|| 1.

1 ||
धृतराष्ट्र उवाच
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः |
मामकाः पाण्डवाश्र्चैव किमकुर्वत सञ्जय ||
Dhritarastra uva:cha
dharma kshe:thre: kurukshe:thre: samave:tha yuyuthsavaha |
ma:maka:h pa:ndava:s cha iva kim akurvatha sanjaya ||

Dhritarastra spoke thus : O Sanjaya ! After they convened at the sacred and virtuous Kurukshetra what did mine
and Pandu’s sons do?

|| 1.2 ||
सञ्जय उवाच
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा |
आचार्यम् उपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ||
Sanjaya uva:cha
drushtva: thu pa:ndava:ne:kam vyu:dda:m duryo:dha:nas thattha: |
a:cha:ryam upasangamya ra:ja: vachanam
abravi:th ||

Sanjaya said: Disturbed by the sight of the Pandava army – arrayed to a phalanx, king Duryodhana at once
approached his preceptor Dronacharya and spoke these words.

|| 1.3 ||
 पश्यैतां पाण्डुपुत्राणाम् आचार्य महतीं चमूम् |
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ||
pasyaitha:m pa:ndu puthra:na:m a:cha:rya! mahathi:m chamu:m |
vyudda:m drupada puthre:na thava sishye:na dhi:matha: ||

Oh! master! Behold, this mighty army of the Pandavas, marshalled by your sagacious disciple, the son of
Drupada.

|| 1.4 ||
अत्र श्रूरा महेष्वासा: भीमार्जुनसमा: युधि |
युयुधानो विराटश्र्च द्रुपदश्र्च महारथः ||
athra su:ra:h mahe:shva:sa:h bhi:ma:rjuna sama:h yudhi |
yuyudha:no: vira:tas cha drupadas cha maha:rattha:ha ||

Here, in the Pandava army, are men of valour; mighty archers and peers in warfare who are equal to the heroic
Arjuna and Bhima in battle: Yuyudhana, Virata and Drupada the Great charioteer;

|| 1.5 ||
 धृष्टकेतु: चेकितानः काशिराजश्र्च वीर्यवान् |
पुरुजित् कुन्तिभोजश्र्च शैब्यश्र्च नरपुङ्गवः ||
dhru:stake:thus che:kitha:naha ka:si:ra:jas cha vi:ryava:n |
purujith kunthi bho:jascha saibyas cha narapungava ha ||

Also there are Dhrishtaketu, Chekitana the valorous king of Kasi, Purujit, Kuntibhoja and Saibya the best of
men.

|| 1.6 ||
युधामन्युश्र्च विक्रान्त उत्तमौजाश्र्च वीर्यवान् |
सौभद्रो द्रौपदेयाश्र्च सर्व एव महारथाः ||
yudha:manyus cha vikra:nthaha uththamauja:s cha vi:ryava:n |
saubha:dro: draupade:yas cha sarva e:va maha:rattha:ha ||

Yudhamanyuvu the man of prowess, the valorous Uttamaujas, Abhimanyu the son Subhadra and the sons of
Draupadi – Prativindhya, Srutasoma, Srutakeerti, Satanika and Srutasena – who are all Great charioteers are
present in the Pandava army.

|| 1.7 ||
 अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम |
नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ||

asma:kam thu visishta:ye: tha:n nibo:dha dvijo:ththama! |

na:yaka: mama sainyasya samjna:rttham tha:n bravi:mi the: ||

Let me apprise you of the distinguished among us and the commanders of my army. Please be informed.

|| 1.8 ||
भवान्भीष्मश्र्च कर्णश्र्च कृपश्र्च समितिंजयः |
अश्र्वत्थामा विकर्णश्र्च सौमदत्तिस्तथैव च ||

bhava:n bhi:shmas cha karnas cha krupas cha samithinjayaha |

asvattha:ma: vikarnas cha saumadaththi:s thatthaiva cha ||

Yourself, Bhishma, Karna, Kripa the vanquisher, Asvathama, Vikarna and also Bhurisrava the son of Somadatta.

