0% found this document useful (0 votes)
289 views2,092 pages

NWT SH

Uploaded by

sammymulemba3
Copyright
© © All Rights Reserved
We take content rights seriously. If you suspect this is your content, claim it here.
Available Formats
Download as PDF, TXT or read online on Scribd
0% found this document useful (0 votes)
289 views2,092 pages

NWT SH

Uploaded by

sammymulemba3
Copyright
© © All Rights Reserved
We take content rights seriously. If you suspect this is your content, claim it here.
Available Formats
Download as PDF, TXT or read online on Scribd

BIBLE

NKUDIMUINU WA
BULONGOLODI BUPIABUPIA
Bible eu ngua


BIBLE
NKUDIMUINU WA
BULONGOLODI BUPIABUPIA

Mukudimuna bilondeshile Bible—Nkudimuinu wa bulongolodi bupiabupia


muakajilula mu 2013 wa mu Anglais

“Mona tshidi Mukalenge Mutambe Bunene Yehowa


[˘˙˘˝, YHWH ] wamba: ‘ . . . Monayi! Ndi mfuka diulu
dipiadipia ne buloba bupiabupia; ne malu a kale
kaakubavuila kabidi mu lungenyi, anyi
kubabanda kabidi ku muoyo to.’ ”
—Yeshaya 65:13, 17; tangila kabidi 2 Petelo 3:13.
 

˘ 2017 Miaba idibu bangatshile foto


WATCH TOWER BIBLE Dibeji dia 2047
AND TRACT SOCIETY Kuulu: Ne dianyisha dia
OF PENNSYLVANIA Tshibambalu tshia dilamina
200 Watchtower Drive mikanda Israel Museum,
Patterson, NY 12563-9205 Jerusalem
U.S.A. Kuinshi: Ne dianyisha dia
Ben-Zvi Institute; mukuatshi
BAPATUDI wa foto: Ardon Bar-Hama
WATCHTOWER BIBLE AND Dibeji dia 2049
TRACT SOCIETY OF NEW ˘ The Trustees of the
YORK, INC. Chester Beatty Library,
Wallkill, New York, U.S.A. Dublin


Dibeji dia 2051
Tshibambalu tshia dilamina
Mmupatula mujima anyi mikanda, foto ˘ The Israel
tshitupa mu miakulu mipite Museum, Jerusalem
pa 270. Bua kupeta miakulu Dibeji dia 2053
yonso, buela mu site wa ˘ The British Library Board
www.jw.org. (G.12161)
Bungi bua mikanda yonso Dibeji dia 2058
ya Bible—Nkudimuinu wa Ku dia bakaji:
bulongolodi bupiabupia Muangatshila mu mukanda
ikadibu bapatule: wa A Pre-Massoretic Biblical
250 000 000 Papyrus, wa Stanley A. Cook,
Mupatula mu 2024 M. A. ( 1903)


Dibeji dia 2059
Miangatshila mu The
Mukanda eu ki ngua Codex Alexandrinus in
kupana to. Mbawenze Reduced Photographic
bua mudimu wa pa buloba Facsimile, 1909
bujima wa dilongeshangana
Bible wa Bantemu ba
Yehowa.

Bible—Nkudimuinu wa
bulongolodi bupiabupia
New World Translation of the
Holy Scriptures
Tshiluba (nwt-SH)

Made in Japan
4-7-1 Nakashinden,
Ebina City, Kanagawa-Pref,
243-0496
Japan
240424
nwt-SH
Mua kumanya malu a mu
ˆ
Dıyi dia Nzambi
ˆ
Bible udi ne mukenji wa Nzambi, anyi d ıyi diende buetu tuetu lelu.
Udi utuleja tshitudi mua kuenza bua kuikala ne nsombelu mui-
mpe ne tshia kuenza bua Nzambi kutuanyisha. Udi kabidi wanda-
muna nkonko idi ilonda eyi:

1. Nzambi nnganyi? 12. Nditekemena kayi ditudi mua


kuikala nadi bua bafue?
2. Mmushindu kayi uudi mua
kumanya Nzambi? 13. Bible udi wamba tshinyi
bua mudimu?
3. Uvua mufunde Bible nnganyi?
14. Mmunyi muudi mua kulama
4. Bible udiku wakula malu a
bintu biudi nabi bimpe?
sianse ne bujalame anyi?
5. Mu Bible mudi mukenji kayi? 15. Mmunyi muudi mua kupeta
diakalenga?
6. Ntshinyi tshivua Bible mudia-
njile kuamba bua Masiya? 16. Mmunyi muudi mua kupita
bimpe ne kanyinganyinga?
7. Ntshinyi tshikavua Bible
muambe bua matuku etu aa? 17. Mmunyi mudi Bible mua
ˆ
kuambuluisha d ıku dienu?
8. Nzambi ke udi ukebesha ntatu
idi nayi bantu anyi? 18. Udi mua kuenza tshinyi bua
kusemena pabuipi ne Nzambi?
9. Bantu badi bakenga bua
tshinyi? 19. Mmalu kayi adi mu mikanda
ya mu Bible?
10. Ntshinyi tshidi Bible ulaya bua
matuku atshilualua? 20. Mmunyi mudi dibala dia Bible
mua kukuambuluisha?
11. Tshitu tshienzekela muntu
padiye ufua ntshinyi?

MUA KUPETA MVESE MU BIBLE


Bible mmuenza ne mikanda mikese 66. Mmukosolola mu bitupa bibidi: Mi-
fundu ya mu tshiena Ebelu ne mu tshiena Alama (“Dipungila Dikulukulu”) ne
Mifundu ya mu tshiena Greke (“Dipungila Dipiadipia”). Mukanda wonso wa
mu Bible mmukosolola mu nshapita ne mvese. Padibu bafila mukanda wa
ˆ
kubala, nomba wa kumpala udi ulua panyima pa dına dia mukanda udi uleja
nshapita, ne nomba udi ulonda anyi idi ilonda idi ileja mvese. Tshilejilu:
Genese 1:1 udi umvuija ne: Genese nshapita wa 1, mvese wa 1.

5
Lukonko lua 1

Nzambi nnganyi?

ˆ dia Yehowa, wewe nka-


“Bamanye ne: wewe, udi ne dına
yebe ke Mutambe Bunene pa mutu pa buloba bujima.”
Musambu 83:18 [Dibeji 972]

“Numanye ne: Yehowa udi Nzambi. Yeye ke uvua


mutuenze, ne tuetu tudi bantu bende.”
Musambu 100:3 [Dibeji 986]

ˆ dianyi; tshiena mfila


“Meme ndi Yehowa. Adi ndına
butumbi buanyi kudi muntu mukuabu, anyi kutumbishi-
bua kuanyi kudi mpingu misonga.”
Yeshaya 42:8 [Dibeji 1180]

ˆ dia Yehowa
“Muntu yonso udi ubila dına
neapandishibue.”
Lomo 10:13 [Dibeji 1807]

“Bulelela, nzubu yonso mmuibaka kudi muntu kampa-


nda, kadi uvua muibake bintu bionso nNzambi.”
Ebelu 3:4 [Dibeji 1909]

6
ˆ
“Bandishayi mesu enu mu diulu, numone. Udi mufuke
bintu ebi nnganyi? Nyeye udi upatula musumba wabi ku
ˆ diabi. Bua
bungi buabi; udi ubibikila bionso ku dına
ngulu yende ne bukole buende bua dikema, kakuena
nansha tshimue tshidi tshipangike.”
Yeshaya 40:26 [Dibeji 1176]
Lukonko 2

Mmushindu kayi uudi mua


kumanya Nzambi?

“Mukanda wa Mikenji eu kawumbuki mukana muebe to;


ˆ dia panshi panshi munya ne
udi ne bua kuwubala ne dıyi
butuku, bua utumikile ne muoyo mujima malu onso adi-
ˆ adi malu ebe neende bimpe,
bu bafundamu; bualu dıba
ˆ
ne dıba adi newenze malu ne meji.”
Yoshua 1:8 [Dibeji 374]

“Bakatungunuka ne kubala mukanda ne dıyiˆ dikole,


babala Mikenji ya Nzambi mulelela, bayumvuija bimpe
menemene ne bayijinguluila bantu; nunku bakambului-
sha bantu bua kumvua malu avuabu babala.”
Nehemiya 8:8 [Dibeji 801]

“Wa diakalenga mmuntu udi kayi wenda bilondeshile lu-


ngenyi lua bantu babi . . . , kadi disanka diende didi mu
mikenji ya Yehowa, ne udi ubala mikenji Yende ne dıyi ˆ
dia panshi panshi munya ne butuku. . . . Malu onso adi-
ye wenza neende bimpe.”
Musambu 1:1-3 [Dibeji 895]

“Filipo wakaya wenda unyema ku luseke lua ditempu,


kumumvuaye ubala mukanda wa muprofete Yeshaya ne
ˆ dikole, ke kumukonkaye ne: ‘Udi mumanye bushu-
dıyi
wa bualu buudi ubala abu anyi?’ Wakamba ne: ‘Bulelela,
mmunyi mundi mua kubumanya bikala muntu kayi
mundudike?’ ”
Bienzedi 8:30, 31 [Dibeji 1752]

8
“Bualu ngikadilu yende idi kayiyi imueneka idi imueneka
bimpe katshia buloba buafukibua, bualu badi bayijingu-
luila ku bintu bidi bifukibue, nansha kabidi bukole bue-
nde bua tshiendelele ne Bunzambi buende; ke bualu
kayi kabena ne tshia kudibingisha natshi nansha.”
Lomo 1:20 [Dibeji 1794]

“Elela malu aa meji; udifilaku ne muoyo webe mujima,


bua bantu bonso bamone patoke muudi uya kumpala.”
1 Timote 4:15 [Dibeji 1894]

“Tuelelanganayi kabidi meji bua kusakangana ku dinanga


ne ku bienzedi bimpe, katuyi tulekela kudisangisha kue-
tu pamue.”
Ebelu 10:24, 25 [Dibeji 1918]

“Bikala umue wa kunudi mupangile meji, atungunuke ne


kualomba kudi Nzambi, bualu yeye udi upesha bantu
bonso ne tshianza tshilekelela, kayi ubatobolola, ne
nebamupeshawu.”
Yakobo 1:5 [Dibeji 1925]

9
Lukonko 3

Uvua mufunde Bible


nnganyi?
ˆ onso a Yehowa.”
“Mose wakafunda meyi
Ekesode 24:4 [Dibeji 161]

“Danyele wakamona tshilota ne bikena kumona bia mu


mutu wende pavuaye mulale pa bulalu buende. Pashishe
wakafunda tshilota atshi; wakafunda muyuki wonso wa
malu au.”
Danyele 7:1 [Dibeji 1446]

ˆ dia Nzambi dinuvua bumvuile


“Panuvua bapete dıyi
ˆ dia bantu, kadi
kutudi, nuvua baditabe, ki mbu dıyi
ˆ
anu bu mudidi mu bulelela, bu dıyi dia Nzambi.”
1 Tesalonike 2:13 [Dibeji 1884]

ˆ dionso didi mu Mifundu ndifundisha kudi Nzambi


“Dıyi
ku bukole bua nyuma wende ne didi diambuluisha bua
kulongesha.”
2 Timote 3:16 [Dibeji 1901]

ˆ dia buprofete kadivua dilue ku disua dia muntu


“Dıyi
musangu nansha umue to, kadi bantu bakakula malu
a kudi Nzambi bu muvuabu benzeja kudi nyuma
muimpe.”
2 Petelo 1:21 [Dibeji 1939]

10
Lukonko 4

Bible udiku wakula malu a


sianse ne bujalame anyi?

“Udi ubalula luseke lua diulu lua ku nord mu tshibuashi-


buashi, ulembeleja buloba kabuyi bukudika ku tshintu.”
Yobo 26:7 [Dibeji 861]

“Tusulu tuonso tudi tudiela mu mbuu, kadi mbuu kena


uwula. Muaba udi tusulu tupueka, muaba au ke uditu
tupingana bua kupueka kabidi.”
Muambi 1:7 [Dibeji 1087]

“Kudi Yeye udi muso-


mbele pa mutu pa
tshijengu tshia
buloba.”
Yeshaya 40:22
[Dibeji 1176]
Lukonko 5

Mu Bible mudi
mukenji kayi?

“Nenteke lukuna pankatshi pebe ne mukaji, ne pankatshi


pa muanebe ne muanende. Yeye neazaze mutu webe,
ne wewe neumutape ku tshikankanyi.”
Genese 3:15 [Dibeji 47]

“Ku diambuluisha dia muanebe, bisamba bionso bia


pa buloba nebipete dibenesha buabi biobi, bualu udi
ˆ dianyi.”
mumvue dıyi
Genese 22:18 [Dibeji 72]

“Bukalenge buebe bulue. Disua diebe dienzeke kabidi


pa buloba muomumue ne mu diulu.”
Matayi 6:10 [Dibeji 1557]

“Ku luende luseke, Nzambi udi ufila ditalala neazaze


Satana muinshi mua makasa enu mu katupa kıpi ˆ emu.”
Lomo 16:20 [Dibeji 1815]

ˆ adi
“Patekibua bintu bionso ku bukokeshi buende, dıba
Muana muine neaditeke pende ku bukokeshi bua Yeye
uvua muteke bintu bionso ku bukokeshi buende, bua
Nzambi ikale bintu bionso kudi muntu yonso.”
1 Kolinto 15:28 [Dibeji 1836]

12
“Mpindieu milayi, bavua bayilaye Abalahama ne muane-
nde . . . , udi muikale Kristo. Bualu bukuabu, binuikala
bantu ba Kristo, nudi bulelela bana ba Abalahama.”
Galatiya 3:16, 29 [Dibeji 1858, 1859]

“Bukalenge bua ba pa buloba mbulue Bukalenge bua Mu-


kalenge wetu ne bua Kristo wende, ne yeye neakokeshe
bu mukalenge kashidi ne tshiendelele.”
Buakabuluibua 11:15 [Dibeji 1965]

“Nunku, dragon munene wakedibua panshi, nyoka wa ku


tshibangidilu, udibu babikila ne: Diabolo ne Satana, udi
upambuisha ba pa buloba bonso; wakedibua panshi pa
buloba, ne banjelu bende bakedibua nende panshi.”
Buakabuluibua 12:9 [Dibeji 1966]

“Wakakuata dragon, nyoka wa ku tshibangidilu, udi Dia-


bolo ne Satana, ne wakamusuika bua bidimu tshinunu.”
Buakabuluibua 20:2 [Dibeji 1976]

13
Lukonko 6

Ntshinyi tshivua Bible


mudianjile kuamba
bua Masiya?
MULAYI DIKUMBANA DIAWU

“Wewe, Beteleheme Efela- “Yezu mumane kuledibua


ta, . . . kuudi nekupatuke mu Beteleheme wa mu
bua bualu buanyi muntu Yudaya mu matuku a mu-
wikala mfumu mu Isa- kalenge Helode, monayi!
lele.” bena lubuku lua mitoto
Mika 5:2 [Dibeji 1504] ba ku Est bakalua ku Ye-
lushalema.”
Matayi 2:1 [Dibeji 1550]

“Badi babanyangana bila- “Kadi pavua basalayi ba-


mba bianyi, ne badi popele Yezu ku mutshi,
belela bilamba bianyi bakangata bilamba bie-
nshobo.” nde bia pa mutu, kubia-
Musambu 22:18 [Dibeji 912]
banya mu bitupa bina-
yi . . . Kadi tshilamba
tshia muinshi atshi ka-
tshivua ne mutelu to,
tshivua tshiluka kubangi-
la kuulu too ne kuinshi.
Nunku bakambilangana
ne: ‘Katutshipandi to,
kadi tuelayi nshobo bua
kumanya wikala muena-
tshi.’ ”
Yone 19:23, 24 [Dibeji 1730]

14
MULAYI DIKUMBANA DIAWU

“Udi ulama mifuba yende “Pakaluabu kudi Yezu, ba-


yonso; kakuena umue wa kamona ne: ukavua mu-
kudiyi udibu batshibule.” fue, nanku kabakatshibu-
Musambu 34:20 [Dibeji 923] la mikolo yende to.”
Yone 19:33 [Dibeji 1731]

“Bakamutubula bua dishi- “Umue wa ku basalayi wa-


pa dietu dia mikenji.” kamutua difuma mu lu-
Yeshaya 53:5 [Dibeji 1200] badi, diakamue mashi ne
ˆ biakapatuka.”
mayi
Yone 19:34 [Dibeji 1731]

“Bakafuta difutu dianyi: “Pashishe umue wa ku


bitupa bia arjan 30.” bapostolo 12, uvuabu ba-
ˆ bikila ne: Yudasa Isaka-
Zekaya 11:12, 13
[Dibeji 1537, 1538] liote, wakaya kudi ba-
mfumu ba bakuidi,
kubambilaye ne: ‘Nenu-
mpeshe tshinyi meme
mumufile kunudi?’ Baka-
mba bua kumupesha
bitupa bia arjan 30.”
Matayi 26:14, 15; 27:5
[Dibeji 1593, 1596]

15
Lukonko lua 7

Ntshinyi tshikavua Bible


muambe bua matuku etu aa?

“Tshisamba netshiluishe tshisamba tshikuabu, bukalenge


nebuluishe bukalenge bukuabu . . . Malu onso aa adi
ntuadijilu wa tunyinganyinga.”
Matayi 24:7, 8 [Dibeji 1589]

“Baprofete ba dishima ba bungi nebajuke, nebapambui-


she bantu ba bungi; ne bua divulangana dia dishipa dia
mikenji, dinanga dia ba bungi nedikepele.”
Matayi 24:11, 12 [Dibeji 1589]

“Panudi numvua bakula bua mvita ne ngumu ya mvita,


kanupampakanyi to; malu aa adi ne bua kuenzeka, kadi
nshikidilu ki mmuanji kulua to.”
ˆ
Mako 13:7 [Dibeji 1626]

“Buloba nebukanke bikole, ne biyole bia nzala ne bipupu


bia masama nebienzeke ku muaba ne ku muaba; nekui-
ˆ
kale malu adi akuatshisha buowa ne bimanyinu binene
mu diulu.”
Luka 21:11 [Dibeji 1684]

16
“Mu matuku a ku nshikidilu
nekuikale bikondo bia malu
makole bidi bikole mua kupi-
ta nabi. Bualu bantu nebikale
badinangi, banangi ba maku-
ta, bena diambu, badibandi-
shi, bapendi ba Nzambi, ka-
bayi batumikila baledi babu,
kabayi ne dianyisha, kabayi
ne lulamatu, kabayi banange
bana babu, kabayi ne lunge-
nyi lua kumvuangana, bashi-
minyinyanganyi ba malu, ka-
bayi badikanda, bena luonji,
kabayi banange malu mimpe,
batungidianganyi, bena mutu
mukole, badiuwuja ne luta-
mbishi, banangi ba masanka
pamutu pa kuikala banangi
ba Nzambi, bikale ne tshi-
muenekelu tshia dilamata
Nzambi kadi bienzedi
biabu kabiyi bileja bu-
kole bua dimulama-
ta edi.”

2 Timote 3:1-5
[Dibeji 1900]

17
Lukonko lua 8

Nzambi ke udi ukebesha


ntatu idi nayi bantu anyi?

“Kabiena mua kuenzeka bua Nzambi mulelela kuenza


malu mabi to, bua Wa Bukole Buonso kuenza bibi
nansha!”
Yobo 34:10 [Dibeji 873]

“Padi muntu mu diteta kambi ne: ‘Badi banteta kudi


Nzambi.’ Bualu Nzambi kena mua kutetshibua ne malu
mabi ne yeye muine kena uteta muntu nansha umue
nanku to.”
Yakobo 1:13 [Dibeji 1926]

‘Numupuile ntatu yenu yonso, bualu yeye udi


unutabalela.’
1 Petelo 5:7 [Dibeji 1937]

“Yehowa kena ne lujoko pa bidi bitangila mulayi wende,


bu mudi bamue bantu bamona bobu lujoko to, kadi udi
nenu lutulu, bualu ki mmusue bua muntu nansha umue
abutudibue, kadi mmusue bua bonso bafike ku dinyi-
ngalala bua mpekatu yabu.”
2 Petelo 3:9 [Dibeji 1941]

18
Lukonko lua 9

Bantu badi bakenga


bua tshinyi?

“Bena lubilu lukole kabatu misangu yonso bapatuka ba


kumpala, anyi bena bukole batshimuna mvita to, anyi
bena meji kabatu ne biakudia misangu yonso to, anyi
bena lungenyi kabatu ne biuma misangu yonso to, peshi
badi ne dimanya kabatu misangu yonso bapeta diakale-
nga to, bualu tshikondo ne malu adi kaayi matekemena
bidi bibafikila buonso buabu.”
Muambi 9:11 [Dibeji 1097]

“Bu muvua mpekatu mubuele mu ba pa buloba kupitshila


kudi muntu umue, ne lufu lubuele bua mpekatu, ne mu-
shindu eu lufu lutampakane kudi bantu bonso bua mu-
vuabu bonso benze mpekatu. . .”
Lomo 5:12 [Dibeji 1799]

“Bua bualu ebu Muana wa Nzambi wakamueneshibua,


bua kubutula midimu ya Diabolo.”
1 Yone 3:8 [Dibeji 1945]

“Ba pa buloba bonso badi ku bukokeshi bua mubi.”


1 Yone 5:19 [Dibeji 1948]

19
Lukonko lua 10

Ntshinyi tshidi Bible ulaya


bua matuku atshilualua?

“Bantu bakane nebapiane buloba, nebasombapu


bua kashidi.”
Musambu 37:29 [Dibeji 927]

“Buloba budi bushalaku kashidi.”


Muambi 1:4 [Dibeji 1087]

“Neamine lufu kashidi, ne Mukalenge Mutambe Bunene


ˆ
Yehowa neakupule binsonji ku mesu kua bantu bonso.”
Yeshaya 25:8 [Dibeji 1150]

“Mu tshikondo atshi mesuˆ a bampofu neatabale, ne ma-


tshi a bampudi matshi neajikuke. Mu tshikondo atshi
mulema neatumpike bu ngulungu, ne ludimi lua kama-
ˆ neapatuke mu
ma neluele mbila ya disanka. Bualu mayi
ˆ
tshipela, ne tusulu tua mayi mu mpata wa tshipela.”
Yeshaya 35:5, 6 [Dibeji 1167]

ˆ kuabu, ne
“Yeye neakupule tshinsonji tshionso ku mesu
lufu kaluakuikalaku kabidi, nansha madilu, nansha mbi-
la ya miadi, nansha bintu bidi bisama kabiakuikalaku
kabidi. Malu a kale mmajimine.”
Buakabuluibua 21:4 [Dibeji 1977]

20
“Nebase nzubu ne nebasombe-
lamu, ne nebadime madimi a tu-
muma tua mvinyo ne nebadie tu-
muma tuawu. Kabakuibaka bua
muntu mukuabu asombelamu, ne
kabakukuna bintu bua bantu ba-
kuabu babidie. Bualu matuku a
bantu banyi neikale bu matuku a
mutshi, ne basungula banyi neba-
sanke bikole menemene bua mu-
dimu wa bianza biabu.”
Yeshaya 65:21, 22 [Dibeji 1219]
Lukonko lua 11

Tshitu tshienzekela muntu


padiye ufua ntshinyi?

“Mupuya wende udi upatuka, yeye udi upingana ku bulo-


ba; mu dituku dine adi, meji adiye wela adi ajimina.”
Musambu 146:4 [Dibeji 1030]

“Badi ne muoyo mbamanye ne: nebafue, kadi bafue ki


mbamanye bualu nansha bumue . . . Tshionso tshidi
tshianza tshiebe tshipeta bua kuenza, utshienze ne bu-
kole buebe buonso, bualu kakuena mudimu anyi kulo-
ngolola kua malu anyi dimanya peshi meji mu Lukita
muudi uya.”
Muambi 9:5, 10 [Dibeji 1097]

“[Yezu] wakamba kabidi ne: ‘Mulunda wetu Lazalo mmu-


lale, kadi ndi nyaku bua kumubisha.’ Kadi Yezu uvua
muakule bua lufu luende. Kadi bobu bavua bele meji ne:
uvua wakula bua dilala tulu bua kuikisha. Nunku Yezu
wakabambila patoke ne: ‘Lazalo mmufue.’ ”
Yone 11:11, 13, 14 [Dibeji 1715]

22
Lukonko lua 12

Nditekemena kayi ditudi mua


kuikala nadi bua bafue?
ˆ didi dilua diumvua
“Kanukemi bua bualu ebu, bualu dıba
ˆ diende
bantu bonso badi mu nkita ya tshivulukilu dıyi
ne nebapatuke.”
Yone 5:28, 29 [Dibeji 1703]

“Nekuikale dibishibua dia bantu ku lufu, dia bakane ne


dia badi kabayi bakane.”
Bienzedi 24:15 [Dibeji 1783]

“Ngakamona bafue, banene ne bakese, bimane kumpala


kua nkuasa wa bukalenge, ne bakabulula mivungu. Kadi
bakabulula muvungu mukuabu; mmuvungu wa muoyo.
Bafue bakalumbuluishibua bilondeshile malu avua ma-
funda mu mivungu eyi bilondeshile bienzedi biabu.
Mbuu wakapatula bafue bavua munda muende, ne lufu
ne Lukita biakapatula bafue bavua munda muabi, baka-
balumbuluisha muntu ne muntu bilondeshile bienzedi
biende.”
Buakabuluibua 20:12, 13 [Dibeji 1976]

23
Lukonko lua 13

Bible udi wamba tshinyi


bua mudimu?

“Udiku mumone muntu udi mupiluke mu mudimu wende


anyi? Yeye neimane kumpala kua bakalenge; kakuimana
kumpala kua bantu tshianana to.”
Nsumuinu 22:29 [Dibeji 1070]

“Muntu udi wiba kibi kabidi to; kadi enze mudimu biko-
le, wenza mudimu muimpe ne bianza biende, bua amo-
ne mua kuikala ne tshintu tshia kuabanyina muntu udi
ukengela bintu.”
Efeso 4:28 [Dibeji 1868]

“Muntu yonso adie,


anue ne apetele disa-
nka mu mudimu we-
nde wonso mukole.
Ndipa dia kudi
Nzambi.”
Muambi 3:13 [Dibeji 1090]

24
Lukonko lua 14

Mmunyi muudi mua kulama


bintu biudi nabi bimpe?

“Muntu udi munange kupitshisha bikondo bimpe


neabuele mu bupele; muntu udi munange mvinyo
ne mafuta kakulua mubanji to.”
Nsumuinu 21:17 [Dibeji 1068]

“Musombi wa bintu mmupika wa musombeshanganyi.”


Nsumuinu 22:7 [Dibeji 1069]

“Nnganyi wa kunudi udi musue kuibaka tshibumba kayi


wanji kusomba, ubadika bungi bua makuta adiye ne bua
kutula bua kumona ni udi ne bintu bikumbane bua ku-
tshijikija? Tshianana, udi mua kuibaka tshishimikidi
tshiatshi, kadi kayi ukokesha bua kutshijikija, bantu bo-
nso badi batangila nebatuadije kumuseka, bamba ne:
‘Muntu eu wakatuadija kuibaka kadi kavua mukokeshe
bua kujikija.’ ”
Luka 14:28-30 [Dibeji 1671]

“Pakukutabu, wakambila bayidi bende ne: ‘Sangishayi bi-


pese bidi bishale, bua tshintu nansha tshimue katshiji-
minyi to.’ ”
Yone 6:12 [Dibeji 1704]

25
Lukonko lua 15

Mmunyi muudi mua


kupeta diakalenga?

“Kudia bisekiseki muaba udi dinanga nkuimpe kupita ku-


dia ngombe wa manyi muaba udi lukinu.”
Nsumuinu 15:17 [Dibeji 1058]

“Meme, Yehowa, ndi Nzambi webe, yeye udi ukulongesha


bua diakalenga diebe, yeye udi ukulombola mu njila
uudi ne bua kuendela.”
Yeshaya 48:17 [Dibeji 1192]

“Badi bamanye ne: badi dijinga ne malu a mu nyuma


mba diakalenga, bualu Bukalenge bua mu diulu
mbuabu.”
Matayi 5:3 [Dibeji 1554]

“Udi ne bua kunanga mukuebe bu muudi mudinange.”


Matayi 22:39 [Dibeji 1586]

“Anu bu munutu basue bua bantu banuenzele malu,


nubenzele pabu mushindu wa muomumue.”
Luka 6:31 [Dibeji 1650]

ˆ dia Nzambi ne badilama


“Bantu badi bateleja dıyi
ke ba diakalenga!”
Luka 11:28 [Dibeji 1663]

26
“Padi muntu ne bintu bia bungi, muoyo wende kawena
ufumina ku bintu bidiye nabi to.”
Luka 12:15 [Dibeji 1666]

“Nunku bu mutudi ne biakudia ne bilamba, tusanke ne


bintu ebi.”
1 Timote 6:8 [Dibeji 1896]

“Disanka dia ku-


fila ndipite dia
kuangata.”
Bienzedi 20:35
[Dibeji 1776]

27
Lukonko lua 16

Mmunyi muudi mua kupita


bimpe ne kanyinganyinga?

“Upuila Yehowa bujitu buebe, ne yeye neakuambuluishe.


Yeye kakuitaba bua muntu muakane adishinde nansha
kakese.”
Musambu 55:22 [Dibeji 943]

“Malu adi bantu badi benza mudimu ne muoyo mujima


balongolola adi bushuwa afika ku dikumbana, kadi
bantu bonso badi balubakana mbatangile bushuwa
ku bupele.”
Nsumuinu 21:5 [Dibeji 1067]

“Kutshinyi to, bualu ndi nebe. Kupampakanyi to, bualu


ndi Nzambi webe. Nenkukoleshe, eyowa, nenkuambu-
luishe, nenkukuate bushuwa ne tshianza tshianyi tshia
balume tshia buakane.”
Yeshaya 41:10 [Dibeji 1177]

“Nnganyi wa kunudi udi mua kusakidila nkubita umue ku


bule bua muoyo wende padiye uditatshisha?”
Matayi 6:27 [Dibeji 1558]

“Nanku, kanuditatshishi bua dituku didi dilonda nansha,


bualu dituku didi dilonda nedikale ne yadi ntatu. Dituku
ne dituku didi ne yadi ntatu idi midikumbanyine.”
Matayi 6:34 [Dibeji 1558]

28
“Nukebe mua kumanya malu adi ne mushinga wa bungi.”
Filipoyi 1:10 [Dibeji 1871]

“Kanusamishi mutu bua tshintu nansha tshimue, kadi mu


malu onso, ku diambuluisha dia disambila ne disengele-
la pamue ne disakidila, numanyishe Nzambi milombu
yenu; ne ditalala dia Nzambi didi dipite dijingulula dio-
nso dia malu nedilame mioyo yenu ne bieledi bienu bia
meji ku butuangaji bua Kristo Yezu.”
Filipoyi 4:6, 7 [Dibeji 1876]

29
Lukonko lua 17

Mmunyi mudi Bible mua


ˆ
kuambuluisha d ıku dienu?

BALUME/BATATU

“Mu mushindu wa muomumue balume badi ne bua kuna-


nga bakaji babu bu mibidi yabu bobu bine. Muntu udi
munange mukajende mmudinange yeye muine, bualu
kakuena muntu ukadiku mukine mubidi wende, kadi udi
uwudisha, uwunanga . . . Yonso wa kunudi udi ne bua
kunanga mukajende bu mudiye mudinange.”
Efeso 5:28, 29, 33 [Dibeji 1869]

“Nuenu batatu, kanuikadi nufiikisha bana benu munda,


kadi tungunukayi ne kubakolesha ne mibelu ne didimui-
ja bia Yehowa.”
Efeso 6:4 [Dibeji 1869]

BAKAJI

“Mukaji . . . udi ne bua kuikala ne kanemu kakole kudi


bayende.”
Efeso 5:33 [Dibeji 1869]

“Nuenu bakaji, kokelayi babayenu, anu bu mudibi


bikumbane mu Mukalenge.”
Kolosayi 3:18 [Dibeji 1881]

30
BANA

“Nuenu bana, tumikilayi baledi benu mu buobumue ne


Mukalenge, bualu kuenza nunku nkuakane. ‘Nemeka ta-
ˆ dia kumpala didi ne mulayi:
tuebe ne mamuebe’ ke dıyi
‘Bua malu ebe ende bimpe ne bua ulale matuku a bungi
pa buloba.’ ”
Efeso 6:1-3 [Dibeji 1869]

“Nuenu bana, tumikilayi baledi benu mu malu onso, bua-


lu kuenza nunku kudi kusankisha Mukalenge.”
Kolosayi 3:20 [Dibeji 1881]

31
Lukonko lua 18

Udi mua kuenza tshinyi


bua kusemena pabuipi
ne Nzambi?

“Wewe Muteleji wa disambila, bantu ba mishindu yonso


nebalue kuudi.”
Musambu 65:2 [Dibeji 950]

“Eyemena Yehowa ne muoyo webe wonso, kueyemenyi


dijingulula diebe dia malu. Umumanye mu njila yebe
yonso, ne yeye nealulamije njila yebe.”
Nsumuinu 3:5, 6 [Dibeji 1039]

“Bualu ebu budi bumvuija muoyo wa tshiendelele: bende


bakumanya wewe, Nzambi umuepele mulelela, ne yeye
uuvua mutume, Yezu Kristo.”
Yone 17:3 [Dibeji 1726]

“Mu bulelela, [Nzambi kena] kule ne yonso wa kutudi.”


Bienzedi 17:27 [Dibeji 1770]

“Ndi ntungunuka ne kusambila bua bualu ebu: bua di-


nanga dienu ditungunuke ne kuvulangana kabidi bikole
menemene pamue ne dimanya dijalame ne dijingulula
dionso dia malu.”
Filipoyi 1:9 [Dibeji 1871]

32
“Bikala umue wa kunudi mupangile meji, atungunuke ne
kualomba kudi Nzambi, bualu yeye udi upesha bantu
bonso ne tshianza tshilekelela, kayi ubatobolola, ne
nebamupeshawu.”
Yakobo 1:5 [Dibeji 1925]

“Semenayi pabuipi ne Nzambi ne yeye neasemene pabui-


pi nenu. Tokeshayi bianza bienu, nuenu benji ba mpeka-
tu, ne lengejayi mioyo yenu, nuenu bena mioyo ibidi.”
Yakobo 4:8 [Dibeji 1929]

“Mona tshidi dinanga dia Nzambi diumvuija: bua tutu-


mikile mikenji yende; pabi mikenji yende kayena ne
bujitu.”
1 Yone 5:3 [Dibeji 1947]

33
Lukonko lua 19

Mmalu kayi adi mu


mikanda ya mu Bible?

MIFUNDU YA MU TSHIENA EBELU (“DIPUNGILA DIKULUKULU”)

PANTATEKE (MIKANDA 5):


Genese, Ekesode, Lewitiki, Nomba, Dutelonome
Idi yakula bua ntuadijilu wa bufuki too ne ku dienza dia
tshisamba tshia Isalele wa kale

MIKANDA YA MIYUKI (MIKANDA 12):


Yoshua, Balumbuluishi, Luta
Idi yakula bua dibuela dia bena Isalele mu Buloba Bulaya ne
malu makuabu avua menzeke pashishe
1 ne 2 Samuele, 1 ne 2 Bakalenge, 1 ne 2 Kulondolola
Idi yakula bua malu a tshisamba tshia Isalele too ne ku
dibutuka dia Yelushalema
ˆ
Ezela, Nehemiya, Esete
Idi yakula bua malu a bena Yuda panyima pa difuma diabu mu
Babilona muvuabu babakuate

MIKANDA YA TUSALA (MIKANDA 5):


Yobo, Misambu, Nsumuinu, Muambi, Musambu wa Solomo
ˆ
Mikanda idi ne meyi a meji ne misambu

MIKANDA YA BAPROFETE (MIKANDA 17):


Yeshaya, Yelemiya, Muadi, Yehezekele, Danyele, Hoshea,
Yoele, Amosa, Obadaya, Yona, Mika, Nahuma, Habakuka,
ˆ
Sefanya, Hagai, Zekaya, Malaki
ˆ
Meyi a buprofete anyi milayi idi itangila bantu ba Nzambi

34
MIFUNDU YA TSHIENA GREKE YA BUENA KRISTO
(“DIPUNGILA DIPIADIPIA”)

EVANJELIYO INAYI (MIKANDA 4):


ˆ
Matayi, Mako, Luka, Yone
Idi yakula bua nsombelu wa Yezu ne mudimu wende

BIENZEDI BIA BAPOSTOLO (MUKANDA 1):


Udi wakula bua ntuadijilu wa tshisumbu tshia bena Kristo ne
bua mudimu wa bumisionere

MIKANDA MITUMINANGANA (MIKANDA 21):


Lomo, 1 ne 2 Kolinto, Galatiya,
Efeso, Filipoyi, Kolosayi, 1 ne 2 Tesalonike
Mikanda mitumina bisumbu bishilashilangane bia bena Kristo
1 ne 2 Timote, Tito, Filemona
Mikanda mitumina bena Kristo basunguluke
Ebelu, Yakobo, 1 ne 2 Petelo,
1, 2 ne 3 Yone, Yuda
Mikanda mitumina bena Kristo bonso

BUAKABULUIBUA (MUKANDA 1):


Mulongolongo wa bikena kumona bia buprofete bivuabu baleje
mupostolo Yone

35
Lukonko lua 20

Mmunyi mudi dibala dia


Bible mua kukuambuluisha?

ANDAMUNA NKONKO EYI PAUDI UBALA BIBLE WEBE:

Bualu ebu budi bundongesha tshinyi pa bidi


bitangila Yehowa Nzambi?
Mmunyi mudi tshitupa etshi tshipetangana
ne mukenji wa mu Bible?
Mmunyi mundi mua kutumikila malu aa mu
nsombelu wanyi?
Mmunyi mundi mua kuambuluisha bakuabu
ne mvese eyi?

ˆ diebe didi muendu


“Dıyi
bua dikasa dianyi, ne didi
butoke mu njila wanyi.”
Musambu 119:105
[Dibeji 1011]
ˆ
M EYI A MBANGILU
Bible wa Tshijila mmukenji mufunda wa Nzambi mututumina tuetu bonso.
Tudi ne bua kumulonga bua kufika ku dimanya Muenaye. (Yone 17:3; 2 Ti-
mote 3:16) Munda muende, Yehowa Nzambi udi usokololamu malu adiye
mulongoluele bantu ne buloba budibu basombele.—Genese 3:15; Buaka-
buluibua 21:3, 4.
Kakuena mukanda mukuabu udi ushintulula nsombelu ya bantu bu eu to.
Bible udi utusaka bua kuleja ngikadilu ya Yehowa bu mudi: dinanga, luse
ne diditeka pa muaba wa bakuabu. Udi ufila ditekemena, wambuluisha
bantu bua kunanukila nansha mu dikenga ditambe bukole. Udi utungunu-
ka ne kuela patoke malu a pa buloba ebu adi kaayi umvuangana ne disua
dipuangane dia Nzambi.—Musambu 119:105; Ebelu 4:12; 1 Yone 2:15-17.
Ku ntuadijilu, bavua bafunde Bible mu tshiena Ebelu, mu tshiena Alama
ne mu tshiena Greke, kadi mpindieu mbakudimune Bible, mujima anyi
tshitupa, mu miakulu mipite pa 3 000. Mmukanda udibu batambe kuku-
dimuna ne kuabanya kupita mikuabu yonso. Ke tshituvua ne bua kuteke-
ˆ
mena bua mukanda wa nunku. Meyi a buprofete a mu Bible adi amba ne:
“Nebayishe lumu luimpe elu lua Bukalenge [mukenji munene udi mu Bi-
ble] pa buloba bujima budi bantu basombele bua luikale bujadiki kudi bi-
samba bionso, ne pashishe, nshikidilu nealue.”—Matayi 24:14.
Bu mutudi bamanye mushinga udi nawu mukenji wa mu Bible, tshipatshi-
la tshietu ntshia kupatula nkudimuinu udi mulamate ku mifundu ya ntua-
dijilu, udi umvuika bimpe ne mupepele bua kumubala. Bisakidila ebi: “Mi-
kenji ya mua kukudimuna Bible,” “Malu adi atangila Bible eu,” ne “Muvua
Bible mufike kutudi” bidi biumvuija mikenji ya dikudimuna ivuabu balo-
nde, kabidi ne amue mumvuija a malu a pa buawu adi mu Bible eu.
Bantu badi banange Yehowa Nzambi ne bamutendelela badi dijinga ne
ˆ
nkudimuinu wa Dıyi dia Nzambi udi mujalame ne umvuika bimpe. ( 1 Ti-
mote 2:4) Bua bualu abu, tudi bapatule Bible eu mu Tshiluba, mu diu-
mvuangana ne tshipatshila tshietu tshia kukudimuna Bible—Nkudimuinu
wa bulongolodi bupiabupia mu miakulu ya bungi. Tudi batekemene ne
tudi tusambila buebe wewe, mubadi musuibue, ne: mukanda eu wa Mifu-
ndu Minsantu ukuambuluishe paudi udienzeja bua ‘kukeba Nzambi ne ku-
mupeta bushuwa.’—Bienzedi 17:27.
Komite wa dikudimuna Bible wa nkudimuinu wa bulongolodi bupiabupia
Ngondo wa 8/2013

39
ˆ
MENA A MIKANDA NE DILONDANGANA DIAYI

M I F U N D U YA M U T S H I E N A E B E L U N E M U T S H I E N A A L A M A

MUKANDA TSHIKEPESHILU DIBEJI MUKANDA TSHIKEPESHILU DIBEJI


Genese Gen 41 Muambi Mbi 1086
Ekesode Eks 123 Musambu wa Solomo Mso 1100
Lewitiki Lew 192 Yeshaya Yes 1111
Nomba Nom 244 Yelemiya Yel 1222
Dutelonome Dut 314 Muadi Mdi 1329
Yoshua Yos 372 Yehezekele Yhz 1341
Balumbuluishi Bal 411 Danyele Dan 1431
Luta Lut 452
Hoshea Hos 1458
1 Samuele 1Sm 457
Yoele Yoe 1474
2 Samuele 2Sm 512
Amosa Amo 1480
1 Bakalenge 1Bk 559
Obadaya Ob 1492
2 Bakalenge 2Bk 614
1 Kulondolola 1Ku 666 Yona Yna 1495
2 Kulondolola 2Ku 714 Mika Mik 1498
Ezela Ezl 773 Nahuma Nah 1508
Nehemiya Neh 789 Habakuka Hab 1512
ˆ Sefanya Sef 1517
Esete Est 813
Yobo Yob 826 Hagai Hag 1523
ˆ
Misambu Mis 886 Zekaya Zek 1526
Nsumuinu Nsu 1033 Malaki Mal 1541

M I F U N D U YA M U T S H I E N A G R E K E YA B U E N A K R I S T O

MUKANDA TSHIKEPESHILU DIBEJI MUKANDA TSHIKEPESHILU DIBEJI


Matayi Mat 1547 1 Timote 1Tm 1890
ˆ ˆ 2 Timote 2Tm 1897
Mako Mak 1600
Luka Luk 1634 Tito Tit 1902
Yone Yne 1693 Filemona Flm 1905
Bienzedi Bz 1735 Ebelu Eb 1906
Lomo Lom 1792 Yakobo Yak 1925
1 Kolinto 1Ko 1815 1 Petelo 1Pt 1931
2 Kolinto 2Ko 1839 2 Petelo 2Pt 1938
Galatiya Gal 1854 1 Yone 1Yn 1942
Efeso Ef 1863 2 Yone 2Yn 1948
Filipoyi Flp 1871 3 Yone 3Yn 1949
Kolosayi Kls 1877 Yuda Yuda 1950
1 Tesalonike 1Ts 1882 Buakabuluibua Bua 1952
2 Tesalonike 2Ts 1887

Mikanda ya mu Bible 1980 Tshisakidila tshia A 2037


Tshikebelu tshia miaku ya mu Bible 1982 Tshisakidila tshia B 2085
Diumvuija dia miaku ya mu Bible 2010

40
GENESE
MALU ADI M U M U K AN DA E U

1 Difuka dia diulu ne buloba (1, 2) 7 Dibuela mu buatu (1-10)


Matuku 6 a dilongolola buloba (3-31) Mvula wa kabutu wa buloba
Dituku dia 1: butoke; munya ne bujima (11-24)
butuku (3-5) ˆ
8 Mayi a mvula wa bungi adi apueka (1-14)
Dituku 2: tshibuashibuashi (6-8) Badi batuma nyunyi wa nkutshi
Dituku 3: buloba bume ne mitshi ne pambelu (8-12)
bisonsa (9-13) Dipatuka mu buatu (15-19)
Dituku 4: bintu bia muulu bidi Dilaya dia Nzambi bua buloba (20-22)
bitokesha (14-19)
9 Malu a kulonda bua bukua bantu
Dituku 5: mishipa ne nyunyi (20-23) buonso (1-7)
Dituku 6: nyama ya pa buloba ne Mukenji wa mashi (4-6)
bantu (24-31) Tshipungidi tshia Muanza
2 Nzambi udi wikisha dituku dia 7 (1-3) nkongolo (8-17)
Yehowa Nzambi, Muenji wa diulu ne Milayi ya buprofete bua ndelanganyi ya
buloba (4) Noa (18-29)
Mulume ne mukaji mu budimi bua ˆ
10 Mena a bisamba (1-32)
Edene (5-25) Ndelanganyi ya Yafete (2-5)
Badi benza muntu ne lupuishi (7) Ndelanganyi ya Hama (6-20)
Badi bakandika mutshi wa Nimeloda udi uluisha Yehowa (8-12)
dimanya (15-17) Ndelanganyi ya Shema (21-31)
Difuka dia mukaji (18-25)
11 Tshibumba tshia Babela (1-4)
3 Kuakafumina mpekatu wa muntu (1-13) Yehowa udi ukondakaja muakulu (5-9)
Dishima dia kumpala (4, 5) Kumbukila ku Shema too ne ku
Yehowa udi ukosa tshilumbu tshia Abalama (10-32)
bantomboji (14-24) ˆ
Dıku dia Tela (27)
Badi badianjila kumanyisha bua Abalama udi umbuka mu Ula (31)
muana wa mukaji (15) 12 Abalama udi umbuka ku Halana
Dipatshibua mu Edene (23, 24) ˆ
mutangile ku Kanana (1-9)
4 Kayina ne Abele (1-16) Dilaya dia Nzambi kudi Abalama (7)
Ndelanganyi ya Kayina (17-24) Abalama ne Salai mu Ejipitu (10-20)
Shete ne muanende Enosha (25, 26) ˆ
13 Abalama udi upingana ku Kanana (1-4)
5 Kumbukila ku Adama too ne ku Abalama ne Lota badi
Noa (1-32) babulukangana (5-13)
Adama wakalela bana ba balume ne Nzambi wambuluila Abalama dilaya
bana ba bakaji (4) diende (14-18)
Henoka wakenda ne Nzambi (21-24) 14 Abalama udi usungila Lota (1-16)
6 Bana ba balume ba Nzambi badi Melekisedeke udi ubenesha
Abalama (17-24)
basela bakaji pa buloba (1-3)
Diledibua dia Banefilima (4) 15 Tshipungidi tshia Nzambi ne
Malu mabi a bantu adi abungamija Abalama (1-21)
Yehowa (5-8) Badi badianjila kumanyisha
Badi bapesha Noa mudimu wa kuenza bidimu 400 bia dikengeshibua (13)
buatu (9-16) Nzambi wambuluila Abalama dilaya
Nzambi udi umanyisha dilua dia Mvula diende (18-21)
ˆ
wa kabutu (17-22) 16 Haga ne Yishemaele (1-16)

41
Malu adi mu GENESE 42

17 Abalahama nealue tatu wa bisamba 27 Yakoba udi wangata dibenesha dia


bia bungi (1-8) kudi Izaka (1-29)
Abalama udi ulua Abalahama (5) Esau udi ukeba dibenesha kadi kayi
Tshipungidi tshia ditengudibua (9-14) unyingalala (30-40)
Salai udi ulua Sala (15-17) Esau udi ulamina Yakoba
Badi balaya diledibua dia Izaka (18-27) munda (41-46)
18 Banjelu 3 kua Abalahama (1-8) 28 Izaka udi utuma Yakoba ku
Badi balaya Sala muana; udi Padana-alama (1-9)
useka (9-15) Tshilota tshia Yakoba ku Betele (10-22)
Abalahama udi wakuila Sodoma (16-33) Nzambi udi ujadikila Yakoba dilaya
diende (13-15)
19 Banjelu kua Lota (1-11)
ˆ 29 Yakoba udi upetangana ne Lakele (1-14)
Badi benzeja Lota ne dıku diende malu
lukasa bua kumbuka (12-22) Yakoba udi unanga Lakele (15-20)
Badi babutula Sodoma ne Amola (23-29) Yakoba udi usela Lea ne Lakele (21-29)
Mukaji wa Lota udi wandamuka Bana 4 ba Yakoba ba kudi Lea: Lubena,
dibue dia mukele (26) Simeona, Lewi, ne Yuda (30-35)
Lota ne bana bende ba bakaji (30-38) 30 Bileha udi ulela Dana ne Nafatale (1-8)
ˆ
Ntuadijilu wa Moaba ne Zilepa udi ulela Gada ne Ashe (9-13)
ˆ
Amona (37, 38) Lea udi ulela Yisaka ne Zebulona (14-21)
20 Sala musungila mu bianza bia Lakele udi ulela Jozefe (22-24)
Abimeleke (1-18) Bimuna bia Yakoba bidi
bivulangana (25-43)
21 Diledibua dia Izaka (1-7)
Yishemaele udi useka Izaka (8, 9) 31 Yakoba umbuka mu musokoko uya ku
ˆ
ˆ Kanana (1-18)
Badi bipata Haga ne Yishemaele (10-21)
Labana udi upeta Yakoba (19-35)
Tshipungidi tshia Abalahama ne
Abimeleke (22-34) Tshipungidi tshia Yakoba ne
Labana (36-55)
22 Badi bambila Abalahama bua
32 Banjelu badi batuilangana ne
kulambula Izaka (1-19)
Yakoba (1, 2)
Dibenesha bua bualu bua muana wa Yakoba udi udilongolola bua
Abalahama (15-18) kutuilangana ne Esau (3-23)
ˆ
Dıku dia ba Lebeka (20-24) Yakoba udi uluangana ne
23 Lufu lua Sala ne muaba wa muanjelu (24-32)
kumujiikila (1-20) Yakoba udi ulua Isalele (28)
24 Dikebela Izaka mukaji (1-58) 33 Yakoba udi utuilangana ne Esau (1-16)
Lebeka udi uya bua kutuilangana ne Yakoba udi uya mutangile ku
Izaka (59-67) Shekeme (17-20)
25 Abalahama udi uselulula (1-6) 34 Badi balala ne Dina ku bukole (1-12)
Lufu lua Abalahama (7-11) Bana ba Yakoba badi benza malu ne
Bana ba Yishemaele (12-18) dishima (13-31)
Diledibua dia Yakoba ne Esau (19-26) 35 Yakoba udi umbusha nzambi ya ku
Esau udi upana bukenji bua babende (1-4)
buanabute (27-34) Yakoba udi upingana ku Betele (5-15)
ˆ Diledibua dia Benyamina; lufu lua
26 Izaka ne Lebeka ku Gela (1-11)
Nzambi udi ujadikila Izaka dilaya Lakele (16-20)
diende (3-5) Bana ba balume 12 ba Isalele (21-26)
ˆ Lufu lua Izaka (27-29)
Dikokangana bua bina bia mayi (12-25)
Tshipungidi tshia Izaka ne 36 Ndelanganyi ya Esau (1-30)
Abimeleke (26-33) Bakalenge ne bamfumu ba
Bakaji babidi ba Esau bena Hiti (34, 35) Edome (31-43)
43 Malu adi mu GENESE–1:6

37 Bilota bia Jozefe (1-11) 44 Dikopo dia arjan dia Jozefe mu mufuku
Jozefe ne bana babu bena wa Benyamina (1-17)
mukawu (12-24) Yuda udi ulombela Benyamina (18-34)
Jozefe mupana mu bupika (25-36) 45 Jozefe udi udimanyisha (1-15)
ˆ Bana babu ne Jozefe badi bapingana
38 Yuda ne Tama (1-30)
ˆ bua Yakoba (16-28)
39 Jozefe mu nzubu wa Potifa (1-6)
Jozefe udi ukandamena mukaji wa 46 Yakoba ne ba mu nzubu muende badi
ˆ baya mu Ejipitu (1-7)
Potifa (7-20) ˆ
Jozefe mu buloko (21-23) Mena a badi baya mu Ejipitu (8-27)
Jozefe udi umonangana ne Yakoba ku
40 Jozefe udi umvuija bilota bia bena Goshene (28-34)
buloko (1-19) ˆ
‘Diumvuija dia bilota didi difumina 47 Yakoba udi umonangana ne Palo (1-12)
kudi Nzambi’ (8) Jozefe udi ulombola ne meji (13-26)
Difesto dia mufikilu wa diledibua dia Isalele udi usombela mu
ˆ Goshene (27-31)
Palo (20-23)
ˆ 48 Yakoba udi ubenesha bana babidi ba
41 Jozefe udi umvuija bilota bia Palo (1-36)
ˆ Jozefe (1-12)
Palo udi ubandisha Jozefe (37-46a)
Efelayima udi upeta dibenesha
Jozefe ulombola malu a dinene (13-22)
biakudia (46b-57) ˆ
49 Meyi a buprofete a Yakoba pa
42 Bana babu ne Jozefe badi baya mu kufuaye (1-28)
Ejipitu (1-4) Shilo neafumine kudi Yuda (10)
Jozefe udi utuilangana ne bana babu Yakoba udi wamba mushindu wa
ne ubateta (5-25) kumujiika (29-32)
Bana babu ne Jozefe badi bapingana Lufu lua Yakoba (33)
kuabu kudi Yakoba (26-38)
50 Jozefe udi ujiika Yakoba mu
43 Bana babu ne Jozefe badi baya ˆ
Kanana (1-14)
mu Ejipitu musangu muibidi; ne Jozefe udi ushindika dibuikidilangana
Benyamina (1-14) diende (15-21)
Jozefe udi utuilangana kabidi ne bana Matuku a ndekelu a Jozefe ne lufu
babu (15-23) luende (22-26)
Jozefe udi ulambishila bana babu ˆ
Jozefe udi utuma dıyi bua mifuba
biakudia bia bungi (24-34) yende (25)

1 Ku tshibangidilu Nzambi wa-


kafuka diulu ne buloba. a a
NSHAP. 1
Mis 102:25
3 Ke Nzambi kuamba ne: “Bu-
toke buikalaku.” Nunku butoke a
2 Kadi buloba kabuvua busu-
Yes 42:5
Yes 45:18 buakikalaku. 4 Pashishe Nza-
Lom 1:20
nguluke ne kabuvua ne tshintu Eb 1:10 mbi wakamona ne: butoke buvua
ˆ Bua 4:11 buimpe; nunku Nzambi wakatua-
to;1 mıdima ivua pa mutu pa Bua 10:6 ˆ
ˆ dija kutapulula butoke ne mıdi-
mayi male malabale,2b ne buko- b Nsu 8:27, 28

le buenzeji bua Nzambi3c bu- c Mis 33:6


Yes 40:26
ma. 5 Nzambi wakabikila buto-
vua bunyunguluka pa mutu pa d Mis 104:5, 6 ke ne: Munya, kadi wakabikila
ˆ 
ˆ
mayi. d mıdima ne: Butuku. b Dilolo di-
Mulongo 2 vuaku ne dinda divuaku: dituku
1:2 1 Anyi “buvua munda mutupu.” a Yes 45:7 dia kumpala.
ˆ 2Ko 4:6
6 Pashishe Nzambi waka-
2 Anyi “mayi a mavuala makole.” 3 Anyi b Gen 8:22
“nyuma wa Nzambi.” c Gen 1:20 mba ne: “Tshibuashibuashi c
GENESE 1:7-25 44
ˆ
tshikalaku pankatshi pa mayi, ne NSHAP. 1 kesha butuku, ne mitotoa kabidi.
kuikale ditapuluka pankatshi pa a 2Pt 3:5 17 Ke Nzambi kubitekaye muulu
ˆ ˆ
mayi ne mayi a makuabu.” 7 Nu- mu tshibuashibuashi bua kuke-
nku Nzambi wakabanga kuenza nkeshabi buloba 18 ne bua ku-
tshibuashibuashi, kutapululaye b kokeshabi mu munya ne butuku,
ˆ Gen 7:11
mayi a muinshi mua tshibuashi- Nsu 8:27, 28 ne bua kutapululabi butoke ne
ˆ ˆ
buashi ku mayi a pa mutu pa mıdima. b Nunku Nzambi waka-
tshibuashibuashi. b Nunku biake- mona ne: bivua bimpe. 19 Dilo-
nzeka nanku. 8 Nzambi waka- c Yob 38:8, 11 lo divuaku ne dinda divuaku: di-
bikila tshibuashibuashi ne: Diu- Mis 104:6-9
Mis 136:6
tuku dinayi.
lu.1 Dilolo divuaku ne dinda 20 Pashishe Nzambi wakamba
divuaku: dituku dibidi. ne: “Bifukibua1 bidi ne muoyo bi-
9 Pashishe Nzambi wakamba ˆ
ˆ d Mis 95:5
vulangane bikole mu mayi, ne bi-
ne: “Mayi a muinshi mua diulu fukibua bidi bibuuka bibuuke pa
asangishibue kaba kamue, ne bu- mutu pa buloba muulu2 mu tshi-
loba bume bumueneke.” c Nunku buashibuashi.”c 21 Nunku Nza-
e
biakenzeka nanku. 10 Nzambi Nsu 8:29
mbi wakafuka bifukibua binene2
wakabikila buloba bume ne: Bu- ˆ
ˆ bia mu mayi ne bifukibua1 bio-
loba, d kadi wakabikila mayi avua nso bidi ne muoyo bidi bitamba-
masangishibue ne: Mbuu. e Nu- f Dut 32:4
kana ne bivulangana bikole mu
nku Nzambi wakamona ne: bivua ˆ
mayi bilondeshile mishindu yabi
bimpe. f 11 Ke Nzambi kuamba ne bifukibua bionso bidi ne ma-
ne: “Buloba bumeneshe bisonsa, g Mis 104:14 puapua bidi bibuuka bilondeshi-
bikunyibua bidi biela ntete ne le mishindu yabi. Nunku Nza-
mitshi ya bimuma bilondeshile mbi wakamona ne: bivua bimpe.
mishindu yabi, ikuama bimuma h Dut 4:19 22 Ke Nzambi kubibenesha, wa-
bidi ne ntete pa buloba.” Nunku mba ne: “Nulelangane, nuvula-
biakenzeka nanku. 12 Nunku ˆ
ngane, nuwuje mayi a mbuu, d
buloba buakatuadija kupatula bi- i Mis 104:19 ne bifukibua bidi bibuuka bivula-
sonsa, bikunyibua bidi biela nte- ngane pa buloba.” 23 Dilolo di-
te g ne mitshi idi ikuama bimuma vuaku ne dinda divuaku: dituku
bidi ne ntete bilondeshile mishi- ditanu.
ndu yabi. Nunku Nzambi waka- j Gen 8:22
24 Pashishe Nzambi waka-
mona ne: bivua bimpe. 13 Dilo- mba ne: “Buloba bupatule bifuki-
lo divuaku ne dinda divuaku: bua1 bidi ne muoyo bilondeshile
dituku disatu. k Mis 136:7, 8
mishindu yabi, bimuna ne nyama
14 Pashishe Nzambi wakamba 
idi idikoka panshi2 ne nyama ya
ne: “Bintu bidi bitokesha1h bikale Mulongo 2
tshisuku ya pa buloba bilonde-
muulu mu tshibuashibuashi bua a Mis 8:3
Yel 31:35 shile mishindu yabi.” e Nunku bia-
kutapulula munya ne butuku, i ne kenzeka nanku. 25 Nunku Nza-
nebikale bimanyinu bia mivu ne mbi wakabanga kuenza nyama
bia matuku ne bidimu. j 15 Nebi- ya tshisuku ya pa buloba bilo-
b Mis 74:16
kale bintu bidi bitokesha muulu ndeshile mishindu yayi ne bimu-
mu tshibuashibuashi bua kuke- na bilondeshile mishindu yabi, ne
nkeshabi buloba.” Nunku biake- nyama yonso idi idikoka panshi
nzeka nanku. 16 Nunku Nzambi c Gen 2:19

wakabanga kuenza bintu binene 1:20, 21, 24 1 Anyi “anyima.” 1:20


bibidi bidi bitokesha, tshia tshi- 2 Anyi “mu diulu.” 1:21 2 Anyi “nyama
nene bikole bua kukokesha mu ˆ
d Neh 9:6 minene idi ikuatshisha buowa.” 1:24
munya k ne tshishadile bua kuko- Mis 104:25 2 Anyi “nyama idi itambakana,” pamua-
pa kusangisha ne idi ilamba ne mikua-
1:8 1 Anyi “Muulu.” 1:14 1 Anyi “Buto- bu idi mishilangane ne idibu batele mu
ke.” e Gen 2:19 mvese.
45 GENESE 1:26–2:11
bilondeshile mishindu yayi. Nu- NSHAP. 1 wende wonso uvuaye wenza. a
nku Nzambi wakamona ne: bivua a Nsu 8:30 3 Pashishe Nzambi wakabene-
bimpe. Yne 1:3 sha dituku dia muanda mutekete
Kls 1:16
26 Pashishe Nzambi waka- ne wakadijidila, bualu dituku edi
mba ne: “Tuenze a muntu mu b 1Ko 11:7 Nzambi udi wikisha ku mudimu
tshimfuanyi b tshietu, mufuana- wonso wa difuka uvuaye mue-
ngane c netu; bakokeshe mishipa c Gen 5:1 nze, mudimu wa bionso bivuaye
ˆ Yak 3:9
ya mu mayi ne bifukibua bidi bi- mupangadije bua kuenza.
buuka muulu ne bimuna ne bu- d Gen 9:2
4 Eku nkulondolola kua malu
loba bujima ne nyama yonso a diulu ne buloba tshikondo tshi-
idi idikoka idi yenda pa bulo- e Mis 139:14 vuabu babifuke, mu dituku divua
ba.” d 27 Nunku Nzambi waka- Mat 19:4
ˆ Yehowa1 Nzambi muenze buloba
Mak 10:6
banga kufuka muntu mu tshi- 1Ko 11:7, 9 ne diulu. b
mfuanyi tshiende, wakamufuka 5 Kakuvua kuanji kuikala bi-
mu tshimfuanyi tshia Nzambi; f Gen 9:1 suku bia mu mpata pa buloba,
wakabafuka mulume ne mukaji. e nansha mitshi ne bisonsa bia mu
28 Pashishe Nzambi wakababe- g Gen 2:15
mpata kabivua bianji kutoloka
nesha, Yeye kubambila ne: “Nu- to, bualu Yehowa Nzambi kavua
h Mis 8:4, 6
lelangane, nuvulangane, nuwuje muanji kulokesha mvula pa bu-
buloba tente, f nubukokeshe, g ne i Gen 9:3 loba ne kakuvua muntu uvua ne
nukokeshe h mishipa ya mu mbuu Mis 104:14 bua kudima buloba to. 6 Kadi
ne bifukibua bidi bibuuka muulu Bz 14:17
dibungi divua difuma mu bulo-
ne bifukibua bionso bidi ne muo- ba, ditalaja panshi ponso.
j Mis 147:9
yo bidi bienda pa buloba.” Mat 6:26 7 Pashishe Yehowa Nzambi
29 Pashishe Nzambi waka- wakabanga kuenza muntu ne lu-
mba ne: “Monayi ndi munupe- k Dut 32:4
puishi c lua buloba, kuelaye mu-
Mis 104:24
she bikunyibua bionso bidi bie- 1Tm 4:4 puya wa muoyo d mu mimpempe
la ntete bidi pa buloba bujima ne  yende, ne yeye eu kuluaye mu-
mitshi yonso idi ne bimuma bidi NSHAP. 2 ntu wa muoyo.1e 8 Pashishe Ye-
ne ntete. Bikale biakudia bienu. i l Neh 9:6 howa Nzambi wakenza budimi
30 Kadi bua nyama yonso ya Mis 146:6
mu Edene f lua ku est; ne waka-
tshisuku idi pa buloba ne bifu- 
tekamu muntu uvuaye muenze. g
kibua bionso bidi bibuuka muu- Mulongo 2
9 Nunku Yehowa Nzambi waka-
lu ne bintu bionso bidi bienda pa a Eks 31:17 toluesha mitshi yonso ivua mi-
Eb 4:4
buloba bidi ne muoyo,1 ndi mu- mpe kumona ne ivua mimpe
bipeshe bisonsa bionso bu biaku- b Yes 45:18 bua kudia pa buloba, kutolue-
dia.” j Nunku biakenzeka nanku. shaye kabidi mutshi wa muoyo h
31 Pashishe Nzambi wakata- c Gen 3:19 munkatshi mua budimi, ne mu-
ngila bintu bionso bivuaye mue- Mis 103:14
tshi wa dimanya dia tshidi tshi-
Mbi 3:20
nze, ne monayi! bivua bimpe be! k mpe ne tshidi tshibi. i
Dilolo divuaku ne dinda divuaku: d Gen 7:22 10 Kuvua musulu uvua ufu-
dituku disambombo. Yes 42:5
mina mu Edene bua kutala-
2
Bz 17:25
Nunku diulu ne buloba ne ja budimi, ne muomu amu uvua
bintu bionso bidimu1 biaka- e 1Ko 15:45, 47 upanduluka mu misulu inayi.1
jika. l 2 Mu dituku dia muanda ˆ
11 Dına dia musulu wa kumpala
mutekete Nzambi ukavua muji- f Gen 2:15
ˆ
kije mudimu uvuaye wenza, ne Gen 3:23
2:4 1 Muaba wa kumpala udi dına disu-
wakabanga kuikisha dituku dia nguluke dia Nzambi, 565 (YHWH), disa-
g Gen 1:26
muanda mutekete ku mudimu nganyibua. Tang. Tshis. A4. 2:7 1 Anyi
h Gen 3:22, 24
“anyima.” Tshiena Ebelu, nephesh, mua-
1:30 1 Anyi “muoyo bu anyima; anyima Bua 2:7 ku udi umvuija “tshifukibua tshidi tshi-
udi ne muoyo.” 2:1 1 Ku mua.: “ne mu- puyakana.” Tang. Diumv. 2:10 1 Ku
sumba wabi wonso.” i Gen 2:17 mua.: “Uvua ulua mitu inayi.”
GENESE 2:12–3:6 46
didi Pishona; wowu ke udi mu- NSHAP. 2 ngata lubadi1 luende lumue, yeye
nyunguluke buloba bujima bua a Dan 10:4 kupingaja musunyi pa muaba
Hawila, muaba udi or. 12 Or wa walu. 22 Nunku Yehowa Nza-
mu buloba abu mmuimpe. Mudi b Gen 10:8, 11 mbi wakenza mukaji ne lubadi1
kabidi budimbu bua bedeliome luvuaye muangate kudi mulume,
ˆ
ne dibue dia onikse. 13 Dına c Gen 15:18 kuyaye nende kudi mulume. a
dia musulu muibidi didi Giho- Dut 11:24 23 Ke mulume kuamba ne:
na; wowu ke udi munyungu- “Bua mpindieu, eu ke mufu-
luke buloba bujima bua Kushi.1 d Gen 1:28
ba wa ku mifuba yanyi
ˆ
14 Dına dia musulu muisatu didi Gen 2:8
Mis 115:16 Ne musunyi wa ku misunyi
Hidekela;1a wowu ke udi uyila ku yanyi.
ˆ
est kua Ashu. b Muinayi mmusulu e Gen 2:8, 9 Yeye eu nebamubikile ne:
wa Pelata. c Gen 3:2
Mukaji,
15 Yehowa Nzambi wakanga-
Bualu uvua muangatshila
ta muntu au, kumutekaye mu bu- f Gen 3:19
Mis 146:4 kudi mulume.” b
dimi bua Edene bua kubudima
ne bua kubulama. d 16 Yehowa
Mbi 9:5, 10
Yhz 18:4
24 Ke bualu kayi mulume nea-
Nzambi wakelela kabidi muntu Lom 5:12 shiye tatuende ne mamuende,
mukenji eu ne: “Udi mua kudia
1Ko 15:22 nealamate1 mukajende, ne ne-
mitshi yonso idi mu budimi muu- balue mubidi umue. c 25 Bonso
g babidi, mulume ne mukaji ba-
di musue. e 17 Kadi bua mutshi 1Ko 11:8, 9
1Tm 2:13
wa dimanya dia tshidi tshimpe vua butaka; d kadi kabavua bu-
ne tshidi tshibi, kuena ne bua ku- mvua bundu to.
h Gen 1:26
wudia to, bualu dituku diwawu-
dia neufue bulelela.” f

Mulongo 2
3 Mpindieu, nyoka e uvua mudi-
muke1 kupita nyama yonso
18 Pashishe Yehowa Nzambi ˆ
a Mak 10:9
ya tshisuku idi mu mpata ivua
wakamba ne: “Ki mbimpe bua 1Tm 2:13 Yehowa Nzambi mufuke. Nu-
muntu yeye ashale nkayende to. nku wakebeja mukaji ne: “Nza-
Ndi mmuenzela mumukuatshi- b 1Ko 11:8 mbi uvua muambe bulelela ne:
shi, bua amukumbaje.” g 19 Ye- kanuena ne bua kudia mitshi
howa Nzambi uvua muangate c Mal 2:16 yonso idi mu budimi ebu anyi?” f
buloba, kuenzaye nabu nyama Mat 19:5
ˆ 2 Ke mukaji kuandamuna nyoka
Mak 10:7, 8
yonso ya tshisuku idi mu mpata Lom 7:2 ne: “Tudi mua kudia bimuma bia
ne bifukibua bionso bidi bibuu- 1Ko 6:16 mitshi idi mu budimi. g 3 Kadi
Ef 5:31
ka muulu, ne wakatuadija ku- Eb 13:4
Nzambi mmuambe bua bimu-
lua nabi kudi muntu bua kumona ma bia mutshi udi munkatshi
muvuaye mua kuinyika tshionso d Gen 3:7 mua budimi h ne: ‘Kanuena ne
ˆ ˆ `
tshia kudibi dına; ne dına dionso  bua kubidia nansha, too, kanue-
divua muntu winyika tshifukibua NSHAP. 3 na ne bua kuwulenga nansha;
tshionso tshidi ne muoyo1 divua e tshianana nenufue.’” 4 Ke nyo-
ˆ 2Ko 11:3
dilua dına diatshi. h 20 Nunku Bua 12:9 ka kuambila mukaji ne: “Kanue-
muntu wakinyika bimuna bionso Bua 20:2
na nufua bulelela to. i 5 Bualu
ne bifukibua bionso bidi bibuuka Nzambi mmumanye ne: dituku
muulu ne nyama yonso ya tshi- f Gen 2:17
dine dinudi nudia bimuma bia-
ˆ ˆ
suku idi mu mpata mena, kadi wu, mesu enu neatabale, nenui-
muntu yeye kavua ne mumu- g Gen 2:16 kale bu Nzambi, bamanye tshidi
kuatshishi uvua umukumbaja to. tshimpe ne tshidi tshibi.” j
21 Nunku Yehowa Nzambi waka- h Gen 2:8, 9 6 Nunku mukaji wakamona
ladika muntu mulume au tulu tu- ne: mutshi au uvua muimpe bua
kole, ne pavuaye mulale, waka- i Yne 8:44
1Yn 3:8 2:21, 22 1 Anyi “lubale.” 2:24 1 Anyi
2:13 1 Anyi “Etshiopi.” 2:14 1 Anyi “Ti- “neashale ne.” 3:1 1 Anyi “mutalame;
gele.” 2:19 1 Anyi “anyima.” j Gen 3:22 ne mayele.”
47 GENESE 3:7-22
kudia ne uvua tshintu tshivua NSHAP. 3 kuna1a pankatshi pebe b ne mu-
ˆ
mesu ajinga kumona, eyowa, mu- a 2Ko 11:3 kaji, c ne pankatshi pa muanebe2 d
tshi uvua usankisha bua kuwu- 1Tm 2:14
Yak 1:14, 15
ne muanende.2 e Yeye neazaze3
tangila. Nunku wakangata tshi- mutu webe, f ne wewe neumuta-
muma tshiawu, yeye kutshidia. a b Lom 5:12
pe4 ku tshikankanyi.” g
Pashishe wakalua kupesha baye- 16 Wakambila mukaji ne: “Ne-
nde pakavuabu nende, yeye ku- c Gen 3:21
mvudije bikole dikenga dia pawi-
ˆ kala ne difu; nebikusame biko-
banga kudia. b 7 Ke mesu abu
bonso babidi kutabalawu, kuji- le paudi ulela bana, muoyo webe
d Gen 2:25
ngululabu ne: bavua butaka. Nu- newikale kudi bayebe, ne yeye
nku bakatelakaja mabeji a mfi- neakukokeshe.”
e
gi, kudienzelabu bia kujika nabi
Gen 2:17
17 Wakambila Adama1 ne: “Bu
ˆ
tshimono. c muuvua muteleje dıyi dia mukaje-
f 2Ko 11:3
ˆ be ne mudie mutshi umvua mu-
8 Pashishe bakumvua dıyi dia 1Tm 2:14
kuelele mukenjih eu ne: ‘Kuena ne
Yehowa Nzambi pavuaye wenda- bua kuwudia,’ buloba budi bue-
ˆ g Gen 3:1
kana mu budimi ku meba dibua mulawu bua bualu bue-

atu kapepe katuta; mulume ne be. i Matuku ebe onso a muoyo
Mulongo 2
mukajende bakasokoma kumpa- neutate bikole bua kudia bia-
a Bua 12:7, 17
la kua Yehowa Nzambi munka- kudia bidibu bupatula. j 18 Ne-
tshi mua mitshi ya mu budimi. ˆ
b
bukumeneshile meba ne nyiny’a
9 Nunku Yehowa Nzambi uvua Bua 12:9
tshisonga,1 ne wewe neudie mi-
wenda ubikila mulume umuebe- tshi ne bisonsa bia mu mpata.
c
ja ne: “Udi penyi?” 10 Ndekelu Bua 12:1
19 Neudie diampa1 ku tshisulu-
wa bionso mulume wakamba ne: lu tshia mu mpala muebe too
ˆ d Yne 8:44
“Mvua mumvue dıyi diebe mu bu- 1Yn 3:10 ne pawapingana ku buloba, bua-
ˆ lu kuoku ke kuvuabu bakuanga-
dimi, kadi mvua mumvue buo-
wa bualu mvua butaka, ke meme e Gen 22:18 tshile. k Bualu wewe udi lupuishi
kusokoma.” 11 Ke yeye kuamba Gen 49:10 ne neupingane ku lupuishi.” l
ne: “Nnganyi uvua mukuambile
Gal 3:16, 29
20 Pakapita bualu ebu, Ada-
ˆ
ne: uvua butaka? d Udi mudie ma wakinyika mukajende dına
f Bua 20:2, 10
mutshi umvua mukuelele muke- ne: Eva,1 bualu uvua ne bua ku-
nji bua kudi anyi?” e 12 Mulu- lua mamuende wa bantu bonso
me wakamba ne: “Mukaji uuvua
g Mat 27:50
Bz 3:15
badi ne muoyo. m 21 Yehowa
mumpeshe bua meme kuikala ne- Nzambi wakangata biseba, kue-
nde uvua mumpeshe tshimuma h Gen 2:17
nzelaye Adama ne mukajende
bivualu bile bua kubavuadika-
tshia mutshi au, ke meme kudia.”
bi. n 22 Ke Yehowa Nzambi kua-
13 Ke Yehowa Nzambi kuambila i Gen 5:29
mba ne: “Mona, muntu mmulue
mukaji ne: “Tshiudi muenze bu umue wa kutudi mu dimanya
ntshinyi?” Mukaji kumuandamu- j Lom 8:20
tshidi tshimpe ne tshidi tshibi. o
na ne: “Nyoka uvua mundinge, ke Mpindieu bua yeye kalu kuolola
meme kudia.” f k Gen 2:7
tshianza tshiende ne kuangata
14 Pashishe Yehowa Nzambi
wakambila nyoka g ne: “Bu muu- l Mis 104:29 3:15 1 Anyi “buluishi.” 2 Ku mua.:
Mbi 3:20
di muenze nunku, udi muedibue Mbi 12:7
“dimiinu.” Muaku eu mu tshiena Ebelu
mulawu munkatshi mua bimuna udi mua kuikala kabidi ku bungi. 3 Anyi
“neaboze; neakume.” 4 Anyi “neumu-
bionso ne mua nyama ya tshisu- m Bz 17:26
boze; neumuzaze.” 3:17 1 Diumvui-
ku yonso idi mu mpata. Ne- ja: “Muntu wa pa Buloba; Bukua ba-
wikale ukoka difu diebe panshi, n Gen 3:7 ntu; Bantu.” 3:18 1 Anyi “nsasanganyi.”
ne neudie lupuishi matuku ebe 3:19 1 Anyi “biakudia.” 3:20 1 Diumvui-
onso a muoyo. 15 Nenteke lu- o Gen 3:5 ja: “muntu udi ne muoyo.”
GENESE 3:23–4:17 48
kabidi tshimuma tshia ku mutshi NSHAP. 3 nku pavuabu mu mpata, Kayina
wa muoyo, a ne kudia ne kushala a Gen 2:9 wakaluisha muanabu Abele, ku-
ne muoyo kashidi,1 . . .” 23 Nu- mushipaye. a 9 Pashishe Yeho-
nku Yehowa Nzambi wakamuipa- wa wakakonka Kayina ne: “Mua-
ta mu budimi bua Edene b bua nenu Abele udi penyi?” Yeye
kudimaye buloba kuvuabu ba- b Gen 2:8 kuandamuna ne: “Tshiena mu-
muangatshile. c 24 Nunku waki- manye to. Meme ndi mulami
pata muntu, ne wakateka bakelu- wa muanetu anyi?” 10 Ke Yeye
ba d ku est kua budimi bua Edene kuamba ne: “Tshiudi muenze
c Gen 3:19
ne muele wa mvita wa kapia ntshinyi? Teleja! Mashi a mua-
uvua anu unyunguluka bua kula- nenu adi angela lubila kumbuki-
ma njila wa ku mutshi wa muoyo. la pa buloba. b 11 Mpindieu udi

