bobe abaume fimo pa fya mushi-
ne ati: “Iwe na bana bobe Imp 8:22 lo fyonse ifyo abena Israele ba-
Imp 16:9
abaume na bakatuntuka muli iwe f Imp 1:53
sangula. Fyakulaba fyenu umu-
mukaba no mulandu nga ca kuti g Imp 3:25, 26 yayaya. c 9 Ifi e fikalaba fyenu
umo takonkele amafunde ayo mu- Imp 3:30, 31 pa mituulo ya mushilo nga nshi
Imp 3:36, 37
lingile ukukonka pe tenti lya mu- h Imp 4:15, 20 iya pa mulilo: imituulo yonse iyo
shilo, c kabili iwe na bana bobe Imp 16:39, bakulatuula, kumo ne mituulo
40
abaume mukaba no mulandu nga ya ngano, d imituulo ya pa lube-
i Imp 1:51
ca kuti umo takonkele amafunde Imp 3:10 mbu e ne mituulo ya pa mulandu f
ayo mwe bashimapepo d mulingile j Le 24:2, 3 iyo bakalantuula. Iyi, mituulo ya
Imp 3:32
ukukonka. 2 Kabili upalamike k Ukf 30:7
mushilo nga nshi kabili yobe na
bamunonko aba mu mukowa wa l Imp 16:46 bana bobe abaume. 10 Ukalefi-
kwa Lebi, umukowa wa kwa wiso, m Imp 3:9, 12 liila g umwa mushilo nga nshi.
Imp 8:15, 16 Umwaume onse kuti alyako. Uka-
pa kuti mulebombela pamo nabo n Imp 8:19
kabili baleafwa iwe e na bana bobe o Le 16:2, 12
lefimona ukuti fya mushilo. h
abaume ukubomba imilimo pa He 9:3, 7 11 Na fimbi ifikalaba fyobe ni fi:
ntanshi ye tenti umwaba icipao p 1Sa 2:28 fyonse ifyo abena Israele basa-
He 5:4
ca Cipangano. f 3 Bakalebomba 
ngula i pamo ne mituulo yabo yo-
imilimo iyo bafwile ukulabomba nse iya kusunsha. j Napeela iwe
Ku Kulyo
pa kukwafwilisha ne yo bafwile na bana bobe abaume na bana
a Imp 3:10
ukulabomba pe tenti lya mushi- Imp 16:39, bobe abanakashi, fyakulaba fye-
lo. g Lelo tabalingile ukulapalama 40 nu umuyayaya. k Onse uwa mu
ku fipe fya pa cifulo ca mushilo b Ukf 23:19 ng’anda yobe uwasanguluka kuti
Le 27:28, 30
na ku ciipailo, pa kuti bena ne- Imp 18:11, 26 alyako. l
lyo imwe mwikafwa. h 4 Bakala- c Le 7:34 12 “Amafuta yonse ayawami-
Imp 5:9
bombela pamo na iwe kabili ba- d Le 2:3 sha no mwangashi onse uu-
kalabomba imilimo yonse iya pe e Le 5:11, 12 pya uwawamisha ne ngano sho-
tenti lya kukumaninamo iyo ba- Le 6:25, 26 nse ishawamisha, ifisabo fyabo
f Le 7:1, 7
fwile ukulabomba, kabili uushili g Ukf 29:32
ifyabalilapo ukupya, m ifyo ba-
wa mu lupwa lobe tafwile uku- Le 6:14, 16 kalapeela Yehova, nakupeela. n
palama kuli imwe. i 5 Mulingile Le 10:12, 13 13 Ifisabo fyabalilapo ukupya
h Le 6:18
ukulabomba imilimo ya pa cifulo Le 7:1, 6 pali fyonse ifya mu mabala yabo,
ca mushilo j ne ya pa ciipailo, k pa Le 14:13 ifyo bakalaleta kuli Yehova, fi-
Le 21:22
kuti nikafulilwa l abena Israele na i Imp 15:20
kalaba fyobe. o Onse uwa mu
kabili. 6 Ine nimbuula bamunyi- Ek 44:30 ng’anda yobe uwasanguluka kuti
nenwe abena Lebi mu bena Israe- j Ukf 29:27 alyako.