|| 1.9 ||
 अन्ये च बहवः श्रूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः |
नानाशस्त्र प्रहरणाः सर्वे युद्ध विशारदाः ||

anye: cha bahavas su:ra:ha madarthe: thyaktha ji:vitha:ha |

na:na: sasthra praharana:ha sarve: yuddha visa:rada:ha ||

There are many other heroes who are prepared to lay down their lives for my sake who are equipped with
various kinds of arms and missiles and who are dexterous in warfare.

|| 1.10 ||
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् |
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ||

aparya:ptham thad asmakam balam bhi:shma: bhi rakshitham |

parya:ptham thvidam e:the:sham balam bhi:ma:bhi:rakshitham ||

Yet our army marshalled by Bhishma, is inadequate but their army defended by Bhima is adequate.
 || 1.11 ||
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः |
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ||

ayane:shu: cha sarve:shu yattha: bha:gam avastthitha:ha |

bhi:shma me: va:bhi: rakshanthu bhavanthas sarva e:va hi ||

Assuming positions at your respective strategic points at all the entrances of all the arries, all of you must guard
Bhishma only.

|| 1.12 ||
तस्य सञ्जनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः |
सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ||
thasya sanjanayan harsham kuru vruddhah pitha:mahaha |
simha na:dam vinadyo:chchaihi sankham dadhmau pratha:pava:n ||

In order to rejoice Duryodhana, Bhishma the valiant grandsire, the eldest of Kurus roared like a lion and blew
aloud his conch.

|| 1.13 ||
 ततः शङ्खाश्र्च भेर्यश्र्च पणवानकगोमुखाः |
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोS भवत् ||
thathas sankha:s cha bhe:ryas cha panava:naka go:mukha:ha |
sahasai va:bhya hanyantha sa sabdas thumulo:: bhavath ||

There upon blared forth the conchs, kettledrums, bugles, trumpets and horns resulting in a turbulent din.

|| 1.14 ||
ततः श्र्वेतै: हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ |
माधवः पाण्डवश्र्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ||
thatha svethaih hayair yukthe: mahathi syandane: stthithow |
ma:dhavah pa:ndavaschaiva divyow sankhau pradadhmathuhu ||

Then, seated in the magnificent chariot yoked to white steeds Sri Krishna and Arjuna blew their divine conchs
duly.

|| 1.15 ||
 पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जय |
पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ||
pa:nchajanyam hrushi:ke:so: de:vadaththam dhananjayaha |
paundram dadhmau maha:sankham bhimakarma vruko:dara ha ||

Sri Krishna blew Panchajanya, Arjuna blew Devadatta and Bhima of grisly exploits blew the great conch
Poundra.

|| 1.16 ||

अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः |

नकुलः सहदेवश्र्च सुघोष मणिपुष्पकौ ||

anantha vijayam ra:ja: kunthi:putro: yudhishtira ha |

nakula ssahade:vascha sugho:sha manipushpakau ||

King Yudhishthira, the son of Kunti, blew his conch named Anantavijaya and Nakula and Sahadeva blew their
conches namely Sughosha and Manipushpaka.

|| 1.17 ||
 काश्यश्र्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः |
धृष्टद्युम्नो विराटश्र्च सात्यकिश्र्च अपराजितः ||

ka:syascha parame:shva:saha sikhandi: cha maha:ratthaha |

dhrustadyumno: vira:tas cha sa:thyaki:s cha: para:jitha ha ||

Also the King of Kasi who is adept at archery and Sikhandi a master at great chariot warfare, Dhrishtadyumna,
Virata and Satyaki the invincible.

|| 1.18 ||
द्रुपदो द्रौपदेयाश्र्च सर्वशः पृथिवीपते |
सौभद्रश्र्च महाबाहुः शङ्खान् दध्मुः पृथक् पृथक् ||

drupado: draupade:ya:s cha sarvathah prutthivi:pathe:! |

saubhadras cha maha:ba:huhu sankha:n dadhmuh prutthak prutthak ||

O King! Drupada and the sons of Draupadi and the son of Subhadra the mighty armed Abhimanyu blew their
conches severally.
 || 1.19 ||
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् |
नभश्र्च पृथिवीं चैव तुमुलोपि अनुनादयन् ||

sa gho:sho: dha:rthara:shtra:na:m hrudaya:ni vyada:rayath |

nabhas cha prutthivi:m cha iva tumulo::p yanuna:dayan ||

Though that tumultuous uproar resounded earth and heaven, it tore asunder the hearts of the sons of
Dhritarashtra alone.

