Mat. Aplic.

CCSS II

TEMA2: SISTEMAS DE ECUACIÓNS LINEAIS

SISTEMAS DE ECUACIÓNS LINEAIS

Chámase ecuación lineal con n incógnitas a toda expresión da forma

a 1 x1 + a 2 x2 + a 3 x3 + ... + a n xn = b,

onde x1, x2 , x3 , ... , xn son as incógnitas, a 1 , a 2 , a 3 , ... , a n números reais chamados coeficientes, e
b o termo independente.

Nas ecuacións lineais as incógnitas non aparecen elevadas a ningún expoñente, nin baixo signo
radical, nin en denominadores. Son todas de grao un.

Chámase solución ou raíz da ecuación lineal con n incógnitas aos valores s 1 , s2 , s3, ..., sn que,
substituídos simultaneamente en cada incógnita, fan que se verifique a igualdade.

Un sistema de m ecuacións lineais con n incógnitas é un conxunto de m ecuacións lineais, cuxas

solucións (se as hai) teñen que ser simultaneamente solucións de todas as ecuacións do sistema, o
que se pode escribir así:

a11 x1  a12 x2  ...  a1n xn  b1

a x  a x  ...  a x  b
 21 1 22 2 2n n 2

...............................................
am1 x1  am 2 x2  ...  amn xn  bm

onde a ij son números reais chamados coeficientes, b i son os termos independentes e as xj as

incógnitas do sistema, con i = 1,2,3,...,m e j = 1, 2, ..., n.

Se os termos independentes son todos nulos, o sistema chámase homoxéneo.

Un sistema é compatible se ten polo menos unha solución. Se é única, dise compatible
determinado, mentres que se ten máis dunha, entón hai infinitas e o sistema é compatible
indeterminado. Os sistemas que non teñen ningunha solución dise que son incompatibles.

NOTACIÓN MATRICIAL

Chamaremos matriz do sistema á matriz de orde mxn formada polos coeficientes do mesmo:

 a11 a12 ... a 

 1n 
a a ... a 
A   21 22 2n
... ... ... ... 
 
a a ... a 
 m1 m 2 mn 

1
 Mat. Aplic. CCSS II

A matriz ampliada do sistema é de orde mx(n+1) e obtense engadindo á matriz A, a columna

formada polos termos independentes:

 a11 a12 ... a b 

 1n 1
* a a ... a b 
A   21 22 2n 2
... ... ... ... ... 
 
a a ... a b 
 m1 m 2 mn m

Se designamos por X á matriz columna formada polas incógnitas, e por B á matriz columna dos
termos independentes, o sistema escríbese en forma matricial así:

𝐴∙𝑋 = 𝐵

 a11 a12 ... a  x  b 

 1n   1   1 
 a21 a22 ... a   x   b 
2n  2  2
 ... ... ... ...   ...   ... 
     
a a ... a   x   b 
 m1 m 2 mn   n   m 

Se calculamos a matriz X, teremos resolto o sistema de ecuacións. Se a matriz A ten inversa

( 𝐴 ≠ 0) podemos despexar X: 𝑋 = 𝐴 −1 ∙ 𝐵

Resolución de sistemas mediante o método de Gauss

Dous sistemas de ecuacións son equivalentes cando teñen as mesmas solucións. Para obter un
sistema equivalente a outro dado, pódense realizar as seguintes operacións:

 Multiplicar ou dividir os dous membros dunha ecuación por un número real distinto de cero.
 Sumar ou restar a unha ecuación do sistema, outra multiplicada por un número.
 Eliminar as ecuacións que sexan combinación lineal do resto.
 Intercambiar ecuacións.

O método de Gauss consiste en transformar un sistema de ecuacións noutro equivalente, de forma

que cada ecuación teña unha incógnita menos ca anterior (sistema escalonado). É dicir, noutro de
fácil resolución, cuxa matriz do sistema sexa unha matriz triangular. Para conseguilo efectúanse,
segundo conveñan, as transformacións elementais anteriormente citadas. Todas elas poden
realizarse directamente sobre a matriz asociada ao sistema.