4 Adama wakasangila ne mu- d Mis 80:1 muedibue mulawu, muipatshi-


kajende Eva, yeye kuimita. e
Yes 37:16 bue mu buloba budi bukangu-
Yhz 10:4
Pakalelaye Kayina, f wakamba ne:  le mukana muabu bua kumina
mashi a muanenu avua tshianza
“Ndi mulele muana wa balume NSHAP. 4
tshiebe tshiele panshi. c 12 Pau-
ne diambuluisha dia Yehowa.” e Gen 1:28
di udima buloba, kabuakukupa-
2 Pashishe wakalela kabidi mua-
tuila bintu1 to. Newikale muta-
nabu Abele. g
mbakanyi ne munyemakanyi pa
Abele wakalua mulami wa mi- buloba.” 13 Ke Kayina kuambi-
f 1Yn 3:10-12
koko, kadi Kayina yeye waka- Yuda 11 la Yehowa ne: “Dinyoka diudi
lua tshidime. 3 Pakapita matu- mumpeshe bua tshilema tshianyi
ku, Kayina wakalua ne bia pa ndipite bukole. 14 Udi ungipa-
madimi bua kulambula Yehowa. ta lelu mu buloba1 ebu, ne ne-
4 Kadi Abele wakalua ne ba- g Mat 23:35
ngikale musokome ku mesu
ˆ
mue banabute ba nyama yende h kuebe; nengikale mutambakanyi
ne manyi ayi. Yehowa wakanyi- ne munyemakanyi pa buloba, ne
sha Abele ne mulambu we- h Eks 13:12 muntu yonso wapetangana nanyi
nde, i 5 kadi kakanyisha Kayi- neanshipe bulelela.” 15 Ke Ye-
na ne mulambu wende nansha howa kumuambila ne: “Bua bua-
kakese. Nunku Kayina wakafii- lu ebu, muntu yonso udi ushipa
ka munda bikole, kubungama- i Eb 11:4 Kayina neapete disombuela mi-
ye.1 6 Ke Yehowa kuambila Ka- 
sangu muanda mutekete.”
yina ne: “Bua tshinyi udi mufiike Mulongo 2
Nunku Yehowa wakateka1 tshi-
munda ne mubungame nunku? a Mat 23:35
manyinu bua Kayina, bua muntu
7 Wewe mubange kuenza malu 1Yn 3:10-12
Yuda 11 yonso wapetangana nende ka-
mimpe, kuakuanyishibua kabidi muenzedi bibi to. 16 Nunku Ka-
anyi?1 Kadi wewe kuyi muba- yina wakumbuka kumpala kua
nge kuenza malu mimpe, mpe- Yehowa, kuyaye kusombela mu
katu mmukualamine ku tshiibi, b Eb 12:24
buloba bua Kunyemena,1 lua ku
ne dijinga diende ndia kukuko- est kua Edene.d
kesha; kadi wewe neumupite bu- 17 Pashishe Kayina wakasa-
kole anyi?” c Gen 9:5 ngila ne mukajende, e yeye kuimi-
8 Panyima pa bualu ebu, Ka- ta difu, kulelaye Henoka. Kayi-
yina wakambila muanabu Abele na wakabanga kuasa tshimenga,
ne: “Luaku tuye mu mpata.” Nu- ˆ
kutshinyikaye dına dia muane-
d Gen 2:8
3:22 1 Anyi “bua tshikondo tshidi ka- 4:12 1 Ku mua.: “bukole.” 4:14 1 Ku
tshiyi ne ndekelu mumanyike.” 4:5 1 Ku mua.: “pa mutu pa buloba.” 4:15 1 Anyi
mua.: “mpala wende wakamata.” 4:7 “wakajadika.” 4:16 1 Anyi “buloba bua
1 Anyi “kuakubandishibua anyi?” e Gen 5:4 Nodo.”
49 GENESE 4:18–5:15
nde Henoka. 18 Pashishe He-
noka wakalela Ilada. Ilada wa- a
NSHAP. 4
Gen 4:15 5 Eu mmukanda wa malu a
Adama. Dituku divua Nza-
kalela Mehuyaela, ne Mehuyaela mbi mufuke Adama, wakamue-
wakalela Metushaela, ne Metu- nza mufuanangane ne Nzambi. a
shaela wakalela Lemeke. 2 Wakabafuka mulume ne mu-
19 Lemeke wakasela baka- b kaji. b Dituku diakabafukaye c adi
ˆ Gen 5:3
ji babidi. Dına dia wa kumpa- 1Ku 1:1 wakababenesha, kubinyikaye ne:
ˆ
la divua Ada, ne dına dia muibi- Bantu.1
di divua Zila. 20 Ada wakalela 3 Adama wakalala bidimu 130
Yabala. Yabala ke uvua nka- ne pashishe wakalela muana wa
mbua wa bantu batu basombe- c Gen 4:8
balume mufuanangane nende,
Mat 23:35
la mu ntenta bikale ne bimuna. muikale mu tshimfuanyi tshie-
ˆ Eb 11:4
21 Dına dia muanabu wa balu- nde; kumuinyikaye ne: Shete. d
me divua Yubala. Yeye ke uvua 4 Adama mumane kulela She-
nkambua wa bonso badi bi- te, wakalala bidimu 800. Waka-
mba lunzenze, ne bela lushiba. d Gen 5:6 lela kabidi bana ba balume ne
22 Zila pende wakalela Tubala- Luk 3:23, 38

bana ba bakaji. 5 Nunku matu-
kayina uvua ufula bintu bia mi-
ku onso a muoyo wa Adama aka-
shindu yonso bia tshiamu tshia Mulongo 2
fika ku bidimu 930, pashishe wa-
mitaku ne bia tshiamu tshifiike. 
Muanabu ne Tubala-kayina wa kafua. e
ˆ
bakaji uvua Namaha. 23 Nunku
NSHAP. 5 6 Shete wakalala bidimu 105
a Gen 1:26
ne pashishe wakalela Enosha. f
Lemeke wakelela bakaji bende Yak 3:9
ˆ 7 Shete mumane kulela Enosha,
Ada ne Zila kasala mu meyi aa:
ˆ wakashala ne muoyo bidimu 807.
“Telejayi dıyi dianyi, nuenu
bakaji ba Lemeke; Wakalela kabidi bana ba balu-
ˆ me ne bana ba bakaji. 8 Nunku
Teyayi matshi ku meyi anyi: b Gen 1:27
ˆ
Mak 10:6 matuku onso a muoyo wa Shete
Ndi mushipe muntu bualu
akafika ku bidimu 912, pashishe
mmuntape,
wakafua.
Ee, nsongalume, bualu mmu-
nkume. 9 Enosha wakalala bidimu 90
24 Pikalabu ne bua kusombuela
c Gen 2:23 ne pashishe wakalela Kenana.
Yes 45:12
Kayina misangu muanda Mat 19:4 10 Enosha mumane kulela Ke-
mutekete, a nana, wakashala ne muoyo bidi-
Nunku Lemeke nebamuso- mu 815. Wakalela kabidi bana
mbuele misangu 77.” ba balume ne bana ba bakaji.
d 11 Nunku matuku onso a muoyo
25 Adama wakasangila kabidi Gen 4:25
wa Enosha akafika ku bidimu 905,
ne mukajende, yeye kulela mua-
pashishe wakafua.
na wa balume. Mukajende ku-
muinyikaye ne: Shete,1b bualu 12 Kenana wakalala bidimu 70
uvua muambe ne: “Nzambi mmu- e Gen 2:17 ne pashishe wakalela Mahala-
mpeshe muana2 mukuabu pa
Gen 3:19 lela.g 13 Kenana mumane ku-
Lom 6:23
muaba wa Abele, bualu Kayi- 1Ko 15:22 lela Mahalalela, wakashala ne
na uvua mumushipe.” c 26 She- muoyo bidimu 840. Wakalela kabi-
te pende wakalela muana wa di bana ba balume ne bana ba ba-
balume, kumuinyikaye ne: Eno- kaji. 14 Nunku matuku onso a
sha. d Tshikondo atshi bantu ba- f Gen 4:26 muoyo wa Kenana akafika ku bi-
ˆ Luk 3:23, 38 dimu 910, pashishe wakafua.
katuadija kubila dına dia Ye-
howa. 15 Mahalalela wakalala bidi-
mu 65 ne pashishe wakalela
4:25 1 Diumvuija: “Mufila; Muteka; Muja-
dika.” 2 Ku mua.: “dimiinu.” g Luk 3:23, 37 5:2 1 Anyi “Adama; Bukua bantu.”
GENESE 5:16–6:7 50
Yalede. a 16 Mahalalela muma- NSHAP. 5 30 Lemeke mumane kulela Noa,
ne kulela Yalede, wakashala ne a Luk 3:23, 37 wakashala ne muoyo bidimu 595.
muoyo bidimu 830. Wakalela ka- Wakalela kabidi bana ba balume
bidi bana ba balume ne bana ba ne bana ba bakaji. 31 Nunku
b
bakaji. 17 Nunku matuku onso Yuda 14
matuku onso a muoyo wa Leme-
a muoyo wa Mahalalela akafika ke akafika ku bidimu 777, pashi-
ku bidimu 895, pashishe waka- c Luk 3:23, 37 she wakafua.
fua. 32 Panyima pa Noa mumane
18 Yalede wakalala bidi- kukumbaja bidimu 500, wakalela
d Gen 6:9
mu 162 ne pashishe wakale- Dut 8:6 Shema, a Hama, b ne Yafete. c
la Henoka. b 19 Yalede muma-
6
Dut 13:4
3Yn 4
Pakatuadija bantu kuvula-
ne kulela Henoka, wakashala ne Yuda 14, 15 ngana bikole pa buloba ne
muoyo bidimu 800. Wakalela ka- kulela bana ba bakaji, 2 bana
bidi bana ba balume ne bana ba ba balume ba Nzambi d mulelela1
bakaji. 20 Nunku matuku onso e Yne 3:13
Eb 11:5 bakatuadija kumona ne: bana ba
a muoyo wa Yalede akafika ku bi- bakaji ba bantu bavua bimpe ku-
dimu 962, pashishe wakafua. mona. Ke kutuadijabu kudianga-
21 Henoka wakalala bidimu 65 f Luk 3:23, 36
tshila bonso bavuabu basungula
ne pashishe wakalela Metushela.c bu bakaji babu. 3 Nunku Yeho-
22 Henoka mumane kulela Metu- g Gen 7:1 wa wakamba ne: “Nyuma wanyi
shela, wakatungunuka ne kuenda Yhz 14:14
kakuikala kabidi lutulu ne muntu
Mat 24:37
ne Nzambi mulelela1 bidimu 300. Eb 11:7 tshiendelele, e bualu udi anu mu-
Wakalela kabidi bana ba balume 1Pt 3:20 ntu.1 Nunku matuku ende neafi-
ne bana ba bakaji. 23 Nunku 2Pt 2:5
ke ku bidimu 120.” f
matuku onso a muoyo wa He- 4 Mu matuku au ne mu aka-
noka akafika ku bidimu 365. h Gen 3:17 londa kuvua Banefilima1 pa bu-
24 Henoka wakatungunuka ne 
loba. Tshikondo atshi, bana ba
kuenda ne Nzambi mulelela. d Pa- Mulongo 2 balume ba Nzambi mulelela ba-
shishe wakajimina, bualu Nzambi a Gen 10:21 katungunuka ne kusangila ne
wakamuangata. e Gen 11:10
bana ba bakaji ba bantu, bobu
Luk 3:23, 36
25 Metushela wakalala bidi- kubalelela bana ba balume. Ba-
mu 187 ne pashishe wakalela vua bantu ba bukole bua bungi
Lemeke. f 26 Metushela muma- b Gen 6:10
ba bikondo bia kale, bantu bende
Gen 10:6
ne kulela Lemeke, wakashala ne lumu.
muoyo bidimu 782. Wakalela ka- 5 Nunku Yehowa wakamona
bidi bana ba balume ne bana ba c Gen 10:2
ne: bubi bua muntu buvua bu-
bakaji. 27 Nunku matuku onso 
vule pa buloba, kumonaye ka-
a muoyo wa Metushela akafika NSHAP. 6
bidi ne: meji onso avuaye wela
ku bidimu 969, pashishe waka- d Yob 1:6
mu muoyo wende avua anu mabi
Yob 38:7
fua. 2Pt 2:4 misangu yonso. g 6 Yehowa wa-
28 Lemeke wakalala bidi- Yuda 6
kanyingalala1 bua muvuaye mue-
mu 182 ne pashishe wakale- nze bantu pa buloba, ne muoyo
la muana wa balume. 29 Waka- e Gen 7:4 wende wakabungama.2 h 7 Ke
muinyika ne: Noa,1 g wamba 1Pt 3:20
Yehowa kuamba ne: “Bantu ba-
ne: “Yeye eu neatupeteshe bu-
sambi2 ku mudimu wetu muko- f 2Pt 3:9 6:2 1 Ngakuilu wa mu tshiena Ebelu udi
le ne ku dikenga dia mudi- uleja banjelu badi bana ba Nzambi.
mu wa bianza bietu bua buloba 6:3 1 Anyi “bualu udi wenza malu bilo-
buvua Yehowa muele mulawu.” h g Gen 8:21 ndeshile mubidi.” 6:4 1 Diumvuija pa-
Yel 17:9
Mat 15:19
muapa: “Bakuludianganyi,” mmumue
5:22 1 Ku mua.: “Nzambi.” Tang. Diumv. ne: bantu badi bakulula bakuabu. Tang.
5:29 1 Diumvuija pamuapa: “Dikisha; Diumv. 6:6 1 Anyi “wakumvua bibi.”
Busambi.” 2 Anyi “disulakana.” h Mis 78:40, 41 2 Anyi “muoyo wende wakamusama.”
51 GENESE 6:8–7:2
mvua mufuke, ndi mbajimija pa NSHAP. 6 kumbukila kuulu. Wenze tshi-
buloba, muntu pamue ne bimu- a Gen 7:1 buelelu mu luseke lua buatu, a
na, ne nyama idi idikoka panshi, Yhz 14:14 ne ubuenze ne tshisasa tshia pa-
Eb 11:7
ne bifukibua bidi bibuuka muu- nshi, tshisasa tshibidi ne tshisa-
lu, bualu ndi nyingalala bua mu- sa tshisatu.
b
mvua mubifuke.” 8 Kadi Noa 2Pt 2:5
17 “Meme nentume mvula wa
ˆ
wakatuta diakalengele ku mesu bungi b pa buloba bua kubutula
kua Yehowa. c Gen 5:32 bintu bionso bidi ne mupuya wa
9 Eku nkulondolola kua malu muoyo1 bidi muinshi mua diulu.
a Noa. d Bua 11:18 Tshintu tshionso tshidi pa bulo-
Noa uvua muntu muakane. a ba netshijimine. c 18 Ndi njadi-
Wakadileja kayi kalema1 mu- e Mat 24:37-39
ka nebe tshipungidi tshianyi, ne
nkatshi mua bantu ba tshiko- 2Pt 2:5 udi ne bua kubuela mu buatu,
ndo tshiende.2 Noa wakenda ne wewe ne bana bebe ba balume
Nzambi mulelela. b 10 Mu kupi- f Gen 7:4 ne mukajebe ne bakaji ba bana
ta kua matuku Noa wakalela bebe. d 19 Neubueje bifukibua
bana ba balume basatu: She- bibidi bia bintu bia mishindu
g Eb 11:7
ma, Hama, ne Yafete. c 11 Kadi yonso bidi ne muoyo e mu bua-
buloba bukavua bunyanguke ku tu bua kubilama ne muoyo pa-
ˆ h Gen 14:10 mue nebe, tshilume ne tshikaji: f
mesu kua Nzambi mulelela, ne Eks 2:3
buloba buvua buwule ne tshiki-  20 bifukibua bidi bibuuka bilo-
su. 12 Nzambi wakatangila bu- ndeshile mishindu yabi, bimuna
Mulongo 2
loba, buvua bunyanguke; d ba- bilondeshile mishindu yabi, nya-
a Gen 7:16
ntu bonso1 bavua banyange njila ma yonso idi idikoka panshi bi-
wabu pa buloba. e londeshile mishindu yayi, bibi-
b Gen 1:7 di bia ku bionso ebi nebibuele
13 Pashishe Nzambi wakambi- Gen 7:6, 11
muaba uudi, bua kubilama ne
la Noa ne: “Ndi mupangadije bua
muoyo. g 21 Kadi wewe, udi ne
kubutula bantu bonso, bualu bu- c Gen 7:21
bua kusangisha bintu bia kudia
loba mbuwule ne tshikisu bua Mis 104:29
bia mishindu yonso, h ubuelamu
Mat 24:39
bualu buabu, nunku ndi mbabu- 2Pt 2:5 nabi, bua bikale biakudia buebe
tula, nyangakaja ne buloba.f wewe ne bua nyama.”
14 Udienzele buatu1 ne mutshi d Gen 7:13 22 Noa wakenza malu bilo-
wa budimbu. g Neukosolole bua-
ndeshile bionso bivua Nzambi
tu munda muabu ne neubulabe ˆ
e Gen 8:17 mumutumine dıyi bua kuenza.
kabudimbu2h munda ne pambelu. Wakenza amu nanku. i
15 Neubuenze mushindu eu:
Bule bua buatu nebuikale nkubi-
ta1 300, butshiama buabu nkubi-
f Gen 7:2
7 Pashishe Yehowa wakambi-
la Noa ne: “Buela mu bua-
ta 50, ne butumbuke nkubita 30. g Gen 7:14, 15
tu wewe ne ba mu nzubu mue-
16 Newenze dididishi bua kuto- be bonso, bualu wewe ke undi
ˆ
kesha1 mu buatu, nkubita umue mumone muakane ku mesu kua-
h Gen 1:29, 30
nyi munkatshi mua bantu ba
6:9 1 Anyi “kayi kubandibua.” 2 Ku mu tshipungu etshi. j 2 Udi ne
mua.: “bena mu bipungu biende.” 6:12 i Eks 40:16 bua kubuela ne nyama idi miku-
Eb 11:7
1 Ku mua.: “misunyi yonso.” 6:14 1 Ku mbane ya mishindu yonso mua-

mua.: “mushete”; buatu bunene. 2 Anyi nda mutekete muanda muteke-
NSHAP. 7
“budimbu.” 6:15 1 Nkubita uvua ne sa- te,1k mulume ne mukaji; nyama
ntimetre 44,5. Tang. Tshis. B14. 6:16 j Gen 6:9
ya mishindu yonso idi kayiyi
Eb 10:38
1 Tshiena Ebelu: tsohar. Bilondeshile lu- Eb 11:7 mikumbane, ubuele anu ne ibidi,
ngenyi lukuabu, tsohar udi uleja mu- 1Pt 3:12
saka muiname bule bua nkubita umue, 2Pt 2:5, 9
6:17 1 Anyi “nyuma wa muoyo.” 7:2
pamutu pa kuleja disoso didi dibueja 1 Anyi pamuapa: “nyama idi mikumbane
butoke anyi dididishi. k Gen 8:20 ya mishindu yonso, milume 7, mikaji 7.”
GENESE 7:3-23 52
mulume ne mukaji; 3 ubuele NSHAP. 7 na bionso bilondeshile mishindu
kabidi ne bifukibua bidi bibuuka a Gen 7:23 yabi, ne nyama yonso idi idiko-
muulu muanda mutekete muanda Gen 8:19
ka panshi ya pa buloba bilonde-
mutekete,1 tshilume ne tshika- shile mishindu yayi, ne bifukibua
ji, bua kulama ndelanganyi yabi bionso bidi bibuuka bilondeshi-
ne muoyo pa buloba bujima.a b Gen 2:5 le mishindu yabi, nyunyi yonso,
4 Bualu mu matuku muanda bifukibua bionso bidi ne masa-
mutekete tshianana, nendokeshe la. 15 Bifukibua bia ku bifuki-
mvula b pa buloba matuku 40, mu- bua bia mishindu yonso bidi ne
nya ne butuku, c ne nenjimije bi- c Gen 7:11, 12
mupuya wa muoyo1 bivua biya
ntu bionso bidi ne muoyo bimvua kudi Noa mu buatu, bibidi bibidi.
muenze pa buloba.” d 5 Nunku 16 Nunku bifukibua bia mishi-
Noa wakenza malu onso avua Ye- d Gen 6:7, 17 ndu yonso, tshilume ne tshika-
ˆ
howa mumutumine dıyi bua kue- ji, biakabuela anu muvua Nzambi
nza. ˆ
mumutumine dıyi bua kuenza.
6 Noa uvua ne bidimu 600 pa- Pashishe Yehowa wakamukangi-
e Gen 8:13
vua mvula wa bungi muloke pa la tshiibi.
buloba. e 7 Nunku Noa pamue 17 Mvula wa bungi wakatu-
ne bana bende ba balume ne mu-
ngunuka ne kuloka1 pa buloba
kajende ne bakaji ba bana be- f Luk 17:27 ˆ
matuku 40, ne mayi avua anu
nde bakabuela mu buatu kumpa- Eb 11:7
enda abanda, kutuadijawu kuba-
la kua mvula wa bungi kulokaye. f
8 Ku nyama idi mikumbane yo- ndisha buatu, buobu kushala bu-
ˆ
nso ne ku nyama idi kayiyi mi- leleme pa mayi pa mutu pa
g ˆ
kumbane yonso ne ku bifuki-
Gen 6:19, 20
buloba. 18 Mayi akuwula, atu-
bua bidi bibuuka muulu ne ku ngunuka anu ne kubanda pa
bintu bionso bidi bienda pa bu- buloba bikole, kadi buatu buo-
loba g 9 kuakabuela bibidi bibi- h Gen 1:7 bu buvua bulelema pa mutu pa
ˆ ˆ
di, tshilume ne tshikaji kudi
Gen 8:2
mayi. 19 Mayi akuwula pa bu-
Noa mu buatu, anu muvua Nza- loba bikole menemene, kubuiki-
ˆ lawu mikuna mile yonso ya
mbi mutumine Noa dıyi bua kue-
nza. 10 Matuku muanda mute- i Gen 9:18 muinshi mua diulu muonso. a
ˆ
kete pashishe, mvula wa bungi
1Ku 1:4
20 Mayi akabanda bule bua nku-
wakatuadija kuloka pa buloba. bita1 15 pa mutu pa mikuna.
11 Mu tshidimu tshia 600 21 Nunku bifukibua bionso
tshia muoyo wa Noa, mu ngondo j Gen 6:18 bidi ne muoyo1 bivua bienda
1Pt 3:20
muibidi, dituku dia 17 dia ngo- 2Pt 2:5 pa buloba biakafua: b bifukibua
ndo, mu dituku adi mishimi yo-  bidi bibuuka, bimuna, nyama
ˆ
nso ya mayi manene male yaka- Mulongo 2 ya tshisuku, tubifukibua tukese
ˆ
tayika ne biibi bia mayi a muulu a 2Pt 3:5, 6 tudi tuenda mu bisumbu, ne ba-
biakunzuluka. h 12 Mvula waki- ntu bonso. c 22 Bintu bionso bi-
tshikila pa buloba matuku 40, vua pa buloba bume bivua ne
munya ne butuku. 13 Diodi di- mupuya wa muoyo1 mu mimpe-
b
tuku adi, Noa wakabuela mu Gen 6:7, 17
mpe yabi biakafua. d 23 Nunku
buatu pamue ne bana bende: Yeye wakajimija tshintu tshio-
Shema ne Hama ne Yafete, i ne nso tshivua ne muoyo pa bulo-
mukajende ne bakaji basatu ba c Luk 17:27
bana bende. j 14 Bakabuelamu 7:15 1 Anyi “nyuma wa muoyo.” 7:17
ne nyama yonso ya tshisuku bilo- 1 Anyi “uvua anu ulua.” 7:20 1 Nku-
ndeshile mishindu yayi, ne bimu- bita uvua ne santimetre 44,5. Tang.
d Gen 2:7 Tshis. B14. 7:21 1 Ku mua.: “misunyi
Gen 7:15
7:3 1 Anyi pamuapa: “bifukibua bidi bi- Mbi 3:19
yonso.” 7:22 1 Anyi “mupuya wa nyu-
buuka muulu, bilume 7, bikaji 7.” Yes 42:5 ma wa muoyo.”
53 GENESE 7:24–8:20
ba, ne bantu, ne nyama, ne nya- NSHAP. 7 tuku makuabu muanda muteke-
ma idi idikoka panshi, ne bifuki- a Gen 6:7 te, kupatulaye kabidi nyunyi wa
bua bidi bibuuka muulu. Biaka- 2Pt 3:5, 6 nkutshi mu buatu, kumutumaye.
jimijibua bionso pa buloba;a anu 11 Pakapingana nyunyi wa nku-
Noa ke wakapanduka ne bantu b Mat 24:37-39
tshi kudiye ku madilolo, wakamo-
ne bintu bivuaye nabi mu buatu.b 1Pt 3:20 na ne: nyunyi au uvua ne dibe-
ˆ
24 Mayi akashala anu muwule pa 2Pt 2:5, 9 ji dia mutshi wa olive ku muinu,
buloba matuku 150.c ditula dibishi! Nunku Noa waka-
ˆ
8 Kadi Nzambi wakavuluka1 manya ne: mayi akavua mapueke
c Gen 8:3
Noa ne nyama yonso ya tshi- 
pa buloba.a 12 Wakindila kabidi
suku ne bimuna bionso bi- matuku makuabu muanda mute-
NSHAP. 8
vua nende mu buatu;d Nzambi kete. Pashishe kutumaye nyunyi
d Gen 6:19, 20
kututshishaye tshipepele pa bu- Eb 11:7 wa nkutshi, kadi kakapingana ka-
ˆ bidi kudiye to.
loba, mayi kubangawu kupueka.
2 Bakakanga mishimi yonso ya 13 Nunku mu tshidimu
ˆ ˆ e Gen 7:11, 12 tshia 601,b mu ngondo wa kumpa-
mayi male ne biibi bia mayi bia
muulu, nunku mvula uvua ufumi- la, mu dituku dia kumpala dia
ˆ
na muulu wakakama.1e 3 Pashi- ngondo au, mayi akavua makame
ˆ f Gen 7:20
pa buloba; Noa wakumbusha tshi-
she mayi akabanga kupueka pa
buloba ku kakese ku kakese. Ku buikidiji tshia buatu, kumonaye
ˆ ne: buloba buvua buenda buma.
ndekelu kua matuku 150, mayi g Gen 6:16
akavua mapueke. 4 Mu ngondo 14 Mu ngondo muibidi, mu ditu-
wa muanda mutekete, mu ditu- ku dia 27 dia ngondo au, buloba
ku dia 17 dia ngondo au, buatu h Gen 7:19 bukavua bume.
buakasomba pa mikuna ya Alala-  15 Ke Nzambi kuambila Noa
ˆ ne: 16 “Patuka mu buatu, wewe
ta. 5 Mayi avua anu enda apue- Mulongo 2
ka too ne mu ngondo wa dikumi. a Gen 7:20 ne mukajebe ne bana bebe ne
Mu ngondo wa dikumi, dituku dia Gen 8:3 bakaji ba bana bebe.c 17 Upa-
kumpala dia ngondo au, nsongo tuke ne bifukibua bionso bidi ne
ya mikuna yakamueneka. f muoyo bia mishindu yonso: d bi-
b Gen 7:6, 11
6 Nunku ku ndekelu kua ma- fukibua bidi bibuuka, nyama, ne
tuku 40, Noa wakakangula didi- nyama yonso idi idikoka panshi
dishi g divuaye muenze ku buatu, ya pa buloba, bua bilue bia bu-
c Gen 7:7
7 yeye kutuma nyunyi wa tshi- 1Pt 3:20 ngi1 pa buloba, bilelangane, bivu-
kololo pambelu; wakatungunuka 2Pt 2:5 langane pa buloba.” e
ne kubuuka pambelu, utua upi- 18 Nunku Noa wakapatuka,
ˆ yeye pamue ne bana bende ba ba-
ngana, too ne pakakama mayi pa d Gen 6:19, 20
buloba. Gen 7:14, 15 lume, f mukajende, ne bakaji ba
8 Pashishe wakatuma nyunyi bana bende. 19 Bifukibua bio-
wa nkutshi bua kumona bikala nso bidi ne muoyo, nyama yonso
ˆ e Gen 1:22 idi idikoka panshi ne bifukibua
mayi akavua mapueke pa buloba.
9 Nyunyi wa nkutshi kakapeta bionso bidi bibuuka, bintu bionso
muaba wa kuikishila uvuaye mua bidi biendakana pa buloba bia-
f Gen 6:10
kapatuka mu buatu bilondeshile
kuikila,1 nunku wakapingana ku- ˆ
ˆ meku abi. g 20 Pashishe Noa wa-
diye mu buatu bualu mayi atshi-
vua anu mabuikile buloba buji- kashila Yehowa tshioshelu, h kua-
g Gen 7:13, 14
ma.h Ke yeye kupatula tshianza ngataye imue ya ku nyama yo-
tshiende pambelu, kumubueja- nso idi mikumbane ne bimue
ye mu buatu. 10 Wakindila ma- h Gen 12:7
bia ku bifukibua bionso bidi bi-
kumbane bidi bibuuka, i yeye ku-
8:1 1 Anyi “wakelela meji.” 8:2 1 Anyi lambula milambu ya kuosha
“wakakangibua.” 8:9 1 Anyi “kuteka ka- i Gen 7:2
kasa kende.” Lew 20:25 8:17 1 Anyi “bibudike.”
GENESE 8:21–9:15 54
pa tshioshelu atshi. a 21 Yeho- NSHAP. 8 muanabu. a 6 Muntu yonso udi
wa wakabanga kumvua dipe- a Dut 27:6 wela mashi a muntu panshi, mu-
mbu dimpe.1 Nunku Yehowa wa- ntu mukuabu neele mashi ende
kadiambila mu muoyo wende ne: b Gen 3:17 pende panshi, b bualu Nzambi wa-
“Tshiakuela kabidi buloba mu- Gen 5:29 kenza muntu mu tshimfuanyi
lawu2b bua bualu bua bantu tshiende. c 7 Kadi nuenu, nule-
musangu nansha umue to, bua- c Gen 6:5 langane, nuvulangane, nutante
Mbi 7:20
lu meji a bantu mmatuma ku Mat 15:19 bikole pa buloba ne nulue ba bu-
malu mabi katshia anu ku bua- ngi.” d
na buabu; c tshiakushipa kabidi d Gen 6:7, 17 8 Pashishe Nzambi wakambi-
bintu bionso bidi ne muoyo bu Gen 9:11 la Noa ne bana bende ba balume
Yes 54:9
mundi mubishipe emu musangu bavua nende ne: 9 “Mpindieu
nansha umue to. d 22 Kutuadiji- ndi njadika tshipungidi tshianyi
la ku mpindieu, dikuna dia bintu e Gen 1:14
Mis 74:17 nenu e ne bana benu balua panyi-
ne dibipuola, mashika ne luya, Mbi 1:4 ma penu, 10 ne bifukibua1 bio-
muvu wa luya lukole ne muvu wa 
nso bidi ne muoyo bidi nenu,
mashika makole,1 munya ne bu- NSHAP. 9 nyunyi, nyama, ne bifukibua bio-
tuku, e kabiakujika pa buloba na- f Gen 1:28 nso bidi ne muoyo bia pa bu-
nsha kakese.” loba bidi nenu, bionso bivua bi-
9 Pashishe Nzambi wakabene-
sha Noa ne bana bende ba
g Gen 1:26
Yak 3:7
patuke mu buatu, mmumue ne:
bifukibua bionso bidi ne muo-
balume, kubambilaye ne: “Nu- yo bia pa buloba. f 11 Bushuwa,
lelangane, nuvulangane, nuwuje h 1Tm 4:3
ndi njadika tshipungidi tshianyi
buloba tente. f 2 Bifukibua bio- nenu: Bintu bionso bidi ne muo-
nso bidi ne muoyo pa buloba i Gen 1:29
yo1 kabiakubutudibua kabidi ku
ne bifukibua bionso bidi bibuuka ˆ
mayi a mvula wa bungi musangu
muulu ne bintu bionso bidi bie- j Lew 3:17 nansha umue, ne mvula wa bu-
Lew 7:26
nda panshi ne mishipa yonso ya ngi kakunyangakaja kabidi bulo-
ˆ Lew 17:10, 13
mu mayi nebitungunuke ne ku- Dut 12:16, 23 ba musangu nansha umue to.” g
ˆ
nutshina ne kuikala nenu buowa. Bz 15:20, 29
Bz 21:25 12 Nzambi wakamba kabidi
Mbifidibue mpindieu mu bianza ne: “Etshi ntshimanyinu tshia
bienu.1g 3 Nudi mua kudia nya- tshipungidi tshindi njadika pa-
k Lew 17:11, 14
ma yonso idi ne muoyo idi yenda-  nkatshi panyi nenu ne bifuki-
kana pa buloba. h Ndi nnupeshayi Mulongo 2 bua1 bionso bidi ne muoyo bidi
yonso anu mumvua munupeshe a Gen 4:8, 10 nenu, bua bantu ba mu bi-
mitshi ne bisonsa. i 4 Kadi ka- Eks 21:12
pungu bionso bidi bilua ku-
nuena ne bua kudia j munyinyi mpala. 13 Ndi nteka muanza
ne muoyo1 wawu, mmumue ne: b Eks 20:13 nkongolo wanyi mu matutu, ne-
mashi k awu to. 5 Bualu bukua- Nom 35:30
Mat 26:52 wikale tshimanyinu tshia tshi-
bu, nennane dibanza dia ma-
pungidi tshidi pankatshi panyi
shi a mioyo yenu.1 Nennane di- ˆ
c Gen 1:27 meme ne buloba. 14 Dıba dio-
banza kudi tshifukibua tshionso
nso dindi ntuma matutu muu-
tshidi ne muoyo; ne nennane mu- ˆ
d Gen 1:28 lu pa mutu pa buloba, dıba
ntu yonso dibanza dia muoyo wa Gen 10:32 adi muanza nkongolo newumue-
8:21 1 Anyi “didi ditukijija; didi ditu- neke mu matutu kakuyi mpa-
yisha.” Ku mua.: “didi difila dikisha.” e Gen 9:15 ta. 15 Nunku kakuyi mpata,
Yes 54:9
2 Anyi “Tshiakujingila buloba diakabi.” nemvuluke tshipungidi tshianyi
´ ´
8:22 1 Anyi “ete ne hiver.” 9:2 1 Anyi tshimvua mudie nenu ne bifuki-
“Mbifidibue ku bukokeshi buenu.” 9:4, f Gen 8:17
bua bidi ne muoyo bia mishindu
10, 12 1 Anyi “anyima.” 9:5 1 Anyi “ma-
shi a anyima yenu.” g Gen 8:21 9:11 1 Ku mua.: “Misunyi yonso.”
55 GENESE 9:16–10:8
ˆ ˆ
yonso;1 ne mayi kaakuwula NSHAP. 9 “Mulawu ukuate Kanana. a
kabidi pa buloba bua kubutula a Gen 8:21 Alue mupika wa kuinshi me-
bintu bionso bidi ne muoyo na- nemene wa bana babu.” b
nsha kakese. a 16 Muanza nko- b Gen 9:12, 13
26 Wakamba kabidi ne:
ngolo newupatuke mu matutu; c Gen 5:32 “Yehowa Nzambi wa Shema
nengumone bushuwa, ne nemvu- Gen 7:7 atumbishibue,
luke tshipungidi tshia tshiende- Gen 10:1 ˆ
Ne Kanana alue mupika we-
lele tshidi pankatshi pa Nzambi d Gen 10:6 nde. c
ne bifukibua bidi ne muoyo bia 27 Nzambi apeshe Yafete mua-
mishindu yonso1 bidi pa buloba.” e Gen 10:32 ba mualabale,
17 Nzambi wakambuluila Noa 
Ne asombele mu ntenta ya
ne: “Etshi ntshimanyinu tshia Mulongo 2
Shema.
tshipungidi tshindi njadika pa- a Dut 7:1 ˆ
Kanana alue mupika wende
nkatshi panyi meme ne bintu kabidi.”
b Yos 17:13
bionso bidi ne muoyo pa bulo-
28 Noa wakashala ne muoyo
ba.” b c Bal 1:28 bidimu 350 panyima pa Mvula
18 Bana ba Noa bavua bapa- wa kabutu. d 29 Nunku matuku
tuke mu buatu bavua: Shema, d Gen 7:6
onso a muoyo wa Noa akafika ku
Hama, ne Yafete. c Pashishe Hama 
ˆ bidimu 950, yeye kufua.
wakalua tatuende wa Kanana. d NSHAP. 10
19 Basatu aba bavua bana ba ba-
lume ba Noa, ne bantu bonso
e Luk 3:23, 36
10 Eku nkulondolola kua
malu a bana ba balume ba
f Gen 9:18, 19 Noa: Shema, e Hama ne Yafete.
ba pa buloba bakafumina kudibu, Bakalela bana ba balume pa-
ne bakatangalaka pa buloba bu- g Yhz 38:6 nyima pa Mvula wa kabutu. f
jima. e 2 Bana ba balume ba Yafete ba-
20 Noa wakatuadija kudima, h Yhz 38:2 ˆ
vua: Gome, g Magoga, h Madai, Ya-
yeye kudima budimi bua tumu- wana, Tubala, i Mesheka j ne Ti-
i Yes 66:19
ma tua mvinyo. 21 Dimue ditu- Yhz 27:13 lasa. k
ku, Noa wakanua mvinyo, kukua- ˆ
3 Bana ba balume ba Gome
tshikaye, kushalaye butaka mu j Mis 120:5
bavua: Ashakenaza, l Lifata ne
ntenta wende. 22 Hama tatue-
Yhz 32:26 ˆ
ˆ Togama. m
nde wa Kanana wakamona buta- k 1Ku 1:5-7 4 Bana ba balume ba Yawa-
ka bua tatuende, yeye kulondela ˆ
na bavua: Elishaha, n Tashishi, o
bana babu ba balume babidi ba- l Yel 51:27
Kitima p ne Dodanima.
vua pambelu. 23 Nunku She- 5 Kudibu ke kuakafumina bantu
m Yhz 27:14
ma ne Yafete bakangata tshila- Yhz 38:6 ba mu bidiila1 bavua batangala-
mba, kutshitekabu pa makaya ke mu maloba abu bilondeshile
abu bonso babidi, kubuelabu n Yhz 27:7 ˆ
miakulu yabu ne meku abu ne bi-
tshianyimanyima. Nunku baka- londeshile bisamba biabu.
o Yna 1:3
buikila butaka bua tatuabu bata- 6 Bana ba balume ba Hama
ngije mpala yabu kua tshianana, p Yes 23:1 bavua: Kushi, Miselayima, q Pu-
ne kabakamona butaka bua ta- ˆ
ta, r ne Kanana. s
tuabu to. q Gen 50:11 7 Bana ba balume ba Kushi
24 Pavua Noa mutabuluke pa- bavua: Seba, t Hawila, Sabeta,
r Yel 46:9 ˆ
kamutenduka mvinyo ne mu- Nah 3:9 Lama, u ne Sabeteka.
ˆ
mvue tshivua muanende wa Bana ba balume ba Lama ba-
mukala mumuenzele, 25 waka- s Nom 34:2
1Ku 1:8-10
vua Sheba ne Dedana.
mba ne: 8 Kushi wakalela Nimeloda.
t Mis 72:10 Yeye ke muntu wa kumpala
9:15, 16 1 Anyi “anyima idi ne muoyo ya
misunyi yonso.” u Yhz 27:22 10:5 1 Anyi “bisanga.”
GENESE 10:9–11:4 56
wakalua tshilobo pa buloba. NSHAP. 10 23 Bana ba balume ba Ala-
ˆ
9 Wakalua tshilembi tshia bu- a Gen 11:9 ma bavua: Usa, Hula, Gete, ne
kole tshivua tshiluisha Yehowa. b Ezl 4:9 Masha.ˆ
Ke bualu kayi batu bamba ne: c Dan 1:2 24 Apakashada wakalela
ˆ
“Anu bu Nimeloda, tshilembi d Shela, a ne Shela wakalela Ebe.
Mik 5:6 ˆ
tshia bukole tshivua tshiluisha 25 Bakalelela Ebe bana ba-
e Yna 3:3 ˆ
Yehowa.” 10 Ntuadijilu wa bu- Mat 12:41 bidi ba balume. Dına dia umue
kalenge buende uvua1 Babela, a f Yel 46:9 divua Pelege,1b bualu pavuaye
Eleke, b Akada, ne Kalene, mu g ne muoyo buloba2 buvua bupa-
ˆ 1Ku 1:11, 12 ˆ
buloba bua Shina. c 11 Waku- h Yhz 29:14
nduluke. Dına dia muanabu di-
mbuka mu buloba abu, kuyaye vua Yoketana. c
ˆ i Yos 13:2, 3
mu buloba bua Ashu, d kuibaka- Yel 47:4 26 Yoketana wakalela Ala-
ˆ
ye Niniwe, e Lehobota-Ile, Kala, j Dut 2:23 modada, Shelefe, Hasamawe-
12 ne Lesene pankatshi pa Ni- k Yos 13:6 ta, Yela, d 27 Hadolama, Uzala,
niwe ne Kala: Etshi ke tshime- ˆ
Mak 7:24 Dikela, 28 Obala, Abimaele,
ˆ
nga tshinene.1 l Gen 25:10 Sheba, 29 Of ı, e Hawila, ne Yo-
13 Miselayima wakalela Lu- Gen 27:46
1Ku 1:13-16
baba; bonso aba bavua bana ba
dima, f Anamima, Lehabima, m Bal 1:21
balume ba Yoketana.
Nafetuhima, g 14 Patalusima, h 30 Muaba uvuabu basombele
n Gen 15:16
Kasaluhima (kuvua bena Pe- Dut 3:8 uvua mubangile ku Mesha too ne
ˆ
leshete i bafumine), ne Kafeto- o Yos 11:3 ku Sefa, buloba bua mikuna bua
lima. j p Yhz 27:11
ku est.
ˆ 31 Abu bavua bana ba balu-
15 Kanana wakalela Sido- q 1Bk 8:65 ˆ
na, k muanende muanabute, ne me ba Shema bilondeshile meku
r Gen 20:1
Hete, l 16 kabidi ne bena Yebu- abu ne miakulu yabu, bilondeshi-
ˆ s Yos 15:20, 47
le maloba abu ne bisamba biabu. f
se, m bena Amole, n bena Gˆ ıga- Bz 8:26 ˆ
shi, 17 bena Hiwi, o bena ˆ Aka,p t Gen 13:10
32 Au ke avua meku a bana
bena Sina, 18 bena Awada, Gen 19:24 ba balume ba Noa bilondeshile
ˆ
ˆ Yuda 7
dilondangana dia meku abu ne
bena Sema, ne bena Hama-
ˆ u Dut 29:23 bilondeshile bisamba biabu. Ku-
te. q Pashishe, meku a bena Ka-
ˆ
nana akatangalaka. 19 Nunku v Gen 11:17 dibu ke kuakafumina bisamba bi-
ˆ vua bitangalake pa buloba panyi-
mikalu ya bena Kanana ivua w Ezl 4:9
Bz 2:8, 9
ibangila ku Sidona too ne ku ma pa Mvula wa kabutu. g
ˆ
11
x Yhz 27:23
Gela r pabuipi ne Gaza, s too ne Mpindieu buloba buji-
ku Sodoma, Amola, t Adema, ne y Gen 11:10
ma butshivua ne muakulu
Seboyima u pabuipi ne Lasha. z 1Ku 1:17 umue ne miaku ya muomumue.

20 Abu bavua bana ba balume 2 Pavua bantu benza luendu ba-
ˆ Mulongo 2
ba Hama bilondeshile meku abu tangile ku est, bakapeta mpata
ne miakulu yabu, bilondeshile a Gen 11:12 mu tshibandabanda tshia mu bu-
Luk 3:23, 35 ˆ
maloba abu ne bisamba biabu. loba bua Shina, h bobu kuba-
b
21 Bakalelela pende Shema,
Gen 11:16
nga kusombelamu. 3 Pashishe
ˆ c 1Ku 1:19
bakambilangana ne: “Luayi, tue-
nkambua wa bana bonso ba Ebe v
d 1Ku 1:20-23 nzayi madioto, tuoshe mu kapia.”
ne muanabu ne Yafete muanabu-
te,1 bana. 22 Bana ba balume e 1Bk 9:28 Nunku bakibaka ne madioto pa-
w ˆ x 1Bk 10:11
mutu pa kuibaka ne mabue, ne
ˆ Shema bavua: Elama, Ashu,
ba
f
Apakashada, y Luda, ne Alama. z
Gen 10:5
kabudimbu bu potopoto. 4 Ke
g Gen 9:7 kuambabu ne: “Luayi, tudiashila-
Gen 9:19
10:10 1 Anyi “bimenga bia kumpala bia Bz 17:26 yi tshimenga ne tshibumba tshi-
bukalenge buende bivua.” 10:12 1 Anyi  di ne lusongo lutue mu diulu,
pamuapa: “Bidi bienza tshimenga tshi- NSHAP. 11
nene.” 10:21 1 Anyi pamuapa: “ne tu- h Gen 10:9, 10 10:25 1 Diumvuija: “Dipanduluka.”
tuende wa Yafete.” Dan 1:2 2 Anyi “bantu ba pa buloba.”
57 GENESE 11:5-30
ˆ
tupete dına dia butumbi, bua ka- NSHAP. 11 Wakalela kabidi bana ba balume
tulu kutangalaka pa buloba bu- a Gen 9:1 ne bana ba bakaji.
ˆ
jima.” a 16 Ebe wakalala bidimu 34
5 Pashishe Yehowa wakapue- b Gen 11:1 ne pashishe wakalela Pelege. a
ˆ
ka bua kumona tshimenga ne 17 Ebe mumane kulela Pelege,
c Gen 1:26
tshibumba bivua bana ba ba- wakashala ne muoyo bidimu 430.
ntu base. 6 Ke Yehowa kuamba Wakalela kabidi bana ba balume
d Dut 32:8
ne: “Tangila! Bantu badi tshi- ne bana ba bakaji.
ntu tshimue, bikale ne mua- e Yel 50:1 18 Pelege wakalala bidimu 30
kulu umue, b ne mona tshidibu ne pashishe wakalela Leu. b
batuadije kuenza. Nanku kakue- f Gen 6:10 19 Pelege mumane kulela Leu,
na bualu nansha bumue bu- Luk 3:23, 36
wakashala ne muoyo bidimu 209.
dibu mua kuikala nabu mu meji Wakalela kabidi bana ba balume
g Gen 10:22
bua kuenza budi mua kubakole- 1Ku 1:17 ne bana ba bakaji.
la to. 7 Luaku tupueke1c kuntu 20 Leu wakalala bidimu 32
aku, tukondakaje muakulu wabu h Gen 10:21 ne pashishe wakalela Seluga.
bua kabamonyi mua kumvuanga- 21 Leu mumane kulela Seluga,
na ku muakulu to.” 8 Nunku i Gen 10:24
wakashala ne muoyo bidimu 207.
1Ku 1:18
Yehowa wakabatangalajila kuine Luk 3:23, 35 Wakalela kabidi bana ba balume
aku pa buloba bujima; d ku kake- ne bana ba bakaji.
se ku kakese, bakalekela dibaka j Gen 10:21
22 Seluga wakalala bidimu 30
dia tshimenga. 9 Ke bualu kayi 1Ku 1:18
ne pashishe wakalela Naho.
ˆ

bakatshinyika ne: Babela,1e bua- ˆ
Mulongo 2 23 Seluga mumane kulela Naho,
lu kuoku aku ke kuvua Yehowa wakashala ne muoyo bidimu 200.
a Gen 10:25
mukondakajile muakulu wa bu- 1Ku 1:19 Wakalela kabidi bana ba balume
loba bujima, ne Yehowa wakaba- ne bana ba bakaji.
tangalajila kuine aku pa buloba b ˆ
24 Naho wakalala bidimu 29
Luk 3:23, 35
bujima.
ne pashishe wakalela Tela.c
10 Eku nkulondolola kua malu c Gen 11:32 ˆ
Luk 3:23, 34 25 Naho mumane kulela Tela,
a Shema.f
wakashala ne muoyo bidimu 119.
Shema uvua ˆ ne bidimu luka- d Gen 12:7 Wakalela kabidi bana ba balume
ma pakalelaye Apakashada g bidi- Gen 15:1, 6
ne bana ba bakaji.
Gen 17:5
mu bibidi panyima pa Mvula wa Yak 2:23 26 Tela wakalala bidimu 70,
kabutu.
ˆ 11 Shema mumane ku-
pashishe wakalela Abalama, d
lela Apakashada, wakashala ne e Yos 24:2 ˆ
Naho, e ne Halana.
muoyo bidimu 500. Wakalela ka-
bidi bana ba balume ne bana ba f Gen 12:4 27 Eku nkulondolola kua
bakaji. hˆ
Gen 19:1 malu a Tela.
2Pt 2:7 ˆ
12 Apakashada wakalala bidi- Tela wakalela Abalama, Naho,
mu 35 neˆ pashishe wakalela She- g Gen 15:7 ne Halana; Halana wakalela
la. 13 Apakashada mumane ku-
i Neh 9:7 Lota.f 28 Halana wakafuila mu
lela Shela, wakashala ne muoyo buloba buvuabu bamulelele bua
h Bz 7:4
Ula g wa bena Kasada h patshi-
bidimu 403. Wakalela kabidi bana
ba balume ne bana ba bakaji. vua tatuende Tela ne muoyo.
i Gen 12:11 ˆ
14 Shela wakalala bidimu 30 Gen 17:15 29 Abalama ne Naho bakasela
ˆ ˆ
ne pashishe wakalela Ebe.j
Gen 20:12, 13 bakaji. Dına dia mukaji wa Aba-
ˆ 1Pt 3:6 ˆ
15 Shela mumane kulela Ebe, lama divua Salai, i ne dına dia mu-
ˆ
wakashala ne muoyo bidimu 403. j Gen 22:20 kaji wa Naho divua Mileka, j mua-
Gen 24:15 na wa bakaji wa Halana tatuende
11:7 1 Mu tshiena Ebelu, bidi mua kuleja wa Mileka ne Yiseka. 30 Kadi
bantu babidi anyi ba bungi. 11:9 1 Diu- k Gen 16:1, 2
Lom 4:19
Salai uvua nkumba; k kavua ne
mvuija: “Dikondakaja.” Eb 11:11 muana to.
GENESE 11:31–12:17 58
31 Pashishe Tela wakangata NSHAP. 11 ku Yehowa uvua mumumueneke-
muanende Abalama ne muiku- a Gen 11:27, 28 le tshioshelu. 8 Pashishe waku-
luende Lota, a muana wa Halana, b Gen 10:19
mbukaku, kuyaye ku buloba bua
ne Salai mukaji wa muanende mikuna ku est kua Betele, a kua-
c Gen 12:4
Abalama, bobu kumbuka ne- Gen 27:42, 43
saye ntenta wende, Betele mui-
nde mu Ula wa bena Kasada Bz 7:2, 4 kale ku ouest, ne Ai b ku est.
ˆ 
bua kuya mu buloba bua Kana- Wakashilaku Yehowa c tshioshelu,
ˆ
na. b Pakapita matuku, bakafika NSHAP. 12 kutuadijaye kubila dına dia Yeho-
ku Halana, c bobu kusombelaku. d Yos 24:3 wa. d 9 Pakapita matuku, Abala-
32 Matuku a muoyo wa Tela Bz 7:3, 4
ma wakamuangala, kuyaye muta-
avua bidimu 205. Pashishe Tela e Gen 13:14, 16 ngile ku Negebe, e wenda utudila
Gen 15:1, 5
wakafuila ku Halana. Gen 17:5 miaba mishilashilangane.

12 Pashishe Yehowa waka- 10 Tshiyole tshia nzala tshia-


Gen 22:17, 18
Dut 26:5
mbila Abalama ne: “Umbu- kabuela mu buloba abu, ke Aba-
ka mu buloba buenu, uye kule ne f Gen 27:29, 30 lama kupueka mu Ejipitu bua
balela bebe ne nzubu wa tatue- g Bz 3:25 kusombelamu bua tshikondo
be, uye ku buloba bungakuleja.d Gal 3:8 kampanda,1f bualu tshiyole tshia
2 Nenkuvuije tshisamba tshine- h Eb 11:8 nzala tshivua mu buloba abu
ˆ tshivua tshipite bukole. g 11 Pa-
ne, nenkubeneshe, nemvuije dına i Gen 11:29
diebe dinene, ne neulue dibene- kavuaye pa kubuela mu Ejipi-
j
sha. e 3 Nembeneshe badi baku- Gen 11:31
tu, wakambila mukajende Salai
benesha, kadi muntu udi ukuji- k Gen 13:5, 6 ne: “Nteleja koku. Ndi mumanye
ngila diakabi nemmuele mulawu; f l Gen 26:3
ne: udi mukaji muimpe kumona. h
ˆ 12 Nunku pakumona bena Ejipi-
bulelela, meku onso a pa buloba
m Bz 7:15, 16
neabeneshibue1 ku diambuluisha tu, nebambe kakuyi mpata ne:
diebe.” g n Gen 35:4 ‘Eu mmukajende.’ Nunku neba-
Dut 11:29, 30
4 Nunku Abalama wakaya anu nshipe, kadi nebakushiye wewe
muvua Yehowa mumuambile, ne o Gen 3:15 ne muoyo. 13 Wambe koku ne:
Gen 21:12
Lota wakaya nende. Abalama Gen 28:13, 14 udi muanetu wa bakaji, bua malu
uvua ne bidimu 75 pakumbukaye Lom 9:7 anyi apitaku bimpe mu wewe,
Gal 3:16
mu Halana.h 5 Abalama waka- nunku muoyo wanyi newupa-
ngata mukajende Salai i ne Lota p Gen 13:14, 15 nduke.”1i
Gen 15:1, 7
muana wa muanabu j ne bintu Gen 17:1, 8 14 Diakamue pakabuela Aba-
bionso bivuabu bapete k ne ba- Dut 34:4 lama mu Ejipitu, bena Ejipitu ba-

ntu1 bonso bavuabu bapete mu kamona ne: mukaji au uvua mui-
Halana, ne bakasa luendu ba- Mulongo 2 mpe be! 15 Bakokeshi ba mua
ˆ a Gen 28:16-19 ˆ
tangile mu buloba bua Kanana.l Gen 31:13
Palo bakamumona pabu, kutua-
Pakafikabu mu buloba bua Ka- dijabu kumutumbisha kumpala
ˆ ˆ
nana, 6 Abalama wakendakana b Gen 13:1, 3
kua Palo, nunku bakaya ne mu-
Yos 7:2 ˆ
mu buloba abu too ne ku mua- kaji au ku nzubu kua Palo.
c
ba udibu babikila ne: Sheke- Gen 8:20
Gen 35:2, 3
16 Yeye kuenzela Abalama malu
me, m pabuipi ne mitshi minene mimpe bua bualu bua mukaji;
d Gen 26:25
ya Mole. n Tshikondo atshi bena Abalama kupetaye mikoko, ngo-
ˆ
Kanana batshivua mu buloba e Gen 20:1 mbe, mpunda milume ne mika-
Gen 24:62
abu. 7 Pashishe Yehowa waka- ji, bena mudimu ba balume ne
muenekela Abalama, kumuambi- f Mis 105:13 ba bakaji, ne tumelu. j 17 Pashi-
ˆ
laye ne: “Nempeshe bana1 bebe o g Gen 26:1, 2 she Yehowa wakakengesha Palo
buloba ebu.”p Nunku wakashila- h Gen 26:7
ne ba mu nzubu muende ne
12:3 1 Anyi “neapete dibenesha bua- i Gen 20:11, 12 12:10 1 Anyi “bua kusombelamu bu
wu wowu.” 12:5 1 Anyi “anyima.” 12:7 j Gen 20:14
muntu wa ku babende.” 12:13 1 Anyi
1 Ku mua.: “dimiinu.” Gen 24:34, 35 “anyima wanyi neashale ne muoyo.”
59 GENESE 12:18–13:18
bipupu bikole bua bualu bua Sa- NSHAP. 12 lu tudi bena muntu. 9 Buloba
lai mukaji wa Abalama. a 18 Nu- a Gen 11:29 buonso kabuena kumpala kuebe
ˆ
nku Palo wakabikila Abalama, Gen 17:15
Gen 23:2, 19
anyi? Ndi nkulomba bua tuabulu-
kumuambilaye ne: “Tshiudi mu- kangane. Wewe muye ku dia ba-
ˆ
ngenzele ntshinyi? Bua tshinyi kaji, dıba adi meme nenye ku dia
kuvua mungambile ne: mmuka- b balume; kadi wewe muye ku dia
Gen 20:11, 12 ˆ
jebe? 19 Bua tshinyi uvua mua- balume, dıba adi meme nenye
mbe ne: ‘Mmuanetu wa bakaji’? b ku dia bakaji.” 10 Nunku Lota
Panyi nkavua musue kumuvui- ˆ
c Mis 105:14 wakabandisha mesu, kumonaye
ja mukajanyi. Mukajebe nyeye  ne: tshitupa tshionso tshia Ya-
eu. Muangata, uye!” 20 Nunku ˆ
ˆ NSHAP. 13 dene a too ne ku Soa b tshivua
Palo wakatumina bantu bende ˆ
ˆ d Gen 12:9 ne mayi a bungi anu bu budi-
dıyi bua bualu buende, ne baka- Gen 20:1 mi bua Yehowa, c anu bu buloba
mulekela bua aye yeye ne muka- bua Ejipitu (kumpala kua Yeho-
jende ne bionso bivuaye nabi. c wa kubutula Sodoma ne Amo-

13 la). 11 Ke Lota kusungula tshi-


e Gen 24:34, 35
Nunku Abalama waku-
mbuka mu Ejipitu, kuyaye tupa tshionso tshia Yadene,
ku Negebe, d yeye ne mukajende kuyaye kuasa tshitudilu tshiende
f Gen 12:8, 9
ku est. Nunku bakabulukangana.
ne bionso bivuaye nabi, pa- Yos 7:2
mue ne Lota. 2 Abalama uvua 12 Abalama wakasombela mu
ˆ
ne bubanji bua bungi bua bi- buloba bua Kanana, kadi Lota
muna ne arjan ne or. e 3 Uvua g Gen 10:19 wakasombela pabuipi ne bime-
wenda utudila miaba mishilashi- nga bia mu tshitupa tshia Yade-
langane pakumbukaye ku Nege- ne. d Ndekelu wa bionso wakasa
be mutangile ku Betele, too ne h Gen 11:27 ntenta yende pabuipi ne Sodo-
pakafikaye muaba uvua ntenta  ma. 13 Kadi bantu ba mu So-
wende kumpala pankatshi pa Mulongo 2 doma bavua bantu babi, benji ba
ˆ
Betele ne Ai, f 4 muaba uvua- a Gen 19:28 mpekatu banene ku mesu kua
ye muashile tshioshelu kumpala. Yehowa. e
ˆ
Abalama wakabilaku dına dia Ye- 14 Abalama bamane kuabulu-
howa. b Gen 19:20-22 kangana ne Lota, Yehowa wa-
5 Mpindieu Lota, uvua we- kamuambila ne: “Ndi nkulomba
nza ngendu pamue ne Abalama, ˆ
bua ubandishe mesu ebe ku-
uvua pende ne mikoko ne ngo- c Gen 2:8, 9 mbukila muaba uudi au, utangi-
mbe ne ntenta. 6 Kadi bulo- le ku nord ne ku sud, ku est ne
ba abu kabuvua bukumbane bua ku ouest, 15 bualu buloba buo-
bobu kusomba kaba kamue; bi- d Gen 19:28, 29 nso buudi mumone abu nenku-
ntu biabu bikavua bivulangane peshabu wewe ne bana1 bebe
bikole menemene kakuyi mushi- bua buikale buenu bua ka-
ndu wa bobu kusomba kabidi pa- e Gen 18:20 shidi. f 16 Nemvuije bana1 bebe
mue to. 7 Bua bualu abu, mata- Gen 19:5
anu bu nsenga ya pa buloba,
2Pt 2:6-8
ndu akajuka pankatshi pa balami Yuda 7 bua ne: bikala muntu mua ku-
ba bimuna bia Abalama ne bala- bala nsenga ya pa buloba, na-
mi ba bimuna bia Lota. (Tshiko- nku badi mua kubala bana1
ˆ
ndo atshi bena Kanana ne bena f Gen 12:7 bebe. g 17 Juka, wendakane mu
Pelizi bavua basombele mu bu- Gen 15:18
Gen 24:7 buloba abu mu bule ne mu bu-
loba abu.) g 8 Nunku Abalama Eks 33:1 tshiama, bualu wewe ke ungabu-
wakambila Lota h ne: “Ndi nkulo- pesha.” 18 Nunku Abalama wa-
mba bua kakuikadi matandu pa- katungunuka ne kusombela mu
nkatshi panyi nebe ne panka- g Gen 12:2 ntenta. Pashishe wakafika ku
Gen 15:1, 5
tshi pa balami ba bimuna bianyi Eks 1:7
ne balami ba bimuna biebe, bua- Eb 11:12 13:15, 16 1 Ku mua.: “dimiinu.”
GENESE 14:1-18 60
ˆ
mitshi minene ya Mamale a idi mu NSHAP. 13 Shina, ne Aliyoka mukalenge
ˆ
Hebelone, b yeye kusombelaku, a Gen 18:1 wa Elasa, a bakalenge banayi ba-
ne kuashilaku Yehowa tshio- Gen 23:19
Gen 25:9, 10
luisha batanu. 10 Kadi Tshiba-
shelu. c Gen 35:27 ndabanda1 tshia Sidime tshivua

14 Mu matuku a Amalafele
ˆ
mukalenge wa Shina, d Ali-
ˆ
b Gen 23:2
tshiuwule tente ne bina bia kabu-
dimbu, nunku bakalenge ba So-
doma ne Amola bakajinga bua
yoka mukalenge wa Elasa, Ke-
ˆ ˆ c Gen 12:7 kunyema, kadi bakakulukamu,
dolaome e mukalenge wa Elama f 
ne Tidala mukalenge wa Goyi- ne bantu bavua bashale baka-
NSHAP. 14
ma, 2 bakalenge aba bakalua- nyemena ku buloba bua mikuna.
ngana mvita ne Bela mukalenge
d Gen 10:9, 10 11 Pashishe batshimunyi baka-
ˆ ngata bintu bionso bia mu Sodo-
wa Sodoma, g Bısha mukalenge e Gen 14:17
wa Amola, h Shinaba mukale- ma ne Amola ne biakudia biabu
ˆ bionso, kuyabu. b 12 Bakakuata
nge wa Adema, Shemebe muka- f Gen 10:22
lenge wa Seboyima, i ne mukale- kabidi Lota muana wa muanabu
ˆ ne Abalama uvua musombele mu
nge wa Bela, mmumue ne: Soa. g Gen 10:19
3 Bakalenge bonso aba bakasa- Gen 13:12 Sodoma, c ne bintu biende, bobu
ngisha biluilu biabu mu Tshiba- kutungunuka ne njila.
h Gen 13:10, 12
ndabanda1 tshia Sidime, j mmu- 13 Pashishe muntu mukuabu
mue ne: Mbuu wa Mukele.2k i Dut 29:23
uvua munyeme wakalua kuma-
ˆ
4 Bakavua benzele Kedolao- nyisha Abalama muena Ebe-
ˆ lu. Tshikondo atshi uvua mu-
me mudimu bidimu 12, kadi j Gen 14:10
mu tshidimu tshia 13 bakamuto- sombele1 mu mitshi minene ya
mbokela. 5 Nunku mu tshidimu k Nom 34:2, 12 Mamale muena Amole, d muana-
ˆ ˆ bu ne Eshekola ne Anele. e Bobu
tshia 14, Kedolaome ne bakalenge
l Dut 2:10, 11
aba bavua bena dia Abalama.
bavua nende bakaya, kutshimu-
nabu bena Lefa mu Ashetelota- 14 Nunku Abalama kumvua ne:
ˆ m Dut 2:12
bavua bakuate mulela wende.1f
kanayima, bena Zusa mu Hama,
ˆ Ke yeye kusangisha bantu be-
bena Emel mu Shawe-kıyatayi- n Gen 36:8
ma, 6 ne bena Holi m ku mukuna nde balongesha mvita, bena mu-
ˆ dimu 318 balelela mu nzubu mue-
wabu wa Seı n too ne ku Ele- o Nom 20:1
palana udi ku tshipela. 7 Pa- nde, kubalondakajaye too ne ku
shishe bakapingana, kuyabu ku p Gen 36:12 Dana. g 15 Butuku, wakatapulu-
1Sm 15:2
Ene-mishapata, mmumue ne: Ka- la tshiluilu tshiende, ne yeye
deshe, o ne kukuatabu buloba buo- q Gen 10:15, 16
ne bena mudimu bende bakabe-
nso bua bena Amaleka,p kabidi la mvita, kubatshimunabu. Yeye
ne bena Amole q bavua basombe- r 2Ku 20:2 kubalondakaja too ne ku Hoba
ˆ  udi ku nord kua Damaseke.
le mu Hasasona-tama.r
8 Nunku mukalenge wa Sodo- Mulongo 2 16 Wakanyenga bintu bionso,
ma wakaya, kabidi ne muka- a Gen 14:1, 2 kunyengaye kabidi mulela wende
lenge wa Amola, ne mukalenge Lota, ne bintu biende, ne bantu
wa Adema, ne mukalenge wa Se- b Gen 14:16 bakaji, ne bantu bakuabu.
boyima, ne mukalenge wa Bela, 17 Pavua Abalama mufume
ˆ c Gen 19:1 ˆ ˆ
mmumue ne: Soa, bakela mualu ku ditshimuna Kedolaome ne ba-
wa mvita bua kuluangana nabu kalenge bavuaye nabu, mukale-
d Gen 13:18
mu Tshibandabanda1 tshia Sidi- nge wa Sodoma wakapatuka bua
me, 9 bua kuluangana ne Ke- e kusambakena ne Abalama mu
ˆ ˆ Gen 14:24
dolaome mukalenge wa Elama, Tshibandabanda1 tshia Shawe,
ne Tidala mukalenge wa Goyi- f Gen 11:27 mmumue ne: Tshibandabanda
ma, ne Amalafele mukalenge wa tshia Mukalenge. h 18 Melekise-
g Bal 18:29
14:3, 8, 10, 17 1 Anyi “Tshibatabata.” 14:13 1 Anyi “musombele mu ntenta.”
14:3 2 Mmumue ne: Mbuu Mufue. h 2Sm 18:18 14:14 1 Ku mua.: “muanabu.”
61 GENESE 14:19–15:11
ˆ
deke a mukalenge wa Salema b NSHAP. 14 Eliyeze a muntu wa ku Damase-
wakalua ne mampa ne mvinyo; a Mis 110:4 ke.” 3 Abalama wakamba kabi-
yeye uvua muakuidi wa Nzambi Eb 6:20 di ne: “Wewe kuena mumpeshe
Mutambe Bunene. c muana1b to, ne muntu2 wa mu
19 Ke yeye kumubenesha wa- nzubu muanyi ke udi umpingana
b
mba ne: Eb 7:1, 2
bu mupianyi.” 4 Kadi monayi!
ˆ
“Abalama abeneshibue kudi Dıyi dia Yehowa diakamuanda-
Nzambi Mutambe Bunene, muna ne: “Muntu au kakukupi-
c Mis 83:18
Muenji wa diulu ne buloba; Eb 5:5, 10 ngana bu mupianyi to, kadi mua-
20 Ne Nzambi Mutambe Bunene nebe1 wewe neakupingane bu
Udi mufile baluishi bebe mu mupianyi.” c
tshianza tshiebe atumbi- d Eb 7:4 5 Ke yeye kumupatula pa-
shibue!” mbelu kumuambila ne: “Ndi nku-
lomba bua utangile muulu, uba-
Nunku Abalama wakamupesha
e Gen 14:13 le mitoto ni udi mua kukokesha
tshia dikumi tshia bintu bionso. d  mua kuyibala.” Mpindieu yeye
21 Pashishe mukalenge wa NSHAP. 15 kumuambila ne: “Ke mualua
Sodoma wakambila Abalama bana1 bebe nunku.” d 6 Wakita-
f Mis 27:1
ne: “Mpesha meme bantu,1 wa- Yes 41:10 buja Yehowa, e ne Yeye wakamu-
ngate wewe bintu.” 22 Kadi Lom 8:31
badila bualu ebu bu buakane. f
Eb 13:6
Abalama wakambila mukale- 7 Pashishe wakamba kabidi ne:
nge wa Sodoma ne: “Ndi njula
“Meme ndi Yehowa uvua muku-
tshianza tshianyi muulu, nditshi- g Dut 33:29 patule mu Ula wa bena Ka-
pa kudi Yehowa Nzambi Muta- Nsu 30:5
sada bua kukupesha buloba
mbe Bunene, Muenji wa diulu
ebu bu tshintu tshiebe.” g 8 Ke
ne buloba, 23 ne: tshiakuanga-
yeye kuamba ne: “Mukalenge
ta tshintu tshiebe nansha tshi- h Gen 17:5, 6
 Mutambe Bunene Yehowa, ne-
mue, kubangila anu ku buanda
mmanye bishi ne: nembuanga-
too ne ku nshinga wa sandala, Mulongo 2
te?” 9 Yeye wakamuandamuna
bua kulu kuamba ne: ‘Meme ke a Gen 24:2, 3
ne: “Ngangatshila lukungulu lua
uvua muvuije Abalama mubanji.’
ngombe lua bidimu bisatu, ne
24 Tshiakuangata tshintu na-
lukungulu lua mbuji lua bidi-
nsha tshimue pa kumbusha bi- b Gen 12:7
Bz 7:5 mu bisatu, ne tshimpanga tshia
kadi bansongalume aba bamane
kudia. Kadi bua tshitupa tshia mukoko tshia bidimu bisatu, ne
kupesha bantu bavua baye na- kamanda nkutshi,1 ne muana
nyi, Anele, Eshekola, ne Mama- c Gen 17:15, 16 wa nkudimba.” 10 Nunku wa-
Gen 21:12
le, e bobu bangate tshiabu tshi- kangata nyama yonso ayi, kuyi-
tupa.” kosaye mu bitupa bibidi bibidi,
kuteka tshitupa tshionso tshita-
15 Panyima pa bualu ebu,
ˆ
dıyi dia Yehowa diakalua
d Gen 22:17
Dut 1:10
Lom 4:18
ngilangane ne tshikuabu,1 kadi
kakakosolola nyunyi to. 11 Pa-
kudi Abalama mu tshikena ku- Eb 11:12
shishe nyunyi itu idia minyinyi
mona, diamba ne: “Abalama, ku- yakatuadija kupueka pa bitalu
tshinyi to. f Meme ndi ngabu abi, kadi Abalama uvua anu uyi-
webe. g Difutu diebe nedikale di- e Eb 11:8
pata.
nene menemene.” h 2 Abalama
wakamba ne: “Mukalenge Muta- 15:3, 5 1 Ku mua.: “dimiinu.” 15:3 2 Ku
mbe Bunene Yehowa, neumpe- f Lom 4:13, 22 mua.: “muana wa balume.” 15:4 1 Ku
Gal 3:6
she tshinyi? Bualu tshiena anu Yak 2:23 mua.: “muntu udi upatuka mu bitupa
muanji kuikala ne muana to, ne biebe bia munda.” 15:9 1 Anyi “kaku-
muntu wapiana nzubu wanyi udi tshikutshi.” 15:10 1 Anyi “kuteka tshi-
g Gen 11:31 tupa tshionso bua tshipetangane ne
14:21 1 Anyi “anyima.” Neh 9:7 tshikuabu.”
GENESE 15:12–16:11 62
ˆ
12 Pakavua dıba pa kubuela, NSHAP. 15 kudiye.” a Nunku Abalama wa-
tulu tukole tuakakuata Abalama, a Gen 21:9 kateleja tshivua Salai muambe.
ˆ
ne mıdima mikole ivua yenza
ˆ
Eks 1:13, 14
Eks 3:7
3 Pakavua Abalama musombe
buowa yakamubuikila. 13 Pa- Bz 7:6, 7 bidimu dikumi mu buloba bua
shishe Yeye wakambila Abala- ˆ
Kanana, Salai mukaji wa Abala-
ma ne: “Umanye bimpe ne: ˆ
b Eks 7:4
ma wakangata Haga, muena mu-
bana1 bebe nebikale bantu ba ku Nom 33:4 dimu wende muena Ejipitu, ku-
babende mu buloba budi kabu- mufilaye kudi bayende Abalama
yi buabu ne bantu ba mu bulo- c Eks 3:22 bua ikale mukajende. 4 Nanku
ba abu nebabakuate ku bupika ˆ
Mis 105:37 wakalala ne Haga, yeye kuimita.
ne nebabakengeshe bidimu 400. a Pakamonaye ne: uvua ne difu,
14 Kadi meme nendumbuluishe d Gen 25:8 wakatuadija kupepeja mukale-
tshisamba tshienzelabu mudi- nge wende mukaji.
mu, b pashishe nebapatukamu 5 Ke Salai kuambila Abala-
ne bintu bia bungi. c 15 Kadi e Yos 14:1
Bz 7:7 ma ne: “Bubi budibu bangenzele
wewe neuye kudi bankambua ebu wewe ke udi mubukebeshe.
bebe mu ditalala; nebakujiike Meme ke uvua muteke muena
wewe mumane kukulakaja biko- f 1Bk 21:26
2Bk 21:11 mudimu wanyi mu tshiadi tshie-
le. d 16 Kadi bana bebe nebapi-
be,1 kadi padiye mumone ne: udi
ngane mu buloba ebu e mu tshi-
g Gen 17:19 ne difu, mmutuadije kumpepe-
pungu tshinayi, bualu tshilema
tshia bena Amole ki ntshianji ku-
Gen 22:17 ja. Yehowa akose tshilumbu tshi-
kumbana menemene to.” f di pankatshi panyi nebe.” 6 Ke
ˆ h Abalama kuambila Salai ne: “Ta-
17 Pakavua dıba dibuele ne Eks 3:8
ˆ ngila! Muena mudimu webe udi
mıdima mikole milue, tshikutu
tshivua tshifuima muishi tshia- i 1Bk 4:21
ku bukokeshi buebe. Muenzela
kamueneka ne tshimunyi tshia tshionso tshiudi wela meji ne:
kapia tshiakapitshila pankatshi ntshimpe.” Nunku Salai waka-
j 1Sm 15:6
mufuisha bundu, ke yeye kumu-
pa bitupa bia nyama abi.
18 Dituku adi, Yehowa waka- nyema.
dia tshipungidi ne Abalama g wa- k Yos 1:4 7 Pashishe muanjelu wa Ye-
mba ne: “Nempeshe bana1 bebe howa wakamusangana ku mushi-
ˆ
buloba ebu, h kubangila ku musu- l mi wa mayi mu tshipela, mushi-
Eks 3:17 ˆ
lu wa Ejipitu too ne ku musu- mi uvua mu njila wa ku Shu. b
ˆ
lu munene, musulu wa Pela- 8 Wakamuebeja ne: “Haga, mue-
m Yos 17:15
ta: i 19 buloba bua bena Kene, j na mudimu wa Salai, udi ufumi-
bena Kenizi, bena Kadamona, na penyi ne udi uya penyi?” Yeye
20 bena Hiti, k bena Pelizi, l bena n Dut 7:1 kuandamuna ne: “Ndi ngenda
Lefa, m 21 bena Amole, bena  nyema mukalenge wanyi muka-
ˆ ˆ
Kanana, bena Gıgashi ne bena NSHAP. 16 ji Salai.” 9 Ke muanjelu wa Ye-
Yebuse.” n o Gen 15:2, 3 howa kumuambila ne: “Pinga-

16 Mpindieu Salai mukaji wa na kudi mukalenge webe mukaji,


Abalama kavua mumulele- p Gal 4:25 udipuekeshe mu tshianza tshie-
le bana to, o kadi uvua ne muena  nde.” 10 Pashishe muanjelu wa
mudimu wende muena Ejipitu, Mulongo 2 Yehowa wakamba ne: “Meme ne-
ˆ ˆ
dına diende divua Haga. p 2 Nu- a Gen 30:1, 3 mvudije bana1 bebe bikole me-
nku Salai wakambila Abalama nemene bua balue bungi ka-
ne: “Nteleja koku. Yehowa mmu- buyi kubala.” c 11 Muanjelu wa
b Gen 25:17, 18
mpangishe bua kulela bana. Lala Eks 15:22 Yehowa wakamba kabidi ne: “Ke
koku ne muena mudimu wanyi. wewe eu ne difu; neulele mua-
Pamuapa ndi mua kupetela bana c Gen 17:20
na wa balume, ne neumuinyi-
Gen 25:13-16
15:13, 18; 16:10 1 Ku mua.: “dimiinu.” 1Ku 1:29-31 16:5 1 Anyi “mu maboko ebe.”
63 GENESE 16:12–17:13
ˆ
ke ne: Yishemaele,1 bualu Ye- NSHAP. 16 kuikala kabidi Abalama1 to; dına
howa mmumvue dikenga diebe. a Nsu 15:3 diebe nedilue Abalahama,2 bua-
12 Neikale bu mpunda wa tshi- lu nenkuvuije tatu wa bisamba
suku.1 Tshianza tshiende netshi- bia bungi. 6 Nengenze bua ule-
luishe muntu yonso, ne tshianza le bana ba bungi, ba bungi me-
tshia muntu yonso netshimului- b Gen 21:9 nemene, nenkuvuije bisamba, ne
she, ne neasombe mutangilanga- Gal 4:22, 24 bakalenge nebafumine kuudi. a

ne ne bana babu bonso.”2
ˆ 7 “Nendame tshipungidi tshia-
13 Pashishe wakabila dına dia NSHAP. 17
nyi tshidi pankatshi panyi nebeb
Yehowa uvua uyukila nende, wa- c Gen 15:18 ne bana1 bebe balua panyima
Mis 105:8-11
mba ne: “Wewe udi Nzambi udi pebe mu bipungu biabu bionso
umona,” a bualu yeye wakamba bua tshipungidi tshia tshiendele-
ne: “Muaba eu ndiku bushu- le, bua ngikale Nzambi webe ne
wa mumone muntu udi ummo- d Gen 22:17 wa bana1 bebe balua panyima
na anyi?” 14 Ke bualu kayi ba- Dut 1:10 pebe. 8 Nenkupeshe wewe ne
ˆ
kabikila tshina tshia mayi atshi Eb 11:11, 12
bana1 bebe balua panyima pebe
ˆ
ne: Be-laha-loi.1 (Tshidi panka- buloba buuvua musombele bu
tshi pa Kadeshe ne Belede.) muntu wa ku babende, c buloba
ˆ ˆ
15 Nunku Haga wakalelela Aba- buonso bua Kanana, bua buikale
e Mis 105:9-11
lama muana wa balume, Abala- buenu bua kashidi; nengikale ka-
ma kuinyikaye muanende uvua bidi Nzambi wabu.” d
ˆ
Haga mulele ne: Yishemaele. b 9 Nzambi wakambila kabidi
16 Abalama uvua ne bidimu 86 Abalahama ne: “Kadi wewe, udi
ˆ f Gen 13:16
pavua Haga mumulelele Yishe- Lom 4:17 ne bua kulama tshipungidi tshia-
maele.  nyi, wewe ne bana1 bebe balua
17 Pakavua Abalama ne bidi-
mu 99, Yehowa wakamue-
Mulongo 2
a Gen 35:10, 11
panyima pebe mu bipungu bia-
bu bionso. 10 Etshi ntshipungi-
nekela Abalama, kumuambila- di tshianyi tshidi pankatshi pa-
ye ne: “Meme ndi Nzambi Wa nyi nenu tshinualama wewe ne
Bukole Buonso. Wende kumpa- bana1 bebe balua panyima pebe:
la kuanyi, udileje kuyi kalema.1 b Luk 1:72, 73 Muntu mulume yonso udi mu-
2 Nenjadike tshipungidi tshianyi nkatshi muenu udi ne bua ku-
pankatshi panyi nebe, c ne ne- tengudibua. e 11 Nudi ne bua
nkuvudije bikole, bikole mene- kutengudibua, ne bualu ebu ne-
mene.” d c Eks 6:4 buikale tshimanyinu tshia tshi-
3 Ke Abalama kutua mpala Eb 11:8, 9
pungidi tshidi pankatshi pa-
wende panshi, ne Nzambi kutu- nyi nenu. f 12 Mu bipungu bienu
ngunuka ne kuakula nende, wa- bionso, nudi ne bua kutengu-
mba ne: 4 “Tangila! Tshipungi- la g muana wa balume yonso udi
di tshianyi meme tshidi nebe;e d Dut 14:2
ne matuku muanda mukulu, mu-
bulelela, neulue tatu wa bisamba ntu yonso mulela mu nzubu mue-
ˆ
bia bungi. f 5 Dına diebe kadia- nu ne muntu yonso udi kayi wa
16:11 1 Diumvuija: “Nzambi udi umvua.” e
mu bana1 benu uvua musumba
Gen 21:4
16:12 1 Anyi “onagre,” mushindu mu- Lom 2:29 ku makuta kudi muntu wa ku
kuabu wa mpunda wa tshisuku, nansha babende. 13 Muntu mulume yo-
mudi bantu bakuabu bela meji ne: nngo- nso mulela mu nzubu muebe ne
mba ngole. Badi pamuapa bakula bua muntu mulume yonso musumba
lungenyi lua kudienzela malu. 2 Anyi f Bz 7:8
pamuapa: “ne neasombe mu lukuna ne Lom 4:11 17:5 1 Diumvuija: “Tatu udi kuulu (mu-
bana babu bonso.” 16:14 1 Diumvuija: bandishibue).” 2 Diumvuija: “Tatu wa
“Tshina tshia Yeye udi ne muoyo udi tshisumbu tshia (musumba wa) bantu;
ummona.” 17:1 1 Anyi “kuyi mua kuba- Tatu wa bantu ba bungi.” 17:7-10, 12
ndibua.” g Luk 2:21 1 Ku mua.: “dimiinu.”
GENESE 17:14–18:5 64
ku makuta ebe udi ne bua kute- NSHAP. 17 pungidi tshianyi ne Izaka a wikala
ngudibua, a ne tshipungidi tshia- a Eks 12:44 Sala mua kukulelela tshikondo
nyi mu mibidi yenu tshidi ne bua tshia buena etshi, tshidimu tshi-
kuikala tshipungidi tshia kashi- di tshilua.” b
b
di. 14 Muntu mulume udi kayi
Gen 11:29
22 Pavua Nzambi mujikije ku-
mutengula yeye kayi muditengui- yukila nende, wakabanda, kushi-
she, badi ne bua kumbusha1 c Gen 18:10 yaye Abalahama. 23 Pashishe
muntu2 au munkatshi mua tshi- Abalahama wakangata Yishemae-
samba tshiabu. Mmushipe tshi- le muanende wa balume ne bantu
d Gen 18:12
pungidi tshianyi.” balume bonso balela mu nzubu
15 Pashishe Nzambi wakambi- muende ne muntu yonso uvuaye
la Abalahama ne: “Kadi bua mu- e Lom 4:19
musumbe ku makuta, muana wa
Eb 11:11
kajebe Salai,1b kumubikidi kabi- balume yonso wa mu nzubu mua
ˆ
di ne: Salai to, bualu dına diende Abalahama, yeye kubatengula di-
nedilue Sala.2 16 Nemmubene- f Gen 16:11
tuku dine adi anu muvua Nzambi
she ne nenkupeshile kabidi mua- mumuambile.c 24 Abalahama
na wa balume mu yeye; c ne- uvua ne bidimu 99 pakamutengu-
g Mat 1:2
mmubeneshe ne nealue bisamba; labu.d 25 Yishemaele muanende
bakalenge ba bisamba nebafu-
uvua ne bidimu 13 pakamute-
mine kudiye.” 17 Ke Abalahama h Gen 26:24
ngulabu pende.e 26 Anu dituku
kutua mpala panshi, kutuadija-
dine adi, bakatengula Abalahama
ye kuseka, udiambila mu muoyo
i Gen 16:10 ne muanende Yishemaele kabidi.
wende d ne: “Badiku mua kulelela
muntu wa bidimu lukama muana
Gen 21:13, 18
Gen 25:13-16
27 Bantu balume bonso ba mu
anyi? Sala, mukaji wa bidimu 90, 1Ku 1:29-31 nzubu muende, muntu yonso mu-
 lela mu nzubu muende ne muntu
udiku mua kulela anyi?” e
18 Nunku Abalahama waka-
Mulongo 2 yonso uvuaye musumbe ku maku-
mbila Nzambi mulelela ne: “Yi-
a Gen 26:3 ta kudi muntu wa ku babende, ba-
Eb 11:8, 9
shemaele ikale ne muoyo ku- katengudibua pabu pamue nende.
mpala kuebe!” f 19 Ke Nzambi
kumuambila ne: “Sala mukaje- b Gen 18:10, 14
Gen 21:1
18 Pashishe Yehowa f waka-
mumuenekela mu mitshi
be neakulelele bushuwa mua- minene ya Mamale g pavuaye
na wa balume, ne neumuinyike musombe ku tshibuelelu tshia
c Gen 17:13 ˆ
ne: Izaka.1g Nenjadike tshipu- ntenta dıba dia munya muko-
ngidi tshianyi nende. Netshika- le menemene. 2 Wakabandisha
ˆ
le tshipungidi tshia tshiendelele d Bz 7:8 mesu, kumonaye bantu balume
kudi bana2 bende balua pa- Lom 4:11 basatu bimane ntanta nende. h
nyima pende. h 20 Kadi bua Yi- Pakabamonaye, wakumbuka lubi-
shemaele, ndi mukumvuile. Ta- e Gen 16:16 lu ku tshibuelelu tshia ntenta
ngila! Nemmubeneshe, nengenze  mutangile kudibu, kuinamaye pa-
bua alele bana ba bungi, ne- NSHAP. 18 nshi. 3 Ke yeye kuamba ne: “Ye-
mmuvudije bikole, bikole mene- f Gen 16:7 howa, bingikala muanyishibue ku
mene. Neapatule bamfumu 12, Bal 13:21 ˆ
mesu kuebe, ndi nkulomba bua
ne nemmuvuije tshisamba tshi- kupitshi muena mudimu webe
nene. i 21 Kadi nenjadike tshi- g Gen 13:18 to. 4 Anyishayiku balue ne nda-
Gen 14:13 ˆ
mbu wa mayi, banoweshawu ku
17:14 1 Anyi “kushipa.” 2 Anyi “anyi-
ma.” 17:15 1 Diumvuija pamuapa: makasa, i pashishe nuikishe mui-
“Muena matandu.” 2 Diumvuija: “Muka- h Gen 19:1 nshi mua mutshi. 5 Bu munudi
ˆ balue kudi muena mudimu wenu
ji wa mu dıku dia bukalenge.” 17:19
1 Diumvuija: “Tuseku.” 2 Ku mua.: “di- i Gen 19:2
muaba eu, anyishayiku nnutuadi-
miinu.” Gen 24:32 le tshipese tshia diampa bua nu-
65 GENESE 18:6-23
petulule bukole.1 Pashishe nudi NSHAP. 18 kebeja Abalahama ne: “Bua tshi-
mua kutungunuka ne luendu lue- a Eb 13:2 nyi Sala mmuseke, wamba ne:
nu.” Ke bobu kuamba ne: “Mbi- ‘Bushuwa nendele nansha mu-
mpe. Udi mua kuenza muudi nkadi mukulakaje emu anyi?’
muambe.” b Gen 17:15 14 Kudiku tshintu tshidi tshita-
6 Nunku Abalahama wakaya mbe Yehowa bukole anyi? a Ne-
lubilu ku ntenta kuvua Sala, ku- mpingane kuudi tshidimu tshi-
muambilaye ne: “Kolesha! Anga- c Gen 17:21 di tshilua tshikondo tshia buena
ta bipiminu1 bisatu bia buku- Gen 21:2 etshi, ne Sala neikale ne muana
la bunefuke, ubusope, ne wenze Lom 9:9
wa balume.” 15 Kadi Sala wa-
mampa.” 7 Pashishe Abalaha- kavila, wamba ne: “Tshiena mu-
ma wakaya lubilu ku tshisumbu ˆ
seke to,” bualu uvua ne buowa.
tshia nyama, kusungulaye mua- d Gen 17:17
Ke yeye kumuambila ne: “Mmuo-
na mulume wa ngombe muimpe, mu! Wewe udi museke.”
mutekete. Kumupeshaye muena 16 Pavua bantu abu bajuke
mudimu wende, yeye kuenza lu- e Lom 4:19
bua kuya, batangile luseke lua So-
kasa bua kumulamba. 8 Pashi- doma,b Abalahama wakaya nabu
she wakangata manteka ne ma- bua kubashindikija. 17 Yehowa
bele ne muana mulume wa f Eb 11:11 wakamba ne: “Ndiku mua kusoko-
1Pt 3:6
ngombe uvuaye mulambe, kute-  ka Abalahama bualu bundi nkeba
kaye biakudia abi kumpala kua- kuenza anyi? c 18 Bushuwa Aba-
Mulongo 2
bu. Yeye kuimana ku luseke lua- lahama nealue tshisamba tshine-
a Yes 40:29
bu muinshi mua mutshi pavuabu Mat 19:26 ne tshia bukole, ne bisamba
benda badia. a Luk 1:36, 37 bionso bia pa buloba nebibene-
9 Bobu kumuebeja ne: “Mu- shibue1 ku diambuluisha diende.d
kajebe Sala b udi kuepi?” Yeye 19 Bualu ndi mufike ku dimuma-
kuandamuna ne: “Udi mu nte- b Gen 13:12
nya bua atumine bana bende ne
nta emu.” 10 Nunku umue wa ba mu nzubu muende badi balua
kudibu wakamba kabidi ne: “Bu- ˆ
panyima pende dıyi bua balame
shuwa nempingane kuudi tshidi- c Mis 25:14 njila wa Yehowa pa kuenza malu
mu tshialua, tshikondo tshia Amo 3:7
malulame ne makane, e bua Yeho-
buena etshi; tangila! mukajebe wa akumbaje bualu buvuaye mu-
Sala neikale ne muana wa balu- laye budi butangila Abalahama.”
me.” c Pine apu Sala uvua ku tshi- d Gen 12:1-3
Gal 3:14 20 Pashishe Yehowa waka-
buelelu tshia ntenta uvua panyi- mba ne: “Muadi udibu badila
ma pa muntu au, wenda uteleja. bua Sodoma ne Amola mmuko-
11 Abalahama ne Sala bakavua e Dut 4:9 le menemene, f ne mpekatu wabu
bakulakaje, bikale ne bidimu bia mmupite bunene. g 21 Nempue-
bungi. d Sala ukavua mupite tshi- ke bua kumona ni badi benza
kondo tshia kulela.1e 12 Nunku
f 2Pt 2:7, 8 malu bilondeshile muadi udi mu-
Sala wakatuadija kudisekela, wa-
fike kundi. Bikalabi kabiyi na-
mba ne: “Meme mumane ku-
nku, nemmanye bualu abu.” h
kooka nunku ne mukalenge
wanyi mumane kukulakaja, ne- g Gen 13:13 22 Nunku bantu abu baku-
ngikale bushuwa ne milowo ayi
Yuda 7 mbuka muaba au, kuyabu bata-
anyi?” f 13 Nunku Yehowa wa- ngile ku Sodoma; kadi Yehowa i
yeye wakashala ne Abalaha-
18:5 1 Ku mua.: “nupeshe muoyo wenu
h Gen 11:5
Eks 3:7, 8
ma. 23 Ke Abalahama kuseme-
bukole.” 18:6 1 Ku mua.: “bipiminu bia Mis 14:2 na, kumuebejaye ne: “Bushu-
seha.” Seha uvua ubuela litre 7,33. Tang. wa wewe neujimije bantu bakane
Tshis. B14. 18:11 1 Ku mua.: “Tshi-
tu tshienzekela bantu bakaji tshikavua i Gen 31:11
18:18 1 Anyi “nebipete dibenesha buabi
tshimane bua Sala.” Gen 32:30 biobi.”
GENESE 18:24–19:8 66
ne bantu babi popamue anyi? a NSHAP. 18 ne 20 abu, tshiakutshibutula to.”
24 Fuanyikijabi ne: mu tshime- a Nom 16:22 32 Kuambaye ndekelu wa bionso
nga atshi mudi bantu baka- ne: “Mfuila koku luse Yehowa,
ˆ
ne 50. Dıba adi neujimije ba kukuatshi tshiji to, kadi anyisha-
mu tshimenga atshi kuyi ubui- ku bua ngakule nansha bua mu-
kidila tshimenga bua bualu bua sangu wa ndekelu. Fuanyikija ne:
bakane 50 badimu anyi? 25 Bu- mudi bantu bakane anu dikumi.”
shuwa, wewe kuena mua kue- Wakandamuna ne: “Bua bantu
nza nanku to, kushipa muntu b Mis 37:10, 11 bakane dikumi abu, tshiakutshi-
muakane popamue ne muntu Nsu 29:16
Mal 3:18
butula to.” 33 Pakajikija Yeho-
mubi, bua tshidi tshifikila mu- Mat 13:49 wa kuakula ne Abalahama, waka-
ntu muakane tshikale tshia muo- ya, a ne Abalahama wakapingana
mumue ne tshidi tshifikila mu- kuende.
ntu mubi! b Wewe kuena mua
kuenza nanku to. c Mulumbului- 19 Banjelu babidi abu baka-
fika mu Sodoma ku dilo-
shi wa buloba bujima kakuenza lo, kadi Lota uvua musombe ku
tshidi tshiakane anyi?” d 26 Ke tshiibi tshia Sodoma. Pakabamo-
c Dut 32:4
Yehowa kuamba ne: “Meme mu- na Lota, wakajuka bua kusamba-
sangane bantu bakane 50 mu So- kena nabu, yeye kuinama kutua
doma, nembuikidile tshimenga mpala wende panshi. b 2 Yeye
tshionso atshi bua bualu bua- kuamba ne: “Suayi bakalenge ba-
bu.” 27 Kadi Abalahama waka- nyi, nuapukaku ku nzubu kua
mba kabidi ne: “Mfuilaku luse muena mudimu wenu, nulale bu-
bua muoyo mukole undi ngakula ˆ
d Yob 34:12
tuku ebu, banoweshe mayi ku
nawu ne Yehowa, panyi muikale Yes 33:22 makasa. Pashishe nudi mua ku-
lupuishi ne butu. 28 Fuanyikija juka patshiatshia, kutungunuka
ne: mu bantu bakane 50 mmu- ne luendu luenu.” Bobu kua-
pangike batanu. Neubutule tshi- `
mba ne: “Too, netulale muaba
menga atshi tshionso bua bantu wa tshinsangansanga eu butu-
batanu abu anyi?” Ke yeye kua- ku bujima.” 3 Kadi wakabase-
mba ne: “Meme musanganamu ngelela bikole, bobu kuya nende
bantu bakane 45, tshiakutshibu- e Nom 14:18
Mis 86:15
ku nzubu kuende. Yeye kubala-
tula to.” e mbishila biakudia bia bungi, ku-
29 Kadi wakakula kabidi ne- boshila mampa kaayi mela lueve-
nde wamba ne: “Fuanyikija ne: ne, bobu kudia.
mudi bantu bakane 40.” Yeye kua- 4 Kumpala kua bobu kula-
ndamuna ne: “Bua bantu baka- la, bantu ba mu tshimenga, ba-
ne 40 abu, tshiakutshibutula to.” ntu balume ba mu Sodoma, ku-
30 Kadi wakatungunuka wamba f Eks 34:6 bangila anu ku nsongalume too
ne: “Mfuila koku luse Yehowa,  ne ku mukulakaje, mmumue ne:
kukuatshi tshiji to, f kadi anyi- Mulongo 2 buonso buabu, tshisumbu tshi-
sha bua ntungunuke ne kuaku- a Gen 18:2, 22 jima, bakajingila nzubu. 5 Ba-
la. Fuanyikija ne: mudi bantu ba-  vua anu bela Lota mbila bamua-
kane anu 30.” Wakandamuna ne: NSHAP. 19 mbila ne: “Bantu bavua babuele
“Meme musanganamu bantu ba- b Gen 18:2, 22 kuebe butuku ebu badi penyi?
kane 30, tshiakutshibutula to.” Tupatuilabu bua tulale nabu.” c
31 Kadi wakatungunuka wamba 6 Nunku Lota wakapatuka ku
ne: “Mfuila koku luse bua muo- mushiku wa mbelu kuvuabu,
yo mukole undi ngakula nawu ne yeye kukanga tshiibi panyima pe-
Yehowa. Fuanyikija ne: mudi ba- nde. 7 Kubambilaye ne: “Bana
ntu bakane anu 20.” Wakanda- betu, ndi nnulomba bua kanue-
muna ne: “Bua bantu baka- c Yuda 7 nji bualu bubi to. 8 Ngumvuila-
67 GENESE 19:9-22
yiku, muaba eu ndi ne bana ba NSHAP. 19 baku bende anu bu muntu uvua
bakaji babidi badi kabayi banji a Bal 19:23, 24 wela bilele. a
kulala ne balume. Anyishayi nnu- 15 Pakavuabu butshia, banje-
patuilabu bua nubenzele tshio- lu bakatuadija kuenzeja Lota
nso tshidi tshimueneka tshimpe malu lukasa lukasa bamba ne:
ˆ
ku mesu kuenu. Kadi kanue- “Juka! Angata mukajebe ne bana
nzedi bantu aba bualu nansha b Gen 13:13
bebe ba bakaji babidi badi nebe
Gen 18:20
bumue, bualu mbalue kueyema1  muaba eu, bua kulu kujimijibua
mu nzubu muanyi.”a 9 Abu kua- Mulongo 2 bua tshilema tshia tshimenga
mbabu ne: “Shiya njila!” Kua- a Luk 17:28 etshi!” b 16 Bua luse luvua nalu
mbabu kabidi ne: “Muntu wa ku Yehowa bua bualu buende, c pa-
babende eu, muntu nkaya, mmu- vuaye ujingakana, bantu abu ba-
lue kusomba apa ukadi pende kakuata ku tshianza tshiende, ku
ne dikamakama dia kutulumbu- tshianza tshia mukajende, ne ku
luisha! Mpindieu, tudi tukuenzela b Luk 17:29-31 bianza bia bana bende ba baka-
bibi kupita mutuvua mua kube- ji babidi, kumupatulabu, kumui-
nzela bobu.” Bakafinakaja1 Lota, manyikabu pambelu pa tshime-
kusemenabu pabuipi bua kutu- nga. d 17 Diakamue pakafikabu
la tshiibi. 10 Nunku bantu abu nabu ku mikalu ya tshimenga,
bakolola bianza biabu, kukokela- c Eks 33:19
wakamba ne: “Nyema bua kupa-
bu Lota mu nzubu muvuabu, ku- ndisha muoyo1 webe! Kutangidi
kangabu tshiibi. 11 Kadi baka- panyima pebe, e kuimanyi muaba
ˆ
fofomija mesu a bantu bavua nansha umue mu tshitupa etshi f
ku mushiku wa mbelu, kubangi- d 2Pt 2:7-9 to! Nyemena ku buloba bua mi-
la ku udi mutambe bukese too kuna bua kulu kujimijibua!”
ne ku udi mutambe bunene, bobu 18 Pashishe Lota wakabambi-
kutshioka ne dikeba dia mushiku la ne: “Yehowa, bua luse, aku to!
wa mbelu. 19 Muena mudimu webe mmua-
ˆ
12 Pashishe bantu abu baka- e Luk 9:62 nyishibue ku mesu kuebe, ne
mbila Lota ne: “Udi ne muntu udi mundeje bulenga1 bua bungi
mukuabu muaba eu anyi? Baku paudi mundame meme2 ne muo-
bebe, bana bebe ba balume, yo, g kadi tshiena mua kukoke-
bana bebe ba bakaji, ne bantu sha bua kunyemena ku buloba
f Gen 13:10
bebe bonso badi mu tshimenga bua mikuna to, bualu ndi ntshi-
etshi, patuka nabu muaba eu! na ne: njiwu idi mua kunkuata
13 Bualu netubutule muaba eu, meme kulua kufua. h 20 Mpi-
bualu muadi udibu badila bua ndieu, ndi nkulomba ne: tshime-
bualu buabu mmupite buko- g Mis 143:11 nga tshiatshia tshidi pabuipi, ndi
le1 kumpala kua Yehowa, b nunku mua kunyemenamu; ntshime-
Yehowa mmututume bua kubu- nga tshikese tshianana. Tshiena-
tula tshimenga etshi.” 14 Na- ku mua kunyemenamu anyi?
nku Lota wakapatuka, kutuadija- Ntshimenga tshikese tshiana-
ye kuambila baku bende bavua h Mis 6:4 na. Nunku nempanduke.”1
ne bua kusela bana bende ba ba- 21 Ke yeye kumuambila ne:
kaji, wamba wambulula ne: “Ju- “Mbimpe menemene, tshiakubu-
kayi! Nupatuke muaba eu, bua- tula tshimenga tshiudi wamba
lu Yehowa neabutule tshimenga atshi to, i bua kukuleja kabidi mu-
i Gen 19:30
etshi!” Kadi wakamueneka kudi Mis 68:20 ndi nkutua mushinga. j 22 Enza
19:8 1 Anyi “mu bukubi.” Ku mua.: “mu 19:17 1 Anyi “anyima.” 19:19 1 Anyi “di-
mundidimbi.” 19:9 1 Anyi “Bakaba- nanga dia lulamatu.” 2 Anyi “anyi-
mbakaja bikole.” 19:13 1 Anyi “udi ma wanyi.” 19:20 1 Anyi “anyima wanyi
umvuika bikole.” j Mis 34:15 neashale ne muoyo.”
GENESE 19:23–20:3 68
lukasa! Nyemenamu, bualu tshie- NSHAP. 19 shile tshilele tshia pa buloba
na mua kuenza bualu nansha bu- a 2Pt 3:9 bujima. 32 Luaku tupeshe tatu
mue too ne paudi ufikamu!” a Ke mvinyo bua kunua, tulale nende,
bualu kayi wakinyika tshimenga tutungunuje ndelanganyi ya ta-
ˆ b Gen 14:2
tuetu.”
atshi ne: Soa.1b
ˆ 33 Nunku butuku abu bavua
23 Dıba dikavua dibande pa-
ˆ
kafika Lota ku Soa. 24 Pashi- c Dut 29:23 anu bapesha tatuabu mvinyo
Luk 17:29
she Yehowa wakalokesha sufre 2Pt 2:6
bua kunua; ke muanabute ku-
ne kapia mu Sodoma ne mu buela, kulalaye ne tatuende, kadi
ˆ
Amola, bivua bifumina kudi Ye- kakamanya dıba divua muane-
d ˆ
howa, biumbukila mu diulu. c
Gen 13:10 nde mulale nende ne dıba divua-
25 Nunku wakabutula bimenga ye mujuke to. 34 Nunku dituku
abi, bushuwa, tshitupa tshionso e Luk 17:32 diakalonda muanabute wakambi-
atshi, kusangisha ne bantu bo- Eb 10:38 la muakunyi ne: “Mvua mulale
nso ba mu bimenga abi ne mitshi ne tatu butuku bua kutshia lelu.
ya mu buloba abu. d 26 Kadi f Gen 18:2, 22
Tumupeshe kabidi mvinyo bua
mukaji wa Lota uvua panyima kunuaye butuku bua lelu. Nunku
pende wakatuadija kutangila pa- ubuele, ulale nende bua tutu-
g Yuda 7 ngunuje ndelanganyi ya tatuetu.”
nyima, yeye kuandamuka dibue
dia mukele. e 35 Nunku butuku abu kabi-
di bakapesha tatuabu mvinyo
27 Nunku Abalahama wakaju- h 2Pt 2:7, 8
misangu ya bungi bua kunua-
ka pa dinda menemene, kuyaye
ye; pashishe muakunyi wakabue-
muaba uvuaye muimane kumpa- i Gen 19:17 la, kulalaye nende, kadi kakama-
la kua Yehowa. f 28 Pakatangi- ˆ
nya dıba divua muanende mulale
laye luseke lua Sodoma ne Amo- ˆ
j Gen 19:20, 22 nende ne dıba divuaye mujuke
la ne buloba buonso bua to. 36 Nunku bana bonso babi-

tshitupa atshi, wakamona bualu di ba Lota bakimita mafu a ta-
Mulongo 2
bua dikema. Kuvua muishi mufii- tuabu. 37 Muanabute wakalela
a Dut 2:9
ke fitutu ufumina mu buloba abu muana wa balume, kumuinyi-
ubanda bu muishi mufiike fitu- kaye ne: Moaba. a Yeye ke tatu wa
tu wa mfulu. g 29 Nunku pavua b 1Ku 18:2 bena Moaba ba lelu. b 38 Mua-
Nzambi mubutule bimenga bia kunyi wakalela pende muana wa
mu tshitupa atshi, Nzambi uvua balume, kumuinyikaye ne: Bene-
c Dut 2:19
ne Abalahama mu lungenyi, ku- Bal 11:4 ami. Yeye ke tatu wa bena Amo-
patulaye Lota mu bimenga bi- Neh 13:1
na c ba lelu.
Sef 2:9