|| 1.20 ||
अथ व्यवस्थितान् द्रुष्टवा धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः |
प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ||

attha vyavastthitha:n drushtva dha:rthara:shtra:n kapidhvajaha |

pravrutthe: sasthra sampa:the: dhanur udyamya pa:ndavaha ||

Then, seeing the people of Dhritarashtra’s party standing arrayed and the discharge of weapons about begin,
Arjun, the son of Pandu, whose ensign was a monkey, took up his bow and said following to Krishna, O Lord of
the earth.
|| 1.21 ||
 हृषीकेशं तदा वाक्यं इिदमाह महीपते |
सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थाप्य मेS च्युत ||
hrushi:ke:sam thada: va:kyam idama:ha mahi:pathe: ! |
se:nayo: r ubhayo:r madhye: rattham sttha:paya me::chyutha! ||

Arjuna Said:
O Achyuta! Place my chariot in the middle between the two armies.

|| 1.22 ||
यावदेतान्निरिक्षेS हं योद्धुकामान् अवस्थितान् |
कैर्मया सह योद्धव्यम् अस्मिन्रण समुद्यमे ||

ya:vad e:tha:n niri:kshe:: ham yo:ddhuka:ma:n avastthitha:n |

kair maya: saha yo:ddhavyam asmin rana samudyame: ||

So that I may behold who stand here desirous to fight, and know with whom and must fight , when battle is
about to commence.

|| 1.23 ||
 योत्स्यमानानवेक्षेS हं य एतेS त्र समागताः |
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धे: युद्धे प्रियचिकीर्षवः ||

yo:thsyama:na: ave:kshe:: ham ya e:the:: thra sama:gatha:ha |

dha:rtha ra:shtrasya durbuddhe:he yuddhe: priya chiki:rshavaha ||

I shall have a view of those that throng here to fight and are intent to please the wicked son of Dhritarashtra in
the battle.

|| 1.24 ||

सञ्जय उवाच
एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत |
सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ||

Sanjaya Uvacha
e:vamuktho: hrushi:ke:so: guda:ke:se:na bha:ratha! |
se:nayo:r ubhayo:r madhye: sttha:payithva: rattho:ththamam ||

Sanjaya Said: Thus addressed by Arjuna, Krishna, having station that best of chariots, O Dhritarashtra, in the
midst of the two armies,

|| 1.25 ||
 भीष्मद्रोण प्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् |
उवाच पार्थ पश्यैतान् समवेतान् कुरुनिति ||

bhi:shma dro:na pramukhathaha sarve:sha:m cha mahi:kshi:tha:m |

uva:cha pa:rttha! pasyaitha:n samave:tha:n kuru:n ithi ||

In front of Bhishma and Drona, and all the rulers of the earth, said: "O Arjuna (son of Pritha), behold these
Kurus gathered together."

|| 1.26 ||
तत्रापश्यत् स्थितान्पार्थः पितॄनथ पितामहान् |
आचार्यान् मातुलान् भ्रातॄन् पुत्रान्पौत्रान् सखींस्तथा ||

thathra:pasyath stthitha:n pa:rtthaha pithru:n attha pitha:maha:n |

a:cha:ryan ma:thula:n brathru:n puthra:n pauthra:n sakhi:m sthattha: ||

Then Arjuna beheld: Paternal Uncles, grandfathers, preceptors, maternal uncles, brothers, sons and grandsons
and also friends.
 || 1.27 ||
श्र्वश्रुरान् सुहृदश्र्चैव सेनयोरुभयोरपि |
तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धून् अवस्थितान् | |

svasura:n suhrudas chaiva se:nayo:r ubhayo:r api: |

tha:n sami:kshya sa kaunthe:yaha sarva:n bandhu:n avastthitha:n ||

Fathers-in-law, bosom friends in both the armies. Viewing all the kinsmen thus arrayed for the battle “Arjuna”.