Le 7:34
le pa kuti babe ubupe bwenu. m k Le 10:14 14 “Conse1 ico umuntu mu
Balipeelwa kuli Yehova pa kuti Amg 18:3 Israele apeela Lesa cikalaba
balebomba imilimo ya pe tenti lya l Le 22:4-6 cobe. p
kukumaninamo. n 7 Iwe na bana m Amp 3:9
15 “Ibeli lya ca mweo conse, q
n Le 2:14
bobe abaume mukalebomba imi- Amg 18:4 ilyo bakalaletela Yehova, nampo
limo ya bushimapepo, iya pa cii- o Ukf 23:19
pailo ne ya mu muputule uwaba p Le 27:21, 28 18:14 1 E kutila, conse ico umuntu apee-
ku numa ya nsalu ya kucingilako, o q Ukf 13:2
Le 27:26 la Lesa pa kuti balecibomfya mu muli-
mukalebomba iyi milimo. p Iyi mi- Imp 3:13 mo wa mushilo ico bashingalubula.
253 IMPENDWA 18:16-30
nga lya muntu nelyo lya nama, a ICIPA. 18 21 “Nomba mona, nimpeela
likalaba lyobe. Lelo ibeli lya mu- a Ukf 13:13 abana ba kwa Lebi icalenga 10 a
ntu nelyo ibeli lya nama iyakowe- ica mu Israele pa kuti cibe cabo
la ufwile ukulilubula. b 16 Uli- b Ukf 34:20 pa milimo iyo babomba, imilimo
ngile ukulubula ibeli nga lili no Le 27:27 ya pe tenti lya kukumaninamo.
mweshi umo no kucilapo pa mu- 22 Abena Israele bafwile ukule-
tengo wa kulubwilapo uulinge- c Le 27:6 ka ukupalama kwi tenti lya kuku-
ne na mashekele1c 5 aya silfere maninamo pantu kuti babembu-
ukulingana ne cipimo ce sheke- d Ukf 22:30 ka kabili kuti bafwa. 23 Abena
le ilya pa cifulo ca kupepelapo.2 Amg 15:19 Lebi e balingile ukulabombela
Ishekele limo lifwile ukuba ama- pe tenti lya kukumaninamo, ka-
gera3 20. 17 Lelo taufwile uku- e Le 17:11 bili e bakaba no mulandu pa me-
lubula ing’ombe iilume d iyabali- mbu sha bantu. b Tabafwile uku-
lapo ukufyalwa nelyo akana ka f Le 3:16 kwata impanga mu bena Israele. c
mpaanga akalume akabalilapo Ili e funde mulingile ukulakonka
ukufyalwa nangu akana ka mbu- g Ukf 29:26 mu nkulo shenu shonse. 24 Pa-
shi akalume akabalilapo ukufya- Le 7:31, 34 ntu icalenga 10 ico abena Israele
lwa. Ifi fyena fya mushilo. Ufwi- bakalasangwila Yehova, nimpee-
le ukusansa umulopa wa fiko pa h Ukf 23:19 la abena Lebi pa kuti cikaleba
Imp 15:18, 19
ciipailo, e kabili ulingile ukufutu- Imp 18:11, 26
cabo. E co nabebela nati, ‘Taba-
muna amafuta ya fiko pa kuti ya- Imp 31:28, fwile ukukwata impanga mu
kabe umutuulo wa pa mulilo uwa 29 bena Israele.’” d
kuletela Yehova akacena akasu- 25 Lyena Yehova aebele Mose
ma.1f 18 Kabili iminofu ya fiko i 2Im 31:4 ati: 26 “Ulingile ukweba abena
ifwile ukuba yobe. Filya fine ici- Lebi auti, ‘Abena Israele bakala-
sao1 ca mutuulo wa kusunsha no j Imp 26:62, mupeela icalenga 10 ico namu-
63 peela pa kuti cikaleba icakani-
mwendo wa ku kulyo fikaba fyo- Amg 10:9
be, e fyo ne minofu ikaba yobe. g Amg 14:27 ko cenu, e kabili pa calenga 10
19 Imisangulo yonse iya mushi- Yos 14:3 ico abena Israele bakalamupee-
lo iyo abena Israele bakulasa- la, mufwile ukulafumyapo icale-
ngwila Yehova, h napeela iwe na k Amg 18:1, 2 nga 10 ica kusangwila Yehova. f
bana bobe abaume na bana bobe
Yos 18:7 27 Kabili cikaba e musangulo
Ek 44:28
abanakashi. Yakulaba yobe umu- wenu, ngo musangulo wa nga-

yayaya. i Cipangano ca mucele1 no isha pa kupumina g nelyo ngo
Ku Kulyo mwangashi uwingi mu ca kuka-
ica muyayaya ico Yehova apanga- a Le 27:30