20
vuaye mubutule, bimenga bia  Abalahama wakumbusha
muaba uvua Lota musombele. h tshitudilu tshiende muaba
NSHAP. 20
30 Pashishe Lota wakumbuka d
au, kuya mutangile ku bulo-
ˆ d Gen 13:18
ku Soa, yeye ne bana bende ba ba bua Negebe, kutuadijaye ku-
bakaji babidi, kubangaye kuso- sombela pankatshi pa Kadeshe e
mbela mu buloba bua mikuna, i e Nom 13:26 ˆ
ne Shu. f Pavuaye musombele1
bualu uvua utshina bua kuso- ˆ
ˆ ku Gela, g 2 Abalahama waka-
mbela mu Soa. j Nunku wakaba- f Gen 25:17, 18 mba kabidi bua mukajende Sala
nga kusombela mu nyongolo ne: “Yeye mmuanetu wa bakaji.” h
ne bana bende ba bakaji babi- Nunku Abimeleke mukalenge
di. 31 Pashishe muanabute wa- g Gen 10:19 ˆ
Gen 26:6
wa Gela wakatuma bantu, kulua-
kambila muakunyi ne: “Tatuetu bu ne Sala. i 3 Pashishe Nzambi
ukadi mukulakaje, ne kakuena wakamuenekela Abimeleke mu
muntu mulume mu buloba ebu h Gen 12:11-13
tshilota butuku, kumuambilaye
Gen 20:11, 12
udi mua kusangila netu bilonde-
20:1 1 Anyi “musombe bu muntu wa ku
19:22 1 Diumvuija: “Bukese.” i Gen 12:15 babende.”
69 GENESE 20:4–21:2
ne: “Paudi apu udi anu bu ukadi NSHAP. 20 ne: ‘Bushuwa, kakuena ditshina
mufue bua mukaji uudi muanga- a Gen 12:17 dia Nzambi muaba eu to, nu-
Mis 105:14
te au, a bualu mmukaji musela, nku nebanshipe bua mukajanyi.’ a
kabidi ngua muntu mukuabu.” b 12 Tshidibi, yeye mmuanetu wa
4 Kadi Abimeleke kavua muanji bakaji menemene, muana wa ta-
kusemena pabuipi nende to.1 Ke tuanyi, ki mmuana wa mamua-
yeye kuamba ne: “Yehowa, neu- b Dut 22:22 nyi to; kadi wakalua mukajanyi. b
shipe tshisamba tshidi katshiyi 13 Nunku, pavua Nzambi mu-
ne bualu nansha bumue2 anyi? ngumbushe mu nzubu mua tatu
5 Yeye kavua mungambile ne: bua meme kuya ngenda ntamba-
‘Mmuanetu wa bakaji,’ ne muka- c Mis 105:14, 15 kana, c ngakamuambila ne: ‘Unde-
ji pende kavua mungambile ne: jaku dinanga dia lulamatu mu
‘Mmuanetu wa balume’ anyi? mushindu eu: Muaba wonso utua-
Mvua muenze bualu ebu ne muo- ya, wambe bua bualu buanyi ne:
yo mutoke, tshiyi mumanye bua- d Yob 42:8 “Yeye mmuanetu.”’”d
lu.” 6 Pashishe, Nzambi mulele- 14 Pashishe Abimeleke waka-
la wakamuambila mu tshilota ne: ngata mikoko ne ngombe ne be-
“Ndi mumanye ne: uvua muenze na mudimu ba balume ne ba
bualu ebu ne muoyo mutoke, ke e Gen 12:18, 19
bakaji, kubipeshaye Abalahama,
pamvua mukukande bua kunge- Gen 26:9, 10 kumupingajilaye kabidi mukaje-
nzedi mpekatu. Ke bualu kayi  nde Sala. 15 Abimeleke waka-
tshivua mukuitabile bua kumule- Mulongo 2 mba kabidi ne: “Tangila, buloba
nga to. 7 Mpindieu pingaja mu- a Gen 12:11, 12 buanyi mbuobu abu kumpala
Gen 26:7
kaji wa muntu au, bualu mu- kuebe. Somba muaba wonso
ntu au mmuprofete, c nunku yeye uudi musue.” 16 Kuambilaye
neasengelele Nzambi bua bualu Sala ne: “Ndi mpesha muanenu
buebe, d ne neushale ne muoyo. wa balumee bitupa tshinunu bia
Kadi wewe kuyi mumupingaje, b Gen 11:29
arjan. Ntshimanyinu tshia muudi
umanye ne: neufue bulelela, kuyi ne bualu1 kumpala kua bo-
wewe ne bantu bebe bonso.” nso badi nebe, ne kumpala kua
8 Abimeleke wakajuka pa di- bantu bonso; udi mubingishibue
nda, kubikilaye bena mudimu c Gen 12:1 ku bualu budibu mua kukubanda
bende bonso, kubambilaye malu nabu.” 17 Abalahama kutuadi-
ˆ jaye kusengelela Nzambi mulele-
au onso; bobu kumvua buowa
bua bungi. 9 Pashishe Abimele- la, Nzambi kuondopa Abimeleke
ke kubikila Abalahama, kumua- d Gen 12:13 ne mukajende ne bapika bende
mbilaye ne: “Tshiudi mutuenzele ba bakaji, bobu kutuadija kule-
ntshinyi? Mbubi kayi bundi mu- la bana; 18 bualu Yehowa uvua
kuenzele bua wewe kunkebela muvuije bantu bakaji bonso ba
meme ne bukalenge buanyi bubi e Gen 20:2, 12
mu nzubu wa Abimeleke banku-
bunene nunku? Tshiudi munge- mba1 bua bualu bua Sala mukaji
nzele ki ntshimpe to.” 10 Abi- wa Abalahama. f
meleke wakatungunuka ne kua-
mbila Abalahama ne: “Mmeji
f Gen 12:17
21 Yehowa wakavuluka Sala
anu muvuaye muambe, ne
kayi auvua nawu pauvua muenze  Yehowa wakenzela Sala tshivua-
bualu ebu?” e 11 Abalahama ku- NSHAP. 21 ye mulaye.g 2 Nunku Sala waki-
muandamuna ne: “Mvua muenze g Gen 18:10 mita difu, h kulelelaye Abalahama
nanku bualu mvua ndiambila
20:16 1 Ku mua.: “Mona, ntshia kukubui-
20:4 1 Mmumue ne: kavua muanji kusa- ˆ
kila natshi ku mesu.” 20:18 1 Anyi “wa-
ngila nende to. 2 Anyi “tshidi tshiaka- kakanga mafu onso a ba mu nzubu wa
ne.” h Eb 11:11 Abimeleke bikole.”
GENESE 21:3-23 70
muana wa balume ku bukulaka- NSHAP. 21 14 Nunku, Abalahama waka-
ja buende, tshikondo tshia bue- a Gen 17:21 juka mu dinda menemene, kua-
na tshivua Nzambi mumulaye Gen 18:10, 14 ngataye mampa ne mulondo wa
Lom 9:9 ˆ
atshi. a 3 Abalahama wakinyika mayi wa tshiseba, kubipeshaye
ˆ
muana uvuabu bamulelele kudi Haga. Wakamutekabi pa dikaya,
Sala ne: Izaka. b 4 Nunku Abala- b Gen 17:19
Yos 24:3
kumuipataye yeye ne nsongalu-
hama wakatengula muanende Lom 9:7 me. a Nunku, wakaya wenda uta-
ˆ
Izaka pavuaye ne matuku mua- mbakana mu tshipela tshia Be-
nda mukulu, anu muvua Nzambi sheba. b 15 Ndekelu wa bionso,
ˆ c Gen 17:12 ˆ
mumutumine dıyi bua kuenza.c Lew 12:3 mayi avua mu mulondo wa tshi-
5 Abalahama uvua ne bidimu lu- Bz 7:8 seba akajika, yeye kusakila nso-
kama pavuabu bamulelele mua- ngalume muinshi mua kamutshi.
nende Izaka. 6 Nunku, Sala wa- d Gen 16:4, 15 16 Ke yeye kumbuka muaba au,
kamba ne: “Nzambi mmunkebele kudisombelaye pa nkayende nta-
tuseku; muntu yonso udi umvua nta bu wa mukete muela, bua-
e Gen 15:13
bualu ebu neaseke pamue na- Gal 4:22, 29 lu wakamba ne: “Tshiena mu-
nyi.”1 7 Yeye kuamba kabidi ne: sue kumona mudi nsongalume
“Nnganyi uvua mua kuambi- eu ufua to.” Nunku wakasomba
f Gen 15:2, 4
la Abalahama ne: ‘Bulelela, Sala Gal 4:30 pa bule, kutuadijaye kudila biko-
neamushe bana’? Pabi ndi mumu- le, wela kabobo.
ˆ
lelele muana wa balume ku buku- 17 Nzambi wakumvua dıyi dia
g Gen 17:18
lakaja buende.” nsongalume;c muanjelu wa Nza-
ˆ ˆ
8 Muana wakakola, kumuleke- mbi wakela Haga dıyi diumbukila
ˆ
shabu dibele; Abalahama waka- h Gen 17:19 mu diulu umuambila d ne: “Haga,
Lom 9:7
longolola difesto dinene dituku Eb 11:18
mbualu kayi buudi nabu? Kutshi-
divuabu balekeshe Izaka dibele. nyi to, bualu Nzambi mmumvue
ˆ
9 Kadi Sala uvua anu umona ne: dıyi dia nsongalume muaba udi-
ˆ i Gal 4:22
ye. 18 Juka, jula nsongalume,
muana uvua Haga d muena Ejipi-
tu mulelele Abalahama uvua use- umukuate ku tshianza, bualu ne-
ka Izaka. e 10 Ke yeye kuambila j Gen 16:9, 10 mmuvuije tshisamba tshinene.” e
Abalahama ne: “Ipata nsongaka-
Gen 17:20 19 Nunku Nzambi wakamubulu-
Gen 25:12, 16 ˆ
ji mupika eu ne muanende bua-  la mesu, yeye kumona tshina
ˆ
lu muana wa nsongakaji mupi- tshia mayi; yeye kuya, kuwujaye
Mulongo 2 ˆ
ka eu kakuikala mupianyi pamue mulondo wa tshiseba ne mayi ne
a Gen 25:5, 6 ˆ
ne muananyi Izaka to!” f 11 Kadi kupeshaye nsongalume mayi a
bualu bua muana buvuaye mua- kunua. 20 Nzambi uvua ne nso-
b Gen 22:19 ngalume f pavuaye wenda ukola.
mbe buakatonda Abalahama bi-
kole. g 12 Ke Nzambi kuambila Wakasombela mu tshipela, ku-
Abalahama ne: “Bualu budi Sala c Gen 16:11 luaye muedi wa mikete. 21 Wa-
ukuambila bua nsongalume ne kasombela mu tshipela tshia Pa-
bua mupika webe mukaji kabuku- lana, g mamuende wakamuselela
d Gen 16:7, 8
mukaji wa mu buloba bua Ejipitu.
tondi to. Muteleja,1 bualu wabi-
kilabu ne: muanebe2 nealuile mu 22 Tshikondo atshi Abimele-
Izaka.h 13 Kadi bua muana wa e 1Ku 1:29-31 ke, pamue ne Pikola mfumu
mupika webe mukaji, i nempatui- wa tshiluilu tshiende, wakambi-
le kabidi tshisamba kudiye, j bua- la Abalahama ne: “Nzambi udi
f Gen 16:16
lu yeye mmuanebe.”1 nebe mu malu onso audi wenza. h
23 Nunku, ditshipa mpindieu
21:6 1 Anyi pamuapa: “neanseke.” g Nom 10:12 kundi kumpala kua Nzambi
ˆ
21:12 1 Ku mua.: “Teleja dıyi diende.” muaba eu ne: kuakunshimakaja
2 Ku mua.: “dimiinu diebe.” 21:13 1 Ku h Gen 20:17, 18
meme ne bana banyi ne ndela-
mua.: “ndimiinu diebe.” Gen 26:26, 28 nganyi yanyi to, ne neungenze-
71 GENESE 21:24–22:9
le meme ne buloba buudi muso-
mbele malu ne dinanga dia
NSHAP. 21
a Gen 20:14, 15 22 Panyima pa bualu ebu,
Nzambi mulelela wakate-
lulamatu dia buena dindi mu- ka Abalahama mu diteta; a kumu-
kuleje.” a 24 Ke Abalahama kua- bikilaye ne: “Abalahama!” Yeye
mba ne: “Ndi nditshipa bua bua- kuandamuna ne: “Mmeme eu!”
lu abu.” b Gen 26:15, 20 2 Kumuambilaye ne: “Angata
25 Kadi Abalahama wakela koku muanebe, muanebe umue-
Abimeleke lusanzu bua tshina pele uudi munange bikole, b Iza-
ˆ
tshia mayi tshivua bena mudimu ka, c uye ku buloba bua Moliya, d
c Gen 26:32, 33
ba Abimeleke banyenge ne tshiki- umulambule kuinaku bu mula-
su.b 26 Abimeleke kuandamuna mbu wa kuosha, pa mukuna
ne: “Tshiena mumanye uvua mue- ungakuleja.”
nze bualu ebu to; kuvua mubu- d Gen 26:26, 28 3 Abalahama wakajuka pa di-
ngambile to, kabidi too ne lelu nda menemene, kusuikaye tshi-
tshivua muanji kubumvua to.” seba pa mpunda wende, kuanga-
27 Ke Abalahama kuangata mi- taye bena mudimu bende babidi
koko ne ngombe, kubipesha Abi- e Gen 10:13, 14 pamue ne muanende Izaka. Wa-
Gen 26:1
meleke; bobu babidi kupungabu kapanda nkunyi ya mulambu wa
tshipungidi. 28 Pavua Abalaha- kuosha, pashishe kujukaye, ku-
ma muangate mashina a mikoko yaye muaba uvua Nzambi mule-
muanda mutekete mu tshisumbu f Gen 12:8, 9 lela mumuambile. 4 Dituku di-
tshiawu, muateke pa nkayawu, Gen 26:25
satu, Abalahama wakabandisha
29 Abimeleke wakebeja Abalaha- ˆ
mesu ende, kumuenenaye mua-
ma ne: “Bua tshinyi udi muteke ba au ku bule. 5 Ke Abalahama
mashina a mikoko muanda mute- g Mis 90:2 kuambila bena mudimu bende
kete aa muaba eu pa nkayawu?” Yes 40:28 ne: “Shalayi nuenu muaba eu ne
30 Ke yeye kuandamuna ne: “Udi 1Tm 1:17
mpunda, kadi meme ne nsonga-
ne bua kuitaba mashina a miko- lume eu netuye kuntu kuaka bua
ko muanda mutekete aa ku tshia- kutendelela, pashishe netupinga-
nza tshianyi bu tshijadiki tshia h Eb 11:8, 9 ne kunudi.”
ne: meme ke uvua mumbule tshi- 
ˆ 6 Nunku Abalahama waka-
na tshia mayi etshi.” 31 Ke bua- Mulongo 2 ngata nkunyi ya mulambu wa
lu kayi wakabikila muaba au
ˆ  kuosha, kuyambikaye muanende
ne: Be-sheba,1c bualu bubidi bua-
NSHAP. 22 Izaka. Pashishe kuambulaye ka-
bu bakaditshipila muaba au.
pia ku bianza ne kele,1 kuyabu
32 Nunku, bakapunga tshipungi- a Eb 11:17
ˆ bonso babidi pamue. 7 Ke Iza-
di d ku Be-sheba; pashishe, Abime-
ka kubikilaye tatuende Abalaha-
leke ne Pikola mfumu wa tshiluilu
tshiende bakajuka, kupinganabu ma ne: “Tatu!” Kuandamunaye
mu buloba bua bena Peleshete. e
b Yne 3:16 ne: “Ee! Muananyi,” Izaka kua-
33 Pashishe Abalahama wakaku- mba kabidi ne: “Kapia nkoku aka,
ˆ nkunyi nyoyi eyi, kadi mukoko
na mutshi wa tamalise ku Be-she-
ˆ wa mulambu wa kuosha udi pe-
ba, ne kuoku aku wakabilaku dına c Gen 17:19
dia Yehowa,f Nzambi wa tshiende- Yos 24:3 nyi?” 8 Abalahama kuamba ne:
lele.g 34 Nunku Abalahama wa-
Lom 9:7 “Muananyi, Nzambi nkayende
kasomba1 mu buloba bua bena neafile mukoko wa mulambu wa
Peleshete tshikondo tshile.2h kuosha.”e Bonso babidi bakatu-
d 2Ku 3:1
ngunuka ne luendu.
21:31 1 Diumvuija pamuapa “Tshina 9 Ndekelu wa bionso, bakafi-
tshia mutshipu” anyi “Tshina tshia bi- ka muaba uvua Nzambi mulelela
ntu 7.” 21:34 1 Anyi “wakasomba bu
muntu wa ku babende.” 2 Ku mua.: e Yne 1:29 22:6 1 Anyi “kele ka kushipa naku nya-
“matuku a bungi.” 1Pt 1:18, 19 ma.”
GENESE 22:10–23:6 72
mumuleje; Abalahama kuasaye NSHAP. 22 bu nsenga ya ku muelelu kua
tshioshelu muaba au, yeye kulo- a Yne 10:17, 18 mbuu; a ne muanebe1 neanyenge
ngapu nkunyi. Wakasuika mua- tshiibi2 tshia bena lukuna be-
nende Izaka bianza ne makasa, b Eb 11:17 nde. b 18 Ku diambuluisha dia
kumutentekaye pa tshioshelu pa muanebe, 1 c bisamba bionso bia
mutu pa nkunyi. a 10 Pashishe pa buloba nebipete dibenesha
c Eb 11:17-19
Abalahama wakolola tshianza Yak 2:21 buabi biobi, bualu udi mumvue
ˆ
tshiende, kuangataye kele1 bua dıyi dianyi.’” d
kushipaye muanende. b 11 Kadi d Gen 22:2 19 Pashishe Abalahama wa-
muanjelu wa Yehowa wakamuela 2Ku 3:1 kapingana kudi bena mudimu
ˆ
dıyi kumbukila mu diulu wamba bende, bakajuka, kupinganabu
ne: “Abalahama, Abalahama!” ˆ
e Eb 6:13, 14 pamue ku Be-sheba; e ne Abala-
Yeye kuandamuna ne: “Mmeme hama wakatungunuka ne kuso-
eu!” 12 Ke yeye kuamba ne: ˆ
f Yne 3:16 mbela ku Be-sheba.
“Kuenzedi nsongalume bibi, ku- Lom 8:32 20 Panyima pa malu aa, baka-
Eb 11:17
muenzedi bualu nansha bu- mbila Abalahama ne: “Mona, Mi-

mue to; mpindieu ngamanyi ne: leka mmulelele pende muanenu
udi utshina Nzambi, bualu kue- Mulongo 2 ˆ
Nahof bana ba balume: 21 Usa,
na mumpale1 muanebe, webe a Gen 13:14, 16
Gen 15:1, 5 muanende muanabute, ne mua-
umuepele to.” c 13 Ke Abalaha- Bz 3:25 nabu Buza, ne Kemuele tatue-
ˆ
ma kubandisha mesu, ne kumo- nde wa Alama, 22 ne Kesede,
naye kumpala kuende tshimpa- b Mis 2:8 ne Hazo, ne Piledasha, ne Yi-
nga tshia mukoko tshivua ne Dan 2:44
dilafa, ne Betuele.” g 23 Betuele
nsengu yatshi mikalame mu tu- wakalela Lebeka. h Mileka waka-
mitshi, ntanta ne muaba uvua- c ˆ
Gen 3:15 lelela Naho muanabu ne Abala-
ye. Ke Abalahama kuya kuangata Lom 9:7
hama bana muanda mukulu abu.
Gal 3:16
tshimpanga atshi, kutshilambu- 24 Leuma, mukaji uvuaye mu-
laye bu mulambu wa kuosha pa banjije, wakalela pende bana ba
d
muaba wa muanende. 14 Nu- Gal 3:8
balume: Teba, Gahama, Tahasha,
nku Abalahama wakabanga ku- ˆ
e
ne Maka.
bikila muaba au ne: Yehowa- Gen 21:31

yile.1 Ke bualu kayi batshidi


bamba too ne lelu ne: “Ku muku- f Gen 11:26, 29
23 Sala wakalala bidimu 127;
abi ke bivua bidimu bia
na wa Yehowa, tshintu netshifi- muoyo wa Sala. i 2 Nunku Sala
ˆ ˆ
dibue.” d wakafuila ku Kıyata-aba, j mmu-
g Gen 25:20
mue ne: Hebelone, k mu buloba
15 Muanjelu wa Yehowa wa- ˆ
ˆ bua Kanana; l Abalahama kubue-
kela kabidi Abalahama dıyi ku- h Gen 24:15 laye mu tshinyongopelu tshia
mbukila mu diulu musangu mui- Lom 9:10
Sala, kumudilaye. 3 Pashishe
bidi, 16 wamba ne: “Yehowa 
Abalahama wakajuka, kushiyaye
udi wamba ne: ‘Ndi nditshipa NSHAP. 23
ˆ tshitalu tshia mukajende, kuya-
mu dına dianyi e ne: bu muudi i Gen 17:17
ye kuambila bana ba Hete m
muenze bualu ebu, kuyi mumpa-
ne: 4 “Ndi muntu wa ku ba-
le1 muanebe, webe umuepele, f j Yos 14:15
17 meme nenkubeneshe bushu- bende udi musombele munka-
wa ne nemvudije bushuwa mua- tshi muenu. n Mpeshayiku mua-
nebe1 bu mitoto ya muulu ne
k Gen 35:27 ba munkatshi muenu bua wikale
Nom 13:22
muaba wa kujiikilangana, bua
22:10 1 Anyi “kele ka kushipa naku nya- l Gen 12:5 mmone mua kumbusha mu-
ma.” 22:12, 16 1 Anyi “mungimine.” fue wanyi bua kumujiika.” 5 Ke
22:14 1 Diumvuija: “Yehowa neafile tshi- bana ba Hete kuandamuna Aba-
di tshikengedibua; Yehowa neatangile m Gen 10:15 lahama ne: 6 “Mukalenge wa-
bualu abu.” 22:17 1 Ku mua.: “dimiinu
diebe.” Muaku eu mu tshiena Ebelu udi n Gen 17:1, 8 22:17 2 Anyi “bimenga.” 22:18 1 Ku
mua kuikala kabidi ku bungi. Eb 11:9, 13 mua.: “dimiinu diebe.”
73 GENESE 23:7–24:4
nyi, tutelejaku. Wewe udi mfu- NSHAP. 23 ne mushinga wa nshekele1 400
mu wa kua Nzambi1 munkatshi a Gen 21:22 ya arjan, kadi idi bu tshinyi pa-
muetu. a Udi mua kujiika mufue nkatshi petu nebe? Nanku, jii-
webe muaba wetu wa kujiikila- ka mufue webe.” 16 Abalahama
ngana udi mutambe mikuabu ku wakumvuila Efelona; Abalahama
buimpe. Kakuena muntu nansha wakapimina Efelona arjan bungi
umue wa kutudi wabenga kuku- b 1Ku 1:13 buvuaye muambe kumpala kua
pesha muaba wende wa kujiikila- bana ba Hete, nshekele1 400 ya
ngana bua kukupangisha bua ku- arjan bilondeshile bujitu buvuabu
jiika mufue webe to. bitaba kudi bangenda.a 17 Nu-
7 Nunku Abalahama wakaju- nku budimi bua Efelona bu-
c vua ku Makepela buvua kumpala
ka, kuinamaye kumpala kua Gen 23:15
kua Mamale, mmumue ne: budi-
bena ditunga, kumpala kua bana mi ne nyongolo uvuamu ne mi-
ba Hete, b 8 yeye kubambila ne: tshi yonso ivua munda mua mi-
“Nuenu1 bangitabile bua ngu- kalu ya budimi, buakamanyika
mbushe mufue wanyi bua kumu- bu 18 budimi buvua Abalaha-
jiika, nanku nuntelejaku, nua- d Gen 25:9, 10
ˆ Gen 49:29-33 ma musumbe kumpala kua bana
mbile Efelona muana wa Soha Gen 50:13, 14 ba Hete, kumpala kua bonso
9 ampanyishe nyongolo wende bavua babuelela ku tshiibi tshia
wa ku Makepela udi ku mikalu ya tshimenga tshiabu. 19 Pashishe
budimi buende. Amumpanyishe Abalahama wakajiika mukajende
kumpala kuenu ku bungi buonso Sala mu nyongolo wa mu budi-
bua arjan c bua ngikale ne muaba e Lut 4:1 mi bua ku Makepela kumpala kua
wa kujiikilangana.” d 
Mamale, tuambe ne: Hebelone,
ˆ
10 Pine apu Efelona uvua mu- Mulongo 2 mu buloba bua Kanana. 20 Nu-
sombe munkatshi mua bana a Bz 7:15, 16 nku bana ba Hete bakapesha
ba Hete. Nunku Efelona mue- Abalahama budimi ne nyongolo
na Hiti wakandamuna Abalaha- uvuamu bua buikale muaba wa
ma mu matshi a bana ba Hete kujiikilangana.b
ne kumpala kua bonso ba-
vua babuelela ku tshiibi tshia b Gen 25:9, 10
Gen 49:29-33
24 Abalahama ukavua muku-
lakaje, muikale ne bidi-
tshimenga tshiabu, e wamba ne: Gen 50:13, 14 mu bia bungi, ne Yehowa uvua
` 
11 “Too, mukalenge wanyi! Nte- mubeneshe Abalahama mu malu
lejaku. Ndi nkupesha bionso bi- NSHAP. 24 onso. c 2 Abalahama wakambila
bidi: budimi ne nyongolo udimu. c Gen 13:2 muena mudimu wende uvua mu-
Ndi nkupeshabu kumpala kua kulumpe ku ba mu nzubu mue-
bena tshisamba tshietu. Ujiike nde bonso uvua utangila bintu
mufue webe.” 12 Ke Abalaha- bionso bivuaye nabi d ne: “Ndi
ma kuinama kumpala kua bena nkulomba bua wele tshianza
tshiebe muinshi mua tshibelu
ditunga, 13 kuambilaye Efelo- d Gen 15:2, 3
tshianyi, 3 ne nenkutshipishe
na mu matshi a bantu ne: “Bi- ˆ
mu dına dia Yehowa, Nzambi wa
wasua, ntelejaku! Nenkupeshe diulu ne Nzambi wa buloba, bua
mushinga wonso mujima wa bu- kuangatshidi muananyi wa ba-
dimi. Uwangate kundi bua mmo- lume mukaji mu bana ba baka-
ne mua kujiikamu mufue wanyi.” e Gen 28:1 ˆ
Dut 7:1, 3 ji ba bena Kanana badi mua-
14 Ke Efelona kuandamuna 2Ko 6:14 ba undi musombele eu to. e
Abalahama ne: 15 “Mukalenge 4 Kadi udi ne bua kuya mu ditu-
wanyi, ntelejaku. Buloba ebu budi nga dietu, kudi balela banyi f bua
23:6 1 Anyi pamuapa: “mfumu munene.” 23:15, 16 1 Nshekele uvua ne gra-
23:8 1 Anyi “Bikala anyima yenu.” f Gen 22:20-23 me 11,4. Tang. Tshis. B14.
GENESE 24:5-21 74
wangatshile muananyi Izaka mu- NSHAP. 24 ntu ba mu tshimenga idi ipa-
ˆ
kaji.” a Gen 11:27, 28 tuka bua kusuna mayi. 14 Bie-
5 Kadi muena mudimu waka- Gen 15:7
nzeke koku ne: nsongakaji undi
muambila ne: “Mukaji au yeye ngambila ne: ‘Tulaku mulondo
ˆ
kayi musue kulua nanyi mu bu- webe wa mayi bua nnuaku’ ne
ˆ ˆ
loba ebu, nengenze tshinyi? Dıba wangandamuna ne: ‘Nuaku mayi,
adi, ndi ne bua kupingaja mua- b Eb 11:15
nennuishe kabidi tumelu tuebe,’
nebe mu buloba buuvua mufumi- ikalaku uudi musunguile muena
ne anyi?” a 6 Ke Abalahama ku- mudimu webe Izaka; nunku ne-
muambila ne: “Wadimuka bua mmanye ne: udi muleje mfumua-
kupingaji muananyi kuntu aku c Gen 12:1 nyi dinanga diebe dia lulamatu.”
to. b 7 Yehowa Nzambi wa mu Eb 11:8
15 Kumpala mene kua kujiki-
diulu uvua mungumbushe mu jaye kuakula, Lebeka, muana wa
nzubu wa tatu wanyi, mu buloba Betuele a muana wa Mileka b mu-
bua balela banyi, c ne uvua mua- ˆ
kaji wa Naho c muanabu ne Aba-
kule nanyi uditshipa kundi, wa- d Mik 7:20
lahama, wakapatuka ne mulo-
mba d ne: ‘Nempeshe bana1 bebe e
Luk 1:72, 73 ˆ
Eb 6:13, 14 ndo wende wa mayi pa dikaya.
buloba ebu,’ f neatume muanje- 16 Nsongakaji au uvua mui-
lu wende kumpala kuebe, g ne mpe be, utshivua kamama, mu-
wewe newangatshile muananyi ntu mulume nansha umue kavua
wa balume mukaji kuntu aku. h e Eb 11:18 muanji kulala nende to. Waka-
8 Kadi mukaji au yeye kayi mu- pueka ku mpokolo wa mayi, ku-
ˆ
sue kulua nebe, neusuluke ku ˆ
wujaye mulondo wende wa mayi,
mutshipu eu. Kadi kuena ne bua pashishe kubandaye. 17 Diaka-
kuya ne muananyi kuntu aku mue muena mudimu au waka-
f
nansha.” 9 Ke muena mudimu Gen 13:14, 15
Gen 26:3, 4 ya lubilu bua kusambakena ne-
kuela tshianza tshiende muinshi Dut 34:4
nde, yeye kuamba ne: “Mpesha
Bz 7:4, 5
mua tshibelu tshia mfumuende ˆ
koku tumayi tua kunua mu mu-
Abalahama, kuditshipaye kudiye
londo webe amu.” 18 Yeye kua-
bua bualu ebu. i
ndamuna ne: “Nuaku, muka-
10 Nunku muena mudimu au lenge wanyi.” Yeye kupuekesha
g Eb 1:7, 14
wakangata tumelu dikumi tua mulondo wende mu diboko lu-
mfumuende, kuyaye, muambule ˆ
kasa, kumupeshaye mayi a ku-
bintu bimpe bia mishindu yo-
nua. 19 Pakajikijaye kumupe-
nso bia kudi mfumuende. Pashi- ˆ
sha mayi a kunua, wakamba ne:
she wakaya ku Mezopotamia mu h Gen 12:5
ˆ “Nensunyine kabidi tumelu tue-
tshimenga tshia Naho. 11 Wa- ˆ
be mayi too ne paditu tujikija ku-
kasombesha tumelu panshi ku
ˆ
tshina tshia mayi pambelu pa nua.” 20 Nunku wakapongolola
ˆ ˆ
tshimenga. Tukavua ku meba a mayi a mu mulondo wende luka-
ˆ i Gen 24:2, 3
dilolo, dıba ditu bantu bakaji ba- sa mu tshinuinu tshia nyama, ku-
 ˆ
ˆ yaye lubilu ku tshina tshia mayi
patuka bua kusuna mayi. 12 Ke Mulongo 2
yeye kuamba ne: “Yehowa Nza- misangu ne misangu bua kusu-
a Gen 22:23 ˆ
mbi wa mfumuanyi Abalahama, na mayi, yeye kutungunuka ne
ndi nkulomba bua untutshishaku kusunyina tumelu tuende tuo-
ˆ ˆ
diakalenga lelu eu, ulejaku mfu- nso mayi. 21 Dıba dionso adi,
muanyi Abalahama dinanga die- muntu au uvua mushale mu-
b Gen 11:29 mulengamene talalaa, ukatshila,
be dia lulamatu. 13 Ndi muima-
ne muaba eu ku mpokolo wa udiebeja bikala Yehowa ni uvua
ˆ mumututshishe diakalenga mu
mayi, kabidi nsongakaji ya ba-
luendu luende anyi ni kavua mu-
24:7 1 Ku mua.: “dimiinu.” c Gen 11:26 mututshishadi.
75 GENESE 24:22-40
22 Pakajikija tumelu kunua NSHAP. 24 wa. Bua tshinyi utshidi muima-
ˆ
mayi, muntu au wakamupatui- a Gen 22:23 ne pambelu apa? Nkadi mulongo-
la kakanu ka ku diulu ka or lueshe mu nzubu ne muaba wa
kavua ne bujitu bua tshitupa tumelu.” 32 Nunku muntu au
tshia nshekele,1 ne bikanu bia kuyaye kubuela mu nzubu; yeye1
ku maboko bibidi bia or bivua b Gen 11:29 kumbusha biseba pa tumelu, ku-
ne bujitu bua nshekele1 dikumi, pesha tumelu bisunsukile bia tu-
23 kumukonkaye ne: “Ngambi- kolakola ne biakudia bia nyama,
ˆ
la koku, udi muana wa nganyi? ne mayi bua kuowa ku maka-
Mu nzubu mua tatuebe mudi- c Gen 25:20 sa ende ne ku makasa a bantu
Gen 29:10
ku muaba utudi mua kulala bu-  bavua nende. 33 Kadi pakate-
tuku ebu anyi?” 24 Ke yeye ku- Mulongo 2 kabu biakudia kumpala kuende,
muandamuna ne: “Ndi muana wa a Gen 15:2, 3 wakamba ne: “Tshiena ndia to,
Betuelea muana wa Mileka uvua- anu pangakuambila bundi mue-
ˆ
ye mulelele Naho.” b 25 Kuamba- nde nabu.” Ke Labana kuamba
ye kabidi ne: “Tudi ne bisunsuki- ne: “Akula!”
le bia tukolakola ne biakudia bia b Gen 12:15, 16 34 Nunku yeye kuamba ne:
nyama bia bungi, tudi kabidi ne Gen 13:2 “Ndi muena mudimu wa Abalaha-
Gen 24:1
muaba wa kulala butuku ebu.” ma.a 35 Yehowa mmubeneshe
26 Nunku muntu au wakinama, mfumuanyi bikole menemene,
kutuaye mpala panshi kumpala mmumuvuije mubanji bikole bua-
kua Yehowa, 27 wamba ne: “Ye- c Gen 21:1, 2 lu mmumupeshe mikoko ne ngo-
howa Nzambi wa mfumuanyi Lom 4:19 mbe, arjan ne or, bena mu-
Eb 11:11
Abalahama atumbishibue, bualu dimu ba balume ne ba bakaji,
ki mmulekele kuleja dinanga die- ne tumelu ne mpunda. b 36 Ka-
nde dia lulamatu pamue ne lula- bidi, Sala mukaji wa mfumua-
matu luende kudi mfumuanyi to. d Gen 25:5 nyi wakalelela mfumuanyi muana
Yehowa mmundombole ku nzubu wa balume pakavuaye muku-
wa bana babu ne mfumuanyi.” lakaje. c Mfumuanyi neapeshe
28 Nsongakaji wakaya lubilu muanende bintu bionso bidi-
bua kuambila ba mu nzubu mua e Gen 24:2, 3 ye nabi. d 37 Nunku mfumuanyi
mamuende malu aa. 29 Lebeka Gen 28:1
wakantshipisha, wamba ne: ‘Kue-
uvua ne muanabu wa balu- na ne bua kuangatshila muana-
ˆ
me, dına diende Labana. c Nu- nyi wa balume mukaji munkatshi
nku, Labana wakaya lubilu kudi f mua bana ba bakaji ba bena Ka-
Gen 22:20-23 ˆ
muntu uvua pambelu ku mpoko- nana ba mu buloba bundi mu-
ˆ
lo wa mayi au. 30 Pakamonaye sombele ebu to.e 38 Kadi neu-
kakanu ka ku diulu ne bikanu ye mu nzubu wa tatuanyi ne mu
ˆ
ku maboko a muanabu ne paku- g Gen 24:4 dıku dietu, f udi ne bua kuanga-
ˆ
mvuaye meyi a muanabu Lebeka tshilamu muananyi wa balume
uvua wamba ne: “Ke muvua mu- mukaji.’ g 39 Kadi meme kua-
ntu au mungambile nanku,” mbila mfumuanyi ne: ‘Mukaji au
wakaya bua kumonangana ne h Gen 24:5 yeye mubenge bua kulua nanyi,
muntu au utshivua muimane pa- nengenze tshinyi?’ h 40 Yeye wa-
buipi ne tumelu ku mpoko- kangambila ne: ‘Yehowa undi
ˆ
lo wa mayi. 31 Diakamue kua- muende kumpala kuendei neaku-
mbaye ne: “Luaku, wewe muntu i Gen 48:15 tume ne muanjelu wende, j ne
udi mubeneshibue kudi Yeho- neatutshishe luendu luebe diaka-
lenga; udi ne bua kuangatshila
24:22 1 Nshekele uvua ne grame 11,4.
Tang. Tshis. B14. j Eb 1:7, 14 24:32 1 Pamuapa mbakula bua Labana.
GENESE 24:41-58 76
muananyi wa balume mukaji mu NSHAP. 24 kuangatshila mfumuanyi muana
ˆ
dıku dietu, mu nzubu wa tatua- a Gen 11:25 wa bakaji wa muanabu bua mua-
ˆ
nyi. a 41 Wewe muye mu dıku nende. 49 Mpindieu ngambila-
dietu ne bobu babenge kukupe- yi binuikala basue kuleja mfu-
shaye, neusuludibue ku mutshi- muanyi dinanga dia lulamatu
pu uudi muditshipe kundi. Bua- pamue ne lulamatu; kadi biobi
lu ebu nebukusulule ku mutshipu kabiyi nanku, ngambilayi bua
webe.’ b mmanye tshia kuenza.”1a
42 “Pamvua mufike ku mpo- b Gen 24:9
50 Nunku Labana ne Betue-
ˆ le bakandamuna ne: “Ebu bualu
kolo wa mayi lelu, mvua muambe
ne: ‘Yehowa Nzambi wa mfu- mbua kudi Yehowa. Katuena mua
`
muanyi Abalahama, wewe mua kukuandamuna eyowa anyi too
kututshisha luendu luanyi dia- nansha.1 51 Lebeka nyeye eu
kalenga, 43 ndi muimane mua- kumpala kuebe. Muangata ndaku,
ˆ alue mukaji wa muana wa mfu-
ba eu ku mpokolo wa mayi. c Gen 24:16
Bienzeke nunku: padi nsonga- muebe anu bu mudi Yehowa mua-
ˆ mbe amu.” 52 Pakumvua mue-
kaji c upatuka bua kusuna mayi, ˆ
mmuambile ne: “Mpesha koku na mudimu wa Abalahama meyi
ˆ abu, wakinama panshi diakamue
tumayi tua kunua mu mulo-
ndo webe,” 44 yeye munganda- kumpala kua Yehowa. 53 Mue-
ˆ na mudimu au wakabanga kupa-
mune ne: “Nuaku mayi, nensu-
ˆ d tula bintu bia arjan ne bia or ne
nyine kabidi tumelu tuebe mayi,” Gen 24:14

nsongakaji au ikale udi Yehowa bilamba, kubipeshaye Lebeka, ne


musunguile muana wa mfumua- muntu au wakapesha muanabu
nyi.’ d wa balume ne mamuende bintu
45 “Tshiyi muanji kujikija ku- bia mushinga mukole. 54 Pashi-
diakuila mu muoyo wanyi, Lebe- she yeye ne bantu bavuaye nabu
ka wakapatuka ne mulondo we- bakadia, bakanua, ne bakalala
e Gen 24:15, 17
muaba au butuku abu.
nde pa dikaya, upueka mutangile
ˆ Pakajukaye mu dinda, waka-
ku mpokolo wa mayi, kutuadija-
ˆ mba ne: “Mpingajayi kudi mfu-
ye kusuna mayi. Ke meme ku-
muambila ne: ‘Mpesha koku muanyi.” 55 Ke muanabu ne Le-
ˆ beka ne mamuende kuambabu
mayi a kunua.’ e 46 Nunku yeye
wakapuekesha mulondo wende ne: “Nsongakaji ashale netu na-
uvua pa dikaya lukasa, kuamba- f Gen 24:18
nsha bua matuku dikumi. Pashi-
ˆ
ye ne: ‘Nuaku mayi, f ne nennui- she udi mua kuya.” 56 Kadi
she kabidi tumelu tuebe.’ Nunku yeye wakabambila ne: “Bu mudi
ˆ Yehowa mututshishe luendu lua-
meme kunua mayi, ne yeye ku-
nuisha kabidi tumelu. 47 Pashi- nyi diakalenga, kanundami to.
she meme kumuebeja ne: ‘Udi Mpingajayi bua nye kudi mfu-
muanyi.” 57 Ke bobu kuamba
muana wa nganyi?’ Yeye kua-
g Gen 24:22, 23 ne: “Tubikile nsongakaji, tumue-
ndamuna ne: ‘Ndi muana wa
ˆ beje yeye nkayende.” 58 Bobu
Betuele muana wa Naho uvua Mi-
kubikila Lebeka, kumuebejabu
leka mumulelele.’ Ke meme ku-
ne: “Udi musue kuya ne muntu eu
muvuadika kakanu ku diulu ne
anyi?” Yeye kuandamuna ne: “Ndi
bikanu ku maboko. g 48 Meme
musue kuya.”
kuinama, kutua mpala panshi
kumpala kua Yehowa, kutumbi- h Gen 24:27 24:49 1 Ku mua.: “nkudimuke ku dia ba-
sha Yehowa Nzambi wa mfu-  lume anyi ku dia bakaji.” 24:50 1 Anyi
muanyi Abalahama h uvua mu- Mulongo 2 “Katuena mua kukuandamuna bibi anyi
ndombole mu njila muimpe bua a Gen 24:8 bimpe to.”
77 GENESE 24:59–25:13
59 Nanku bakalayangana ne NSHAP. 24 3 Yokeshana wakalela She-
Lebeka a muanabu wa bakaji ne a Gen 28:5 ba ne Dedana.
ndeji1b wende ne muena mudi- Bana ba balume ba Deda-
mu wa Abalahama ne bantu be- na bavua: Ashulima, Letushi-
b Gen 35:8
nde. 60 Bakabenesha Lebeka, ma ne Leumima.
kumuambilabu ne: “Muanetu wa 4 Bana ba balume ba Midi-
bakaji, ulue binunu misangu bi- c Gen 22:15, 17 ˆ
yana bavua: Efa, Efe, Hanoka,
nunu dikumi,1 ne bana2 bebe ba- Abida ne Eleda.
nyenge tshiibi3 tshia badi baba- d Gen 16:14 Bonso aba bavua bana ba balu-
kine.” c 61 Pashishe Lebeka ne Gen 25:11
me ba Ketula.
bambuluishi bende ba baka-
ji bakajuka, kubandabu pa tume- 5 Pashishe Abalahama waka-
e Gen 12:9
lu, kulondabu muntu au. Nunku Gen 20:1
pesha Izaka bintu bionso bivua-
muena mudimu au wakangata Nom 13:22 ye nabi, a 6 kadi Abalahama wa-
Bal 1:9
Lebeka, yeye kuya. kapesha bana bende ba balume
62 Mpindieu Izaka uvua ufu- ba kudi bakaji bavuaye muba-
ˆ f Mis 77:12 njije mapa. Pashishe patshivua-
mina luseke lua ku Be-laha-loi, d Mis 143:5
bualu uvua musombele mu bu- ye ne muoyo, wakabatuma ku
loba bua Negebe. e 63 Pakavua luseke lua ku est, kule ne Iza-
g Eb 11:9 ka muanende, b ku buloba bua ku
butuku buamba kuila, Izaka
uvua wendakana mu mpata bua Est. 7 Bidimu bivua Abalaha-
kuelangana meji. f Pakabandisha- h Gen 26:8 ma mulale bivua 175. 8 Nunku
ˆ Abalahama wakakula muoyo, ku-
ye mesu, wakamona tumelu tue-
nda tulua. 64 Pakabandisha Le- i Gen 23:2, 19
fuaye mumane kukulakaja bi-
ˆ
beka pende mesu, wakamona  kole, mununu, mulale mubobo-
Izaka, kutulukaye lukasa pa ka- NSHAP. 25 ke, ne kusangishibuaye ne bena
melu. 65 Ke yeye kuebeja mue- j Gen 37:28 mu tshisamba tshiabu.1 9 Bana
na mudimu au ne: “Muntu udi mu Eks 2:15 bende ba balume Izaka ne Yi-
mpata wenda ulua kutudi wawa Nom 31:2
Bal 6:2
shemaele bakamujiika mu nyo-
nnganyi?” Muena mudimu kua- ngolo wa ku Makepela mu budi-
mbaye ne: “Mmfumuanyi.” Ke Le- ˆ
mi bua Efelona muana wa Soha
beka kuangata tshitambala bua k 1Ku 1:32, 33

muena Hiti budi butangilangane
kudijika. 66 Nunku muena mu- ne Mamale, c 10 budimi buvua
dimu au wakalondela Izaka malu Mulongo 2
Abalahama musumbe kudi bana
onso avuaye muenze. 67 Pashi- a Gen 24:36
ba Hete. Muaba au ke wakajii-
she Izaka wakaya ne Lebeka mu kabu Abalahama, ne mukajende
ntenta wa mamuende Sala. g Nu- b Gen 21:14 Sala. d 11 Panyima pa lufu lua
nku wakamuangata bua ikale mu- Abalahama, Nzambi wakatungu-
kajende; yeye kumunanga biko- nuka ne kubenesha muanende
c Gen 23:8, 9
le, h nunku Izaka wakasambibua Gen 49:29, 30 Izaka, e ne Izaka uvua musombe-
panyima pa lufu lua mamuende. i ˆ
le pabuipi ne Be-laha-loi. f
25 Pashishe Abalahama wa-
kasela mukaji mukuabu
d Gen 23:2, 19 12 Eku nkulondolola kua malu
a Yishemaeleg muana wa Abala-
diende Ketula. 2 Pakapita ma- ˆ
hama uvua Haga h muena Ejipitu,
tuku wakamulelela Zimelana, Yo- e Gen 17:19
Gen 26:12-14 muena mudimu wa Sala, mulele-
keshana, Medana, Midiyana, j Yi-
le Abalahama.
shebaka ne Shuwa. k ˆ
f Gen 16:14 13 Aa mmena a bana ba ba-
24:59 1 Mmumue ne: ndeji wende uka- lume ba Yishemaele bilonde-
ˆ
vua mpindieu muambuluishi. 24:60 g Gen 16:10, 11
shile mena abu ne bilondeshile
1 Anyi “ulue mamu wa binunu bia bi-
nunu ne binunu.” 2 Ku mua.: “dimiinu.” 25:8 1 Eu mmushindu wa kuakula bua
3 Anyi “bimenga.” h Gal 4:24 lufu mu ngakuilu wa kasala.
GENESE 25:14-34 78
ˆ ˆ
meku avuabu bafumine: Neba- NSHAP. 25 24 Pakakumbana dıba dia
yotaa muanabute wa Yishemaele, a Gen 36:2, 3 kulelaye, monayi! bana ba ma-
ˆ Yes 60:7
pashishe Keda, b Adebele, Mibesa- pasa bavua munda muende!
ma, c 14 Mishema, Duma, Masa, 25 Nunku wa kumpala waka-
ˆ b Mis 120:5
15 Hadada, Tema, Yetu, Nafi- Yel 49:28 patuka mukunze mubidi mujima,
sha ne Kedema. 16 Aba mba- Yhz 27:21 ne uvua bu tshilamba
na ba balume ba Yishemaele, ne tshia buoya;a nunku bakamui-
ˆ c 1Ku 1:29-31
aa mmena abu bilondeshile mia- nyika ne: Esau.1b 26 Pashishe,
ba ivuabu basombela, ne miaba d Gen 17:20
muanabu wakapatuka ne tshia-
ivuabu batudila:1 bamfumu 12 bi- nza tshiende tshikuate ku tshika-
londeshile biota biabu.d 17 Yi- e 1Sm 15:7 nkanyi tshia Esau, c ke yeye ku-
shemaele wakalala bidimu 137. Pa- muinyika ne: Yakoba.1d Izaka
shishe wakakula muoyo, kufuaye f Gen 16:7, 8 uvua ne bidimu 60 pavua Lebeka
ne kusangishibuaye ne bena mu mubalele.
tshisamba tshiabu.1 18 Bakaso- g Gen 16:11, 12 27 Pakakola bana abu, Esau
mbela kumbukila ku Hawilae pa- wakalua tshilembi tshia dila-
ˆ h
buipi ne Shu f udi pabuipi ne Ejipi- Gen 22:2
mbu, e muntu wa mu tshisuku,
ˆ Mat 1:1, 2
tu too ne ku Ashu. Wakasombela kadi Yakoba yeye uvua muntu
pabuipi ne bana babu bonso.1g i Gen 22:23 uvua kayi mua kubandibua, mu-
19 Eku nkulondolola kua sombele mu ntenta. f 28 Izaka
malu a Izaka muana wa Abala- j Lom 9:10 uvua munange Esau, bualu uvua
hama. h umudisha munyinyi wa tshisuku,
Abalahama wakalela Izaka. k Mis 139:15
kadi Lebeka yeye uvua muna-
20 Izaka uvua ne bidimu 40 paka- nge Yakoba. g 29 Dituku dikua-
l Gen 36:31
selaye Lebeka, muana wa Betuelei Nom 20:14 bu Yakoba uvua ulamba nkunde
muena Alama wa ku Padana-ala- pavua Esau ufumina mu tshisu-
ma, muanabu ne Labana muena m Gen 27:29, 30 ku mupungile. 30 Nunku Esau
Alama. 21 Kadi Izaka uvua anu Dut 2:4
wakambila Yakoba ne: “Enza
usengelela Yehowa bua mukaje- n 2Sm 8:14
koku lukasa, umpeshe ndambu1
nde, bualu uvua nkumba; nu- Mal 1:2, 3 wa nkunde mikunze iudi nayi
nku Yehowa wakateleja disengele- Lom 9:10-13
muaba au,2 bualu ndi mupungile
 ˆ
la diende, ne mukajende Lebeka be!”3 Ke bualu kayi dına diende
kuimitaye difu. 22 Bana bavua Mulongo 2
divua Edome.4h 31 Ke Yakoba
munda muende bakatuadija ku- a Gen 27:11
kumuambila ne: “Anji mpanyi-
luangana, j ke yeye kuamba ne: sha bukenji buebe bua buanabu-
b Gen 27:32
“Bikalabi bidi nunku, bua tshinyi Gen 36:9 te!” i 32 Esau kuamba ne: “Ndi
ndi ne bua kushala ne muoyo?” Mal 1:3 ngamba kufua muaba eu. Buke-
Ke yeye kuebeja Yehowa. 23 Ye- nji bua buanabute budi bunge-
c
howa wakamuambila ne: “Bisa- Hos 12:3
nzela tshinyi?” 33 Yakoba kua-
mba bibidi bidi munda muebe, k ne mba kabidi ne: “Anji ditshipa
d Gen 27:36
bisamba bibidi bishilangane nebi- kundi!” Nunku wakaditshipa ku-
patuke munda muebe; l tshisamba e Gen 27:3, 5 diye, kupanyishaye bukenji bue-
tshimue netshikale tshikole kupi- nde bua buanabute kudi Yakoba. j
ta tshisamba tshikuabu,m ne mu- f Eb 11:9 34 Pashishe Yakoba wakapesha
kulu neenzele muakunyi mudi-
mu.” n g Gen 27:6, 7, 46 25:25 1 Diumvuija: “Muntu wa buoya
buoya.” 25:26 1 Diumvuija: “Muntu udi
25:16 1 Anyi “bitudilu binyunguluka kudi h Gen 36:1 mukuate ku tshikankanyi; Muntu udi wa-
bimanu.” 25:17 1 Eu mmushindu wa ngata muaba wa bende.” 25:30 1 Anyi
kuakula bua lufu mu ngakuilu wa kasa- i Dut 21:16, 17 “mpesha mukutshi.” 2 Ku mua.: “biku-
la. 25:18 1 Anyi pamuapa: “Uvua mu- nze, ebi bikunze.” 3 Anyi “nzala mmi-
sombe mu lukuna ne bana babu bonso.” j Eb 12:16 ngotole.” 4 Diumvuija: “Mukunze.”
79 GENESE 26:1-18
Esau diampa ne nkunde, yeye NSHAP. 26 kubikilaye Izaka, kumuambilaye
kudia, kunua, pashishe kujuka- a Gen 12:10 ne: “Muntu eu mmukajebe mene-
ye, kuyaye. Nunku Esau wakape- mene! Bua tshinyi uvua muambe
tula bukenji bua buanabute. b Gen 20:1 ne: ‘Mmuanetu’?” Ke Izaka ku-

26 Tshiyole tshia nzala tshi- muambila ne: “Mvua muambe na-


Eb 11:8, 9

vua mu buloba pa kumbu- nku bualu mvua ntshina bua


sha tshiyole tshia kumpala tshi- c Gen 12:7 tshilu kufua bua bualu buende.” a
vuaku mu matuku a Abalahama;a Gen 15:18 10 Kadi Abimeleke wakamba ka-
nunku, Izaka wakaya kudi Abime- bidi ne: “Tshiudi mutuenzele
leke mukalenge wa bena Peleshe- d Gen 22:16-18 ntshinyi? b Muntu mukuabu uvua
ˆ Mis 105:9-11
te ku Gela. 2 Pashishe Yehowa Eb 6:13, 14 mua kuikala mulale ne muka-
wakamumuenekela, kumuambila- jebe bipepele, nunku wewe uvua
ye ne: “Kupueki mu Ejipitu to. e Gen 15:1, 5
mua kuikala mutukebele dipila.” c
Sombela mu buloba bundi nkule- Eb 11:12 11 Nunku Abimeleke wakatumi-
ˆ
ja. 3 Usombe bu muntu wa ku na bantu bende bonso dıyi, wa-
babende mu buloba ebu; b ne- f Dut 34:4 mba ne: “Muntu walenga muntu
ntungunuke ne kuikala nebe ne eu ne mukajende, neashipibue
nenkubeneshe bualu nenkupeshe g Gen 12:1-3
bulelela!”
wewe ne bana1 bebe maloba aa Bz 3:25 12 Pashishe Izaka wakatuadi-
Gal 3:8
onso, c ne nenkumbaje mutshipu ja kukuna ntete mu buloba
umvua muditshipe kudi tatuebe abu, ne tshidimu atshi, wakapo-
Abalahama d wa ne: 4 ‘Nemvudi- h Gen 17:10, 23
Gen 22:3, 12
la bintu bipite bivuaye mukune
je bana1 bebe bu mitoto ya muu- Eb 11:8 misangu lukama, bualu Yehowa
lu;e nempeshe bana1 bebe ma- Yak 2:21 uvua umubenesha. d 13 Muntu
loba aa onso; f bisamba bionso eu wakalua mubanji, ne wakatu-
bia pa buloba nebipete dibene- i Gen 26:17 ngunuka ne kutanta too ne paka-
sha buabi biobi ku diambuluisha luaye mubanji munene. 14 Wa-
dia bana1 bebe,’ g 5 bualu Aba- j Gen 12:11-13 kapeta bisumbu bia mikoko,
ˆ bisumbu bia ngombe, ne tshisu-
lahama wakateleja dıyi dianyi,
ne wakatungunuka ne kutumiki- mbu tshinene tshia bena mudi-
ˆ k Gen 24:16
la malu amvua mmulomba, meyi mu, e ne bena Peleshete bakatua-
ˆ dija kumumvuila mukawu.
anyi matuma, meyi anyi mafu-
l Gen 24:67
nda, ne mikenji yanyi.” h 6 Nu- 
15 Ke bena Peleshete kuanga-
nku Izaka wakatungunuka ne ku- ta buloba, kujibikilabu bina bio-
ˆ Mulongo 2 ˆ
sombela mu Gela.i nso bia mayi bivua bena mudimu
a Gen 20:11
7 Pavua bantu ba muaba au ba tatuende bumbule mu ma-
bamukonka anu bualu bua mu- tuku a Abalahama. f 16 Pashi-
kajende, uvua wamba ne: “Mmua- b Gen 12:18 she Abimeleke wakambila Izaka
netu.”j Uvua utshina bua kuamba ne: “Umbuka pabuipi netu, bua-
ne: “Mmukajanyi,” bualu uvua c Gen 20:9 lu ukadi ne bukole bua bungi
wamba ne: “Bantu ba muaba eu kutupita.” 17 Ke Izaka kumbu-
badi mua kunshipa bua bua- d Gen 24:34, 35 ka muaba au, kuasaye tshi-
lu bua Lebeka,” bualu uvua mui- tudilu mu tshibandabanda1 tshia
ˆ
mpe kumona. k 8 Pakapita ma- e Gen 12:16
Gela, g kusombelaye muaba au.
tuku, Abimeleke mukalenge wa 18 Izaka wakumbulula bina bia
ˆ
bena Peleshete uvua utangila pa mayi bivuabu bumbule mu ma-
dididishi, kumonaye Izaka usa- f Gen 21:27, 30
tuku a tatuende Abalahama, bi-
ka mananga ne1 mukajende Le- vua bena Peleshete bajibikile pa-
beka. l 9 Diakamue Abimeleke g Gen 10:19 nyima pa lufu lua Abalahama h ne
Gen 20:1

26:3, 4 1 Ku mua.: “dimiinu.” 26:8 26:17 1 Anyi “kasulu ka tshilonda nko-


1 Anyi “wela mu tshitupa.” h Gen 21:25 ka.”
GENESE 26:19–27:4 80
ˆ
wakabipesha mena avua tatue- NSHAP. 26 bangipate ku mutumba kuenu?”
nde mubipeshe. a a Gen 21:31 28 Ke bobu kuamba ne: “Tudi
19 Pavua bena mudimu ba bamone bimpe ne: Yehowa udi
Izaka bumbula mu tshibandaba- nebe. a Nunku tuetu kuamba ne:
nda1 atshi, bakapeta tshina tshia b ˆ
ˆ
Gen 17:5, 6
Gen 28:1, 3
‘Tupungaku nebe dıyi bua tula-
mayi mimpe. 20 Balami ba mi- me ditalala ne tudie nebe tshipu-
ˆ
koko ba ku Gela bakatuadija ku- ngidi, b 29 bua kutuenzedi bualu
tandangana ne balami ba miko- c Gen 21:31 bubi bu mutudi katuyi bakuenze-
ˆ
ko ba Izaka bamba ne: “Mayi le petu bibi, bualu tudi bakuenze-
aa ngetu tuetu!” Ke yeye kuinyi- le anu bimpe, bakumuangeshe
ka tshina atshi ne: Eseke,1 bua- d Gen 17:1 mu ditalala. Mpindieu wewe udi
Gen 28:13
lu bavua batandangane nende. mubeneshibue kudi Yehowa.’”
21 Bakatuadija kumbula tshina 30 Nunku wakabalambishila bia-
tshikuabu, kubangabu kutanda- e Gen 15:1 kudia bia bungi, bobu kudia,
ngana kabidi bua bualu buatshi. kunua. 31 Bakajuka pa dinda
Ke yeye kutshinyika ne: Sitena.1 menemene, kuenzelanganabu mi-
22 Pashishe wakumbuka muaba f Gen 17:19 tshipu. c Pashishe Izaka wakaba-
au, kumbulaye tshina tshikuabu, Mis 105:9-11
laya, kumushiyabu mu ditalala.
kadi kabakatandangana bua bua-
lu buatshi to. Ke yeye kutshinyi- 32 Dituku adi bena mudi-
ka ne: Lehobota,1 kuambaye ne: g Gen 12:8, 9 mu ba Izaka bakalua kumuambi-
ˆ
“Bualu mpindieu Yehowa mmutu- la bua tshina tshia mayi tshivua-
peshe muaba munene ne mmue- bu bumbule d ne: “Tudi bapete
ˆ
nze bua tuvulangane mu buloba
h Eb 11:9
mayi!” 33 Nunku wakatshinyi-
ˆ
ebu.”b ka ne: Shiba. Ke bualu kayi dına
ˆ
23 Pashishe wakumbuka mua- i Gen 21:32
dia tshimenga atshi didi ne: Be-
ˆ sheba e too ne lelu.
ba au kuyaye ku Be-sheba.c 
24 Butuku abu Yehowa wakamu- Mulongo 2 34 Pakakumbaja Esau bidi-
muenekela, kuambaye ne: “Ndi a Gen 21:22 mu 40, wakasela Yudita mua-
ˆ
Nzambi wa tatuebe Abalahama.d na wa Beli muena Hiti, kuselaye
Kutshinyi to, e bualu ndi nebe, ne kabidi Basemata muana wa Elo-
nenkubeneshe, nemvudije bana1 b Gen 21:27 na muena Hiti. f 35 Bavua ba-
bebe bua bualu bua Abalahama nyingalaja1 Izaka ne Lebeka bi-
muena mudimu wanyi.” f 25 Nu- kole. g

27
nku wakasa tshioshelu muaba au, c Gen 21:22-24
ˆ Pakavua Izaka mukulaka-
kubilaye dına dia Yehowa.g Iza- ˆ
je ne mesu ende kaatshiyi
ka wakasa ntenta wende muaba amona kabidi bimpe, wakabikila
d Gen 26:18
au h ne bena mudimu bende ba- Esauh muanende muanabute, ku-
ˆ
kumbula tshina tshia mayi mua- muambilaye ne: “Muananyi!”
ba au. e Bal 20:1 Yeye kuandamuna ne: “Mmeme
26 Pashishe Abimeleke waka- eu!” 2 Kumuambilaye ne: “Mpi-
ˆ
lua kudiye ufumina ku Gela ne ndieu nkadi mukulakaje. Tshiena
Ahuzata mumupeshi wa ngenyi f Gen 36:2, 3
mumanye dituku dia lufu luanyi
ne Pikola mfumu wa tshiluilu
to. 3 Nunku mpindieu, angata
tshiende.i 27 Ke Izaka kubambi-
koku bintu biebe bia kulemba
la ne: “Bua tshinyi nudi ba- g Gen 27:46
lue kundi, penu nuvua bankine, Gen 28:8 nabi, nsapu webe wa mikete ne
 buta buebe, uye mu tshisuku,
26:19 1 Anyi “kasulu ka tshilonda nko- NSHAP. 27 unkuatshile koku nyama. i 4 Pa-
ka.” 26:20 1 Diumvuija: “Matandu.” h Gen 25:28 shishe undambile biakudia bia
26:21 1 Diumvuija: “Dibandangana.” muenya bintu musue, ubintuadi-
26:22 1 Diumvuija: “Miaba mialabale.”
26:24 1 Ku mua.: “dimiinu.” i Gen 25:27 26:35 1 Ku mua.: “Bululu mu lungenyi.”
81 GENESE 27:5-27
le. Nunku nendie bua meme1 ku- NSHAP. 27 kabidi biseba bia bana ba mbu-
kubenesha kumpala kua meme a Gen 27:30 ji ku bianza ne muaba uvua ka-
kufua.” wuyi buoya pa nshingu pende.a
5 Kadi Lebeka uvua uteleja 17 Pashishe wakapesha muane-
pavua Izaka wakula ne muane- b Gen 25:28
nde Yakoba biakudia bia muenya
nde Esau. Nunku Esau wakaya ne diampa bivuaye mulambe. b
mu tshisuku bua kulemba nyama 18 Nunku wakaya kudi tatue-
bua kulua nende.a 6 Ke Lebeka nde, kuambaye ne: “Tatu!” Yeye
c Gen 27:30, 31
kuambila muanende Yakoba b ne: kuandamuna ne: “Mmeme eu!
“Ndi mfuma ku diumvua tatuebe Wewe udi nganyi, muananyi?”
uyukila ne muanenu Esau, umua- 19 Yakoba wakambila tatuende
mbila ne: 7 ‘Ntuadila nyama wa d Gen 27:13, 43
ne: “Ndi Esau muanebe mua-
tshisuku, undambile biakudia bia nabute. c Ndi muenze anu muu-
muenya. Nunku ndie bua meme vua mungambile. Juka koku
ˆ
kukubenesha ku mesu kua Ye- e Gen 25:25 usombe, udie munyinyi wa nya-
Gen 27:23
howa kumpala kua meme ku- ma wa tshisuku eu bua wewe1
fua.’ c 8 Mpindieu nteleja bimpe umbeneshe.” d 20 Ke Izaka kue-
muananyi, enza tshindi nkuambi- beja muanende ne: “Muananyi,
la. d 9 Suaku uye mu tshisumbu f Gen 27:21
mmunyi muudi mumupete ne lu-
tshia nyama, ungangatshile bana kasa nunku?” Yeye kuandamuna
ba mbuji babidi ba bimpe mene- ne: “Bualu Yehowa Nzambi webe
mene, bua ndambile tatuebe bia- g Gen 27:8, 43 uvua mumuntumine.” 21 Nu-
kudia bia muenya anu mutuye nku Izaka wakambila Yakoba ne:
mubisue. 10 Pashishe ubituadi- “Muananyi, semena pabuipi nku-
le tatuebe adie bua akubeneshe h Gen 25:23, 26 lenge bua mmanye ni udi bushu-
kumpala kua yeye kufua.”  wa muananyi Esau anyi kuena
11 Yakoba wakambila mamue- Mulongo 2 yeye.” e 22 Nunku Yakoba waka-
nde Lebeka ne: “Kadi muane- a Gen 25:25 semena pabuipi ne tatuende Iza-
tu Esau mmuntu wa buoya bua Gen 27:11 ka, yeye kumulenga, pashishe
ˆ
bungi, e meme ndi ne mubidi kuambaye ne: “Dıyi ndia Yako-
mufinunuke. 12 Nengenze tshi- ba, kadi bianza mbia Esau.” f
ˆ 23 Kakamumanya to, bualu bia-
nyi tatu yeye mundenge? f Dıba b Gen 27:9

adi nemmueneke kudiye bu mu- nza biende bivua ne buoya bu


ntu udi umuseka, ne nendikebele bianza bia muanabu Esau. Nunku
mulawu pamutu pa dibenesha.” c Gen 25:31-33 wakamubenesha.g
13 Ke mamuende kumuambila Lom 9:10-12 24 Pashishe wakamuebeja ne:
ne: “Mulawu webe wikale pambi- “Wewe udi bushuwa muana-
di panyi, muananyi. Enza anu nyi Esau anyi?” Yeye kuandamu-
mundi ngamba emu, ndaku, uba- d Gen 27:4 na ne: “Eyowa.” 25 Ke yeye
ntuadile.” g 14 Nunku wakaya, kumuambila ne: “Muananyi, ntua-
kuangataye bana ba mbuji, ku- dila munyinyi wa tshisuku au
luaye nabu kudi mamuende, ma- e Gen 27:11, 12 ndie, pashishe meme1 nenku-
muende kulamba biakudia bia beneshe.” Yeye kumutuadilawu,
muenya anu mutu tatuende mu- yeye kudia, kumutuadila kabidi
bisue. 15 Pashishe, Lebeka wa- f Gen 27:16
mvinyo, kunuaye. 26 Pashishe
kangata bilamba bitambe buimpe tatuende Izaka wakamuambila ne:
bia muanende muanabute Esau “Muananyi, semena koku pabui-
bivuaye nabi mu nzubu, kubi- pi, untue mishiku.”h 27 Nunku
g Eb 11:20
vuadikaye Yakoba muanende wa wakasemena pabuipi, kumutuaye
mukala. h 16 Yeye kumuvuadika mishiku, yeye kununkila mupuya
27:4, 25 1 Anyi “anyima wanyi.” h Gen 48:10 27:19 1 Anyi “anyima webe.”
GENESE 27:28-42 82
wa bilamba biende.a Pashishe NSHAP. 27 mukumbanyine padibu bamubi-
wakamubenesha, kuambaye ne: a Gen 25:27 kila ne: Yakoba,1 bua mudiye
“Tangila, mupuya wa muana- Gen 27:15 muangate muaba wanyi misangu
nyi udi bu mupuya wa tshi- ibidi eyi anyi? a Ukadi muanga-
b Dut 11:11
te bukenji buanyi bua buanabu-
suku tshidi Yehowa mubeneshe.
28 Nzambi mulelela akupeshe lu- te, b mpindieu mmuangate dibe-
muma lua mu diulub ne miaba ya c Nom 13:26, 27
nesha dianyi!” c Kuambaye kabidi
bufuke ya pa buloba c ne ntete ne ne: “Kuena mundaminaku panyi
mvinyo mupiamupia bia bungi. d d Gen 27:37
Dut 7:13
dibenesha anyi?” 37 Kadi Izaka
29 Bukua bisamba bukuenzele wakandamuna Esau ne: “Mona,
mudimu, ne matunga akuinami- e Gen 25:23
nkadi mumuteke mfumu ku mutu
ne. Wikale mfumu wa bana benu, kuebe, d ne ndi mumupeshe bana
ne bana ba mamuebe bakuinami- f Gen 12:1, 3
babu bonso bua bikale bena mu-
ne. e Muntu yonso udi ukuela mu- Gen 28:1, 3 dimu bende; ndi mumupeshe ka-
lawu, edibue mulawu, ne muntu Gen 31:42
Yhz 25:12, 13
bidi ntete ne mvinyo mupiamupia
yonso udi ukubenesha, abeneshi- bua kumuambuluisha. e Muana-
bue.”f g Gen 27:3
nyi, ntshinyi tshikuabu tshidi
30 Izaka utshivua ujikijilaku tshishale tshindi mua kukue-
kubenesha Yakoba, ne Yakoba h Gen 25:25, 31
nzela?”
utshiumbukilaku kumpala kua Eb 12:16 38 Esau wakambila tatuende
tatuende Izaka pavua muanabu ne: “Tatu, udi anu ne dibene-
Esau mufike ufuma ku dilemba i Eb 12:16, 17 sha dimue anyi? Mbenesha, mbe-
nyama.g 31 Yeye pende wakala-  nesha meme panyi tatu wanyi!”
ˆ
mba biakudia bia muenya, kubi- Mulongo 2 Ke Esau kudilaye ne dıyi dikole,
tuadilaye tatuende. Yeye kuambi- a Gen 25:26 kupuekeshaye binsonji. f 39 Nu-
Gen 32:28
la tatuende ne: “Tatu ajukaku, Hos 12:3
nku tatuende Izaka wakamua-
adie munyinyi wa tshisuku wa ndamuna ne:
kudi muanende, bua wewe1 umo- b Gen 25:32-34 “Mona, neusombele kule ne
ne mua kumbenesha.” 32 Ke ta- miaba ya bufuke ya pa buloba,
tuende Izaka kumuebeja ne: c Gen 27:28 ne kule ne lumuma lua muulu
“Wewe udi nganyi?” Yeye kuanda- mu diulu.g 40 Newikale ne muo-
muna ne: “Ndi muanebe, mua- d Gen 25:23 yo bua muele webe wa mvita, h
nabute webe, Esau.” h 33 Nunku Gen 27:29 ne newenzele muanenu mudimu. i
Lom 9:10, 12
Izaka wakatuadija kukanka biko- Kadi pakutondabi, wewe newu-
le, ke yeye kuamba ne: “Kadi tshibule mutshi wende wa tshiko-
e Dut 33:28
nnganyi uvua mukuate nyama kedi pa nshingu pebe.” j
mulue nende kundi? Nkadi mu- 41 Kadi Esau wakalamina Ya-
mudie kumpala kua wewe kufika, f Eb 12:16, 17
koba munda bua dibenesha divua
meme kumubenesha, ne yeye nei- tatuende mumupeshe, k ne Esau
kale mubeneshibue bushuwa!” g Yos 24:4
ˆ Eb 11:20 uvua anu udiambila mu muoyo
34 Pakumvua Esau meyi a ta- wende ne: “Matuku a kudila tatu
tuende, wakatuadija kudila ne h akadi masemene pabuipi. l Papita-
ˆ Gen 32:6
dıyi dikole menemene ne kanyi- Nom 20:18 wu, nenshipe muanetu Yakoba.”
ˆ
nganyinga kakole, wambila ta- 42 Pakambilabu Lebeka meyi a
tuende ne: “Mbenesha, mbene- i Gen 25:23 Esau muanende muanabute, dia-
2Sm 8:14
sha meme panyi tatu wanyi!” i Mal 1:2, 3 kamue wakabikidisha Yakoba
35 Kadi yeye wakamuambila ne: muanende wa mukala, kumua-
“Muanenu mmulue ne mashi- j 2Bk 8:20 mbilaye ne: “Tangila! Muanenu
mi bua kupeta dibenesha di- 2Ku 28:17 Esau udi ukeba kukushipa bua
vua ne bua kuikala diebe.”
36 Ke yeye kuamba ne: “Ki mbi- k Amo 1:11 27:36 1 Diumvuija: “Muntu udi mukua-
te ku tshikankanyi; Muntu udi wangata
27:31 1 Anyi “anyima webe.” l Gen 35:28, 29 muaba wa bende.”
83 GENESE 27:43–28:15
kudisombuela.1 43 Mpindieu NSHAP. 27 mutume ku Padana-alama bua
muananyi, enza tshindi kuambi- a Gen 28:5 kuselaku mukaji, kumonaye ka-
la. Juka, unyemene kua muane- bidi ne: pavuaye mumubeneshe,
tu wa balume Labana ku Hala- b Gen 26:34, 35 uvua mumuelele mukenji ne:
na. a 44 Usombe nende ndambu Gen 28:8
“Kusedi mukaji mu bana ba ba-
ˆ
wa matuku too ne patalala luo-
c Gen 24:2, 3
kaji ba mu Kanana to,” a 7 ne
nji lua muanenu, 45 too ne pa-  Yakoba uvua mutumikile tatue-
pueka tshiji tshia muanenu kuudi nde ne mamuende, kuyaye ku
NSHAP. 28
ne papuaye tshiudi mumuenze- Padana-alama. b 8 Ke Esau ku-
le muoyo. Pashishe nenkubikidi- d Gen 24:34, 37
Eks 34:15, 16 mona ne: bana ba bakaji ba mu
she bua umbuke kuntu aku. Ndi ˆ
1Bk 11:1-3 Kanana kabavua basankisha ta-
mua kunujimija nuenu bonso ba- 2Ko 6:14
tuende Izaka to, c 9 nunku Esau
bidi dituku dimue bua tshinyi?” wakaya kudi Yishemaele, kuse-
46 Pashishe Lebeka ukavua e Gen 29:16
laye Mahalata muana wa Yi-
anu wambila Izaka ne: “Muoyo shemaele muana wa Abalahama,
f Gen 17:5
ukadi muntonde bua bana ba ba- Gen 46:15, 19 muanabu ne Nebayota wa baka-
kaji ba Hete b aba. Yakoba yeye 1Ku 2:1, 2
ji, kusangisha ku bakaji bakuabu
musele pende mukaji mu bana bakavuaye nabu. d
ba bakaji ba Hete bu bana ba ba- g Gen 12:2, 3
10 Yakoba wakumbuka ku
kaji badi mu buloba ebu, kuika- ˆ
h
Be-sheba, kuyaye mutangile ku
la kuanyi ne muoyo nkuimpe ku Gen 12:7
Halana.e 11 Pashishe wakafika
Gen 15:13
tshinyi?” c Gen 17:1, 8 muaba mukuabu, kudilongolola-
28 Nanku Izaka wakabikila Eb 11:9
ye bua kulalapu butuku abu bua-
Yakoba, kumubeneshaye, ˆ
i Gen 25:20
lu dıba dikavua dibuele. Nunku
kumuelelaye mukenji ne: “Kue- wakangata dibue dimue mua-
na ne bua kusela mukaji mu
ˆ bana ba au, kuditekaye bua kuteke-
j Gen 24:29
ba bakaji ba mu Kanana to.d lapu mutu, kulalaye muaba au. f

2 Ndaku ku Padana-alama mu 12 Yeye kulota, ne tangilayi! ku-
nzubu wa Betuele tatuende wa Mulongo 2
a Gen 28:1 vua tshibandilu tshiasa pa bulo-
mamuebe, uselamu mukaji mu 2Ko 6:14 ba, ne lusongo luatshi luvua
bana ba bakaji ba Labana e mua-
luye too ne mu diulu; ne ba-
nabu ne mamuebe. 3 Nzambi b Gen 27:43 njelu ba Nzambi bavua babanda-
Wa Bukole Buonso neakubene-
pu bapuekapu. g 13 Monayi! Ye-
she, neenze bua ulele bana, nea- c Gen 27:46
kuvudije; bushuwa, wewe neulue howa uvua ku mutu kuatshi, yeye
tshisumbu tshia bukua bisamba. f kuamba ne:
d Gen 36:2, 3
4 Neakupeshe wewe ne bana1 “Meme ndi Yehowa Nzambi wa
bebe dibenesha dia Abalahama g Abalahama nkambua webe ne
e Gen 11:31
bua wangate buloba buudi muso- Gen 27:43 Nzambi wa Izaka. h Buloba buu-
mbele bu muntu wa ku babende, di mulalapu ebu, nenkupeshabu
buvua Nzambi mupeshe Abala- f Gen 28:18, 19 wewe ne bana1 bebe. i 14 Bu-
hama.”h shuwa bana1 bebe nebalue bu lu-
5 Nunku Izaka wakatuma Ya- g Yne 1:51 senga lua pa buloba, j neumua-
Eb 1:7, 14
koba, yeye kuya ku Padana- ngalake kumbukila ku ouest too
alama, kudi Labana muana wa h Gen 26:24, 25
ne ku est, ku nord too ne
Betuele muena Alama, i muanabu ku sud; ne ku diambuluisha die-
ne Lebeka, j mamuende wa Yako- be ne ku diambuluisha dia
i Gen 12:7 ˆ
ba ne Esau. Gen 28:4 bana1 bebe, meku onso a pa bu-
6 Esau wakamona ne: Izaka Mis 105:9-11 loba neabeneshibue2k bushuwa.
uvua mubeneshe Yakoba ne mu- 15 Ndi nebe, nenkulame kuo-
j Gen 13:14, 16
1Bk 4:20 nso kuwaya, ne nenkupingaje
27:42 1 Anyi “udisamba ne meji a kuku-
shipa.” 28:4, 13, 14 1 Ku mua.: “dimii- k Gen 18:18 28:14 2 Anyi “neapete dibenesha buawu
nu.” Gen 22:15, 18 wowu.”
GENESE 28:16–29:13 84
ˆ
mu buloba ebu. a Tshiakukuleke- NSHAP. 28 na tshia mayi, banuisha mikoko,
la too ne pangikala muenze malu a Gen 35:6 pashishe bapingaja dibue mua-
onso andi mukulaye.” b ba wadi, pa mushiku wa tshina
ˆ
16 Pashishe Yakoba wakabika tshia mayi.
ku tulu, kuambaye ne: “Bulele- 4 Nunku Yakoba wakebeja ba-
la, Yehowa udi muaba eu. Tshi- b Gen 31:3 ntu bavua muaba au ne: “Bana
vua mumanye to.” 17 Wakapeta Nom 23:19 betu, nudi ba muaba kayi?”
ˆ Yos 23:14
buowa bua bungi, kuambaye ka- Eb 6:18 Bobu kumuandamuna ne: “Tudi
bidi ne: “Muaba eu udi wenza ba ku Halana.”a 5 Wakabebeja
ˆ
buowa! Udi ne bua kuikala anu ne: “Nudi bamanye Labana b mui-
ˆ
nzubu wa Nzambi, c ne etshi kulu wa Naho c anyi?” Bobu kua-
ntshiibi tshia ku diulu.” d 18 Nu- c Mis 47:2 ndamuna ne: “Tudi bamumanye.”
nku Yakoba wakajuka patshia- 6 Nunku kubebejaye ne: “Udi bi-
tshia, kuangataye dibue divuaye mpe anyi?” Bobu kuandamuna
mutekele mutu adi, kudimanyika- ne: “Udi bimpe. Tangila muane-
ye bu dikunji, kupongololaye ma- d Gen 35:1 nde Lakele d nyeye au ulua ne
nyi pa mutu padi. e 19 Nunku mikoko.” 7 Ke yeye kuamba ne:
wakinyika muaba au ne: Betele,1 “Tutshidi munda munya. Edi ki
ˆ ˆ
kadi kumpala dına dia tshimenga ndıba dia kusangisha bisumbu
atshi divua Luza. f e Gen 31:13 bia nyama to. Nuishayi mikoko
ˆ
20 Pashishe Yakoba wakadi- mayi, pashishe nuye kuyidisha.”
tshipa wamba ne: “Nzambi yeye 8 Bobu kuamba ne: “Ki mbatua-
mutungunuke ne kuikala nanyi, nyishile bua kuenza nanku to,
yeye mundame mu luendu lua- f Gen 35:6
anu padi bisumbu bionso bia mi-
nyi, mumpeshe diampa dia kudia Yos 16:1, 2 koko bituilangana, babunguluja
ne bilamba bia kuvuala, 21 ne dibue, badiumbusha pa mushiku
ˆ ˆ
meme mupingane ku nzubu wa wa tshina tshia mayi. Dıba adi
ˆ
tatu wanyi mu ditalala, nunku tudi mua kunuisha mikoko mayi.”
Yehowa nealeje mudiye Nzambi g Gen 35:1 9 Patshivuaye wakula nabu,
wanyi bushuwa. 22 Dibue dindi 
Lakele wakalua ne mikoko ya ta-
muimanyike bu dikunji edi nedi- Mulongo 2 tuende, bualu uvua mulami wa
lue nzubu wa Nzambi, g ne kaku-  mikoko. 10 Pakamona Yakoba
yi mpata, nenkupeshe tshia di- NSHAP. 29 Lakele, muana wa Labana mua-
kumi tshia bintu bionso biudi a Gen 27:42, 43 nabu ne mamuende, ne miko-
umpesha.” Bz 7:2
ko ya Labana, wakaya diakamue,

29 Panyima pa bualu ebu, Ya-


koba wakatungunuka ne
kubunguluja dibue, kudiumbu-
shaye pa mushiku wa tshina
ˆ
luendu luende, kuyaye mu bulo- tshia mayi, kunuishaye mikoko
b Gen 24:29
ba bua bantu ba ku Est. 2 Wa- ya Labana muanabu ne mamue-
ˆ
ˆ nde mayi. 11 Pashishe Yakoba
kamona tshina tshia mayi mu
mpata ne bisumbu bisatu bia mi- wakatua Lakele mishiku, kuba-
ˆ
koko bilale pabuipi natshi, bua- ndishaye dıyi, kutuadijaye kudi-
lu bavua ne tshibidilu tshia ku- c Gen 24:24
la. 12 Yakoba wakabanga kua-
ˆ Gen 31:53
mbila Lakele muvuaye mulela1
nuisha mikoko mayi a mu tshina
atshi. Kuvua dibue dinene pa wa tatuende, ne muikale muana
ˆ wa Lebeka. Lakele wakaya lubi-
mushiku wa tshina tshia mayi
atshi. 3 Pavua bisumbu bia mi- d Gen 46:19 lu, wakambila tatuende.
koko bionso bituilangana muaba Lut 4:11 13 Diakamue pakumvua Laba-
au, bavua babunguluja dibue, ba- na e lumu lua Yakoba muana wa
diumbusha pa mushiku wa tshi- muanabu wa bakaji, wakaya lubi-
28:19 1 Diumvuija: “Nzubu wa Nzambi.” e Gen 24:29 29:12 1 Ku mua.: “muanabu.”
85 GENESE 29:14-34
lu bua kumonangana nende. Yeye NSHAP. 29 bua ikale muena mudimu we-
kumupukila, kumutua mishiku, a Gen 28:5 nde. a 25 Mu dinda Yakoba wa-
kuyaye nende mu nzubu muende. kamona ne: uvua Lea! Ke yeye
Yeye kutuadija kulondela Labana kuambila Labana ne: “Tshiudi
malu au onso. 14 Pashishe La- b Gen 30:27, 28 mungenzele ntshinyi? Tshivua
Gen 31:7
bana wakamuambila ne: “Wewe mukuenzele mudimu bua Lake-
udi mufuba wanyi ne musunyi le anyi? Bua tshinyi udi mundi-
wanyi menemene.”1 Nunku waka- c Lut 4:11 nge?” b 26 Ke Labana kuamba
shala nende ngondo mujima. ne: “Kuetu kuneku katuena ne
15 Pashishe Labana wakambi- tshilele tshia kuselesha muaku-
la Yakoba ne: “Bidi bikenge- d Gen 31:41 nyi kumpala kua mukuluende to.
la ungenzele mudimu tshianana 27 Sanka lumingu lujima ne mu-
bualu udi mulela wanyi1a anyi? kaji eu. Pashishe netukupeshe
e Gen 30:26
Ngambila, tshindi mua kukufuta b Hos 12:12 kabidi mukaji mukuabu au bua
ntshinyi?” 16 Labana uvua ne  wewe kungenzela mudimu bidi-
ˆ
bana ba bakaji babidi. Dına dia Mulongo 2 mu bikuabu muanda mutekete.” c
ˆ
mukulumpe divua Lea, ne dına a Gen 16:1, 2 28 Yakoba wakenza nanku, ku-
dia muakunyi divua Lakele. c Gen 30:9 sankaye lumingu lujima ne mu-
ˆ
17 Mesu a Lea kaavua engele- Gen 46:18
kaji au, pashishe yeye kumupe-
la to, kadi Lakele yeye uvua sha muanende Lakele bua ikale
usankisha bikole ne uvua mu- b Gen 31:7, 42 mukajende. 29 Labana waka-
kaji muimpe kumona. 18 Yako- ngata kabidi Bileha, d muena mu-
ba ukavua munange Lakele, dimu wende wa bakaji, kumupe-
nunku wakamba ne: “Ndi mu- c Gen 31:41 shaye muanende Lakele bua
sue kukuenzela mudimu bidi- ikale muena mudimu wende. e
mu muanda mutekete bua Lakele 30 Pashishe Yakoba wakalala
muanebe wa bakaji wa mukala.” d d Gen 35:22
kabidi ne Lakele, kunangaye
19 Ke Labana kuamba ne: “Mbi- Lakele bikole kupita Lea; kue-
mpe nkupeshaye wewe pamutu nzelaye Labana mudimu bidi-
e Gen 30:1, 3
pa kumupesha muntu mukuabu. mu bikuabu muanda mutekete.f
Tungunuka ne kusomba nanyi.” 31 Pakamona Yehowa ne: Lea ka-
20 Nanku Yakoba wakenza mu- f Hos 12:12 vua munangibue,1 wakenza bua
dimu bidimu muanda mutekete imite difu,2g kadi Lakele yeye
ˆ
bua Lakele, e kadi ku mesu kue- uvua nkumba.h 32 Nunku Lea
nde bivua anu bu matuku make- g Gen 46:15 wakimita difu, kulelaye muana
Lut 4:11
se tshianana bua dinanga divua- wa balume, kumuinyikaye ne: Lu-
ye nadi buende. bena,1i bualu wakamba ne: “Bua-
21 Pashishe Yakoba wakambi- h Gen 30:22 lu Yehowa mmumone dikenga
la Labana ne: “Mpesha mukaja- dianyi,j nunku mpindieu bayanyi
nyi, bualu matuku anyi akumba- neatuadije kunnanga.” 33 Waki-
nyi, bua ndale nende.” 22 Ke i Gen 35:22 mita difu dikuabu, kulelaye mua-
Labana kusangisha bantu bonso Gen 37:22
Gen 49:3, 4
na wa balume, kuambaye ne:
ba muaba au, kuenzaye difesto. Eks 6:14 “Bualu Yehowa mmuteleje, bualu
23 Kadi butuku, Labana waka- 1Ku 5:1
tshivua munangibue, ke yeye ku-
ngata muanende Lea, kumutua- mpesha kabidi muana eu.” Nu-
dilaye bua alale nende. 24 La- j Gen 30:20
nku wakamuinyika ne: Simeo-
bana wakangata kabidi Zilepa, 1Sm 1:5, 6 na.1k 34 Wakimita difu dikuabu
muena mudimu wende wa baka- Luk 1:24, 25

ji, kumupeshaye muanende Lea 29:31 1 Ku mua.: “mukinyibue.” 2 Ku


mua.: “wakakangula difu diende.”
k
29:14 1 Anyi “muanetu wa mu mashi.” Gen 34:25
Gen 49:5
29:32 1 Diumvuija: “Tangila, muana wa
29:15 1 Ku mua.: “muanetu.” 1Ku 4:24 balume!” 29:33 1 Diumvuija: “Diteleja.”
GENESE 29:35–30:18 86
kabidi, kulelaye muana wa balu- NSHAP. 29 9 Pakamona Lea ne: katshi-
me, kuambaye ne: “Mpindieu ba- a Gen 34:25 vua ulela kabidi, wakangata
yanyi neadisange kundi, bualu Gen 49:5
Eks 6:16
muena mudimu wende Zilepa,
ndi mumulelele bana ba balu- Nom 3:12 kumupeshaye Yakoba bu muka-
me basatu.” Nunku wakamuinyi- 1Ku 6:1 jende. a 10 Zilepa muena mudi-
ka ne: Lewi.1a 35 Kuimitaye ka- mu wa Lea wakalelela Yakoba
bidi, kulelaye muana wa balume, muana wa balume. 11 Ke Lea
kuambaye ne: “Musangu eu ne- b Gen 35:23 kuamba ne: “Ndi wa muabi!” Nu-
ntumbishe Yehowa.” Nunku waka- Gen 37:26 nku wakamuinyika ne: Gada.1b
12 Pashishe Zilepa muena mu-
Gen 44:18
muinyika ne: Yuda.1b Pashishe lu- Gen 49:8
lelu luende luakimana. 1Ku 2:3 dimu wa Lea wakalelela Yako-