Discusión dun sistema de ecuacións co método de Gauss

Se ao operar coas filas da matriz ampliada asociada a un sistema, aparece unha fila con todos os
seus elementos cero, suprímese.
E chegamos a unha das tres situacións seguintes:
O sistema de ecuacións, ou a súa matriz asociada, adopta finalmente unha das formas seguintes:

2
 Mat. Aplic. CCSS II

 
 
0 
I.    representan números distintos de cero.
0 0
  Representan calquera número.
0 0 0 
 

Hai o mesmo número de ecuacións que de incógnitas. De forma escalonada, obtemos un valor
numérico para cada incógnita. O sistema ten solución única, polo tanto, é un sistema compatible
determinado.

 
 
II.  0  Hai máis incógnitas que ecuacións.
 
 
As incógnitas que están de máis pásanse ao segundo membro, co que as demais se darán en función
delas. O sistema é compatible indeterminado, ten infinitas solucións.

 ...
 
III.  ...
 ...
 
 0 0 ... 0 
 
Se aparece unha fila de ceros, agás o último, distinto de cero, quere dicir que se chegou a unha
III. doSe tipo
ecuación 0𝑥 unha
aparece + 0𝑦fila
+de
⋯ ceros,
+ 0𝑡 agás
= 𝑘 o≠último,
0, o distinto de
cal é unha igualdade imposible. O sistema é
incompatible, non ten solución.

Exemplos:
2 x  5 y  3 z  4

1) Resolver polo método de Gauss o sistema:  x  2 y  z  3
5 x  y  7 z  11

Solución:
F  2F
2 1
2 5 3 4 F F 1  2 1 3  F  5F  1  2 1 3  F  11F
     
 1 2 1 3
    2
1 2
  5 3 4    
3   0  1 1  2  
1 3  
2

5 1 7 11  5 1 7 11

 0 11 2  4 


1 2 1 3 
 
 0 1 1  2 
0 0 13  26 

Na derradeira fila teremos que 13𝑧 = −26 ⇒ 𝑧 = −2 e substituíndo nas anteriores quedará que
𝑦 = 0, 𝑥 = 5. O sistema é compatible determinado.

3
 Mat. Aplic. CCSS II

 x  3 y  7 z  10

2) Resolver polo método de Gauss o sistema: 5 x  y  z  8
 x  4 y  10 z  11

Solución:
F  5F
2 1
1  3 7 10  1  3 7 10  1  3 7 10 
  F3  F1   2 F3  F2  
 5  1 1 8
   
 0 14  34  42    
 0 7  17  21 
 0 14  34  42 
0 0
 1 4  10  11    0 0 

 x  3 y  10  7 z
O sistema é compatible, pero indeterminado. Queda así: 
7 y  21  17 z

Despexamos x, y nas dúas ecuacións, e asignámoslle a z un valor constante calquera que

representaremos por λ , a solución do sistema sería:

2 17
x 1 , y  3  , z (  R )
7 7
Para cada valor de λ temos unha solución distinta.

x  3 y  2 z  7

3) Resolver polo método de Gauss o sistema: 2 x  y  15 z  3
 x  8 y  21z  11

Solución:
F  2F
2 1
1  3  2 7  F  F 1  3  2 7  F  F 1  3  2 7 
  1  0 5  2  0 5 19  11
2  1 15 3 3  19  11 3 
     
 1  8  21 11  0  5  19 4  0 0 0  7 

É un sistema incompatible, pois chegouse á ecuación 0𝑥 + 0𝑦 + 0𝑧 = −7, o que é imposible.

Teorema de Rouché -Frobenius

Dado un sistema de ecuacións, a condición necesaria e suficiente para que o sistema sexa
compatible, é dicir, que teña solución; é que o rango da matriz de coeficientes coincida co rango da
matriz ampliada.