na na iwe na bana bobe.” minamo imyangashi nangu nga
Neh 10:37
mafuta ayengi mu ca kukami-
20 Kabili Yehova aebele Aa- Neh 12:44
He 7:5 namo amafuta. 28 Ifi e fyo na
rone ati: “Tawakakwate nangu
imwe mukalapeela Yehova umu-
cimo mu bena Israele, kabili ta-
b Imp 3:6, 7 sangulo pa fyalenga 10 fyonse
bakakwakanyeko impanga nangu Imp 18:1 ifyo mukalapokelela ku bena
imo. j Nine nkaba icakaniko cobe Israele, kabili pali ifi e po mu-
kabili impanga yobe mu bena c Yos 13:33 kalafumya ifya kusangwila Yeho-
Israele. k va ifyo mukalapeela Aarone
18:16 1 Ishekele limo lyalefina amagra-
d Amg 10:9 shimapepo. 29 Mukalasangwila
mu ukucilako panono pali 11. Mone- Yehova imisangulo yalekanaleka-
ni Ifyebo Fyalundwako pa B14. 2 Ne- e Imp 18:21 na pali fyonse ifyawamisha ifya
lyo “ishekele lya mushilo.” 3 Gera imo
Amg 12:19 mushilo ifyo bakalamupeela.’ h
yalicilileko panono pali hafu ya gra- 30 “Kabili ulingile ukubeba
mu. Moneni Ifyebo Fyalundwako pa B14. f Neh 10:38 auti, ‘Nga mwasangula ifyawa-
18:17 1 Nelyo “aka kutalalika umutima.” misha, fikalaba kwati e cibwe-
18:18 1 Icisao cifuba ca nama. 18:19 g Imp 15:20 sha ca bena Lebi ica pa kupu-
1 E kutila, icipangano ca muyayaya kabi- mina ingano, kabili fikalaba nge
li icishaluka. h Imp 18:8, 12 cibwesha ica mu ca kukaminamo
IMPENDWA 18:31–19:18 254
imyangashi nelyo ica mu ca ku- ICIPA. 18 sangulwilako. a Ikaba mutuulo wa
kaminamo amafuta. 31 Imwe a 1Ko 9:13 pa lubembu. 10 Uwakusa imito
na ba mu mayanda yenu kuti ya ng’ombe akawashe ifya ku-
mwafiliila apali ponse, pantu e fwala fyakwe kabili akaba uwa-
cilambu cenu pa milimo mubo- b Le 22:2, 15 kowela mpaka icungulo.
mba pe tenti lya kukumanina-  “‘Ili e funde abena Israele na
mo. a 32 Nga mwakulasangula ICIPA. 19 balebeshi abo bekala nabo ba-
ifyawamisha tamwakalebembu- c Le 22:20 lingile ukulakonka umuyayaya. b
ka, kabili ifya mushilo ifyo abena Mal 1:14
11 Onse uwakumya icitumbi ca
Israele bakalasangula tamufwile muntu,1 akaba uwakowela pa
ukulafibomfya bubi bubi, pantu
d He 9:13, 14
nshiku 7. c 12 Uyo muntu afwi-
kuti mwafwa.’” b le ukuisangulula na menshi ya

19 Kabili Yehova aebele Mose

na Aarone ati: 2 “Ili e fu- e Le 4:11, 12
kuisangulwilako pa bushiku bwa-
lenga shitatu, lyena pa bushi-
nde ilyo Yehova apeele ilya kuti, ku bwalenga 7 akaba uwasangu-
‘Webe abena Israele ukuti bafwi- luka. Lelo nga taisangulwile pa
le ukukupeela ing’ombe iyaka- f Am 51:7 bushiku bwalenga shitatu, ninshi
shika iyabula akalema c kabi- takabe uwasanguluka pa bushi-
li iyo bashatala ababikapo ikoli. ku bwalenga 7. 13 Onse uwaku-
3 Mukapeele Eleasari shimape- g He 9:13, 14 mya icitumbi ca muntu,1 kabili

po, kabili akaifumishe kunse ya taisangulwile, ninshi nakowesha
nkambi, kabili bakaipaile pa ci- Ku Kulyo itenti lya mushilo ilya kwa
nso cakwe. 4 Lyena Eleasari a Imp 19:13, 21 Yehova, d kabili uyo muntu afwi-
shimapepo akatumpike umunwe le ukwipaiwa pa kuti afume
wakwe mu mulopa wa iko kabili mu Israele. e Apo tabamusanshile
akasanse umulopa imiku 7 uku- b Ukf 12:49
Le 24:22
amenshi ya kusangulwilako, f ni-
kabela umwinshi we tenti lya ku- Imp 15:15 nshi acili uwakowela. Akatwalili-
kumaninamo. d 5 Lyena bakoce la ukuba uwakowela.