30
Bua 5:5
Pakamona Lakele ne: ka- 
ba muana wa balume muibidi.
vua mulelele Yakoba bana, 13 Ke Lea kuamba ne: “Diakale-
NSHAP. 30
wakatuadija kumvuila muanabu nga dianyi! Bualu bana ba baka-
c Gen 29:29
mukawu; kubangaye kuambila ji nebambe bushuwa mundi wa
Yakoba ne: “Mpesha bana, tshia- diakalenga.” c Nunku wakamui-
ˆ
nana ndi mfua.” 2 Ke Yakoba nyika ne: Ashe.1d
kukuatshilaye Lakele tshiji tshi- d Gen 35:22 14 Dituku dikuabu mu tshiko-
kole, kuambaye ne: “Meme ndi ´
ndo tshia dikosa dia ntete ya ble,
mua kuangata muaba wa Nzambi Lubena e uvua wendakana, ku-
udi mukupangishe bua kulela petaye tumuma tua mandragore
bana anyi?”1 3 Ke Lakele kua- e Gen 35:25
mu mpata. Nunku wakatutuadila
Gen 46:23
mba ne: “Mupika wanyi muka- Gen 49:16 mamuende Lea. Ke Lakele kua-
ji Bileha nyeye eu. c Lala nende mbila Lea ne: “Mpesha koku
bua andelele bana,1 bua mpete ndambu wa tumuma tua ma-
panyi bana ku diambuluisha die- ndragore tua muanebe.” 15 Ke
nde.” 4 Nanku wakamupesha f Gen 35:25
Gen 46:24 yeye kumuandamuna ne: “Baya-
Bileha muena mudimu wende Gen 49:21 nyi uudi muangate au mbualu
bu mukajende; Yakoba wakalala Dut 33:23
bukese anyi? f Mpindieu udi mu-

nende. d 5 Bileha wakimita difu, sue kuangata kabidi tumuma
kulua kulelelaye Yakoba muana Mulongo 2
tua mandragore tua muananyi
wa balume. 6 Ke Lakele kua- a Gen 35:26
anyi?” Nunku Lakele wakamba
mba ne: “Nzambi mmundumbu- ne: “Mbimpe. Nealale nebe butu-
ˆ
luile ne mmuteleje kabidi dıyi dia- ku bua lelu wewe mumpeshe tu-
nyi, ke bualu kayi mmumpeshe b Gen 49:19 muma tua mandragore tua mua-
muana wa balume.” Ke bualu kayi Nom 32:33
nebe.”
wakamuinyika ne: Dana.1e 7 Bi-
16 Pavua Yakoba ufumina mu
leha muena mudimu wa Lakele
mpata dilolo, Lea wakaya bua
wakimita kabidi, kuluaye kule-
c Luk 1:46, 48 kusambakena nende, kumuambi-
lela Yakoba muana wa balume
laye ne: “Lelu neulale nanyi,
muibidi. 8 Ke Lakele kuamba
bualu ndi mukusumbe bushuwa
ne: “Ndi muluangane mvita miko-
le ne muanetu wa bakaji. Ndi mu- ku tumuma tua mandragore tua
d Gen 35:26
yitshimune kabidi.” Nunku waka- Gen 46:17
muananyi.” Nunku wakalala ne-
muinyika ne: Nafatale.1f Gen 49:20 nde butuku abu. 17 Nzambi
Dut 33:24
wakateleja Lea, yeye kumuanda-
29:34 1 Diumvuija: “Kulamata; Kudisa- muna; kuimitaye, kuluaye kulele-
nga.” 29:35 1 Diumvuija: “Mutumbishi- la Yakoba muana wa balume mui-
bue; Udibu batumbisha.” 30:2 1 Anyi e Gen 29:32 tanu. 18 Ke Lea kuamba ne:
“mukupale tshidi tshifumina mu difu?”
30:3 1 Ku mua.: “Alelele pa binu bia- 30:11 1 Diumvuija: “Muabi.” 30:13
nyi.” 30:6 1 Diumvuija: “Mulumbului- 1 Diumvuija: “Wa diakalenga; Diakale-
shi.” 30:8 1 Diumvuija: “Mvita yanyi.” f Gen 29:30 nga.”
87 GENESE 30:19-35
“Nzambi mmumpeshe difutu dia- NSHAP. 30 buebe.” 28 Yeye kuamba kabidi
nyi,1 bualu mvua mupeshe baya- a Gen 35:23 ne: “Ngambila difutu diebe, ne-
nyi muena mudimu wanyi.” Nu- Gen 46:13
nkupeshadi.”a 29 Ke Yakoba ku-
ˆ Gen 49:14
nku wakamuinyika ne: Yisaka.2a Dut 33:18 muambila ne: “Udi mumanye mu-
19 Lea wakimita kabidi, kuluaye shindu undi mukuenzele mudimu
kulelela Yakoba muana wa balu- ne mudi tshisumbu tshia nyama
b Lut 4:11
me muisambombo. b 20 Ke Lea yebe tshitante bua bualu buanyi; b
kuamba ne: “Nzambi mmumfu- 30 uvua ne bintu bikese kumpa-
te, bushuwa, mmumfute meme c Gen 29:32 la kua meme kulua, kadi tshisu-
difutu dimpe. Mpindieu bayanyi mbu tshia nyama yebe ntshidiu-
neangitabe, c bualu ndi mumule- nde, tshivulangane, ne Yehowa
lele bana ba balume basambo- d Gen 35:23
mmukubeneshe katshia ngafika.
mbo.” d Nunku wakamuinyika ne:
Gen 46:15 ˆ
Mis 127:3 Nunku ndıba kayi dingenzela ba
Zebulona.1e 21 Pashishe waka- mu nzubu muanyi mudimu?” c
lela kabidi muana wa bakaji, ku-
e Gen 46:14
31 Nunku wakamukonka ne:
muinyikaye ne: Dina. f Gen 49:13 “Nkupeshe tshinyi?” Yakoba wa-
22 Ndekelu wa bionso Nza- Dut 33:18
kamba ne: “Kuakumpesha tshi-
mbi wakavuluka Lakele; Nza- ntu nansha tshimue to! Wewe
mbi kumuteleja, kumuandamuna- f Gen 34:1 mungenzele anu bualu bumue
ye, kuenzaye bua apete difu.1g ebu, nembangulule kudiisha nya-
23 Wakimita difu, kulelaye mua- ma yebe ne kuyilama. d 32 Ne-
na wa balume. Ke kuamba- g Gen 29:31
ngendakane munkatshi mua bi-
ye ne: “Nzambi mmungumbushile muna biebe lelu. Uteke mikoko
tshipendu!” h 24 Nunku waka- h Luk 1:24, 25 yonso idi ne matoba ne make-
muinyika ne: Jozefe,1i wamba ji ku luseke, ne mikoko yonso
ne: “Yehowa mmumpeshe kabidi ya mubidi wa tshisengasenga idi
muana wa balume mukuabu.” i Gen 35:24 munkatshi mua bimpanga bia
25 Panyima pa Lakele muma- Gen 45:4
Dut 33:13 mikoko bitshidi bitekete ne mbu-
ne kulela Jozefe, Yakoba waka- Bz 7:9 ji yonso idi ne makeji ne matoba
mbila Labana diakamue ne: “Nde- munkatshi mua mashina a mbuji.
kela nye kuetu, mu buloba j Gen 28:15
Kumbukila ku lelu, eyi ke yika-
buetu.j 26 Mpesha bakaji banyi Gen 31:13 la difutu dianyi. e 33 Buakane1
ne bana banyi bandi muenze- buanyi nebungakuile dituku dio-
le mudimu kuebe, bua nye, bua- nso diwalua kukonkonona difutu
k Gen 31:41
lu udi mumanye bimpe mushi- Hos 12:12 dianyi matuku atshilualua; nya-
ndu undi mukuenzele mudimu.” k  ma yonso udi kayi ne matoba
27 Nunku Labana wakamuambi- Mulongo 2 ne makeji munkatshi mua mashi-
la ne: “Meme mukulengelele, kuyi a Gen 31:7 na a mbuji ne udi kayi wa tshi-
to; ndi mujingulule ku diambu- sengasenga munkatshi mua bi-
luisha dia bimanyinu1 ne: Ye- mpanga bia mikoko neikale bu
howa udi umbenesha bua bualu b Gen 31:38
tshintu tshiba wewe munsanga-
ne nende.”
30:18 1 Anyi “difutu dia muntu udi we-
nza mudimu anu bua makuta.” 2 Diu- c Gen 32:9, 10 34 Ke Labana kuamba ne:
mvuija: “Yeye udi Difutu.” 30:20 1 Diu- “Mbimpe! Bienzeke bilondeshile
ˆ
mvuija: “Kuitaba.” 30:22 1 Ku mua.: meyi ebe.”f 35 Nunku dituku
d Hos 12:12
“ne Nzambi wakamuteleja ne wakaka- adi wakangata mbuji ya mpu-
ngula difu diende.” 30:24 1 Tshikepe- mbu yonso ya mishonyi mishonyi
ˆ
shilu tshia dına dia Yosifiya, didi diu- e Gen 31:7 ne ya makeji makeji, ne mashi-
mvuija ne: “Yah asakidile (avudije).” na onso a mbuji avua ne matoba
30:27 1 Anyi “ku diambuluisha dia bija-
diki.” f Gen 31:8 30:33 1 Anyi “Kuamba bulelela”
GENESE 30:36–31:10 88
ne avua ne makeji, nyama yonso NSHAP. 30 43 Nunku muntu eu wakalua
ivua ne ditoba ditoke, ne nyama a Gen 31:9 mubanji munene, yeye kupeta
yonso ivua ne mubidi wa tshise-  nyama ya bungi, bena mudimu
ngasenga munkatshi mua bimpa- Mulongo 2 ba bakaji ne ba balume, tumelu,
nga bia mikoko, wakayiteka ku a Gen 32:5 ne mpunda. a

31
Gen 36:6, 7
luseke, kuyipeshaye bana bende  Pakapita matuku, Yako-
ba balume bua bayilame. 36 Pa- ba wakumvua malu avua
NSHAP. 31
shishe wakaya ntanta wa luendu bana ba balume ba Labana ba-
b Gen 30:33
lua matuku asatu kule ne Yakoba; kula bamba ne: “Yakoba mmua-
Yakoba uvua ulama bisumbu bia ngate bintu bionso bia tatuetu;
mikoko ya Labana bionso bivua mmupetele bubanji buonso ebu
bishale. ku bintu bia tatuetu.” b 2 Pavua
37 Nunku Yakoba wakangata Yakoba utangila mpala wa La-
tumitshi tubishi tua mutshi wa bana, uvua umona ne: katshi-
stirakse, wa amande, ne wa pla- vua nende bu muvuaye nende
c
tane, yeye kukona bizubu we-
Gen 30:27
kumpala to. c 3 Ndekelu wa bio-
nda ushiyapu makeji matoke, mia- nso, Yehowa wakambila Yakoba
ba mitoke ya tumitshi imueneka. ne: “Pingana mu buloba bua ba-
38 Pashishe wakateka tumitshi tatuebe, kudi balela bebe, d ne
tuvuaye mukone atu kumpala kua meme nentungunuke ne kuika-
bisumbu bia nyama mu minkolo- la nebe.” 4 Nunku Yakoba wa-
ˆ katumina Lakele ne Lea mukenji
ji, mu binuinyi bia mayi, muaba d
ˆ Gen 28:15
bua kuyabu mu mpata muvua bi-
uvua nyama ilua kunuina mayi, Gen 32:9
bua ikuatangane kumpala kuatu Gen 35:27 muna biende, 5 yeye kubambi-
ˆ la ne:
pavuayi ilua kunua mayi.
39 Nunku nyama ayi ivua ikua- “Ndi mumone ne: tatuenu ka-
tangana kumpala kua tumitshi tshiena nanyi kabidi bimpe to, e
kadi Nzambi wa tatuanyi udi na-
atu ne ilela bana ba misho-
nyi. f 6 Nuenu nkayenu nudi ba-
nyi mishonyi, ba matoba matoba,
manye bimpe ne: ndi muenzele
ne ba makeji makeji. 40 Pashi- e Gen 30:27 tatuenu mudimu ne bukole bua-
she Yakoba wakumbusha mikoko
nyi buonso. g 7 Tatuenu mmute-
ya bimpanga ya miana, kutangija- te kungiba ne mmushintulule di-
ye bisumbu bia nyama kudi nya- futu dianyi misangu dikumi;
ma ya mishonyi mishonyi ne kadi Nzambi ki mmumuanyishile
yonso ya tshisengasenga ya mu- bua angenzele bibi to. 8 Pavua-
nkatshi mua nyama ya Labana. ye wamba ne: ‘Nyama ya mato-
Pashishe wakumbusha bisumbu f Gen 48:15 ba matoba neyikale difutu diebe,’
bia nyama yende, kakabisambaka- ˆ
dıba adi nyama yonso ivua ilela
ja ne bisumbu bia nyama ya La- nyama ya matoba matoba; kadi
bana to. 41 Misangu yonso ivua pavuaye wamba ne: ‘Nyama ya
nyama ya bukole ikeba kukuata- mishonyi mishonyi neyikale difu-
ngana, Yakoba uvua uteka tumi- ˆ
ˆ tu diebe,’ dıba adi nyama yo-
tshi mu minkoloji ya mayi kumpa- nso ivua ilela nyama ya misho-
la kua bisumbu bia nyama bua g Gen 30:29, 30 nyi mishonyi. h 9 Nunku Nzambi
ikuatangane pabuipi ne tumitshi uvua anu unyenga bimuna bia
atu. 42 Kadi pavua nyama mika- tatuenu, ubimpesha. 10 Dituku
le ne butekete, kavua uteka tumi- dikuabu pavua nyama mifike
tshi muaba au to. Nanku nyama tshikondo tshia dikuatangana,
ˆ
ivua ne butekete ivua ilua anu ya ngakabandisha mesu anyi, meme
Labana, kadi ya bukole ivua ilua kumona mu tshilota ne: mbuji
ya Yakoba.a h Gen 30:32 ya mpumbu ivua ikuata ma-
89 GENESE 31:11-30
shina ivua ya mishonyi mishonyi, NSHAP. 31 sabukaye Musulu,1a yeye ne bio-
ya matoba matoba, ne ya make- a Gen 30:39 nso bivuaye nabi. Pashishe wa-
ji makeji.a 11 Pashishe muanje- kaya mutangile ku buloba bua
lu wa Nzambi mulelela wakambi- mikuna bua Gilada. b 22 Ditu-
kila mu tshilota ne: ‘Yakoba!’ b Gen 29:25
Gen 31:39
ku disatu, bakambila Labana ne:
Meme kuandamuna ne: ‘Mmeme Yakoba mmunyeme. 23 Ke yeye
eu.’ 12 Yeye kutungunuka wa- kuangata bana babu ba balume,1
ˆ
mba ne: ‘Bandisha koku mesu c Gen 12:8, 9 yeye kutuadija kumulonda ntanta
Gen 35:15
ebe umone ne: mbuji yonso ya wa luendu lua matuku muanda
mpumbu idi ikuata mashina nya mutekete, kumupetaye mu bulo-
mishonyi mishonyi, ya matoba d Gen 28:18, 22 ba bua mikuna bua Gilada.
matoba ne ya makeji makeji, bua- 24 Pashishe Nzambi wakamue-
lu ndi mumone bionso bidi La- nekela Labana muena Alama c mu
bana ukuenzela. b 13 Meme ndi e Gen 35:14
Gen 37:1 tshilota butuku, d kumuambilaye
Nzambi mulelela wa ku Betele, c ne: “Udimuke bua tshiudi musue
muaba uuvua muele dikunji ma- kuambila Yakoba, nansha tshio-
nyi ne uuvua muditshipile ku- f Gen 31:41
tshi tshimpe anyi tshibi.”1e
Hos 12:12
ndi. d Mpindieu juka, umbuka mu 25 Nunku Labana wakaya
buloba ebu, upingane mu buloba kudi Yakoba pakavua Yakoba
buvuabu bakulelele.’”e g Gen 31:1 muase ntenta wende ku muku-
14 Ke Lakele ne Lea kumua- na ne Labana mutudile pende ne
mbilabu ne: “Kudiku bintu bidibu bana babu mu buloba bua mi-
h Gen 31:3
batushile bua kupiana mu nzubu kuna bua Gilada. 26 Ke Laba-
mua tatuetu anyi? 15 Yeye kena na kuambila Yakoba ne: “Tshiudi
utuangata bu bantu ba ku ba- i Gen 33:13 muenze ntshinyi? Bua tshinyi udi
bende, bualu mmutupane ne udi mundimukile, mumbuke ne bana
udia makuta avuabu batufidile banyi ba bakaji bu bantu bakua-
anyi? f 16 Bubanji buonso budi j Gen 30:42, 43
ta ku muele wa mvita? 27 Bua
Nzambi munyenge tatuetu mbue- tshinyi uvua munyeme mu muso-
tu ne bana betu. g Nanku wewe, k Gen 35:27 koko, mundimukile, kuyi mu-
enza tshionso tshidi Nzambi mu- ngambile? Bu wewe mungambi-
kuambile bua kuenza.” h le, mvua mua kuikala mukulaye
17 Nunku Yakoba wakajuka, l Gen 35:2 ne disanka ne misambu, ne ngo-
Yos 24:2
kubandishaye bana bende ne ba- ma ne lunzenze. 28 Kadi kuena
kaji bende pa tumelu, i 18 ne munshile mpunga wa kutua biku-
wakatuadija kusaka nyama ye- m Gen 31:14 lu1 banyi ne bana banyi ba baka-
nde yonso ne bintu bionso bivua-  ji mishiku to. Udi muenze bualu
ye mupete, j bimuna bionso bi- Mulongo 2 bua bupote. 29 Ndi ne bukoke-
vuaye nabi bivuaye mupete mu a Gen 15:18 shi bua kunuenzela bibi, kadi
Padana-alama, bua kuya kudi ta- Nzambi wa tatuenu mmungambi-
tuende Izaka mu buloba bua Ka- le butuku bua kutshia lelu ne:
ˆ b
nana. k Nom 32:1
‘Udimuke bua tshiudi musue kua-
19 Mpindieu Labana uvua mbila Yakoba, nansha tshiotshi
muye kukosa mikoko yende c Gen 25:20 tshimpe anyi tshibi.’f 30 Mpi-
miosa, ne Lakele wakiba mpi- Hos 12:12 ndieu udi muye bualu uvua uji-
ngu ya telafima1l ya tatuende. m nga ne muoyo umue bua kupinga-
20 Kabidi, Yakoba wakadimuki- na ku nzubu kua tatuebe, kadi
d Gen 20:3
la Labana muena Alama, bua-
lu kavua mumuambile ne: uvua 31:21 1 Mmumue ne: musulu wa Pe-
unyema to. 21 Wakanyema, ku- e Mis 105:15 lata. 31:23 1 Anyi “balela.” 31:24 1 Ku
mua.: “Udimuke bua kuakudi ne Yakoba
ˆ ku buimpe too ne ku bubi.” 31:28 1 Ku
31:19 1 Anyi “nzambi ya mu dıku; mpi-
ngu.” f Gen 31:24 mua.: “bana ba balume.”
GENESE 31:31-47 90
bua tshinyi udi muibe nzambi ya- NSHAP. 31 ne tshitu muanji kudia bimpanga
nyi?”a a Gen 31:19 bia mu tshisumbu tshia mikoko
31 Yakoba wakandamuna La- Gen 35:2 yebe to. 39 Tshivua nkutuadila
bana ne: “Mvua munyeme bualu nyama yonso uvuabu bapandulu-
ˆ
mvua ne buowa, mvua ndia- la kudi nyama ya luonji to. a Mvua
mbila ne: ‘Uvua mua kunnyenga mfuta dijimina diende meme nka-
bana bebe ba bakaji ku bukole.’ b Gen 46:18, 25 yanyi. Nansha pavuabu biba nya-
32 Muntu yonso uwasangana ne ma mu munya anyi bamuiba bu-
nzambi yebe kakuikala ne muo- tuku, uvua undomba bua meme
yo. Kumpala kua bana betu, ke- kumufuta. 40 Mu munya mvua
bulula mu bintu bianyi, angata nkenga ne luya, butuku ne ma-
tshidi bu tshiebe.” Kadi Yako- c Lew 15:19
shika, ne tulu tuvua tunnyema
ˆ
ba kavua mumanye ne: Lakele mu mesu. b 41 Ndi muenze bidi-
uvua muyibe to. 33 Nunku La- mu 20 mu nzubu muebe. Ndi mu-
bana wakabuela mu ntenta wa kuenzele mudimu bidimu 14 bua
Yakoba ne mu ntenta wa Lea ne d Gen 31:19 bana bebe ba bakaji babidi, ne
mu ntenta ya bapika bakaji babi- bidimu bisambombo bua bimuna
di, b kadi kakayipeta to. Pashishe biebe, kadi udi mushintulule di-
wakapatuka mu ntenta wa Lea, futu dianyi misangu dikumi c mi-
kubuelaye mu ntenta wa Lake- jima. 42 Bu Nzambi wa tatua-
le. 34 Pine apu, Lakele ukavua e Gen 30:27 nyi, d Nzambi wa Abalahama ne
muangate mpingu ya telafima  Yeye udi Izaka utshina,1e kayi
muyele mu tshibondo tshia ku Mulongo 2 ˆ
ku luseke luanyi, dıba edi uvua
tshiseba tshitu bantu bakaji ba- a 1Sm 17:34 mua kuikala mumpingaje bianza
sombela panyima pa kamelu, ne bitupu. Nzambi mmumone dike-
uvua musombelapu. Nunku Laba- nga dianyi ne mudimu mukole
na wakakeba mu ntenta muonso, wa bianza bianyi, ke bualu kayi
kadi kakayipeta to. 35 Ke Lake- uvua mukubele butuku bua ku-
b Gen 47:9
le kuambila tatuende ne: “Muka- tshia lelu.” f
lenge wanyi, kukuatshi tshiji to, 43 Nunku Labana wakambila
bualu tshiena ne mushindu wa Yakoba ne: “Bana ba bakaji aba
kujuka kumpala kuebe nansha, mbana banyi ne bana aba mba-
bualu ndi ne bualu butu buenze- c Gen 31:7 na banyi, ne bimuna ebi mbi-
kela bantu bakaji.” c Nunku waka- muna bianyi, bintu bionso biu-
keba ne muoyo mujima, kadi ka- di umona ebi mbianyi meme ne
kapeta mpingu ya telafima d to. bana banyi ba bakaji. Mbualu
36 Yakoba wakumvua tshiji, kayi bubi bundi mua kubenze-
kutuadijaye kuamba Labana d Gen 28:13
Gen 31:29 la lelu, bobu aba anyi bana ba-
malu. Ke Yakoba kuambila La- dibu balele? 44 Mpindieu luaku
bana ne: “Ntshilema kayi tshi- tudie nebe tshipungidi bua tshi-
ndi muenze, udi undondakaja kale tshijadiki pankatshi petu.”
ne luonji luonso bua bubi kayi? 45 Nunku Yakoba wakangata di-
37 Mpindieu paudi mukebulule e Gen 31:53
bue, kudimanyikaye bu dikunji. g
mu bintu bianyi bionso, ntshinyi 46 Pashishe Yakoba wakambila
tshiudi mupete tshia mu nzubu bana babu ne: “Angulayi mabue!”
muebe? Tshiteka muaba eu ku- Bakambula mabue, kuakunguija-
mpala kua bana betu ne bana f Gen 31:24 bu mushiki. Nunku bakadiila bia-
benu, bakose tshilumbu panka- kudia pa mushiki wa mabue au.
tshi petu tuetu babidi. 38 Mu 47 Labana wakatuadija kubikila
bidimu 20 ebi bindi musombe ˆ
mushiki wa mabue au ne: Yega-
nebe, mikoko yebe ne mbuji
yebe kayitu mianji kutula mafu, e g Gen 28:18 31:42 1 Ku mua.: “ditshina dia Izaka.”
91 GENESE 31:48–32:9
sahaduta,1 kadi Yakoba wakawu- NSHAP. 31 bende ba bakaji mishiku, a ku-
bikila yeye ne: Galede.2 a Gen 31:22, 23 babeneshaye. b Pashishe Laba-
48 Ke Labana kuamba ne: na wakaya, kupinganaye kue-
“Mushiki wa mabue eu wikale nde. c
tshijadiki pankatshi panyi nebe
lelu.” Ke bualu kayi bakawubi-
kila ne: Galede, a 49 ne Tshibu-
b Gen 31:44, 45 32 Pashishe Yakoba waka-
tungunuka ne njila, ne
banjelu ba Nzambi bakasamba-
mba tshia nsentedi,1 bualu wa- kena nende. 2 Diakamue paka-
kamba ne: “Yehowa atungunuke bamona Yakoba, wakamba ne:
ne kutangila pankatshi panyi c Gen 17:1, 7 “Etshi ntshitudilu tshia Nzambi!”
nebe patudi katuyi tumonanga- Nunku wakinyika muaba au ne:
na. 50 Wewe mukengeshe bana Mahanayima.1
banyi ba bakaji, ne wewe mutua- 3 Pashishe Yakoba wakatuma
dije kusakidila bakaji bakuabu d Gen 31:42 bantu ne mukenji kudi muana-
ku bana banyi ba bakaji, nansha  ˆ
bu Esau mu buloba bua Seı, d mu
mudi muntu kayi netu, uvulu- Mulongo 2 tshitupa tshia buloba1 bua Edo-
ke ne: Nzambi neikale ntemu pa- ˆ
a Gen 31:28 me, e 4 wakabatumina dıyi ne:
nkatshi panyi nebe.” 51 Laba- “Nenuambile mukalenge wanyi
na wakambila kabidi Yakoba ne: Esau nunku: ‘Muena mudimu
“Tangila mushiki wa mabue eu webe Yakoba udi wamba ne: “Ndi
ne dikunji dindi muimanyike pa- b Gen 24:59, 60 musombe1 ne Labana bidimu bia
nkatshi panyi nebe edi. 52 Mu- bungi too ne mpindieu. f 5 Ndi
shiki wa mabue eu ntshijadiki, ne mupete ngombe, mpunda, miko-
dikunji edi ntshintu tshidi tshija- ko, bena mudimu ba balume ne
dika b ne: tshiakusambuka mushi- c Gen 27:43 ba bakaji, g ne ndi ntumina muka-
ki wa mabue eu bua kukuenzela Gen 28:2
lenge wanyi mukenji eu bua ku-
bibi ne wewe pebe kuakusambu- 
mumanyisha bua meme kuanyi-
ka mushiki wa mabue eu ne di- NSHAP. 32 ˆ
shibua ku mesu kuebe.”’”
kunji edi bua kungenzela bibi. d Gen 27:39
6 Pakapita matuku, bantu ba-
53 Nzambi wa Abalahama c ne Gen 36:8
vuaye mutume ne mukenji baka-
ˆ Dut 2:5
Nzambi wa Naho, Nzambi wa ta- Yos 24:4
pingana kudi Yakoba, bamba ne:
tuabu, akose tshilumbu panka- “Tudi bapetangane ne muane-
tshi petu.” Kadi Yakoba yeye wa- nu Esau, udi mpindieu mu njila
ˆ
kaditshipa mu dına dia Yeye udi bua kusambakena nebe, ne udi
tatuende Izaka utshina.1d e Gen 25:30
ne bantu 400.” h 7 Yakoba waku-
54 Panyima pa malu aa, Ya- ˆ
mvua buowa bua bungi, i kupa-
koba wakalambula mulambu ku mpakanaye. Nunku wakatapulu-
mukuna au, kubikilaye bana la bantu bavua nende, kabidi
babu bua kudiabu diampa. Nu- f Gen 31:41
ne mikoko, ne mbuji, ne ngo-
nku bakadia, kulalabu butuku mbe, ne tumelu mu bisumbu bi-
abu ku mukuna au. 55 Kadi La- bidi. 8 Yeye kuamba ne: “Esau
bana wakajuka patshiatshia, ku- yeye muluishe tshisumbu tshi-
tuaye bikulu1 bende ne bana g Gen 30:43
mue, nanku tshisumbu tshikua-
Gen 33:11
ˆ
31:47 1 Dına dia mu tshiena Alama bu netshipanduke.”
didi diumvuija ne: “Mushiki wa bu- 9 Pashishe Yakoba wakamba
ˆ ne: “Wewe Nzambi wa tatu wa-
jadiki.” 2 Dına dia mu tshiena Ebelu
didi diumvuija ne: “Mushiki wa bujadi- h Gen 33:1, 2 nyi Abalahama, Nzambi wa
ki.” 31:49 1 Anyi “Misepa,” muaku udi tatu wanyi Izaka, wewe Yehowa,
ufumina ku muaku wa mu tshiena Ebelu
hamMitspah. 31:53 1 Ku mua.: “mu di- 32:2 1 Diumvuija: “Bitudilu bibidi.”
tshina dia tatuende Izaka.” 31:55 1 Ku i Gen 27:41
32:3 1 Ku mua.: “mpata.” 32:4 1 Anyi
mua.: “bana ba balume.” Gen 32:11 “musombe bu muntu wa ku babende.”
GENESE 32:10-28 92
wewe udi ungambila ne: ‘Pinga- NSHAP. 32 mina mukalenge wanyi Esau, a ne
na mu buloba buenu kudi balela a Gen 31:3, 13 mona! yeye muine udi panyima
bebe, nenkuenzele malu mimpe,’a petu apa.’” 19 Wakatumina ka-
10 tshiena mukumbanyine dina- bidi muibidi ne muisatu ne bo-
nga diebe dia lulamatu dionso b Gen 28:15 nso bavua balonda bisumbu bia
Mis 100:5 ˆ
pamue ne lulamatu luebe luo- nyama dıyi ne: “Nudi ne bua kua-
ˆ
nso biudi muleje muena mudi- mbila Esau dıyi edi panudi nutui-
mu webe, b bualu mvua musabuke c Gen 28:10 langana nende. 20 Nuambe ka-
Yadene eu anu ne dikombo dia- Gen 30:43 bidi ne: ‘Muena mudimu webe
Gen 32:7
nyi tshianana, kadi mpindieu ndi Yakoba nyeye au ulua panyima
mulue bisumbu bibidi.c 11 Ndi petu apa.’” Bualu uvua udiambila
nkulomba ne: umpandishe d koku d Mis 34:4 ne: ‘Meme mutume dipa kumpala
ku tshianza tshia muanetu Esau, kuanyi bua kumutuyisha, b panga-
bualu ndi mmutshina bua kalu monangana nende pashishe, pa-
kunduishae meme ne bana ne ba- e Gen 27:41 muapa udi mua kungakidila bi-
mamuabu. 12 Kabidi, wewe wa- mpe.’ 21 Nunku bakasabuka ne
kamba ne: ‘Bushuwa nenkuenze- dipa kumpala kuende, kadi yeye
le malu mimpe, nemvuije bana1 f Gen 28:14 wakalala mu tshitudilu butuku
Gen 46:2, 3
bebe bu nsenga ya ku mbuu idi Eks 1:7 abu.
bungi kabuyi kubala.’” f Eks 32:13 22 Butuku abu wakajuka, kua-
Bz 7:17
13 Butuku, wakalala muaba ngataye bakaji bende babidi, c ne
au. Pashishe wakangata ndambu bena mudimu bende babidi ba
wa bintu biende bua kubitumina g Gen 33:10 bakaji, d ne bana bende ba balu-
muanabu Esau bu dipa:g 14 ma- me 11, kusabukilabu pa tshi-
shina a mbuji 200 ne mbuji ya sabu tshia Yaboka. e 23 Wakaba-
mpumbu 20, mashina a miko- h Gen 30:43 ngata, kubasabuishaye kasulu,1
ko 200 ne bimpanga bia miko-  kusabuishaye kabidi bintu bionso
ko 20, 15 tumelu 30 tuvua tua- Mulongo 2 bivuaye nabi.
muisha bana batu, mashina a a Gen 33:8 24 Ndekelu wa bionso, Yako-
ngombe 40 ne ngombe milume 10, ba wakashala nkayende. Muntu
mpunda mikaji 20 ne mpunda mi- mukuabu wakatuadija kuluanga-
b Gen 43:11
lume mikole 10.h 1Sm 25:18 na nende mvita ya bibula too
16 Wakabipesha bena mudi- ne pakatshiabu. f 25 Pakamona-
mu bende, tshisumbu tshimue ye ne: kavua mumupite buko-
tshienda tshilonda tshikuabu, c Gen 29:30 le, wakamulenga pa dinungu
Lut 4:11
kuambilaye bena mudimu be- dia tshikundukundu; nunku di-
nde ne: “Sabukayi kumpala kua- nungu dia tshikundukundu tshia
nyi; nudi ne bua kushiya nta- d Gen 30:3, 9
Yakoba diakakoyoboka pavuaye
nta pankatshi pa tshisumbu uluangana nende. g 26 Pashishe
tshimue ne tshidi tshitshilonda.” wakamba ne: “Ndekela nye, bua-
17 Wakatumina kabidi wa ku- e Dut 3:16 lu butuku bukadi butshia.” Yeye
ˆ
mpala dıyi ne: “Muanetu Esau Yos 12:2 kuamba ne: “Tshiena nkule-
Bal 11:13
yeye musambakena nebe, mu- kela too ne paudi umbenesha.” h
ˆ
kuebeje ne: ‘Udi muena mudi- 27 Ke yeye kumuebeja ne: “Dına
mu wa nganyi? Udi uya pe- f Hos 12:3 diebe nnganyi?” Yeye kuandamu-
nyi? Bidi kumpala kuebe ebi na ne: “Yakoba.” 28 Nunku wa-
ˆ
mbia nganyi?’ 18 nunku wewe kamuambila ne: “Dına diebe ka-
umuambile ne: ‘Mbia muena mu- g Gen 32:31, 32 diakuikala kabidi Yakoba to, kadi
dimu webe Yakoba. Ndipa ditu-
32:23 1 Anyi “kasulu ka mu tshibanda-
32:12 1 Ku mua.: “dimiinu.” h Hos 12:4 banda; kasulu ka tshilonda nkoka.”
93 GENESE 32:29–33:13
Isalele,1a bualu udi muluangane NSHAP. 32 pukila, kumutuaye mishiku, bobu
ne Nzambi b ne bantu, ne ndeke- a Gen 35:10 kutuadija kudila. 5 Pakabandi-
ˆ
lu wa bionso wakabapita buko- shaye mesu ende ne kumo-
le.” 29 Yakoba pende kuamba na bakaji ne bana, wakebeja ne:
ˆ b Hos 12:3
ne: “Ngambila koku dına die- “Badi nebe aba mbanganyi?” Ku-
be.” Kadi yeye wakebeja ne: “Bua muandamunaye ne: “Mbana badi
ˆ
tshinyi udi webeja dına dianyi?” c c Bal 13:17, 18 Nzambi musambe nabu muena
Ke yeye kumubenesha muaba mudimu webe.”a 6 Nunku bena
au. 30 Nunku Yakoba wakinyi- d 1Bk 12:25
mudimu bende ba bakaji bakase-
ka muaba au ne: Peniele,1d bualu mena ne bana babu, kuinamabu
uvua muambe ne: “Ndi mumona- panshi, 7 Lea pende wakaseme-
ngane ne Nzambi mpala ne mpa- e Gen 16:7, 13 na ne bana bende, kuinamabu pa-
Bal 6:22
la, nansha nanku muoyo2 wanyi Yne 1:18 nshi. Pashishe Jozefe wakaseme-
mmusungidibue.” e na ne Lakele, kuinamabu panshi.b
31 Diakamue pakapitaye Pe- 8 Esau wakamukonka ne: “Ki-
ˆ f Gen 32:25
nuele,1 dıba diakapatuka, kadi  patshila ka tshisumbu tshionso
yeye uvua wenda utebuka tshia bena luendu tshindi musa-
NSHAP. 33
bua tshikundukundu tshiende.f mbakene natshi etshi nka tshi-
g Gen 32:6
32 Ke bualu kayi bana ba Isa- nyi?” c Yeye kuandamuna ne:
lele kabatu ne tshilele tshia ku- ˆ
“Mbua nganyishibue ku mesu
dia tshijilujilu tshia mu tshibelu1 h Gen 32:22 kua mukalenge wanyi.” d 9 Nu-
tshidi mu dinungu dia tshikundu- nku Esau wakamba ne: “Muane-
kundu too ne lelu, bualu uvua i Gen 30:7, 12 tu, ndi ne bintu bia bungi be! e
mulenge dinungu dia tshikundu- Lama bintu biebe.” 10 Kadi Ya-
kundu tshia Yakoba muaba udi `
koba wakamba ne: “Too, ndi
tshijilujilu tshia mu tshibelu. j Gen 30:19
nkulomba koku, meme muanyi-
33 Nunku Yakoba wakabandi- ˆ
ˆ shibue ku mesu kuebe, itaba
sha mesu, yeye kumona k Gen 30:22-24 dipa dia ku tshianza tshianyi edi
Esau wenda ulua ne bantu 400. g  bualu mvua mulue nadi bua ku-
Ke yeye kutapulula bana, aba Mulongo 2 mona mpala webe. Pandi mumo-
kudi Lea, aba kudi Lakele, ne a Gen 32:22 ne mpala webe ndi anu bu mu-
bakuabu kudi bena mudimu be- Mis 127:3
mone mpala wa Nzambi bua
nde babidi ba bakaji. h 2 Waka- muudi mungakidile ne disanka. f
teka bena mudimu bende ba ba- b Gen 33:2 11 Angata koku dipa dia kuku-
kaji ne bana babu kumpala, i Lea benesha nadi dindi mukutuadile
ne bana bende panyima pabu, j edi, g bualu Nzambi mmunsambe,
c Gen 32:16
ne Lakele k ne Jozefe mu nyima ne ndi ne bionso bindi nabi diji-
muabu. 3 Pashishe yeye muine nga.” h Wakatungunuka ne kumu-
wakapita kumpala kuabu; kui- d Gen 32:4, 5 sengelela, kufikaye ku diangata
namaye panshi misangu muanda dipa adi.
mutekete pavuaye wenda useme- 12 Pashishe Esau wakamba
e Gen 36:6, 7
na pabuipi ne muanabu. ne: “Tuasayi luendu, tuye; me-
4 Kadi Esau wakaya lubilu bua me ndianjile kumpala kuebe.”
kusambakena nende, yeye kumu- f Gen 32:11, 20
13 Kadi yeye wakamuambila ne:
“Mukalenge wanyi mmumanye
32:28 1 Diumvuija: “Muntu udi uluanga-
na (muntu udi unanukila) ne Nza- g Gen 32:13-15 ne: bana badi ne buteketei ne
mbi” anyi “Nzambi udi uluangana.” ndi kabidi ne mikoko ne ngo-
32:30 1 Diumvuija: “Mpala wa Nzambi.” h mbe itshidi yamusha bana bayi
Gen 30:43
2 Anyi “anyima.” 32:31 1 Anyi “Peniele.” ya kulama. Bobu bayendeshe
32:32 1 Ku mua.: “tshijilujilu tshia ku ka- lukasa menemene mu dituku
jilu ka mu tshibelu.” i Gen 31:17 dimue, nyama yonso neyifue.
GENESE 33:14–34:12 94
ˆ
14 Mukalenge wanyi adianjile NSHAP. 33 muambila meyi a ntekesha.1
koku kumpala kua muena mudi- a Gen 32:3 4 Ndekelu wa bionso, Shekeme
ˆ
mu wende, kadi meme nentungu- wakambila tatuende Hamoa ne:
nuke ne luendu bitekete bitekete “Ngangatshila nsongakaji au bua
bilondeshile luendu lua bimuna b ikale mukajanyi.”
Yos 13:24, 27 ˆ
bianyi ne lua bana too ne pa- 1Bk 7:46 5 Dıba diakumvua Yakoba ne:
ngafika kudi mukalenge wanyi ku Shekeme uvua munyange Dina
ˆ
Seı.” a 15 Pashishe Esau waka- muanende wa bakaji, bana be-
mba ne: “Anyisha nkushilaku c Gen 25:20 nde ba balume bavua ne bi-
ndambu wa bantu banyi.” Ke yeye Gen 28:6 muna biende mu mpata. Nu-
kuamba ne: “Bua tshinyi kue- nku Yakoba wakashala mupuwe
nza nanku? Tshindi natshi bualu too ne pakapinganabu. 6 Pa-
ˆ ˆ
nkuanyishibua patupu ku mesu d Yos 24:1 shishe Hamo tatuende wa Sheke-
kua mukalenge wanyi.” 16 Nu- me wakaya bua kuyukila ne Ya-
nku dituku adi, Esau wakapinga- koba. 7 Kadi bana ba balume
ˆ
na mutangile ku Seı. ba Yakoba bakumvua bualu abu,
e Gen 10:19
17 Yakoba wakenza luendu Gen 12:6 kumbukabu diakamue mu mpa-
mutangile ku Sukota, b wakasa ta, kupinganabu. Bakumvua bibi
nzubu wende, kuenzaye ne mia- ne bavua ne tshiji tshikole bualu
ba ya nyama yende kuikishila. Ke f Yos 24:32 Shekeme uvua mufuishe Isalele
bualu kayi wakabikila muaba au Bz 7:15, 16
bundu pavuaye mulale ne muana
ne: Sukota.1
wa Yakoba, b bualu buvua kabuyi
18 Pakafuma Yakoba ku ne bua kuenzeka to. c
Padana-alama, c wakafika bimpe ˆ
ku tshimenga tshia Shekeme mu d
g Gen 35:1, 7 8 Hamo wakayukila nabu wa-

ˆ mba ne: “Muananyi Shekeme
buloba bua Kanana, e yeye kua- NSHAP. 34
sa tshitudilu tshiende pabui- udi ujinga1 muanenu wa baka-
h Gen 30:19, 21
pi ne tshimenga atshi. 19 Pa- Gen 46:15
ji bikole. Ndi nnulomba bua nu-
shishe wakasumba tshitupa tshia mupeshaye bua ikale mukaje-
buloba tshivuaye muashile nte- nde, 9 ne nudie netu bipungidi
nta ku bitupa lukama bia arjan f i Gen 26:34, 35
bia diselangana.1 Nuikale nutu-
ˆ pesha bana benu ba bakaji, nua-
kudi bana ba Hamo, tatuende wa Gen 27:46

Shekeme. 20 Wakasaku tshio- ngata penu bana betu ba baka-


shelu ne kutshibikilaye ne: Nza- ji. d 10 Nudi mua kusomba netu,
mbi, Nzambi wa Isalele.1g j Dut 7:1 buloba nebuikalaku bua bualu

34 Mpindieu Dina, muana wa


1Ku 1:13-15 buenu. Nusombamu, nuendela-
 mu mushinga, ne nujalamamu.”
bakaji wa Yakoba mulela
kudi Lea,h uvua ne tshibidilu tshia
Mulongo 2 11 Pashishe Shekeme wakambi-
a Gen 33:18, 19 la tatuende wa Dina ne bana
kuya kusombesha1 bansongakaji
ba mu buloba abu.i 2 Pakamu- babu ba balume ne: “Ngumvui-
mona Shekeme, muana wa balu- layi koku, nennupeshe tshionso
ˆ tshinuandomba. 12 Nudi mua
me wa Hamo muena Hiwi, j umue b 2Sm 13:22

wa ku banene ba mu bulo- kundomba biuma bia bungi me-


ba abu, wakamukuata, kulalaye nemene ne bintu. e Ndi muitabe
nende, kumuangataye ku buko- c Eb 13:4
bua kufila tshionso tshinuanga-
le. 3 Muoyo wende1 wakalama- mbila. Mpeshayi meme anu nso-
ta Dina muana wa Yakoba bikole, ngakaji eu bua ikale mukaja-
wakananga nsongakaji au, waka- nyi.”
d Gen 24:2, 3

33:17 1 Diumvuija: “Bitanda; miaba ya 34:3 1 Ku mua.: “wakakula ku muoyo wa


kueyema.” 33:20 1 Anyi “El-Elohe Isa- nsongakaji.” 34:8 1 Anyi “Anyima wa
lele.” 34:1 1 Anyi “kutangila.” 34:3 e Gen 24:53
muananyi Shekeme mmulamate.” 34:9
1 Anyi “anyima wende.” Hos 3:2 1 Anyi “tuikale tuselangana.”
95 GENESE 34:13–35:1
13 Bana ba Yakoba bakanda- NSHAP. 34 biabu bionso kabiakuikala bie-
muna Shekeme ne tatue- a Gen 17:9, 12 tu anyi? Nunku, tuitabayi bua
ˆ
nde Hamo mu dishima, bualu basombe netu.” 24 Bonso ba-
uvua munyange muanabu Dina. vua bapatukila ku tshiibi tshia
14 Bakabambila ne: “Kakuena ˆ
tshimenga bakumvuila Hamo ne
mushindu wa tuetu kuenza bua- muanende Shekeme, bantu ba-
b Gen 17:10
lu bua nanku bua kufila muane- lume bonso bakatengudibua, bo-
tu wa bakaji kudi muntu udi kayi nso bavua bapatukila ku tshiibi
mutengula1a to, bualu mbualu tshia tshimenga.
bua bundu kutudi. 15 Tudi mua 25 Kadi dituku disatu, patshi-
kuitaba anu nuenu benze bualu c Gen 33:18, 19
vuabi bibasama, bana babidi ba
ebu: nulue bu mutudi, nutengu- Yakoba, Simeona ne Lewi, bana
le bantu balume bonso ba mue- babu ne Dina, a bakangata miele
ˆ
nu. b 16 Dıba adi, netunupeshe yabu ya mvita, kuyabu mu tshi-
bana betu ba bakaji, tuetu petu d Gen 34:2 menga muvua bantu kabayi bate-
netuangate bana benu ba baka- kemene bualu, kushipabu bantu
ji, netusombe nenu, netulue ba- balume bonso. b 26 Bakashipa
ntu bamue. 17 Kadi nuenu ka- ˆ
Hamo ne muanende Shekeme
nuyi batuteleje ne batengudibue, ne muele wa mvita, kuangata-
ˆ e Gen 34:15
dıba adi netuangate muanetu wa bu Dina uvua mu nzubu mua
bakaji, tuetu kuya.” Shekeme, kuyabu. 27 Bana ba
ˆ
18 Meyi abu akasankisha Yakoba bakuabu ba balume ba-
ˆ
Hamoc ne Shekeme muana wa kaya muaba uvua bantu bavua-
ˆ
Hamo. d 19 Nsongalume kakaji- f Zek 8:16
bu bashipe, kupawulabu tshime-
ngakana bua kuenza tshivuabu nga atshi, bualu bavua banyange
balombe e to, bualu muana wa ba- muanabu wa bakaji. c 28 Baka-
kaji wa Yakoba uvua umusanki- ngata mikoko yabu, ngombe
sha, ne yeye uvua muntu uvuabu yabu, mpunda yabu, ne tshintu
g Gen 34:8, 9
batamba kunemeka mu nzubu wa tshionso tshivua mu tshimenga
tatuende mujima.
ˆ ne mu mpata. 29 Bakangata ka-
20 Nunku Hamo ne muane- bidi bintu biabu bionso, kukuata-
nde Shekeme bakaya ku tshii- bu bana babu batekete ne baka-
bi tshia tshimenga, kuambilabu h Gen 17:11
 ji babu bonso, kupawulabu bintu
bantu ba mu tshimenga tshia-
bionso bivua mu nzubu yabu.
bu f ne: 21 “Bantu aba mba- Mulongo 2
sue kusomba netu mu ditalala. a Gen 46:15 30 Ke Yakoba kuambila Si-
Tubalekele basombe mu buloba meona ne Lewi d ne: “Nudi ba-
ebu, bendelamu mushinga, bua- nkebele lutatu lukole1 panudi ba-
lu buloba budi bunene bukumba- mvuije tshintu tshidi tshinunka
ne bua bobu kusombelamu. Tudi bibi kudi bena buloba ebu, kudi
b Gen 49:5-7 ˆ
mua kuangata bana babu ba ba- bena Kanana ne bena Pelizi. Ndi
kaji bu bakaji betu, ne bana betu bungi bukese; bushuwa nebadi-
ba bakaji, tudi mua kubapesha- sange pamue bua kunduisha, nu-
bu. g 22 Kadi bantu aba nebita- nku nembutuke meme ne ba mu
be bua kusomba netu bua ku- c Gen 34:2 nzubu muanyi.” 31 Kadi baka-
lua bantu bamue netu anu tuetu mba ne: “Mbimpe bangate mua-
benze bualu ebu: muntu mulume netu wa bakaji bu ndumba anyi?”
yonso wa munkatshi muetu ate-
ngudibue anu mudibu pabu ba-
ˆ d Gen 49:5 35 Pakapita malu aa, Nza-
mbi wakambila Yakoba ne:
tengudibue. h 23 Dıba adi, bintu  “Juka, banda ku Betelee usombe-
biabu, bubanji buabu ne bimuna NSHAP. 35 laku, wasaku tshioshelu tshia
e Gen 28:19
34:14 1 Ku mua.: “udi ne musoso.” Gen 31:13 34:30 1 Anyi “dibengibua.”
GENESE 35:2-22 96
Nzambi mulelela uvua mukumue- NSHAP. 35 kila ne: Isalele. a 11 Nzambi
nekele pauvua unyema muanenu a Gen 27:42-44 wakamuambila kabidi ne: “Ndi
Esau.” a Nzambi Wa Bukole Buonso. b Ule-
2 Ke Yakoba kuambila ba mu le bana, uvulangane. Bisamba
nzubu muende ne bonso ba- b Gen 31:19
ne tshisumbu tshia bisamba
Dut 5:7
vua nende ne: “Umbushayi nza- Yos 23:7 nebifumine kuudi, c bakalenge
mbi ya ku babende idi munkatshi 1Ko 10:14 nebapatukile kuudi.1d 12 Bulo-
muenu, b nudilengeje, nushintu- ba bumvua mupeshe Abalahama
lule bilamba bienu, 3 tujukayi, c Gen 28:13, 15
ne Izaka, nenkupeshabu wewe
tubandayi ku Betele. Nengase Gen 31:42 ne bana1 bebe balua panyi-
tshioshelu bua Nzambi mulele- ma pebe.” e 13 Pashishe Nzambi
la uvua munteleje mu dituku dia wakabanda, kumbukaye muaba
d Gen 28:19
kanyinganyinga kanyi ne uvua uvuaye muyukidile nende.
nanyi kuonso1 kumvua nya.” c 14 Nunku Yakoba wakimanyi-
4 Ke bobu kupesha Yakoba nza- e Gen 28:20-22 ka dikunji muaba uvuaye mu-
mbi yonso ya ku babende ivuabu yukidile nende au, dikunji dia
nayi, ne tukanu tuvua ku matshi dibue, yeye kupongololapu mula-
abu; Yakoba wakabijiika1 mui- f Gen 24:59
mbu wa bia kunua, kupongolola-
nshi mua mutshi munene uvua pu kabidi ne manyi. f 15 Nunku
pabuipi ne Shekeme. g Yakoba wakatungunuka ne kubi-
ˆ Gen 25:26
5 Pakayabu, buowa bukole Gen 27:36 kila muaba uvua Nzambi muyu-
bua kudi Nzambi buakakua-  kidile nende au ne: Betele. g
ta bimenga bivua bibanyungu- Mulongo 2 16 Pashishe bakumbuka ku
luke, ke bualu kayi kabaka- a Gen 32:28 Betele. Patshivuabu ntanta ne
londakaja bana ba Yakoba to. Efelata, lulelu luakakuata Lake-
6 Ndekelu wa bionso, Yakoba le; wakatata bikole pa kule-
b Gen 17:1
wakafika ku Luza, d mmumue ne:
ˆ Eks 6:3 la. 17 Kadi pavuaye uditshinta
Betele, mu buloba bua Kanana, Bua 15:3 bua kupatula muana, muleleshi
yeye ne bantu bonso bavua ne- wakamuambila ne: “Kutshinyi to,
nde. 7 Wakasa tshioshelu kuo- bualu neupete kabidi muana wa
c Gen 48:3, 4
ku aku, kubikilaye muaba au ne: balume eu.” h 18 Anu pavuaye
Ele-betele,1 bualu kuoku aku ke wenda ukula muoyo apu1 (bualu
kuvua Nzambi mulelela mudima- d Gen 17:5, 6 ukavua ufua), wakamuinyika
nyishe kudiye pavuaye munyeme Yne 12:13 ne: Bene-oni;2 kadi tatuende
muanabu. e 8 Pashishe Debola f wakamubikila ne: Benyamina.3i
ndeji wa Lebeka wakafua, kumu- e Gen 15:18 19 Nunku, Lakele wakafua, ku-
jiikabu kuinshi kua Betele, mui- Dut 34:4 mujiikabu mu njila wa ku Efe-
nshi mua mutshi kampanda wa lata, mmumue ne: Beteleheme. j
lusanga. Kuinyikaye mutshi au
f Gen 28:18
20 Yakoba wakimanyika dikunji
ne: Alono-bakuta.1 pa lukita luende; ndikunji dia lu-
9 Nzambi wakamuenekela ka- kita lua Lakele too ne lelu.
bidi Yakoba pavuaye ufumina ku g Gen 28:19 21 Panyima pa malu aa, Isa-
Padana-alama, kumubeneshaye. lele wakaya, kuasaye ntenta we-
10 Nzambi kumuambilaye ne: nde ntanta dia muamua dia
ˆ ˆ h ˆ
“Dına diebe didi Yakoba. g Dına Gen 30:22-24
tshibumba tshia Ede. 22 Umue
diebe kadiakuikala kabidi Yako- musangu pavua Isalele muso-
ˆ
ba to, kadi dına diebe nedikale i Gen 46:21
Isalele.” Yeye kutuadija kumubi- Gen 49:27 35:11 1 Ku mua.: “nebapatukile mu tshi-
Dut 33:12 fuka tshiebe.” 35:12 1 Ku mua.: “dimii-
35:3 1 Anyi “mu njila.” 35:4 1 Anyi “wa- nu.” 35:18 1 Anyi “anyima wende uvua
kabisokoka.” 35:7 1 Diumvuija: “Nza- wenda upatuka.” 2 Diumvuija: “Muana
j Gen 48:7
mbi wa ku Betele.” 35:8 1 Diumvuija: Mik 5:2 wa madilu anyi.” 3 Diumvuija: “Muana
“Lusanga lua kudidila.” Mat 2:6 wa tshianza tshia balume.”
97 GENESE 35:23–36:14
mbele mu buloba abu, Lubena NSHAP. 35 5 Oholibama wakalela Yeu-
wakaya kulala ne Bileha mukaji a Gen 49:3, 4 sha, Yalama, ne Kola. a
uvua tatuende mubanjije, ne Isa- 1Ku 5:1
Abu mbana ba Esau bavuabu
lele wakumvua bualu abu. a ˆ
b Gen 49:3
bamulelele mu buloba bua Kana-
Nunku Yakoba uvua ne bana na. 6 Pashishe, Esau wakanga-
ba balume 12. 23 Bana ba ba- c Gen 31:17, 18 ta bakaji bende, bana bende ba
lume bavua Lea mulele bavua: balume, bana bende ba bakaji,
Lubena b muanabute wa Yakoba, d Gen 15:13 bantu1 bonso ba mu nzubu mue-
pashishe
ˆ Simeona, Lewi, Yuda, Eb 11:9 nde, nyama yende ya minene ne
Yisaka, ne Zebulona. 24 Bana nyama yende mikuabu yonso, ne
ba balume bavua Lakele mulele e Gen 25:20, 26
bubanji buonso buvuaye mupe-
bavua: Jozefe ne Benyamina. ˆ
f Gen 49:30, 31
te b mu buloba bua Kanana, kuya-
25 Bana ba balume bavua Bi-  ye mu buloba bukuabu kule ne
leha muena mudimu wa Lakele muanabu Yakoba. c 7 Bualu bi-
NSHAP. 36
mulele bavua: Dana ne Nafatale. ntu biabu bivua bivulangane
26 Bana ba balume bavua Zile- g Gen 25:30
Yhz 25:12, 13 bikole, kakutshiyi mushindu wa
pa muena mudimu wa Leaˆ mule- Lom 9:13 kusombabu pamue, ne bua bi-
le bavua: Gada ne Ashe. Aba sumbu bia nyama bivuabu nabi,
ke bana ba balume ba Yakoba h Gen 36:10
buloba buvuabu basombele1 ka-
bavuabu bamulelele mu Padana- buvua bubakumbana to. 8 Nu-
alama. i Gen 26:34
nku, Esau wakasombela mu bu-
27 Ndekelu wa bionso, Yako- ˆ
loba bua mikuna bua Seı. d Esau
j Gen 36:18
ba wakafika muaba uvua ta- ke Edome. e
tuende c
ˆ ˆ Izaka ku Mamale, mu k Gen 36:17 9 Eku nkulondolola kua malu
Kıyata-aba, mmumue ne: Hebe- a Esau tatuende wa Edome mu
lone, muaba uvua Abalahama l ˆ
Gen 25:13 buloba bua mikuna bua Seı. f
ne Izaka basombe bu bantu ba Gen 28:9 ˆ
ku babende. d 28 Izaka wakala-  10 Aa mmena a bana ba ba-
la bidimu 180. e 29 Pashishe Iza- Mulongo 2
lume ba Esau: Elifaza muana
ka wakakula muoyo, kufuaye, a 1Ku 1:35
wa Ada mukaji wa Esau; Luele
kusangishibuaye ne bena mu muana wa Basemata mukaji wa
tshisamba tshiabu,1 yeye muma- b Gen 33:9 Esau. g
ne kulala matuku a bungi ne 11 Bana ba balume ba Elifa-
ˆ
musankishibue;2 bana bende ba c Gen 27:39 za bavua Temana, h Oma, Sefo,
balume, Esau ne Yakoba baka-
Gen 32:3
Gatama, ne Kenaza. i 12 Eli-
mujiika. f d Gen 14:6
faza, muana wa Esau, waka-

36 Eku nkulondolola kua Dut 2:5 lua kubanjija Timena. Pakapi-


malu a Esau, mmumue ne: ta matuku, wakalelela Elifaza
Edome. g
e Gen 25:30 Amaleka. j Abu mbana ba balu-
2 Esau uvua musele bakaji be- me ba Ada mukaji wa Esau.
nde ˆmu bana ba bakaji ba bena
f Dut 2:12
13 Aba mbana ba balume ba
Kanana: Ada h muana wa Elona Luele: Nahata, Zela, Shama, ne
g 1Ku 1:35
muena Hiti i ne Oholibama j mua- Miza. Abu bavua bana ba ba-
na wa Ana, muikulu wa Sibio- h Gen 36:34
lume ba Basemata k mukaji wa
na muena Hiwi; 3 ne Basemata k Esau.
muana wa Yishemaele, muanabu i Gen 36:40, 42 14 Aba mbana ba balume
ne Nebayota.l 1Ku 1:36 ba Oholibama muana wa baka-
4 Ada wakalelela Esau Elifa- j Eks 17:8
ji wa Ana, muikulu wa Sibiona,
za, Basemata pende wakalela Nom 13:29 mukaji wa Esau, bavuaye mu-
Luele, Nom 24:20 lelele Esau: Yeusha, Yalama, ne
Dut 25:19
1Sm 15:8
Kola.
35:29 1 Eu mmushindu wa kuakula bua 1Sm 30:1
lufu mu ngakuilu wa kasala. 2 Ku mua.: 36:6 1 Anyi “anyima.” 36:7 1 Anyi “ba-
“mununu ne muwujibue ne matuku.” k Gen 26:34 sombe bu bantu ba ku babende.”
GENESE 36:15-39 98
15 Aba mbamfumu1 ba bana NSHAP. 36 25 Aba mbana ba balume
ba Esau: a Bana ba balume ba Eli- a Eks 15:15 ba Ana: Dishona ne Oholibama
faza muanabute wa Esau: mfumu muana wa bakaji wa Ana.
ˆ
Temana, mfumu Oma, mfumu 26 Aba mbana ba balume
Sefo, mfumu Kenaza, b 16 mfu- b 1Ku 1:53, 54 ba Dishona: Hemedana, Eshe-
mu Kola, mfumu Gatama, ne bana, Yitelana, ne Kelana. a
mfumu Amaleka. Abu mbamfu- 27 Aba mbana ba balume
ˆ ˆ
mu ba Elifaza c mu buloba bua c 1Ku 1:36 ba Eze: Bilehana, Zawana, ne
Edome. Abu mbana ba balume Akana.
ba Ada. 28 Aba mbana ba balume ba
17 Aba mbana ba balume ba d Nom 20:23 Dishana: Usa ne Alana. b
Luele muana wa Esau: mfu- 1Bk 9:26 29 Aba mbamfumu ba bena
mu Nahata, mfumu Zela, mfu- Holi: mfumu Lotana, mfumu
mu Shama, ne mfumu Miza. Abu Shobala, mfumu Sibiona, mfu-
mbamfumu ba Luele mu buloba
e Gen 25:30 mu Ana, 30 mfumu Dishona,
Gen 32:3 ˆ
bua Edome. d Abu mbana ba balu- mfumu Eze, ne mfumu Dishana. c
me ba Basemata mukaji wa Esau. Abu mbamfumu ba bena Holi
bilondeshile bamfumu babu mu
18 Bua kujikija, aba mbana f Gen 14:6 ˆ
Dut 2:12, 22 buloba bua Seı.
ba balume ba Oholibama muka-
31 Aba mbakalenge bavua ba-
ji wa Esau: mfumu Yeusha, mfu-
kokeshe mu buloba bua Edome d
mu Yalama, ne mfumu Kola. Abu kumpala kua mukalenge nansha
g 1Ku 1:40
mbamfumu ba Oholibama mua- umue kayi muanji kukokesha
na wa bakaji wa Ana, mukaji wa bena Isalele.1e 32 Bela muana
Esau. ˆ
h 1Ku 1:38 wa Beo wakakokesha mu Edo-
19 Abu mbana ba balume ba ˆ
me, dına dia tshimenga tshie-
Esau ne abu mbamfumu babu. nde divua Dinehaba. 33 Paka-
Yeye ke Edome. e fua Bela, Yobaba muana wa Zela
i 1Ku 1:39
20 Aba mbana ba balume ba wa ku Bosela wakabanga kuko-
ˆ
Seı muena Holi bavua baso- kesha pa muaba wende. 34 Pa-
mbele mu buloba abu: f Lota- j Gen 36:2
kafua Yobaba, Hushama wa mu
na, Shobala, Sibiona, Ana, g  buloba bua bena Temana waka-
ˆ
21 Dishona, Eze, ne Dishana. h Mulongo 2
tuadija kukokesha pa muaba we-
Abu mbamfumu ba bena Holi, nde. 35 Pakafua Hushama, Ha-
ˆ a 1Ku 1:41
dada muana wa Bedada, uvua
bana ba balume ba Seı, mu bulo-
ba bua Edome. mutshimune bena Midiyana f mu
22 Bana ba balume ba Lo- buloba1 bua Moaba, wakatua-
b 1Ku 1:42
tana bavua Holi ne Hemama, dija kukokesha pa muaba we-
ˆ
muanabu ne Lotana wa bakaji nde, ne dına dia tshimenga
uvua Timena. i tshiende divua Awita. 36 Paka-
c 1Ku 1:38 fua Hadada, Samala wa ku
23 Aba mbana ba balume ba
Maseleka wakabanga kukokesha
Shobala: Alawana, Manahata, pa muaba wende. 37 Pakafua
Ebala, Shefo, ne Onama. d Nom 20:14 Samala, Shawula wa ku Leho-
24 Aba mbana ba balume ba bota, pabuipi ne Musulu, waka-
Sibiona: j Aya ne Ana. Ana eu tuadija kukokesha pa muaba
ke uvua mupete mpokolo ya e Dut 17:14, 15 wende. 38 Pakafua Shawula,
ˆ ˆ ˆ
mayi a kapia mu tshipela pa- 1Sm 10:19
Bala-hanana muana wa Akabo
1Ku 1:43-50
vuaye ulama mpunda ya tatue- wakabanga kukokesha pa mua-
ˆ
nde Sibiona. ba wende. 39 Pakafua Bala-
36:15 1 Ku mua.: “basheike.” Sheike f Gen 25:1, 2
Eks 2:15 36:31 1 Ku mua.: “bana ba balume ba
uvua mfumu wa tshisa. Nom 31:2 Isalele.” 36:35 1 Ku mua.: “mpata.”
99 GENESE 36:40–37:16
ˆ
hanana muana wa Akabo, Hada NSHAP. 36 mulote etshi. 7 Tuvua tusuika
wakabanga kukokesha pa muaba a 1Ku 1:51-54 bisumbu bia ntete munkatshi
ˆ
wende. Dına dia tshimenga tshie- mua budimi pavua tshisumbu
ˆ
nde divua Pau, ne dına dia mu- tshianyi meme tshijuke tshima-
kajende divua Mahetabela mua- b Dut 2:5 ne ne bienu bisumbu biakatshie-
na wa bakaji wa Mateledi muana la munkatshi, kuinaminabi tshi-
wa bakaji wa Mezehaba. sumbu tshianyi.” a 8 Bana babu
ˆ
40 Nunku, aa mmena a ba- c Gen 25:30
kumuambilabu ne: “Udi usua
mfumu ba mua Esau bilondeshi- Gen 36:8 kuamba ne: neuditeke mukale-
ˆ 
le meku abu, bilondeshile miaba nge bua kutukokesha anyi?” b Nu-
ˆ
yabu ne bilondeshile mena abu: NSHAP. 37 nku bakapeta bualu bukuabu
mfumu Timena, mfumu Ala- d Gen 23:3, 4 bua kumukinyina, bua bilota bie-
wa, mfumu Yatete, a 41 mfumu Gen 28:1, 4
Eb 11:8, 9
nde ne bua tshivuaye muambe.
Oholibama, mfumu Elaha, mfu- 9 Pashishe wakalota tshilota
mu Pinona, 42 mfumu Kenaza, tshikuabu, kutshilondelaye bana
ˆ
mfumu Temana, mfumu Mibesa, babu ne: “Ndi mulote tshilota
43 mfumu Magadiele, ne mfumu
e Gen 30:25 ˆ
Gen 46:19 tshikuabu. Musangu eu, dıba ne
Ilama. Abu mbamfumu ba Edo- ngondo ne mitoto 11 bivua bingi-
me bilondeshile miaba ivuabu namina.” c 10 Wakatshilondela
basombele mu buloba buabu. b f Gen 47:3 kabidi tatuende ne bana babu
Eu ke Esau tatuende wa Edome. c kabidi; tatuende wakamutandi-

37 Yakoba wakatungunuka
ne kusombela mu buloba
ˆ g Gen 35:25
sha kumuambilaye ne: “Tshilota
tshiebe tshidi tshiumvuija tshi-
bua Kanana muvua tatuende mu- nyi? Mmumue ne: meme ne
sombele bu muntu wa ku babe- mamuebe ne bana benu netu-
nde. d h Gen 35:26 lue kuudi bua kukuinamina too
2 Eku nkulondolola kua malu ne panshi anyi?” 11 Bana babu
a Yakoba. bakamumvuila mukawu, d kadi
ˆ
Pavua Jozefe e ne bidimu 17, i 1Ku 2:1, 2
tatuende wakalama dıyi adi mu
nsongalume eu uvua ulama nya- meji ende.
ma f pamue ne bana ba Bile- 12 Bana babu bakaya kudii-
ha g ne bana ba Zilepa, h bakaji j Gen 37:19
sha nyama ya tatuabu pabuipi ne
ba tatuende. Jozefe wakatuadi-  ku Shekeme.e 13 Pashishe Isa-
la tatuende lumu lubi bua bualu Mulongo 2
lele wakambila Jozefe ne: “Bana
buabu. 3 Isalele uvua munange a Gen 42:6, 9
benu badi balama nyama pa-
Jozefe kupita bana bende ba- buipi ne ku Shekeme, ki mmuo-
kuabu bonso, i bualu uvua mua- mu anyi? Luaku nkutume kudi-
na wa ku bukulakaja buende, ne bu.” Yeye kumuandamuna ne:
b
uvua mumuenzejile muzabi wa Gen 45:8
Gen 49:26 “Ndi muitabe bua kuya!” 14 Nu-
pa buawu.1 4 Pakamona bana nku yeye kumuambila ne: “Ndaku
babu ne: tatuabu uvua mumu- utangile koku bana benu ni badi
nange kupita bana babu bonso, c Gen 44:14 bimpe. Utangile mudi nyama, pa-
bakatuadija kumukina, ne kaba- Gen 45:9 shishe ulue kungambila.” Ke yeye
vua mua kuyukila nende mu di- kumutuma kumbukila mu tshiba-
talala to. ndabanda1 tshia Hebelone, f Joze-
5 Dituku dikuabu, Jozefe wa- d Bz 7:9 fe kuya mutangile ku Shekeme.
kalota tshilota, kutshilondelaye 15 Pashishe muntu mukuabu
bana babu; j bobu kupeta ka- wakamusangana wenda utamba-
bidi bualu bukuabu bua kumu- e Gen 33:18 kana mu mpata. Muntu au ku-
kinyina. 6 Yeye kubambila ne: muebeja ne: “Udi wenda ukeba
“Telejayi koku tshilota tshimvua tshinyi?” 16 Kumuandamunaye
f Gen 23:19
37:3 1 Anyi “tshilamba tshimpe tshile.” Gen 35:27 37:14 1 Anyi “tshibatabata.”
GENESE 37:17-35 100
ne: “Ndi ngenda nkeba bana betu. NSHAP. 37 vua bapueka batangile ku Eji-
Ngambila koku, badi balamina a Gen 37:5 pitu. 26 Ke Yuda kuambila bana
nyama kuepi?” 17 Muntu au ku- babu ne: “Tuetu bashipe muane-
muambilaye kabidi ne: “Bakadi tu ne babuikile mashi ende, ne-
bumbuke muaba eu, bualu mvua tupete tshinyi? a 27 Nunku luayi
b Gen 49:3
mubumvue bamba ne: ‘Tuyayi ku tumupane b kudi bena Yishemae-
Dotana.’” Nunku Jozefe wakalo- le aba, katumulengi tshianza to.
nda bana babu, kubapetelaye ku Yeye muine si mmuanetu, mashi1
Dotana. c Gen 9:5 etu.” Nunku bakateleja muana-
18 Nunku bakamumuenena Eks 20:13
bu. 28 Pavua bangenda mushi-
ku bule, ne kumpala kua yeye nga ba bena Midiyana c bapitshila
kufika kudibu, bakatuadija ku- muaba au, bana babu ne Joze-
muelela tshifufu bua kumushi- d Gen 4:8, 10 fe bakamupatula mu tshina tshia
ˆ
pa. 19 Ke bobu kuambilangana Gen 42:22
mayi, kumupanabu kudi bena Yi-
ne: “Monayi! Muena ndota a nyeye shemaele ku bitupa 20 bia
au ulua. 20 Nanku luayi, tumu- arjan. d Bantu abu bakaya ne Jo-
shipayi tumuimanshe mu tshi- e Gen 42:21 zefe mu Ejipitu.
ˆ
mue tshia ku bina bia mayi, 29 Pashishe pakapingana Lu-
ˆ
netuambe ne: nyama wa tshisu- bena ku tshina tshia mayi ne
ku wa luonji mmumudie. Nu- f Gen 37:3
pakamonaye ne: Jozefe katshi-
nku netumone tshialua bilota vua mu tshina, wakadipanda bi-
biende.” 21 Pavua Lubena b mu- lamba. 30 Pakapinganaye kudi
mvue bualu abu, wakajinga bua bana babu, wakakema wamba
kumusungila kudibu. Nunku wa- g Gen 25:12
ne: “Muana mmujimine! Mpi-
kamba ne: “Katujimiji muoyo ndieu meme nengenze tshinyi?”
wende to.”1c 22 Lubena waka- 31 Nunku bakangata muza-
bambila ne: “Kanuedi mashi pa- h Gen 43:11 bi wa Jozefe, kushipabu mbuji
nshi to. d Muelayi mu tshina tshia  wa mpumbu, kutuabu muzabi au
ˆ
mayi tshidi mu tshipela etshi, Mulongo 2 mu mashi. 32 Pashishe bakatu-
kadi kanumuenzedi bibi to.”1e Di- a Gen 4:8, 10 mina tatuabu muzabi wa pa bua-
jinga diende divua dia kumusu- wu au, bamba ne: “Mona tshitudi
ngila kudibu bua kumupingaja basangane. Anji tangilabi mu-
kudi tatuende. zabi eu bimpe ni ngua muane-
b
23 Diakamue pakafika Jozefe Bz 7:9
be anyi ni ki nguowu.” e 33 Nu-
kudi bana babu, bakamuvula mu- nku wakawukenketa, kukemaye
zabi wende, muzabi wa pa bua- wamba ne: “Mmuzabi wa muana-
wu uvuaye muvuale, f 24 ne ba- c Gen 25:1, 2 nyi! Nyama wa tshisuku wa luo-
kamukuata kumuelabu mu tshina nji udi mua kuikala mumudie!
ˆ
tshia mayi. Tshikondo atshi mu Bushuwa, mbasunsulule Jozefe!”
tshina muvua mutupu, kamuvua
ˆ d Gen 40:15
34 Nanku Yakoba wakadipanda
mayi to. Gen 45:4 bilamba, kuvualaye tshilamba
25 Pashishe bakasomba bua Mis 105:17 tshikayabale mu tshimono tshie-
kudia. Pakabandulukabu, baka- nde, kudilaye muanende matuku
mona mulongo wa bena Yi- a bungi. 35 Bana bende bonso
shemaeleg bafumina ku Gilada. e Gen 37:3 ba balume ne bana bende bonso
Tumelu tuabu tuvua tuambule ba bakaji bavua bakeba bua ku-
budimbu bua ladanume, bua mu- musamba, kadi uvua anu ubenga
tshi wa bome ne bizubu bia bua kusambibua, wamba ne: “Ne-
f Gen 42:38
mutshi bidi ne budimbu, h ba- Gen 44:29 mpueke mu Lukita1f ngenda ndi-
Mis 89:48
37:21 1 Anyi “Katukumi anyima wende Mbi 9:10 37:27 1 Ku mua.: “musunyi.” 37:35
Hos 13:14
to.” 37:22 1 Anyi “kanumulengi tshia- Bz 2:27 1 Anyi “Sheole,” mmumue ne: lukita lua
nza to.” Bua 20:13 bukua bantu buonso. Tang. Diumv.
101 GENESE 37:36–38:19
la muananyi!” Tatuende wakatu- NSHAP. 37 bualu uvua udiambila ne: ‘Yeye
ngunuka ne kumudila. a Gen 39:1 pende udi mua kufua bu bana
ˆ
36 Nunku bena Midiyana ba- babu.’ a Nunku Tama wakaya ku-
kamupana mu Ejipitu kudi Po- sombela ku nzubu kua tatuende
ˆ mumuledi.
tifa, muena mudimu wa mu b Gen 40:2, 3
ˆ
lubanza lua Palo, a mfumu wa ba-  12 Matuku mamane kupita,
lami. b NSHAP. 38 mukaji wa Yuda, muana wa baka-

38 Tshikondo atshi Yuda wa- c Gen 24:2, 3 ji wa Shua b wakafua. Yuda waka-
Gen 28:1
kashiya bana babu, kuasa- nemekela tshikondo tshia madi-
ye ntenta wende pabuipi ne mue- lu, pashishe wakaya ne mulunda
na Adulama mukuabu, diende wende Hila muena Adulama c ku
d Nom 26:19
Hila. 2 Kuoku aku, Yuda wa- Timena d kuvua bakoshi ba mio-
kamona muana wa bakaji wa sa ya mikoko yende. 13 Baka-
ˆ ˆ
Shua, muena Kanana mukuabu. c mbila Tama ne: tatuebe muenu
e Yos 19:29, 31
Yeye kumuangata, kulalaye ne- udi ubanda ku Timena bua kuko-
nde, 3 yeye kuimita difu. Pa- sa miosa ya mikoko yende.”
shishe wakalela muana wa balu- 14 Nunku wakumbusha bilamba
f Mat 1:3
me, Yuda kumuinyikaye ne: Ele. d biende bia lufuila, kudijikaye ku
ˆ
4 Yeye kuimita difu dikuabu, ku- mesu, kudibuikilaye tshilamba,
lelaye muana wa balume, kumui- g Dut 25:5, 6
kusombaye ku tshibuelelu tshia
nyikaye ne: Onana. 5 Kadi wa- Mat 22:24 Enayima udi mu njila wa ku Ti-
kalela kabidi muana wa balume, mena, bualu uvua mumone ne:
kumuinyikaye ne: Shela. Yeye1 Shela ukavua mukole, kadi kaba-
uvua mu Akeziba e tshikondo h Lut 4:6 vua bamufile kudi Shela bua ika-
tshivua mukajende mulele mua- le mukajende e to.
na eu. 15 Pakamumona Yuda, diaka-
6 Pakapita matuku Yuda wa- i Dut 25:7, 9 mue wakamumona bu mukaji wa
kaselela Ele muanende muana- ndumba, bualu uvua mudijike ku
ˆ ˆ
bute mukaji, dına diende divua mesu. 16 Ke Yuda kuapuka ku-
ˆ mpenga kua njila kuvuaye, kua-
Tama. f 7 Kadi Ele, muanabute j 1Ku 2:3
 mbaye ne: “Anyisha koku nda-
wa Yuda, uvua wenza malu avua
kaayi asankisha Yehowa; nunku Mulongo 2 le nebe,” bualu kavua mumanye
Yehowa wakamushipa. 8 Bua a Nom 26:19 ne: uvua mukaji wa muanende f
bualu abu, Yuda wakambila Ona- to. Kadi yeye wakamuebeja ne:
na ne: “Ulale ne mukaji wa “Neumpeshe tshinyi bua wewe
muanenu, umupiane bua ulelele b Gen 38:2 kulala nanyi?” 17 Ke Yuda ku-
muanenu bana.” g 9 Kadi Onana muandamuna ne: “Nenkutumine
uvua mumanye ne: bana abu ka- muana wa mbuji wa mu tshisu-
bavua mua kuikala bende to. h Nu- c Gen 38:1 mbu tshia nyama yanyi.” Kadi
ˆ yeye wakamba ne: “Neweyeke
nku dıba divuaye ulala ne muka-
ji wa muanabu, uvua wela bilume tshintu too ne pawamutuma
biende panshi bua kubenga kule- d Yos 15:10, 12 anyi?” 18 Yuda kumuebeja ne:
Bal 14:1
lela muanabu bana. i 10 Tshi- “Ntshinyi tshindi mua kukueye-
vuaye wenza atshi tshivua tshibi ka?” Yeye kumuandamuna ne:
ˆ “Mpeta webe wa kutua nende
ku mesu kua Yehowa, nunku wa- e Dut 25:5
kamushipa j pende. 11 Yuda wa- tshitampi, g nshinga webe, ne di-
ˆ kombo diebe didi mu tshianza
kambila Tama mukaji wa muane-
nde ne: “Somba bu mukaji wa mu tshiebe.” Ke yeye kumupeshabi,
f Gen 38:11 ˆ
lufuila mu nzubu wa tatuebe too kulalaye nende, ne Tama kui-
ne padi muananyi Shela ukola,” mita difu dia kudiye. 19 Pashi-
ˆ
g Gen 41:42
she Tama wakajuka, kuyaye, ku-
38:5 1 Mmumue ne: Yuda. 1Bk 21:8 mbushaye tshilamba tshivuaye
GENESE 38:20–39:6 102
mudibuikile, kuvualaye bilamba NSHAP. 38 nza tshiende, muleleshi kuanga-
biende bia lufuila. a Gen 38:1 taye diakamue buanda bukunze,
20 Pashishe Yuda wakatuma kubusuikaye ku tshianza tshie-
muana wa mbuji ku tshianza tshia nde, wamba ne: “Eu ke udi mu-
mulunda wende muena Adulamaa patuke kumpala.” 29 Kadi dia-
bua kuangata bintu bivuaye mue- kamue pakapingajaye tshianza
yeke kudi mukaji au, kadi ka- b Lew 21:9 tshiende, muanabu wakapatuka,
kamupeta nansha. 21 Wakebeja ke muleleshi kukema wamba ne:
bantu ba muaba uvuaye ne: “Mu- “Mona njila uudi mudienzele nka-
kaji wa ndumba wa ku nte- yebe!” Nunku, kumuinyikabu ne:
mpelo wa mu Enayima uvua Pelese.1a 30 Pashishe muanabu
kumpenga kua njila eku udi pe- c Gen 38:16, 18
uvuabu basuike buanda bukunze
nyi?” Kadi bakamba ne: “Kaku- ku tshianza wakapatuka, kumui-
tu kuanji kuikala mukaji wa ndu- nyikabu ne: Zela. b
mba wa ku ntempelo muaba eu
to.” 22 Ndekelu wa bionso waka- 39 Kadi bakapueka ne Joze-
fe mu Ejipitu, c ne muena
ˆ
pingana kudi Yuda, yeye kuamba d Gen 38:11 Ejipitu mukuabu diende Potifa, d
ne: “Tshiena mumupete to, kabidi Dut 25:5 muena mudimu wa mu lubanza
 ˆ
bantu ba muaba au mbambe ne: lua Palo ne mfumu wa balami,
‘Kakutu kuanji kuikala mukaji wa Mulongo 2 wakamusumba kudi bena Yishe-
ndumba muaba eu to.’” 23 Nu- a Gen 46:12 maele e bavua bapueke nende mu
nku Yuda wakamba ne: “Abianga-
Lut 4:12
1Ku 2:4
Ejipitu. 2 Kadi Yehowa uvua ne
te yeye muine, bua katulu kupetu- Luk 3:23, 33 Jozefe. f Ke bualu kayi wakatu-
dibua. Mvua mene mumutumine ta diakalengele, kumutekabu ku
muana wa mbuji eu, kadi kuena mutu kua nzubu wa mfumue-
mumupete to.” nde muena Ejipitu. 3 Mfumue-
24 Kadi ngondo mitue ku isa- nde wakamona ne: Yehowa uvua
tu mimane kupita, bakambila b Mat 1:3 nende, kumonaye kabidi ne: Ye-
ˆ  howa uvua wenza bua malu onso
Yuda ne: “Tama mukaji wa mua-
nebe mmuende bundumba, ne
NSHAP. 39 avua Jozefe wenza atute diaka-
mmuimite kabidi difu dia mu bu- c Mis 105:17 lengele.
4 Jozefe uvua anu wenda
Bz 7:9
ndumba buende.” Ke Yuda kua-
mba ne: “Mupatulayi pambelu, ulengelela mfumuende, kuluaye
bamuoshe.”b 25 Pavuabu benda muena mudimu wende wa kue-
bapatuka nende pambelu, waka- yemena. Nunku wakamuteka ku
ˆ mutu kua nzubu wende, ne ku-
tuma dıyi kudi tatuende muenu d Gen 37:36
ne: “Difu dindi nadi ndia mue- mupeshaye bukokeshi pa bionso
na bintu ebi.” Yeye kuamba ka- bivuaye nabi. 5 Kubangila ku
ˆ
bidi ne: “Tangila koku bintu dıba divuaye mumuteke ku mutu
ebi bimpe bua kumanya muenabi: kua nzubu wende ne mumupe-
mpeta wa kutua nende tshitampi, she bukokeshi pa bionso bivuaye
e Gen 17:20
nshinga, ne dikombo.” c 26 Nu- Gen 37:25 nabi, Yehowa wakatungunuka ne
nku Yuda wakatangila bintu kubenesha nzubu wa muena Eji-
pitu au bua bualu bua Jozefe, ne
abi bimpe, kuambaye ne: “Yeye
dibenesha dia Yehowa diakalua
mmuakane kumpita meme, bualu
pa bionso bivuaye nabi mu nzu-
tshivua mumufile kudi muananyi
f Lom 8:31 bu ne mu mpata.g 6 Ndekelu wa
Shela to.” d Kakasangila kabidi Eb 13:6 bionso, wakashiya bintu biende
nende panyima pa bualu abu to.
bionso mu bianza bia Jozefe, ne
27 Pakafika tshikondo tshia
yeye kulela, uvua ne mapasa mu- 38:29 1 Diumvuija: “Dipandika,” pamua-
nda muende. 28 Pavuaye ulela, pa wakula bua dipandika kuinshi kua
muana umue wakapatula tshia- g Gen 30:27 njila wa bantu bakaji.
103 GENESE 39:7–40:2
kavua uditatshisha bua tshintu NSHAP. 39 shiya tshilamba tshiende ku luse-
nansha tshimue pa kumbusha a Gen 2:24 ke luanyi, yeye kupatuka pambe-
anu biakudia bivuaye udia. Kabi- Gen 20:3, 6
Mis 51:Mut, 4
lu lubilu.” 16 Pashishe wakateka
di, Jozefe wakakola, kuluaye mu- ˆ
Mak 10:7, 8 tshilamba atshi ku luseke luende
ntu wa mubidi mupatakane, mui- Eb 13:4 too ne pakalua mfumuende ku

kale muimpe kumona. nzubu.
7 Panyima pa malu aa, mukaji Mulongo 2
17 Ke yeye kumulondela bua-
wa mfumuende wakatuadija ku- a Mis 105:17, 18
ˆ lu bumue bumue abu, wamba
tuishila Jozefe mesu, umuambi- ne: “Muena mudimu muena Ebe-
la ne: “Lala nanyi.” 8 Kadi wa- lu uudi mututuadile uvua mu-
kabenga, kuambilaye mukaji wa lue kundi bua kumvuija tshi-
mfumuende ne: “Mona, mfumua- ntu tshia kusekabu. 18 Kadi
nyi ki mmumanye bintu bindi ˆ
pamvua mubandishe dıyi, meme
nabi mu nzubu emu to, ne mmu- kutuadija kuela mbila, diakamue
teke bintu biende bionso mu bia- yeye kushiya tshilamba tshie-
nza bianyi. 9 Kakuena muntu nde ku luseke luanyi, kupa-
mukuabu udi mumpite meme mu tukaye pambelu lubilu.” 19 Pa-
nzubu emu to, ne yeye ki mmu- ˆ
kumvua mfumuende meyi avua
mbengele tshintu nansha tshi- mukajende umuambila ne: “Ke
mue pa kumbusha anu wewe, malu adi muena mudimu webe
bualu udi mukajende. Nunku b Gen 40:2, 3
mungenzele aa,” diakamue tshi-
Mis 105:19
mmunyi mundi mua kuenza bua- Bz 7:9 ji tshiende tshiakabanda bikole.
lu bubi bunene nunku, ne bushu- 20 Nunku mfumu wa Jozefe wa-
wa kuenzela Nzambi mpekatu?” a kamuangata, kumueleshaye mu
10 Nunku ku dituku ku ditu- buloko, muaba uvuabu balami-
ku uvua anu wambila Jozefe bua- na bena buloko ba mukalenge
lu abu, kadi yeye kavua witaba bavuabu bakuata, ne wakashala
bua kulala nende anyi bua kusha- mu buloko amu. a
la nende to. 11 Kadi dituku di- 21 Kadi Yehowa uvua anu ne
kuabu pakabuelaye mu nzubu
Jozefe, kutungunukaye ne kumu-
bua kuenza mudimu wende, kaku-
leja dinanga dia lulamatu, wenza
vua muena mudimu wa mu nzubu
bua alengelele mfumu munene
nansha umue mu nzubu amu to.
wa buloko.b 22 Nunku mfumu
12 Nunku wakamukuata mu tshi-
munene wa buloko wakafila bena
lamba wamba ne: “Lala nanyi!” c Gen 39:6
buloko bonso bavua mu buloko
Kadi wakashiya tshilamba tshie-
nde mu tshianza tshiende, kupa- mu bianza bia Jozefe; ne malu
tukaye pambelu lubilu. 13 Dia- onso avuabu benzamu, yeye ke
kamue pakamonaye ne: Jozefe uvua uenzeja. c 23 Mfumu mu-
uvua mushiye tshilamba tshie- nene wa buloko kavua utangila
nde mu tshianza tshiende ne mu- tshintu nansha tshimue tshivua
patuke pambelu lubilu, 14 wa- mu bianza bia Jozefe to, bualu
katuadija kuela bena mudimu ba Yehowa uvua ne Jozefe, ne Ye-
mu nzubu muende mbila uba- howa uvua wenza bua malu onso
mbila ne: “Tangilayi! Mmututua- avuaye wenza atute diakale-
dile muena Ebelu eu bua kutuvui- ngele. d
ja tshintu tshia kusekabu. Uvua
mulue kundi bua kulala nanyi, d Gen 49:22, 25
40 e
Panyima pa malu aa, mfu-
mu wa bafidi ba malu-
kadi meme kutuadija kuela mbi- Bz 7:9, 10 vu ba mukalenge wa Ejipitu ne
ˆ
la ne dıyi dianyi dionso. 15 Nu-  mfumu wa benji ba mampa ba-
nku pavuaye mumvue mbandisha NSHAP. 40 kenzela mfumuabu, mukalenge
ˆ ˆ
dıyi, ngela mbila, diakamue waka- e Gen 40:11 wa Ejipitu, bibi. 2 Nunku Palo
GENESE 40:3-20 104
wakakuatshila bena mudimu be- NSHAP. 40 nunku: ntonga isatu ayi mma-
nde babidi abu tshiji, mfumu wa a Gen 40:20-22 tuku asatu. 13 Mu matuku asa-
ˆ
bafidi ba maluvu ne mfumu wa tu kutuadijila ku lelu, Palo
benji ba mampa, a 3 yeye kube- neakupatule,1 ukupingaja ku mu-
lesha mu buloko bua nzubu wa dimu webe, a ne neuteke diko-
ˆ
mfumu wa balami, b mu buloko po dia Palo mu tshianza tshie-
muvuabu bele Jozefe. c 4 Nu- b Gen 37:36 nde anu muuvua wenza kumpala
nku mfumu wa balami wakape- pauvua mufidi wende wa malu-
sha Jozefe mudimu wa kuikala vu. b 14 Kadi udi ne bua kumvu-
nabu ne kubatangila, d ne baka- luka pikala malu ebe mende bi-
shala mu buloko ndambu wa ma- mpe. Ndi nkulomba ne: undejaku
tuku.1 dinanga dia lulamatu, wambilaku
c Gen 39:20 ˆ
5 Mufidi wa maluvu ne muenji Mis 105:17, 18 Palo bualu buanyi bua kumpatui-
wa mampa ba mukalenge wa Eji- sha muaba eu. 15 Mu bulelela,
pitu bavua mu buloko bakalota bavua bankuatshile mu buloba
bilota butuku bumue, ne tshilota bua bena Ebelu ku bukole, c ne
tshionso tshivua ne diatshi diu- tshiena ne bualu bundi muenze
mvuija. 6 Mu dinda, pakabue- d Gen 39:22 muaba eu budibu ne bua kunge-
la Jozefe ne pakabatangilaye, lela mu buloko1 to.” d
bavua bamueneka babungame. 16 Pakamona mfumu wa be-
7 Ke yeye kukonka bena mudi- nji ba mampa ne: Jozefe mmu-
ˆ
mu ba Palo bavua nende mu bu- mvuije bualu buimpe, wakamua-
loko mu nzubu wa mfumuende e Gen 41:15, 16 mbila ne: “Meme panyi mvua
ne: “Bua tshinyi lelu mpala yenu Dan 2:28, 45
mulote tshilota, ne kuvua bia-
mmibungame?” 8 Ke bobu ku- 
nda1 bisatu bia mampa matoke
muandamuna ne: “Yonso wa ku- Mulongo 2
pa mutu wanyi, 17 ne mu tshia-
tudi mmulote tshilota, kadi ka- a Gen 41:12, 13 nda1 tshivua kuulu muvua ma-
tuena ne muntu wa kutumvuijabi mpa a mishindu yonso menzela
to.” Jozefe kubambila ne: “Diu- ˆ
Palo, ne kuvua nyunyi ivua ye-
mvuija dia bilota kadiena difumi- nda izokola mampa au mu tshia-
na kudi Nzambi anyi? e Anyisha- nda1 tshivua kuulu pa mutu
yiku nubindondele.” b Gen 40:20, 21 wanyi.” 18 Ke Jozefe kuanda-
9 Nunku mfumu wa bafidi ba muna ne: “Diumvuija dia tshi-
maluvu wakalondela Jozefe tshi- lota tshiebe didi nunku: Bia-
lota tshiende, umuambila ne: nda1 bisatu abi mmatuku asatu.
“Mu tshilota tshianyi, mvua mu- 19 Mu matuku asatu kubangila
mone muonji wa tumuma tua ˆ
c Gen 37:28 ku lelu, Palo neakukose mutu1
mvinyo kumpala kuanyi. 10 Ku ne neakukudike ku mutshi; nyu-
muonji au kuvua ntonga isatu, nyi neyidie munyinyi wa pambi-
ne bu muvuawu wenda usa- di pebe.” e
sa, wakela bilongo, ne bisu- 20 Mpindieu dituku disatu di-
mbu bia tumuma tuawu kuboba- vua dituku dia mufikilu wa di-
ˆ d Gen 39:7, 8
bi.1 11 Dikopo dia Palo divua ˆ
ledibua dia Palo, f ne wakenze-
mu tshianza tshianyi; meme kua- jila bena mudimu bende bonso
ngata tumuma tua mvinyo, kutu- difesto, kupatulaye1 mfumu wa
ˆ
kamina mu dikopo dia Palo. Pa-
shishe meme kufila dikopo adi 40:13 1 Ku mua.: “neabandishe mutu
ˆ e
mu tshianza tshia Palo.” 12 Ke Gen 40:20, 22
webe.” 40:15 1 Ku mua.: “tshina tshia
Jozefe kumuambila ne: “Diu- ˆ
kulamina m ayi; tshina.” 40:16, 18
mvuija dia tshilota tshiebe didi 1 Anyi “bibata, mbenji.” 40:17 1 Anyi
“tshibata, lubenji.” 40:19 1 Ku mua.:
40:4 1 Anyi “tshikondo.” 40:10 1 Anyi “neakutule mutu.” 40:20 1 Ku mua.:
ˆ
“kupiabi.” f Mak 6:21 “wakabandisha mutu wa.”
105 GENESE 40:21–41:19
ˆ
bafidi ba maluvu ne mfumu wa NSHAP. 40 Ejipitu. Palo wakabalondela bilo-
benji ba mampa kumpala kua a Gen 40:8 ta biende, kadi kakuvua muntu
ˆ
bena mudimu bende. 21 Nu- uvua mua kubiumvuija Palo to.
nku wakapingaja mfumu wa bafi- 9 Ke mfumu wa bafidi ba
ˆ
di ba maluvu ku mudimu wende maluvu kuambilaye Palo ne:
wa difila dia maluvu, ne waka- b Gen 40:14
“Lelu ndi ntonda mpekatu ya-
 ˆ
tungunuka ne kufila dikopo kudi nyi. 10 Palo uvua mukuatshi-
ˆ NSHAP. 41
Palo. 22 Kadi wakuowa mfumu le bena mudimu bende tshiji. Nu-
c Dan 2:1 nku wakatuela, meme ne mfumu
wa benji ba mampa anu muvua
Jozefe mubumvuije. a 23 Kadi wa benji ba mampa, a mu bulo-
mfumu wa bafidi ba maluvu ka- ko bua nzubu wa mfumu wa ba-
kavuluka Jozefe to; wakamupua d Gen 41:18-21
lami. 11 Panyima pa bualu ebu,
muoyo. b yonso wa kutudi wakalota tshilo-