𝑟𝑎𝑛𝑔𝑜 𝐴 = 𝑟𝑎𝑛𝑔𝑜 𝐴 ∗ = 𝑛ú𝑚𝑒𝑟𝑜 𝑑𝑒 𝑖𝑛𝑐ó𝑔𝑛𝑖𝑡𝑎𝑠 ⇒ 𝑆𝑖𝑠𝑡𝑒𝑚𝑎 𝐶𝑜𝑚𝑝𝑎𝑡𝑖𝑏𝑙𝑒 𝐷𝑒𝑡𝑒𝑟𝑚𝑖𝑛𝑎𝑑𝑜

𝑟𝑎𝑛𝑔𝑜 𝐴 = 𝑟𝑎𝑛𝑔𝑜 𝐴 ∗ < 𝑛ú𝑚𝑒𝑟𝑜 𝑑𝑒 𝑖𝑛𝑐ó𝑔𝑛𝑖𝑡𝑎𝑠 ⇒ 𝑆𝑖𝑠𝑡𝑒𝑚𝑎 𝐶𝑜𝑚𝑝𝑎𝑡𝑖𝑏𝑙𝑒 𝐼𝑛𝑑𝑒𝑡𝑒𝑟𝑚𝑖𝑛𝑎𝑑𝑜

𝑟𝑎𝑛𝑔𝑜 𝐴 ≠ 𝑟𝑎𝑛𝑔𝑜 𝐴 ∗ ⇒ 𝑆𝑖𝑠𝑡𝑒𝑚𝑎 𝐼𝑛𝑐𝑜𝑚𝑝𝑎𝑡𝑖𝑏𝑙𝑒

4
 Mat. Aplic. CCSS II

Exercicios:
1.- Resolver os seguintes sistemas:

2𝑥 − 𝑦 + 𝑧 = 3 𝑥 − 2𝑦 + 𝑧 = −1 3𝑥 − 2𝑦 + 4𝑧 = 0
a) 3𝑥 + 2𝑦 − 𝑧 = 4 b) 2𝑥 + 𝑦 − 𝑧 = 6 c) −𝑥 + 5𝑦 − 𝑧 = 0
5𝑥 − 4𝑦 + 2𝑧 = 3 4𝑥 − 3𝑦 + 𝑧 = 8 𝑥 + 8𝑦 + 2𝑧 = 0

2.- Resolver aplicando o método de Gauss:

𝑥 + 𝑦+𝑧 = 0 𝑥+ 𝑦−𝑧 = 1 3𝑥 + 4𝑦 − 𝑧 = 3
a) 𝑥 + 3𝑦 + 2𝑧 = 0 b) 3𝑥 + 2𝑦 + 𝑧 = 1 c) 6𝑥 − 6𝑦 + 2𝑧 = −16
2𝑥 + 4𝑦 + 3𝑧 = 0 5𝑥 + 3𝑦 + 3𝑧 = 1 𝑥 − 𝑦 + 2𝑧 = −6

3.- Clasifica e resolve, se é posible, os seguintes sistemas:

𝑥 − 2𝑦 + 3𝑧 = −3 𝑥 − 2𝑦 + 𝑧 = 0 𝑥 + 𝑦 − 𝑧 = 10
a) 2𝑥 + 𝑦 = 2 b) 𝑥 + 𝑦 − 2𝑧 = −3 c) 𝑥 − 𝑦 + 𝑧 = 5
−𝑥 − 8𝑦 + 9𝑧 = 3 −2𝑥 + 5𝑦 − 𝑧 = 5 2𝑦 − 2𝑧 = 5

3𝑥 + 5𝑦 + 2𝑧 = 1
4.- Expresa en forma matricial e resolve utilizando a matriz inversa: 𝑥 − 𝑦−𝑧 = 0
2𝑥 + 3𝑦 + 4𝑧 = 2

1 1 1 𝑦 2
5.- Dado o sistema de ecuacións lineais 𝑥 2 + 0 1 = 3 , expresalo na forma
𝑧
1 1 0 2
matricial 𝐴𝑋 = 𝐵 e calcular a matriz inversa de A. Resolvelo.

6.- Consideramos as matrices:

𝑎 𝑎 1 𝑏 −𝑏 1 𝑐 −3 1
𝐴= 𝐵= 𝐶=
𝑎 0 0 3 0 0 𝑐 0 0
a) Calcular as matrices 𝐴 + 𝐵 𝑒 3𝐶 − 𝐵.
b) Expresar en forma matricial e resolver o sistema de ecuacións que se obtén ao igualar
𝐴 + 𝐵 = 3𝐶 − 𝐵.