|| 1.28 ||
अर्जुन उवाच
कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् |
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ||
Arjuna uva:cha
krupaya: paraya::vishto: vishi:dan ida m abravi:th |
drushtve: mam svajanam krushna! yuyuthsum sam upastthitham ||

Arjuna Said: Arjuna was overwhelmed with compassion and engulfed in grief spoke thus, O Krishna! Seeing
these kinsmen gathered here, prompted by war.

|| 1.29 ||
 सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिश्रुष्यति |
वेपथुश्र्च शरीरे मे रोमहर्षश्र्च जायते ||

si:danthi mama ga:thra:ni mukham cha pari sushyathi |

ve:patthus cha sari:re: me: romaharshas cha ja:yathe: ||

My Limbs fail me and my mouth is parched up, my body quivers and horripilated.

|| 1.30 ||
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात् त्वक्चैव परिदह्यते |
न च शक्नोमि अवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ||

ga:ndi:vam sram sathe: hasthath thvakcha iva paridahyathe: |

na cha saknomy avasttha:thum bhramathi:va cha me: manaha ||

My bow, Gandiva slips away from my hand and even my skin burns all over. I am unable to stand and my mind
seems to whirl.

|| 1.31 ||
 निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव |
न च श्रेयोS नुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ||

nimittha:ni cha pasya:mi vipari:tha:ni ke:sava! |

na cha sre:yo::nupasya:mi hathva: svajana ma:have: ||

Oh Krishna, I see bad omens also. I do not foresee any good ensuing from the slaughter of the kith and kin in the
battle.

|| 1.32 ||
न काड्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च |
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ||

na ka:nkshe: vijayam krushna! na cha ra:jyam sukhani cha |

kim no: ra:jye:na go:vinda! kim bho:gair ji:vithe:na va: ||

O Krishna, I do not hanker for victory nor for empire nor for pleasures even. O Krishna! of what avail to us is a
kingdom or enjoyments or even life?

|| 1.33 ||
 येषामर्थे काड्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च |
त इमेS वस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ||

ye:sha martthe: ka:nkshitham no: ra:jyam bho:ga:s sukha:ni cha |

tha ime:: vastthitha: yuddhe: pra:na:n thyakthva: dhana:ni cha ||

Those for whose sake we seek the kingdom, enjoyments and pleasures – they themselves are arrayed here in the
battle; staking their lives and wealth.

|| 1.34 ||
आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः |
मातुलाः श्र्वश्रुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ||

a:cha:rya:h pitharah puthra:ha thatthaiva cha pitha:maha:ha |

ma:thula:h svasura:h pauthra:ha syala:s sambandhinas thattha: ||

Preceptors, fathers, sons as well as grandsires, maternal uncles, fathers-in-law, grandsons, brothers-in-law and
also other kinsmen.

|| 1.35 ||
 एतान्नहन्तुम् इिच्छामि घ्नतोS पि मधुसूदन |
अपि त्रैलोक्य राज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ||

e:tha:n na hanthum ichcha:mi ghnatho::pi madhusu:dana ! |

api thrailo:kya ra:jyasya he:tho:h kinnu mahi:kruthe: ||

O! Krishna! I do not wish to kill these people though assaulted, even for the sovereignty over the three worlds –
how then for the earth?

|| 1.36 ||
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिस्यात् जनार्दन |
पापमेवाश्रयेत् अस्मान् हत्वैतान् आततायिनः ||

nihathya dha:rthara:shtra:n naha ka: pri:this syath jana:rdana! |

pa:pame:v a:sraye:th asma:n hathvaithan a:thatha:yinaha ||

O! Krishna! what kind of pleasure can we derive by killing these sons of Dhritarashtra? Sin only will amass to us
by slaying these desperadoes.