41 Pavua bidimu bibidi biji- ta butuku bumue. Meme ne yeye


ˆ tuakalota, muntu ne muntu tshie-
ma bikumbane, Palo wa-
c
kalota yeye muimane ku Musulu e Gen 41:22-24 nde tshilota tshikale ne diumvui-
wa Nile. 2 Kuvua ngombe mua-
 ja diatshi. b 12 Tuvuamu ne nso-
nda mutekete mimpe kumona ya Mulongo 2 ngalume mukuabu muena Ebelu,
mafuta ipatuka mu musulu amu, a Gen 40:2, 3 muena mudimu wa mfumu wa
idia bisonsa bia ku musulu wa balami. c Patuakamulondelabi, d
Nile. d 3 Kuvua ngombe mikua- wakatumvuija muntu ne mu-
bu muanda mutekete ivua imue- ntu tshilota tshiende. 13 Biake-
b Gen 40:5
nzeka anu muvuaye mutumvui-
neka ne mubidi mubi ne minyane
ipatuka mu musulu wa Nile pa- je amu. Bakampingaja meme ku
nyima payi, ne yakimana ku lu- mudimu wanyi, kadi muntu mu-
seke lua ngombe ya mafuta ivua c kuabu au yeye bakamuowa.”e
Gen 39:1 ˆ
ku muelelu kua musulu wa Nile. 14 Nunku Palo wakabikidisha
4 Pashishe ngombe ya mubidi Jozefe, f kumupatulabu mu bulo-
mubi ivua minyane ayi yakaba- ko1g lukasa lukasa. Yeye ku-
nga kudia ngombe muanda mu-
d Gen 40:8 dikungula, kushintulula bilamba
tekete ivua mimpe kumona ne ya biende, pashishe kubuelaye kudi
ˆ ˆ
ˆ
mafuta. Ke Palo kutabuluka ku Palo. 15 Ke Palo kuambilaye
tulu. Jozefe ne: “Mvua mulote tshilo-
e Gen 40:21, 22
ta, kadi kakuena muntu udi mua
5 Pashishe wakalala kabidi,
kutshingumvuija to. Ndi mumvue
kulotaye tshilota tshibidi. Ku-
bamba bua bualu buebe ne: udi
vua miepu muanda mutekete
f Mis 105:20 mua kumvua tshilota ne kutshiu-
ya ntete ipatuka ku tshikolako- mvuija.” h 16 Ke Jozefe kuanda-
la tshimue, mipatakane, mi- ˆ
muna Palo ne: “Meme tshiena
mpe menemene. e 6 Pashishe ne mushinga to! Nzambi neakule
miepu muanda mutekete ya ntete g
ˆ
Gen 40:15 bua diakalenga dia Palo.” i
minyane, mifubisha kudi lupepele ˆ
17 Palo wakambila kabidi Jo-
lua ku est yakatoloka panyi- zefe ne: “Mu tshilota tshianyi,
ma payi. 7 Nunku miepu minya- mvua muimane ku muelelu kua
ne ayi yakatuadija kumina mie- h Dan 5:12
Bz 7:9, 10 Musulu wa Nile. 18 Meme ku-
pu muanda mutekete mipatakane mona ngombe muanda mutekete
ˆ
ivua mimpe menemene. Ke Palo mimpe kumona ya mafuta ipatu-
kutabuluka ku tulu, kujingululaye ka mu musulu wa Nile, yoyi ku-
ne: tshivua tshilota. i Gen 40:8
tuadija kudia bisonsa bia ku mu-
8 Kadi mu dinda, meji ende Dan 2:23, 28
sulu wa Nile.j 19 Meme kumona
akatuadija kulubakana. Ke yeye
kubikidisha bakuidi bena maji- 41:14 1 Ku mua.: “tshina tshia kulamina
mbu ne bena meji bonso ba mu ˆ
j Gen 41:2-4 mayi; tshina.”
GENESE 41:20-38 106
kabidi ngombe mikuabu mua- NSHAP. 41 nzala. 28 Bidi anu bu mundi
ˆ
nda mutekete ipatuka panyima a Gen 41:5-7 muambile Palo: Nzambi mulelela
ˆ
payi, minyanguke, mibi meneme- mmuenze bua Palo amone bualu
ne ne minyane. Tshitu muanji ku- buenzaye.
mona ngombe mibi ya mushindu 29 “Nekuikale bidimu muanda
eu mu buloba buonso bua Eji- mutekete bia biakudia bia bu-
pitu to. 20 Ngombe minyane ya ngi menemene mu buloba buo-
mibi ayi yakatuadija kudia ngo- nso bua Ejipitu. 30 Kadi neku-
mbe muanda mutekete ya mafuta lue bushuwa bidimu muanda
b
ya kumpala ayi. 21 Kadi pakayi-
Gen 41:8
Dan 2:2 mutekete bia tshiyole tshia nza-
diayi, kakuvua muntu uvua mua la panyima pabi, bushuwa bantu
kumanya ne: ivua mienze nanku nebapue bungi bua biakudia bi-
to, bualu tshimuenekelu tshiayi vuabu nabi mu buloba bua Ejipi-
tshivua tshibi anu bu kumpa- tu muoyo, ne tshiyole tshia nzala
ˆ
la. Dıba adi meme kutabuluka ku netshibutule buloba.a 31 Kaba-
tulu. kuvuluka bungi bua biakudia bi-
22 “Pashishe ngakamona mu c Dan 2:27
vuabu nabi mu buloba bua bua-
tshilota tshianyi miepu muanda Dan 4:7 lu bua tshiyole tshia nzala
mutekete ya ntete ipatuka ku tshialonda, bualu netshikale tshi-
tshikolakola tshimue, mipataka- kole menemene. 32 Bavua bale-
ˆ
ne, mimpe menemene. a 23 Mie- je Palo tshilota misangu ibidi
pu muanda mutekete ya ntete bualu Nzambi mulelela ukadi mu-
miuminyine, minyane, mifubisha jadike bualu ebu bikole, ne Nza-
kudi lupepele lua ku est, yaka- mbi mulelela neabukumbaje mu
ˆ
toloka panyima payi. 24 Pashi- d Dan 2:28 katupa kıpi emu.
ˆ
she miepu ya ntete minyane Amo 3:7
33 “Nunku mpindieu Palo

yakatuadija kumina miepu mua- akebe muntu udi mudimuke, mui-
nda mutekete ivua mimpe me- Mulongo 2
kale ne meji, amuteke ku mutu
ˆ
nemene. Nunku meme kulondela a Bz 7:11 kua buloba bua Ejipitu. 34 Palo
bakuidi bena majimbu, b kadi ka- angate malu mu bianza, ateke ba-
kuvua muntu uvua mua kungu- tangidi mu buloba, ne asangishe
mvuija to.” c tshia bitanu tshia bia pa madimi
ˆ
25 Ke Jozefe kuambila Palo bia mu Ejipitu mu bidimu mua-
ˆ
ne: “Bilota bia Palo bidi muomu- nda mutekete bia biakudia bia
mue ne bidi biamba tshintu tshi- bungi.b 35 Basangishe biakudia
mue. Nzambi mulelela mmua- b Gen 41:26, 47 bionso mu bidimu bimpe bidi bi-
ˆ
mbile Palo bualu buenzaye. d lua ebi, bunguije ntete mu ma-
ˆ
26 Ngombe mimpe muanda mu- yeba ku bukokeshi bua Palo bua
tekete idi bidimu muanda mu- yikale biakudia bidibu babutshila
tekete. Bia muomumue, miepu mu bimenga ne babilaminamu. c
muanda mutekete ya ntete mi- 36 Biakudia ebi nebiambuluishe
mpe idi bidimu muanda mute- buloba mu bidimu muanda mute-
kete. Bilota ebi bidi muomumue kete bia tshiyole tshia nzala bia-
c Gen 41:48, 49
ne bidi biamba tshintu tshimue. Bz 7:12
lua mu buloba bua Ejipitu, bua
27 Ngombe muanda mutekete buloba kabubutudibu ku tshiyole
minyane ya mibi ivua mipatuke tshia nzala to.” d
panyima payi idi bidimu muanda 37 Lungenyi elu luakamuene-
ˆ ˆ
mutekete, ne miepu muanda mu- ka luimpe ku mesu kua Palo
tekete ya ntete ivua kayiyi ne ne kua bena mudimu bende bo-
ˆ
tshintu, mifubisha kudi lupepele nso. 38 Nunku Palo wakambila
lua ku est, neyikale bidimu mua- d Gen 45:9, 11
bena mudimu bende ne: “Tudi-
nda mutekete bia tshiyole tshia Gen 47:13, 19 ku mua kupeta muntu mukuabu
107 GENESE 41:39-54
bu eu udi ne nyuma wa Nzambi NSHAP. 41 Pashishe Jozefe wakumbuka
ˆ ˆ
anyi?” 39 Pashishe Palo waka- a Gen 39:6 kumpala kua Palo, ne kuendaka-
mbila Jozefe ne: “Bu mudi Nza- Mis 105:21 naye mu buloba buonso bua Eji-
Bz 7:9, 10
mbi mukumanyishe malu onso pitu. 47 Mu bidimu muanda
aa, kakuena muntu mukuabu mutekete bia biakudia bia bungi,
udi mudimuke, muikale ne meji buloba buakapatula biakudia bia
bu wewe to. 40 Wewe ke wika- b Dan 5:7
bungi menemene.1 48 Wakatu-
la ku mutu kua nzubu wanyi, ne ngunuka ne kusangisha biakudia
bantu banyi bonso nebakutumi- bionso bia bidimu muanda mu-
kile mu malu onso. a Anu meme tekete bia mu buloba bua Eji-
bu mundi mukalenge,1 nengikale c pitu, ne uvua ukunguija bia-
ˆ Gen 44:18
munene kukupita.” 41 Palo wa- Gen 45:8 kudia mu mayeba a mu bimenga.
Bz 7:9, 10
kambila kabidi Jozefe ne: “Mona, Mu tshimenga tshionso, uvua
ndi nkuteka ku mutu kua bulo- ulaminamu biakudia bia mu
ba buonso bua Ejipitu.” b 42 Ke madimi avua matshinyunguluke.
ˆ 49 Jozefe wakatungunuka ne
Palo kupatulaye mpeta wa kutua d Gen 46:20
nende tshitampi uvua ku tshia- kukunguija ntete ya bungi mene-
nza tshiende, kumuela Jozefe mene mu mayeba anu bu luse-
ku tshianza, kumuvuadikaye bi- nga lua ku mbuu, ne ndekelu wa
lamba bia line muimpe, kumue- bionso bakalekela kupima bungi
e Mis 105:21
laye shene wa or mu nshingu. buayi bualu kakuvua kabidi mu-
43 Wakamubandisha kabidi mu shindu wa kuyipima to.
ditempu dibidi dia butumbi di- 50 Kumpala kua bidimu bia
vuaye nadi, ne bavua benda bela tshiyole tshia nzala kutuadijabi,
f Nom 4:3
mbila kumpala kuende ne: “Ava- 2Sm 5:4 bakalelela Jozefe bana ba ba-
leke!”1 Nunku wakamuteka ku Luk 3:23 lume babidi a bavuabu bamulele-
 le kudi Asenata muana wa ba-
mutu kua buloba buonso bua Eji-
pitu. Mulongo 2 kaji wa Potifela muakuidi wa
ˆ mu Ono.1 51 Jozefe wakinyika
44 Palo wakambila kabidi Jo- a Gen 48:5
ˆ muanabute ne: Manashe,1b bualu
zefe ne: “Meme ndi Palo, kadi
muntu kena mua kuenza bualu wakamba ne: “Nzambi mmuenze
nansha bumue1 mu buloba buo- bua mpue makenga anyi onso ne
nso bua Ejipitu kakuyi dia- b Gen 50:23 nzubu wa tatu wanyi yonso muo-
nyisha diebe to.”c 45 Pashishe,
Nom 1:34, 35
yo.” 52 Wakinyika muana mui-
ˆ ˆ bidi ne: Efelayima,1c bualu wa-
Palo wakapesha Jozefe dına
dia Sefenata-panea, kumupesha- kamba ne: “Nzambi mmumvudije
ye Asenata d muana wa baka- mu buloba bua dikenga dia-
c Gen 48:17
ji wa Potifela muakuidi wa mu Nom 1:32, 33 nyi.” d
Ono1 bua ikale mukajende. Joze- Dut 33:17 53 Nunku bidimu muanda
Yos 14:4
fe wakatuadija kutangila2 buloba mutekete bia biakudia bia bungi
bua Ejipitu. e 46 Jozefe uvua ne mu buloba bua Ejipitu biakajika, e
bidimu 30 f pakimanaye kumpala 54 ne bidimu muanda mutekete
ˆ bia tshiyole tshia nzala biakatua-
kua1 Palo mukalenge wa Ejipitu. d Mis 105:17, 18
Bz 7:9, 10 dija anu muvua Jozefe muambe. f
41:40 1 Anyi “Anu bua nkuasa wa buka- Tshiyole tshia nzala tshiakata-
lenge.” 41:43 1 Bimueneka ne: muaku mpakana mu maloba onso, kadi
eu uvua ulomba bantu bua kuleja butu- mu buloba buonso bua Ejipitu
ˆ
mbi ne buneme. 41:44 1 Ku mua.: “ku- e Gen 41:26
jula tshianza tshiende anyi dikasa 41:47 1 Ku mua.: “ku manza a bungi.”
diende.” 41:45, 50 1 Mmumue ne: He- 41:51 1 Diumvuija: “Muntu udi upuisha
liopolise. 41:45 2 Anyi “kuenda mu.” malu muoyo; Muntu udi wenza bua ba-
41:46 1 Anyi “pakatuadijaye mudimu f Gen 41:30 pue muoyo.” 41:52 1 Diumvuija: “Kuvu-
kua.” Bz 7:11 dija misangu ibidi.”
GENESE 41:55–42:16 108
muvua biakudia.1a 55 Ndekelu NSHAP. 41 dia kudi bantu bonso ba pa bulo-
wa bionso, tshiyole tshia nzala a Gen 45:9, 11 ba. a Nunku bana babu ne Jozefe
tshiakakuata buloba buonso bua Gen 47:17 bakalua, kumuinaminabu, mpala
Ejipitu, bantu kutuadijabu kudi- yabu mitue panshi. b 7 Pakamo-
ˆ b Gen 47:13
dila Palo bua biakudia. b Nunku na Jozefe bana babu, wakabama-
ˆ
Palo wakambila bena Ejipitu bo- c Mis 105:21
nya diakamue, kadi yeye ka-
nso ne: “Ndayi kudi Jozefe, nue- kadimanyisha kudibu to. c Nunku
ˆ
nze tshionso tshidiye unua- d Gen 43:1 kakakula nabu ne dıyi dimpe to;
mbila.” c 56 Tshiyole tshia nzala wakabebeja ne: “Nudi nufumina
atshi tshiakatungunuka ne kui- e Gen 41:48, 49 penyi?” Bobu kuamba ne: “Mu
Gen 47:16 ˆ
kala pa buloba bujima. d Nunku buloba bua Kanana, bua kusu-
Jozefe wakatuadija kukangula f Gen 47:4
mba biakudia.” d
mayeba onso avua munkatshi  8 Nunku Jozefe wakamanya
muabu bua kupanyisha bena Eji- NSHAP. 42 bana babu, kadi bobu kaba-
pitu biakudia, e bualu tshiyole g Gen 41:48, 49 kamumanya to. 9 Jozefe wa-
tshia nzala atshi tshivua tshipi- kavuluka diakamue bilota bi-
te bukole mu buloba bua Ejipi- h Bz 7:12 vuaye mulote bua bualu buabu, e
tu. 57 Kabidi, bantu ba pa bu- yeye kubambila ne: “Nudi ba-
loba bujima bakalua mu Ejipitu i 1Ku 2:1, 2 tentekedi! Nudi balue kutangi-
bua kusumba biakudia kudi Jo- la miaba ya kubuelela1 mu bu-
zefe, bualu tshiyole tshia nzala j Gen 35:18, 19 loba!” 10 Ke bobu kumuambila
tshivua tshipite bukole pa bulo- Gen 42:38 `
Gen 44:20 ne: “Too mukalenge wanyi, kadi
ba bujima. f bena mudimu bebe mbalue bua

42 kusumba biakudia. 11 Tuetu


Pakumvua Yakoba ne: ku- k Gen 43:14

vua biakudia1 mu Ejipitu, g bonso tudi bana ba muntu anu


l Gen 41:57 umue. Tudi bantu bena malu ma-
wakambila bana bende ne: “Bua Bz 7:11
tshinyi nudi basombe batangila- lulame. Bena mudimu bebe ki
ngane tshianana?” 2 Kuambaye m Gen 41:44 mbatentekedi to.” 12 Kadi wa-
kabidi ne: “Ndi mumvue ne: kudi Gen 45:8 kabambila ne: “Ki mmuomu to!
Mis 105:21
biakudia mu Ejipitu. Puekayi ku- Bz 7:9, 10 Nudi balue kutangila miaba ya
ntu aku, nutusumbile biakudia  nuenu kubuelela mu ditunga bi-
bua tushale ne muoyo, katufu Mulongo 2 pepele!” 13 Ke bobu kuamba
to.” h 3 Nunku bana babu ne Jo- a Gen 47:14 ne: “Bena mudimu bebe mba-
zefe dikumi i bakapueka mu Eji- na 12 ba muntu umue. f Tudi
pitu bua kusumba biakudia. b Gen 37:7, 9 bana ba muntu anu umue g mu
ˆ
4 Kadi Yakoba kakatuma Benya- buloba bua Kanana, ne patudi
mina, j muanabu ne Jozefe, ne c Gen 42:23 tuakulangana apa muana wa mu-
bana babu bakuabu abu to, bua- kala udi kudi tatu, h kadi mukua-
d Gen 37:1
bu katshienaku to.” i
lu wakamba ne: “Imue misangu Bz 7:11, 12
njiwu ya lufu idi mua kumu- 14 Kadi Jozefe wakabambila
kuata.” k e Gen 37:7-9 ne: “Bidi anu mundi munuambile
5 Nunku bana ba Isalele ba- amu: ‘Nudi batentekedi!’ 15 Ndi
kalua pamue ne bantu bakuabu f 1Ku 2:1, 2 nnuteta ne bualu ebu: Bulelela
ˆ
bavua balua bua kusumba bia- anu bu mudi Palo ne muoyo, ka-
g Eks 1:1-4
nuakumbuka muaba eu padi
kudia, bualu tshiyole tshia nza-
la tshivua tshifike too ne mu muanenu wa mukala kayi mu-
ˆ h Gen 35:18, 19
lue apa to.j 16 Tumayi umue
buloba bua Kanana. l 6 Jozefe Gen 42:38
ke uvua ne bukokeshi ku mutu Gen 43:7 wa kunudi bua alue ne muane-
kua buloba m bua Ejipitu, ne nu au, nuenu nushale basuikibue.
i Gen 37:27, 35 ˆ ˆ
yeye ke uvua upanyisha biaku- Gen 44:20
Dıba adi, netumone bikala meyi
enu malelela. Tshianana, anu
41:54 1 Ku mua.: “mampa.” 42:1 1 Pa- j Gen 42:34
´
muapa ntete ya ble anyi orje. Gen 43:29 42:9 1 Anyi “idi ne butekete.”
109 GENESE 42:17-35
ˆ
bu mudi Palo ne muoyo, nudi ba- NSHAP. 42 mbukabu muaba au. 27 Pavua
tentekedi.” 17 Nanku wakabela a Gen 45:21, 23 umue wa kudibu musulule mufu-
bonso mu buloko matuku asatu. ku wende bua kupesha mpunda
18 Dituku disatu, Jozefe wa- wende biakudia muaba wa tshila-
kabambila ne: “Enzayi nunku la benyi, wakamona makuta ende
bua nushale ne muoyo, bualu b Gen 37:18, 28 lua ku mushiku kua mufuku we-
Gen 50:17
ndi ntshina Nzambi. 19 Binui- Bz 7:9 nde. 28 Ke yeye kuambila bana
kala bantu bena malu malulame, babu ne: “Mbapingaje makuta
muanenu umue ashale musui- anyi, ngowu aa mu mufuku wa-
ka mu nzubu wa buloko mu- nyi!” Nunku mioyo yabu yakapa-
nudi, kadi nuenu bakuabu nudi c Gen 37:21 ndika, bakatangilangana bazaka-
mua kuya, nuangate biakudia la, kuambabu ne: “Ebu bualu
bidi mua kutuyisha tshiyole tshia budi Nzambi mutuenzele budi bi-
nzala tshidi mu nzubu yenu. a shi?”
d Gen 9:5
20 Pashishe ntuadilayi muanenu 29 Pakafikabu kudi tatuabu
ˆ ˆ
wa mukala, bua meyi enu ikale a Yakoba mu buloba bua Kanana,
kueyemena, ne kanuakufua to.” bakamuambila malu onso avua
Bobu kuenza nanku. e Gen 43:30
mabafikile, bamba ne: 30 “Mu-
21 Bakambilangana ne: “Ka- ntu udi ne bukokeshi mu ditunga
ˆ
kuyi mpata, badi batunyoka bua adi kavua muakule netu ne dıyi
bualu bua muanetu, b bualu tuvua dimpe to, a ne uvua muambe mu-
bamone kanyinganyinga kende1 f Gen 42:19 tuvua baye kutentekela ditunga
pavuaye utulomba luse, kadi ka- diabu. 31 Kadi tuvua bamua-
tuvua bamumvuile to. Ke bua- mbile ne: ‘Tudi bantu bena malu
lu kayi dikenga edi nditukuate.” malulame. Katuena batentekedi
22 Ke Lubena kubambilaye ne: g Gen 43:23 to. b 32 Tudi bana 12 ba muntu
 umue, c bana ba tatu umue. Umue
“Tshivuaku munuambile ne: ‘Ka-
Mulongo 2 katshienaku, d ne patudi tuaku-
nuenzedi muana au bibi,’ nue-
nu kubenga bua kunteleja anyi? c a Gen 42:7, 9 langana apa, muana wa mukala
Mpindieu mashi ende ke akadibu udi kudi tatu mu buloba bua Ka-
ˆ
balomba aa.” d 23 Kadi kabavua nana.’ e 33 Kadi muntu udi ne
bamanye ne: Jozefe uvua umvua bukokeshi mu ditunga adi waka-
b Gen 42:11
to, bualu kuvua muntu uvua uku- tuambila ne: ‘Ku bualu ebu ne-
dimuna pankatshi pabu. 24 Na- mmanye ne: nudi bantu badi be-
nku wakumbuka muaba uvuabu, nza malu mimpe: Muanenu umue
kutuadijaye kudila. e Pakapinga- c Gen 42:13
ashale nanyi. f Pashishe nuanga-
naye ne kuakulaye nabu kabi- te bintu bidi mua kutuyisha tshi-
di, wakumbusha Simeona f kudi- yole tshia nzala mu nzubu yenu,
ˆ nuye. g 34 Pashishe nuntuadile
bu, kumusuikaye mu mesu abu. g
25 Pashishe Jozefe wakatuma d Gen 37:28, 35 muanenu wa mukala, bua mma-
ˆ nye ne: kanuena batentekedi to,
dıyi bua buwuje mifuku1 yabu ne
biakudia ne bua bapingaje ma- kadi nudi bantu bena malu ma-
ˆ
kuta a muntu yonso mu mufuku lulame. Dıba adi meme nennu-
wende ne bua babapeshe biaku- e Gen 35:18, 19 pingajile muanenu, ne nudi mua
Gen 42:4
dia bia kudiabu mu njila. Baka- kuenda mushinga mu buloba
benzela nanku. ebu.’”
26 Nunku bakateka biakudia 35 Pavuabu bapatula bintu bi-
biabu pa mpunda yabu, ku- f Gen 42:19 vua mu mifuku yabu, muntu yo-
nso wakasangana dibuki diende
42:21 1 Anyi “kanyinganyinga ka anyima dia makuta mu mufuku wende.
wende.” 42:25 1 Anyi “bintu bia kuele- Pakamonabu bobu ne tatuabu
la bintu.” g Gen 42:2 mabuki abu a makuta, bakumvua
GENESE 42:36–43:15 110
ˆ
buowa. 36 Tatuabu Yakoba wa- NSHAP. 42 mbila malu au. a Mmunyi mutuvua
kabambila ne: “Meme ke unudi a Gen 43:14 mua kumanya ne: uvua mua kua-
bajimijile bana!a Jozefe katshie- mba ne: ‘Luayi ne muanenu’?” b
naku, b ne Simeona katshienaku, c b Gen 37:28, 35 8 Nunku Yuda wakasumisha
mpindieu nudi nukeba kuangata tatuende Isalele, wamba ne:
c Gen 42:24
Benyamina! Malu onso aa mma- “Untume meme ne muana eu, c
nkuate meme!” 37 Kadi Lube- d Gen 37:22
utulekele tuye bua tuikale ne
na wakambila tatuende ne: “Udi Gen 46:9 muoyo ne katufu, d tuetu ne we-
mua kushipa bana banyi ba balu- we ne bana. e 9 Nendieyeke bua
me babidi meme tshiyi mupinga- e Gen 43:8, 9 bualu buende.1f Bualu buobu bu-
Gen 44:32
ne nende kuudi. d Umufile mu mufikile, unkuate meme. Meme
bianza bianyi, ne nemmupingaje f Gen 37:31-34 tshiyi mumupingaje kuudi, mu-
kuudi.”e 38 Kadi wakamba ne: Gen 44:20 kulejaye, nengikale mukuenze-
“Muananyi kakuya nenu to, bua- le bibi bua kashidi. 10 Kadi bu
lu muanabu ukadi mufue, ne yeye g Mis 89:48 ˆ
Mbi 9:10 tuetu katuyi banengakane, dıba
mmushale nkayende. f Njiwu ya Hos 13:14 edi tuvua mua kuikala batue ku-
Bz 2:27
lufu yoyi mimufikile mu luendu ntu aku bapingane misangu ibi-
ˆ Bua 20:13
lunuenza, dıba adi nenupuekeshe di.”
bushuwa nsuki yanyi mitoke mu h Gen 37:34, 35 11 Ke tatuabu Isalele kuba-
Lukita1g ne kanyinganyinga.” h Gen 44:29
mbila ne: “Biobi ne bua kuenze-


43 Tshiyole tshia nzala tshia-


kapita bukole mu buloba.i NSHAP. 43
i Gen 41:30
ka mushindu au, nanku enzayi
nunku: Angatayi bintu bitambe
2 Nunku pakajikijabu kudia bia- Bz 7:11
buimpe bia mu buloba ebu mu
kudia bivuabu bafume nabi mu mifuku1 yenu, nubituadile muntu
Ejipitu, j tatuabu wakabambila ne: j Gen 42:1, 2 au bu dipa:g ndambu wa budi-
“Pinganayi, nutusumbile ndambu mbu bua mutshi wa bome, h nda-
wa biakudia.” 3 Ke Yuda ku- k Gen 42:15 mbu wa buitshi, budimbu bua la-
muambila ne: “Muntu au uvua danume, bizubu bia mutshi bidi
l Gen 42:15
ne budimbu, i tumuma tua pista-
mutuambile patoke ne: ‘Kanue-
na ne bua kumona mpala wa- m Gen 32:28
she, ne bimuma bia amande.
nyi kabidi to, amu nuenu bikale  12 Nuangate makuta mapite a
ne muanenu.’ k 4 Wewe mututu- Mulongo 2
kumpala misangu ibidi; nupinga-
me ne muanetu, netuye ne ne- ne kabidi ne makuta avuabu
a Gen 42:13
tukusumbile biakudia. 5 Kadi bapingaje lua ku mushiku kua
wewe kuyi mumutume, katuaku- b Gen 42:16 mifuku yenu au. j Bavua mua
ya to, bualu muntu au uvua mu- kuikala batupakane. 13 Anga-
tuambile ne: ‘Kanuena ne bua c Gen 37:26 tayi muanenu ne ndayi, pinga-
kumona mpala wanyi kabidi to, Gen 42:38 nayi kudi muntu au. 14 Nza-
amu nuenu bikale ne muanenu.’” l d Gen 42:1, 2
mbi Wa Bukole Buonso asakaku
6 Isalelem wakebeja ne: “Bua muntu au bua kunumvuila luse,
tshinyi nudi bankebele lutatu elu e Bz 7:14 bua anulekeleele muanenu mu-
panuvua bambile muntu au ne: kuabu au ne Benyamina. Kadi
nuvua ne muanenu mukuabu?” f Gen 44:32 buanyi meme, bikalabi bua kuji-
7 Bakandamuna ne: “Muntu au mija bana, nembajimije!”k
uvua mutukonke nkayende malu g Gen 32:20 15 Nunku bakangata dipa
avua atutangila tuetu ne balela adi, kuangatabu kabidi makuta
h Yel 8:22
betu, wamba ne: ‘Tatuenu utshidi Yhz 27:17 mapite a kumpala misangu ibidi,
ne muoyo anyi? Nudi ne muane- ne Benyamina. Pashishe bakaju-
nu mukuabu anyi?’ Tuetu kumua- i Gen 37:25 ka, kuyabu mu Ejipitu, kuimana-
42:38 1 Anyi “Sheole,” mmumue ne: lu- j Gen 42:25, 35 43:9 1 Anyi “nengikale tshieya buende
kita lua bukua bantu buonso. Tang. yeye.” 43:11 1 Anyi “bintu bia kuelela
Diumv. k Gen 42:36 bintu.”
111 GENESE 43:16-34
bu kabidi kumpala kua Jozefe. a NSHAP. 43 fe pavuaye ulua munda munya,
16 Pavua Jozefe mubamone ne a Gen 37:7, 9 bualu bavua bumvue ne: bavua
Benyamina, wakambila diaka- ne bua kudia biakudia muaba
mue muntu uvua ku mutu kua au. a 26 Pakabuela Jozefe mu
nzubu wende ne: “Ndaku ne ba- b Gen 41:39, 40 nzubu, bakamutuadila dipa dia-
ntu aba ku nzubu, ushipe nya- bu mu nzubu amu, kumutuila-
ma ne ulongolole biakudia, bualu bu mpala panshi. b 27 Pashishe
bantu aba nebadie nanyi munda c Gen 42:25, 35 wakabakonka bua kumanya mu-
munya emu.” 17 Diakamue mu- vuabu, kuebejaye ne: “Tatuenu
ntu au wakenza anu muvua Jo- mukulakaje unuvua bambe au
zefe muambe, b kuyaye nabu ku d Gen 42:3 udi munyi? Utshidi ne muoyo
nzubu kua Jozefe. 18 Kadi ba- anyi?” c 28 Kuambabu ne: “Ta-
ˆ tuetu muena mudimu webe udi
ntu abu bakumvua buowa paka-
yabu nabu ku nzubu kua Jozefe, e Gen 42:27
bimpe. Utshidi ne muoyo.” Pa-
kutuadijabu kuamba ne: “Mbalue shishe bakinama, kutuabu mpa-
netu muaba eu bua makuta avua- la yabu panshi. d
ˆ
bu bapingaje mu mifuku yetu f Gen 43:12
29 Pakabandululaye mesu
musangu mushale. Mpindieu ne- ende, wakamona muanabu Be-
batukuate, kutuvuija bapika, ne nyamina, muana wa mamuende, e
nebangate mpunda yetu!” c g Gen 42:23, 24
yeye kuamba ne: “Eu ke muane-
19 Nunku bakaya kudi muntu nu, muana wa mukala unuvua
uvua ku mutu kua nzubu wa Jo- bangambile au anyi?” f Yeye kua-
zefe, kuyukilabu nende ku tshi- h Gen 43:11
mba kabidi ne: “Muananyi, Nza-
bueledi tshia nzubu. 20 Bobu  mbi akukuatshishe.” 30 Pashi-
kuamba ne: “Tufuila koku luse Mulongo 2
she Jozefe wakapatuka lukasa,
mukalenge wanyi! Tuvua balue bualu kavua mua kukolesha
a Gen 43:16
musangu wa kumpala bua kusu- muoyo bua muanabu, ne waka-
mba biakudia. d 21 Kadi patua- keba muaba wa kudidilaye. Ke
kafika muaba wa tshilala be- yeye kuya mu nzubu wa mu-
b Gen 37:7, 9
nyi ne batuadije kusulula mifuku nda, kutuadijaye kudidilamu. g
Gen 42:6 ˆ
31 Pashishe wakuowa mayi ku
yetu, tuakamona makuta a yo- ˆ
mesu, yeye kupatuka, mpindieu
nso wa kutudi lua ku mushiku
c Gen 43:7 ukavua mukoleshe muoyo, yeye
kua mufuku wende, makuta etu
kuamba ne: “Luayi ne biakudia.”
bujitu buawu buonso. e Nunku
32 Bakamupesha biakudia pa
tudi basue kuapingaja tuetu nka-
nkayende, bobu pabu pa nkaya-
yetu. 22 Tudi balue ne makuta d Gen 37:7, 9
bu, ne bena Ejipitu bavua ne-
makuabu bua kusumba biakudia. nde bakadia pa nkayabu, bualu
Katuena bamanye uvua muele bena Ejipitu kabavua mua kudia
makuta etu au mu mifuku yetu e Gen 35:24
ne bena Ebelu to, bualu tshivua
to.” f 23 Ke yeye kuamba ne: bualu bubi kudi bena Ejipitu. h
“Mbimpe. Kanutshinyi to. Nza- 33 Bana babu1 bavua baso-
mbi wenu, Nzambi wa tatu wenu f Gen 42:13
mbe kumpala kuende balonda-
uvua muele makuta mu mifuku ngane, muanabute bilondeshile
yenu. Makuta enu avua manji ku- bukenji buende bua buanabute, i
fika kundi.” Pashishe wakalua ne g Gen 42:23, 24
ne wa mukala bilondeshile bua-
Simeona kudibu. g na buende; bavua anu batangila-
24 Nunku muntu au wakabue- ngana bakema. 34 Uvua anu
la nabu mu nzubu wa Jozefe, ku- h Gen 46:33, 34 ˆ
ˆ Eks 8:26 utuma biakudia bia ku mesa
bapeshaye mayi bua kuowabu ku ende ku abu, kadi wakavudi-
makasa, kufilaye biakudia bua ja tshitupa tshia Benyamina
mpunda yabu. 25 Bobu kulo- i Gen 49:3
ngolola dipa h dia kupesha Joze- Dut 21:17 43:33 1 Ku mua.: “Bobu.”
GENESE 44:1-20 112
misangu itanu kupita bia bakua- NSHAP. 43 nadi nealue mupika wanyi, kadi
bu bonso. a Nunku bakatungunu- a Gen 45:22 nuenu bakuabu kanuakuikala ne
ka ne kudia ne kunua nende too  bualu to.” 11 Nunku yonso wa
ne pakukutabu. NSHAP. 44 kudibu wakatulula mufuku we-

44 Pashishe Jozefe wakatu-


mina muntu uvua ku mutu
ˆ
b Gen 42:25 nde panshi lukasa, kuwusulula-
ye. 12 Wakakeba bimpe bimpe,
kua nzubu wende dıyi ne: “Uwu- kubanga ne mukulumpe, kujiki-
ja mifuku ya bantu aba ne bia- ja ne muana wa mukala. Nde-
kudia bungi buonso budibu mua kelu wa bionso, wakasangana
kuambula, ne uteke makuta a dikopo mu mufuku wa Benya-
yonso wa kudibu lua ku mushi- c Gen 43:12 mina. a
ku kua mufuku wende. b 2 Kadi  13 Nunku bakadipanda bila-
uteke dikopo dianyi, dikopo dia Mulongo 2 mba, yonso wa kudibu wakapi-
arjan adi, lua ku mushiku kua a Gen 44:2 ngaja bujitu buende pa mpunda
mufuku wa muana wa mukala wende, kupinganabu mu tshime-
pamue ne makuta a biakudia bie- nga. 14 Pavua Yuda b ne bana
nde.” Nunku wakenza anu mu- babu babuele mu nzubu mua Jo-
vua Jozefe mumuambile. zefe, yeye utshivuamu; ne baka-
3 Mu dinda pakavua panshi diela panshi kumpala kuende. c
patoke, bakapingaja bantu abu b Gen 43:8 15 Jozefe wakabebeja ne: “Ebu
ne mpunda yabu. 4 Bobu kaba- Gen 44:32 bualu bunudi benze budi bishi?
yi banji kuya kule ne tshi- Kanuvua bamanye ne: muntu bu
menga, Jozefe wakambila muntu meme udi mua kubuka malu anu
uvua ku mutu kua nzubu we- mushindu udiwu anyi?” d 16 Ke
nde ne: “Juka! Londa bantu Yuda kuandamuna ne: “Ntshinyi
abu! Paudi ubapeta, ubambile tshitudi mua kuambila mfumua-
c Gen 37:7, 9
nyi? Netuambe tshinyi? Mmu-
ne: ‘Bua tshinyi nudi bapingaje
bubi ku buimpe? 5 Dikopo edi nyi mutudi mua kuleja mutudi
ki nditu mfumuanyi unuinamu bantu bakane? Nzambi mulelela
ne ubukilamu malu anu mushi- mmutandule tshilema tshia ba-
ndu udiwu anyi? Nudi benze bua- pika bebe. e Tudi mpindieu bapi-
lu bubi be!’” ka ba mfumuanyi, tuetu ne mu-
6 Nunku wakabapeta, kuba- d Gen 44:5 ntu udibu basangane ne dikopo!”
ˆ 17 Kadi wakamba ne: “Tshiena
mbilaye meyi au. 7 Kadi baka-
muambila ne: “Bua tshinyi mu- mua kuenza nanku to! Muntu
kalenge wanyi udi wamba bualu udibu basangane ne dikopo ke
bua mushindu eu? Bena mudimu walua mupika wanyi. f Kadi nue-
bebe kabena mua kuenza bua- nu bakuabu, bandayi kudi tatue-
lu bua nunku nansha! 8 Mona, e Gen 37:18, 28
Gen 42:21, 22
nu mu ditalala.”
makuta atuvua basangane lua ku 18 Yuda wakasemena kudiye,
mishiku kua mifuku yetu tuvua yeye kuamba ne: “Ndi nkusenge-
bapingane nawu kuudi bafume lela mfumuanyi, anyisha koku
ˆ
nawu mu buloba bua Kanana. c bua mupika webe ambe bualu
Kadi mmunyi mutudi mua kui- mu matshi a mfumuanyi, kukua-
ba arjan anyi or mu nzubu mua f tshidi mupika webe tshiji, bualu
Gen 44:9 ˆ
mfumuebe? 9 Bobu badisanga- wewe udi anu bu Palo meneme-
ne kudi umue wa ku bapika ne. g 19 Mfumuanyi uvua mue-
bebe, yeye afue, ne tuetu ba- beje bapika bende ne: ‘Nudiku
kuabu netulue bapika ba mfu- ne tatu peshi muanenu wa balu-
muanyi.” 10 Ke yeye kuamba me mukuabu anyi?’ 20 Ke tue-
ne: “Bienzeke anu munudi ba- g Gen 41:44
tu kuambila mfumuanyi ne: ‘Tudi
mbe amu: muntu wasanganabu Gen 45:8 ne tatu ukadi mukulakaje, ne
113 GENESE 44:21–45:5
muana wa ku bukulakaja bue- NSHAP. 44 kamue padiye umona ne: muana
nde, wa mukala. a Kadi muana- a Gen 42:13 kenaku, neafue, ne bapika bebe
bu ukadi mufue, b nunku yeye ke Gen 43:7 nebapuekeshe nsuki mitoke ya
muana umuepele wa munda mua tatu wetu mupika webe mu Luki-
mamuende udi mushale, c ne ta- b Gen 37:31-34 ta1 ne kanyinganyinga. 32 Mu-
tuende mmumunange.’ 21 Pa- pika webe uvua mujadikile tatua-
shishe wewe kuambila bapi- nyi bua muana eu, wamba ne:
ka bebe ne: ‘Nulue nende kundi c Gen 35:18, 19
‘Meme tshiyi mupingane nende
bua mmumone.’d 22 Kadi tuetu ˆ
kuudi, dıba adi nengikale mue-
kuambila mfumuanyi ne: ‘Muana d Gen 42:15 nzele tatu wanyi bibi bua ka-
kena mua kushiya tatuende to. Gen 43:29 shidi.’ a 33 Nunku mpindieu ndi
Yeye mumushiye, tatuende nea- nkusengelela ne: mupika webe
fue bushuwa.’ e 23 Ke wewe kua- e Gen 42:38 ashale mupika wa mfumuanyi
mbila bapika bebe ne: ‘Nuenu pa muaba wa muana eu, bua
kanuyi balue ne muanenu wa mu- muana apingane ne bana babu.
kala au, kanuakumona mpala wa- f Gen 42:20 34 Mmunyi mundi mua kupinga-
nyi kabidi to.’ f na kudi tatu wanyi tshiyi ne
24 “Nunku tuakabanda kudi g Gen 43:2
muana eu? Tshiakukokesha bua
tatu wetu mupika webe, tuetu kutangila padi dikenga dikole
ˆ
kumuambila meyi a mfumuanyi. edi dikuata tatu wanyi to!”
25 Pakapita matuku, tatu wetu ˆ
45
h Gen 43:5
Pakumvua Jozefe meyi aa,
wakamba ne: ‘Pinganayi, nutu- kavua mua kukolesha ka-
sumbile ndambu wa biakudia.’ g bidi muoyo kumpala kua bena
i Gen 29:18
26 Kadi tuakamba ne: ‘Katuena Gen 30:22-24 mudimu bende bonso to. b Ke
mua kupueka to. Muanetu wa Gen 35:18, 19 ˆ
Gen 46:19 yeye kuela dıyi ne: “Umbusha-
mukala yeye muikale netu, ne- yi bantu bonso muaba undi eu!”
tupueke, bualu katuena mua ku- Muntu nansha umue kakashala
mona mpala wa muntu au katu- j Gen 37:33
ne Jozefe pavuaye udimanyisha
yi ne muanetu wa mukala to.’ h kudi bana babu. c
27 Ke tatu wanyi mupika webe 2 Pashishe wakatuadija kudi-
k Mis 16:10
kutuambila ne: ‘Nudi bamanye ˆ
Mbi 9:10 la ne dıyi dikole menemene,
bimpe ne: mukajanyi uvua mu- Hos 13:14
Bz 2:27 bena Ejipitu bakumvua, ne bena
ndelele anu bana ba balume ba- ˆ
Bua 20:13 mu nzubu mua Palo kumvuabu
bidi. i 28 Kadi umue wa kudi-
pabu. 3 Ndekelu wa bionso, Jo-
bu wakanshiya, meme kuamba
l zefe wakambila bana babu ne:
ne: “Badi mua kuikala bamusu- Gen 37:34, 35
Gen 42:38 “Meme ndi Jozefe. Tatu utshidi
nsulule!” j Tshiena muanji kumu- Mis 88:3
ne muoyo anyi?” Kadi bana babu
mona too ne mpindieu. 29 Nue- 
kabakakokesha bua kumuanda-
nu bumbushe kabidi mukuabu Mulongo 2
ˆ muna to, bualu bavua bakeme bi-
eu ku mesu kuanyi, njiwu ya lu- a Gen 43:9
fu yoyi mimukuate, bushuwa ne- kole bua bualu buende. 4 Nu-

nupuekeshe nsuki yanyi mitoke nku, Jozefe wakambila bana
NSHAP. 45
mu Lukita1k ne kanyinganyinga babu ne: “Semenayi koku ku-
b Gen 43:30
kakole.’ l ndi.” Nunku bobu kusemena ku-
diye.
30 “Mpindieu meme mupinga-
ne kudi tatu wanyi mupika webe c Bz 7:13 Ke yeye kubambila ne: “Meme
muana eu kayi netu, bu mudi ndi muanenu Jozefe unuvua
muoyo1 wende musuikakane ne bapane mu Ejipitu.d 5 Kadi
d Gen 37:28
muoyo1 wa muana eu, 31 dia- Bz 7:9
mpindieu kanumvu bibi ne ka-
nupishanganyi bua munuvua ba-
44:29, 31 1 Anyi “Sheole,” mmumue ne: mpane kuneku to; bualu Nzambi
e Gen 47:23, 25
uvua muntume kumpala kue-
lukita lua bukua bantu buonso. Tang. Gen 50:20
Diumv. 44:30 1 Anyi “anyima.” Mis 105:17 nu bua kulama mioyo ya bantu. e
GENESE 45:6-24 114
6 Etshi ntshidimu tshibidi tshia NSHAP. 45 udila mubupukile, pashishe bana
tshiyole tshia nzala mu bulo- a Gen 41:30 babu bakayukila nende.
ba, a kutshidi kabidi bidimu bita- Gen 47:18
16 Lumu luakafika ku nzubu
ˆ
nu bikala bantu kabayi badima kua Palo ne: “Bana babu ne Jo-
anyi bapuola. 7 Kadi Nzambi zefe mbalue!” Bualu abu buaka-
uvua muntume kumpala kuenu b Gen 46:26 ˆ
sankisha Palo ne bena mudimu
ˆ
bua kunulamina bashadile b benu bende. 17 Nanku Palo waka-
pa buloba,1 ne bua kunulama ne mbila Jozefe ne: “Ambila bana
muoyo ku diambuluisha dia lupa- c Mis 105:21
benu ne: ‘Enzayi nunku: Paya-
Bz 7:9, 10
ndu lunene. 8 Nunku ki nnue- yi nyama yenu idi yambula ma-
ˆ
nu bavua bantume muaba eu to, jitu, nuye mu buloba bua Kana-
kadi Nzambi mulelela ke uvua d Gen 45:26
na, 18 nuangate tatu wenu ne
muntume bua kunteka bu mu- ba mu nzubu yenu, nulue kundi.
ˆ
fidi munene wa mibelu1 wa Palo Nennupeshe bintu bimpe bia mu
ne mukalenge wa nzubu wende buloba bua Ejipitu, ne nenudie1
e Bz 7:14
mujima ne mukokeshi pa buloba bintu bia mu tshitupa tshia bu-
buonso bua Ejipitu.c fuke bua bungi menemene2 tshia
9 “Pinganayi lukasa kudi tatu, mu buloba ebu.’ a 19 Ndi muku-
f Gen 46:33, 34 ˆ
numuambile ne: ‘Muanebe Jozefe Gen 47:1 tumine dıyi bua ubambile b ne:
mmuambe ne: “Nzambi mmunte- Eks 8:22 ‘Enzayi nunku: Angatayi mate-
Eks 9:26
ke mukalenge ku mutu kua Eji- mpu c a mu buloba bua Ejipitu
pitu mujima.d Luaku kundi. Kuji- bua bana benu ne bakaji benu,
ngakanyi to. e 10 Neusombele nuambule tatu wenu mu di-
g Gen 47:12
mu buloba bua Goshene f bua wi- mue dia kudiwu, nulue kune-
kale pabuipi nanyi, wewe, bana ku. d 20 Kanuditatshishi bua bi-
bebe, bikulu bebe, mikoko yebe, ntu bienu, e bualu bintu bitambe
h Gen 42:23
ngombe yebe ne bintu bionso buimpe bionso bia mu buloba
biudi nabi. 11 Nengikale nku- bua Ejipitu mbienu.’ ”
peshilaku biakudia, bualu ku- 21 Nunku bana ba Isalele ba-
tshidi kabidi bidimu bitanu bia i Gen 46:29
kenza nanku, Jozefe wakabape-
 ˆ
tshiyole tshia nzala. g Tshiana- sha matempu bilondeshile meyi
Mulongo 2 ˆ
na, wewe ne ba mu nzubu mue- avua Palo mutume, kubapeshaye
a Gen 47:6
be ne bintu bionso biudi nabi ne- kabidi biakudia bia kudiabu mu
nubuele mu bupele.”’ 12 Nuenu njila. 22 Wakapesha yonso wa
ne muanetu Benyamina nudi mua kudibu bilamba bia kushintulula,
ˆ b Gen 41:39, 40
kudimuenena mpindieu ne mesu kadi wakapesha Benyamina bitu-
enu ne: meme ke udi wakula pa 300 bia arjan ne bilamba bi-
nenu bushuwa.h 13 Nunku nua- tanu bia kushintulula. f 23 Wa-
mbile tatu bua butumbi buonso c Gen 45:27 katumina tatuende bintu ebi:
Gen 46:5
bundi nabu mu Ejipitu ne bua mpunda dikumi miambule bintu
malu onso anudi bamone. Mpi- bimpe bia mu Ejipitu, ne mpu-
ndieu enzayi lukasa, nupueke ne d Gen 47:9
nda mikaji dikumi miambule nte-
tatu kuneku.” te ne biakudia ne bintu bikua-
14 Pashishe wakupukila1 mua- bu bia tatuende kudiambuluisha
nabu Benyamina, kudilaye, ne Be- nabi mu njila. 24 Nunku waka-
e Gen 46:6
nyamina pende wakadila mumue- layangana ne bana babu, kadi
le maboko ku nshingu.i 15 Yeye pavuabu baya, wakabambila ne:
kutua bana babu bonso mishiku, “Kanufiikidianganyi munda mu
f Gen 43:34
njila to.” g
45:7 1 Anyi “mu buloba ebu.” 45:8 1 Ku
mua.: “bu tatu.” 45:14 1 Ku mua.: “wa- 45:18 1 Anyi “nenudiambuluishe ne.”
kadiela ku nshingu kua.” g Gen 42:21, 22 2 Anyi “tshia mafuta.”
115 GENESE 45:25–46:17
25 Nunku bakabanda bumbu- NSHAP. 45 7 Wakaya mu Ejipitu ne bana be-
kila mu Ejipitu, kufikabu mu bu- a Mis 105:21 nde ba balume ne bikulu bende
ˆ
loba bua Kanana kudi tatuabu ba balume, ne bana bende ba ba-
b Gen 42:38
Yakoba. 26 Pashishe bakamua- Gen 44:27, 28 kaji ne bikulu bende ba bakaji,
mbila ne: “Jozefe utshidi ne mmumue ne: ndelanganyi yende
c Gen 46:30
muoyo, ne yeye ke udi ukoke- 
yonso.
ˆ
sha buloba bujima bua Ejipi-
NSHAP. 46
8 Aa mmena a bana ba ba-
tu!” a Kadi muoyo wende wakane- lume ba Isalele bavua balue mu
d Gen 21:31
ma bujitu bualu kavua muitabe Ejipitu, a Yakoba ne bana bende
bivuabu bamba to. b 27 Pakatu- e Gen 31:42 ba balume: muanabute wa Yako-
ˆ Eks 3:6
ngunukabu ne kumuambila meyi ba uvua Lubena. b
onso avua Jozefe mubambile, ne f Gen 28:13 9 Bana ba balume ba Lube-
pakamonaye matempu avua Jo- na bavua: Hanoka, Palu, Hese-
g Gen 12:1, 2 ˆ
zefe mutume bua kumuambula, Eks 1:7 lona, ne Kami. c
lungenyi lua tatuabu Yakoba lua- Dut 26:5
10 Bana ba balume ba Si-
kabanga kupingana. 28 Isalele h Gen 15:16 meona d bavua: Yemuele, Yami-
wakakema wamba ne: “Biaku- Gen 28:15 ˆ
Gen 47:29, 30
na, Ohada, Yakina, Soha, ne
mbanyi! Muananyi Jozefe utshidi Gen 50:13 Shawula e muana wa mukaji
ne muoyo! Ndi ne bua kuya bua ˆ
i Gen 50:1 muena Kanana.
mmumone kumpala kua meme 11 Bana ba balume ba Lewi f

kufua!” c ˆ
bavua: Geshona, Kohata, ne
46
Mulongo 2
Nunku Isalele wakangata Melali. g
a Eks 1:1-4
bionso bivuaye nabi,1 ku- 12 Bana ba balume ba Yuda h
ˆ
yaye. Pakafikaye ku Be-sheba d b Gen 35:23
bavua: Ele, Onana, Shela, i Pe-
1Ku 5:1
wakalambula Nzambi wa tatue- lese, j ne Zela. k Kadi Ele ne Ona-
nde Izaka e milambu. 2 Pashishe c Nom 26:5, 6
na bakafuila mu buloba bua
Nzambi wakakula ne Isalele mu ˆ
d Gen 29:33 Kanana. l
tshikena kumona butuku wamba Bana ba balume ba Pelese
ne: “Yakoba, Yakoba!” Yeye kua- e Nom 26:12, 13
1Ku 4:24 bavua: Heselona ne Hamula. m
mba ne: “Mmeme eu!” 3 Kua-
13 Bana ba balume ba Yisa-
mbaye ne: “Meme ndi Nzambi f Gen 29:34 ˆ
ka bavua: Tola, Puwaha, Yoba,
mulelela, Nzambi wa tatuebe. f g 1Ku 6:16 ne Shimelona. n
Kutshinyi bua kupueka mu Ejipi-
tu to, bualu nenkuvuijamu tshi- h Gen 29:35 14 Bana ba balume ba Zebu-
samba tshinene. g 4 Meme nka-
Bua 5:5 lona o bavua: Selede, Elona, ne
yanyi nempueke nebe mu Ejipitu, i Gen 38:2-5 Yalele. p
ne meme nkayanyi nenkupatu- 15 Aba mbana ba Lea, bavua-
j Luk 3:23, 33
lamu kabidi, h ne Jozefe neateke ye mulelele Yakoba ku Padana-
ˆ k Gen 38:30 alama, kusangisha ne muanende
tshianza tshiende pa mesu ebe.”1i
5 Pashishe Yakoba wakumbu- l Gen 38:7, 9, 10
wa bakaji Dina. q Bana bende ba
ˆ balume ne bana bende ba bakaji
ka ku Be-sheba, ne bana ba Isa- m Nom 26:21
lele bakambula tatuabu Yakoba 1Ku 2:5
bonso1 bavua 33.
ne bana babu ne bakaji babu 16 Bana ba balume ba
ˆ n Nom 26:23, 24
Gada r bavua: Sifiona, Hagi,
mu matempu avua Palo mutume 1Ku 7:1
bua kumuambula. 6 Bakaya ne Shuni, Esebone, Eli, Alodi, ne
o Gen 30:20 Aleli. s
bimuna biabu ne bintu biabu bi- ˆ
vuabu bapete mu buloba bua Ka- p Nom 26:26 17 Bana ba balume ba Ashe t
ˆ bavua Yimenaha, Yishewa, Yi-
nana. Nunku Yakoba ne bana be- q Gen 30:21
nde bonso bakafika mu Ejipitu. shewi, Belia, ne muanabu wa
r Gen 30:11 bakaji Sela.
46:1 1 Anyi “bonso bavua bende.” 46:4
s Nom 26:15-17
1 Mmumue ne: kuabuikila padi Yakoba 46:15 1 Anyi “Anyima yonso ya bana be-
ufua. t Gen 30:13 nde ba balume ne ba bakaji.”
GENESE 46:18–47:4 116
Bana ba balume ba Belia ba- NSHAP. 46 fe wakamba bua bamulongolue-
ˆ
vua Hebe ne Malekiele. a a Nom 26:44, 45 le ditempu diende, yeye kuya bua
18 Aba mbana ba balume ba b Gen 29:24
kusambakena ne tatuende Isale-
Zilepa b uvua Labana mupeshe le ku Goshene. Pakadimanyisha-
muanende Lea. Wakalelela Yako- c Gen 30:24 ye kudiye, wakamupukila1 dia-
ba bana aba: bonso bantu 16.1 d Gen 35:18 kamue, kudilaye mutantshi.2
19 Bana ba balume ba Lakele e Gen 41:51
30 Pashishe Isalele wakambila
mukaji wa Yakoba bavua Jozefe c Jozefe ne: “Mpindieu ndi mua ku-
f Gen 41:52 fua; ndi mumone mpala webe ne
ne Benyamina. d
20 Bakalelela Jozefe Mana- g Gen 41:50 mumanye ne: utshidi ne muoyo.”
she e ne Efelayima f mu buloba h 1Ku 7:6
31 Ke Jozefe kuambila bana
bua Ejipitu kudi Asenata g mua- babu ne ba mu nzubu wa ta-
i 1Ku 8:1, 3 tuende ne: “Lekelayi mbande
na wa Potifela muakuidi wa mu ˆ
Ono.1 j 1Ku 7:12 ne mmanyishe Palo, a mmuambi-
21 Bana ba balume ba Benya- k
le ne: ‘Bana betu ne ba mu nzu-
ˆ Nom 26:38-40
bu wa tatu wanyi bavua mu bu-
mina h bavua: Bela, Beke, Ashe- ˆ
ˆ l Gen 30:6 loba bua Kanana mbalue kuneku
bele, Gela, i Namana, Ehi,
ˆ Losha,
Mupima, Hupima, j ne Ada. k m Nom 26:42 kundi. b 32 Bantu aba mbalami
22 Aba mbana ba balume ba n Gen 30:8
ba mikoko, c batu bamuna bi-
Lakele bavuabu balelele Yakoba: muna, d ne mbalue ne mikoko
o Nom 26:48, 49 ne ngombe yabu ne bionso bidi-
bonso bantu 14.1 ˆ
23 Muana wa balume1 wa p Gen 35:10, 11 bu nabi.’ e 33 Padi Palo unubi-
Dana l uvua Hushima. m kila ne unuebeja ne: ‘Nutu nue-
q Eks 1:5
24 Bana ba balume ba Nafa- Dut 10:22 nza mudimu kayi?’ 34 nuambe
ˆ Bz 7:14 ne: ‘Bena mudimu bebe mbamu-
tale n bavua: Yasele, Guni, Yese,
ne Shilema. o r Gen 43:8 nyi ba bimuna katshia ku buana
25 Aba mbana ba balume
Gen 44:18 buetu too ne mpindieu, f tuetu ne
ba Bileha uvua Labana mupe- s Gen 45:10 bankambua betu kabidi,’ bua nu-
she muanende Lakele. Wakalele-
Gen 47:1 mone mua kusombela mu bulo-
 ba bua Goshene, g bualu mulami
la Yakoba bana aba: bonso bantu Mulongo 2
muanda mutekete.1 yonso wa mikoko mmuntu udi-
a Gen 41:39, 40 bu bapetula kudi bena Eji-
26 Bantu bonso1 bavua bafu-
b Gen 45:19 pitu.” h
mine kudi Yakoba bavua baye
47
Bz 7:13
nende mu Ejipitu bavua 66, pa Nunku Jozefe wakaya kua-
ˆ
kumbusha bakaji ba bana ba Ya- c Gen 31:17, 18 mbila Paloi ne: “Tatuanyi
Gen 47:3
koba. p 27 Bana ba balume ba ne bana betu ne mikoko yabu ne
Jozefe bakamulelelabu mu Ejipi- d Gen 31:38 ngombe yabu ne bintu bionso bi-
tu bavua babidi.1 Bantu2 bonso e dibu nabi mbafumine mu buloba
Gen 46:6 ˆ
ba mu nzubu wa Yakoba bavua bua Kanana, badi mpindieu mu
f
baye mu Ejipitu bavua 70. q
Gen 30:35, 36
buloba bua Goshene.” j 2 Waka-
28 Yakoba wakatuma Yuda r g Gen 45:17, 18 ngata bana babu batanu, kuyaye
Gen 47:27 ˆ
bua adianjile bua kuambila Jo- nabu kudi Palo. k
ˆ
zefe ne: uvua mu njila muta- h Gen 43:32 3 Palo wakebeja bana babu
 ne: “Nutu nuenza mudimu
ngile ku Goshene. Pakafikabu mu ˆ
buloba bua Goshene, s 29 Joze- NSHAP. 47 kayi?” Bobu kuandamuna Palo
i Gen 46:31 ne: “Bena mudimu bebe mbala-
46:18 1 Anyi “anyima 16.” 46:20 j Gen 45:10 mi ba mikoko, tuetu ne banka-
1 Mmumue ne: Heliopolise. 46:22 Eks 8:22 mbua betu.”l 4 Pashishe baka-
ˆ
1 Anyi “anyima 14.” 46:23 1 Ku mua.: k Bz 7:13 mbila Palo ne: “Tudi balue
“Bana ba balume.” 46:25 1 Anyi “anyi-
ma 7.” 46:26 1 Anyi “Anyima yonso.” l Gen 12:16 46:29 1 Ku mua.: “wakadiela ku nshingu
Gen 26:12, 14
46:27 1 Anyi “anyima ibidi.” 2 Anyi Gen 31:17, 18 kuende.” 2 Anyi “wakadidila pa nshi-
“Anyima.” Gen 46:33, 34 ngu pende, udila anu kudila.”
117 GENESE 47:5-19
bua kusomba bu bantu ba ku ba- NSHAP. 47 shile bungi bua bana babu ba-
bende mu buloba ebu a bualu ka- a Gen 15:13 lela.
kuena miaba ya kudishila nyama Dut 26:5
Mis 105:23
13 Kakutshivua biakudia1 mu
ya bena mudimu bebe to, bualu Bz 7:6 buloba buonso to, bualu tshiyo-
tshiyole tshia nzala ntshikole mu le tshia nzala tshivua tshitambe
ˆ
buloba bua Kanana. b Nunku anyi- bukole, ne buloba bua Ejipitu ne
ˆ
sha koku bua bena mudimu bebe buloba bua Kanana biakatshioka
basombele mu buloba bua Go- bikole bua tshiyole tshia nzala
ˆ
shene.” c 5 Ke Palo kuambila Jo- atshi. a 14 Jozefe uvua usangi-
zefe ne: “Tatuebe ne bana benu b Bz 7:11 sha makuta onso avuabu ne bua
mbalue kuneku kuudi. 6 Buloba kupeta mu buloba bua Ejipitu ne
ˆ
bua Ejipitu budi mu bianza biebe. mu buloba bua Kanana a ku bia-
Uteke tatuebe ne bana benu mu kudia bivua bantu basumba, b ne
tshitupa tshitambe buimpe tshia Jozefe uvua ulua ne makuta au
ˆ
buloba.d Basombele mu buloba mu nzubu mua Palo. 15 Paka-
bua Goshene, ne biwikala mu- c Gen 45:10 pita matuku, makuta a mu bulo-
manye bantu balume munkatshi ba bua Ejipitu ne a mu bulo-
ˆ
muabu badi bakumbane, ubateke ba bua Kanana akajika, ne bena
balami ba bimuna bianyi.” Ejipitu bonso bakatuadija ku-
7 Pashishe Jozefe wakalua ne lua kudi Jozefe bamuambila ne:
tatuende Yakoba, yeye kuya ne- “Tupesha biakudia! Bua tshinyi
ˆ d Gen 45:17, 18 tudi tufua wewe mututangile,
nde kudi Palo, ne Yakoba kube-
ˆ ˆ anu bualu makuta etu mmajike?”
neshaye Palo. 8 Palo wakebeja
Yakoba ne: “Udi ne bidimu bungi 16 Ke Jozefe kubambila ne:
munyi?” 9 Yakoba wakandamu- “Makuta enu owu majike, filayi
ˆ bimuna bienu, ne meme nennu-
na Palo ne: “Bidimu bia ditamba-
kana1 dianyi bidi 130. Bidimu bia peshe biakudia ku bimuna bie-
muoyo wanyi mbikese ne mbia e Yob 14:1, 2 nu.” 17 Nunku bakabanga ku-
dikenga, e kabiena nansha bungi tuadila Jozefe bimuna biabu, ne
bumue ne bidimu bia muoyo bia Jozefe uvua utungunuka ne ku-
bankambua banyi mu ditamba- bapesha biakudia ku tubalu tua-
kana2 diabu nansha.” f 10 Pashi- bu, ku mikoko yabu, ku ngombe
ˆ yabu, ne ku mpunda yabu; waka-
she Yakoba wakabenesha Palo,
yeye kumbuka kumpala kuende. f Gen 25:7 tungunuka ne kubapesha biaku-
Gen 35:28
11 Nunku Jozefe wakapesha dia ku bimuna biabu bionso tshi-
tatuende ne bana babu muaba dimu atshi tshijima.
wa kusombela, kubapeshaye 18 Pakajika tshidimu atshi,
wabu muaba mu buloba bua Eji- bakabanga kulua kudiye tshidi-
pitu, mu tshitupa tshitambe bui- mu tshiakalonda bamba ne: “Ka-
mpe tshia mu buloba, mu bulo- g Gen 45:10
tuakusokoka mukalenge wanyi
ba bua Lamesese, g anu muvua Eks 1:8, 11 ne: tukadi bapeshe mukalenge
ˆ ˆ Eks 12:37
wanyi makuta ne bimuna bio-
Palo mumutumine dıyi bua kue- Nom 33:3
nza. 12 Jozefe wakatungunuka  nso. Katuena bashale ne tshintu
ne kupesha tatuende ne bana Mulongo 2 tshia kupesha mukalenge wa-
babu ne ba mu nzubu wa tatue- a Gen 41:30, 31 nyi to, anu mibidi yetu ne ma-
loba etu. 19 Bua tshinyi tudi
nde mujima biakudia1 bilonde-
ne bua kufua, tuetu ne maloba
ˆ etu, wewe mutangile? Tusumba
47:9 1 Anyi “disomba bua tshitupa tshı-
pi; disomba bu muntu wa ku babende.” tuetu ne maloba etu ku biaku-
ˆ
2 Anyi “disomba bua tshitupa tsh ı- dia, ne tuetu ne maloba etu ne-
ˆ
pi; disomba bu bantu ba ku babende.” b Gen 41:56
tulue bapika ba Palo. Utupe-
47:12, 13 1 Ku mua.: “mampa.” Gen 44:25 she mamiinu bua tumone mua
GENESE 47:20–48:7 118
kushala ne muoyo, katufu, ne NSHAP. 47 semena, a nunku wakabikila mua-
maloba etu kaashadi munda mu- a Gen 41:48, 49 nende Jozefe kumuambilaye ne:
tupu.” 20 Nunku Jozefe waka- “Mpindieu, bingikala muanyishi-
ˆ ˆ
sumbila Palo maloba a bena Eji- b Gen 41:45 bue ku mesu kuebe, ndi nkulo-
pitu onso, bualu muena Ejipitu mba bua uteke tshianza tshiebe
yonso uvua mupane budimi bue- c Gen 41:34 muinshi mua tshibelu tshianyi,
nde bua bukole bua tshiyole ne undeje dinanga dia lulamatu
tshia nzala; nanku buloba buaka- d ne lulamatu. Kunjiiki koku mu
ˆ Gen 45:5
lua bua Palo. Bz 7:11 Ejipitu to. b 30 Pangafua,1 udi
21 Pashishe wakamuangesha ne bua kumbuka nanyi mu Ejipi-
bantu kutuadijila ku ditengu di- e Gen 47:19 tu ne kunjiika mu lukita lua ba-
mue dia buloba bua Ejipitu too nkambua banyi.” c Nunku waka-
ne ku dikuabu, kubatekaye mu f Gen 47:22 mba ne: “Nengenze anu muudi
bimenga. a 22 Anu maloba a ba- muambe amu.” 31 Ke kuamba-
kuidi ke avuaye kayi musumbe g Gen 47:4 ye ne: “Ditshipa kundi.” Nunku
to, b bualu biakudia bia bakuidi wakaditshipa kudiye. d Ke Isalele
ˆ
bivua bifuma kudi Palo, ne ba- h Eks 1:7 kuinyika mutu panshi ku mutu
ˆ
vua badia biakudia bivua Palo Dut 10:22 kua bulalu buende. e
Mis 105:24

48
ubapesha. Ke bualu kayi kaba- Bz 7:17 Pakapita malu aa, baka-
vua bapane maloba abu to. mbila Jozefe ne: “Mona,
23 Pashishe, Jozefe wakambi- i Gen 47:9 tatu webe ukadi wenda utshio-
la bantu ne: “Tangilayi, lelu  ka.” Ke Jozefe kuyaye ne bana
ndi munusumbe nuenu ne malo- Mulongo 2 bende babidi, Manashe ne Efe-
ˆ
ba enu bua Palo. Mamiinu ngo- a Gen 49:33 layima.f 2 Pashishe bakambila
wu aa, nudi ne bua kuakuna mu Yakoba ne: “Muanebe Jozefe nye-
madimi. 24 Pakuamawu, nenu- b Gen 46:4 ye eu mulue kukumona.” Nunku
ˆ
file tshia bitanu kudi Palo, c kadi Gen 50:13
Isalele wakadikolesha, kusomba-
Bz 7:15, 16
bitupa binayi nebikale mamii- ye pa bulalu buende. 3 Yakoba
nu bua madimi enu ne biakudia wakambila Jozefe ne:
c Gen 25:9, 10
bia nuenu kudia, nuenu ne ba- Gen 49:29, 30 “Nzambi Wa Bukole Buonso
ntu badi mu nzubu yenu ne bana wakammuenekela ku Luza mu
benu.” 25 Nunku bakamba ne: d Gen 50:5
ˆ
buloba bua Kanana ne wa-
“Wewe udi mulame mioyo yetu. d kambenesha.g 4 Wakangambila
Tukulengelele koku mukalenge e Eb 11:21 ne: ‘Nengenze bua ulele bana, ne-
wanyi, ne netulue bapika ba  nkuvudije, ne nenkuvuije tshisu-
ˆ
Palo.” e 26 Nunku Jozefe wake- NSHAP. 48 mbu tshia bukua bisamba, h ne
la mukenji utshidiku too ne lelu f Gen 41:50 nempeshe bana1 bebe balua pa-
mu buloba buonso bua Ejipitu Yos 14:4
nyima pebe buloba ebu bua bui-
ˆ
ne: tshia bitanu ntshia Palo. Anu kale buabu bua kashidi.’ i 5 Mpi-
maloba a bakuidi ke avua kaayi g Gen 28:13, 19
ndieu bana bebe babidi bavuabu
ˆ Hos 12:4
malue a Palo. f bakulelele mu buloba bua Ejipi-
27 Isalele wakatungunuka ne tu kumpala kua meme kulua kuu-
h Gen 35:10, 11
kusombela mu buloba bua Eji- di mu Ejipitu mbanyi. j Efelayima
pitu, mu buloba bua Goshene; g ne Manashe nebikale banyi anu
i Gen 28:13, 14
bakasombelamu, kulelanganabu, bu mudi Lubena ne Simeona.k
kuvulanganabu bikole meneme- 6 Kadi bana bakulelelabu panyi-
ne. h 28 Yakoba wakalala mu j Yos 14:4
1Ku 5:1 ma pabu nebalue bebe. Nebaba-
buloba bua Ejipitu bidimu 17; nu- ˆ
bikile mu dına dia bana babu
nku matuku a muoyo wa Yakoba k Gen 35:23 mu bumpianyi buabu. l 7 Kadi
akakumbana bidimu 147. i
29 Tshikondo tshia lufu lua l Yos 13:29
47:30 1 Ku mua.: “Pangalala ne batatu
Isalele tshikavua tshienda tshi- Yos 16:5 banyi.” 48:4 1 Ku mua.: “dimiinu.”
119 GENESE 48:8-22
meme, pamvua mfumina ku Pa- NSHAP. 48 Izaka bende kumpala kue-
dana, Lakele wakafuila a ku luse- a Gen 35:19 nde, a
ˆ
ke luanyi mu buloba bua Kanana, Nzambi mulelela udi munda-
paku kutshivua ntanta mule ku- b Mik 5:2 me matuku anyi onso a
mpala kua kufika ku Efelata. b Na- muoyo too ne lelu, b
nku ngakamujiika muaba au mu c 1Sm 17:12 16 Muanjelu udi munsungile ku
njila wa ku Efelata, mbuena kua- Mat 2:6 makenga anyi onso, c bene-
mba ne: Beteleheme.”c sha bana aba. d
8 Pashishe Isalele wakamona d ˆ
Gen 41:50 Babikidibue ku dına dianyi
bana ba Jozefe, kuebejaye ne: ˆ
ne ku dına dia batatu banyi
“Aba mbanganyi?” 9 Nunku Jo- e Eb 11:21 Abalahama ne Izaka,
zefe wakandamuna tatuende ne: Bavulangane balue ba bungi
“Mbana badi Nzambi mumpeshe f Gen 37:34, 35 pa buloba.” e
kuneku.” d Ke yeye kuamba ne: Gen 42:36
17 Pakamona Jozefe ne: ta-
Gen 46:30
“Luaku nabu kundi bua mbabe- tuende uvua anu muteke tshia-
ˆ
neshe koku.” e 10 Mesu a Isalele nza tshiende tshia balume pa
g Gen 41:52
akavua bitayitayi bua bukulaka- mutu pa Efelayima, biakamuto-
ja, katshivua mua kumona kabi- nda, nanku wakakuata tshianza
di bimpe to. Nunku Jozefe wa- h Gen 41:51
tshia tatuende ukeba kutshiu-
kalua nabu pabuipi nende, yeye mbusha pa mutu pa Efelayima
kubatua mishiku, kubupukilaye. i Gen 41:51
Gen 46:20 bua kutshiteka pa mutu pa Ma-
11 Isalele wakambila Jozefe ne: nashe. 18 Jozefe wakambila ta-
“Tshivua ngela meji ne: mvua tuende ne: “Tatu, kuenji nanku
j 1Ku 5:2
mua kumona mpala webe to, f  to, bualu eu ke muanabute.f Teka
kadi mpindieu Nzambi mmuenze tshianza tshiebe tshia balume pa
Mulongo 2
bua mmone too ne bana1 bebe.” mutu pende.” 19 Kadi tatuende
a Gen 17:1
12 Pashishe Jozefe wakabumbu- Gen 24:40 uvua anu ubenga, wamba ne: “Ndi
sha lua ku binu bia Isalele, yeye
mumanye, muananyi, ndi muma-
kuinama kutuaye mpala wende b Gen 28:13 nye. Yeye pende nealue tshisa-
panshi. Mis 23:1
mba, yeye pende nealue mune-
13 Jozefe wakabakuata bonso ne. Nansha nanku, muakunyende
babidi, Efelayima g ku tshianza c Gen 28:15
nealue munene kumupita, g ne
Gen 31:11
tshiende tshia balume bua ikale Mis 34:7 bana1 bende nebalue bungi bu-
ku dia bakaji dia Isalele, ne Mana- kumbanangane ne bua bisamba.” h
she h ku tshianza tshiende tshia d Gen 32:26 20 Nunku wakatungunuka ne ku-
bakaji bua ikale ku dia balume babenesha dituku adi, i wamba ne:
dia Isalele, kubasemejaye pabui- e Eks 1:7 ˆ
pi nende. 14 Kadi Isalele wako- Nom 26:34, 37
“Bena Isalele batele dına die-
lola tshianza tshiende tshia balu- be padibu babeneshanga-
me, kutshitekaye pa mutu pa f Gen 41:51
na, bamba ne:
Efelayima nansha muvuaye mua- ‘Nzambi akuvuije bu Efelayi-
kunyi, kutekaye tshianza tshie- ma ne bu Manashe.’”
g Nom 2:18-21
nde tshia bakaji pa mutu pa Ma- Nunku wakatungunuka ne kute-
nashe. Uvua mumanye tshivuaye h Nom 1:32, 33
ka Efelayima kumpala kua Mana-
mutekele bianza biende mushi- she.
ndu au, bualu Manashe ke uvua 21 Pashishe Isalele wakambi-
i Eb 11:21
muanabute. i 15 Pashishe waka- la Jozefe ne: “Tangila, nka-
benesha Jozefe, kuambaye ne: j di mfua, j kadi Nzambi neatungu-
j Gen 50:24
“Nzambi mulelela uvua ba- nuke bushuwa ne kuikala nenu
tatu banyi Abalahama ne ne neanupingaje mu buloba
k Gen 15:14
Gen 26:3
bua bankambua benu. k 22 Kadi
48:11, 19 1 Ku mua.: “dimiinu.” Dut 31:8 meme, ndi nkupesha tshitupa
GENESE 49:1-19 120
tshikuabu tshia buloba1 kupita NSHAP. 49 Yeye mmualamine ne mmudiolo-
bana benu tshimvua munyenge a Dut 33:6 le bu nyama wa ntambue; anu bu
ku tshianza tshia bena Amole ne nyama wa ntambue, nnganyi udi
muele wanyi wa mvita ne buta b Gen 29:32
Eks 6:14
mua kuteta bua kumubundula?
buanyi bua mikete.” 1Ku 5:1 10 Dikombo dia bukalenge kadia-

49 Pashishe Yakoba wakabi-


kila bana bende, kubambi-
c Gen 35:22
kumbuka kudi Yuda, a nansha di-
kombo dia mukokeshi kadiaku-
laye ne: “Disangishayi pamue d Gen 29:33, 34 mbuka munkatshi mua makasa
bua nnuambile tshianufikila ku Gen 35:23 ende too ne padi Shilo1 ulua, b ne
ndekelu kua matuku. 2 Disa- e Gen 34:25
bukua bisamba nebumutumikile.c
ngishayi nuteleje, nuenu bana ba 11 Pasuikaye mpunda wende ku
Yakoba, eyowa, nuteleje tatuenu f Gen 34:7 muonji wa tumuma tua mvinyo,
Isalele. ne muana wa mpunda wende ku
g
3 “Lubena, a wewe udi muana- Gen 34:25
muonji muimpe wa tumuma tua
nyi muanabute, b udi bukole bua- h Yos 19:1 mvinyo, neasukule bilamba bie-
nyi ne ntuadijilu wa bukole Yos 21:41 nde mu mvinyo, ne tshivualu
buanyi bua kulela, bulengele bua tshiende mu mashi a tumuma tua
ˆ i Gen 29:35 ˆ
buneme ne bulengele bua buko- Dut 33:7 mvinyo. 12 Mesu ende mmaku-
le. 4 Nansha muudi ulubakana ˆ
ˆ nze kunzuu bua mvinyo, ne menu
bu mayi adi ne mavuala mako- j Gen 43:8, 9
ende mmatoke bua mabele.
Gen 46:28
le, kuakupita bana benu to, bua- 1Ku 5:2 13 “Zebulona d neasombe ku
lu uvua mubande pa bulalu bua muelelu kua mbuu, pabuipi ne
tatuebe. c Tshikondo atshi uvua k Bal 1:2
muaba udi mazuwa imanyina; e
munyange bulalu buanyi. Yeye l Nom 10:14 mukalu wende udi kule, newika-
uvua mubandapu bushuwa! 2Sm 5:3 le mutangile ku luseke lua Si-
5 “Simeona ne Lewi mba- dona. f
m Bua 5:5 ˆ
na ba muntu. d Bia mvita bia-  14 “Yisakag mmpunda wa mi-
bu bia kushipangana nabi mbi- fuba mikole udi mulale pankatshi
Mulongo 2
ntu bia tshikisu. e 6 Anyima1 pa bibombi bibidi bia ku tshiseba
a Nom 24:17
wanyi, kudisangishi pamue nabu 2Sm 2:4 tshia panyima pende. 15 Nea-
to. Lumu2 luanyi, kudisangishi 2Sm 7:16, 17
mone ne: muaba wa kuikishila
mu tshisumbu tshiabu, bualu mu mmuimpe, ne buloba mbulenga.
b Yes 9:6
tshiji tshiabu bakashipa bantu, f Yhz 21:27 Neapuekeshe dikaya bua kua-
ne bua disanka diabu bakakosa Luk 1:32
mbula bujitu, ne neitabe bua ba-
Eb 7:14
mijilu ya ku bikono bia ngombe. muenzeje mudimu mukole ku bu-
7 Tshiji tshiabu tshiedibue mu- c Mis 2:8 kole.
lawu bualu tshidi ne tshikisu, ne Yes 11:10
luonji luabu bualu ndukole. g Ndi Mat 2:6 16 “Dana h nealumbuluishe
mbatangalaja mu Yakoba, ne ndi tshisamba tshiende anu bu tshi-
d Dut 33:18, 19
mbamuangalaja mu Isalele. h mue tshia ku bisa bia Isale-
8 “Kadi wewe Yuda,i bana be- e Mat 4:13 le. i 17 Dana ikale bu nyoka ku-
nu nebakutumbishe.j Tshianza mpenga kua njila, bu nyoka
tshiebe netshikale pa nshingu ya
f Yos 19:10 wa nsengu kumpenga kua nji-
bena lukuna bebe.k Bana ba ta- la udi usuma ku bikono bia ka-
g Dut 33:18
tuebe nebiname kumpala kue- 1Ku 7:5 balu bua muntu udi ukendesha
be.l 9 Yuda mmuana wa nta- akuluke tshianyima. j 18 Nengi-
h Dut 33:22 ndile lupandu ludi lufuma kuudi,
mbue.m Muananyi, bushuwa
neujuke ku nyama uudi mukuate. i Bal 13:2, 24
wewe Yehowa.
Bal 15:20 19 “Kadi bua Gada k yeye, tshi-
48:22 1 Anyi “buloba bua pa mpulu- sumbu tshia benzavi netshimu-
muku.” Ku mua.: “dikaya dimue.” 49:6 j Bal 14:19
Bal 15:15
1 Tang. Diumv. 2 Anyi pamuapa: “Lu- 49:10 1 Diumvuija: “Muenatshi; Yeye ke
ngenyi.” k Dut 33:20 muenatshi.”
121 GENESE 49:20–50:5
bunde, kadi yeye neabalondaka- NSHAP. 49 kudibu dibenesha divua dimuku-
je mu nyima. a a Yos 13:8 mbanyine. a
ˆ ˆ
20 “Mampa1 a Ashe b neikale a 29 Pashishe wakabambila me-
bungi,2 neafile biakudia bidi bi- b Dut 33:24 yi aa: “Nkadi nsangishibua ne
kumbanyine mukalenge. c bena mu tshisamba tshietu.1b Nu-
c 1Bk 4:7, 16 njiike ne batatuanyi mu nyo-
21 “Nafatale d udi dishina dia
ngulungu didi ne lubilu. Udi wa- ngolo udi mu budimi bua Efelo-
ˆ
kula meyi malenga. e
d Dut 33:23
na muena Hiti, c 30 nyongolo udi
22 “Jozefe f udi ditamba dia mu budimi bua Makepela budi bu-
e Mat 4:13, 15
tangilangane ne Mamale mu bulo-
mutshi udi ukuama bimuma, mu- ˆ
f
ba bua Kanana, budimi buvua
tshi udi ukuama bimuma pabui- Dut 33:13-17
Abalahama musumbe kudi Efelo-
ˆ
pi ne mpokolo wa mayi, udi ma- na muena Hiti bua buikale mua-
g Gen 37:5, 8
tamba awu asambuka too ne Gen 40:15 ba wende wa kujiikilangana.
pa mutu pa tshimanu. 23 Kadi 31 Muomu amu ke muvuabu ba-
bedi ba mikete bavua anu bamu- h Gen 50:20
jiike Abalahama ne mukajende
tatshisha ne bamuasa mikete, ne Sala.d Muomu amu ke muvuabu
bavua anu bamulamina munda. g i Yos 1:1, 6
Bal 11:32
bajiike Izaka e ne mukajende Le-
24 Kadi buende buta bua mike- beka, ne muomu amu ke mumvua
te buakashala muaba wabu, h ne j Dut 33:13 mujiike kabidi Lea. 32 Budimi
bianza biende biakashala ne bu- abu ne nyongolo udimu bivua bi-
kole ne bivua bipepele. i Bualu k Yos 17:14 sumba ku bianza bia bana ba
ebu buakafumina ku bianza bia Hete.”f
wa bukole wa Yakoba, kudi mula- l Dut 33:16 33 Nunku Yakoba wakajikija
ˆ
mi wa mikoko, dibue dia Isalele. kuambila bana bende meyi aa.
m
25 Yeye1 mmufume kudi Nzambi Dut 33:12
Pashishe wakabandisha makasa
wa tatu webe, yeye neakuambu- ende pa bulalu, kukulaye muoyo,
n Bal 20:15, 16
luishe, ne yeye udi ne Wa Bukole 1Sm 9:16 ne kusangishibuaye ne bena mu
Buonso, ne yeye neakubeneshe tshisamba tshiabu.1g

50
ne mabenesha a muulu mu diu- o Est 2:5 Ke Jozefe kudiela pambi-
Est 8:7
lu, ne mabenesha a muinshi mu  di pa tatuende, h kudidila-
buondoke, j ne mabenesha a ku Mulongo 2
ye pambidi pende, kumutuaye
mabele ne difu. 26 Mabenesha mishiku. 2 Pashishe Jozefe wa-
a Eb 11:21
a tatuebe neikale mapite mabe- katumina bena mudimu bende
ˆ
nesha a mikuna ya tshiendelele, b Gen 35:29
baminganga dıyi bua kumishabu
mapite bintu bimpe bia ku miku- Gen 49:33 tshitalu tshia tatuende ne ma-
na mikese idiku kashidi. k Neatu- nga. i Nunku baminganga baku-
ngunuke ne kuikala pa mutu pa
c Gen 23:17, 18 misha Isalele ne manga, 3 ne
Jozefe, mu lubombo lua uvuabu bakamuenzela nanku matuku 40
d Gen 23:2, 19
majima, bualu, abu ke bungi bua
batapulule ne bana babu. l Gen 25:9, 10
matuku avuabu benza bua kumi-
27 “Benyamina m neikale usu-
e Gen 35:29 sha tshitalu; ne bena Ejipitu ba-
nsulula bintu bu mbua wa ditu. n
katungunuka ne kumudila matu-
Mu dinda neadie bidiye ukuata, ku 70.
f Gen 23:17, 18
ne dilolo neabanye bidiye unye- 4 Pakajika matuku a kumudi-
nga mu mvita.” o g Bz 7:15 la, Jozefe wakambila bena mu
28 Bonso aba mbisa 12 bia  ˆ
lubanza1 lua Palo ne: “Binuika-
ˆ ˆ
Isalele, ne aa mmeyi avua tatua- NSHAP. 50 la nanyi luse, ambilayi Palo ne:
bu mubambile pavuaye ubabe- h Gen 46:4 5 ‘Tatu uvua muntshipishej ne:
nesha. Wakapesha yonso wa
i Gen 50:26 49:29, 33 1 Eu mmushindu wa kuakula
49:20 1 Anyi “biakudia.” 2 Ku mua.: “a bua lufu mu ngakuilu wa kasala. 50:4
mafuta.” 49:25 1 Mmumue ne: Jozefe. j Gen 47:29-31 1 Anyi “ba mu nzubu.”
GENESE 50:6-23 122
“Tangila! nkadi mfua.a Udi ne NSHAP. 50 Efelona muena Hiti bua bui-
bua kunjiika muaba wanyi wa di- a Gen 48:21 kale muaba wa kujiikilangana. a
jiikilangana b umvua mumbule mu 14 Jozefe mumane kujiika ta-
ˆ
buloba bua Kanana.” c Anyisha tuende, wakapingana mu Ejipitu
koku mbande bua kujiika tatu, b Gen 46:4 ne bana babu ne bantu bonso ba-
ˆ
pashishe nempingane.’” 6 Palo Gen 47:29
vua baye nende bua kujiika ta-
wakandamuna ne: “Ndaku ujiike tuende.
tatuebe anu muvuaye mukutshi- c Gen 23:17, 18
15 Pakamona bana babu ne
pishe.” d Gen 49:29, 30 Jozefe ne: tatuabu mmuma-
7 Nunku Jozefe wakabanda ne kufua, bakamba ne: “Joze-
bua kujiika tatuende, ne bena fe udi mua kuikala mutulami-
ˆ
mudimu bonso ba Palo baka- d Gen 47:31 ne munda ne neatupingajile malu
ya nende: bakulue ba mu lu- onso mabi atuvua bamuenze-
banza luende ne bakulu bonso ba le.”b 16 Nunku bakatumina Jo-
ˆ
mu buloba bua Ejipitu, 8 ne ba- e Mis 105:21, 22 zefe mukenji mu meyi aa: “Tatue-
ˆ
ntu bonso ba mu nzubu wa Jo- be uvua mushiye dıyi kumpala
zefe, ne bana babu ne Jozefe, ne kua kufuaye ne: 17 ‘Nenuambi-
f Gen 46:27
le Jozefe ne: “Ndi nkulomba ne:
ba mu nzubu wa tatuende. f Ba-
kashiya anu bana babu batekete ubuikidilaku bana benu tshile-
ne mikoko yabu ne ngombe yabu ma tshiabu ne bubi buvuabu
g
mu buloba bua Goshene. 9 Be-
Gen 41:43
Gen 46:29
bakuenzele pavuabu bakuenze-
ndeshi ba matempu g ne bende- le bibi mushindu eu.”’ Mpindieu
shi ba tubalu bakaya kabidi ne- ubuikidile koku bena mudimu
nde; tshisumbu tshia bantu atshi h Gen 47:29 ba Nzambi wa tatuebe tshile-
tshivua tshinene be! 10 Pakafi-  ma tshiabu.” Jozefe wakadila
kabu muaba wa dishipuila wa Mulongo 2 pakamuambilabu nanku. 18 Pa-
Atada udi mu tshitupa tshia bu- a Gen 23:17, 18 shishe bana babu bakalua kabidi,
loba tshia Yadene, bakadidilapu Gen 25:9, 10 kudielabu kumpala kuende, kua-
Gen 35:27
muadi mukole wa kanyinganyi- Gen 49:29, 30 mbabu ne: “Ntuetu aba, tudi ba-
nga, ne wakatungunuka ne kudi- pika bebe!” c 19 Jozefe wakaba-
la tatuende matuku muanda mu- mbila ne: “Kanutshinyi to. Meme
tekete. 11 Bena mu buloba abu, b Gen 37:18, 28 ndi pa muaba wa Nzambi anyi?
ˆ Gen 42:21
20 Nansha munuvua basue ku-
bena Kanana, bakabamona badi- Mis 105:17
dila muaba wa dishipuila wa Ata- ngenzela bibi, d Nzambi wakenza
da, kukemabu bamba ne: “Aa bua bualu abu bulue bualu bui-
mmadilu manene a bena Ejipitu!” c Gen 37:7, 9 mpe bua kulama bantu ba bu-
Ke bualu kayi bakinyika muaba ngi ne muoyo anu mudiye wenza
au ne: Abele-miselayima1 udi mu lelu eu. e 21 Nunku kanutshinyi
tshitupa tshia buloba tshia Ya- d Gen 37:18 to. Nentungunuke ne kunupesha
dene. nuenu ne bana benu batekete
12 Nunku bana bende ba- biakudia.”f Nunku wakabasamba
ˆ
kamuenzela malu anu muvua- e Gen 45:5 ne kubambilaye meyi a kubakole-
Mis 105:17
ye mubambile bua kuenza. h sha nawu.
13 Bana bende bakaya nende 22 Jozefe wakatungunuka ne
ˆ kusomba mu Ejipitu, yeye ne ba
mu buloba bua Kanana, kumu- f Gen 47:12
jiikabu mu nyongolo udi mu bu- mu nzubu wa tatuende, ne Joze-
dimi bua Makepela, budimi budi fe wakalala bidimu 110. 23 Jo-
butangilangane ne Mamale bu- g 1Ku 7:20
zefe wakamona tshipungu tshi-
vua Abalahama musumbe kudi satu tshia bana ba Efelayima, g
ˆ
wakamona kabidi bana ba Makı, h
50:11 1 Diumvuija: “Madilu a bena Eji- h Yos 17:1 muana wa balume wa Manashe.
pitu.” 1Ku 7:14 Bavua babalelele pa binu bia Jo-
123 GENESE 50:24 – Malu adi mu EKESODE
zefe.1 24 Pakapita matuku, Jo- NSHAP. 50 Abalahama, Izaka, ne Yakoba.” a
zefe wakambila bana babu ne: a Eks 4:31 25 Nunku Jozefe wakatshipisha
“Nkadi mfua, kadi kakuyi mpata,  bana ba Isalele, wamba ne: “Ka-
Nzambi neanuvuluke, a ne nea- Mulongo 2 kuyi mpata, Nzambi neanuvulu-
nupatule bushuwa mu buloba a Gen 12:7 ke. Nunku nudi ne bua kumbu-
ebu bua nuenu kubanda mu bu- Gen 17:8
Gen 26:3
ka ne mifuba yanyi muaba eu.” b
loba buvuaye muditshipile kudi Gen 28:13 26 Nunku Jozefe wakafua ne bi-
b Eks 13:19 dimu 110, ne bakamumisha ne
Yos 24:32
50:23 1 Mmumue ne: babangata bu Eb 11:22 manga, c kumutekabu mu mushe-
bana ne babenzela malu a pa buawu. c Gen 50:2 te mu Ejipitu.