5𝑥 2 3𝑧 2
1
7.- Sexan as matrices 𝐴 = 2𝑥 2 , 𝐵= , 𝐶= 𝑧 , 𝐷= 3 2
𝑦
𝑥 −2 2𝑧 −3 2
a) Calcula a matriz 𝐴 ∙ 𝐵 + 𝐶
b) Sabendo que 𝐴 ∙ 𝐵 + 𝐶 = 2𝐷, formula un sistema de ecuacións e atopa os valores de x, y, z.

8.- Unha tenda vendeu 225 memorias USB de tres modelos diferentes A, B, C, e ingresou un
total 10500 €. A memoria A custa 50 €, e os modelos B e C son, respectivamente, un 10% e un
40% máis baratos que o modelo A. A suma das unidades vendidas dos modelos B e C é a
metade das vendidas do modelo A. Calcula cantas unidades se venderon de cada modelo.

9.- Un barco transporta 400 vehículos (coches, camións e motos). Por cada 2 motos hai 5
camións. Os coches representan as 9/7 partes dos outros vehículos. Cantos vehículos de cada
tipo transporta o barco?
5
 Mat. Aplic. CCSS II

10.- a) Acha un número de tres cifras de xeito que a suma das centenas e as unidades co dobre
das decenas é 23; a diferenza entre o dobre das centenas e a suma das decenas mais as unidades
é 9 e a media das centenas e decenas mais o dobre das unidades é 15.
b) É posible atopar un número de tres cifras se cambiamos a terceira condición por “o triplo das
centenas mais as decenas é 25”?

11.- Unha panadería utiliza tres ingredientes A, B e C para elaborar tres tipos de torta.
A torta T1 faise con 1 unidade de A, 2 de B e 2 de C.
A torta T2 leva 4 unidades de A, 1 de B e 1 de C
E a T3, necesita 2 unidades de A, 1 de B e 2 de C.
Os prezos da venda ao público son 7,50 € a T1; 6,50 € a T2 e 7 € a T3.
Sabendo que o beneficio que se obtén coa venda de cada torta é de 2 €, calcula canto lle custa á
panadería cada unidade de A, B e C.

12.- Tres comerciantes invisten na compra de ordenadores dos modelos A, B e C da seguinte

forma:
O primeiro inviste 50000 € nos de tipo A, 25000 € nos de tipo B e 25000 € nos de tipo C.
O segundo dedica 12500 € aos de tipo A, 25000 € aos de tipo B e 12500 aos de tipo C.
E o terceiro, 10000 €, 10000 € e 20000 €, respectivamente, nos modelos A, B e C.
Despois de vendelos todos, a rendibilidade que obtén o primeiro é o 15%, o segundo o 12% e o
terceiro o 10%. Determina a rendibilidade de cada un dos modelos vendidos.

13.- Un cliente dun supermercado pagou un total de 156 euros por 24 litros de leite, 6 kg de
xamón e 12 litros de aceite de oliva. Propoña e resolva un sistema de ecuacións para calcular o
prezo unitario de cada artigo, sabendo que 1 litro de aceite costa o triplo ca un litro de leite, e un
quilo de xamón costa igual ca 4 litros de aceite máis 4 litros de leite.

14.- Un caixeiro automático contén 95 billetes de 10, 20 e 50 € e un total de 2000 €. Se o número de

billetes de 10 € é o dobre que o número de billetes de 20 €, calcula cantos billetes hai de cada tipo.

15.- Unha compañía ten tres camións (P, Q e R), nos que caben exactamente un certo número de
colectores de tres tipos (A, B e C), de acordo coa seguinte táboa:

A B C
P 5 3 4
Q 2 5 5
R 4 3 6

Se se teñen que transportar 45 colectores do tipo A, 44 do tipo B e 58 do tipo C, cantas viaxes

ten que facer cada camión se todas as viaxes as fan totalmente cheos?