iyo ing’ombe ninshi alemonako. 14 “‘Ili e funde lya kukonka
Bakoce umukupo wa iko pamo c Le 21:1, 11 nga ca kuti umuntu afwila mwi
no munofu wa iko no mulo- Imp 5:2
Imp 6:9
tenti: Onse uwaingila mwi tenti,
pa wa iko e lyo na mafi ya iko. e Imp 9:6 na onse uwaciba mwi tenti ilyo
6 Kabili shimapepo akabuule ici- Imp 31:19 acilafwa, akaba uwakowela pa
muti ca mukedari, ifimenwa fya nshiku 7. 15 Icipe conse apa-
husope f ne nsalu yakashika kabi- shili inkupiko ninshi cakowela. g
li akafipoose mu mulilo umule- d Le 15:31
16 Onse uuli kunse ya nkambi
pya iyo ing’ombe. 7 Lyena shi- uwakumya umuntu uo baipaya
mapepo akawashe ifya kufwala ku lupanga nelyo uwakumya ici-
fyakwe kabili akasambe umubili e Le 22:3
He 10:28 tumbi nangu ifupa lya muntu ne-
onse, e lyo pa numa akabwele- lyo uwakumya pa nshiishi, akaba
le mu nkambi; lelo uyu shimape- uwakowela pa nshiku 7. h 17 Ba-
po akaba uwakowela mpaka icu- f Imp 19:9 fwile ukubuulila uwakowela imi-
ngulo. to imo iya mutuulo wa pa lube-
8 “‘Uwacoca ing’ombe akawa- mbu uo baocele kabili baketile
she ifya kufwala fyakwe kabi- g Le 11:31, 32 amenshi ya pa kamfukumfuku
li akasambe umubili onse, kabili mu cipe umuli imito. 18 Lyena
akaba uwakowela mpaka icu- umwaume uwasanguluka i aka-
ngulo. h Imp 19:11
Imp 31:19 buule icimenwa ca husope j no
9 “‘Umwaume uwasanguluka kucitumpika mu menshi kabili
akakuse imito ya ng’ombe g no akasanse pe tenti na pa fipe
kuibika apa busaka kunse ya i Imp 19:9
nkambi, kabili bakasungile ulu- 19:11, 13 1 Nelyo “icitumbi ca mweo
kuta lwa bena Israele iyi imito pa uwafwa.” Moneni Amashiwi ya mu Baibo
kuti bakaibike mu menshi ya ku- j Am 51:7 ne fyo Yapilibula.