EKESODE
MALU ADI M U M U K AN DA E U

1 Bena Isalele badi bavulangana mu 7 Yehowa udi ukolesha Mose (1-7)


Ejipitu (1-7) Dikombo dia Alona diandamuka nyoka
ˆ munene (8-13)
Palo udi ukengesha bena Isalele (8-14) ˆ
Baleleshi batshinyi ba Nzambi badi Tshipupu tshia 1: mayi makudimuke
bapandisha mioyo (15-22) mashi (14-25)
2 Diledibua dia Mose (1-4) 8 Tshipupu 2: ndimba (1-15)
ˆ Tshipupu 3: tumue (16-19)
Muana wa Palo wangata Mose bu
muanende (5-10) Tshipupu 4: mabubu (20-32)
Mose udi unyemena ku Midiyana ne Goshene kayi mulengibue (22, 23)
usela Sipola (11-22) 9 Tshipupu 5: lufu lua bimuna (1-7)
Nzambi udi umvua mikemu ya bena Tshipupu 6: biuwuja kudi bantu ne
Isalele (23-25) nyama (8-12)
ˆ Tshipupu tshia 7: mvula wa
3 Mose ne kamutshi ka meba kalakuka
kapia (1-12) mabue (13-35)
ˆ ˆ
Yehowa udi umvuija dına Diende (13-15) Palo neamone bukole bua Nzambi (16)
ˆ
Yehowa udi wambila Mose tshia Dına dia Yehowa nedimanyishibue (16)
kuenza (16-22) 10 Tshipupu tshia 8: mpasu (1-20)
4 Bimanyinu bisatu bia Mose kuenza (1-9) Tshipupu tshia 9: mifitu (21-29)
Mose udi udiumvua kayi 11 Badi bamanyisha tshipupu
mukumbane (10-17) tshia 10 (1-10)
Mose udi upingana mu Ejipitu (18-26) Bena Isalele nebalombe bintu (2)
Mose udi upetangana kabidi ne 12 Dijadika Pasaka (1-28)
Alona (27-31)
ˆ Kusompuela mashi ku mabaya a ku
5 Mose ne Alona kumpala kua Palo (1-5) biibi (7)
Dikengeshibua didi dikola (6-18) Tshipupu tshia 10: badi bashipa
Isalele udi wela Mose ne Alona banabute (29-32)
tshilumbu (19-23) Tshimuangi tshidi tshituadija (33-42)
6 Diambulula dilaya dia dipikudibua (1-13) Ndekelu wa bidimu 430 (40, 41)
ˆ Malu a kulonda bua kudia Pasaka (43-51)
Dına dia Yehowa kadiyi dimanyike
bimpe menemene (2, 3) 13 Muana mulume wa kumpala yonso ngua
Bankambua ba Mose ne Alona (14-27) Yehowa (1, 2)
Mose udi ne bua kuya kabidi kumpala Tshibilu tshia Mampa kaayi mela
ˆ
kua Palo (28-30) Luevene (3-10)
Malu adi mu EKESODE 124

Muana mulume wa kumpala yonso ngua Bua difuta bintu ne dikala


kupesha Yehowa (11-16) muenabi (7-15)
Isalele muyishila lua ku Mbuu Bua diambishangana (16, 17)
Mukunze (17-20) Bua ntendelelu ne dienzelangana
Dikunji dia ditutu ne dia kapia (21, 22) bimpe (18-31)
14 Isalele udi ufika ku mbuu (1-4) 23 Mapangadika bua Isalele (1-19)
ˆ
Palo udi ulondakaja Isalele (5-14) Bua bululame ne bikadilu bimpe (1-9)
Isalele usabuka Mbuu Mukunze (15-25) Bua nsabatu ne bibilu (10-19)
Bena Ejipitu badi bafuila mu Muanjelu udi ulombola Isalele (20-26)
mbuu (26-28) Dipeta buloba ne mikalu (27-33)
Isalele udi witabuja Yehowa (29-31) 24 Bantu bitaba bua kutumikila
15 Musambu wa ditshimuna wa Mose ne tshipungidi (1-11)
Isalele (1-19) Mose ku mukuna wa Sinai (12-18)
ˆ
Mıyama udi upunguluja
25 Disangisha bintu bua ntenta wa
musambu (20, 21)
ˆ tshitendelelu (1-9)
Mayi a bululu adi alua mimpe (22-27)
Mushete (10-22)
16 Bantu badi banungana bua ˆ
Mesa (23-30)
biakudia (1-3) Tshitekelu tshia miendu (31-40)
Yehowa udi umvua manunganyi (4-12)
26 Ntenta wa tshitendelelu (1-37)
Badi bafila nyunyi ya tulumbu ne
mana (13-21) Bilamba bia ntenta (1-14)
Kakuena mana dia Nsabatu (22-30) Nyunguluilu ne ntaku mikale ne
masoso (15-30)
Badi balama mana bu
tshivulukilu (31-36) Tshilamba tshia kukosolola natshi ne
ˆ tshia ku tshibuelelu (31-37)
17 Didilakana bua dipangila mayi ku
Holeba (1-4) 27 Tshioshelu tshia mulambu wa
ˆ kuosha (1-8)
Mayi apatuka mu dibue (5-7)
Mvita ne ditshimuna bena Lupangu (9-19)
Amaleka (8-16) Mafuta bua tshitekelu tshia
miendu (20, 21)
18 Yetelo ne Sipola badi bafika (1-12)
Mubelu wa Yetelo bua kuteka 28 Bilamba bia bakuidi (1-5)
balumbuluishi (13-27) Efoda (6-14)
Tshilamba tshia pa tshiadi (15-30)
19 Ku mukuna wa Sinai (1-25) Ulima ne Tumima (30)
Isalele nealue bukalenge bua Muzabi wa kawuyi maboko (31-35)
bakuidi (5, 6) Tshilamba tshia kujingila ku mutu ne
Bantu bajidila bua kutuilangana ne tshitata tshia or (36-39)
Nzambi (14, 15) Bilamba bikuabu bia bakuidi (40-43)
ˆ
20 Meyi Dikumi (1-17) 29 Dijadikibua dia bakuidi (1-37)
Malu a dikema akuatshisha Isalele Mulambu wa ku dituku ku dituku (38-46)
ˆ
buowa (18-21)
Malu a kulonda bua ntendelelu (22-26) 30 Tshioshelu tshia musenga wa
manananshi (1-10)
21 Mapangadika bua Isalele (1-36)
Dibala bantu ne makuta bua kubuikila
Bua bapika bena Ebelu (2-11) mpekatu (11-16)
Padibu benzela muntu malu ne Dilongo dinene dia tshiamu tshia
tshikisu (12-27) ˆ
mitaku bua kuowa mayi (17-21)
Bua nyama (28-36) Disambakaja bintu dia pa buadi bua
22 Mapangadika bua Isalele (1-31) manyi a kuelangana (22-33)
Bua buivi (1-4) Mua kuenza musenga wa manananshi
Bua dinyangakaja bia pa madimi (5, 6) wa tshijila (34-38)
125 Malu adi mu EKESODE–1:11

31 Bena midimu ya bianza buwujibue ne Besalele ne Oholiaba buwuja ne


nyuma wa Nzambi (1-11) nyuma (30-35)
Nsabatu, tshimanyinu pankatshi pa 36 Badi bafila bintu bipite bungi (1-7)
Nzambi ne Isalele (12-17) Dienza ntenta wa tshitendelelu (8-38)
Mabue abidi (18)
37 Dienza Mushete (1-9)
32 Ditendelela kana ka ngombe ˆ
Mesa (10-16)
ka or (1-35) Tshitekelu tshia miendu (17-24)
Mose udi umvua misambu ya Tshioshelu tshia musenga wa
mushindu mukuabu (17, 18) manananshi (25-29)
Mose udi utayisha mabue a
mikenji (19) 38 Tshioshelu tshia mulambu wa
Bena Lewi badi balamata kuosha (1-7)
Yehowa (26-29) Dilongo dinene dia tshiamu tshia
33 Mukenji wa Nzambi wa dipisha (1-6) mitaku (8)
Ntenta wa kusambakena pambelu pa Lupangu (9-20)
tshitudilu (7-11) Dibadika bintu bia mu ntenta wa
Mose ulomba bua kumona butumbi bua tshitendelelu (21-31)
Yehowa (12-23) 39 Dienza bilamba bia bakuidi (1)
34 Dilongolola mabue abidi a Efoda (2-7)
tshianana (1-4) Tshilamba tshia pa tshiadi (8-21)
Mose udi umona butumbi bua Muzabi wa kawuyi maboko (22-26)
Yehowa (5-9) Bilamba bikuabu bia bakuidi (27-29)
Diambulula malu a mu Tshitata tshia or (30, 31)
tshipungidi (10-28) Mose udi ukonkonona ntenta wa
Mpala wa Mose udi utua nsese (29-35) tshitendelelu (32-43)
35 Malu a kulonda bua Nsabatu (1-3) 40 Diasa ntenta wa tshitendelelu (1-33)
Disangisha bintu bua ntenta wa Butumbi bua Yehowa mu ntenta wa
tshitendelelu (4-29) tshitendelelu tente (34-38)

ˆ
1 Isalele
Nunku aa mmena a bana ba
bavua balue mu Ejipi-
NSHAP. 1
a Gen 46:8
na bikole, kuluabu ba bungi, ne
bakatungunuka ne kuvulangana
tu ne Yakoba, muntu yonso uvua ne kulua ne bukole bua bungi mu
mulue ne ba mu nzubu wende:a b 1Ku 2:3, 4
mushindu wa dikema; kuwulabua
2 Lubena, Simeona, Lewi, ne mu buloba tente.
ˆ
Yuda; b 3 Yisaka, Zebulona, ne 8 Pakapita matuku, mukale-
Benyamina; 4 Dana ne Nafata- c Gen 46:17
nge mukuabu uvua kayi muma-
ˆ
le; Gada ne Ashe. c 5 Bantu1 bo- nye Jozefe wakajuka mu Ejipitu.
nso bavuabu balelele Yakoba2 ba- d Gen 46:26 9 Nunku wakambila bantu bende
vua bantu3 70, kadi Jozefe yeye Dut 10:22
ne: “Tangilayi! Bena Isalele mba-
ukavua mu Ejipitu. d 6 Ndekelu Bz 7:14
tupite bungi ne badi ne buko-
wa bionso, Jozefe wakafua, e yeye le kutupita.b 10 Tubadimukila-
ne bana babu bonso ne bantu bo- e Gen 50:26
yi, tshianana nebatungunuke ne
nso ba mu tshipungu atshi kabi- 
kuvulangana, ne mvita yoyi mi-
di. 7 Bena Isalele1 bakalelanga- Mulongo 2
buele, nebadisangishe kudi bena
a Gen 46:3
1:5 1 Anyi “Anyima.” 2 Ku mua.: “bavua Dut 26:5 lukuna betu, nebatuluishe ne pa-
bapatuke mu tshibelu tshia Yakoba.”
Bz 7:17-19 shishe nebumbuke mu ditunga.”
3 Anyi “anyima.” 1:7 1 Ku mua.: “Bana 11 Nunku bakabatekela ba-
ba balume ba Isalele.” b Mis 105:24, 25 mfumu bua kubenzeja midimu
EKESODE 1:12–2:7 126
mikole ku bukole1 ne bua ku- NSHAP. 1 bantu bakatungunuka ne kuvu-
bakengesha ne midimu mikole; a a Gen 15:13 langana ne kulua ne bukole bua
ˆ
bakibakila Palo bimenga bia ku- Eks 3:7
Nom 20:15
bungi. 21 Bu muvua baleleshi
lamina bintu, mmumue ne: Pito- Dut 26:6 abu batshine Nzambi mulelela,
ˆ
ma ne Lamesese. b 12 Kadi pa- yeye wakalua kubapesha meku.
ˆ
vuabu babakengesha bikole ke 22 Ndekelu wa bionso, Palo wa-
pavuabu bavulangana bikole ne katumina bantu bende bonso
b Gen 47:11 ˆ
batangalaka bikole, nunku ba- dıyi ne: “Nudi ne bua kuela mua-
ˆ
kumvua buowa bua bungi bua na wa balume yonso wa bena
bualu bua bena Isalele. c 13 Bua Ebelu udibu balela mu Musulu
bualu abu, bena Ejipitu bakabue- wa Nile, kadi nudi ne bua kula-
c Eks 1:7
ja bena Isalele mu bupika d bubi Mis 105:24, 25
ma muana wa bakaji yonso ne
ku bukole. 14 Bakavuija nso- muoyo.” a

2
mbelu wabu mukole pa kubenze- Mu tshikondo atshi, muntu
ja midimu mikole, benza mudi- mukuabu wa mu nzubu wa
mu ne potopoto ne madioto, ne d Eks 2:23 Lewi wakasela muana wa bakaji
benza midimu ya bupika ya mi- Bz 7:6
wa Lewi. b 2 Mukaji au wakimi-
shindu yonso mu madimi. Eyo- ta difu, kulelaye muana wa ba-
wa, bakabenzeja midimu miko- lume. Pakamonaye ne: muana au
le ya bupika ya mishindu yonsoe uvua muimpe kumona, wakamu-
e Lew 26:13
mu mushindu mubi. sokoka munda mua ngondo isa-
15 Pashishe mukalenge wa tu. c 3 Pakamonaye ne: katshi-
Ejipitu wakakula ne baleleshi vua kabidi ne mushindu wa
ˆ
bena Ebelu; mena abu avua Shi- f Yhz 16:4 kumusokoka, d wakangata tshisa-
fela ne Pua, 16 yeye kubambila ka1 tshiluka ne nyandu,2 kutshi-
ne: “Panudi nuambuluisha baka- labaye kabudimbu ne budimbu,
ji bena Ebelu bua kulela, f panudi yeye kutekamu muana, kutshite-
nubamona pa tshibasa tshia ku- g Gen 9:5, 6 kaye mu malenge avua ku mue-
lelela, nudi ne bua kushipa mua-  lelu kua Musulu wa Nile. 4 Kadi
na bikalaye wa balume; kadi bi- Mulongo 2 muanabu wa bakaji e wakimana
kalaye wa bakaji, udi ne bua a Bz 7:18, 19 pa bule bua kumona tshivua mua
kushala ne muoyo.” 17 Kadi ba-  kumufikila.
leleshi bakatshina Nzambi mule- NSHAP. 2 5 Pavua muana wa bakaji wa
lela, kabakenza tshivua mukale- ˆ ˆ
b Eks 6:20 Palo mupueke bua kuowa mayi
nge wa Ejipitu mubambile bua Nom 26:59
mu musulu wa Nile, bena mudi-
kuenza to. Bavua balama bana mu bende ba bakaji bavua benda
ba balume ne muoyo. g 18 Paka- bendela kumpenga kua musulu
pita matuku, mukalenge wa Eji- c Bz 7:20 wa Nile. Wakamona tshisaka mu
pitu wakabikila baleleshi abu, Eb 11:23 malenge. Yeye kutuma diakamue
kubambilaye ne: “Bua tshinyi mupika wende mukaji bua ku-
nudi bashiye bana ba balume ne tshiambula.f 6 Pavuaye mutshi-
muoyo?” 19 Baleleshi bakambi- kangule, wakamona muana wa
ˆ
la Palo ne: “Bakaji bena Ebelu d Bz 7:18, 19
balume, ne muana au uvua udi-
kabena bu bakaji bena Ejipitu to. la. Wakamumvuila luse, kadi kua-
Badi ne makanda ne badi balela mbaye ne: “Eu ngumue wa ku
kumpala kua muleleshi kufikaye bana ba bena Ebelu.” 7 Ke mua-
kudibu.” e Eks 15:20
1Ku 6:3 nabu wa bakaji kuambila muana
20 Nunku Nzambi wakenzela Mik 6:4
baleleshi abu malu mimpe, ne 2:3 1 Anyi “mushete.” 2 Ku mua.: “papi-
rise.” Tshisonsa tshile tshidi tshitoloka
1:11 1 Anyi “bakabatekela bafidi ba mi- mu tshisense, tshidi ne bituta bidi mua
ˆ
dimu mikole.” f Bz 7:21 kulelema pa mayi.
127 EKESODE 2:8-25
ˆ ˆ
wa bakaji wa Palo ne: “Udi mu- NSHAP. 2 mpenga kua tshina tshia mayi.
sue nye kubikila umue wa ku ba- a Eks 6:20 16 Muakuidi wa mu Midiyana a
mamu bena Ebelu bua alue ku- uvua ne bana ba bakaji mua-
kuamushila muana eu anyi?” nda mutekete, ne bana abu ba-
ˆ b Eb 11:24, 25 ˆ
8 Muana wa bakaji wa Palo wa- kalua bua kusuna mayi, ne kuwu-
ˆ
kamuambila ne: “Ndaku!” Diaka- ja binuinu bia mayi bua kunuisha
mue muana wa bakaji wakaya, c Bz 7:21 mikoko ya tatuabu. 17 Kadi bu
yeye kubikila mamuende wa mua- pa tshibidilu, balami ba miko-
na. a 9 Pashishe muana wa ba- ko bakalua, bakabipata. Ke Mose
ˆ d Eks 1:11
kaji wa Palo wakamuambila ne: Eks 3:7
kujuka, kuambuluisha1 banso-
“Angata muana eu, umungamu- Bz 7:23 ngakaji abu, kunuishaye mikoko
ˆ
shile, nenkufute.” Nunku mamu yabu mayi. 18 Pakafikabu ku-
au wakangata muana, kutuadija- mbelu kua tatuabu Luele,1b waka-
e Bz 7:24
ye kumuamusha. 10 Pakakola kema ne: “Mmunyi munudi bapi-
muana, wakamufila kudi muana ngane lelu ku nzubu pa lukasa?”
ˆ
wa bakaji wa Palo, kuluaye f Bz 7:26 19 Bakandamuna ne: “Muena
muanende. b Wakamuinyika ne: Ejipitu c mukuabu uvua mutusu-
Mose,1 kuambaye ne: “Mbualu ngile kudi balami ba mikoko, ku-
ˆ g Bz 7:27, 28 ˆ
ndi mumupatule mu mayi.” c tusunyinaye too ne mayi ne
11 Mu matuku au, Mose mu- kunuishaye mikoko.” 20 Yeye
mane kulua muntu mukole,1 wa- h Gen 25:1, 2 kuambila bana bende ba baka-
Eks 3:1
kapatuka, kuyaye kudi bana babu Eks 4:19
ji ne: “Kadi muntu au udi penyi?
bua kumona majitu avuabu ba-  Bua tshinyi nudi bamushiye ku-
mbula;d yeye kumona muena Eji- Mulongo 2
ntu aku? Mubikilayi bua tulue ku-
pitu kampanda ukuma muanabu a Eks 18:12
dia nende.” 21 Pashishe Mose
mukuabu muena Ebelu. 12 Nu- wakitaba bua kusomba ne mu-
nku wakatangila eku ne eku, ne ntu au, yeye kuselesha muane-
bu muvuaye kayi mumone mu- b Eks 4:18 nde wa bakaji Sipola d kudi Mose.
ntu, wakashipa muena Ejipitu au, Eks 18:1
Nom 10:29
22 Pakapita matuku Sipola wa-
kumusokokaye mu lusenga. e kalela muana wa balume, Mose
ˆ
13 Kadi dituku diakalonda kumuinyika ne: Geshoma,1e bua-
wakapatuka kabidi, yeye kumo- c Bz 7:22 lu wakamba ne: “Ndi mulue kuso-
na bena Ebelu babidi baluanga- mba buenyi mu buloba f bua be-
na. Ke yeye kuambila uvua mu d Eks 18:2-4 nde.”
tshilema ne: “Udi ukuma mukue- Nom 12:1 23 Pakapita tshikondo tshi-
be f bua tshinyi?” 14 Ke yeye le,1 mukalenge wa Ejipitu waka-
kuamba ne: “Udi mukuteke mu- e 1Ku 23:15
fua, g kadi bena Isalele bakatu-
kokeshi ne mulumbuluishi wetu ngunuka ne kutua mikemu bua
nnganyi? Udi ukeba kunshipa bupika ne badila bua kanyinga-
muuvua mushipe muena Ejipitu g f Bz 7:29 nyinga, ne muadi wabu bua ku-
anyi?” Nunku Mose wakumvua lomba diambuluisha bua bupika
ˆ
buowa, kuambaye ne: “Bushuwa, abu uvua anu ubanda kudi Nza-
g Eks 7:7
bualu bukadi bumanyike!”
ˆ Bz 7:30 mbi mulelela. h 24 Nzambi wa-
15 Pashishe Palo wakumvua kalua kumvua mikemu yabu, i
bualu abu, kukebaye bua kushi- Nzambi kuvulukaye tshipungi-
h Eks 3:7
pa Mose; kadi Mose wakanye- di tshivuaye mudie ne Abalaha-
ˆ 1Bk 8:51
ma Palo, kuyaye bua kusombela ma ne Izaka ne Yakoba. j 25 Nu-
mu buloba bua Midiyana.h Paka- nku Nzambi wakatangila kudi
fikaye kuntu aku, wakasomba ku- i Bz 7:34
2:17 1 Anyi “kuakuila.” 2:18 1 Mmu-
2:10 1 Diumvuija: “Mupatula,” mmumue mue ne: Yetelo. 2:22 1 Diumvuija: “Mu-
ˆ j Gen 15:13, 14
ne: mupandisha mu mayi. 2:11 1 Anyi Eks 6:5 somba buenyi kuntu aku.” 2:23 1 Ku
“pavua Mose wenda ulua ne bukole.” Nom 20:15, 16 mua.: “matuku a bungi.”
EKESODE 3:1-16 128
ˆ
bena Isalele, kumonaye dikenga NSHAP. 3 ba bua bena Kanana, bena Hiti,
diabu. a Eks 2:16 bena Amole, bena Pelizi, bena

3 Hiwi, ne bena Yebuse. a 9 Mpi-


Eks 18:1
Mose wakalua mulami wa mi-
koko ya tatuende muenu Ye- b Eks 24:12, 13 ndieu, tangila! Muadi wa bena
telo, a muakuidi wa mu Midiya- 1Bk 19:8, 9 Isalele mmufike kundi, ne ndi
na. Pavuaye wenda uya ne c Bz 7:30-34
mumone kabidi mushindu mubi
mikoko lua ku ouest kua tshipe- udi bena Ejipitu babakengesha. b
la, wakafika ndekelu wa bionso d Gen 17:1, 7 10 Mpindieu luaku, nenkutume
ˆ
ku mukuna wa Nzambi mulelela, e Gen 26:24
kudi Palo, ne neupatule bantu
ku mukuna wa Holeba. b 2 Nu- banyi bena Isalele mu Ejipitu.” c
nku muanjelu wa Yehowa waka- f Gen 28:13 11 Kadi Mose wakambila Nza-
Gen 32:9
mumuenekela mu ndimi ya kapia mbi mulelela ne: “Meme ndi nga-
ˆ Mat 22:32 ˆ
mu kamutshi ka meba. c Pavua- Bz 7:32 nyi bua kuya kudi Palo ne ku-
ye utangila, wakamona ne: ka- patula bena Isalele mu Ejipitu?”
ˆ g Eks 1:11
mutshi ka meba kavua kalaku- Yes 63:9 12 Ke yeye kumuambila ne: “Ne-
ˆ
ka kapia, kadi kamutshi ka meba Bz 7:34 ngikale nebe, d ne etshi ntshima-
aku kakavua kuoshika to. 3 Ke h Eks 12:51 nyinu kuudi tshia ne: meme ke
Mose kuamba ne: “Ndi nya kuntu uvua mukutume: Wewe muma-
kuaka bua kumona bualu bua di- i Nom 13:26, 27 ne kupatula bantu banyi mu Eji-
Dut 27:3
kema ebu, bua kumona bua tshi-  pitu, nuenu nenutendelele1 Nza-
ˆ
nyi kamutshi ka meba kakena Mulongo 2
mbi mulelela ku mukuna eu.” e
kuoshika.” 4 Pakamona Yeho- a Gen 10:15-17 13 Kadi Mose wakambila Nza-
wa ne: uvua uyaku bua kumona, Eks 33:1, 2 mbi mulelela ne: “Fuanyikija ne:
Nzambi wakamubikila kumbuki- Dut 7:1
ndi nya kudi bena Isalele ne
ˆ Yos 3:10
la mu kamutshi ka meba wamba Neh 9:7, 8 mbambila ne: ‘Nzambi wa banka-
ne: “Mose! Mose!” Yeye kuanda- mbua benu mmuntume kunudi,’
muna ne: “Mmeme eu.” 5 Ke b Eks 1:11 ˆ
bobu bangebeje ne: ‘Dına die-
yeye kuamba ne: “Kusemenyi ka- c Mis 105:26, 38 nde f nnganyi?’ Nembambile tshi-
bidi pabuipi to. Kopola sanda- Bz 7:34 nyi?” 14 Ke Nzambi kuambila
la ku makasa ebe, bualu muaba d Dut 31:23 Mose ne: “Nendue tshindi nsu-
uudi muimane mbuloba bua tshi- Yos 1:5 ngula1 bua kulua.”2g Kuambaye
jila.” Yes 41:10
kabidi ne: “Newambile bena Isale-
Lom 8:31
6 Yeye kuamba kabidi ne: Flp 4:13 le ne: ‘Nendue mmuntume kunu-
“Ndi Nzambi wa tatu webe, Nza-
e Eks 19:2
di.’” h 15 Pashishe Nzambi waka-
mbi wa Abalahama, d Nzambi wa Dut 4:11, 12 mbila kabidi Mose ne:
Izaka, e ne Nzambi wa Yakoba.” f “Newambile bena Isalele ne:
Mose wakasokoka mpala wende f Eks 15:3
Mis 96:8 ‘Yehowa Nzambi wa bankambua
bualu uvua utshina bua kutangi- Mis 135:13 benu, Nzambi wa Abalahama, i
la Nzambi mulelela. 7 Yehowa Hos 12:5
Nzambi wa Izaka, j ne Nzambi wa
Yne 17:26
wakamba kabidi ne: “Bulelela, Lom 10:13 Yakoba k mmuntume kunudi.’ Edi
ndi mumone dikenga dia bantu ˆ
g Yob 23:13
ndına dianyi bua kashidi l ne eu
banyi badi mu Ejipitu, ne ndi Yes 14:27 ke mushindu udibu ne bua ku-
mumvue muadi udibu badila bua Yne 12:28 mvuluka kudi bantu ba bipungu
bantu badi babenzeja mudimu ne bipungu. 16 Mpindieu nda-
h Eks 6:3, 7
ku bukole; ndi mumanye bimpe Lom 9:17 ku, usangishe bakulu ba bena
makenga g adibu nawu. 8 Ne- Isalele ubambile ne: ‘Yehowa Nza-
mpueke bua kubasungila mu i Gen 17:1, 7
mbi wa bankambua benu mmu-
tshianza tshia bena Ejipitu h ne j Gen 26:24 mmuenekele, Nzambi wa Abala-
bua kubapatula mu buloba abu,
kuya nabu mu buloba buimpe ne k Gen 28:13
Mat 22:32
3:12 1 Anyi “nenuenzele mudimu.” 3:14
bualabale, buloba budi ne mabe- 1 Anyi “musue.” 2 Anyi “Nengikale tshi-
le ne buitshi i bia bungi, mu bulo- l Mis 135:13 ngikala.” Tang. Tshis. A4.
129 EKESODE 3:17–4:11
hama, wa Izaka, ne wa Yakoba, NSHAP. 3 mbaye ne: “Kupa dikombo adi pa-
ne mmuambe ne: “Ndi munu- a Gen 50:24 nshi.” Nunku wakadikupa panshi,
monea bushuwa ne ndi mumo- Eks 13:19
kuluadi nyoka; a Mose kumunye-
ne tshidibu banuenzela mu Eji- ma. 4 Yehowa wakambila Mose
pitu. 17 Nunku ndi ngamba ne: b Gen 15:13, 14
Lew 26:13
ne: “Olola tshianza tshiebe, umu-
Nennupatule mu dikenga b dia ku kuate ku mukila.” Nunku wa-
bianza bia bena Ejipitu bua kuya kolola tshianza, yeye kumukuata,
ˆ c Gen 15:16
nenu mu buloba bua bena Kana- ne nyoka wakalua dikombo mu
na, bena Hiti, bena Amole, c bena tshianza tshiende. 5 Ke Nzambi
d Eks 23:23
Pelizi, bena Hiwi, ne bena Yebu- kuamba ne: “Mbua bitabe ne:
se, d mu buloba budi ne mabele ne Yehowa Nzambi wa bankambua
e Nom 13:27
buitshie bia bungi.”’ babu, Nzambi wa Abalahama,
ˆ Dut 8:7-9
18 “Bushuwa nebateleje dıyi Nzambi wa Izaka, ne Nzambi wa
diebe; f ne wewe ne bakulu ba f Eks 4:31 Yakoba b mmukumuenekele.” c
bena Isalele nenuye kudi muka- 6 Yehowa wakamuambila ka-
lenge wa Ejipitu, ne nuenu ne- g Gen 14:13 bidi ne: “Bueja koku tshianza mu
numuambile ne: ‘Yehowa Nza- mubunyi wa ku mutu kua tshila-
mbi wa bena Ebelu g mmuyukile h Eks 5:3 mba tshiebe.” Nunku wakabueja
netu. Nunku tulekela koku tue- Eks 10:25, 26 tshianza mu mubunyi wa tshila-
nze luendu lua matuku asatu mba tshiende. Pakatshipatulaye,
mu tshipela bua tuetu kulambula i Eks 5:2 monayi, tshianza tshiende tshi-
Yehowa Nzambi wetu milambu.’ h Eks 14:8
Lom 9:17
vua tshipie nsudi anu bu neje! d
19 Kadi meme ndi mumanye bi- 7 Ke yeye kuamba ne: “Pinga-
mpe ne: mukalenge wa Ejipitu j Eks 7:3 ja tshianza tshiebe mu mubunyi
kakunuanyishila bua nuenu kuya Eks 12:33 wa ku mutu kua tshilamba tshie-
yeye i kayi muenzeja kudi tshia- Dut 6:22
be.” Nunku wakapingaja tshia-
nza tshia bukole to. 20 Nunku nza mu tshilamba tshiende. Pa-
nengolole tshianza tshianyi, ne- k Eks 11:2
Eks 12:35, 36
katshipatulaye mu tshilamba,
nkengeshe Ejipitu ne bienzedi tshivua tshipingane anu muvua
bia kukema bingenzamu; pashi-
l Gen 15:13, 14 mubidi wende mujima! 8 Waka-
she neanulekele. j 21 Nengenze Eks 12:36 mba ne: “Bobu kabayi bakuita-
bua tshisamba etshi tshilengele-  be anyi bitabe tshimanyinu
le bena Ejipitu, ne panuaya, ka- NSHAP. 4 tshia kumpala, nunku nebitabe
nuakuya bianza bitupu nansha m Eks 2:13, 14 bushuwa tshimanyinu e tshialo-
kakese. k 22 Muntu mukaji yo-  nda. 9 Kadi nansha bobu kaba-
nso udi ne bua kulomba muena Mulongo 2 yi bitabe bimanyinu bibidi ebi,
mutumba nende ne muntu mu- ˆ
a Eks 7:9 ne babenge kuteleja dıyi diebe,
kaji udi musombele mu nzubu ˆ
newangate ndambu wa mayi a
muende bintu bia arjan ne bia b Luk 20:37 mu Musulu wa Nile, neuapongo-
or, ne bilamba kabidi, ne nenubi- ˆ
lole pa buloba bume, ne mayi
vuadike bana benu ba balume ne c Eks 3:16 awangata mu musulu wa Nile
bana benu ba bakaji; nenupawu- Eks 4:31
nealue mashi pa buloba bume.” f
le bena Ejipitu.” l 10 Ke Mose kuambila Yehowa
4 Kadi Mose wakandamuna ne: d Nom 12:10
ne: “Mfuila koku luse, Yehowa,
“Mpindieu fuanyikija ne: ka- bualu tshitu ngakula bimpe to, ni
bena bangitaba ne kabena batele- e Bz 7:36
nkonso eku, ni nkatshia wabanga
ˆ
ja dıyi dianyi, m bualu nebambe kuakula ne muena mudimu webe,
ne: ‘Yehowa kavua mukumuene- f Eks 4:30 bualu muakulu wanyi mmune-
kele to.’” 2 Ke Yehowa kumue- me1 ne ludimi luanyi nduneme.”g
beja ne: “Tshidi mu tshianza g Eks 6:12 11 Yehowa wakamuambila ne:
Nom 12:3
tshiebe ntshinyi?” Yeye kua- Yel 1:6
ndamuna ne: “Dikombo.” 3 Kua- Bz 7:22 4:10 1 Ku mua.: “mukana muneme.”
EKESODE 4:12-31 130
“Nnganyi udi muenze mukana NSHAP. 4 na mu buloba bua Ejipitu. Mose
mua muntu, peshi nnganyi udi a Yes 50:4 wakangata kabidi dikombo dia
ˆ
uvuija muntu kamama, mpudi Mak 13:11 Nzambi mulelela mu tshianza
matshi, umona bimpe anyi mpo- tshiende. 21 Yehowa wakambi-
b Nom 26:59
fu? Ki mmeme Yehowa anyi? la Mose ne: “Pawapingana mu
12 Mpindieu ndaku, nengika- c Eks 4:27 Ejipitu, enza bua wenze kumpa-
ˆ
le nebe paudi wakula,1 ne nenku- la kua Palo bishima bionso bindi
longeshe tshia wewe kuamba.”a d Eks 4:28 mukupeshe bukokeshi bua kue-
13 Kadi wakamba ne: “Mfuila nza. a Kadi nendekele bua apa-
koku luse, Yehowa, tuma koku e Yel 1:9 pishe muoyo wende; b kakule-
muntu yonso uudi musue ku- kela bantu banyi bua baye to. c
f Eks 7:1, 2 ˆ
tuma.” 14 Nunku Yehowa waka- 22 Ambila Palo ne: ‘Yehowa udi
kuatshila Mose tshiji tshikole, g Eks 8:5 wamba ne: “Isalele mmuana-
kuambaye ne: “Kadi newambe bi- Eks 17:5, 6 nyi, muanabute wanyi. d 23 Ndi
Nom 20:11
shi bua muanenu Alona b muena nkuambila ne: Lekela muana-
Lewi? Ndi mumanye ne: yeye udi h Eks 2:18, 21
nyi bua angenzele mudimu. Kadi
wakula bimpe menemene. Udi Eks 18:1 wewe mubenge bua kumuleke-
mpindieu mu njila bua kusamba- Nom 10:29 la, nenshipe muanebe, muanabu-
kena nebe. Pakumonaye, muo- te webe.”’” e
i Eks 2:15
yo wende neusanke. c 15 Nunku  24 Pavuabu mu njila, Yeho-
ˆ
akula nende ne ela meyi aa mu- Mulongo 2
wa f wakasambakena nende mua-
kana muende, d ne nengikale ba wa tshilala benyi ne wakake-
a Eks 7:9
nenu, wewe ne yeye, paudi waku- ba kumushipa. g 25 Ndekelu wa
la;e nennulongeshe tshia nuenu b Eks 7:3 bionso, Sipola h wakangata dibue
kuenza. 16 Neakule ne bantu Eks 8:15 ditue,1 yeye kutengula muane-
Eks 9:12
pa muaba webe; neikale muleji Eks 11:10
nde wa balume, kuenzaye bua
mpala webe ne wewe newikale Lom 9:17, 18 dikoba diende dilenge ku ma-
kudiye bu Nzambi.1f 17 Newa- kasa ende, kuambaye ne: “Bua-
ngate dikombo edi mu tshianza c Eks 7:22 lu udi mulume wa mashi kundi.”
tshiebe, newenze nadi bimanyi- 26 Nunku Yeye wakamulekela
d Dut 7:6 ˆ
nu.” g Dut 14:2 bua aye. Dıba adi wakamba ne:
18 Nunku Mose wakapinga- Hos 11:1 “Mulume wa mashi,” bua bualu
Lom 9:4
na kudi tatuende muenu Yetelo h, bua ditengudibua.
kumuambilaye ne: “Ndi musue e Eks 12:29 27 Pashishe Yehowa wakambi-
kupingana, kuya koku kudi bana la Alona ne: “Ndaku mu tshipela
betu badi mu Ejipitu bua kumo- f Nom 22:22 bua kusambakena ne Mose.”i Ke
na ni batshidi ne muoyo.” Ye- 1Ku 21:16 yeye kuya, kusambakenaye ne-
telo wakambila Mose ne: “Ndaku g Gen 17:14
nde ku mukuna wa Nzambi mu-
mu ditalala.” 19 Pashishe Yeho- lelela j, kumuelaye muoyo umutua
wa wakambila Mose mu Midiya- h Eks 2:16, 21 mishiku. 28 Nunku Mose waka-
ˆ
na ne: “Ndaku, pingana mu Ejipi- mbila Alona meyi onso a Yeho-
tu, bualu bantu bonso bavua i Eks 4:14 wa uvua mumutume k ne bimanyi-
bakeba kukushipa1 bakadi ba- nu bionso bivuaye mumutumine
ˆ
fue.” i j Eks 3:1
Eks 20:18
dıyi bua kuenza. l 29 Pashishe
20 Nunku Mose wakangata Eks 24:16 Mose ne Alona bakaya, kusa-
mukajende ne bana bende ba ngishabu bakulu bonso ba bena
balume, yeye kubabandisha pa k Eks 4:15 Isalele.m 30 Alona wakabambila
ˆ
mpunda, kutuadijaye kupinga- meyi onso avua Yehowa muambi-
l Eks 4:8
le Mose, ne yeye wakenza bi-
ˆ
4:12 1 Ku mua.: “ne mukana muebe.” m Eks 3:16
manyinu n abi mu mesu a ba-
4:16 1 Anyi “newikale muleji mpala wa Eks 24:1 ntu. 31 Bua bualu ebu, bantu
Nzambi kudiye.” 4:19 1 Anyi “bavua
bakeba anyima webe.” n Eks 4:3, 6, 9 4:25 1 Anyi “kele ka dibue.”
131 EKESODE 5:1-17
bakitaba. a Pakumvuabu ne: Yeho- NSHAP. 4 mbi wetu milambu!’ 9 Benzeja-
wa uvua muvuluke bena Isalele b a Eks 3:18 yi mudimu mukole kupita ku-
ne uvua mumone dikenga diabu, c mpala, ne ikalayi nubenzeja mu-
bakinama, kutuabu mpala yabu dimu wa bungi bua kabateleji
panshi. mashimi to.”

5 Pashishe Mose ne Alona ba-


ˆ
kabuela kudi Palo, kumua- b Gen 50:25
10 Nunku bafidi ba midimu
mikole a ne batangidi babu ba mi-
mbilabu ne: “Yehowa Nzambi wa dimu bakapatuka, bobu kuambi-
ˆ
bena Isalele udi wamba ne: ‘Le- la bantu ne: “Palo mmuambe ne:
kela bantu banyi baye bua ku- ‘Tshiakunupesha kabidi bisunsu-
ngenzela tshibilu mu tshipela.’” kile bia tukolakola to. 11 Nda-
ˆ c Eks 1:14
2 Kadi Palo wakamba ne: “Ye- Eks 3:7 yi nudianguile bisunsukile bia
howa nnganyi d pende bua meme Dut 26:6 tukolakola muaba wonso unudi
ˆ  mua kubipeta, kadi kabakunu-
kutumikila dıyi diende ne kule-
kela bena Isalele? e Tshiena mu- NSHAP. 5 kepeshila mudimu wenu na-
manye Yehowa nansha, ne kabi- d Eks 7:5 nsha kakese.’” 12 Nunku ba-
Eks 9:15, 16
di tshiakulekela bena Isalele to.” f ntu bakatangalaka mu buloba
3 Kadi bakamba ne: “Nzambi bujima bua Ejipitu bua kuangu-
wa bena Ebelu mmuyukile netu. la tukolakola bua kutusunsulula.
Tudi basue kuenza koku lue- 13 Bafidi ba midimu mikole ba-
ndu lua matuku asatu mu tshi- e 2Bk 18:28, 35 katungunuka ne kubambila ne:
pela bua kulambula Yehowa Nza- “Muntu ne muntu udi ne bua ku-
mbi wetu milambu; g tshianana jikija mudimu wende dituku dio-
neatutue masama anyi neatushi- nso, anu bu muvuabi pavuabu
pe ne muele wa mvita.” 4 Mu- banupesha bisunsukile bia tuko-
kalenge wa Ejipitu wakabanda- f Eks 3:19 lakola.” 14 Pashishe bafidi ba
ˆ
muna ne: “Mose ne Alona, bua midimu mikole ba Palo bakaku-
tshinyi nudi numbusha bantu ma b batangidi ba midimu ba
ku midimu yabu? Pinganayi ku bena Isalele bavua bobu aba ba-
ˆ
midimu yenu mikole!”1h 5 Palo teke ku mutu kuabu. Bakabebeja
wakamba kabidi ne: “Monayi bu- g Eks 3:18 ne: “Bua tshinyi kanuena baku-
ngi bua bantu badi mu buloba mbaje bungi bua madioto bunu-
ebu, ne nuenu nudi basue kuba- vua nuenza konso eku? Bivua
lekesha midimu yabu mikole.” bienzeke nanku malaba ne lelu
ˆ
6 Anu diodi dituku adi, Palo h Eks 1:11
kabidi.”
wakatumina bafidi ba midi- 15 Nunku batangidi ba midi-
mu mikole ne batangidi babu mu ba bena Isalele bakaya
ˆ ˆ
ba midimu dıyi ne: 7 “Kanupe- kudi Palo, badilakana bamba ne:
shi kabidi bantu aba bisunsuki- “Bua tshinyi udi wenzela bena
le bia tukolakola bua kututa i Eks 1:14 mudimu bebe malu mushindu
madioto to. i Balekelayi baye ku-  eu? 16 Ki mbapeshe bena mu-
dianguila bisunsukile bia tuko- Mulongo 2 dimu bebe bisunsukile bia tu-
lakola. 8 Kadi nudi ne bua ku- a Eks 1:11 kolakola to, kadi badi batua-
tungunuka ne kubakosela bungi mbila ne: ‘Tutayi madioto!’ Badi
bumue bua madioto anu mu- bakuma bena mudimu bebe,
vuabu benza kumpala. Kanu- pabi bantu bebe ke badi mu
bapuekeshidibu to, bualu baka- tshilema.” 17 Kadi wakamba ne:
di ne kalengu.1 Ke bualu kayi b Eks 2:11 “Nukadi ne kalengu,1 nukadi
badi badilakana ne: ‘Tudi basue ne kalengu!2c Ke bualu kayi nudi
kuya, tudi basue kulambula Nza- nuamba ne: ‘Tudi basue kuya,

5:4 1 Anyi “majitu.” 5:8 1 Anyi “bakadi 5:17 1 Anyi “Nukadi ne bufuba.” 2 Anyi
ne bufuba.” c Eks 5:7, 8 “nukadi ne bufuba.”
EKESODE 5:18–6:14 132
tudi basue kulambula Yehowa mi- NSHAP. 5 ngidi tshianyi nabu bua ˆ kuba-
lambu.’a 18 Mpindieu ndayi, a Eks 5:3 pesha buloba bua Kanana, bulo-
pinganayi ku mudimu! Kabaku- ba buvuabu basombele bu bantu
nupesha bisunsukile bia tukola- b Eks 6:9 ba ku babende. a 5 Mpindieu
kola to, kadi nudi anu ne bua ku- meme nkayanyi ndi mudiumvui-
c Eks 5:1 le mikemu ya bena Isalele badi
tuta madioto bungi buvuabu
banukosele.” d Eks 5:6, 9
bena Ejipitu bavuije bapika, ne
19 Nunku batangidi ba midi- ndi muvuluke tshipungidi tshia-
mu ba bena Isalele bakamona ne: e Eks 3:8 nyi. b
bavua mu lutatu lukole bualu ba-  6 “Nunku ambila bena Isale-
ˆ le ne: ‘Meme ndi Yehowa, ne ne-
vua babatumine dıyi ne: “Kanue- NSHAP. 6
na ne bua kukepesha bungi bua f Eks 14:13 nnumbushe muinshi mua majitu
madioto buvuabu banukosele ku a bena Ejipitu, nennupatule mu
dituku nansha kakese.” 20 Pa- g Eks 9:3 bupika buabu c ne nennusungi-
shishe bakasambakena ne Mose Eks 11:1 le ne diboko diolola1 ne manyo-
Eks 12:29, 31
ne Alona bavua bimane muaba ka makole. d 7 Nennuangate bu
au bua kumonangana nabu pa- h Gen 17:1 bantu banyi, nengikale Nzambi
ˆ Gen 35:10, 11 wenu; e nenumanye bulelela ne:
vuabu bapatuka kua Palo.
21 Bakabambila diakamue ne: meme ndi Yehowa Nzambi wenu
i Gen 12:8 udi unumbusha muinshi mua
“Yehowa anutangile ne anulu- Gen 28:16
mbuluishe, bualu nudi benze Yel 32:20 majitu a bena Ejipitu. 8 Nennu-
ˆ bueje mu buloba bumvua mudi-
bua Palo ne bena mudimu be-
nde batupetule,1 ne nudi bate-
j Mis 83:18 tshipe1 bua kupesha Abalahama,
Luk 11:2
ke muele wa mvita mu tshianza Yne 12:28 Izaka, ne Yakoba; nennupesha-
tshiabu bua kutushipa.” b 22 Ke Bz 15:14 bu bua buikale buenu. f Meme ndi
Bua 15:3
Mose kukudimuka kudi Yehowa, Yehowa.’” g

kuambaye ne: “Yehowa, udi mu- 9 Pashishe Mose wakambila
Mulongo 2
kengeshe bantu aba bua tshi- bena Isalele bualu ebu, kadi ka-
a Gen 15:18 bakateleja Mose to, bualu bavua
nyi? Bua tshinyi udi muntume? Gen 28:4
ˆ batekete mu mikolo ne bikale
23 Kubangila anu dıba dimvua
ˆ b Gen 17:1, 7 mu bupika bukole. h
mubuele kudi Palo bua kuakula
ˆ
mu dına diebe, c yeye mmuenzele
Eks 2:24 10 Ke Yehowa kuambila Mose
ˆ
bantu aba malu mabi matambe, d ne: 11 “Ndaku wambile Palo
c Dut 4:20
ne wewe kuena musungile bantu mukalenge wa Ejipitu ne: udi
bebe nansha kakese.” e d Dut 26:8 ne bua kulekela bena Isale-
le bumbuke mu buloba buende.”
6
1Ku 17:21
Nunku Yehowa wakambila Bz 13:17 12 Kadi Mose wakandamuna Ye-
Mose ne: “Mpindieu neumo- howa ne: “Tangila! Bena Isalele
ˆ
ne tshingenzela Palo. f Tshianza e Eks 29:45
ki mbanteleje to; i mmunyi mui-
Dut 7:6 ˆ
tshia bukole netshimuenzeje bua 2Sm 7:24 kala Palo mua kunteleja, panyi
kubalekela, ne tshianza tshia bu- Mis 33:12
ngakula ne lutatu?”1j 13 Kadi
kole netshimuenzeje bua kubipa- Yehowa wakambila kabidi Mose
ta mu buloba buende.” g f Gen 15:18 ˆ
Gen 26:3 ne Alona meyi ˆ a kuambila bena
2 Pashishe Nzambi wakambi- Gen 35:12 Isalele ne Palo mukalenge wa Eji-
Eks 32:13
la Mose ne: “Meme ndi Yeho- pitu bua kupatula bena Isalele
wa. 3 Mvua mmuenekela Aba- g Eks 20:2 mu buloba bua Ejipitu.
lahama, Izaka, ne Yakoba bu Yes 42:8 14 Aba mbantu bavua ku
Nzambi Wa Bukole Buonso, h kadi mutu kua nzubu ya batatuabu:
tshivua mudimanyishe kudibu i h Eks 5:21
Bana ba Lubena, muanabute wa
ˆ
bua dına dianyi dia Yehowa j to.
4 Mvua kabidi mujadike tshipu- i Eks 5:21
Eks 6:9
6:6 1 Anyi “dia bukole.” 6:8 1 Ku mua.:
“muele tshianza tshianyi muulu.” 6:12
5:21 1 Anyi “nudi benze bua tununkile j Eks 4:10 1 Ku mua.: “tshiena mutengudibue mi-
ˆ
Palo ne bena mudimu bende bibi.” Bz 7:22 shiku.”
133 EKESODE 6:15–7:7
Isalele, a bavua: Hanoka, Palu, He- NSHAP. 6 26 Alona ne Mose aba ke ba-
ˆ ˆ
selona, ne Kami. b Aa mmeku a a Gen 49:3 vua Yehowa muambile ne: “Patu-
Lubena. b Gen 46:9 layi bena Isalele mu buloba bua
15 Bana ba balume ba Simeo- c 1Ku 4:24 Ejipitu, balongolola mu bisumbu
na bavua: Yemuele, Yamina, Oha- mu bisumbu.”1a 27 Bobu ke ba-
ˆ d Gen 29:34 ˆ
da, Yakina, Soha, ne Shawula vua bakule ne Palo mukalenge
ˆ e Gen 46:11
wa Ejipitu bua kupatula bena
muana wa mukaji muena Kana- Nom 26:57
ˆ Isalele mu Ejipitu. Ke Mose ne
na. c Aa mmeku a Simeona. f Nom 3:18
ˆ Alona b abu.
16 Aa mmena a bana ba ba- g Nom 3:19
lume ba Lewi, d bilondeshile dilo- 28 Dituku divua Yehowa mua-
ˆ ˆ h Nom 3:20
ndangana dia meku abu: Gesho- kule ne Mose mu buloba bua
na, Kohata, ne Melali. e Matuku a
i Eks 2:1
Nom 26:59
Ejipitu, 29 Yehowa wakambila
muoyo wa Lewi avua bidimu 137. Mose ne: “Meme ndi Yehowa.
ˆ j 1Ku 23:13 ˆ
17 Bana ba balume ba Ge- Ambila Palo mukalenge wa Eji-
k Nom 16:1, 32
shona bavua: Libini ne Shimei, Nom 26:10 pitu malu onso andi nkuambila.”
bilondeshile meku abu. f
ˆ l Lew 10:4
30 Ke Mose kuamba kumpala
kua Yehowa ne: “Tangila! Ndi
18 Bana ba balume ba Ko- Nom 3:30
ˆ m Lut 4:19-21 ngakula ne lutatu,1 nunku mmu-
hata bavua Amalama, Yiseha, ˆ
Mat 1:4 nyi muikala Palo mua kunte-
Hebelone, ne Uziele. g Matuku n Nom 3:2 leja?” c
a muoyo wa Kohata avua bidi-
mu 133.
19 Bana ba balume ba Mela-
o Nom 26:10, 11
p Nom 26:58
1Ku 9:19
7 Nunku Yehowa wakambila
Mose ne : “Mona, ndi muku-
ˆ
vuije bu Nzambi1 kudi Palo, ne
li bavua: Mali ne Mushi. q Nom 3:32
ˆ muanenu Alona nealue mu-
Aa mmeku a bena Lewi bilo- profete webe. d 2 Newambulule
ˆ r Nom 25:7
ˆ
ndeshile dilondangana dia meku Nom 31:6
malu onso angakutumina dıyi
Yos 22:31
abu. h Bal 20:28 bua kuenza, ne muanenu Alona
20 Amalama wakasela Yoke- s Eks 6:19
ˆ
neakule ne Palo, ne yeye nea-
bede, muanabu ne tatuende. i Wa-  lekele bena Isalele bua bapatu-
kamulelela Alona ne Mose. j Ma- Mulongo 2 ke mu buloba buende. 3 Kadi
tuku a muoyo wa Amalama avua ˆ
a Eks 7:2, 4 meme nendekele muoyo wa Palo
bidimu 137. Eks 12:41 bua upape, e nemvudije bimanyi-
ˆ
21 Bana ba balume ba Yiseha Bz 7:35
nu bianyi ne bishima bianyi
b Mis 77:20
bavua: Kola, k Nefege, ne Zikeli. mu buloba bua Ejipitu. f 4 Kadi
22 Bana ba balume ba Uzie- c Eks 4:10 ˆ
Eks 6:12
Palo kakunuteleja to, ne nenteke
le bavua: Mishaele, Elisafana, l ne  tshianza tshianyi pa Ejipitu, ne-
Siteli. NSHAP. 7
mpatule misumba yanyi,1 bantu
23 Alona wakasela Elisheba, d Eks 4:14-16
banyi bena Isalele mu buloba
muana wa Aminadaba, muanabu Eks 4:30 ne manyoka makole. g 5 Bena
ne Nashona m wa bakaji. Wakamu- e Eks 4:21 Ejipitu nebamanye bushuwa ne:
ˆ meme ndi Yehowa h pangolola
lelela Nadaba, Abihu, Eleaza, ne Eks 7:13, 22
ˆ Eks 8:15, 19
tshianza tshianyi pa Ejipitu, ne
Itama. n Eks 9:12, 35
24 Bana ba balume ba Kola Eks 10:20, 27 pangapatula bena Isalele munka-
ˆ Eks 11:10
tshi muabu.” 6 Mose ne Alona
bavua: Ası, Elekana, ne Abiasa- Eks 14:8
ˆ bakenza tshivua Yehowa muba-
fa. o Aa mmeku a bena Kola. p Lom 9:17, 18
ˆ
ˆ tumine dıyi bua kuenza; bake-
25 Eleaza q muana wa Alona f Eks 3:19, 20
wakasela umue wa ku bana ba
Mis 105:26, 27 nza anu nanku. 7 Mose uvua
Bz 7:36
bakaji ba Putiele. Wakamulelela g Eks 12:12, 51 6:26 1 Ku mua.: “bilondeshile misumba
Pinehasa. r h Eks 7:17 yabu.” 6:30 1 Ku mua.: “Tshiena mu-
Aba mbantu bavua ku mutu Eks 8:9, 10 tengudibue mishiku.” 7:1 1 Ku mua.:
Eks 8:22
kua nzubu ya batatu ba bena
ˆ Eks 9:29 “mukuvuije Nzambi.” 7:4 1 Anyi “bisu-
Lewi, bilondeshile meku abu. s Eks 14:4 mbu bianyi.”
EKESODE 7:8-25 134
ne bidimu 80 ne Alona uvua ne NSHAP. 7 neakudimuke mashi. 18 Mishi-
ˆ
bidimu 83 pakakulabu ne Palo. a a Dut 34:7 pa idi mu musulu wa Nile neyi-
8 Pashishe Yehowa wakambila Bz 7:22, 23 fue, ne musulu wa Nile newunu-
ˆ
Mose ne Alona ne: 9 “Palo yeye nke, ne bena Ejipitu nebapange
ˆ
munuambile ne: ‘Enzayi tshishi- b Eks 4:2, 3
mua kunua mayi a mu musulu wa
ma,’ newambile Alona ne: ‘Anga- Nile.”’”
ta dikombo diebe, udikupe pa- 19 Pashishe Yehowa wakambi-
ˆ la Mose ne: “Ambila Alona ne:
nshi kumpala kua Palo.’ Diodi c Gen 41:8
nediandamuke nyoka munene.”b 2Tm 3:8 ‘Angata dikombo diebe, olola
ˆ
10 Mose ne Alona bakabuela tshianza tshiebe pa mutu pa mayi
ˆ a mu Ejipitu, a pa mutu pa misulu
kudi Palo, kuenzabu anu muvua
ˆ d Eks 7:20, 22
yende, pa mutu pa minkoloji ye-
Yehowa mubatumine dıyi bua Eks 8:7, 18
kuenza. Alona wakakupa diko- Eks 9:11 nde,1 pa mutu pa bisense biende b
mbo diende panshi kumpala kua ne pa mutu pa majiba ende onso,
ˆ bua bilue mashi.’ Mashi neikale
Palo ne kua bena mudimu bende,
e Eks 7:3 mu buloba buonso bua Ejipitu,
diodi kuandamuka nyoka mune- ˆ
ˆ too ne mu bilaminu bia mayi bia
ne. 11 Kadi Palo wakabikila
bena meji ne bena manga, ne ba- mitshi ne bia mabue.” 20 Diaka-
f Eks 10:1
kuidi bena majimbu ba mu Ejipi- mue Mose ne Alona bakenza
tu c bakenza pabu bia muomumue anu muvua Yehowa mubatumi-
ˆ
ne majimbu abu. d 12 Nunku yo- g Eks 4:2, 3 ne dıyi bua kuenza. Wakela diko-
nso wa kudibu wakakupa diko- mbo diende muulu, kudikumaye
ˆ
mbo diende panshi, ne makombo pa mayi avua mu Musulu wa Nile
ˆ ˆ
au akandamuka nyoka minene; h Eks 3:18 mu mesu a Palo ne a bena mu-
ˆ
kadi dikombo dia Alona diaka- dimu bende, ne mayi onso avua
mina makombo abu. 13 Nansha mu musulu akakudimuka mashi. c
ˆ
nanku muoyo wa Palo wakapa-
i Eks 7:5 21 Mishipa ivua mu musulu ya-
Eks 8:9, 10
pa, e ne kakabateleja to, anu mu- Eks 8:22
kafua, d ne musulu wakatuadija
vua Yehowa muambe. Eks 9:29 kununka; bena Ejipitu bakapa-
Eks 14:4 ˆ
nga mua kunua mayi a mu musu-
14 Pashishe Yehowa waka- 
lu wa Nile, e ne mashi avua mu bu-
mbila Mose ne: “Muoyo wa Mulongo 2
ˆ loba bujima bua Ejipitu.
Palo mmupape.f Yeye mmubenge a Eks 9:22
22 Kadi bakuidi bena maji-
bua kulekela bantu banyi baye. Eks 10:12
ˆ mbu ba mu Ejipitu bakenza pabu
15 Uye kudi Palo mu dinda. Ta- Eks 14:21
bia muomumue ne majimbu abu, f
ngila! Neapatuke bua kuya ku ˆ
ˆ nunku muoyo wa Palo wakatu-
mayi! Wimane ku muelelu kua b Eks 8:5 ngunuka ne kupapa, ne kaka-
Musulu wa Nile bua kusambake-
bateleja to, anu muvua Yeho-
na nende; wangate dikombo di- ˆ
wa muambe. g 23 Pashishe Palo
vua dikudimuke nyoka g adi mu c Mis 78:44
wakapingana ku nzubu kuende,
tshianza tshiebe. 16 Umuambi- ne kakateka bualu abu ku muo-
le ne: ‘Yehowa Nzambi wa bena yo to. 24 Nunku bena Ejipitu
Ebelu mmuntume kuudi h ne udi d Mis 105:29
bonso bavua bumbula kumpenga
wamba ne: “Lekela bantu ba- kuonso kua musulu wa Nile bua
nyi baye bua kuntendelela mu ˆ
e Eks 7:18, 24 kupeta mayi a kunua, bualu ka-
tshipela,” kadi wewe kuena mu- ˆ
ˆ bavua mua kunua mayi a musulu
tumikile dıyi dianyi too ne mpi- wa Nile to. 25 Matuku muanda
ndieu to. 17 Yehowa udi wamba f Eks 7:11, 12 mutekete majima akapita panyi-
nunku: “Mu bualu ebu neuma- Eks 8:7, 18
ma pa Yehowa mumane kukuma
Eks 9:11
nye ne: meme ndi Yehowa. i 2Tm 3:8 musulu wa Nile.
Mona, ndi nkuma dikombo didi
ˆ ˆ
mu tshianza tshianyi pa mayi 7:19 1 Mmumue ne: minkoloji ya mayi idi
adi mu Musulu wa Nile, ne owu g Eks 3:19 yumbukila ku musulu wa Nile.
135 EKESODE 8:1-20
ˆ
8 Pashishe Yehowa wakambila
Mose ne: “Ndaku kudi Palo,
ˆ NSHAP. 8
a Eks 3:12
nzeke bilondeshile dıyi diebe,
bua umanye ne: kakuena mu-
umuambile ne: ‘Yehowa udi kuabu udi bu Yehowa Nzambi
wamba ne: “Lekela bantu ba- wetu to. a 11 Ndimba neyumbu-
nyi baye bua kuntendelela. a ke kuudi, mu nzubu yebe, kudi
2 Wewe mutungunuke ne ku- b Mis 78:45 bena mudimu bebe ne kudi ba-
benga bua kubalekela, nentume ntu bebe. Neyishadile anu mu
ndimba b mu buloba buebe buo- musulu wa Nile.” b
nso. 3 Musulu wa Nile newu- 12 Nunku Mose ne Alona ba-
wule tente ne ndimba, neyiba-
c Mis 105:30 ˆ
kumbuka kudi Palo, Mose waka-
nde ne neyibuele mu nzubu lomba Yehowa bua ndimba ivua-
muebe, mu nzubu webe wa bu- ˆ
ye mutume kudi Palo. c 13 Ke
lalu, pa bulalu buebe, mu nzu- d Eks 7:11, 12 Yehowa kuenza anu muvua Mose
bu ya bena mudimu bebe, pa ba- Eks 7:20, 22
mulombe, ndimba kutuadijayi
Eks 8:17, 18
ntu bebe, mu mfulu yebe, ne mu Eks 9:11 kufua mu nzubu, mu mbanza ne
bintu biebe bia kusopela buku- 2Tm 3:8 mu mpata. 14 Bavua bayiku-
la.1c 4 Ndimba neyibande kuu- nguija mishiki bungi kabuyi ku-
di, kudi bantu bebe, ne kudi bala, ne buloba kutuadijabu ku-
bena mudimu bebe bonso.”’” ˆ
e Eks 10:16-19 nunka. 15 Pakamona Palo ne:
5 Pashishe Yehowa wakambi-  kuvua kumueneke disulakana,
la Mose ne: “Ambila Alona ne: wakapapisha muoyo wende, d ku-
Mulongo 2
‘Olola tshianza tshiebe ne diko- bengaye bua kubateleja, anu mu-
a Eks 9:14
mbo diebe pa misulu, pa mi- Eks 15:11 vua Yehowa muambe.
nkoloji ya musulu wa Nile, ne Mis 83:18
16 Ke Yehowa kuambila Mose
Mis 86:8
pa bisense, ne wenze bua ndi- Yes 46:9 ne: “Ambila Alona ne: ‘Olo-
mba ibande mu buloba bua Yel 10:6, 7
la dikombo diebe, ukume lupui-
Ejipitu.’” 6 Nunku Alona wako- Lom 9:17
shi lua pa buloba, ne lupuishi
ˆ
lola tshianza tshiende pa mayi nelulue tumue mu buloba buo-
a mu Ejipitu, ndimba kutua- nso bua Ejipitu.’” 17 Bakenza
dijayi kubanda, kuwulayi bulo- b Eks 8:3 nanku. Alona wakolola tshianza
ba bua Ejipitu bujima. 7 Kadi tshiende ne dikombo diende, ku-
bakuidi bena majimbu bakenza
kumaye lupuishi lua pa buloba,
bualu bua muomumue ne maji-
ne tumue tuakabanga kuikila ba-
mbu abu, ne bobu pabu bake- c Eks 8:30, 31
ntu ne nyama. Lupuishi luonso
nza bua ndimba ibande mu bu- Eks 9:33
lua pa buloba luakalua tumue
loba bua Ejipitu. d 8 Pashishe
ˆ mu buloba buonso bua Ejipitu. e
Palo wakabikila Mose ne Alona,
kubambilaye ne: “Lombayi Yeho- 18 Bakuidi bena majimbu baka-
wa bua umbushe ndimba kundi
d Eks 4:21 teta bua kuenza bia muomumue
Eks 7:3
ne kudi bantu banyi, e bualu ndi bua kupatulabu tumue ne maji-
musue kulekela tshisamba tshie- mbu abu, f kadi bakapangila. Tu-
nu bua tshiye kulambula Yehowa mue tuakikila bantu ne nyama.
milambu.” 9 Ke Mose kuambila e Mis 105:31 19 Ke bakuidi bena majimbu
ˆ ˆ ˆ
Palo ne: “Ngambilaku wewe dıba kuambilabu Palo ne: “Eu mmu-
ˆ
dindi ne bua kulomba bua ndi- nu wa Nzambi!” g Kadi Palo waka-
mba yumbuke kuudi, kudi bena tungunuka ne kupapisha muoyo
f Eks 7:11, 12 wende, kakabateleja to, anu mu-
mudimu bebe, kudi bantu bebe, Eks 7:20, 22
ne mu nzubu yebe. Neyishadile Eks 8:7 vua Yehowa muambe.
anu mu Musulu wa Nile.” 10 Ke Eks 9:11 20 Pashishe Yehowa wakambi-
yeye kuamba ne: “Malaba.” Nu- la Mose ne: “Ujuke mu dindadi-
ˆ
nku Mose wakamba ne: “Nebie- nda, wimane kumpala kua Palo.
Tangila! Neapatuke bua kuya ku
g Eks 31:18 ˆ
8:3 1 Anyi “bibakudi.” Luk 11:20 mayi. Umuambile ne: ‘Yehowa udi
EKESODE 8:21–9:7 136
wamba ne: “Lekela bantu banyi NSHAP. 8 Nundombele kudi Nzambi.”a
baye bua kuntendelela. 21 Kadi a Eks 9:4, 26 29 Nunku Mose wakamba ne:
wewe kuyi mulekele bantu ba- Eks 10:23 “Mpindieu ndi ngumbuka ku-
Eks 12:13
nyi, nentume mabubu1 kuudi mpala kuebe, nendombe Yeho-
wewe, kudi bena mudimu bebe, wa, ne malaba mabubu neumbu-
ˆ
kudi bantu bebe ne mu nzubu ke kudi Palo, kudi bena mudimu
yebe; nzubu ya mu Ejipitu neyu- b 1Sm 17:46 bende, ne kudi bantu bende.
1Bk 20:28 ˆ
wule tente ne mabubu, ne neika- 2Bk 19:17, 19 Kadi Palo alekele kutukutakaja1
le too ne panshi ponso padibu2 pa kubenga kulekela bantu bua
bimanyina. 22 Dituku adi meme baye kulambula Yehowa mi-
nengenze bua kuikale dishilanga- lambu.” b 30 Nunku Mose waka-
c Eks 8:3 ˆ
na mu buloba bua Goshene mudi patuka kudi Palo, kulombaye
bantu banyi basombele. Muomu Yehowa. c 31 Nunku Yehowa wa-
ˆ
kamuakuikala dibubu nansha di- kenza bilondeshile dıyi dia Mose,
ˆ
mue;a mu bualu ebu neumanye d Mis 78:45 ne mabubu akumbuka kudi Palo,
ne: meme Yehowa ndi mu bulo- Mis 105:31 kudi bena mudimu bende, ne
ba ebu. b 23 Nengenze bua kui- kudi bantu bende. Nansha di-
kale dishilangana pankatshi pa mue kadiakashala to. 32 Kadi
ˆ
bantu banyi ne bantu bebe. Mala- e Gen 46:33, 34 Palo wakapapisha kabidi muoyo
ba tshimanyinu etshi netshienze- Eks 10:25, 26 wende, kubengaye bua kulekela
ke.”’” bena Isalele.
24 Yehowa wakenza nanku,
ne bisumbu binene bia mabu- f Eks 3:18

9 Nunku Yehowa wakambila
Mose ne: “Ndaku kudi Palo,
ˆ
bu biakatuadija kubuela mu nzu- umuambile ne: ‘Yehowa Nzambi
ˆ
bu mua Palo, mu nzubu ya Mulongo 2 wa bena Ebelu udi wamba nunku:
bena mudimu bende ne mu bu- a Eks 8:8 “Lekela bantu banyi baye bua ku-
loba buonso bua Ejipitu. c Bulo- Eks 9:28
ntendelela.d 2 Kadi wewe mube-
ba buakanyanguka bua mabubu. d nge bua kubalekela, ne mutungu-
ˆ
25 Ndekelu wa bionso, Palo wa- nuke ne kubalama, 3 tangila!
kabikila Mose ne Alona, kuamba- b Eks 8:15 tshianza tshia Yehowa e netshilue
ye ne: “Ndayi, nulambule Nzambi kudi bimuna biebe bidi mu mpa-
wenu milambu mu buloba ebu.” ta. Tshipupu tshibi netshikuate f
26 Kadi Mose wakamba ne: “Ka- c Eks 9:33
tubalu, mpunda, tumelu, ngombe
biena bikumbana bua kuenza na-  ne mikoko. 4 Yehowa neenze
nku to, bualu tshitualambula Ye- NSHAP. 9
bua kuikale dishilangana panka-
howa Nzambi wetu netshikale tshi pa bimuna bia bena Isale-
d Eks 5:1
tshintu tshibi kudi bena Ejipitu. e Eks 8:1 le ne bimuna bia bena Ejipitu,
Tuetu balambule tshintu tshidi ne tshintu nansha tshimue tshia
ˆ bena Isalele katshiakufua to.”’” g
tshibi kudi bena Ejipitu mu mesu ˆ
abu, kabakutuasa mabue anyi? 5 Kabidi, Yehowa wakakosa dıba
e Eks 7:4
27 Netuenze luendu lua matu- wamba ne: “Yehowa neenze bua-
ku asatu mu tshipela, ne muomu lu ebu mu buloba ebu malaba.”
amu ke mutualambuila Yehowa 6 Nunku Yehowa wakenza
Nzambi wetu milambu anu mudi- f Eks 9:15 bualu ebu dituku mene dia-
ye mutuambile.” f kalonda, ne bimuna bia mishi-
ˆ
28 Ke Palo kuamba ne: “Ne- ndu yonso bia mu Ejipitu bia-
nnulekele nuye kulambula Yeho- g Eks 8:22
katuadija kufua, h kadi tshimuna
wa Nzambi wenu milambu mu Eks 10:23 nansha tshimue tshia bena Isa-
tshipela. Kadi kanuyi kule to. Eks 11:7 lele katshiakafua to. 7 Pakako-
Eks 12:13 ˆ
nka Palo, mona! kakuvua tshi-
8:21 1 Bishi bikuabu bienze bu njiji bitu muna nansha tshimue tshia bena
bisumangana. 2 Mmumue ne: bena Eji-
pitu. h Mis 78:48 8:29 1 Anyi “kunaya netu.”
137 EKESODE 9:8-25
Isalele tshivua tshifue to. Na- NSHAP. 9 dimanyishibue pa buloba buji-
ˆ
nsha nanku, muoyo wa Palo wa- a Eks 4:21 ma. a 17 Wewe utshidi anu we-
katungunuka ne kupapa, kakale- nzela bantu banyi malu ne dia-
kela bena Isalele to. a mbu, ubenga kubalekela anyi?
8 Pashishe Yehowa wakambi- 18 Mona, nendokeshe mvula wa
ˆ
la Mose ne Alona ne: “Nuenu bo- mabue mukole malaba ku meba
nso babidi uwujayi bianza bie- aa utu kayi muanji kuloka mu
nu ne mishila ya mu mfulu, ne Ejipitu katshia Ejipitu wabanga
Mose udi ne bua kuyikupa muu- b Eks 7:11, 12
too ne lelu. 19 Nunku tuma
ˆ Eks 7:20, 22 ˆ
lu kumpala kua Palo. 9 Neyilue Eks 8:7, 18 dıyi bua bumbushe bimuna biebe
lupuishi pa buloba bujima bua 2Tm 3:8 bionso ne bionso biudi nabi mu
Ejipitu, ne neyilue biuwuja bidi mpata, babibueje muaba wa ku-
bienza tufina pambidi pa bantu bilamina. Muntu yonso anyi nya-
ne nyama mu buloba buonso bua ma yonso wikala mu mpata, kayi
Ejipitu.” mubueja mu nzubu neafue pa-
10 Nunku bakangata mishila mututa mvula wa mabue.”’”
ya mu mfulu, kuimanabu kumpa- c Eks 4:21 20 Muntu yonso wa ku bena
ˆ ˆ
la kua Palo, Mose kuyikupaye Eks 8:31, 32 mudimu ba Palo uvua mutshine
Eks 14:17 ˆ
muulu, yoyi kulua biuwuja bidi dıyi dia Yehowa wakabueja bena
bienza tufina, bipatuka bantu ne mudimu bende ne bimuna bie-
nyama. 11 Bakuidi bena maji- nde mu nzubu lukasa, 21 kadi
mbu kabakakokesha bua kuima- muntu yonso uvua kayi muanga-
ˆ
na kumpala kua Mose bua te dıyi dia Yehowa ne mushinga
biuwuja, bualu bivua bibapatu- wakalekela bena mudimu bende
ke bobu ne bena Ejipitu bo- d Eks 8:9, 10 ne bimuna biende mu mpata.
nso. b 12 Kadi Yehowa wakale- 2Sm 7:22
22 Ke Yehowa kuambila Mose
ˆ Mis 83:18
kela muoyo wa Palo upapa, ne  ne: “Olola tshianza tshiebe muu-
kakabateleja to, anu muvua Ye- Mulongo 2 lu, bua mvula wa mabue alue pa
howa muambile Mose. c a Eks 14:17 buloba buonso bua Ejipitu, b pa
13 Pashishe Yehowa waka- Yos 2:9, 10 bantu ne nyama ne bikunyi-
1Ku 16:24
mbila Mose ne: “Ujuke mu di- Nsu 16:4 bua bionso bidi mu mpata
ndadinda, wimane kumpala kua Yes 63:12 mu buloba bua Ejipitu.” c 23 Nu-
ˆ Lom 9:17
Palo, umuambile ne: ‘Yehowa nku Mose wakela dikombo die-
Nzambi wa bena Ebelu udi nde muulu, ne Yehowa wakatu-
wamba nunku: “Lekela bantu ma makubakuba ne mvula wa
banyi baye bua kuntendelela. mabue, ne kapia1 kakapueka pa
14 Bualu mpindieu ndi ntuma buloba, ne Yehowa wakatungu-
bipupu bianyi kuudi bua kusa- nuka ne kulokesha mvula wa ma-
misha muoyo webe, bena mudi- b Mis 78:47 bue mu buloba bua Ejipitu.
mu bebe, ne bantu bebe, bua Mis 105:32 24 Kuvua mvula wa mabue, ne
umanye ne: kakuena mukuabu kuvua mipenya itema munkatshi
bu meme pa buloba bujima to. d mua mvula wa mabue. Mvula
ˆ
15 Bualu dıba edi mvua mua uvua mukole menemene; kaku-
kuikala muolole tshianza tshia- vua kuanji kuloka mvula wa na-
nyi bua kukutua wewe ne ba- nku mu buloba abu katshia
ntu bebe tshipupu tshibi, ne c Eks 10:4, 5 Ejipitu walua tshisamba to. d
uvua mua kuikala mumane kuji- 25 Mvula wa mabue wakatuta
mijibua1 pa buloba. 16 Kadi bintu bionso bivua mu mpata
ndi mukushiye ne muoyo anu mu buloba buonso bua Ejipitu,
bua bualu ebu: bua kukuleja kumbukila ku bantu too ne ku
ˆ
bukole buanyi ne bua dına dianyi
9:23 1 Pamuapa mbileja mipenya mi-
9:15 1 Anyi “kumbushibua.” d Eks 9:18 kole.
EKESODE 9:26–10:8 138
nyama, ne wakanyangakaja biku-
nyibua bionso, kusunsula mitshi
NSHAP. 9
a Mis 105:33 10 Pashishe Yehowa waka-
mbila Mose ne: “Ndaku
ˆ
yonso ya mu mpata. a 26 Anu kudi Palo, bualu ndi mulekele
mu buloba bua Goshene, muvua muoyo wende ne mioyo ya bena
bena Isalele basombele, ke mu- mudimu bende bua ipape, a bua
b Eks 8:22
vua kamuyi mvula wa mabue. b Eks 9:3, 4 ngenze bimanyinu bianyi ebi ku-
ˆ mpala kuende, b 2 ne bua uma-
27 Nunku Palo wakabikidisha Eks 10:23
Eks 11:7
Mose ne Alona, kubambilaye ne: Eks 12:13
nyishe bana bebe ne bikulu bebe
“Musangu eu ndi muenze mpe- mumvua mukengeshe Ejipitu bi-
katu. Yehowa mmuakane, kadi kole ne bimanyinu bimvua mue-
meme ne bantu banyi tudi mu nze munkatshi muabu; c nenuma-
tshilema. 28 Nundombele kudi c Eks 7:5, 17
Eks 8:9, 10
nye bushuwa ne: meme ndi
Yehowa bua makubakuba ne Eks 8:22 Yehowa.”
mvula wa mabue bia Nzambi bi- Eks 14:4 3 Nunku Mose ne Alona baka-
Dut 10:14 ˆ
jike. Nunku nengitabe bua kunu- Mis 24:1 ya kudi Palo, kumuambilabu ne:
lekela nuye, kanuakushala kabi- “Yehowa Nzambi wa bena Ebelu
di to.” 29 Ke Mose kumuambila udi wamba nunku: ‘Neutungunu-
ne: “Diakamue pandi mpatuka ke ne kubenga kunkokela too ne
d Eks 10:17-19 ˆ
mu tshimenga nengolole bianza dıba kayi? d Lekela bantu banyi
bianyi kumpala kua Yehowa. Ma- baye bua kuntendelela. 4 Bua-
kubakuba nealekele, ne mvu- lu wewe mutungunuke ne kube-
la wa mabue kakutungunuka ka- e Eks 4:21 nga kulekela bantu banyi, mona,
bidi to, bua umanye ne: buloba Eks 8:13, 15 ndi ntuma mpasu mu buloba
mbua Yehowa. c 30 Kadi nkadi buebe malaba. 5 Neyikale pa
mumanye ne: nansha nanku mutu pa buloba buonso, ne ka-
wewe ne bena mudimu bebe ka- f Eks 7:4 kuakuikala mushindu wa kumo-
nuakutshina Yehowa Nzambi to.”  na panshi to. Neyidie bintu bivua
31 Mvula wakanyangakaja Mulongo 2 bipanduke ku mvula wa mabue,
line ne orje, bualu orje ikavua  bivuabu banushile, ne neyidie
mu miepu ne line ikavua yela mitshi yenu yonso idi ikola mu
NSHAP. 10
bilongo. 32 Kadi kavua munya- mpata. e 6 Neyuwule mu nzubu
´ a Eks 4:21
yebe, mu nzubu ya bena mudi-
ngakaje ntete ya ble ne ya epo- Eks 9:34
tre1 to, bualu yoyi ivua ikola pa- mu bebe bonso, ne mu nzubu ya
shishe.2 33 Mose wakumbuka mu Ejipitu mujima mu mushindu
ˆ udi batatuebe ne bakakuebe ka-
kudi Palo mu tshimenga, kuolo- b Eks 9:15, 16
laye bianza biende kumpala kua Mis 78:12
bayi banji kumona katshia bika-
Yehowa, makubakuba ne mabue Lom 9:17 la mu buloba ebu too ne lelu.’” f
a mvula kulekelabi, mvula kule- Pakambaye nanku, wakakudimu-
ˆ
kela kuloka pa buloba. d 34 Pa- ka, kumbukaye kudi Palo.
ˆ 7 Pashishe, bena mudimu ba
kamona Palo ne: mvula, mabue c Eks 13:3, 8 ˆ
a mvula, ne makubakuba bivua Dut 4:9 Palo bakamuambila ne: “Muntu
Dut 6:20-22 eu neatungunuke ne kututatshi-
bilekele, wakenza kabidi mpeka- Mis 44:1 ˆ
tu, kupapishaye muoyo wende, e sha1 too ne dıba kayi? Leke-
yeye ne bena mudimu bende. la bantu aba baye bua kutende-
ˆ
35 Muoyo wa Palo wakatungu- lela Yehowa Nzambi wabu. Kuena
nuka anu ne kupapa, kakaleke- d Eks 9:17 muanji kumona ne: Ejipitu mmu-
la bena Isalele, anu muvua Ye- butuke anyi?” 8 Nunku bakapi-
howa muambe ku butuangaji bua ngaja kabidi Mose ne Alona ku-
ˆ
Mose. f e Eks 9:31, 32 mpala kua Palo, yeye kubambila
ne: “Ndayi nutendelele Yehowa
´
9:32 1 Anyi “ntete ya ble ya mushindu Nzambi wenu. Kadi badi baya
mukuabu.” 2 Anyi “kayivua mianji kufi-
kila tshikondo tshiayi.” f Eks 9:24 10:7 1 Ku mua.: “kuikala buteyi kutudi.”
139 EKESODE 10:9-26
bine mbanganyi?” 9 Ke Mose NSHAP. 10 nu kabidi. 17 Mpindieu mbuiki-
kuamba ne: “Netuye ne banso- a Eks 10:25, 26 dilayi koku mpekatu wanyi bua
nga betu, ne bakulumpe betu, ne musangu eu, ne nulombe Yeho-
bana betu ba balume, ne bana wa Nzambi wenu bua angumbu-
betu ba bakaji, ne mikoko yetu, shile anu tshipupu tshia lufu
ne ngombe yetu, a bualu netuenze- etshi.” 18 Nunku yeye1 waku-
b Eks 3:18 ˆ
le Yehowa tshibilu.” b 10 Yeye Eks 5:1
mbuka kudi Palo, kulombaye Ye-
kubambila ne: “Meme anu munu- howa.a 19 Pashishe Yehowa wa-
lekele nuenu ne bana benu, na- kenza bua lupepele lukudimuke,
nku Yehowa udi nenu! c Bidi bi- luolu kulua lupepele lukole lua
mueneka ne: nudi nukeba kuenza ku ouest, kuyalu ne mpasu,
`
bualu bubi. 11 Too! Anu bantu c Eks 12:31, 32 luolu kuyela mu Mbuu Mukunze.
balume ba munkatshi muenu ke Mpasu nansha umue kakasha-
badi mua kuya bua kutendelela la mu buloba buonso bua Ejipitu
Yehowa, bualu ke tshinuvua balo- to. 20 Kadi Yehowa wakalekela
ˆ
mbe.” Nunku bakabipata kumpa- d Mis 78:46
muoyo wa Palo upapa, b ne yeye
ˆ kakalekela bena Isalele to.
la kua Palo.
12 Ke Yehowa kuambila Mose 21 Pashishe Yehowa wakambi-
ne: “Olola tshianza tshiebe pa la Mose ne: “Olola tshianza tshie-
buloba bua Ejipitu bua mpasu be muulu bua mifitu ilue mu
ilue mu buloba bua Ejipitu ne e Eks 10:5 buloba bua Ejipitu, mifitu mi-
Mis 105:34, 35
idie bikunyibua bionso bidi mu 
kole ya muntu mufuane kuyi-
buloba, bintu bionso bivua mvu- lenga.” 22 Mose wakolola dia-
Mulongo 2
la wa mabue mushiye.” 13 Dia- kamue tshianza tshiende muulu,
a Eks 8:30, 31
kamue Mose wakolola dikombo ne mifitu mikole yakalua mu
diende pa buloba bua Ejipitu, buloba buonso bua Ejipitu bua
ne Yehowa wakenza bua lupepe- matuku asatu.c 23 Bantu ka-
le lua ku est lutute pa buloba di- bavua bamonangana, ne mu-
tuku adi dijima ne butuku buji- b Eks 7:3 ntu nansha umue kakumbuka
ma. Mu dinda, lupepele lua ku Eks 11:10 muaba uvuaye matuku asatu au
Lom 9:17, 18
est luakalua ne mpasu. 14 Mpa- to; kadi bena Isalele bonso ba-
su yakalua mu buloba buonso vua ne butoke miaba ivuabu
ˆ
bua Ejipitu, kuikilayi mu buloba basombele. d 24 Pashishe Palo
buonso bua Ejipitu. d Buvua bua- wakabikila Mose, kuambaye ne:
lu bukole be! e Kakuvua kuanji c Mis 105:28 “Ndayi nuenzele Yehowa mudi-
kuikala mpasu bungi nanku ku- mu. e Nenushiye anu mikoko
mpala kuayi, ne kayakuikalaku yenu ne ngombe yenu. Na-
kabidi bungi nanku to. 15 Ya- nsha bana benu badi mua kuya
kabuikila buloba bujima, ne bu- nenu.” 25 Kadi Mose wakamba
d Eks 8:21, 22
loba buakafiika bua bualu buayi; Eks 9:3, 6
ne: “Wewe nkayebe neutupeshe1
yakadia bikunyibua bionso bia Eks 9:26 milambu ne milambu ya kuo-
Eks 11:7
mu buloba ne bimuma bionso bia Eks 12:13
sha, ne netubilambule Yehowa
ku mitshi bivua mvula wa ma- Nzambi wetu. f 26 Bimuna bie-
bue mushiye; dibeji dibishi na- tu nebiye kabidi netu. Kakuena
nsha dimue kadiakashala ku mi- nyama1 nansha umue washala,
tshi anyi ku bikunyibua bia mu bualu netuangate imue ya kudiyi
e Eks 8:28 bua kutendelela Yehowa Nzambi
mpata mu buloba buonso bua Eks 9:28
wetu, ne katuena banji kumanya
Ejipitu.
ˆ
16 Nunku Palo wakabikila 10:18 1 Badi mua kuikala bakula bua
Mose ne Alona lukasa, kuamba- Mose. 10:25 1 Anyi “neutuitabile bua
ye ne: “Ndi muenzele Yehowa f Eks 3:18 kuikala ne.” 10:26 1 Ku mua.: “tshi-
Nzambi wenu mpekatu ne nue- Eks 5:3 kono.”
EKESODE 10:27–12:6 140
bitualambula Yehowa bua kumu- NSHAP. 10 nza bua kuikale dishilangana pa-
tendelela too ne patuafika ku- a Eks 4:21 nkatshi pa bena Ejipitu ne bena
ntu aku.” 27 Nunku Yehowa wa- Eks 14:4 Isalele.’a 8 Bena mudimu bebe
ˆ 
kalekela muoyo wa Palo upapa, bonso nebapueke kundi, neba-
ne yeye kakitaba bua kubalekela NSHAP. 11
ˆ tue mpala yabu panshi kumpala
nansha.a 28 Palo wakamuambi- b Dut 4:34
kuanyi bamba ne: ‘Ndaku wewe
la ne: “Umbuka kumpala kuanyi! ne bantu bonso badi mu nyima
Kukebi kabidi bua kumona mpa- c Eks 12:31, 32 muebe.’ b Panyima pa bualu ebu,
la wanyi to, bualu dituku diwamo- nengumbuke.” Pashishe, yeye ku-
na mpala wanyi neufue.” 29 Ke ˆ
d Eks 3:21, 22 mbuka kudi Palo ne tshiji tshi-
Mose kuamba ne: “Anu muudi Eks 12:35, 36
Mis 105:37 kole.
muambe amu, tshiakukeba bua 9 Ke Yehowa kuambila Mose
kumona mpala webe kabidi to.” ˆ
e Eks 12:29 ne: “Palo kakunuteleja to, c bua
11 Nunku Yehowa wakambila
Mose ne: “Nkushale tshi- f Eks 4:22, 23
bishima bianyi bivulangane mu
buloba bua Ejipitu.” d 10 Mose
pupu tshimue tshindi ne bua ku- Mis 78:51 ne Alona bakenza bishima bio-
ˆ ˆ
tumina Palo ne Ejipitu. Pashishe Mis 105:36
nso ebi kumpala kua Palo, e kadi
Mis 136:10
neanulekele numbuke muaba Eb 11:28 Yehowa wakalekela muoyo wa
ˆ ˆ
eu. b Dıba dianulekelaye, neanui- Palo upapa, nunku yeye kakale-
patshilamu muaba eu. c 2 Mpi- g Eks 12:12 kela bena Isalele bua bumbuke
ndieu ambila bantu ne: bantu ba- mu buloba buende to. f
lume ne bantu bakaji bonso
balombe bena mutumba babu bi-
ntu bia arjan ne bia or.” d 3 Na-
h Eks 12:30
 12 Yehowa wakambila Mose
ne Alona mu buloba bua
Mulongo 2 Ejipitu ne: 2 “Ngondo eu neika-
nku Yehowa wakenza bua bena a Eks 8:22 le ngondo wa ntuadijilu buenu
Isalele balengelele bena Ejipitu. Eks 9:3, 4
Kabidi, Mose muine ukavua mu- Eks 10:23 nuenu. Neikale ngondo wa ku-
lue muntu uvuabu banemeka bi-
Eks 12:13 mpala wa tshidimu buenu nue-
kole mu buloba bua Ejipitu kudi nu. g 3 Ambila tshisumbu tshiji-
ˆ b Eks 12:33 ma tshia bena Isalele ne: ‘Mu
bena mudimu ba Palo ne kudi
bena Ejipitu bakuabu. dituku dia dikumi dia ngondo eu,
4 Pashishe Mose wakamba ne: c Eks 3:19 yonso wa kudibu angate muko-
“Yehowa udi wamba nunku: ‘Mu-
Eks 7:4
Lom 9:17, 18
ko h bua nzubu wa tatuabu, mu-
ndankulu nempitshile mu Ejipi- koko ku nzubu, mukoko ku
tu, e 5 ne muanabute yonso wa d Eks 7:3
nzubu. 4 Kadi bikala bena mu
mu buloba bua Ejipitu neafue, f nzubu bakese menemene bua
ˆ kujikija mukoko, bobu ne muena
kubangila ku muanabute wa Palo e Mis 135:9
udi musombe mu nkuasa wende mutumba nabu1 wa pabuipi me-
wa bukalenge too ne ku muana- nemene badi ne bua kuwudia
f Eks 4:21
bute wa mupika mukaji udi upe- Eks 9:15, 16
pamue mu nzubu muabu bilo-
la ne mabue a kupela nawu bi- Eks 10:20 ndeshile bungi bua bantu.2 Pau-
 di wenza makumi, umanye bungi
ntu, ne muanabute wa tshimuna
tshionso. g 6 Mu buloba buonso NSHAP. 12 bua munyinyi udi muntu yonso
bua Ejipitu nemuikale miadi mi- g Eks 13:4 mua kudia. 5 Mukoko webe udi
Eks 23:15
kole itu kayiyi mianji kuikala- Nom 28:16
ne bua kuikala tshimpanga tshi-
mu ne yikala kayiyi mua kui- Dut 16:1 mpe i tshia tshidimu tshimue. Udi
kalamu kabidi. h 7 Kadi nansha mua kusungula munkatshi mua
mbua kakubulukila1 bena Isalele, h Yne 1:29 bimpanga bia mikoko bitshidi
1Ko 5:7
bantu anyi bimuna biabu, bua nu- Bua 5:6
biana anyi munkatshi mua mbu-
manye ne: Yehowa udi mua kue- ji. 6 Udi ne bua kuwulama too
i Lew 22:18-20
11:7 1 Ku mua.: “kakusakisha ludimi lue- Dut 17:1
12:4 1 Ku mua.: “yeye ne muena mutu-
nde bua.” 1Pt 1:19 mba nende.” 2 Anyi “anyima.”
141 EKESODE 12:7-20
ne mu dituku dia 14 dia ngondo NSHAP. 12 funda wa tshiendelele. 15 Ne-
ˆ
eu, a ne dıku dionso dia mu tshi- a Nom 28:16 nudie mampa adi kaayi mela
sumbu tshia Isalele nediwushi- luevene matuku muanda mute-
ˆ
pe pakadi dıba dibuele, kumpa- kete. a Mu dituku dia kumpala,
la kua butuku kuila.1b 7 Badi b Eks 12:18
Lew 23:5
nudi ne bua kumbusha lueve-
ne bua kuangata ndambu wa ma- Dut 16:6 ne1 mu nzubu yenu, bualu mu-
shi, kuasompuela ku mabaya abi- ntu yonso udi udia tshintu tshie-
di a mu nseke ya mushiku wa la luevene kumbukila ku dituku
c 1Ko 5:7
mbelu ne ku dibaya dia ku mutu Eb 11:28
dia kumpala too ne ku dia mua-
kua mushiku wa mbelu wa nzu- nda mutekete, badi ne bua ku-
bu mudibu bawudiila. c mbusha2 muntu3 au mu Isalele.
8 “‘Badi ne bua kudia munyi- d Dut 16:6, 7 16 Mu dituku dia kumpala ne-
nyi au butuku abu. d Nebawoshe nuenze masangisha a tshijila, ne
pa kapia ne nebawudie pamue ne mu dituku dia muanda muteke-
e Eks 13:3
mampa adi kaayi mela luevene e Eks 34:25 te, masangisha makuabu a tshiji-
ne bisekiseki bia bululu. f 9 Ka- Dut 16:3 la. Mudimu nansha umue kawe-
1Ko 5:8
nuwudi mubishi anyi mutumpa, na ne bua kuenzeka matuku au
ˆ
mulamba ne mayi to, kadi nuwo- to. b Anu tshintu tshidi muntu3
she pa kapia, mutu wawu pamue f Nom 9:11 natshi dijinga bua kudia, tshio-
ne tulum’a mukolo ne bia munda tshi ke tshinualamba.
biawu. 10 Kanuena ne bua ku- 17 “‘Nudi ne bua kuikala nue-
wulama nansha mukese too ne g Lew 7:15 nza Tshibilu tshia Mampa kaayi
Lew 22:29, 30
mu dinda, kadi washala too ne Dut 16:4 mela Luevene, c bualu mu dituku
mu dinda nenuwoshe mu kapia. g edi menemene nempatule misu-
11 Nudi ne bua kuwudia mushi- mba1 yenu mu buloba bua Ejipi-
ndu eu: ne mukaba wenu musui- h Eks 11:4, 5 tu. Nudi ne bua kuvuluka ditu-
Eks 12:29
ka,1 sandala yenu ku makasa, ne ku edi mu bipungu bienu bionso
dikombo dienu mu tshianza; ne bu mukenji mufunda wa tshie-
nudi ne bua kuwudia lubilu lu- i Nom 33:4 ndelele. 18 Mu ngondo wa ku-
bilu. Eu udi Pasaka wa Yeho- mpala, dituku dia 14 dia ngondo,
wa.2 12 Bualu nempitshile mu nenudie mampa adi kaayi mela
buloba bua Ejipitu butuku abu, j Eks 8:22
Eks 9:4, 26
luevene ku dilolo too ne mu di-
nenshipe muanabute yonso wa Eks 10:23 tuku dia 21 dia ngondo ku di-
mu buloba bua Ejipitu, kubangi- Eks 11:7
lolo. d 19 Kanuikadi ne luevene1

