#A 4 1
#A 4 1
FUNKSIYA HOSILASI
y f ( x) funksiya a , b kesmada aniqlangan bo‘lib, x, x x [a, b] .
1-misol
Ushbu y x 3 funksiya hosilasini ta’rif bo‘ yicha toping.
►Argumentning ixtiyoriy x orttirmasida
y ( x x ) x 3 x x 3 x x x
3 3 2 2 3
,
y 3 x x 3 x x x
2 2 3
2-misol
3-misol
ln (arcsin
3
Ushbu y x) funksiyaning hosilasini toping
► Avval y u murakkab funksiyadan hosila hisoblaymiz y 3u u , bu yerda
3 2
1
u ln(arcsin x) , hamda u ln v bo‘lgani uchun, u v , v arcsin x . O‘z navbatida
v
1 1
v arcsin w , v w , w x , w ( x ) .
1 w
2
2 x
Demak,
1 1 1
y 3 ln (arcsin
2
x) .◄
arcsin x 1 x 2 x
x 3 2 3 x 1 2 1 3
y ;
4
x 2 3 x 3 3 ( x 1) 4 ( x 2 )
( x 3 )(19 x 26 x 3 )
2
y .◄
12 ( x 2 ) 3 x 1
2 4
( x 2)
3
v 1
y u ln u v vu u .
v
5-misol
3
6-misol
y t t 1 1 1
► y x , x ( t ) , y ( t ) .
x t 1 t
2
cos
2
1 t 2 1 t 2 1 t cos
2
1 t
1 t 1 t
2
y x .◄
2 t 1 t cos 1 t 1 t
2 2
2 t cos
8-misol
Leybnis formulasi yordamida hisoblang: y x 2 1 log 2 x , y (10 ) ?
► Qulaylik uchun quyidagicha belgilashlar kiritamiz va hosilalarini
hisoblaymiz:
u log x, v x 1.
2
2
1 1 2! 3! 8! 9!
u , u , u
(4) (9) (10 )
2 3
,u 4
, ... , u 9
,u 10
.
x ln 2 x ln 2 x ln 2 x ln 2 x ln 2 x ln 2
v 2 x , v 2 , v v ... v 0.
(4) (10 )
F ( x, y ) 0
tenglama x ga bog‘liq y funksiyani aniqlasa, bu funksiyadan
yuqori tartibli hosila olish uchun y va uning hosilalari x ning funksiyasi ekanini
e’tiborga olgan holda, tegishli marta differensiallash kerak.
Parametrik ko‘rinishda berilgan x x ( t ), y y ( t ) funksiyadan ikkinchi tartibli
hosila quyidagi formula bilan hisoblanadi:
y t y 1 y x y x
y x , y xx y x t x t t yoki y xx tt t 3 t tt .
x t x t t x t x t
9-misol
x arcsin t ,
Quyidagi parametrik funksiya berilgan bo‘lsa y xx ?
y ln( 1 t )
2
y t 1 2t 2t
► y x , x ( t ) , y t , y x .
x t 1 t
2
1 t
2
1 t
2
t
2 2t 1 t
2
2 t 2 t (1 t ) 2t (2 t )
2 2
1 t
2
1
y xx ( y x ) t 1 t .◄
2
x t 1 t 1 t 1 t
2 2 2
3x 2
1. y funksiya hosilasini ta’rifdan foydalanib toping.
1 4x
2. y sin 2 x funksiya hosilasini ta’rifdan foydalanib toping.
3. y cos 3 x funksiya hosilasini ta’rifdan foydalanib toping.
14. y x tg 5 x 3 .
3 sin x
15. y lg ( x sin
2 5 2
x)
16. y
x
2
x k
2 k
2
ln x x k
2
.
2
2x
17. y arcsin , x 1.
1 x
4
1 sin x
18. y ln
1 sin x
19. y log x.
2
2
sin
x ln x 1
20. y ln .
x ln x 1
x
tg
21. y e 2
funksiya y sin x y ln y tenglamani qanoatlantirishini tekshiring.
22.
y x 1 e C
2
x
funksiya y
2 xy
e
x
x 2
1 tenglamani qanoatlantirishini
x 1
2
tekshiring.