255 IMPENDWA 19:19–20:15
fyonse na pa bantu1 bonse abaa- ICIPA. 19 ta muli cino cifulo icabipa ifi? a
limo na pa wakumishe ifupa ne- a Le 14:9 Te kuti tubyale imbuto, kabi-
lyo uwakumishe uo baipeye na- Imp 19:12 li tamwaba imikunyu, imyanga-
Imp 31:19
ngu icitumbi nelyo pa nshiishi. shi nangu mipomegranate, kabi-
19 Umuntu uwasanguluka aka- b Imp 19:13 li tamuli na menshi ya kunwa.” b
sansa uwakowela ayo menshi pa 6 Lyena Mose na Aarone bafu-
c Imp 19:18
bushiku bwalenga shitatu na pa He 9:9, 10 mine pa lukuta baya ku mwi-
bwalenga 7, kabili akamusangu- He 9:13, 14 nshi we tenti lya kukumaninamo
lula pa lubembu lwakwe pa bu- na Lesa. Bawile ubukupeme ka-
d Le 15:4, 5
shiku bwalenga 7; a kabili afwi- 
bili batampile ukumona ubukata
le ukuwasha ifya kufwala fyakwe bwa kwa Yehova. c
ICIPA. 20
no kusamba umubili onse, lyena 7 Lyena Yehova aebele Mose
e Imp 13:26
akaba uwasanguluka icungulo. Imp 20:22 ati: 8 “Buula inkonto kabili iwe
20 “‘Lelo umuntu uwakowela Imp 33:36 na Aarone munonko mulonganye
kabili uushakaisangulule, afwile Amg 2:14 ulukuta, e lyo mwebe icilibwe ici-
ukwipaiwa pa kuti akafume mu f Ukf 15:20 li pa ntanshi yabo ukuti cifumye
lukuta, b pantu ninshi nakowesha Imp 26:59 amenshi ya ciko, kabili mwalaba-
itenti lya mushilo ilya kwa Yeho- Mk 6:4 fumisha amenshi ya kunwa mu
va. Apo tabamusanshile amenshi g Ukf 17:1 cilibwe kabili mupeele ulukuta
ya kusangulwilako, ninshi nako- ne fitekwa fyabo.” d
wela. h Ukf 17:2
9 E ico Mose abuulile inkonto
21 “‘Ili e funde bafwile i Ukf 14:11 pa cinso ca kwa Yehova, e nga fi-
ukulakonka umuyayaya: Uule- Ukf 17:3 lya fine amwebele. 10 Lyena
Imp 16:13, 14
sansa amenshi ya kusangu- Imp 21:5
Mose na Aarone balongenye ulu-
lwilako c afwile ukuwasha ifya  kuta pa ntanshi ya cilibwe, kabi-
kufwala fyakwe, kabili uwaika- li Mose aebele ulukuta ati: “No-
Ku Kulyo
ta mu menshi ya kusangulwila- mba umfweni mwe bacipondoka
a Amg 8:14, 15
ko akaba uwakowela mpaka icu- mwe! Bushe tumufumishe ame-
ngulo. 22 Conse ico uwakowela b Amg 8:7, 8 nshi muli ci cilibwe?” f 11 Ilyo
akumyako cikaba icakowela, ka- line Mose aimishe ukuboko kwa-
c Ukf 16:10
bili umuntu uwakumya icakowe- Imp 14:10 kwe no kuuma inkonto yakwe pa
la akaba uwakowela mpaka icu- cilibwe imiku ibili, kabili ame-
ngulo.’” d d Ukf 17:5, 6
Am 78:15
nshi ayengi yatampile ukufuma,

20 Mu mweshi wa kubalilapo,
ulukuta lonse ulwa bena
Am 105:41
Am 114:8
kabili ulukuta lwatendeke uku-
nwa pamo ne fitekwa fyabo. g
Israele lwafikile mu matololo ya Es 48:21
12 Pa numa, Yehova aebele
Sini, kabili abantu batendeke e Ukf 7:12, 19 Mose na Aarone ati: “Apo tamwa-
ukwikala mu Kadeshe. e Mu Kade- Imp 17:10 cintetekela kabili tamwacincindi-
she mwine e mo Miriamu f afwili- f Am 106:32, ka pa menso ya bena Israele, ta-
le kabili e mo bamushiikile. 33 mwakengishe ulu lukuta mu calo
2 Nomba ulukuta talwakwe- g 1Ko 10:1, 4
ico nkabapeela.” h 13 Aya e me-
te amenshi, g kabili lwalonganii- nshi ya pa Meriba,1i apo abena
ne Mose na Aarone. 3 E lyo h Imp 27:12-14 Israele bailishenye pali Yehova,
Amg 1:37
abantu balaumanya Mose h abati: Amg 3:26
kabili e po abalangile ukuti wa
“Kanshi nga twafwilile fye pamo Amg 32:51, mushilo.