la ku muntu too ne ku nyama; h mu nzubu yenu munkatshi mua
ne nennyoke nzambi yonso ya Mulongo 2
matuku muanda mutekete, bualu
mu Ejipitu. i Meme ndi Yehowa. a Eks 23:15
Lew 23:6
muntu yeye mudie tshintu tshie-
13 Mashi au neikale tshimanyi- la luevene, nansha yeye muikale
nu tshienu pa nzubu inudi; ne- muntu wa ku babende anyi mu-
mmone mashi au ne nempite pa b Lew 23:8 ledibue mu ditunga, e badi ne bua
mutu penu, tshipupu katshiaku- kumbusha2 muntu3 au mu tshi-
lua kunudi bua kunubutula pa- sumbu tshia Isalele. f 20 Kanue-
ngakuma buloba bua Ejipitu to. j c Lew 23:6
Luk 22:1 na ne bua kudia tshintu tshionso
14 “‘Dituku edi nedikale tshi- 1Ko 5:8 tshidi tshiela luevene to. Nudi ne
vulukilu kunudi, ne nenudivulu- bua kudia mampa adi kaayi mela
ke bu tshibilu tshia Yehowa mu luevene mu nzubu yenu yonso.’”
d Lew 23:5, 6
bipungu bienu bionso. Nudi ne
bua kudivuluka bu mukenji mu- 12:15 1 “Luevene.” Ndambu mukese wa
e Nom 9:14
bukula busopa buela luevene buvua-
12:6 1 Ku mua.: “pankatshi pa madilo- bu bela mu bukula bukuabu bu lueve-
lo abidi.” 12:11 1 Ku mua.: “ne bimono ne. 12:15, 19 2 Anyi “kushipa.” 12:15,
bienu bisuika mikaba.” 2 Anyi “Kupita f Dut 16:3 16, 19 3 Anyi “anyima.” 12:17 1 Anyi “bi-
kua Yehowa.” 1Ko 5:7 sumbu.” 12:19 1 Tang. Eks 12:15.
EKESODE 12:21-37 142
21 Diakamue Mose wakabiki- NSHAP. 12 29 Nanku mundankulu, Yeho-
la bakulu ba bena Isalele bonso, a a Eks 3:16 wa wakashipa muanabute yonso
kubambilaye ne: “Ndayi nusu- Nom 11:16 mu buloba bua Ejipitu, a kubangi-
ˆ
ngule nyama itshidi miana1 bua la ku muanabute wa Palo uvua
ˆ musombe mu nkuasa wende wa
meku enu onso, ne nushipe mu- b Eb 11:28
lambu wa Pasaka.2 22 Pashishe bukalenge too ne ku muanabu-
nutue tshisumbu tshia tumitshi te wa muntu uvuabu bakuate mu
c Dut 16:3
tua izope mu mashi adi mu dilo- buloko,1 ne muanabute wa nya-
ˆ
ngo dinene, nukume mashi au ku ma yonso. b 30 Palo wakajuka
dibaya dia ku mutu kua mushi-
d Yos 5:10 butuku abu, yeye ne bena mudi-
ku wa mbelu ne ku mabaya abi- mu bende bonso ne bena Ejipi-
di a mu nseke yawu; muntu na- e Eks 13:3, 8 tu bakuabu bonso, ne kuvua
Dut 6:6, 7 miadi mikole munkatshi mua
nsha umue wa kunudi kapatuki
bena Ejipitu, bualu kakuvua nzu-
ku tshiibi tshia nzubu wende too bu uvua ne muntu kayi mufuamu
ne mu dinda. 23 Nunku padi Ye- f Eb 11:28
to. c 31 Ke yeye kubikila Mose

howa upita bua kutumina bena ne Alona d diakamue butuku abu,
Mulongo 2
Ejipitu tshipupu ne padiye umo- kuambaye ne: “Jukayi, umbuka-
a Nom 33:4
na mashi ku dibaya dia ku mutu Mis 78:51 yi munkatshi mua bantu banyi,
kua mushiku wa mbelu ne ku ma- Mis 105:36
nuenu ne bena Isalele bakuabu.
baya abidi a mu nseke yawu, Ye- Ndayi nutendelele Yehowa, anu
howa neapite bushuwa pa mutu b Gen 15:14 bu munudi bambe. e 32 Angata-
pa tshiibi atshi, kakuanyisha bua Eks 11:4, 5 yi kabidi mikoko yenu ne ngo-
Nom 3:13
tshipupu tshia lufu1 tshibuele mu Mis 135:8 mbe yenu, nuye, anu bu munudi
nzubu yenu to. b bambe. f Kadi nudi kabidi ne bua
24 “Nudi ne bua kuenza bualu c Eks 11:6
kumbenesha.”
ebu bu mukenji wa kashidi buebe 33 Nunku bena Ejipitu baka-
wewe ne bana bebe.c 25 Panudi banga kuenzeja bena Isalele bua
nubuela mu buloba buanupesha d Eks 10:28, 29 bumbuke lukasa g mu buloba
Yehowa, anu mukadiye muambe, buabu “bualu,” anu muvuabu ba-
nudi ne bua kutungunuka ne e Eks 3:19, 20 mbe, “tuetu bonso tudi anu bu
kuenza tshibilu etshi. d 26 Padi Eks 6:1 tukadi bafue!” h 34 Nunku ba-
Eks 10:8-11
bana benu banuebeja ne: ‘Tshi- Mis 105:38
ntu bakambula bukula buabu bu-
bilu tshinudi nuenza etshi tshidi sopa kabuyi buanji kuela lueve-
tshiumvuija tshinyi kunudi?’ e ne, ne bintu biabu bia kusopela
f Eks 10:26
27 nubambile ne: ‘Mmulambu wa bukula1 bivungila mu bilamba
pa makaya abu. 35 Bena Isale-
Pasaka2 bua Yehowa uvua mupi-
g Eks 12:11 le bakenza tshivua Mose muba-
te pa mutu pa nzubu ya bena
mbile, bobu kulomba bena Ejipi-
Isalele mu Ejipitu pavuaye mutu- tu bintu bia arjan ne bia or, ne
mine bena Ejipitu tshipupu, kadi h Eks 10:7
bilamba kabidi. i 36 Yehowa wa-
musungile nzubu yetu.’” kenza bua tshisamba etshi tshi-
Pashishe bantu bakinama, ku- i Gen 15:14 lengelele bena Ejipitu, nunku ba-
tuabu mpala panshi. 28 Nunku Eks 3:21
kabapesha bivuabu balombe, ne
Eks 11:2
bena Isalele bakaya, kuenzabu Mis 105:37 bakapawula bena Ejipitu. j
anu muvua Yehowa mutumine
ˆ 37 Nunku bena Isalele ba-
Mose ne Alona dıyi bua kuenza. f j Eks 3:22 kumbuka ku Lamesese k bata-
Bakenza anu nanku. ngile ku Sukota, l bantu balu-
me batue ku binunu 600 benda
12:21 1 Mmumue ne: bana ba mikoko k Gen 47:11
anyi ba mbuji. 12:21, 27 2 Anyi “Kupita Eks 1:11
12:29 1 Ku mua.: “nzubu wa tshina tshia
kua Yehowa.” 12:23 1 Ku mua.: “dibu- ˆ
kulamina mayi.” 12:34 1 Anyi “biba-
tuka.” l Nom 33:5 kudi.”
143 EKESODE 12:38–13:6
lua makasa, pa kumbusha bana. a NSHAP. 12 muntu wa ku babende udi mu-
38 Tshisumbu tshinene tshia a Gen 12:1, 2 sombe nenu musue kuenza Pa-
bantu basambakane1b tshiakaya Gen 15:1, 5 saka bua Yehowa, muntu mulu-
Gen 46:2, 3
nabu, pamue ne mikoko ne ngo- Eks 1:7 me yonso wa kuende ˆ udi ne
mbe, bimuna bia bungi mene- Nom 2:32 bua kutengudibua. Dıba adi, udi
mene. 39 Bakatuadija kuosha mua kusemena bua kumuenza,
mampa a bijengu kaayi mela lue- b Nom 11:4 ne nealue bu muntu udi muledi-
vene ne bukula busopa buvua- bue mu ditunga. Kadi muntu udi
bu bumbuke nabu mu Ejipitu. c Eks 12:31
kayi mutengula kena mua ku-
Kabuvua buela luevene to, bua- mudia to.a 49 Nekuikale muke-
lu bavua babipate mu Ejipitu mu nji wa muomumue bua muntu udi
d Gen 46:2, 3 muledibue mu ditunga ne bua
tshimpitshimpi kabayi banji ku- Gen 47:27
dilongoluela biakudia nansha bi- Bz 13:17 muntu wa ku babende udi muso-
kese. c mbe munkatshi muenu.” b
40 Disomba dia bena Isalele, e Gal 3:17 50 Nunku bena Isalele bonso
bavua basombele mu Ejipitu, d di- bakenza anu muvua Yehowa mu-
ˆ
vua dia bidimu 430. e 41 Ku tumine Mose ne Alona dıyi bua
f Dut 16:1
ndekelu kua bidimu 430 abi, mu kuenza. Bakenza anu nanku.
dituku adi menemene, misumba1 51 Mu dituku dine adi, Yeho-
g Lew 22:10 wa wakapatula bena Isalele pa-
yonso ya Yehowa yakapatuka
mue ne misumba1 yabu mu bulo-
mu buloba bua Ejipitu. 42 Ebu
h Gen 17:12, 23 ba bua Ejipitu.
mbutuku buikalabu ne bua kuvu-
luka mushindu uvua Yehowa mu-
bapatule mu buloba bua Ejipitu. i Nom 9:12
13 Yehowa wakambila kabi-
di Mose ne: 2 “Unjidile1
Ebu mbutuku buikala tshisamba
Mis 34:19, 20 muanabute yonso wa balume2
Yne 19:33, 36
tshionso tshia Isalele ne bua ku- wa bena Isalele. Muana wa balu-

me wa kumpala udi uledibua, wa
lama bua Yehowa mu bipungu Mulongo 2 muntu nansha wa nyama, ngua-
biabu bionso. f a Nom 9:14 nyi.” c
43 Nunku Yehowa wakambila 3 Pashishe Mose wakambila
Mose ne Alona ne: “Eu mmukenji b Lew 24:22 bantu ne: “Vulukayi dituku edi
mufunda wa Pasaka:1 Muntu wa Nom 15:16
dinuvua bapatuke mu Ejipitu, d
ku babende nansha umue kena 
mu nzubu wa bupika, bualu Ye-
mua kumudia to.g 44 Kadi mu- NSHAP. 13
howa uvua munupatule muaba
ntu yeye muikale ne mupika c Nom 3:13 eu ne tshianza tshia bukole. e Nu-
Nom 18:15
mulume musumba ku maku- Dut 15:19 nku, kanuena mua kudia tshi-
ta, udi ne bua kumutengula. h Luk 2:22, 23 ntu nansha tshimue tshidi tshie-
ˆ
Dıba adi udi mua kumudia pe- la luevene to. 4 Nudi nupatuka
nde. 45 Muenyi ne muntu udibu d Eks 12:42 dituku edi, mu ngondo wa Abi-
bangate ku mudimu kabena mua Dut 16:3 ba.1f 5 Pikala Yehowa munu- ˆ
kumudia to. 46 Nebamudiile mu bueje mu buloba bua bena Kana-
nzubu umue. Kuena ne bua kupa- e Dut 4:34 na, bena Hiti, bena Amole,
tuka ne munyinyi nansha mukese Neh 9:10
bena Hiwi, ne bena Yebuse g bu-
pambelu, ne kanuena ne bua ku- vuaye muditshipe kudi banka-
tshibula mufuba wende nansha f Dut 16:1 mbua benu bua kunupesha, h bu-
umue to. i 47 Tshisumbu tshio- loba budi ne mabele ne buitshi
nso tshia bena Isalele tshidi ne g Eks 3:8 bia bungi, i nudi ne bua kutu-
bua kuenza Pasaka.1 48 Bikala Eks 34:11 ngunuka ne kuenza tshibilu etshi
mu ngondo eu. 6 Nenudie ma-
12:38 1 Mmumue ne: tshisumbu tshia h Gen 15:18 mpa adi kaayi mela luevene
bantu basambakane bavua kabayi bena Eks 6:5, 8
Isalele, kusangisha ne bena Ejipitu. 13:2 1 Anyi “Untekele ku luseke.” 2 Ku
12:41, 51 1 Anyi “bisumbu.” 12:43, 47 i Eks 3:17 mua.: “muanabute yonso udi ukangula
1 Anyi “Kupita kua Yehowa.” Dut 8:7-9 difu dionso.” 13:4 1 Tang. Tshis. B15.
EKESODE 13:7-22 144
matuku muanda mutekete, a ne NSHAP. 13 howa wakashipa banabute bonso
mu dituku dia muanda mutekete a Eks 12:15 mu buloba bua Ejipitu, kubangi-
nekuikale tshibilu bua Yehowa. Eks 34:18
la ku muanabute wa muntu too
7 Nudi ne bua kudia mampa ne ku muanabute wa nyama. a Ke
adi kaayi mela luevene matu- b Eks 23:15 bualu kayi ndi ndambula Yeho-
ku muanda mutekete; b kanuikadi wa banabute bonso ba balume,1
ne tshintu nansha tshimue tshi- ne ndi mpikula muanabute yo-
di tshiela luevene, c ne kanuika- c Dut 16:3
nso wa ku bana banyi ba balu-
di ne luevene1 mu buloba2 buenu me.’ 16 Bualu ebu nebuikale bu
buonso to. 8 Newambile mua- d Eks 12:26, 27 tshimanyinu pa tshianza tshiebe
nebe dituku adi ne: ‘Ndi ngenza ne bu mukaba pa mpala pebe,1b
nunku bua tshivua Yehowa mu- bualu Yehowa uvua mutupatule
e Eks 12:14
ngenzele pamvua mupatuke mu Dut 11:18 mu Ejipitu ne tshianza tshia bu-
Ejipitu.’ d 9 Bualu ebu nebuikale kole.”
bu tshimanyinu kuudi pa tshia- ˆ
17 Pavua Palo mulekele bena
nza tshiebe ne bu tshivulukilu f Eks 12:24, 25
Isalele, Nzambi kakabayishila mu
pa mpala pebe,1e bua mukenji njila wa mu buloba bua bena Pe-
wa Yehowa wikale mukana mue- g Gen 15:18 leshete nansha muvuaye wa tshi-
be, bualu Yehowa uvua mukupa- koso to. Bualu Nzambi wakamba
tule mu Ejipitu ne tshianza tshia ne: “Bantu aba bobu batuilanga-
bukole. 10 Udi ne bua kulama h Eks 22:29
Eks 34:19, 20 ne ne mvita badi mua kushintu-
mukenji mufunda eu ku tshidi- Lew 27:26 lula lungenyi luabu ne nebapi-
mu ku tshidimu f padi tshikondo Nom 3:13
ngane mu Ejipitu.” 18 Nunku
Luk 2:22, 23
tshiawu tshikumbana. Nzambi wakenza bua bena Isale-
11 “Padi Yehowa ukubueja le banyunguluke, bayile mu njila
ˆ
mu buloba bua bena Kanana bu- i Nom 18:15
wa mu tshipela tshia Mbuu Mu-
vuaye muditshipe kuudi ne kudi kunze.c Kadi bena Isalele baka-
bankambua bebe bua kukupe- j Dut 7:7, 8 patuka mu buloba bua Ejipitu bu
sha, g 12 udi ne bua kupesha
basalayi badilongolole bua mvita.
Yehowa muanabute yonso mulu-
19 Mose wakangata kabidi mifu-
me,1 kabidi ne muanabute yonso k Eks 5:2
 ba ya Jozefe, bualu Jozefe uvua
mulume wa bimuna biudi upeta.
mutshipishe bana ba Isalele ne
Balume mba Yehowa. h 13 Udi Mulongo 2
muoyo mujima ne: “Nzambi kaku-
ne bua kupikula muanabute yo- a Eks 12:29
nso wa mpunda ku mukoko, kadi Mis 78:51 panga kunuvuluka, nunku nudi
ˆ ne bua kumbuka ne mifuba ya-
wewe kuyi mumupikule, dıba adi
udi ne bua kutshibula nshingu b Dut 11:18
nyi muaba eu.” d 20 Bakumbuka
wende. Udi ne bua kupikula ka- ku Sukota, bobu kutudila ku Eta-
bidi muanabute yonso wa balu- me ku muelelu kua tshipela.
me wa ku bana bebe ba balume. i
c Eks 14:2, 3 21 Yehowa uvua uya kumpa-
Nom 33:5
14 “Muanebe yeye mukuebe- la kuabu mu dikunji dia ditu-
je pashishe ne: ‘Bualu ebu budi tu bua kubalombola mu njila mu
ˆ d Gen 50:24, 25 munya, e ne mu dikunji dia kapia
bumvuija tshinyi?’ dıba adi neu- Yos 24:32
muambile ne: ‘Yehowa wakatu- Eb 11:22 bua kubatokeshila butuku, nu-
patula mu Ejipitu, mu nzubu wa nku bavua mua kuenda munya
bupika, ne tshianza tshia buko- ne butuku. f 22 Dikunji dia di-
ˆ e Eks 14:19
tutu kadivua diumbuka kumpala
le. j 15 Pavua Palo muteke mutu
mukole, ubenga kutulekela, k Ye- kua bantu mu munya to, ne di-
f Nom 9:15 kunji dia kapia kadivua diumbu-
13:7 1 Tang. Eks 12:15. 2 Ku mua.: “mi- Mis 78:14 ka kumpala kuabu butuku to. g
kalu.” 13:9, 16 1 Ku mua.: “pankatshi
ˆ 13:15 1 Ku mua.: “tshintu tshionso tshi-
pa mesu ebe.” 13:12 1 Ku mua.: “yonso g Mis 105:39
udi ukangula difu.” 1Ko 10:1 di tshikangula difu.”
145 EKESODE 14:1-19
ˆ
14 Nunku Yehowa wakambila
Mose ne: 2 “Ambila bena
NSHAP. 14
a Eks 13:17, 18
10 Pakasemena Palo pabui-
pi menemene, bena Isalele ba-
ˆ
Isalele bua balukile, batudile ku- kabandisha mesu abu, kumona-
mpala kua Pihahilota, pankatshi b Eks 7:13 bu bena Ejipitu benda babalonda.
ˆ
pa Migedola ne mbuu, muaba Lom 9:17, 18 Bena Isalele bakumvua buowa
ˆ
udibu mua kumona Bala-sefona. a bua bungi, kutuadijabu kudidila
Nudi ne bua kuasa tshitudilu ba- c Eks 9:15, 16 Yehowa.a 11 Bakambila Mose
Eks 15:11
tangilangane nende pabuipi ne Eks 18:10, 11 ne: “Udi mulue netu muaba eu
ˆ
mbuu. 3 Nanku Palo neambe Yos 2:9, 10 bua tuetu kufuila mu tshipela
bua bena Isalele ne: ‘Badi benda bualu mu Ejipitu kamuena miaba
batambakana mu buloba kabayi d Eks 7:5 ya kujiikilangana anyi? b Tshiudi
Eks 8:22
ne kua kuya. Tshipela ntshibaji- mutuenzele nunku ntshinyi? Bua
ngile.’ 4 Nendekele bua muoyo tshinyi udi mutupatule mu Eji-
ˆ e Eks 12:33
pitu? 12 Ki mbualu butuvua ba-
wa Palo upape, b neabalondakaje
ne nenditumbishe ku diambului- kuambile mu Ejipitu patuvua ba-
ˆ f Eks 14:23
mbe ne: ‘Tulekela tuenzele bena
sha dia Palo ne tshiluilu tshie-
nde tshionso; c bena Ejipitu ne- Ejipitu mudimu’ anyi? Bualu mbi-
g Nom 33:3
bamanye bulelela ne: meme ndi mpe tuenzele bena Ejipitu mudi-
Yehowa.” d Nunku bakenza na- mu pamutu pa kufuila mu tshi-
nku.
h Eks 15:9
pela.” c 13 Ke Mose kuambila

5 Pashishe bakambila mukale- Mulongo 2
bantu ne: “Kanutshinyi to. d Ima-
nge wa Ejipitu ne: bena Isale- nayi bashindame, numone lupa-
ˆ a Yos 24:6, 7
ndu lua Yehowa luanupandishaye
le mbanyeme. Diakamue Palo ne Neh 9:9
bena mudimu bende bakashintu- lelu.e Bualu bena Ejipitu banu-
lula lungenyi luabu bua bena Isa- b Eks 16:3 di numona lelu aba kanuakuba-
lele, e kuambabu ne: “Bua tshinyi Eks 17:3 mona kabidi nansha kakese to. f
tudi benze bualu ebu, balekele
Nom 14:2-4
Mis 106:7
14 Yehowa nkayende neanuluile
bena Isalele bavua batuenzela mvita, g nuenu nenushale ba-
mudimu bu bapika?” 6 Nunku c Eks 5:21
puwe.”
wakalongolola matempu ende Eks 6:6, 9 15 Ke Yehowa kuambila Mose
a mvita, yeye kuya ne bantu ne: “Bua tshinyi udi anu udila
bende. f 7 Wakaya kabidi ne ma- d Nom 14:9 kundi? Ambila bena Isalele base
tempu mimpe menemene 600
Dut 20:3
2Ku 20:15, 17
luendu. 16 Kadi wewe ela diko-
ne matempu makuabu onso a Mis 27:1 mbo diebe muulu, olola tshianza
mu Ejipitu, ne basalayi baba- Mis 46:1 tshiebe pa mutu pa mbuu, umu-
Yes 41:10
nde mu ditempu dionso. 8 Nu- pandulule bua bena Isalele be-
nku Yehowa wakalekela bua ndele pa buloba bume munka-
ˆ e 2Ku 20:17
muoyo wa Palo mukalenge wa tshi mua mbuu. 17 Kadi meme
Ejipitu upape, ne wakalondaka- ndi ndekela bua mioyo ya bena
f Eks 14:30
ja bena Isalele, pavua bena Isa- Eks 15:5 Ejipitu ipape bua babalonde; nu-
lele baya ne dishindika dionso.1g Mis 136:15 nku nenditumbishe ku diambu-
ˆ
9 Bena Ejipitu bakabalondaka- luisha dia Palo, tshiluilu tshiende
ˆ g Dut 1:30 tshionso, matempu ende a mvita
ja; h ne tubalu tuonso tua Palo Dut 20:4
tuvua tukoka matempu, ne basa- 2Ku 20:29
ne basalayi bende badi babande
layi bende bavua babande pa tu- pa tubalu. h 18 Bena Ejipitu ne-
balu ne tshiluilu tshiende bivua h Eks 9:15, 16 bamanye bulelela ne: meme ndi
bienda bisemena pabuipi nabu Yehowa pandi nditumbisha ku
ˆ
pavuabu batudile pabuipi ne i Eks 14:4 diambuluisha dia Palo, matempu
mbuu, pabuipi ne Pihahilota ba- Lom 9:17, 18 ende a mvita ne basalayi bende
ˆ badi babande pa tubalu.” i
tangilangane ne Bala-sefona.
j Gen 48:16 19 Nunku muanjelu wa Nza-
Eks 32:34
14:8 1 Ku mua.: “ne tshianza tshiela Nom 20:16
mbi mulelela j uvua wenda ku-
muulu.” Yuda 9 mpala kua tshisumbu tshia bena
EKESODE 14:20–15:4 146
Isalele wakumbuka, yeye kuya NSHAP. 14 tubalu.” 27 Diakamue Mose wa-
panyima pabu, ne dikunji dia a Eks 13:21 kolola tshianza tshiende pa mutu
ditutu divua kumpala kuabu dia- b Yos 24:6, 7 pa mbuu, ne patshiatshia mbuu
kaya kuimana panyima pabu. a c Mis 105:39 wakapingana muvuaye konso
20 Nunku diakalua pankatshi pa d Eks 14:16 eku. Pavua bena Ejipitu banye-
tshisumbu tshia bena Ejipitu ne Bz 7:36 ma bua kupatukamu, Yehowa wa-
tshisumbu tshia bena Isalele. b Ku e Yos 2:9, 10 kimansha bena Ejipitu munka-
ˆ
luseke lumue divua ditutu difii- Mis 66:6
Mis 106:9
tshi mua mbuu. a 28 Mayi avua
ke. Ku luseke lukuabu divua di- Mis 114:3 apingana akabuikila matempu
tokesha butuku. c Nunku tshisu- f Neh 9:10, 11 a mvita ne basalayi bavua baba-
mbu tshimue katshiakasemena Mis 78:13 nde pa tubalu ne tshiluilu tshio-
pabuipi ne tshikuabu butuku bu- Mis 136:13 ˆ
Yes 63:12 nso tshia Palo bivua bibalonde
jima. g 1Ko 10:1 mu mbuu. b Nansha umue wa ku-
21 Nunku Mose wakolola Eb 11:29 dibu kakashala ne muoyo to. c
tshianza tshiende pa mutu pa h Eks 15:8 29 Kadi bena Isalele bakende-
mbuu; d ne Yehowa wakapinga- i Eks 14:17 la pa buloba bume munkatshi
ˆ ˆ
ja mayi tshianyima ne lupepe- j Eks 13:21 mua mbuu, d ne mayi akenza tshi-
le lukole lua ku est butuku bu- k Eks 14:4 manu ku dia balume diabu ne ku
jima, panshi pa mbuu kumapu, e
ˆ  dia bakaji diabu. e 30 Nunku Ye-
mayi kupandulukawu. f 22 Nu- Mulongo 2 howa wakapandisha bena Isale-
nku bena Isalele bakendela pa a Eks 15:1, 4 le mu tshianza tshia bena Ejipitu
buloba bume g munkatshi mua dituku adi, f ne bena Isalele baka-
ˆ b Eks 15:5, 10
mbuu pavua mayi menze tshima- Dut 11:3, 4 mona bena Ejipitu bafue ku mue-
nu ku dia balume diabu ne ku Yos 24:6, 7
Neh 9:10, 11 lelu kua mbuu. 31 Isalele waka-
dia bakaji diabu. h 23 Bena Eji- Mis 78:53 mona kabidi bukole1 bua bungi
pitu bakabalondakaja, ne tuba- Eb 11:29
buvua Yehowa muleje bena Ejipi-
ˆ
lu tuonso tua Palo, matempu c Eks 14:13 tu, ne bantu bakabanga kutshina
Mis 106:11
ende a mvita ne basalayi be- Mis 136:15 Yehowa ne kuitabuja Yehowa ne
nde bavua babande pa tubalu ba- d Mis 77:19 muena mudimu wende Mose. g

15
katuadija kubalonda munkatshi e Eks 15:8 Tshikondo atshi Mose ne
mua mbuu. i 24 Mu tshilu tshia bena Isalele bakimbila Ye-
f Dut 4:20
mu dinda,1 Yehowa wakatangidi- Mis 106:8-11 howa musambu eu ne: h
la tshisumbu tshia bena Ejipitu g Eks 4:31
mu dikunji dia kapia ne ditutu, j Eks 19:9
“Nengimbile Yehowa, bualu
yeye kubueja tshisumbu tshia Mis 106:12 mmutumbishibue bikole. i
 Kabalu ne uvua mukabande,
bena Ejipitu mu kayumbayumba.
25 Wakabanga kutula nkata ya NSHAP. 15 yeye mmubiele mu mbuu. j
matempu abu, bobu kubanga h Bal 5:1 2 Yah1 udi makanda anyi ne bu-
2Sm 22:1
kuendesha matempu abu ne lu- Bua 15:3 kole buanyi, bualu mmulue
tatu, ne bena Ejipitu bavua ba- i Eks 9:16 lupandu luanyi. k
ˆ Eu ke Nzambi wanyi, nemmu-
mba ne: “Tunyemayi ku mesu Eks 18:10, 11
Mis 106:11, 12
kua bena Isalele bualu Yehowa samune; l Nzambi wa tatu
j Eks 15:21
udi ubaluila mvita, uluangana ne Mis 136:15
wanyi, m nemmutumbishe. n
bena Ejipitu.” k k Yes 12:2 3 Yehowa mmuluanganyi wa
26 Pashishe Yehowa waka- l 2Sm 22:47
mvita munene. o Yehowa
ˆ
mbila Mose ne: “Olola tshianza Yes 25:1 ndına diende. p
ˆ
tshiebe pa mutu pa mbuu bua
ˆ m Eks 3:15 4 Matempu a Palo ne tshiluilu
mayi apingane, abuikile bena Eji- n Mis 83:18 tshiende, Yeye mmubiele
pitu, matempu abu a mvita ne Mis 148:13 mu mbuu, q
basalayi babu badi babande pa o Mis 24:8
p Eks 6:3 14:31 1 Ku mua.: “tshianza.” 15:2
ˆ ˆ
14:24 1 Mmumue ne: bu dıba 2 wa butu- Yes 42:8 1 “Yah” ntshikepeshilu tshia dına dia Ye-
ˆ
ku too ne dıba 6 wa mu dinda. q Eks 14:27 howa.
147 EKESODE 15:5-19
Ne baluanganyi bende ba NSHAP. 15 nayi, ne Udi wenza malu a
mvita batambe bunene a Eks 14:6, 7 kukema. a
mbadine mu Mbuu Muku- 12 Wewe wakolola tshianza
nze. a tshiebe tshia balume, ne
ˆ b Neh 9:10, 11
5 Mayi a mavuala makole aka- buloba buakabamina. b
babuikila; bakadina mu 13 Mu dinanga diebe dia lula-
ndondo anu bu dibue. b c Mis 60:5 matu udi mulombole bantu
6 Wewe Yehowa, tshianza tshie- Mis 89:13
baudi mupikule; c
be tshia balume tshidi ne Mu bukole buebe neubalo-
bukole bua bungi; c d Yes 37:23 mbole mu muaba webe wa
Wewe Yehowa, tshianza tshie- tshijila wa kusombela.
be tshia balume tshidi mua 14 Bisamba nebiumvue; d nebika-
e Eks 14:5, 9
kusunsula muena lukuna. nke;
ˆ
7 Mu buneme buebe bunene, Kanyinganyinga kakole1 ne-
udi mua kuela badi bakului- f Eks 14:21, 28 kakuate bena Peleshete.
sha panshi; d 15 Tshikondo atshi bamfumu1
Udi utuma tshiji tshiebe tshi- ba Edome nebumvue
kole, tshidi tshibosha anu g Dut 3:24 ˆ
2Sm 7:22 buowa;
bu tukolakola. Luzakalu nelukuate bakoke-
8 Ku mupuya wa mu mimpe- shi ba bukole2 ba Moaba. e
ˆ h Yes 6:3 ˆ
mpe yebe, mayi akadiku- Bantu bonso ba mu Kanana

nguija; nebatekete mu maboko. f
Mulongo 2 ˆ
Akimana tendee, akanda
ˆ a Eks 11:9
16 Ditshina ne buowa bukole ne-
mayi a bungi; bibakuate. g
ˆ
Mayi a mavuala makole aka- Bualu bua bukole bua tshia-
kuatakana munkatshi mua b Mis 78:53 nza tshiebe, nebapange ku-
Eb 11:29
mbuu. nyunga anu bu dibue
9 Muena lukuna wakamba ne: Too ne papita tshisamba
‘Nembalondakaje! Nemba- c Mis 106:10 tshiebe, wewe Yehowa,
pete! Too ne papita h tshisamba
Nentapulule bintu bindi mu- tshiuvua muenze. i
d Nom 14:13, 14
nyenge too ne pandi1 ngu- 17 Neulue nabu ne neubakune
kuta! pa mukuna wa bumpianyi
Nentule muele wanyi wa mvi- e Nom 22:1, 3 buebe, j
ta! Tshianza tshianyi ne- Muaba mujadika uudi wewe
tshibakokeshe!’ e Yehowa mudilongoluele
f Yos 2:9-11
10 Wewe wakapudija ne mupuya Yos 5:1 bua kusomba,
webe, mbuu kubabuiki- Muaba munsantu udi bianza
laye; f biebe, wewe Yehowa, bija-
ˆ g Dut 11:25
Bakadina mu mayi manene dike.
anu bu tshiamu tshia plomb. 18 Yehowa neakokeshe bu mu-
11 Nnganyi udi bu wewe Yehowa h Nom 20:14, 17 kalenge bua kashidi ne
munkatshi mua nzambi mi- Nom 21:21, 22
tshiendelele. k
kuabu? g ˆ
19 Pavua tubalu tua Palo ne
Nnganyi udi bu wewe udi udi- i 2Sm 7:23 matempu ende a mvita ne
leja wa bukole mu bunsa- Yes 43:1
basalayi bende bavua
ntu? h
Yeye udi wa kutshina ne mi- j Mis 80:8 15:14 1 Ku mua.: “Dikengakana dia pa
sambu ya kumutumbisha kulela.” 15:15 1 Ku mua.: “basheike.”
Sheike uvua mfumu wa tshisa. 2 Anyi
15:9 1 Anyi “padi anyima wanyi.” k Mis 10:16 “batshikokesha nkaya.”
EKESODE 15:20–16:8 148
babande pa tubalu babuele NSHAP. 15 27 Panyima pa malu aa, baka-
mu mbuu, a a Eks 14:23 fika ku Elima, muaba uvua mi-
ˆ ˆ
Yehowa wakapingaja mayi a shimi ya mayi 12 ne mabue a nga-
mbuu pa mutu pabu, b b Eks 14:28 ji 70. Nunku bakatudila muaba
ˆ
Kadi bena Isalele bakendela au pabuipi ne mayi.
c Eks 14:22
pa buloba bume munkatshi
mua mbuu.” c d Eks 9:16 16 Pakumbukabu ku Elima,
tshisumbu tshijima tshia
20 Pashishe muprofete muka- Eks 18:11 bena Isalele tshiakafika ndekelu
ˆ wa bionso mu tshipela tshia Sina a
ji Mıyama, muanabu ne Alona, e Eks 14:27, 28
wakangata ngoma mu tshianza Mis 106:11, 12 tshidi pankatshi pa Elima ne Si-
tshiende, ne bantu bakaji bonso nai, mu dituku dia 15 dia ngondo
bakamulonda ne ngoma ne maja. f Nom 33:8 muibidi wa panyima pa dipatuka
ˆ
21 Mıyama wakapunguluja ba- diabu dia mu buloba bua Ejipitu.
g Eks 16:2, 3
ntu balume ne: Eks 17:3 2 Pashishe tshisumbu tshiji-
“Imbilayi Yehowa, bualu 1Ko 10:6, 10 ma tshia bena Isalele tshia-
mmutumbishibue bikole. d kabanga kunungana bua Mose
h Eks 17:4
Kabalu ne uvua mukabande, ne Alona mu tshipela. b 3 Bena
yeye mmubiele mu mbuu.” e i Eks 16:4
Isalele bavua anu babambila ne:
“Tuvua mua kuikala nansha ba-
22 Pashishe Mose wakumbu- Dut 8:2
fuile ku tshianza tshia Yehowa
ka ne bena Isalele ku Mbuu j Dut 28:1
Mukunze, bobu kuya mu tshi- mu buloba bua Ejipitu patuvua
ˆ basombe ku ngesu ya minyinyi, c
pela tshia Shu, kuendabu matu- k Dut 7:12, 15
ku asatu mu tshipela, kadi kaba- patuvua tudia biakudia tukuta.
ˆ Mpindieu nudi balue netu mu
kapeta mayi to. 23 Bakafika ku l Eks 23:25
Mala,1f kadi kabavua mua kunua
Mis 103:3 tshipela emu bua kushipa tshisu-
ˆ  mbu tshijima etshi ne nzala.” d
mayi a ku Mala to, bualu avua ne
bululu. Ke bualu kayi wakinyika
Mulongo 2 4 Ke Yehowa kuambila Mose
 ne: “Mona, ndi nnulokeshila bia-
muaba au ne: Mala. 24 Nunku
bantu bakatuadija kunungana NSHAP. 16 kudia bifuma mu diulu, e muena
bua Mose g bamba ne: “Netu- a Nom 33:10, 11 Isalele yonso neaye bua kuangu-
nue tshinyi?” 25 Wakadidila Ye- la buende bungi ku dituku ku di-
b Eks 15:24 tuku, f bua mbatete bua kumona
howa, h Yehowa kumulejaye mu- 1Ko 10:6, 10
tshi kampanda. Pakawelaye mu bikalabu mua kuendela mu mu-
ˆ ˆ kenji wanyi anyi kubenga kue-
mayi, mayi akalua mimpe. c Nom 11:4
Muaba au Yeye wakabatekela
Nom 14:2, 3 ndelamu. g 5 Kadi mu dituku di-
mukenji ne tshishimikidi tshia di- sambombo, h palambabu bidibu
d Eks 17:3
lumbuluisha, Yeye kubateka mu Nom 16:13 bangule, bidibu bangule bidi ne
diteta muaba au.i 26 Wakamba bua kuikala bungi butubu ba-
ˆ e Mis 78:24, 25 ngula matuku makuabu onso mi-
ne: “Wewe muteleje dıyi dia Yeho- Mis 105:40
wa Nzambi webe ne muoyo muji- Yne 6:31, 32
sangu ibidi.” i
ma, ne muenze malu adi mimpe Yne 6:58 6 Nunku Mose ne Alona ba-
ˆ 1Ko 10:1, 3
kambila bena Isalele bonso ne:
ku mesu kuende, ne muteye nte-
ˆ “Dilolo nenumanye bushuwa ne:
ma ku meyi ende, ne mulonde f Mat 6:11
ˆ Yehowa ke uvua munupatule mu
meyi ne mikandu biende bionso, j
tshiakukutumina disama nansha g Dut 8:2 buloba bua Ejipitu. j 7 Mu dinda
dimue dia ku masama amvua mu- nenumone butumbi bua Yehowa,
tumine bena Ejipitu to, k bualu h Eks 35:2 bualu Yehowa mmumvue munu-
meme Yehowa ke udi ukuo- di nunungana bua bualu buende.
i Eks 16:22
ndopa.” l Tuetu tudi banganyi bua nue-
j Eks 6:7
nu kunungana bua bualu buetu?”
15:23 1 Diumvuija: “Bululu.” Nom 16:28, 29 8 Mose wakatungunuka wamba
149 EKESODE 16:9-24
ne: “Panupesha Yehowa munyi- NSHAP. 16 mue tshia omer1a bua muntu
nyi bua kudia ku dilolo, ne mu a Nom 21:7 yonso bilondeshile bungi bua ba-
dinda biakudia bikuabu bua ku- 1Sm 8:7
ntu2 badi yonso wa kunudi nabu
dia kukuta, nenumone ne: Yeho- mu ntenta wende.’” 17 Bena
wa mmumvue manunganyi anu- Isalele bakabanga kuenza nanku;
b Eks 16:2
di nunungana bua bualu buende. Nom 11:1 bobu kuangula bintu abi, bamue
Kadi tuetu tudi banganyi? Ka- bangula bia bungi bakuabu ba-
nuena nunungana bua bualu ngula bikese. 18 Pavuabu bapi-
buetu to, kadi nudi nunungana c Eks 13:21 ma bungi bua bintu abi ne tshipi-
Nom 16:19
bua Yehowa.” a Mat 17:5 minu tshia omer, uvua muangule
9 Ke Mose kuambila Alona bia bungi kavua ne bia bungi
ne: “Ambila tshisumbu tshijima kupita, ne uvua muangule bike-
tshia bena Isalele ne: ‘Semena- d Nom 14:27 se kavua ne bishadile to. b Yonso
yi pabuipi kumpala kua Yehowa, wa kudibu wakangula bilonde-
bualu mmumvue manunganyi shile bungi buvuaye mua kudia.
enu.’” b 10 Diakamue pakambila e Mis 105:40
19 Ke Mose kubambila ne:
Alona tshisumbu tshijima tshia “Muntu kashiyi tshintu nansha
bena Isalele nunku, bakakudi- tshimue too ne mu dinda.”c
muka, kutangilabu ku tshipela, f Eks 4:5
20 Kadi kabakateleja Mose to.
Eks 6:7
monayi! butumbi bua Yehowa Pavua bantu bakuabu bashiye
buakamueneka mu ditutu. c
ndambu wa bintu abi too ne mu
11 Yehowa wakambila kabidi g Nom 11:31, 34 dinda, biakatapa bikusu ne biaka-
Mose ne: 12 “Ndi mumvue ma- Mis 78:27-29
nunka, ne Mose wakabakuatshila
nunganyi a bena Isalele. d Bambi-
ˆ tshiji. 21 Bavua babiangula mu
la ne: ‘Pakadi dıba dibuele,
h Nom 11:7 dinda dionso, muntu yonso bilo-
kumpala kua butuku kuila1 ne- Dut 8:3 ndeshile bungi buvuaye mua ku-
nudie munyinyi, ne mu dinda ne- Neh 9:15
nudie biakudia bikuabu nenuku- dia. Pavua munya ukola, bivua
te, e ne nenumanye bulelela ne: bienguluka.
Ndi Yehowa Nzambi wenu.’” f i Nom 21:5 22 Dituku disambombo baka-
13 Nunku dilolo adi, nyunyi Dut 8:14, 16 ngula biakudia bungi misangu
Yos 5:11, 12
ya tulumbu yakalua, yakabuikila Yne 6:31, 32
ibidi, d bipiminu bibidi bia omer
tshitudilu, g ne mu dinda lumuma Yne 6:58 pa muntu. Nunku bamfumu bo-
1Ko 10:1, 3
luvua lubuikile kumpenga kuo- nso ba tshisumbu bakalua kua-

nso kua tshitudilu. 14 Pakuu- mbila Mose bualu abu. 23 Pa
Mulongo 2
ma lumuma, kuvua bintu bikese nanku wakabambila ne: “Ke tshi-
a Eks 16:36
bikese bienze nsekenseke pa- di Yehowa muambe. Malaba ne-
nshi mu tshipela, h bikese bikese kuikale dikisha ku midimu yo-
anu bu bisunsukile bia mabue a b 2Ko 8:15
nso,1 nsabatu wa tshijila kudi
mashika panshi. 15 Pakabimo- Yehowa. e Enzayi mampa ne binu-
na bena Isalele, bakabanga ku- di basue kuenza nabi mampa ne
konkangana ne: “Ntshinyi etshi?” c Mat 6:11, 34 lambayi binudi basue kulamba; f
bualu kabavua bamanye ne: pashishe nulame bionso bidi bi-
ntshinyi to. Mose wakabambila shala, nubiteke too ne mu dinda.”
ne: “Mbiakudia bidi Yehowa mu- d Eks 16:5 24 Nunku bakabilama too ne mu
nupeshe bua kudia. i 16 Yeho- dinda anu muvua Mose mutu-
ˆ
wa mmuele mukenji ne: ‘Muntu me dıyi bua kuenza, ne kabia-
yonso udi ne bua kubiangula bi- e Eks 20:8 kanunka anyi kutapa bikusu to.
Eks 31:15
londeshile bungi budiye mua ku- Eks 35:2
dia. Nenuangule tshipiminu tshi- Lew 23:3 16:16 1 Omer uvua mua kubuela litre
mitue ku 2,2. Tang. Tshis. B14. 2 Anyi
16:12 1 Ku mua.: “Pankatshi pa madilolo “anyima.” 16:23 1 Anyi “dienza dia nsa-
abidi.” f Nom 11:7, 8 batu.”
EKESODE 16:25–17:7 150
ˆ
25 Pashishe Mose wakamba ne: NSHAP. 16 wa mutumine Mose dıyi, Alo-
“Bidiayi lelu, bualu lelu ndia nsa- a Eks 20:9, 10 na wakawuteka kumpala kua Bu-
batu wa Yehowa. Lelu kanuakubi- Eks 31:13
Dut 5:15
jadiki a bua ulamibue. 35 Bena
sangana panshi to. 26 Nenubia- Isalele bakadia mana bidimu 40, b
ngule mu matuku asambombo, b Nom 14:11 too ne pakafikabu mu buloba
kadi mu dituku dia muanda mu- Mis 78:10 muvua bantu basombele. c Baka-
tekete, dituku dia Nsabatu, a ka- Mis 106:13
dia mana too ne pakafikabu ku
biakuikalaku to.” 27 Kadi mu ˆ
mikalu ya buloba bua Kanana. d
dituku dia muanda mutekete, ba- c Eks 31:13
36 Omer uvua tshia dikumi tshia
ntu bakuabu bakaya bua kubia- tshipiminu tshia efa.1
ngula, kadi kabakasangana tshi- d Lew 23:3
ntu to.
28 Nunku Yehowa wakambila
Dut 5:13, 14
17 Tshisumbu tshijima tshia
bena Isalele tshiakumbu-
e Eks 16:15 ka mu tshipela tshia Sina, e be-
Mose ne: “Nenubenge kutumiki- Nom 11:7
ˆ nza luendu mu bitupa mu bitu-
la meyi anyi ne mikenji yanyi ˆ
ˆ pa bilondeshile dıyi dia Yehowa, f
too ne dıba kayi? b 29 Numanye f Mis 105:5, 40
bimpe ne: Yehowa mmunupeshe ne bakatudila ku Lefidima. g Kadi
ˆ
Nsabatu. c Ke bualu kayi udi unu- kakuvua mayi a bantu kunua to.
g Eb 9:4
pesha biakudia bia matuku abidi  2 Nunku bantu bakatuadija
dituku disambombo. Muntu yo- Mulongo 2 kutandangana ne Mose h bamba
ˆ
nso udi ne bua kushala muaba a Eks 27:21 ne: “Tupesha mayi a kunua.”
udiye; muntu nansha umue kena Kadi Mose wakabambila ne: “Bua
ne bua kumbuka muaba wende b Dut 8:2 tshinyi nudi nutandangana na-
dituku dia muanda mutekete to.” Neh 9:21 nyi? Bua tshinyi nudi nutungu-
30 Nanku bantu bakanemekela Mis 78:24
nuka ne kuteka Yehowa mu dite-
Nsabatu1 mu dituku dia muanda ta?” i 3 Kadi bantu bavua ne
c Yos 5:11, 12 ˆ
mutekete. d nyota mikole ya mayi kuntu
31 Nzubu wa Isalele wakabiki- aku, ne bavua anu banungana
d Nom 33:48
la biakudia abi ne: “Mana.”1 Bi- Dut 34:1 bua Mose, j bamba ne: “Bua tshi-
vua bitoke anu bu ntete ya ko-  nyi uvua mutupatule mu Ejipitu
riandre, ne mukana bivua anu NSHAP. 17 bua kutushipesha ne nyota tue-
bu mikata ya bibetubetu mienza e Nom 33:12 tu ne bana betu ne bimuna bie-
ne buitshi. e 32 Ke Mose kua- tu?” 4 Ndekelu wa bionso Mose
ˆ
mba ne: “Yehowa mmutume dıyi f Nom 33:2 wakadila kudi Yehowa ne: “Nge-
ne: ‘Uwujayi tshipiminu tshimue nze tshinyi ne bantu aba? Nku-
tshia omer ne bintu ebi bua bi- g Nom 33:14 shale anu kakese bua bobu ku-
kale bintu bia kulama mu bipu- ngasa mabue!”
ngu bienu bionso, f bua bamone h Eks 5:19, 21 5 Ke Yehowa kuambila Mose
biakudia bimvua munupeshe bua Nom 14:2, 3
ne: “Pita kumpala kua bantu,
kudia mu tshipela pamvua mu- Nom 20:3
uye ne bamue bakulu ba mu Isa-
nupatule mu buloba bua Ejipi-
lele ne dikombo diebe diuvua
tu.’” 33 Nunku Mose wakambi- i Nom 14:22
Mis 78:18, 22 mutute pa Musulu wa Nile. k Udia-
la Alona ne: “Angata mulondo, Mis 106:14
welamu tshipiminu tshia omer ngate mu tshianza tshiebe, uye.
tshimue tshia mana, uwuteke ku- 6 Mona! Nengimane kumpala
j Eks 16:2, 3
mpala kua Yehowa bu tshintu kuebe pa dibue ku Holeba. Neu-
ˆ
tshia kulama mu bipungu bienu k Eks 7:20
tute dibue, ne mayi neapatuka-
bionso.” g 34 Anu muvua Yeho- mu, ne bantu nebaanue.” l Mose
l Nom 20:8
wakenza nanku kumpala kua ba-
16:30 1 Anyi “bakikisha.” 16:31 1 Pa- Dut 8:14, 15 kulu ba mu Isalele. 7 Nunku
ˆ Neh 9:15
muapa d ına edi didi diumbukila ku
tshiambilu tshia mu tshiena Ebelu tshia
Mis 78:15
Mis 105:41
16:36 1 Efa uvua ubuela litre 22. Tang.
ne: “Ntshinyi etshi?” 1Ko 10:1, 4 Tshis. B14.
151 EKESODE 17:8–18:9
wakinyika muaba au ne: Masa1a NSHAP. 17 Yah, a Yehowa neikale mu mvita
ne Meliba,2b bua ditandangana a Dut 9:22 ne Amaleka ku tshipungu ne ku
dia bena Isalele ne bualu bakate- tshipungu.” b

18
ka Yehowa mu diteta, c bamba ne: b Mis 81:7 Pashishe Yetelo muakui-
“Yehowa udi munkatshi muetu di wa mu Midiyana, ta-
emu anyi kenamu?” c Dut 6:16 tuende muenu wa Mose, c waku-
8 Pashishe bena Amaleka d ba- Mis 95:8, 9
Eb 3:8, 9 mvua lumu lua malu onso avua
kalua, kuluanganabu ne Isalele Nzambi muenzele Mose ne tshi-
ku Lefidima. e 9 Ke Mose kua- d Gen 36:12 samba tshiende tshia Isalele, mu-
mbila Yoshua ne: f “Tusunguila vua Yehowa mupatule bena
bantu balume ne ndaku uluanga- e Dut 25:17 Isalele mu Ejipitu. d 2 Yetelo, ta-
ne ne bena Amaleka. Malaba ne- 1Sm 15:2 tuende muenu wa Mose, uvua
ngimane pa mutu pa mukuna muteke Sipola mukaji wa Mose
ne dikombo dia Nzambi mulele- f Nom 11:28 kuende pavuabu bamupingaje
la mu tshianza tshianyi.” 10 Na- kudiye, 3 pamue ne bana be-
ˆ
nku Yoshua wakenza anu muvua g Yos 11:15 nde ba balume babidi. e Dına dia
ˆ
Mose mumuambile, g wakaluanga- muana umue divua Geshoma,1f
na ne bena Amaleka. Kadi Mose, h Eks 24:13, 14 bualu Mose wakamba ne: “Ndi
ˆ
Alona, ne Huh bakabanda pa mulue kusomba buenyi mu bulo-
ˆ
mutu pa mukuna. i Yos 11:12 ba bua ku babende,” 4 ne dına
ˆ
11 Pavua Mose ushala ne bia- dia mukuabu divua Elieze,1 bua-
nza biende biela muulu, bena Isa- j Nom 24:20 lu wakamba ne: “Nzambi wa tatu
Dut 25:19
lele bavua batshimuna; kadi pa- 1Ku 4:42, 43
wanyi ke muambuluishi wanyi
vuaye anu upuekesha bianza,  uvua munsungile ku muele wa
ˆ
bena Amaleka bavua batshi- Mulongo 2
mvita wa Palo.” g
muna. 12 Pakanema bianza bia a Bua 19:1 5 Nunku, Yetelo tatuende
Mose bujitu, bakangata dibue muenu wa Mose, ne bana ba
kumutekelabu, yeye kusombapu. Mose ne mukajende bakaya kudi
ˆ b 1Sm 15:20
Pashishe Alona ne Hu bakakua- Est 9:24 Mose mu tshipela muvuaye mutu-
ta bianza biende, eu ku luse-  dile ku mukuna wa Nzambi mu-
ke lumue eu ku lukuabu, nunku NSHAP. 18 lelela.h 6 Pashishe wakatumina
bianza biende biakashala kabiyi c Eks 2:16, 21 Mose mukenji ne: “Meme Yetelo
ˆ Eks 3:1
binyunga too ne pakabuela dıba. tatuebe muenu, i mmeme au ndua
13 Nunku Yoshua wakatshimuna kuudi ne mukajebe ne bana be-
Amaleka ne bantu bende ne mue- d Yos 2:9, 10
Yos 9:3, 9
nde babidi.” 7 Diakamue Mose
le wa mvita.i wakapatuka bua kusambakena
14 Ke Yehowa kuambila Mose e Bz 7:29 ne tatuende muenu, yeye kui-
ne: “Funda bualu ebu mu mu- nama, kumutuaye mishiku. Bobu
kanda bu tshivulukilu1 ne ubua- f Eks 2:22
kusambangana, pashishe kuyabu
mbuluile Yoshua ne: ‘Nenjimi- mu ntenta.
je Amaleka muinshi mua diulu g Eks 2:15 8 Mose wakalondela tatuende
kashidi, kabakumuvuluka ka- muenu malu onso avua Yeho-
ˆ
bidi to.’” j 15 Pashishe Mose wa- h Eks 19:2
wa muenzele Palo ne Ejipitu
kasa tshioshelu, kutshibikilaye 1Bk 19:8, 9 bua bualu bua bena Isalele, j nta-
ne: Yehowa-nisi,1 16 wamba ne: tu yonso ivua mibafikile mu
“Bu mudi tshianza tshiende tshi- i Eks 4:18 njila, k ne muvua Yehowa mu-
luisha nkuasa wa bukalenge wa Nom 10:29
basungile. 9 Yetelo wakasanka
bua malu mimpe onso avua
17:7 1 Diumvuija: “Diteta; Dipima.” j Eks 7:3
Eks 14:27, 28
Yehowa muenzele bena Isalele
2 Diumvuija: “Ditandangana.” 17:14 Dut 4:34
1 Anyi “divuluija.” 17:15 1 Diumvuija: 18:3 1 Diumvuija: “Musomba buenyi ku-
“Yehowa udi dikunji dianyi dia tshima- k Eks 15:22 ntu aku.” 18:4 1 Diumvuija: “Nzambi
nyinu.” Eks 16:3 wanyi mmuambuluishi.”
EKESODE 18:10-26 152
pavuaye mubasungile mu Ejipi- NSHAP. 18 te makanda ne kuena mua kubua-
tu.1 10 Ke Yetelo kuamba ne: a Eks 15:11 mbula nkayebe to. 19 Mpindieu
Mis 95:3
“Yehowa uvua munusungile mu nteleja. Ndi nkupesha mubelu, ne
ˆ Mis 97:9
Ejipitu ne kudi Palo, ne uvua Nzambi neikale nebe.a Wewe ika-
musungile tshisamba tshiende la wimanyina tshisamba kumpa-
ku bukokeshi bua mu Ejipitu, la kua Nzambi mulelela, b ne udi
atumbishibue. 11 Mpindieu ndi ne bua kuya ne bilumbu kudi Nza-
b Dut 4:5
mumanye ne: Yehowa mmunene Dut 5:1 mbi mulelela. c 20 Ikala ubaleja
kupita nzambi mikuabu yonso a ˆ
 tshidi meyi ne mikandu ne mike-
bua malu avuaye muenzele ba- Mulongo 2 nji, d ubamanyisha njila udibu ne
vua bakengesha bantu bende ne a Yos 1:5, 17 bua kuendela ne mudimu udibu
diambu.” 12 Pashishe Yetelo ta- ne bua kuenza. 21 Kadi usu-
tuende muenu wa Mose wakalua ngule munkatshi mua tshisamba
ne mulambu wa kuosha ne mi- bantu balume badi bakumbanee
lambu mikuabu bua kulambula badi batshina Nzambi, balume
Nzambi, ne Alona ne bakulu bo- b Eks 20:19
ba kueyemena badi bakine dipe-
nso ba mu Isalele bakalua bua tela bintu mu njila mubi; f ubate-
kudia biakudia kumpala kua Nza- ke ku mutu kuabu, aba bamfu-
mbi mulelela pamue ne tatuende mu ba bantu tshinunu tshinunu,
muenu wa Mose. c Nom 27:1-5 aba bamfumu ba bantu lukama
13 Dituku diakalonda, Mose lukama, aba bamfumu ba bantu
wakasomba bua kulumbuluisha makumi atanu makumi atanu,
bantu bu pa tshibidilu, ne bantu ne bakuabu bamfumu ba bantu
bavua anu bimana kumpala kua dikumi dikumi. g 22 Bobu bika-
d Dut 7:11
Mose kumbukila ku dinda too ne le balumbuluisha bantu padi bilu-
ku dilolo. 14 Pakamona tatue-
mbu bijuka,1 ne nebalue kuudi ne
nde muenu wa Mose bionso bi-
bilumbu bionso bia bikole, h kadi
vuaye wenzela bantu, wakamuko-
bilumbu bionso bia bikese bobu
nka ne: “Tshiudi wenzela bantu e Nom 11:16, 17
nebabikose. Lekela bakuambui-
nunku ntshinyi? Bua tshinyi udi Dut 1:13

musombe muaba eu nkayebe, ba-


Bz 6:3 she bujitu bua udipepejile malu. i
ntu bonso aba bimane kumpala 23 Wewe muenze nunku, ne Nza-
ˆ
kuebe kumbukila ku dinda too ne mbi udi ukutumina dıyi bua kue-
ku dilolo?” 15 Mose wakambila nza nunku, neukokeshe bujitu
tatuende muenu ne: “Bualu bantu f Eks 23:8 ebu, ne muntu yonso neapingane
badi anu balua kundi bua kuebe-
1Tm 3:2, 3 kuende ne disanka.”
Tit 1:7
ja Nzambi malu. 16 Padi tshilu- 1Pt 5:2 24 Mose wakumvuila tatue-
mbu tshijuka, badi balua natshi nde muenu diakamue, yeye kue-
kundi, ne ndi ne bua kutshiko- nza malu onso avuaye muambe.
sa pankatshi pa muntu ne muntu 25 Mose wakasungula bantu ba-
mukuabu, ne ndi mmanyisha ma- g Dut 1:15 lume bakumbane munkatshi mua
pangadika a Nzambi mulelela ne Bz 14:23 Isalele mujima, yeye kubateka
mikenji yende.”b bamfumu ku mutu kua bantu,
17 Tatuende muenu wa Mose aba bamfumu ba bantu tshinunu
wakamuambila ne: “Tshiudi we- tshinunu, aba bamfumu ba bantu
nza etshi ki ntshimpe to. 18 Bu- h Lew 24:10, 11 lukama lukama, aba bamfumu
shuwa, neuditshiokeshe bikole Nom 15:32, 33 ba bantu makumi atanu makumi
Dut 1:17
wewe ne bantu badi nebe aba, atanu, ne bakuabu bamfumu ba
bualu ebu mbujitu budi bukupi- bantu dikumi dikumi. 26 Nu-
nku bavua balumbuluisha bantu
18:9 1 Ku mua.: “ku tshianza tshia Eji-
ˆ
pitu.” i Nom 11:17 18:22 1 Ku mua.: “dıba dionso.”
153 EKESODE 18:27–19:17
pavua bilumbu bijuka. Tshilumbu NSHAP. 18 diakamue ne diandamuna dia ba-
tshia tshikole bavua baya na- a Bz 15:2 ntu kudi Yehowa. 9 Nunku Ye-
tshi kudi Mose, a kadi tshilumbu howa wakambila Mose ne: “Mona!
tshionso tshia tshikese bobu ba- Ndi ndua kuudi mu ditutu difiike
vua batshikosa. 27 Panyima pa b Nom 10:29 bua bantu bumvue pandi ngaku-
 la nebe, ne kabidi bua bikale
bualu ebu, Mose wakashindikija
tatuende muenu, b yeye kuya mu NSHAP. 19 anu bakuitabuja wewe.” Pashishe
ˆ
buloba buabu. c Eks 17:1 Mose wakambila Yehowa meyi
avua bantu bambe.
19 Mu ngondo muisatu pa-
nyima pa bena Isalele ba- d Eks 3:1, 12
10 Nunku Yehowa wakambi-
la Mose ne: “Ndaku kudi bantu,
mane kupatuka mu buloba bua
ubajidile lelu ne malaba, ne badi
Ejipitu, mu dituku dine adi, ba-
ne bua kusukula bilamba biabu.
kafika mu tshipela tshia Sinai. e Bz 7:38
11 Badi ne bua kuikala badilo-
2 Bakumbuka ku Lefidima, c ku- ngolole bua dituku disatu, bualu
fikabu mu tshipela tshia Sinai, mu dituku disatu Yehowa neapue-
f Dut 4:34
bobu kutudila mu tshipela atshi. ke pa mukuna wa Sinai kumpala
Isalele wakatudila muaba au ku- kua bantu bonso. 12 Udi ne bua
mpala kua mukuna. d g Dut 32:11, 12 kutekela bantu mikalu kumpe-
3 Nunku Mose wakabanda Yes 63:9 nga kuawu kuonso ne kubambi-
kudi Nzambi mulelela, ne Yeho- la ne: ‘Nuamanya! Kanubandi ku
wa wakamubikidila ku mukuna, e mukuna anyi kanulengi ku mue-
h 1Bk 8:53
wamba ne: “Newambile nzubu Mis 135:4 lelu kuawu to. Muntu yonso wa-
wa Yakoba ne newambile bena lenga ku mukuna nebamushipe
Isalele nunku: 4 ‘Nuvua badi- bushuwa. 13 Tshianza nansha
muene tshimvua muenzele bena i Dut 10:14 tshimue katshimulengi, kadi ne-
Ejipitu f bua kunuambula pa ma- bamuase mabue anyi nebamu-
puapua a nyunyi ya mikanku ne tubulule.1 Nansha yeye muikale
kulua nenu kundi. g 5 Mpindieu j Lew 11:44 muntu anyi nyama, kakushala ne
ˆ Dut 7:6
muoyo to.’a Badi mua kubanda
nuenu batumikile dıyi dianyi ne 1Pt 2:9
muoyo mujima ne balame tshi- Bua 5:9, 10 ku mukuna anu pumvuabu muadi
pungidi tshianyi, nenulue bushu- wa lusengu lua tshimpanga tshia
wa tshisamba tshianyi tshia pa mukoko.” b
k Eks 24:3
buatshi1 munkatshi mua bisa- 14 Pashishe Mose wakumbu-
mba bionso, h bualu buloba bu- ka ku mukuna kupuekaye kudi
jima mbuanyi. i 6 Nenuikale ku- l Eks 24:7
bantu, kubangaye kujidila bantu,
ndi bukalenge bua bakuidi ne Yos 24:24 ne bakasukula bilamba biabu. c
tshisamba tshia tshijila.’ j Aa ke
 15 Wakambila bantu ne: “Dilo-
ˆ Mulongo 2 ngololayi bua dituku disatu. Mu-
meyi audi ne bua kuambila bena
a Eb 12:20 ntu kasangidi ne mukaji to.”1
Isalele.”
16 Mu dinda dia dituku disatu,
7 Nunku Mose wakaya, kubi- kuvua makubakuba ne mipenyi,
kidishaye bakulu ba tshisamba b Eks 20:18 ne kuvua ditutu difiike fitutuud
ˆ
ne kubambilaye meyi onso aa pa mukuna ne muadi mukole me-
ˆ
avua Yehowa mumutumine dıyi nemene wa mpungi, ne bantu bo-
bua kuamba.k 8 Panyima pa c Eks 19:10 nso bavua mu tshitudilu bakatua-
bualu abu, bantu bonso bakanda- dija kuzakala. e 17 Nunku Mose
ˆ
muna ne dıyi dimue ne: “Tudi tui- wakapatuka ne bantu mu tshitu-
taba bua kuenza malu onso adi d Dut 4:11
1Bk 8:12 dilu bua kusambakena ne Nzambi
Yehowa muambe.” l Mose wakaya Mis 97:2
19:13 1 Pamuapa mbamuasa mukete.
19:5 1 Anyi “tshintu tshianyi tshia mu- 19:15 1 Ku mua.: “Kanusemenyi pabuipi
shinga mukole.” e Eb 12:18-21 ne mukaji to.”
EKESODE 19:18–20:11 154
mulelela, bobu kuimanyina kui- NSHAP. 19 4 “Kuena ne bua kudienzela
nshi kua mukuna. 18 Mukuna a Eks 24:17 lupingu lusonga anyi tshimfua-
wa Sinai mujima wakafuima mui- Dut 4:11, 12
2Ku 7:1-3
nyi tshia tshintu kayi tshionso
shi bualu Yehowa uvua mupueka- tshidi muulu mu diulu anyi pa-
ˆ
pu mu kapia; a ne muishi wawu nshi pa buloba anyi mu mayi
b Mis 68:8
uvua ubanda muenze bu muishi muinshi mua buloba. a 5 Kuena
wa mfulu, ne mukuna mujima ne bua kubinamina anyi kaba-
c Eks 24:12 kusaki bua kubitendelela, b bualu
uvua uzakala bikole menemene. b
19 Pavua muadi wa mpungi we- meme Yehowa Nzambi webe ndi
nda ukola anu kukola, Mose wa-
d Lew 10:1, 2 Nzambi udi ulomba bua banda-
1Ku 13:10
ˆ mate anu meme, c udi ufila di-
kakula, ne dıyi dia Nzambi mule-
lela diakamuandamuna. nyoka bua tshilema tshia batatu
e Eks 19:12
kudi bana, kudi bantu ba tshi-
20 Nunku Yehowa wakapueka
pungu tshisatu ne kudi bantu ba
pa mukuna wa Sinai, pa lusongo f Nom 16:19, 35 tshipungu tshinayi tshia bantu
lua mukuna. Pashishe Yehowa 
badi bankine, 6 kadi udi ule-
wakabikila Mose ku lusongo lua NSHAP. 20 ja dinanga dia lulamatu kudi ba-
mukuna, ne Mose wakabanda. c g Dut 5:22 ntu ba tshipungu tshia tshinu-
21 Ke Yehowa kuambila Mose Bz 7:38
nu tshia bantu badi bannange ne
ne: “Pueka ne udimuije bantu bua ˆ
batumikila meyi anyi. d
kabatetshi bua kusambuka mika- h Dut 5:6
Hos 13:4 7 “Kuena ne bua kuangata
lu bua kumona Yehowa to, tshia- ˆ
dına dia Yehowa Nzambi webe
nana ba bungi nebafue. 22 Ba- i Dut 5:7-10 mu mushindu udi kawuyi muaka-
kuidi batu basemena pabuipi ne  nyine to, e bualu Yehowa kakupa-
Yehowa pa tshibidilu badijidile, Mulongo 2 nga kunyoka muntu udi wanga-
bua Yehowa kabakumi.”1d 23 Ke ˆ
a Lew 26:1 ta dına Diende mu mushindu udi
Mose kuambila Yehowa ne: “Ba- Dut 4:15, 16 kawuyi muakanyine. f
ntu kabena mua kubanda ku mu- Yes 40:25
Bz 17:29
8 “Uvuluke dituku dia Nsa-
kuna wa Sinai to, bualu wewe batu bua kudilama dia tshiji-
ukadi mumane kutudimuija, mua- b Eks 23:24
la.g 9 Udi ne bua kuenza midi-
mbe ne: ‘Ela mikalu kumpenga 1Ko 10:20 mu yebe mikole ne midimu
kua mukuna ne uwujidile.’” e 1Yn 5:21 yebe mikuabu yonso mu matu-
24 Kadi Yehowa wakamuambila ku asambombo, h 10 kadi dituku
ne: “Ndaku, pueka, ne upingane c Eks 34:14 dia muanda mutekete ndia nsa-
Mat 4:10
wewe ne Alona, kadi kulekedi ba- Luk 10:27 batu bua Yehowa Nzambi webe.
kuidi ne bantu bua basambuke Kuena ne bua kuenza mudimu
mikalu bua kubanda kudi Yeho- d Mbi 12:13
nansha umue, wewe anyi muane-
wa, bua kabashipi to.” f 25 Nu- be wa balume anyi muanebe wa
nku Mose wakapueka kudi bantu bakaji, anyi mupika webe mu-
e Lew 19:12
ne kubambilaye. lume anyi mupika webe mukaji,
anyi tshimuna tshiebe anyi mu-
20 Pashishe Nzambi wakamba
ˆ
meyi onso adi alonda aa:g
f Lew 24:15, 16
Dut 5:11
ntu udi musombe buenyi miaba
iudi musombele.1i 11 Bualu Ye-
2 “Meme ndi Yehowa Nzambi howa uvua muenze diulu ne bu-
g Eks 16:23
webe uvua mukupatule mu bulo- Eks 31:13, 14 loba ne mbuu, ne bintu bionso
ba bua Ejipitu, mu nzubu wa bu- Dut 5:12-14 bidimu mu matuku asambombo,
pika. h 3 Kuena ne bua kuikala ne wakatuadija kuikisha mu ditu-
ne nzambi mikuabu pa kumbu- h Eks 23:12 ku dia muanda mutekete. j Ke bua-
sha meme1 to. i lu kayi Yehowa uvua mubeneshe
i Eks 16:29 dituku dia Nsabatu ne mudivuije
19:22 1 Ku mua.: “kabatukidi.” 20:3 Eks 34:21 dia tshijila.
1 Anyi “bua kuntemba nayi.” Ku mua.:
“kumpala kuanyi.” j Gen 2:2 20:10 1 Ku mua.: “biibi.”
155 EKESODE 20:12–21:8
12 “Nemeka tatuebe ne ma- NSHAP. 20 yebe ya diumvuangana,1 mi-
muebe a bua ulale matuku a bu- a Eks 21:15 koko yebe ne ngombe yebe.
ngi mu buloba budi Yehowa Nza- Lew 19:3 Muaba wonso ungenza bua ba-
Nsu 1:8 ˆ
mbi webe ukupesha. b vuluke dına dianyi, a nendue kuu-
13 “Kuena ne bua kushipa
b Dut 5:16
Mat 15:4
di ne nenkubeneshe. 25 Wewe
muntu. c Ef 6:2, 3 mungenzele tshioshelu tshia ma-
14 “Kuena ne bua kuenda ma- c Gen 9:6
bue, kuena ne bua kutshiasa ne
sandi. d Dut 5:17 mabue makosa ne biamu to.1b
15 “Kuena ne bua kuiba. e
Yak 2:11
1Yn 3:15
Bualu wewe mutapapu ne ntapu
webe, neutshinyange. 26 Kue-
16 “Kuena ne bua kujadika Bua 21:8
na ne bua kubanda pa tshioshelu
malu a dishima paudi ujadika d Gen 39:7-9
tshianyi ne tshibandilu bua buta-
Dut 5:18
bualu bua mukuebe. f Nsu 6:32 ka buebe1 kabumuenekipu.’
17 “Kuena ne bua kualakana
21
Mat 5:27, 28
Lom 13:9 “Aa mmapangadika audi
nzubu wa mukuebe. Kuena ne 1Ko 6:18
ne bua kubambila: c
bua kualakana mukaji wa mukue- Eb 13:4
2 “Wewe musumbe mupika
be, g anyi mupika wende mulume, e Lew 19:11
muena Ebelu, d neikale mupika bi-
anyi mupika wende mukaji, anyi Dut 5:19
ˆ
Mak 10:19 dimu bisambombo, kadi mu tshi-
ngombe wende, anyi mpunda we- 1Ko 6:9, 10
dimu tshia muanda mutekete
nde, anyi tshintu kayi tshionso Ef 4:28
neumulekele kayi ufuta tshintu. e
tshidi mukuebe natshi.” h f Lew 19:16
3 Yeye mulue nkayende, neaye
18 Nunku bantu bonso bavua Dut 5:20
Dut 19:16-19 nkayende. Yeye ne mukaji, apu
bamona makubakuba ne mipe- mukajende neaye nende. 4 Mfu-
g Mat 5:28
nyi, muadi wa mpungi, ne mu- muende yeye mumupeshe mukaji
kuna ufuima muishi; dimona dia h Dut 5:21
Lom 7:7 ne mukaji au mumulelele bana ba
malu aa diakabazakeja, bobu kui- balume anyi bana ba bakaji, mu-
manyina pa bule.i 19 Ke bobu i Eks 19:16
Eb 12:18, 19 kaji ne bana nebikale ba mfumue-
kuambila Mose ne: “Wewe akula nde, kadi yeye neaye nkayende. f
j Bz 7:38
netu, netuteleje, kadi Nzambi ka- Gal 3:19 5 Kadi mupika yeye musuminyi-
kudi netu to, tshianana netufue.” j k Dut 8:2
ne wamba ne: ‘Ndi munange mfu-
20 Nunku Mose wakambila ba- muanyi ne mukajanyi ne bana
ntu ne: “Kanutshinyi to, bualu l Yos 24:14 banyi; tshiena musue kupeta bu-
Yob 28:28
Nzambi mulelela mmulue kunu- Nsu 1:7 dikadidi,’ g 6 mfumuende neaye
teka mu diteta k bua nutungunu- m Dut 5:5 nende kumpala kua Nzambi mu-
ke ne kumutshina bua kanuenji Mis 97:2 lelela. Nunku neaye nende ku
mpekatu to.” l 21 Nunku bantu n Dut 4:36 tshiibi anyi ku dibaya dia ku
bakatungunuka ne kuimanyina Neh 9:13 tshiibi; ne mfumuende neamutu-
pa bule, kadi Mose wakasemena o Bz 17:29 bule ditshi ne tshintu tshia kutu-
pabuipi ne ditutu difiike, muaba  bula natshi tumasoso, ne neasha-
uvua Nzambi mulelela.m Mulongo 2 le mupika wende matuku ende
22 Pashishe Yehowa waka- a Dut 12:5, 6 onso a muoyo.
mbila Mose ne: “Newambile bena 2Ku 6:6 7 “Muntu yeye mupane mua-
Isalele nunku: ‘Nudi badimuene b Dut 27:5 nende wa bakaji bu mupika, ka-
mumvua muakule nenu kumbu-
Yos 8:30, 31 bakumulekela mushindu udibu

kila mu diulu. n 23 Kanuena ne balekela mupika mulume to.
bua kuenza nzambi ya tshia-
NSHAP. 21 8 Mfumuende yeye kayi mumone
c Eks 24:3 umusankisha ne kayi umubanjija
mu tshia arjan bua kuyitendele- Dut 4:14
bu mukajende, kadi wenza bua
la pamue nanyi, ne kanuena ne d Lew 25:39, 40
bua kudienzela nzambi ya or to. o 20:24 1 Anyi “milambu yebe ya ditalala.”
e Dut 15:12
24 Neungenzele tshioshelu tshia 20:25 1 Anyi “kutshiasa ne mabue ma-
f Dut 15:12
buloba, ne neulambulapu mila- songa.” 20:26 1 Anyi “mubidi webe udi
mbu yebe ya kuosha, milambu g Dut 15:16, 17 musokome.”
EKESODE 21:9-29 156
muntu mukuabu amusumbe,1 NSHAP. 21 dimu wende too ne pumvuaye bi-
kena ne bua kumupana kudi ba- a 1Ko 7:3 mpe menemene.
ntu ba ku babende to, bualu 20 “Muntu yeye mukume mu-
mmumuenzele bibi. 9 Yeye mu- b Gen 9:6 pika wende mulume anyi mu-
musungule bua muanende wa ba- Nom 35:30 pika wende mukaji ne mutshi
Mat 5:21
lume, udi ne bua kumukumbaji- ne udi ufuila ku tshianza tshie-
la bukenji bua muana wa bakaji. nde, badi ne bua kumusombue-
10 Yeye muangate mukaji mu- c Nom 35:11 la. a 21 Kadi yeye mushale ne
Nom 35:22-25
kuabu, kabakukepesha biakudia, Dut 4:42 muoyo dituku dimue anyi abidi,
bilamba, ne malu adibu ne bua Dut 19:3-5 kabena ne bua kumusombuela
Yos 20:7-9
kuenzela a mukaji wa kumpala to, bualu mmuntu musumba ku
to. 11 Yeye kayi mumukumbaji- makuta a mfumuende.
ˆ d Nom 15:30
le malu asatu aa, dıba adi neba- 22 “Bantu balume bobu ba-
mulekele kayi ufuta makuta. luangana ne badi badituta kudi
12 “Muntu yeye mukume mu- e Dut 19:11, 12 mukaji udi ne difu ne udi ulela
ntu mukuabu ne muntu au yeye 1Bk 1:50 ˆ
1Bk 2:29 dıba kadiyi dianji kukumbana,1b
mufue, badi ne bua kumushipa 1Yn 3:15 kadi kakuyi njiwu ya lufu,2
pende. b 13 Kadi yeye kayi mue- udi muenze bibi neafute bintu
nze nanku ku bukole ne Nza- f Eks 20:12 bidi bayende wa mukaji umulo-
mbi mulelela mulekele bualu ebu mba; neabifutshile ku butuanga-
buenzeka, nenkuleje muaba udi- g Gen 40:15 ji bua balumbuluishi. c 23 Kadi
ye mua kunyemena. c 14 Muntu njiwu ya lufu yoyi mienzeke,
yeye mukuatshile mukuende tshi- ˆ
dıba adi neufile muoyo ku muo-
h Gen 37:28 ˆ ˆ ˆ
ji tshikole ne udi umushipa ku yo,1d 24 dısu ku dısu, dınu ku
bukole, d muntu au udi ne bua ˆ
dınu, tshianza ku tshianza, dika-
kufua, nansha nuenu ne bua i Dut 24:7 sa ku dikasa, e 25 dioshangana
kumuangatshila ku tshioshelu ku dioshangana, mputa ku mpu-
tshianyi. e 15 Muntu udi ukuma j Lew 20:9 ta, mukumu ku mukumu.
tatuende anyi mamuende badi ne Nsu 20:20
Nsu 30:11, 17 26 “Muntu yeye mukume mu-
bua kumushipa.f Mat 15:4 pika wende mulume anyi mupika
16 “Muntu yeye mukuate mu-  ˆ
wende mukaji tshintu ku dısu ne
ntu mukuabu ku bukole g ne mu- Mulongo 2 mudishipe, udi ne bua kulekela
mupane anyi bobu bamusangane ˆ
a Gen 9:5, 6 mupika au aye bua dısu diende. f
ˆ
mumukuate, h badi ne bua kumu- Lew 24:17
27 Yeye mutule dınu dia mupika
shipa. i wende mulume anyi dia mupika
17 “Muntu udi wela tatuende b Mis 139:16 wende mukaji, udi ne bua kule-
Yel 1:5 ˆ
anyi mamuende mulawu1 udi ne kela mupika au aye bua dınu die-
bua kushipibua. j nde.
c Eks 18:25, 26
18 “Mona tshidi ne bua kue- Dut 16:18 28 “Ngombe yeye mukume
nzeka bantu babidi bobu bata- Dut 17:8 muntu mulume anyi muntu mu-
ndangana, ne umue ututa mukue- kaji nsengu yende, ne muntu au
nde dibue anyi mbata,1 kadi kayi d Gen 9:6 udi ufua, badi ne bua kushipa
ufua to, tshibi ushala mu bulalu: Lew 24:17 ngombe au ne mabueg ne kabe-
Nom 35:31
19 Yeye mukokeshe bua kujuka Bua 21:8 na ne bua kudia munyinyi wende
ne muendele ku dikombo pambe- to; kadi kabakunyoka muena ngo-
ˆ
lu, dıba adi kabakunyoka muntu e Lew 24:20
mbe to. 29 Kadi bikala ngombe
uvua mumukume to. Neafute anu Mat 5:38 uvua ne tshibidilu tshia kuku-
ˆ
bua dıba didi muntu udi mutapi- mangana nsengu ne bakavua ba-
ke au mupange bua kuenza mu- f Ef 6:9 manyishe muenaye, kadi kayi
Kls 4:1
21:8 1 Ku mua.: “amupikule.” 21:17 21:22 1 Ku mua.: “ne bana bende badi
1 Anyi “ujingila diakabi.” 21:18 1 Anyi g Gen 9:5 bapatuka.” 2 Anyi “njiwu mibi.” 21:23
pamuapa: “tshintu.” Nom 35:33 1 Anyi “anyima ku anyima.”
157 EKESODE 21:30–22:9
mumukuate, yeye mushipe mu- NSHAP. 21 yeye mufue, kakuakuikala diba-
ntu mulume anyi muntu muka- a Eks 22:6 nza dia mashi buende yeye to.
ji, nebashipe ngombe au ne Eks 22:14 3 Kadi bualu ebu bobu buenze-
Dut 22:8 ˆ
mabue, ne nebashipe kabidi mue-  ke dıba dimane kupatuka, nekui-
naye. 30 Bobu bamulombe tshi- NSHAP. 22
kale dibanza dia mashi buende
ntu tshia kupikula natshi muo- b 2Sm 12:6
yeye.)
yo wende,1 udi ne bua kufila Luk 19:8 “Udi ne bua kufuta. Yeye kayi
ˆ
bionso biamulombabu bu mu- ne tshintu, dıba adi nebamu-
shinga wa kupikula nawu muo- pane bua bintu bivuaye muibe.
yo2 wende. 31 Nansha ngombe 4 Bobu basangane tshintu tshi-
au yeye mukume muana wa ba- vuaye muibe ne muoyo mu bintu
lume anyi muana wa bakaji nse- biende, nansha tshikale ngombe
ngu, nebenzele muena ngombe anyi mpunda anyi mukoko, nea-
au bilondeshile dipangadika edi. tshifute misangu ibidi.
32 Ngombe yeye mukume mu- 5 “Muntu yeye muye ne nya-
pika mulume anyi mupika muka- ma yende mu budimi anyi mu
ji nsengu, neapeshe mfumu wa budimi bua tumuma tua mvi-
mupika au mushinga wa nsheke- nyo bua kuyidisha, yeye muyile-
le1 30, kadi nebashipe ngombe ne kele idia mu budimi bua muntu
mabue. c Eks 20:15
mukuabu, neafute bintu bitambe
33 “Muntu yeye mubulule  buimpe bia mu budimi buende
tshina anyi mutshiumbule kadi Mulongo 2
anyi bintu bitambe buimpe bia
kayi mutshibuikile, ngombe anyi a Eks 22:4
mu budimi buende bua tumuma
mpunda yeye mukulukamu, tua mvinyo.
34 muena tshina neafute.a Nea- 6 “Kapia koku katuadije ne
ˆ
fute muenaye mushinga wa nya- kakuate ku tumitshi tua meba ne
ma au, ne nyama mufue neika- kuoshe bisumbu bia ntete ikadi-
le wende. 35 Ngombe wa muntu bu bapuole anyi ntete itshidi ku
yeye mutute ngombe wa muntu tukolakola anyi budimi, muntu
ˆ
mukuabu ne yeye mufue, dıba adi uvua mutemeshe kapia aku udi
nebapane ngombe udi ne muoyo ne bua kufuta bintu bivua bio-
ne nebabanyangane makuta adi- shike.
bu bamusumbe nawu; nebaba- 7 “Muntu yeye mupeshe mu-
nyangane kabidi nyama mufue. kuende makuta anyi bintu bua
36 Kadi biobi bimanyike ne: ngo- kumulamina, bobu babibile mu
mbe uvua ne tshibidilu tshia ku- nzubu wa mukuende au, mui-
kumangana nsengu, kadi muena- b Dut 16:18 vi udi ne bua kubifuta misangu
ye kayi mumukuate, udi ne bua Dut 19:17 ibidi bobu bamukuate. a 8 Bobu
kufuta ngombe ku ngombe, ne kabayi bakuate muivi, badi ne
ngombe mufue neikale wende. bua kulua ne muena nzubu ku-