|| 1.37 ||
 तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् सबान्धवान् |
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ||

thasmath na:rha: vayam hanthum dha:rthara:shtra:n sa ba:ndhava:n |

svajanam hi kattham hathva sukhinas sya:ma ma:dhava! ||

O! Krishna! Therefore, it is not proper for us to slay the sons of Dhritarashtra along with their kinsmen. For, how
indeed we can be happy after killing our own people?

|| 1.38 ||
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः |
कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ||

yadyapye:the: na pasyanthi lo:bho:pahatha che:thasaha |

kulakshaya krutham do:sham mithradro:he: cha pa:thakam ||

If these men, whose minds are overpowered by greed do not see the evil brought about by the destruction of the
dynasty and sin in treachery towards friends.

|| 1.39 ||
 कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मात् निवर्तितुम् |
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भि: जनार्दन ||

kattham na jne:yam asma:bhihi pa:pa:d asma:th nivarthithum |

kulakshaya krutham do:sham prapasyadbhir jana:rdana! ||

O Krishna! Why should not it be considered by us as to how to recoil from this sin, as we well see the evil
brought about by the destruction of the dynasty.

|| 1.40 ||
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नम् अधर्मोऽभि भवत्युत।।
kulakshaye: pranasyanthi kuladharma:s sana:thana:ha |
dharme: nashte kulam kruthsnam adharmo: bhibhavath yutha ||

In the decline of a family, its everlasting percepts perish; with the perishing of integrity, iniquity usurps the
progeny.

|| 1.41 ||
 अधर्माभि भवात् कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः।।
adharma:bhibhava:th krushna! pradushyanthi kulasthriyaha |
sthri:shu dushta:su va:rshne:ya! ja:yathe: varna sankaraha ||

O! Krishna! With the pervasion of iniquity the family women get defiled, and when women are unchaste caste
admixture ensues.

|| 1.42 ||
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च।
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदक क्रियाः।।
sankaro: naraka:yaiva kulaghna:na:m kulasya cha |
pathanthi pitharo: hye:sha:m luptha pindo:daka kriya:ha ||

Caste admixture leads the caste ruiners and the caste to hell. The manes of such people go to hell as they are
deprived of their oblations.

|| 1.43 ||
 दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः।
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः।।
do:shair e:thaih kulaghna:na:m varnasankara ka:rakaihi |
uthsa:dyanthe: ja:thidharma:ha kuladharma:s cha sa:svatha:ha ||

The everlasting percepts and the caste virtues get ruined because of the sins arose by the caste confusion created
by the destroyers of the race.

|| 1.44 ||
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन।
नरकेऽनियतं वासो भवतीति अनुशुश्रुम।।

uthsanna kuladharma:na:m manushyana:m jana:rdana! |

narake: niyatham va:so: bhavathi: thyanu susruma ||

O Krishna! we heard that hell will be the perpetual abode for them, whose family virtues have been perished.

|| 1.45 ||
 अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।
यद्राज्य सुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः।।

aho: batha! mahathpa:pam karthum vyavasitha: vayam |

yath ra:jyasukha lo:bhe:na hanthum svajanam udyatha:ha ||

Alas! Alack! Goaded by the greed for a kingdom and its pleasures we are bent on perpetrating the great sin of
killing our own kinsmen.

|| 1.46 ||
यदि मामप्रतीकारम् अशस्त्रं शस्त्रपाणयः।
धार्तराष्ट्रा रणे हन्यु: तन्मे क्षेमतरं भवेत्।।
yadi mam aprathi:ka:ram asasthram sasthrapa:nayaha |
dha:rtha ra:stra: rane: hanyuh thanme: kshematharam bhave:th ||

If the sons of Dhritarashtra slay me, “who is unarmed and unresisting, that would be verily better for me”.
 || 1.47 ||
सञ्जय उवाच
एवमुक्त्वाऽर्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत्।
विसृज्य सशरं चापं शोक संविग्नमानसः।।
Sanjaya uva:cha
e:va mukthva: rjunas sankhye: rattho:pasttha upa:visath |
visrujya sasaram cha:pam so:kasamvigna ma:nasaha ||

Sanjaya said: So saying overwhelmed by grief, abandoning his bow together with the arrows, Arjuna sank down
in the chariot.