na bamunyinefwe pa cinso ca 52 14 Lyena Mose atumine inko-
Amg 34:4
kwa Yehova! 4 Cinshi muletee- Yos 1:2
mbe ukufuma mu Kadeshe uku-
le ulukuta lwa kwa Yehova muli ya ku mfumu ya Edomu j kabili
aya matololo? Bushe mulefwaya i Am 106:32, shaile-eba imfumu ashiti: “Mu-
33
e mo tufwile pamo ne fitekwa nyinenwe Israele k atila, ‘Mwali-
fyesu? i 5 Kabili cinshi mwatu- j Aba 11:17 shiba bwino amacushi yonse ayo
fumiishe mu Egupti no kutule- k Ukt 36:8
twapitamo. 15 Bashifwe baile
Amg 2:4
19:18 1 Nelyo “imyeo.” Amg 23:7 20:13 1 Ilyalola mu kuti “Ukuumana.”
IMPENDWA 20:16–21:4 256
ku Egupti, a kabili twaikele mu ICIPA. 20 namwebele ukucita pa kupeela
Egupti imyaka iingi,1b kabili abe- a Ukt 46:6 abena Israele amenshi pa Meri-
na Egupti baletucusha pamo na ba. a 25 Senda Aarone na Elea-
bashifwe. c 16 Twasukile twali- b Ukt 15:13 sari umwana wakwe umwaume,
Ukf 12:40
lila kuli Yehova d kabili alitu- uleya nabo pa lupili lwa Hore.
mfwile. Lyena atumine malaika e c Ukf 1:11, 14
26 Uye ufuule Aarone ifya ku-
uwatufumishe mu Egupti, kabi- fwala fya bushimapepo, b kabili
li nomba natufika mu Kadeshe, d Ukf 2:23 uye ufwike Eleasari c umwana wa-
umusumba uwaba mupepi no Ukf 3:7 kwe umwaume, kabili Aarone
mupaka wa calo cenu. 17 Shi aleyafwila palya pene.”1
lekeni tupiteko mu calo cenu. Ta- e Ukf 14:19
Ukf 23:20
27 E ico Mose acitile filya fine
twakapite mu mabala yenu na- Ukf 33:2 Yehova amwebele, kabili banini-
ngu ni mu mabala ya myanga- ne Ulupili lwa Hore ninshi no lu-
shi, kabili tatwakanwe amenshi f Imp 21:21, 22 kuta lonse lulebamona. 28 Lye-
ya mu fishima. Tukapita mu Mu- Amg 2:26, 27 na Mose afuulile Aarone ifya
sebo wa Mfumu, kabili tatwaka- kufwala fya bushimapepo, afwi-
g Amg 2:5, 6
paasukile ku kwa kulyo nangu ku ka na Eleasari umwana wakwe.
kwa kuso, mpaka tukafume mu h Amg 2:26, 28 Kabili Aarone afwilile palya pene
calo cenu.’” f pa muulu wa lupili. d Pa numa,
18 Lelo Edomu atile: “Mwike- i Aba 11:17 Mose na Eleasari batentemwike
sha ukupita mu calo cesu, pantu ulupili. 29 Ilyo ulukuta lonse
nga mwaisa mu kupita, tukamwi- j Amg 2:8 lwamwene ukuti Aarone nafwa,
mina no lupanga.” 19 Abena Aba 11:18 aba mu ng’anda ya kwa Israe-
Israele nabo bamwebele abati: le bonse balooseshe Aarone pa
k Imp 21:4
“Tukapita mu nshila iikalamba, Imp 33:37 nshiku 30. e
kabili ifwe ne fitekwa fyesu nga
21
Imp 34:2, 7 Ilyo umwina Kanaani, uwa-
tukanwa amenshi yenu, ninshi li imfumu ya ku Aradi, f
tukamulipila. g Ico tulefwaya fye l Imp 33:38
Amg 32:50 uwaikele mu Negebu aumfwile
kupitamo na makasa.” h 20 Na  ukuti abena Israele baleisa mu
lyo line atile: “Mwikapitamo.” i Ku Kulyo nshila ya ku Atarimu, alile mu
Ilyo line imfumu ya Edomu yali- kubasansa kabili alisendelepo
a Imp 20:12
mine na bantu abengi na bashi- Amg 32:51, bamo pa kuti bayeba banko-