Quyidagi hosilalarni logarifmlab differerensiallash qoidasi asosida
hisoblang(23-26):
x 2 2
a) y
23. ;.
( x 1) x2
3
x 2 2 3 x 1
24.
d) y .;
x3
25.b ) y ( x 2 )
3 cos x
;.
e ) y (ln x )
tg 2 x
26. .
27. Oshkormas ko‘rinishda berilgan funksiyaning y x hosilasini toping.
a) x y x y ; d) x y ;
4 4 2 2 y x
b ) y ( x 3) y x cos y 0;
2
e ) y x arctgy .
1
x arcsin ,
1 t
2
e)
y arccos t
.
1 t
2
29. y arctg x 1 x 2 funksiyaning ikkinchi tartibli hosilasini hisoblang.
30. y ln x x 2 k funksiyaning ikkinchi tartibli hosilasini hisoblang.
31. Oshkormas tenglama bilan berilgan funksiyalarning y '' hosilasini toping.
a ) ln y x y , b ) arctgy x y .
32. Parametrik tenglama bilan berilgan funksiyalardan y '' hosilasini hisoblang
x t4 x a ( t sin t )
a) b)
y ln t , y a (1 cos t ).
3 x 1
33. y 2 funksiyaning n tartibli hosilasini toping.
34. y sin 2 x funksiyaning n tartibli hosilasini toping.
35. y ln x funksiyaning n tartibli hosilasini toping.
36. y cos 3 x funksiyaning n tartibli hosilasini toping.
Leybnis formulasidan foydalanib ko‘rsatilgan tartibli hosilalarni toping(37-
40):
37. y x e , y ?
2 x (5)
38.
y x 1 2
3
x 10
, y ?
39.
y x 3 x 1 cos 3 x , y
3 2
15
?
40. y ( x 1) sin x , y ?
2 ( 20 )
2 1 2
D) .
3 2 x 3 5
x 3 x
2x 3
2. y ;
x 1
2
A)
2 x 3x 1
2
; B) 2 x 3 x 1 ; C) 2 3 x 2 2
3x 1 ; D) 2 1 3 x x . 2
x 1
2 2
x 1 x 2 2 2
1 2
x 1 2 2
y ( 2 x 7 ) ln( x 1)
2
3. a ;
2x 7
2
7 2x 7
2 2
4x
A) 4 x ln( x 1) ; B) ; C) 4 x 2 x ; D) 4 x ln( x 1)
1
.
x 1 x 1 x 1 x 1 2 a
4. y x cos 3 x arctg
2
x 1 ;
1 1
A) 6 x sin 3x ; B) 2 x cos 3 x 3 x 2 sin 3x ;
x x 1 2 x x
2
1 1
6 x sin 3 x 2 x cos 3 x 3 x sin 3 x
2
C) ; D) .
2x x 1 2x x 1
y log 2 sin
2 x
5. 2 ;
x x x x x
2 cos 2 2 ctg 2 x 1 x
2 ctg 2
A) 2 x
ln 2 ; B) ; C) 2 ctg 2 ; D) x
.
sin 2 ln 2 sin 2
6. Quyidagilardan qaysi biriga logarifmlab differensiallash qoidasi qo‘llanadi:
A) y tg (sin
2 2
x ); B) y xtgx sin
3
x;
A) y 2 x y ln 2 ; B) y x y (cos x ) ln 2 ; D) y x1 ln 2 ; E) y 2 x x ln x .
8. y 2 x y ln 2 tenglama bilan berilgan berilgan funksiya …
2
y ctg x y tg x .
2 2
A) y ctgx , B) y tgx , D) , E)
11. Quyidagilardan qaysi biri y x ln x
3
tenglama bilan berilgan
funksiyaning uchinchi tartibli hosilasi bo‘ladi?
A) y 6 2 x , B) y 6 1 2 x , C) y 6 4 x , D) y 6 2 x .
3 3 3 3
y 4x
2
12. Quyidagilardan qaysi biri tenglama bilan berilgan funksiyaning
ikkinchi tartibli hosilasi bo‘ladi
A) y 2 y , B) y 2 y , C) y 4 y , D) y 4 y .
2 2 3 3