lika1 ba maka ku kuyabalwisha. 52 le. 2 E ico abena Israele bala-
21 E fyo imfumu ya bena Edo- pile kuli Yehova abati: “Nga ca
mu yaleseshe abena Israele uku- b Ukf 28:2 kuti mwapeela aba bantu mu mi-
Ukf 29:29
pita mu calo ca iko. E ico abe- nwe yesu, nangu cibe shani
na Israele balyalulwike, balola na c Ukf 6:23 tukonaula imisumba yabo.” 3 E
kumbi. j Imp 4:16 ico Yehova alyumfwile ifyo abe-
22 Ulukuta lonse ulwa bena na Israele bamulombele kabili
Israele lwafumine mu Kade- d Imp 33:39 apeele abena Kanaani mu minwe
Amg 10:6
she lwaya ku Lupili lwa Hore. k Amg 32:50 yabo kabili balibepeye, baonaula
23 Lyena Yehova aebele Mose ne misumba yabo. E co bainikii-
na Aarone pa Lupili lwa Hore e Amg 34:8 le ilya ncende ukuti Horma.1g
mupepi no mupaka wa calo ca  4 Ilyo bafumine pa Lupili lwa
Edomu ati: 24 “Aarone alefwa ICIPA. 21 Hore h bapitile mu nshila iyaya
nge fyafwa ifikolwe fyakwe.1l Ta- f Imp 33:40 kuli Bemba Wakashika pa kuti
kengile mu calo ico nkapee- Yos 12:7, 14 bashoke icalo ca Edomu. i Aba-
la abena Israele, pantu imwe ntu1 balinakile nga nshi pa
g Imp 14:45
bonse babili tamwakonkele ifyo mulandu wa kuti ulwendo lwa-
h Imp 33:41
20:15 1 Mu ciHebere, “inshiku ishingi.” 20:26 1 Mu ciHebere, “aleyalonganikwa
20:20 1 Mu ciHebere, “ukuboko kwa.” i Imp 20:21
ku bantu bakwe.” 21:3 1 Ilyalola mu
20:24 1 Mu ciHebere, “alonganikwe ku Amg 2:8 kuti “Incende Iyaonaulwa.” 21:4 1 Ne-
bantu bakwe.” Aba 11:18 lyo “imyeo ya bantu.”
257 IMPENDWA 21:5-24
lilepele. 5 Kabili abantu baleili- ICIPA. 21 “Fahebu mu Sufa no mupokapo-
shanya pali Lesa na pali Mose a a Ukf 14:11 ka wa Arnone, 15 ne mipoka-
abati: “Cinshi ico mwatufumishe Ukf 15:24 poka iyafika na ku Ari kabili iya-
Imp 16:13
mu Egupti? Bushe mwalefwaya fika ku mupaka wa Moabu.”
twise tufwile mu matololo? Tatu- 16 Ilyo bafumine pali iyi nce-
kwete ifya kulya na menshi, b ka- b Imp 20:5 nde, baile ku Beere. Uku e kwa-
bili tatulefwaya1 nangu panono2 ba icishima apo Yehova aebeele
ici ica kulya icinangwa.” c 6 E c Ukf 16:15 Mose ati: “Longanya abantu pa
ico Yehova atumine insoka sha Imp 11:6
kuti mbapeele amenshi.”
Am 78:24, 25
busungu1 pali aba bantu, kabi- 17 Pali iyi nshita abena Israe-
li shalibasumawile ica kuti abe- le baimbile ulwimbo lwa kuti:
na Israele abengi balifwile. d d 1Ko 10:6, 9
“Fukauka, we cishima! Na
7 E ico abantu baile kuli Mose imwe ankuleni!1
kabili bamwebele abati: “Natu- e Am 78:34
18 Icishima ico bacilolo baimbi-
bembuka pali ifi tuilishenye pali le, ico intungulushi shafu-
Yehova na pali iwe. e Tupaapaa- f Ukf 32:11
kwile,
tileko kuli Yehova pa kuti afu-
mye insoka pali ifwe.” E fyo Ku nkonto ya mukalamba wa
g 2Is 18:1, 4 bashilika na ku nkonto sha-
Mose abapaapaatileko. f 8 Lye-
na Yehova aebele Mose ati: “Pa- bo.”
h Yoh 3:14, 15 Lyena bafumine mu matolo-
nga icimpashanya ca nsoka ya
busungu1 kabili uibike