22 “Muntu yeye muibe ngo- mpala kua Nzambi mulelela b bua


mbe anyi mukoko ne mu- kumanya ni uvua muteke tshia-
wushipe anyi muwupane, nea- nza pa bintu bia mukuende.
fute ngombe itanu bua ngombe 9 Mu bilumbu bionso bia muntu
au ne mikoko inayi bua muko- muikale ne bintu biba, pa bidi bi-
ko au. b tangila ngombe, mpunda, muko-
2 (“Bobu bakuate muivi c mu ko, tshilamba, anyi tshintu tshio-
nzubu wa bende, bamukume ne nso tshidi tshijimine tshidiye
mua kuambila ne: ‘Etshi ntshia-
21:30 1 Anyi “bua kufuta.” 2 Anyi “anyi- nyi!’ bantu bonso babidi neba-
ma.” 21:32 1 Nshekele uvua ne gra- c Dut 16:18
lue ne tshilumbu tshiabu kumpa-
me 11,4. Tang. Tshis. B14. Dut 25:1 la kua Nzambi mulelela. c Muntu
EKESODE 22:10-30 158
udi Nzambi upisha neafute mu- NSHAP. 22 21 “Kuena ne bua kukenge-
kuende bintu misangu ibidi. a a Eks 22:4 sha muntu udi musombe buenyi
10 “Muntu yeye mupeshe mu- anyi kumusubisha to, a bualu nu-
kuende mpunda anyi ngombe b Lew 6:2-5 vua basombe buenyi mu buloba
anyi mukoko anyi tshimuna kayi bua Ejipitu. b
tshionso bua kumulamina, tshio- c Dut 22:28, 29
22 “Kanuena ne bua kukenge-
tshi tshifue anyi tshipete bule- sha mukaji mukamba anyi mua-
ma anyi baye natshi muntu kayi na udi kayi ne tatuende to.1c
mumone, 11 nebenze mutshipu d Lew 19:26
Lew 20:6
23 Wewe mumukengeshe na-
pankatshi pabu kumpala kua Ye- Dut 18:10-12 nsha kakese ne yeye mudile ku-
howa ne: kavua muteke tshia- 1Sm 28:3 ndi, tshiakupanga kumvua mua-
Gal 5:20
nza tshiende pa bintu bia mu- Bua 22:15 di wende to; d 24 tshiji tshianyi
kuende to; muenatshi udi ne bua netshiteme, nennushipe ne mue-
kuwitaba. Muntu mukuabu au ka- e Lew 18:23
le wa mvita, ne bakaji benu ne-
kufuta tshintu to.b 12 Kadi Lew 20:15 bashale bakamba, ne bana benu
bobu bibile nyama au kudiye, Dut 27:21 nebashale bana ba nshiya.
neafute muenaye. 13 Bobu ba- 25 “Wewe musombeshe mu-
mupandulule kudi nyama wa luo- f Nom 25:3 pele1 wa mu tshisamba tshianyi,
1Bk 18:40
nji, nealue nende bua kujadika. 1Ko 10:20 muntu udi musombe nenu maku-
Kena ne bua kufuta tshintu tshi-  ta, kuena ne bua kuikala kudiye
dibu bapandulule kudi nyama wa Mulongo 2 bu musombeshanganyi wa ma-
luonji to. a Lew 25:35 kuta to. Kuena ne bua kumulo-
14 “Kadi muntu yeye mulo- mba tshia kasombela to. e
mbe bua kusomba mukuende b Lew 19:33, 34
26 “Wewe mukuate tshilamba
nyama, ne nyama au yeye mupe- Dut 10:19 tshia mukuebe bu tshieya tshia
te bulema anyi mufue padi mue- tshintu tshisomba,1f udi ne bua
ˆ
na nyama kayi ne nyama wende, c Dut 27:19 kumupingajilatshi padi dıba di-
muntu uvua mumusombe udi Yak 1:27 buela. 27 Bualu ke tshiende
ne bua kufuta. 15 Muena nya- tshia kudibuikila, tshilamba
ma yeye muikale ne nyama we- d Mis 10:18 tshiende tshia kubuikila mubidi1
nde, kakufuta to. Bobu bamuso- Yak 5:4 wende; nealadile mu tshinyi? g
mbe ku makuta, makuta avuabu Yeye mudile kundi, tshiakupanga
bamusombe nawu au ke difutu. e Lew 25:35, 36 kumvua to, bualu ndi nditeka pa
Dut 23:19
16 “Kadi muntu yeye muambi- Luk 6:34, 35
muaba wa bakuabu.2h
she nsongakaji utshidi kamama 28 “Kuena ne bua kuela Nza-
udibu kabayi banji kubangila ne f Dut 24:6
mbi mulawu1i anyi kuela mfu-
mulala nende, udi ne bua kumufi- mu2 wa mu tshisamba tshienu
dila biuma bua alue mukajende.c mulawu to. j
17 Tatuende yeye mubenge ne g Dut 24:13
29 “Kuena ne bua kuelakana
muoyo mujima bua kumufila ku- bua kufila milambu ya mu bia pa
diye, neafile makuta makumbane h Dut 10:18 madimi biebe bia bungi ne ya bi-
Mis 34:6
mushinga wa biuma. ntu bia mu bikaminu1 biebe bidi
18 “Kuena ne bua kushiya mu- biyila too ne panshi. k Neumpe-
i Lew 24:11, 14 she muanabute wa ku bana bebe
kaji muena buloji ne muoyo to.d
19 “Muntu yonso udi ulala ne ba balume. l 30 Mona tshiudi
nyama badi ne bua kumushipa j Mbi 10:20
Bz 23:5 22:22 1 Anyi “muana wa nshiya.” 22:25
kakuyi mpata. e Yuda 8
1 Anyi “mukengi.” 22:26 1 Anyi “bu
20 “Muntu yonso udi ulambu- tshintu tshikuata lukole.” 22:27 1 Ku
la nzambi mikuabu milambu pa- k Nsu 3:9 mua.: “dikoba.” 2 Anyi “ndi ne muo-
mutu pa kuyilambula Yehowa 2Ko 9:7
yo muimpe.” 22:28 1 Anyi “kupenda.”
nkayende udi ne bua kubutudi- 2 Anyi “mukokeshi.” 22:29 1 Mmumue
bua. f l Eks 13:2 ne: bikaminu bia mafuta ne bia mvinyo.
159 EKESODE 22:31–23:16
ne bua kuenza ne ngombe webe NSHAP. 22 meji ne didi mua kukonyangaja
ˆ
ne mukoko webe: a neashale kudi a Dut 15:19 meyi a bantu bakane. a
mamuende matuku muanda mu- 9 “Kuena ne bua kukengesha
tekete. Mu dituku dia muanda b Lew 22:27 muntu udi musombe buenyi to.
mukulu neumumpeshe. b Nudi bamanye mutu muntu wa
31 “Nudi ne bua kuleja munu- c Lew 19:2 ku babende udiumvua,1 bualu
di bantu ba tshijila kundi; c ka- Nom 15:40
nuvua basombe buenyi mu bulo-
1Pt 1:15
nuena ne bua kudia munyinyi ba bua Ejipitu. b
wa tshintu kayi tshionso tshidi- 10 “Mu bidimu bisambombo
d Lew 22:3, 8
bu bapandulule kudi nyama wa  neukune mamiinu mu buloba
luonji mu mpata to. d Nudi ne bua buebe ne neupuole bia pa madi-
NSHAP. 23
kuwelela mbua. mi. c 11 Kadi mu tshidimu tshia
23
e Lew 19:16
“Kuena ne bua kumuanga- Nsu 6:16, 19 muanda mutekete udi ne bua ku-
laja1 lumu ludi kaluyi lu- bulekela kabuyi budima ne neu-
lelela to.e Kuambuluishi muntu f Dut 19:18, 19 bushiye tshilala,1 ne bapele ba
mubi pa kulua ntemu udi ujinga Nsu 19:5
mu tshisamba tshienu neba-
bua kuenzelangana bibi. f 2 Kue- die bintu bia muomu, ne bidibu
na ne bua kulonda tshisumbu g Lew 19:15
bobu bashiya, nyama ya tshisuku
tshia bantu bua kuenza bualu neyibidie. Ke tshiudi ne bua kue-
bubi, ne kuena ne bua ku- h Nsu 25:21
nza ne budimi buebe bua tumu-
1Ts 5:15
konyangaja buakane pa kufi- ma tua mvinyo ne budimi buebe
la bujadiki kampanda bua kuya bua mitshi ya olive.
i Dut 22:4
mudi tshisumbu tshia bantu tshi- Luk 6:27 12 “Newenze mudimu webe
ya.1 3 Kuena ne bua kuikala ne Lom 12:21
matuku asambombo; kadi ditu-
kansungansunga mu tshilumbu
ku dia muanda mutekete newima-
tshia muntu mupele. g j Dut 16:19
nyike mudimu webe mukole, bua
4 “Wewe musambakene ne 2Ku 19:7
ngombe webe ne mpunda webe
ngombe anyi ne mpunda wa
k Nsu 17:15 bikishe ne bua muana wa mupika
muena lukuna webe mupambu- Lom 1:18 webe mukaji ne muntu udi muso-
ke, udi ne bua kumupingaja kudi- Lom 2:6
mbe buenyi bapetulule bukole.d
ye. h 5 Wewe mumone ne: mpu- 
nda wa muntu udi mukukine 13 “Nudi ne bua kudimuka
Mulongo 2
mmudishinde ne bujitu, kumupi- bua kuenza malu onso andi mu-
a Mbi 7:7
tshi wewe kuya to. Udi ne bua nuambile; e ne kanuena ne bua
ˆ
kumuambuluisha bua kumbusha kutela mena a nzambi mikuabu;
b Lew 19:34
nyama bujitu. i kabaumvu ku mishiku1 yebe to. f
6 “Kuena ne bua kukonya- 14 “Neungenzele tshibilu mi-
c Lew 25:3, 4
ngaja dilumbuluisha dia mupele sangu isatu ku tshidimu.g
udi munkatshi muenu padiye ne 15 Newenze Tshibilu tshia Ma-
d Eks 20:9, 10
tshilumbu to. j Dut 5:14
mpa kaayi mela Luevene. h Neudie
7 “Kubuelakanyi mu difunda- mampa kaayi mela luevene matu-
ngana ne bualu1 bua dishima, ne e Dut 4:9 ku muanda mutekete pakumbana
kushipi muntu udi kayi ne bualu tshikondo mu ngondo wa Abiba,1i
ˆ
ne muntu muakane, bualu tshia- f Dut 12:3 anu mundi mukutumine dıyi bua
kuamba muntu mubi ne: mmua- Yos 23:6, 7 kuenza, bualu tshikondo atshi
kane to.2k ke tshiuvua mupatuke mu Ejipi-
8 “Kuena ne bua kuitaba di- g Dut 16:16 tu. Muntu nansha umue kena ne
kosa mishiku, bualu dikosa mi- bua kumueneka kumpala kuanyi
shiku didi difofomija bantu ba h Lew 23:6 bianza bitupu to. j 16 Newenze
Luk 22:7

23:1 1 Ku mua.: “kutungunuja.” 23:2 23:9 1 Anyi “bamanye nsombelu (anyi-


1 Anyi “bujadiki budi bantu ba bungi ba- i Eks 12:18 ma) wa muntu wa ku babende.” 23:11
ˆ 1 Anyi “lububa.” 23:13 1 Ku mua.: “mu-
nyisha.” 23:7 1 Ku mua.: “dıyi.” 2 Anyi
“kubingisha muntu mubi to.” j Dut 16:17 kana.” 23:15 1 Tang. Tshis. B15.
EKESODE 23:17-33 160
kabidi Tshibilu tshia Dinowa1 dia NSHAP. 23 mbi yabu, anyi kabakuitabijiji bua
bintu bidi bikola bia kumpala bia a Nom 28:26 kuyitendelela to, ne kuena ne bua
ku midimu yebe mikole, bia ku bi- Dut 16:9, 10
Bz 2:1
kuidikija bilele biabu to.a Kadi udi
ntu biuvua mukune mu budimi;a ne bua kuyibutula ne kusunsula
ne Tshibilu tshia Disangisha bia b Dut 16:13
Neh 8:14
makunji abu a tshijila. b 25 Nudi
pa madimi2 ku ndekelu kua tshi- Yne 7:2 ne bua kutendelela Yehowa Nza-
dimu, pawasangisha bia pa madi- mbi wenu, c ne yeye neabene-
c Dut 12:5, 6 ˆ
mi bia ku midimu yebe mikole. b she biakudia bienu ne mayi enu. d
17 Bantu balume bebe bonso ne- d Nom 18:8, 12
1Ko 15:20
Nengumbushe masama munka-
bamueneke kumpala kua Muka- tshi muenu.e 26 Bakaji ba mu
lenge mulelela Yehowa misangu e Dut 14:21 buloba buenu kabakuikala batu-
Nsu 12:10
isatu ku tshidimu. c la mafu anyi kabakuikala banku-
18 “Kuena ne bua kufila ma- f Eks 14:19 mba to, f ne nengenze bua ulale
shi a mulambu wanyi pamue ne g Nom 20:16 uboboke.1
tshintu tshiela luevene to. Mila- 27 “Nentume ditshina dianyi
h Nom 14:35
mbu ya mafuta a nyama iudi ufi- Yos 24:19 kumpala kuebe, g ne nembueje
la mu bibilu bianyi kayena ne bisamba bionso biwasambakena
i Eks 34:11
bua kushala butuku bujima too Yos 5:13, 14 nabi mu kayumbayumba, ne ne-
ne mu dinda. Yos 24:8 ngenze bua utshimune bena
 lukuna bebe bonso ne bua
19 “Udi ne bua kulua ne bi-
ntu bitambe buimpe bia ku bintu
Mulongo 2 banyeme kumpala kuebe.1h
bidi bikola bia kumpala bia mu a Eks 20:5 28 Nentume ditekeshibua mu
Lew 18:3
budimi buebe ku nzubu wa Yeho- Dut 12:30
mikolo1 kumpala kuebe, i ne ne-
wa Nzambi webe. d 2Ku 33:2 dinyemeshe bena Hiwi, bena Ka-
ˆ
nana ne bena Hiti kumpala kue-
“Kuena ne bua kulambila kana b Eks 20:3
Nom 33:52 be. j 29 Tshiakubipata kumpala
ka mbuji mu mabele a mamua-
kuebe mu tshidimu tshimue, bua
ku to. e c Dut 6:13
Dut 10:12 buloba kabushadi munda mutupu
20 “Ndi ntuma muanjelu ku- Yos 22:5
ne nyama ya luonji kayivudianga-
mpala kuebef bua kukulama mu Mat 4:10
nyi bua kukuluisha.k 30 Nembi-
njila ne kuya nebe muaba undi d Dut 7:13 pate kumpala kuebe ku kakese
mulongolole. g 21 Udimuke bua ku kakese too ne pawavulangana
ˆ e Dut 7:15
bualu buende ne utumikile dıyi ne pawakuata buloba buonso. l
diende. Kumutombokedi to, bua- f Dut 7:14
31 “Nenteke mikalu yebe ku-
Dut 28:4
lu kakubuikidila dishipa dienu mbukila ku Mbuu Mukunze too
ˆ
dia mikenji, h bualu dına dianyi g Dut 2:25
ne ku mbuu wa bena Pele-
Yos 2:9
didi munda muende. 22 Kadi shete, ne kumbukila ku tshipe-
ˆ h Dut 7:23, 24
wewe mutumikile dıyi diende ne la too ne ku Musulu;1m bualu
muoyo mujima ne muenze bionso i Dut 7:20 nemfile bena mu buloba mu bia-
bindi ngamba, nengikale lukuna Yos 2:11
nza bienu ne neubipate kumpala
ne bena lukuna bebe, ne nendui- j Yos 24:11 kuebe. n 32 Kuena ne bua kudia
she badi bakuluisha. 23 Bualu nabu tshipungidi anyi kutshi-
k Dut 7:22
muanjelu wanyi neaye kumpala dia ne nzambi yabu to. o 33 Ka-
kuebe ne neaye nebe kudi bena l Dut 9:4
bena ne bua kusomba mu buloba
Amole, bena Hiti, bena Pelizi, m Gen 15:18 buenu, bua kabakufikishi ku di-
ˆ
bena Kanana, bena Hiwi ne Dut 1:7
ngenzela mpekatu. Wewe mute-
Yos 1:4
bena Yebuse, ne nembabutule. i 1Bk 4:21
24 Kuena ne bua kuinamina nza- 23:26 1 Anyi “Nengenze bua matuku ebe
n Bal 1:4
Bal 11:21
uwule.” 23:27 1 Anyi “nengenze bua
23:16 1 Bavua batshibikila kabidi ne: baluishi bebe bonso bakuele nyima.”
Tshibilu tshia Mbingu, anyi Pentekoste. o Eks 34:12 23:28 1 Anyi pamuapa: “dipampakana;
Nom 25:1, 2
2 Bavua batshibikila kabidi ne: Tshibilu Dut 7:2 ditshina dikole.” 23:31 1 Mmumue ne:
tshia Bitanda (Ntenta). 2Ko 6:14 musulu wa Pelata.
161 EKESODE 24:1–25:4
ndelele nzambi yabu, bualu abu NSHAP. 23 11 Yeye kakenzela bantu bane-
nebulue bushuwa buteyi kuudi.” a a Yos 23:12, 13 ne ba bena Isalele abu bibi to, a

24 Pashishe wakambila Mose


Bal 1:28
Mis 106:36
ne bakamona tshikena kumona
ne: “Banda kudi Yehowa,  tshia Nzambi mulelela, bakadia
wewe ne Alona, Nadaba ne Abi- NSHAP. 24
ne bakanua.
b
hu, ne bakulu ba bena Isa- b Lew 10:1
12 Nunku Yehowa wakambila
lele 70, ne nuinamine ku bule. Mose ne: “Banda kundi ku muku-
c Eks 20:21 na ne ushalaku. Nenkupeshe ma-
2 Mose udi ne bua kusemena Nom 12:8 ˆ
nkayende kudi Yehowa; kadi ba- bue mikale ne mikenji ne meyi
d Eks 21:1
kuabu abu kabasemenyi to, ne Dut 4:1
bingafunda bua kubalongesha.” b
13 Nunku Mose wakajuka ne Yo-
bantu kababandi nende to.” c e Dut 5:27
shua muambuluishi wende, c ne
3 Pashishe Mose wakalua, Yos 24:22
Mose wakabanda ku mukuna wa
ˆ
kuambilaye bantu meyi onso a f Eks 34:27
Nzambi mulelela. d 14 Kadi wa-
Dut 31:9
Yehowa ne mapangadika ende kambila bakulu ne: “Tuindilayi
onso;d bantu bonso bakandamu- g Lew 3:1
ˆ Lew 7:11 muaba eu too ne patuapingana
na ne dıyi dimue ne: “Tudi tuita- ˆ
ˆ h Dut 31:11 kunudi. e Alona ne Hu badi nenu.f
ba bua kuenza meyi onso adi Ye- Bz 13:15 Muntu yonso udi ne tshilumbu
howa muambe.” e 4 Nunku Mose udi mua kuya kudibu.” g 15 Nu-
ˆ i Eks 19:8
wakafunda meyi onso a Yehowa. f nku Mose wakabanda ku mukuna
Pashishe wakajuka pa dinda me- j Eb 12:24
pavua ditutu diwubuikile. h
nemene, kuasaye tshioshelu kui- k Eb 9:18-20 16 Butumbi bua Yehowa i bua-
nshi kua mukuna, ne makunji 12 l Yne 1:18 kashala pa mukuna wa Sinai, j
bilondeshile bisa 12 bia Isalele. m Yhz 1:26 ne ditutu diakawubuikila ma-
5 Pashishe wakatuma bansonga- Bua 4:3 tuku asambombo. Mu dituku
lume bena Isalele, bobu kufila mi-  dia muanda mutekete wakabi-
lambu ya kuosha, ne kulambula- Mulongo 2 kidila Mose munda mua ditutu.
bu Yehowa ngombe bu milambu a Eks 24:1 17 Bua bena Isalele bavua bata-
ya diumvuangana. g 6 Pashishe b Dut 5:22 ngila, tshimuenekelu tshia butu-
Mose wakangata tshitupa tshia mbi bua Yehowa tshivua anu bu
c Nom 11:28
mashi kutshielaye mu bibakudi, kapia kadi kabutula kikale ku
ne wakamiamina tshitupa tshi- d Eks 24:2 mutu kua mukuna. 18 Pashishe
kuabu tshia mashi pa tshioshelu. e Eks 32:1 Mose wakabuela mu ditutu, ku-
7 Pashishe wakangata muka- f Eks 17:10 bandaye ku mukuna. k Mose wa-
nda wa tshipungidi, kuwubadila- kashala ku mukuna matuku 40
ˆ g Eks 18:25, 26
munya ne butuku. l
ye bantu ne dıyi dikole.h Ke bobu
25
h Eks 19:9 Pashishe Yehowa waka-
kuamba ne: “Tudi tuitaba bua
kuenza bionso bidi Yehowa mua- i Eks 16:10 mbila Mose ne: 2 “Ambi-
Lew 9:23
mbe, ne netutumikile.” i 8 Nu- Nom 16:42
la bena Isalele bansangishile bi-
nku Mose wakangata mashi, kua- ntu; nunsangishile bintu kudi
j Eks 19:11
miaminaye bantu, j kuambaye ne: muntu yonso udi muoyo wende
“Aa mmashi a tshipungidi tshi- k Eks 19:20 umusaka bua kufila. m 3 Bintu
di Yehowa mudie nenu mu diu- l Eks 34:28 binudi mua kuangata kudibu
ˆ Dut 9:9 mbiobi ebi: or, n arjan, o tshia-
mvuangana ne meyi onso aa.” k 
9 Mose ne Alona, Nadaba ne mu tshia mitaku, p 4 buanda bua
NSHAP. 25 dikala dia ble, miosa mikunzu-
Abihu, ne bakulu ba bena Isa- m Eks 35:4-9 bile ya mikoko,1 buanda bu-
lele 70 bakabanda, 10 ne baka- 1Ku 29:9
2Ko 9:7 kunze kunzuu,2 line muimpe
mona Nzambi wa Isalele. l Mui-
menemene, miosa ya mbuji,
nshi mua makasa ende muvua n Eks 38:24
tshintu tshienze bu mabue a sa- o Eks 38:25 25:4 1 Anyi “miosa mikunjija ya mikoko.”
ˆ
fire malamika panshi, ne tshivua p Eks 38:3 2 Anyi “bilamba bikunjija ne mayi maku-
tshikezuke anu bu diulu dine. m Eks 38:29 nze a bishi kampanda.”
EKESODE 25:5-29 162
5 biseba bia bimpanga bia miko- NSHAP. 25 bakeluba babidi ne or; neubenze
ko bikunjija, biseba bia nyama ya a Eks 36:20 ne or mufula ku ntengu ibidi ya
nkonga, mabaya a mutshi wa mu- tshibuikidiji. a 19 Wenze bakelu-
sese, a 6 mafuta a kuela mu mie- b Eks 27:20 ba ku ntengu ibidi ya tshibuiki-
ndu, b mafuta a mutshi wa bome diji, mukeluba umue ku ditengu
bua kuenza manyi c a kuelangana c Eks 30:23-25 dia luseke lumue ne mukuabu
ne bua kuenza musenga wa ma- ku ditengu dia luseke lukuabu.
d Eks 30:34, 35
nananshi wa mupuya muimpe, d 20 Bakeluba abu badi ne bua ku-
7 ne mabue a onikse ne ma- e Eks 28:6
balula mapuapua abu abidi ma-
bue makuabu a kuasa pa efoda e tangija muulu, babuikile tshibui-
ne pa tshilamba tshia pa tshia- f Eks 28:15 kidiji ne mapuapua abu, b ne
di. f 8 Nebangenzele muaba mu- badi ne bua kuikala batangilanga-
nsantu, ne nensombe1 munkatshi g Eks 29:45 ne. Mpala ya bakeluba yikale mi-
muabu. g 9 Nenumuenze, ntenta 1Bk 6:13 tangija pa tshibuikidiji. 21 Neu-
Eb 9:11
wa tshitendelelu ne bintu bionso teke tshibuikidiji c pa Mushete,
bia muomu, bilondeshile anu mu- h 1Ku 28:12 ne mu Mushete amu neutekamu
shindu1 undi nkuleja. h Bz 7:44 Bujadiki bungakupesha. 22 Ne-
10 “Nebenze mushete ne ma- Eb 8:5
Eb 9:9
ndileje kuudi muaba au ne nenga-
baya a mutshi wa musese mui- kuile nebe pa mutu pa tshibuiki-
ˆ
kale ne nkubita1 ibidi ne tshi- i Eks 37:1-5 diji.d Nenkumanyishile meyi onso
ˆ
tupa mu bule, nkubita umue ne angakutumina dıyi bua kuenza
tshitupa mu butshiama, ne nku- j Eb 9:4 bua bena Isalele munkatshi mua
bita umue ne tshitupa mu butu- bakeluba babidi badi pa mutu pa
mbuke. i 11 Pashishe, neuwula- k Eks 30:1, 3 mushete wa Bujadiki.
ˆ
mike or muimpe menemene. j 23 “Newenze kabidi mesa e ne
l Eks 30:1, 5 mabaya a mutshi wa musese mi-
Neuwulamike munda ne pambe- 1Ku 15:15
lu, ne neuwunyungulule ne mue- kale ne nkubita ibidi mu bule,
lelu1 wa or. k 12 Neuwenzele bi- m 1Bk 8:8 nkubita umue mu butshiama,
kanu bia or binayi ne neubiase ne nkubita umue ne tshitupa
ku mutu kua mikolo yawu inayi, n Eks 31:18 mu bule bua muulu. f 24 Neuala-
Eks 40:20 mike or muimpe menemene ne
bikanu bibidi ku luseke lumue ne 1Bk 8:9
bikuabu bibidi ku luseke lukua- Eb 9:4 neuanyungulule ne muelelu1 wa
bu. 13 Newenze mikamba ne or. 25 Newenze mubangubangu
mutshi wa musese ne neuyila- o Eks 37:6-9 muanyunguluke wa bunene bua

mike or. l 14 Neubueje mikamba tshianza2 ne muelelu1 wa or ku
ayi mu bikanu bidi ku nseke ya Mulongo 2 mubangubangu au. 26 Neue-
Mushete bua bikale bambuilaku a 1Sm 4:4 nzele bikanu binayi bia or ne
Eb 9:5
Mushete. 15 Mikamba neyisha- newase bikanu abi ku matumba
le mu bikanu bia ku Mushete; ka- b 1Bk 8:7
anayi miaba idibu bashile mikolo
bena ne bua kuyumbushaku to. m 1Ku 28:18 inayi. 27 Bikanu bidi ne bua
16 Neuteke Bujadiki bungaku- kuikala pabuipi ne mubanguba-
pesha mu Mushete au. n c Eks 40:20 ngu bua kuikalabi bikuata mika-
Eb 9:4, 5 ˆ
17 “Newenze tshibuikidiji mba ya kuambula nayi mesa.
tshia or muimpe menemene tshi- d Eks 30:6
28 Newenze mikamba ne mutshi
kale nkubita ibidi ne tshitupa mu Lew 16:2 wa musese, neuyilamike or bua
ˆ
bule ne nkubita umue ne tshitu-
Nom 7:89
Bal 20:27
kuambula nayi mesa.
pa mu butshiama.o 18 Newenze Mis 80:1 29 “Newenze kabidi malongo
awu, makopo awu, mbidika
25:8 1 Anyi “nengase ntenta.” 25:9 e Eks 40:22 yawu, ne bibakudi bia kupongo-
Lew 24:6
1 Anyi “tshimfuanyi.” 25:10 1 Nkubi- Nom 3:30, 31 lola nabi milambu ya bia kunua.
ta uvua ne santimetre 44,5. Tang. Eb 9:2
Tshis. B14. 25:11, 24, 25 1 Anyi “muba- 25:25 2 Santimetre mitue ku 7,4. Tang.
ngubangu mulengeja.” f Eks 37:10-15 Tshis. B14.
163 EKESODE 25:30–26:4
Neubienze ne or muimpe mene- NSHAP. 25 mba asambombo adi apatuka
mene. a 30 Newikale uteka ma- a Eks 37:16 ku mulamba. 36 Bilongo bitshi-
ˆ
mpa a dileja pa mesa kumpala Nom 4:7
1Bk 7:48, 50
di bivungamane ne matamba ne
kuanyi misangu yonso. b tshitekelu tshia miendu tshionso
31 “Newenze tshitekelu tshia bidi ne bua kuikala tshipese tshi-
mienduc tshia or muimpe mene- mue tshijima tshia or muimpe
mene. Tshitekelu tshia miendu b Lew 24:5, 6 menemene, or mufula. a 37 Neu-
etshi tshidi ne bua kuikala 1Sm 21:6 tshienzele miendu muanda mute-
1Ku 9:32
tshia or mufula. Tshitaku tshia- 2Ku 13:11 kete, ne padi miendu itema, ne-
tshi, mulamba watshi, matamba Mat 12:4 yikenkeshe tshitupa tshionso
atshi, tuntaku tuatshi tua bilo- tshidi kumpala kuatshi. b 38 Tu-
ngo, bilongo biatshi bitshidi bi- shola tuatshi tua kukoka natu mi-
vungamane ne bilongo biatshi bi- kaba ya miendu1 ne bintu bia-
c Eks 40:24
kadi bikanguke nebikale tshipese 1Bk 7:48, 49 tshi bia kuambuila kapia mbia
tshimue tshijima. d 32 Tshiteke- Eb 9:2 kuenza ne or muimpe meneme-
lu tshia miendu netshikale ne ne.c 39 Tshiotshi pamue ne bi-
matamba asambombo mu nse- ntu ebi mbia kuenza ne ntalanta1
ke yatshi, matamba asatu mu lu- mujima wa or muimpe meneme-
seke lumue, matamba asatu mu d Eks 37:17-24 ne. 40 Udimuke bua ubienze bi-

luseke lukuabu. 33 Ku ditamba londeshile mushindu wabi1 uvua-
dionso dia luseke lumue nekui- Mulongo 2
bu bakuleje ku mukuna. d

26
kale tuntaku tusatu tua bilongo a Nom 8:4
“Newenze ntenta wa tshite-
tuenza bu mudi bilongo bia mu- ndelelue ne bilamba bia nte-
tshi wa amande ne bilongo bi- nta dikumi bienza ne buanda bu-
tshidi bivungamane ne bilongo luka bua line muimpe menemene,
b Eks 30:8
bikadi bikanguke bienda bishi- Lew 24:2, 3 ne buanda bua dikala dia ble, ne
ntakanangana; ne ku ditamba Nom 8:2
miosa mikunzubile ya mikoko, ne
2Ku 13:11
dionso dia luseke lukuabu ne- buanda bukunze kunzuu. Neuzo-
kuikale tuntaku tusatu tua bilo- lapu bimfuanyi bia bakeluba f ne
ngo tuenza bu mudi bilongo bia buanda. g 2 Tshilamba tshia nte-
mutshi wa amande ne bilongo bi- c Nom 4:9 nta tshionso netshikale ne nku-
tshidi bivungamane ne bilongo bita1 28 mu bule ne nkubita ina-
bikadi bikanguke bienda bishi- yi mu butshiama. Bilamba bia
ntakanangana. Ke muikala mata- ntenta bionso bidi ne bua kui-
mba asambombo adi apatu- d Eks 39:42 kala bunene bumue. h 3 Bilamba
ka ku mulamba wa tshitekelu Nom 8:4
bia ntenta bitanu mbia kulamaka-
tshia miendu nanku. 34 Ku mu- Bz 7:44
Eb 8:5 ja tshimue ku tshikuabu bua kue-
lamba wa tshitekelu tshia mie-  nza tshitupa tshimue, ne bilamba
ndu nekuikale tuntaku tunayi tua NSHAP. 26 bikuabu bia ntenta bitanu mbia
bilongo tuenza bu mudi bilongo e Eb 8:5 kulamakaja bua kuenza tshitupa
bia mutshi wa amande, ne bilo- Eb 9:9, 11
tshikuabu. 4 Newenze makoshi
ngo bitshidi bivungamane ne bi-
ne buanda bua dikala dia ble ku
longo bikadi bikanguke bienda
muelelu kua tshilamba tshia nte-
bishintakanangana. 35 Tshilo-
ngo tshitshidi tshivungamane ne- f Gen 3:24 nta tshimue tshidi ku ndekelu kua
tshikale muinshi mua matamba
Mis 99:1 tshitupa tshimue, ne newenze ka-
abidi a kumpala adi apatuka ku bidi bia muomumue ku muelelu
mulamba, ne tshilongo tshitshidi 25:38 1 Anyi “tukuatshilu tuatshi; nka-
tshivungamane muinshi mua ma- g Eks 36:8-13 la yatshi.” 25:39 1 Ntalanta uvua ne
tamba abidi adi alonda, ne tshi- kilo 34,2. Tang. Tshis. B14. 25:40
longo tshitshidi tshivungamane 1 Anyi “tshimfuanyi tshiabi.” 26:2
muinshi mua matamba makua- 1 Nkubita uvua ne santimetre 44,5.
bu abidi adi alonda, bua mata- h Nom 4:25 Tang. Tshis. B14.
EKESODE 26:5-24 164
wa ku ndekelu kua tshitupa tshi- NSHAP. 26 14 “Newenze kabidi tshibuiki-
kuabu muaba wabilamakajilabu. a Eks 39:33, 34 lu tshia ntenta ne biseba bikunji-
5 Newenze makoshi 50 ku tshi- ja bia bimpanga bia mikoko ne pa
lamba tshia ntenta tshimue ne mutu patshi tshibuikilu tshia bi-
makoshi 50 ku muelelu kua tshi- seba bia nyama ya nkonga.a
lamba tshia ntenta tshikuabu bua 15 “Newenze nyunguluilub ya
bituangane muaba wa kubilama- ntenta wa tshitendelelu ne ma-
kajilabu. 6 Newenze tukanu tua baya a mutshi wa musese mi-
kukanga natu 50 tua or, neula- b Eks 35:26
manyika kuulu. c 16 Nyungului-
makaje natu bilamba bia ntenta, lu yonso udi ne bua kuikala ne
ne ntenta wa tshitendelelu nealue nkubita dikumi mu bule ne nkubi-
tshintu tshimue.a ta umue ne tshitupa mu butshia-
7 “Newenze kabidi bilamba ne ma. 17 Nyunguluilu yonso udi
miosa ya mbujib bua ntenta wa ne tupayikilu1 tubidi tulamakaja
kubuikila pa mutu pa ntenta c Eks 36:14-18
kamue ku kakuabu. Ke muwenza
wa tshitendelelu. Newenze bila-  nyunguluilu yonso ya ntenta wa
mba bia ntenta 11. c 8 Tshila- Mulongo 2 tshitendelelu. 18 Newenze nyu-
mba tshia ntenta tshionso netshi- a Eks 36:19 nguluilu 20 bua luseke lua ku sud
kale ne nkubita 30 mu bule ne lua ntenta wa tshitendelelu, ludi
nkubita inayi mu butshiama. Bi- lutangile ku sud.
lamba bia ntenta bionso 11 bidi 19 “Newenze ntaku 40 ya
ne bua kuikala bunene bumue. tshiamu tshia arjan mikale ne
9 Neulamakaje bilamba bia nte- masosod muinshi mua nyungului-
nta bitanu kaba kamue, ne neu- lu 20: ntaku ibidi mikale ne maso-
lamakaje kabidi bilamba bia nte- b Nom 4:29, 31 so muinshi mua nyunguluilu wa
nta bikuabu bisambombo kaba kumpala bua tupayikilu tuende
kamue, ne neubunye tshilamba tubidi ne ntaku ibidi mikale ne
tshisambombo tshia ntenta ku- masoso muinshi mua nyungului-
mpala kua ntenta. 10 Newenze lu yonso udi ulonda bua tupayiki-
makoshi 50 ku muelelu kua tshi- lu tuende tubidi. e 20 Bua luseke
lamba tshia ntenta tshimue tshi- lukuabu lua ntenta wa tshite-
di ku ndekelu kua tshitupa tshi- c Eks 36:20-23
ndelelu, luseke lua ku nord, we-
mue, ne makoshi 50 ku muelelu nze nyunguluilu 20, 21 ne nta-
kua tshilamba tshia ntenta mua- ku yayi 40 ya tshiamu tshia
ba mukuabu wa kubilamakajila- arjan mikale ne masoso, ntaku
bu. 11 Newenze tukanu tua ku- ibidi mikale ne masoso muinshi
kanga natu 50 tua tshiamu tshia mua nyunguluilu umue ne ntaku
mitaku, neupayike tukanu atu mu ibidi mikale ne masoso muinshi
d Nom 3:36
makoshi, ne neulamakaje ntenta mua nyunguluilu yonso udi ulo-
pamue, ne nealue tshintu tshi- nda. 22 Bua luseke lua panyima
mue. 12 Tshitupa tshia bilamba lua ntenta wa tshitendelelu lua ku
bia ntenta tshidi tshishala netshi- ouest, newenze nyunguluilu isa-
kale tshia kulembeleja. Tshia bi- mbombo. f 23 Newenze nyungu-
bidi tshia tshilamba tshia ntenta luilu ibidi bua yikale bu bipanda
tshidi tshishala netshilembelele e Eks 36:24-26 bibidi bia mu matumba a pa-
panyima pa ntenta wa tshitende- nyima pa ntenta wa tshitendele-
lelu. 13 Bilamba bia ku ntenta lu. 24 Neyikale milamakaja ibidi
bidi bishale bipite bule nebikale kumbukila kuinshi too ne kuulu,
bia kulembeleja ku ntenta wa tshi- too ne muaba udi tshikanu tshia
tendelelu bule bua nkubita umue kumpala. Newenze nunku bua
ku luseke luonso bua kumubui-
kila. f Eks 36:27-30 26:17 1 Anyi “mabaya malulame.”
165 EKESODE 26:25–27:4
yonso ibidi, ne neyikale bipanda NSHAP. 26 nukosoluele Muaba wa Tshiji-
bibidi bia mu matumba. 25 Ne- a Eks 36:31-33 la a ne Muaba Mutambe Tshijila. b
kuikale nyunguluilu muanda mu- 34 Udi ne bua kuteka tshibuiki-
kulu ne ntaku yayi 16 ya tshia- diji pa mushete wa Bujadiki mu
mu tshia arjan mikale ne masoso, b Eks 12:35, 36 Muaba Mutambe Tshijila.
ˆ
ntaku ibidi mikale ne masoso Eks 36:34 35 “Neuteke mesa pambe-
muinshi mua nyunguluilu wa ku- lu pa tshilamba tshia kuko-
mpala ne ntaku ibidi mikale ne solola natshi, neuteke tshitekelu
masoso muinshi mua nyungului- c Eks 19:3 tshia miendu c luseke lua ku sud
Eks 25:9
lu yonso udi ulonda. Bz 7:44 lua ntenta wa tshitendelelu tshi-
26 “Newenze mikamba ne ˆ
Eb 8:5 tangilangane ne mesa; ne neu-
mutshi wa musese, itanu bua ˆ
teke mesa luseke lua ku nord.
nyunguluilu ya luseke lumue lua 36 Newenze tshilamba tshia ku
ntenta wa tshitendelelu, a 27 ne d Eks 36:35, 36 tshibuelelu tshia ntenta ne bua-
Luk 23:45
mikamba itanu bua nyunguluilu Eb 6:19 nda bua dikala dia ble, ne mio-
ya luseke lukuabu lua ntenta wa Eb 9:3 sa mikunzubile ya mikoko, ne
Eb 10:19, 20
tshitendelelu, ne mikamba itanu buanda bukunze kunzuu, ne bua-
bua nyunguluilu ya luseke lua nda buluka bua line muimpe me-
ku ouest lua ntenta wa tshite- nemene biluka pamue. d 37 Ne-
ndelelu, bua luseke lua panyima. e 1Bk 8:6

wenze makunji atanu a mutshi
28 Mukamba wa pankatshi udi wa musese bua tshilamba tshia
upitshila pankatshi pa nyungu- Mulongo 2
ku tshibuelelu ne neualamike or.
luilu newumbukile ku ditengu di- a Eks 40:22, 26
Ndobo yawu neyikale ya or, ne
mue too ne ku dikuabu. neuenzele ntaku itanu ya tshia-
29 “Neulamike or ku nyungu- mu tshia mitaku mikale ne ma-
luilu ayi, b ne newenze bikanu b Eks 40:21
Lew 16:2
soso.

27
biayi ne or bua kubuejamu mika- 1Bk 8:6 “Newenze tshioshelu ne
mba, ne neulamike or ku mika- Eb 9:2-4
mabaya a mutshi wa mu-
Eb 9:12, 24
mba ayi. 30 Udi ne bua kuasa e
sese; netshikale nkubita1 itanu
ntenta wa tshitendelelu bilonde- mu bule ne nkubita itanu mu
shile tshimfuanyi tshiende tshi- butshiama. Tshioshelu netshika-
c Lew 24:2, 3
vuabu bakuleje ku mukuna. c 1Bk 7:48, 49 le ne nseke inayi ya bule bu-
31 “Newenze tshilamba tshia mue ne nkubita isatu mu butu-
kukosolola natshi d ne buanda mbuke. f 2 Newenze nsengu g pa
bua dikala dia ble, ne miosa mi- d Eks 36:37, 38 matumba atshi anayi; nsengu ne-
kunzubile ya mikoko, ne bua-  yikale mienzela ku tshioshelu, ne
nda bukunze kunzuu, ne bua- NSHAP. 27 neulamike tshiamu tshia mitaku
nda buluka bua line muimpe e Eks 40:29 ku tshioshelu. h 3 Newenze mbe-
menemene. Neuzolapu bakeluba 2Ku 4:1
ketshi ya kuboya nayi butu1 bua-
ne buanda. 32 Neutshilembele- Eb 13:10
tshi, pamue ne bikasu, ne bi-
je ku makunji anayi a mutshi bakudi, ne nsomo ne bintu bia
wa musese malamika or. Ndo- kuambuila kapia, ne newenze
f Eks 38:1-7
bo yawu neyikale ya or. Makunji bintu biatshi bionso ne tshia-
neikale mimanyika pa ntaku ina- mu tshia mitaku.i 4 Newenzele
yi ya tshiamu tshia arjan mika- tshioshelu kakanu kaluka ne
le ne masoso. 33 Neulembeleje g Lew 4:25
nkanu ya tshiamu tshia mitaku,
tshilamba tshia kukosolola na- ne bikanu binayi bia tshiamu
tshi muinshi mua tukanu tua ku-
kanga natu ne neubueje mushe- h 1Bk 8:64 27:1 1 Nkubita uvua ne santimetre 44,5.
te wa Bujadiki e munda, panyima Tang. Tshis. B14. 27:3 1 Anyi “butu bua
pa tshilamba tshia kukosolola manyi,” mmumue ne: butu busambaka-
natshi. Tshilamba etshi netshi- i 1Bk 7:45 ne ne manyi a milambu.
EKESODE 27:5-21 166
tshia mitaku ku matumba NSHAP. 27 15 Bua luseke lukuabu, nekuika-
anayi a kakanu aku. 5 Neuka- a Nom 4:14, 15 le bilamba bilembeleja bule bua
teke muinshi mua mubanguba- nkubita 15, ne makunji asa-
ngu wa tshioshelu, ne kakanu tu ne ntaku isatu mikale ne ma-
nekapatukile lua pankatshi mu soso.
b Eks 25:40
tshioshelu. 6 Newenzele tshio- 1Ku 28:12 16 “Tshibuelelu tshia lupangu
shelu mikamba ya mutshi wa Bz 7:44 netshikale ne tshilamba tshia
Eb 8:5
musese, ne neuyilamike tshiamu bule bua nkubita 20 tshienza ne
tshia mitaku. 7 Mikamba neyi- buanda bua dikala dia ble ne
kale ya kubueja mu bikanu bua miosa mikunzubile ya mikoko ne
mikamba yikale mu nseke ibi- c Eks 40:8 buanda bukunze kunzuu ne bua-
1Bk 6:36
di ya tshioshelu padibu batshia- nda buluka bua line muimpe me-
mbula.a 8 Newenze tshioshelu nemene biluka pamue, a ne ma-
tshikale bu mushete wa mabaya kunji anayi ne ntaku yawu inayi
mutubuluke. Ntshia kuenza anu d Eks 38:9-15 mikale ne masoso. b 17 Makunji
muvuaye Yeye mukuleje ku mu- onso adi manyunguluke lupangu
kuna. b neikale ne bisuikidi bia tshiamu
9 “Newenze lupanguc lua nte- tshia arjan ne ndobo ya tshiamu
e Eks 39:33, 40
nta wa tshitendelelu. Bua luseke 
tshia arjan, kadi ntaku yawu mi-
lua ku sud, ludi lutangile ku sud, kale ne masoso neyikale ya
Mulongo 2
lupangu neluikale lua bilamba bi- tshiamu tshia mitaku. c 18 Lu-
a Eks 35:25
lembeleja bienza ne buanda bulu- pangu neluikale bule bua nkubi-
ka bua line muimpe meneme- ta lukama, d butshiama bua nku-
ne, luseke elu neluikale ne bule bita 50, ne butumbuke bua
bua nkubita lukama. d 10 Nelui- b Eks 38:18, 19 nkubita itanu, luenza ne bilamba
kale ne makunji 20 ne ntaku 20 bilembeleja bia buanda buluka
ya tshiamu tshia mitaku mikale bua line muimpe menemene, ne
ne masoso. Ndobo ya ku maku- neluikale ne ntaku ya tshiamu
c Eks 38:17
nji ne bikuatakajilu1 biawu mbia tshia mitaku mikale ne masoso.
kuenza ne tshiamu tshia arjan. 19 Malongo onso ne bintu bia
11 Bilamba bilembeleja ku luse- kuenza nabi mudimu mu ntenta
ke lua ku nord nebikale pabi ne d Eks 27:9 wa tshitendelelu, pamue ne mpo-
nkubita lukama mu bule, pamue po yende, ne mpopo yonso ya
ne makunji 20 ne ntaku yawu ya lupangu bidi ne bua kuikala bia
tshiamu tshia mitaku 20 mikale tshiamu tshia mitaku. e
e Eks 38:20
ne masoso, ne ndobo ya tshiamu 20 “Udi ne bua kutumina
Nom 3:36, 37 ˆ
tshia arjan ne bikuatakajilu1 bua bena Isalele dıyi bua bakutuadi-
makunji. 12 Luseke lua ku ouest le mafuta matambe buimpe a oli-
neluikale ne bilamba bilembeleja ve idibu batue, bua kutokesha,
f Eks 39:33, 37
mu butshiama bua lupangu bule Lew 24:1-3
bua miendu yikale yitema mi-
bua nkubita 50, ne makunji di- sangu yonso. f 21 Mu ntenta wa
kumi ne ntaku dikumi mikale ne kusambakena, pambelu pa tshi-
masoso. 13 Butshiama bua lu- lamba tshia kukosolola natshi
g Eks 26:33 tshidi pabuipi ne Bujadiki, g Alo-
pangu ku luseke lua est lua kudi Eks 40:3
ˆ na ne bana bende ba balume ne-
dıba dipatukila budi bua nkubi- Eb 9:2, 3

ta 50. 14 Nekuikale bilamba bi- benze bua miendu yishale mi-


lembeleja bule bua nkubita 15 lu- temesha kumpala kua Yehowa h
seke lumue, ne makunji asatu ne kumbukila ku dilolo too ne mu
h Eks 30:8
ntaku isatu mikale ne masoso. e dinda. Eu mmukenji mufunda
udi bena Isalele ne bua kutungu-
27:10, 11 1 Anyi “nkanu; bikanu; bitata” nuka ne kutumikila mu bipungu
bua kusuika nabi. i Nom 18:23 biabu bionso. i
167 EKESODE 28:1-19

28 “Udi ne bua kubikila mua-


nenu Alona munkatshi
NSHAP. 28
a Lew 8:2
nzuu ne buanda buluka bua line
muimpe menemene.
mua bena Isalele, pamue ne bana Eb 5:1
9 “Newangate mabue a onikse
ˆ
bende ba balume, bua ange- abidi a ne newondolapu mena a
b Eb 5:4 ˆ
nzele mudimu wa buakuidi, a bana ba Isalele, b 10 mena asa-
Alona b pamue ne Nadaba ne Abi- mbombo pa dibue dimue ne
ˆ ˆ c Lew 10:1 ˆ
hu, c Eleaza ne Itama, d bana ba Nom 26:61 mena asambombo adi masha-
Alona. e 2 Newenzele muanenu le pa dibue dikuabu, bilondeshi-
Alona bilamba bia tshijila, bua d Eks 38:21 le mudibu balondangane ku di-
butumbi ne bulengele. f 3 Ne- Lew 10:16 ledibua diabu. 11 Muondodi wa
1Ku 24:2 ˆ
wakule ne bantu bonso badi ba- pa mabue neondole mena a bana
piluke,1 bandi muwuje ne nyu- e Eks 6:23
ba Isalele pa mabue abidi au
ma wa meji, g ne bobu nebenzele 1Ku 6:3 anu mudiye mua kuondola tshi-
Alona bilamba bua dijidibua die- tampi. c Pashishe neueleshe mu
nde, bua angenzele mudimu wa f Eks 29:5 nyunguluilu ya or. 12 Neuteke
Lew 8:7
buakuidi. mabue abidi au pa bilamba bia
4 “Bilamba bidibu ne bua pa makaya bia efoda bua ikale
g Eks 31:6
kuenza mbiobi ebi: tshilamba Eks 36:1 mabue a tshivulukilu bua bana
tshia pa tshiadi, h efoda, i muzabi ba Isalele, d ne Alona udi ne
ˆ
wa kawuyi maboko, j muzabi wa h Eks 39:8, 15 bua kuya ne mena abu kumpa-
tuzubu tuzubu, tshilamba tshia
Lew 8:8 la kua Yehowa pa bilamba bibi-
di bia pa makaya bu tshivulukilu.
kujingila ku mutu, k ne muka- i Eks 39:2 13 Newenze nyunguluilu ya or
ba wa tshilamba; l nebenze bila-
14 ne shene ibidi ya or muimpe
mba bia tshijila ebi bua muanenu j Eks 39:22
menemene miluka bu mionji, e ne
Alona ne bana bende ba balume,
udi ne bua kusuikila shene milu-
bua angenzele mudimu wa bua- k Eks 39:27, 28
ka ayi ku nyunguluilu ayi. f
kuidi. 5 Bena mudimu bapiluke Eks 39:30, 31

abu nebabienze ne or, ne buanda


Lew 8:9 15 “Newenzeje tshilamba tshia
bua dikala dia ble, ne miosa mi- pa tshiadi tshia dilumbuluisha g
l Eks 39:27, 29
kunzubile ya mikoko, ne buanda Lew 8:7
kudi mutedi utu uzola pa bila-
mba. Udi ne bua kutshienza anu
bukunze kunzuu, ne line mui-
m Eks 39:2-5 bu efoda: ne or, ne buanda bua
mpe menemene.
dikala dia ble, ne miosa miku-
6 “Nebenze efoda ne or, ne nzubile ya mikoko, ne buanda bu-
n Eks 29:5
buanda bua dikala dia ble, ne  kunze kunzuu, ne buanda bulu-
miosa mikunzubile ya mikoko, ka bua line muimpe menemene. h
Mulongo 2
ne buanda bukunze kunzuu, ne 16 Tshidi ne bua kuikala ne nse-
a Eks 35:5, 9
buanda buluka bua line muimpe Eks 35:27 ke inayi ya bule bumue padibu
menemene, ne badi ne bua ku- batshitshibulula mu bitupa bibidi,
mulengeja ne manda. m 7 Efoda b Eks 1:1-4 mu bule, ntanta wa tshianza tshi-
udi ne bua kuikala ne bitupa bi- balula1 ne mu butshiama, ntanta
bidi bia pa makaya bilamakajila c Eks 39:6, 14
wa tshianza tshibalula. 17 Udi
ku mielelu yabi ibidi ya kuulu. ne bua kuasapu mabue mela mu
8 Mukaba muluka,1n udi mutele- d Eks 39:7
nyunguluilu, milongo inayi ya ma-
la ku efoda bua kumulama mu- bue. Mulongo wa kumpala wikale
suika kaba kende, udi ne bua e Eks 39:15
ne dibue dia ribi, dia topaze, ne
kuenjibua ne bintu bia muomu- dia emerode. 18 Mulongo mui-
f Eks 39:18
mue: ne or, ne buanda bua dikala bidi wikale ne dibue dia tir-
dia ble, ne miosa mikunzubile ya kuaze, dia safire, ne dia jaspe.
g Eks 28:30
mikoko, ne buanda bukunze ku- Lew 8:8 19 Mulongo muisatu wikale ne
Nom 27:21
28:3 1 Ku mua.: “ne muoyo wa meji.” 28:16 1 Santimetre mitue ku 22,2. Tang.
28:8 1 Anyi “mukaba wa mu tshimono.” h Eks 39:8-14 Tshis. B14.
EKESODE 28:20-36 168
dibue dia lesheme,1 dia agate, ne NSHAP. 28 29 “Alona udi ne bua kuika-
ˆ
dia ametiste. 20 Mulongo mui- a Eks 39:15-18 la ne mena a bana ba Isalele pa
nayi wikale ne dibue dia krizoli- tshilamba tshia pa tshiadi tshia
te, dia onikse, ne dia jade. Badi ne dilumbuluisha pa muoyo wende
bua kuela mu nyunguluilu ya or. bu tshivulukilu tshia kashidi ku-
21 Mabue au neikale apetangana mpala kua Yehowa padiye ubuela
ˆ Muaba wa Tshijila. 30 Newele
ne mena 12 a bana ba Isalele. Badi
ˆ Ulima ne Tumima1a mu tshila-
ne bua kuondola dına pa dibue
ˆ mba tshia pa tshiadi tshia dilu-
dionso bu tshitampi, dına dionso
dileja tshimue tshia ku bisa 12. mbuluisha ne bidi ne bua kui-
kala pa muoyo wa Alona padiye
22 “Newenze shene miluka ubuela kumpala kua Yehowa, ne
mienze bu mionji ya or muimpe b Eks 39:19-21 Alona udi ne bua kuangata bi-
menemene pa tshilamba tshia pa ntu bia dilumbuluisha nabi bia
tshiadi.a 23 Newenze tukanu tu- bena Isalele pa muoyo wende ku-
bidi tua or bua tshilamba tshia pa mpala kua Yehowa misangu yo-
tshiadi ne neulamike tukanu tubi- nso.
di atu mu matumba abidi a tshila- 31 “Newenze muzabi wa ka-
mba tshia pa tshiadi. 24 Newe- wuyi maboko bua efoda, muenza
le mionji ibidi ya or mu tukanu wonso mujima ne buanda bua
tubidi tudi mu matumba a tshila- dikala dia ble. b 32 Newikale
mba tshia pa tshiadi. 25 Newe- ne disoso ku mutu2 munka-
le nsongo ibidi ya mionji ayi mu tshi muawu. Disoso diawu ne-
nyunguluilu ibidi ayi, ne udi ne c Eks 28:8 dikale ne mubangubangu mudi-
Lew 8:7
bua kuyisuikila ku bilamba bia pa 
nyunguluke muluka kudi muluki
makaya bia efoda, lua kumpala. wa bilamba.1 Didi ne bua kuika-
Mulongo 2
26 Newenze tukanu tubidi tua or a Lew 8:8
la bu disoso dia kazaku ka mvita
ne neutuase mu matumba abidi Nom 27:21 ka tuamu, bua kawupandiki to.
adi ku muelelu wa munda wa tshi- Dut 33:8 33 Udi ne bua kuenza bimuma
1Sm 28:6
lamba tshia pa tshiadi udi muta- Ezl 2:62, 63
bia grenade ne buanda bua dikala
ngile ku efoda. b 27 Udi ne bua dia ble, ne miosa mikunzubile ya
kuenza tukanu tukuabu tubidi tua mikoko, ne buanda bukunze ku-
or lua kumpala kua efoda, kuinshi nzuu kuinshi kuawu kuonso, pa-
mue ne tungonga tua or mu-
kua bilamba bibidi bia pa makaya,
nkatshi muatu. 34 Udi ne bua
pabuipi ne muaba udibu bamula- kuenza bua kangonga kamue ka
makajila, ku mutu kua mukaba or kikale kalonda tshimuma tshia
muluka1 wa efoda. c 28 Tshila- grenade, kangonga kamue ka or
mba tshia pa tshiadi tshidi ne kalonda tshimuma tshia grenade
bua kusomba kaba katshi tshi- kuinshi kuonso kua muzabi wa
kuata kudi muonji wa dikala b Eks 39:22-26 kawuyi maboko. 35 Alona udi
dia ble, muonji usuikakaja tuka- Lew 8:7
ne bua kuwuvuala bua kuenza
nu tuatshi ku tukanu tua ku efo- mudimu, ne mutoyi wa ku mu-
da. Ebi nebiambuluishe bua tshi- zabi eu udi ne bua kumvuika
lamba tshia pa tshiadi tshisombe padiye ubuela muaba munsantu
kaba katshi pa efoda ku mutu kua kumpala kua Yehowa ne padiye
mukaba muluka.1 upatuka, bua kafu to. c
36 “Newenze tshitata tshia or
28:19 1 Dibue dia mushinga mukole didi muimpe menemene tshidi tshi-
kadiyi dimanyike, pamuapa badi baku- balakana ne newondolapu bu
la bua dibue dia ambre, dia yasente,
dia opale, anyi dia turmaline. 28:27, c Lew 16:2 28:30, 32 1 Tang. Diumv. 28:32 2 Anyi
28 1 Anyi “mukaba wa mu tshimono.” Nom 18:7 “bua mutu.”
169 EKESODE 28:37–29:9
mudi muntu mua kuondola tshi-
tampi, ufundapu ne: ‘Bunsantu
NSHAP. 28
a Eks 39:30, 31 29 “Mona tshiwenza bua ku-
bajidila bua kungenzela-
mbua Yehowa.’ a 37 Udi ne bua Lew 8:9
1Ku 16:29
bu mudimu wa buakuidi: Anga-
kutshisuikila ku tshilamba tshia Mis 93:5 ta muana mulume wa ngombe,
kujingila ku mutu b ne muonji wa 1Pt 1:16 ne bimpanga bia mikoko bibi-
dikala dia ble; tshidi ne bua ku- b Eks 29:6 di bidi kabiyi kalema, a 2 ne ma-
shala mu mpala, pa mutu pa mpa kaayi mela luevene, ne ma-
tshilamba atshi. 38 Netshikale c Lew 22:9
Nom 18:1
mpa menza bu bikata kaayi mela
pa mpala pa Alona, ne Alona luevene masambakaja ne mafu-
neambule bujitu bua muntu udi d Eks 28:4 ta, ne mikata ya bibetubetu ka-
Eks 39:27-29
wenza tshilema pa bidi bitangila yiyi miela luevene milaba mafu-
bintu bia tshijila c bidi bena Isa- e Lew 8:13 ta. b Neubienze ne bukula buimpe
´
lele bajidila padibu babifila bu f Eks 28:2
menemene bua ble, 3 neubiele
mapa a tshijila. Tshidi ne bua ku- mu tshianda1 ne neulue nabi mu
shala pa mpala pende misangu g Eks 29:4, 7 tshianda c pamue ne ngombe mu-
Eks 30:30
yonso, bua banyishibue kumpala Bz 10:38
lume au ne bimpanga bia mikoko
kua Yehowa. 2Ko 1:21 bibidi abi.
39 “Newenze muzabi wa tuzu- h Eks 29:8, 9
4 “Neulue ne Alona ne bana
bu tuzubu wa line muimpe me- Lew 8:33 bende ku tshibuelelu tshia ntenta
nemene, newenze kabidi tshila-
Nom 3:2, 3 wa kusambakena d ne neubowe-
ˆ
mba tshia kujingila ku mutu i Lew 6:10 she mayi. e 5 Pashishe newanga-
tshia line muimpe menemene, ne  te bilamba, f ne neuvuadike Alo-
newenze mukaba wa tshilamba Mulongo 2 na muzabi, ne muzabi wa kawuyi
muluka. d  maboko wa kuvuala muinshi
40 “Udi ne bua kuenzela kabi- mua efoda, ne efoda, ne tshila-
NSHAP. 29
di bana ba balume ba Alona mi- mba tshia pa tshiadi, ne neumu-
a Lew 8:2
zabi, e mikaba ya bilamba, ne bi- Dut 17:1 suike bimpe mukaba muluka1 wa
lamba bia kuvuala ku mutu, bua efoda mu tshimono. g 6 Neumu-
b Lew 6:20
vuadike tshilamba tshia kujingi-
butumbi ne bulengele. f 41 Neu-
c Lew 8:26 la ku mutu, neuteke tshimanyinu
bivuadike muanenu Alona pa-
tshia tshijila tshia dibanjijibua1
mue ne bana bende ba balume, d Eks 26:36
pa tshilamba tshia kujingila ku
ne neubele manyi, g neubaja- Eks 40:28
Lew 8:2, 3 mutu atshi;h 7 ne newangate
dike mu mudimu,1h neubajidile, manyi a kuelangana, i neuapongo-
ne bobu nebangenzele mudimu e Lew 8:6
lole pa mutu pende, neumuele
wa buakuidi. 42 Ubenzele kabi-
Eb 10:22
manyi. j
di tuputula1 tua line bua baji- f Eks 28:4
Lew 8:7 8 “Pashishe ulue ne bana be-
ke butaka buabu. i Tuputula etu Lew 16:4 nde ba balume ne ubavuadike
tudi ne bua kumbukila mu tshi- mizabi k 9 ne usuike Alona ne
mono tupueka too ne ku bibelu. g Eks 28:8
bana bende mikaba ya bilamba,
43 Badi ne bua kutuvuala kudi h Eks 28:36 ubavuadike bilamba biabu bia ku
Alona ne bana bende ba balu- Eks 39:30
mutu; ne buakuidi nebulue bua-
Lew 8:9
me padibu babuela mu ntenta wa bu bu mukenji mufunda wa ka-
kusambakena anyi padibu baya i Eks 30:23-25
shidi. l Ke muudi ne bua kujadika
ku tshioshelu bua kuenza mudi- j Lew 8:12 Alona ne bana bende ba ba-
mu muaba wa tshijila bua kaba- Mis 133:2
lume mu mudimu wa buakuidi1
lu kupeta dipila ne kabalu kufua. Yes 61:1
Bz 10:38 nunku. m
Eu mmukenji mufunda wa kashi-
di buende yeye ne bana1 bende k Eks 28:40 29:3 1 Anyi “tshibata, lubenji.” 29:5
Lew 8:13
balonda panyima pende. 1 Anyi “mukaba wa mu tshimono.” 29:6
l Eks 28:1-3 1 Anyi “tshikata tshia lumu tshia tshiji-
28:41 1 Ku mua.: “neuwuje bianza bia- Eks 28:40, 43 la.” 29:9 1 Ku mua.: “kuwuja tshianza
Eks 40:15
bu.” 28:42 1 Anyi “bilamba bia mui- tshia Alona ne tshianza tshia bana be-
nshi.” 28:43 1 Ku mua.: “dimiinu.” m Eks 28:41 nde ba balume.”
EKESODE 29:10-26 170
10 “Pashishe ulue ne ngombe NSHAP. 29 mbu wa mashi atshi, uele ku
mulume au kumpala kua ntenta a Lew 8:14-17 lusongo lua ditshi dia ku dia ba-
wa kusambakena, ne Alona ne lume dia Alona ne ku nsongo ya
bana bende nebatenteke bianza matshi a ku dia balume a bana
biabu pa mutu wa ngombe au.a b Lew 4:3
bende ne ku biala biabu bia ku
11 Ushipe ngombe mulume au bianza biabu bia balume ne ku
kumpala kua Yehowa, ku tshi- bana ba nkasa ba banene ba ku
buelelu tshia ntenta wa kusa- makasa abu a ku dia balume, ne
c Eks 27:2
mbakena. b 12 Wangate ndambu umiamine mashi ku nseke yonso
wa mashi a ngombe mulume ya tshioshelu. 21 Pashishe wa-
au ku munu webe, uele ku nse- ngate ndambu wa mashi adi pa
ngu ya tshioshelu, c ne mashi d Lew 4:7 tshioshelu ne ndambu wa manyi
onso adi ashala uapongolole kui- a kuelangana a ne uanyakile Alo-
nshi kua tshioshelu. d 13 Pashi- na ne bilamba biende ne bana
she wangate mafuta e adi ku mala, e Lew 3:17 bende ne bilamba bia bana be-
lutandetande ludi ku mutshima, nde, bua yeye ne bilamba biende
ne tuonyi tubidi ne mafuta adi ne bana bende ne bilamba biabu
malamataku, ne ubioshe bua bi- bikale ba tshijila. b
f Lew 4:8-10
fuime pa tshioshelu. f 14 Kadi 22 “Pashishe wangate ma-
munyinyi wa ngombe mulume au futa a tshimpanga atshi, mu-
ne tshiseba tshiende ne tumvi, kila watshi udi ne mafuta, ma-
g Lew 1:4 futa adi ku mala, lutandetande
neubioshile pambelu pa tshitudi- Lew 8:18-21
ludi ku mutshima, tuonyi tubidi
lu. Mmulambu wa mpekatu.
ne mafuta adi malamataku, c ne
15 “Pashishe wangate tshi- tshibelu tshia dia balume, bua-
mpanga tshia mukoko tshimue, h Eb 9:22 lu ntshimpanga tshia dijadikibua
ne Alona ne bana bende badi mu mudimu. d 23 Wangate kabi-
ne bua kutenteka bianza bia- di diampa dia tshijengu ne dia-
bu pa mutu wa tshimpanga tshia i Lew 1:13 mpa dienza bu tshikata diela ma-
mukoko atshi.g 16 Ushipe tshi- futa ne mukata wa tshibetubetu
mpanga atshi ne wangate mashi bidi mu tshianda tshia mampa
atshi, uamiamine ku nseke yonso adi kaayi mela luevene tshidi ku-
j Gen 8:21
ya tshioshelu. h 17 Usaye tshi- mpala kua Yehowa. 24 Udi ne
mpanga tshia mukoko, usuku- bua kubiteka bionso mu bianza
le mala atshi i ne tulum’a mukolo bia Alona ne mu bianza bia bana
tuatshi, ne ulonge bitupa bia- k Lew 8:22-24

bende ba balume, ne neubikupa-
tshi pamue ne mutu. 18 Udi ne kaje kumpala ne panyima bu mu-
bua kuosha tshimpanga tshionso Mulongo 2
lambu wa kukupakaja kumpala
a Eks 30:23-25
tshijima, utshifuimisha pa tshio- kua Yehowa. 25 Pashishe neu-
shelu. Mmulambu wa kuosha bua biangate mu bianza biabu ne neu-
Yehowa, dipembu dimpe.1j Mmu- bioshe pa tshioshelu, pa mutu
lambu muosha pa kapia bua Ye- b Lew 8:30 pa mulambu wa kuosha, bu dipe-
howa. mbu dimpe1 kumpala kua Yeho-
19 “Pashishe newangate tshi- wa. Mmulambu muosha pa kapia
mpanga tshikuabu tshia muko- c Lew 3:9, 10 bua Yehowa.
ko atshi, ne Alona ne bana be- 26 “Pashishe wangate tshia-
nde ba balume nebatenteke di tshia tshimpanga tshia muko-
bianza biabu pa mutu wa tshi- d Lew 8:22
ko tshia dijadikibua mu mudi-
mpanga atshi. k 20 Ushipe tshi- Lew 8:25-28 mu, e tshidibu bafila bua Alona,
mpanga atshi ne wangate nda- ne utshikupakaje kumpala ne
panyima bu mulambu wa ku-
29:18, 25 1 Anyi “didi ditukijija; didi di- e Lew 8:29
kupakaja kumpala kua Yeho-
tuyisha.” Ku mua.: “didi difila dikisha.” Mis 99:6 wa, ne netshilue tshitupa tshie-
171 EKESODE 29:27-41
be. 27 Neujidile tshiadi tshia NSHAP. 29 mpa biobi bishale too ne mu di-
ˆ
mulambu wa kukupakaja ne tshi- a Eks 29:22 nda, dıba adi udi ne bua kuosha
belu tshia tshitupa tshia tshiji- bidi bishale ne kapia. a Kabena ne
la, tshivuabu bakupakaje ne bua kubidia to, bualu mbintu bia
tshivuabu bangate ku tshimpa- b Lew 7:34 tshijila.
nga tshia mukoko tshia dijadiki- Lew 10:14 35 “Newenze nunku bua Alo-
bua mu mudimu, a tshia ku tshi- na ne bana bende ba balume
vuabu bafile bua Alona ne bilondeshile malu onso andi mu-
bua bana bende. 28 Nebilue bia ˆ
c Lew 7:11, 14 kutumine dıyi bua kuenza. Ne-
Alona ne bana bende ba balume wenze matuku muanda muteke-
bilondeshile mukenji wa kashidi te bua kubajadika mu mudimu
udi bena Isalele ne bua kutumi- wa buakuidi.1b 36 Neufile ngo-
kila, bualu ntshitupa tshia tshi- d Nom 20:26
mbe mulume wa mulambu wa
jila; nebilue tshitupa tshia tshi- mpekatu dituku dionso bua
jila tshikala bena Isalele ne bua kubuikila mpekatu, ne neu-
kufila. b Ntshitupa tshiabu tshia e Eks 28:4 kezule tshioshelu ku mpeka-
tshijila bua Yehowa tshiangatshi- tu pa kubuikila mpekatu yatshi,
la mu milambu yabu ya diumvua-
ne neutshiele manyi bua ku-
ngana. c
f Lew 8:35 tshijidila. c 37 Newenze matuku
29 “Bana ba balume ba Alo-
muanda mutekete bua kubuiki-
na d balonda panyima pende ne-
la mpekatu ya tshioshelu, ne udi
bavuale bilamba bia tshijila e bia
ne bua kutshijidila bua tshilue
Alona padibu bedibua manyi ne g Lew 8:31
bajadikibua mu mudimu wa bua- tshioshelu tshitambe tshijila. d
kuidi. 30 Muakuidi wa munka- Muntu yonso udi ulenga tshio-
tshi mua bana bende, udi umupi- shelu udi ne bua kuikala wa tshi-
h 1Ko 9:13
ngana ne udi ubuela mu ntenta jila.
wa kusambakena bua kuenza 38 “Mona bintu biwafila pa
mudimu muaba wa tshijila, nea- tshioshelu: bimpanga bia miko-
bivuale bua matuku muanda mu- i Lew 22:10 ko bibidi bia tshidimu tshimue
Nom 3:10
tekete. f  dituku dionso, misangu yonso.e
31 “Newangate tshimpanga Mulongo 2
39 Neufile tshimpanga tshimue
tshia mukoko tshia dijadikibua mu dinda ne tshimpanga tshikua-
a Lew 8:32 ˆ
mu mudimu ne neulambile mu- bu pakadi dıba dibuele, kumpala
nyinyi watshi muaba kampanda kua butuku kuila.1f 40 Neufile
wa tshijila. g 32 Alona ne bana tshimpanga tshia kumpala pa-
b Lew 8:4, 33 mue ne tshia dikumi tshia tshipi-
bende ba balume nebadiile h mu-
nyinyi wa tshimpanga tshia mu- minu tshia efa1 wa bukula bune-
koko ne mampa adi mu tshianda fuke busambakaja ne tshia binayi
ku tshibuelelu tshia ntenta wa c Eks 30:26, 28 tshia hine2 wa mafuta a olive idi-
kusambakena. 33 Nebadie bi- Lew 8:11
Nom 7:1
bu batue, ne tshia binayi tshia
ntu bivuabu babuikile nabi mpe- hine wa mvinyo bua mulambu wa
katu wabu bua kubajadika mu bia kunua. 41 Neufile tshimpa-
ˆ
mudimu wa buakuidi1 ne kuba- nga tshibidi pakadi dıba dibuele,
d Eks 40:10
jidila. Kadi muntu udibu kaba- kumpala kua butuku kuila,1 pa-
yi banyishile2 kena mua kubi- mue ne mulambu wa muomumue
dia to, bualu mbintu bia tshijila. i
34 Munyinyi wa mulambu wa di- e 2Ku 2:4 29:35 1 Ku mua.: “bua kuwuja tshia-
jadikibua mu mudimu ne ma- Eb 7:27 nza tshiabu.” 29:39, 41 1 Ku mua.: “pa-
Eb 10:11
nkatshi pa madilolo abidi.” 29:40 1 Efa
29:33 1 Ku mua.: “kuwuja tshianza tshia- uvua ubuela litre 22. Tang. Tshis. B14.
bu.” 2 Ku mua.: “muenyi,” mmumue ne: 2 Hine uvua ubuela litre 3,67. Tang.
ˆ
muntu udi kayi wa mu dıku dia Alona. f Nom 28:4-6 Tshis. B14.
EKESODE 29:42–30:13 172
wa ntete ne wa bia kunua anu NSHAP. 29 mbula nayi. 5 Wenze mikamba
bu mu dinda. Neubifile bu tshi- a Eks 25:22 ne mutshi wa musese, uyilamike
ntu tshia dipembu dimpe,1 mula- Lew 1:1
Nom 17:4
or. 6 Neutshiteke kumpala kua
mbu muosha pa kapia bua Yeho- tshilamba tshia kukosolola na-
wa. 42 Newikale mulambu wa tshi tshidi pabuipi ne mushete
kuosha wa kufila pa tshibidilu b Eks 40:34
Nom 12:5
wa Bujadiki, a kumpala kua tshi-
mu bipungu bienu bionso ku tshi- 1Bk 8:11 buikidiji tshidi pa Bujadiki, mua-
buelelu tshia ntenta wa kusamba- ba ungikala nkumuenekela. b
kena kumpala kua Yehowa, mua- c Lew 22:9 7 “Alona c newoshilapu muse-
ba ungikala nnumuenekela bua nga wa manananshi wa mupuya
kuakuilaku nebe.a muimpe, d uwufuimisha pa tshio-
43 “Nemmuenekele bena Isa- d Eks 25:8
Lew 26:12 shelu padiye ulongolola mie-
lele muaba au, ne butumbi Zek 2:11 ndu e dinda dionso. 8 Padi Alo-
buanyi nebuwujidile.b 44 Nenji- 2Ko 6:16
na utemesha miendu pakadi
dile ntenta wa kusambakena ne ˆ
dıba dibuele, kumpala kua butu-
tshioshelu; nenjidile kabidi Alo- e Eks 20:2 ku kuila,1 newoshe kabidi muse-
na ne bana bende ba balume c bua 
nga wa manananshi. Mmulambu
bangenzele mudimu wa buakuidi. NSHAP. 30 wa musenga wa manananshi wa
45 Nensombe1 munkatshi mua f Eks 40:5 kufila kumpala kua Yehowa mi-
tshisamba tshia Isalele, ne ne- sangu yonso mu bipungu bienu
ngikale Nzambi wabu. d 46 Ne- g Eks 37:25-28 bionso. 9 Kanuena ne bua ku-
bamanye bushuwa ne: meme ndi lambulapu musenga wa mana-
Yehowa Nzambi wabu, uvua mu- nanshi f udi kawuyi muanyishi-
bapatule mu buloba bua Ejipitu h Eks 27:1, 2
Lew 4:7 bue anyi mulambu wa kuosha
bua meme kusomba munkatshi  pa kapia anyi mulambu wa nte-
muabu. e Meme ndi Yehowa Nza- Mulongo 2 te, ne kanuena ne bua kupongo-
mbi wabu. a Eks 26:33 luelapu mulambu wa bia kunua
30 “Newenze tshioshelu bua
tshikale muaba wa kuo-
Eb 9:3
to. 10 Alona neabuikile mpe-
katu pa nsengu yatshi musa-
shela musenga wa manananshi; f b Eks 25:22 ngu umue ku tshidimu. g Neanga-
neutshienze ne mabaya a mu- te ndambu wa mashi a nyama wa
tshi wa musese. g 2 Netshikale c 1Ku 23:13 mulambu wa mpekatu a kubuiki-
ne nseke inayi ya bule bumue, la nawu mpekatu h bua kubuikila
nkubita1 umue mu bule, nkubi- mpekatu yatshi musangu umue
ta umue mu butshiama ne nku- d Eks 30:34, 35
Nom 16:39, 40 ku tshidimu mu bipungu bienu
bita ibidi mu butumbuke. Nse- 1Sm 2:27, 28 bionso. Tshioshelu etshi ntshita-
ngu yatshi neyikale mienzelaku. h Luk 1:9
mbe tshijila kudi Yehowa.”
3 Neutshilamike or muimpe me-
11 Pashishe Yehowa waka-
nemene: pa mutu patshi ne ku e Eks 27:20 mbila Mose ne: 12 “Misangu
nseke yatshi yonso ne ku nsengu
yonso iudi ubala bungi bua bana
yatshi; ne neutshinyungulule ne
f Lew 10:1 ba Isalele, i yonso wa kudibu udi
muelelu1 wa or. 4 Neutshienze- 2Ku 26:18
ne bua kufila tshintu tshia kupi-
le kabidi bikanu bibidi bia or kui- Yhz 8:11, 12
nshi kua muelelu1 watshi ku nse- kula natshi muoyo1 wende kudi
ke ibidi idi mitangilangane, ne Yehowa tshikondo tshidibu baba-
g Lew 23:27
nebikuate mikamba ya kutshia- Eb 9:7
bala atshi. Badi ne bua kuenza
nunku bua tshipupu nansha tshi-
29:41 1 Anyi “didi ditukijija; didi ditu- mue katshilu kudibu padibu ba-
h Lew 16:5, 6 ˆ
yisha.” Ku mua.: “didi difila diki- Lew 16:18, 19 bafunda mena. 13 Mona tshia-
sha.” 29:45 1 Anyi “nengase ntenta.” fila bantu bonso badibu bafunda
30:2 1 Santimetre mitue ku 44,5. Tang.
i Eks 38:25
Tshis. B14. 30:3, 4 1 Anyi “mubangu- Nom 1:2
30:8 1 Ku mua.: “pankatshi pa madilolo
bangu mulengeja.” 2Sm 24:10, 15 abidi.” 30:12 1 Anyi “anyima.”
173 EKESODE 30:14-33
ˆ
mena: tshitupa tshia nshekele1 NSHAP. 30 22 Yehowa wakatungunuka
bilondeshile nshekele wa muaba a Lew 27:25 ne kuambila Mose ne: 23 “Pa-
wa tshijila.2a Gera3 20 idi mu- shishe wangate bintu bia mupu-
mue ne nshekele umue. Tshitupa ya muimpe menemene ebi: bipi-
tshia nshekele ke mulambu wa b 2Ku 24:9 minu 500 bia mire mukuatakane,
kufila kudi Yehowa. b 14 Muntu Mat 17:24
ne tshia bibidi tshia bungi abu,
ˆ
yonso udibu bafunda dına udi ne bipiminu 250 bia kinamona wa
bidimu kubangila ku 20 kubanda mupuya muimpe, bipiminu 250
neafile mulambu wa Yehowa. c c Eks 38:26
Nom 1:3 bia dilenge dia mupuya muimpe,
15 Muntu mubanji kena ne bua Nom 26:1, 2 24 ne bipiminu 500 bia kasia,
kufila bia bungi kupita tshitupa bipima bilondeshile nshekele wa
tshia nshekele,1 ne mupele kena muaba wa tshijila,2a pamue ne
ne bua kufila bikese bishadile ku d Eks 38:8 hine1 umue wa mafuta a olive.
tshitupa tshia nshekele bu mu- Lew 8:11
25 Pashishe newenze nabi ma-
1Bk 7:38
lambu wa Yehowa bua kubuiki-
nyi a tshijila a kuelangana; mbia
la mpekatu bua mioyo2 yenu to.
kusambakaja pamue bimpe me-
16 Newangate mpalata ya ku- e Eks 40:7 nemene.1b Neikale manyi a tshi-
buikila nayi mpekatu kudi bena
Isalele ne neuyifile bua mudimu jila a kuelangana.
wa ku ntenta wa kusambakena 26 “Newele ntenta wa kusa-
f Eks 40:30, 31 mbakena c ne mushete wa Bu-
bua yikale tshivulukilu kumpa- Eb 10:22
la kua Yehowa bua bena Isalele, jadiki manyi au, 27 pamue ne
ˆ
bua kubuikila mpekatu bua mio- mesa ne bintu biawu bionso,
yo2 yenu.” g 2Ku 4:6 tshitekelu tshia miendu ne bintu
17 Yehowa wakambila kabidi  biatshi, tshioshelu tshia muse-
Mose ne: 18 “Wenze dilongo di- Mulongo 2 nga wa manananshi, 28 tshio-
nene ne tshintu tshia kuditeke- a Nom 3:47 shelu tshia mulambu wa kuo-
la bia tshiamu tshia mitaku bua sha ne bintu biatshi bionso, ne
ˆ dilongo dinene ne tshintu tshia
kuowa mayi; d pashishe udite-
ke pankatshi pa ntenta wa ku- b Eks 37:29 kuditekela. 29 Udi ne bua ku-
sambakena ne tshioshelu ne we- bijidila bua bikale bitambe tshi-
ˆ
lamu mayi. e 19 Alona ne bana jila. d Muntu yonso udi ubilenga
ˆ
bende ba balume nebowe mayi c Eks 40:9 udi ne bua kuikala wa tshijila. e
ku bianza ne ku makasa kuntu Nom 7:1 30 Newele Alona f ne bana bende
aku. f 20 Padibu babuela mu ba balume manyi g ne neubajidile
ntenta wa kusambakena anyi pa- bua bangenzele mudimu wa bua-
dibu baya ku tshioshelu bua d Lew 8:10
kuidi. h
kuenza mudimu ne kufila mila- 31 “Newambile bena Isalele
mbu ya kuosha kudi Yehowa ne ne: ‘Manyi aa neatungunuke ne
kumufuimishila muishi, badi ne e Eks 29:37
kuikala manyi a tshijila a kuela-
ˆ
bua kuowa mayi bua kabafu to. ngana kundi mu bipungu bienu
ˆ
21 Badi ne bua kuowa mayi ku bionso. i 32 Kabena ne bua kua-
bianza ne ku makasa bua kabafu f Lew 8:12
laba pambidi pa muntu to, ne
to; bualu ebu nebuikale mukenji kanuena ne bua kuenza tshintu
wa kashidi buabu bobu, buende
tshikuabu bu mudibu baenze to.
yeye ne bana bende, mu bipungu g Nom 3:2, 3
Mmanyi a tshijila. Neatungunuke
biabu bionso.” g
ne kuikala a tshijila buenu nue-
30:13, 15 1 Nshekele uvua ne gra- h Eks 40:15
nu. 33 Muntu yonso udi wenza
me 11,4. Tang. Tshis. B14. 30:13, 24 manyi a buena aa ne uela muntu
2 Anyi “bilondeshile nshekele wa tshiji-
la.” 30:13 3 Gera uvua ne grame 0,57. 30:24 1 Hine uvua ubuela litre 3,67.
i Eks 37:29
Tang. Tshis. B14. 30:15, 16 2 Anyi 1Bk 1:39
Tang. Tshis. B14. 30:25 1 Anyi “bu mu-
“anyima.” Mis 89:20 dimu wa muenji wa manyi.”
EKESODE 30:34–31:15 174
udi kayi muanyishibue1 badi ne NSHAP. 30 kusonga mabue ne kuela mabue
bua kumumbusha2 mu tshisa- a Eks 30:37, 38 mu nyunguluilu, a ne bua kuenza
mba tshiabu.’” a bintu bia mabaya bia mishindu
34 Pashishe Yehowa waka- b Eks 25:3, 6 yonso. b 6 Ndi musungule kabi-
mbila Mose ne: “Wangate bintu di Oholiaba c muana wa Ahisama-
c Eks 37:29
bia mupuya muimpe ebi bungi Mis 141:2
ka wa mu tshisa tshia Dana bua
bua muomumue:b mamata a stak- Bua 5:8 kumuambuluisha, ne ndi nteka
te, onika, budimbu bua galbanu- meji mu mioyo ya bonso badi
d Lew 2:13 bapiluke,1 bua benze bintu bio-
me bua mupuya muimpe ne bu- ˆ
dimbu bua mupuya muimpe bua nso bindi mukutumine dıyi bua
e Eks 30:31, 32
buimpe menemene. 35 Wenze 
kuenza: d 7 ntenta wa kusamba-
nabi musenga wa manananshi; c kena, e mushete wa Bujadiki f
NSHAP. 31
bintu bia mupuya bidibu basa- ne tshibuikidiji g tshidi pa mutu
f Eks 37:1
mbakaje ebi bidi ne bua kuikala pawu, bintu bionso bia mu nte-
ˆ
bisambakaja bimpe menemene,1 g Eks 35:30-34 nta, 8 mesa h ne bintu biawu,
biela mukele, d bimpe menemene 1Ku 2:20 tshitekelu tshia miendu tshia or
 muimpe menemene ne bintu bia-
ne bia tshijila. 36 Udi ne bua
kutua ndambu wa bintu ebi bua Mulongo 2 tshi bionso, i tshioshelu tshia mu-
bishale bukulakula ne kuela nda- a Eks 28:9-11 senga wa manananshi, j 9 tshio-
mbu kumpala kua Bujadiki mu shelu tshia mulambu wa kuosha k
b 2Ku 2:13, 14 ne bintu biatshi bionso, dilongo
ntenta wa kusambakena, mua-
dinene ne tshintu tshia kudite-
ba ungikala nkumuenekela. Bidi c Eks 38:23
kela, l 10 bilamba biluka bimpe
ne bua kuikala tshintu tshita-
menemene, bilamba bia tshijila
mbe tshijila kunudi. 37 Kuena d Eks 36:1
bia muakuidi Alona, bilamba bia
ne bua kudienzela musenga bu bana bende ba balume bua
e Eks 36:8
mudibu benze musenga eu to. e kuenza mudimu wa buakuidi, m
Udi ne bua kuwangata bu tshintu f Eks 37:1 11 manyi a kuelangana, ne mu-
tshia tshijila kumpala kua Yeho- senga wa manananshi wa mupu-
wa. 38 Muntu yonso udi wenza g Eks 37:6 ya muimpe bua muaba munsa-
musenga wa buena eu bua kuika- ntu. n Nebenze bintu bionso bindi
laye umvua mupuya wawu, badi h Eks 37:10 ˆ
mukutumine dıyi bua kuenza.”
ne bua kumumbusha2 mu tshisa- 12 Yehowa wakambila kabidi
i Eks 37:17, 24
mba tshiabu.” Mose ne: 13 “Akula ne bena Isa-
31 Yehowa wakatungunuka
ne kuambila Mose ne:
j Eks 37:25 lele, ubambile ne: ‘Nudi ne bua
kunemekela nangananga nsaba-
2 “Mona, ndi musungule1 Besa- k Eks 38:1 tu yanyi, o bualu ntshimanyinu
f ˆ Eks 40:6
lele muana wa Uli muana wa Hu pankatshi panyi nenu mu bipu-
wa mu tshisa tshia Yuda. g 3 Ne- l Eks 30:18 ngu bienu bionso bua numanye
mmuwuje ne nyuma wa Nzambi, Eks 38:8 ne: meme, Yehowa, ndi nnujidila.
mmupesha meji, lungenyi ne di- 14 Nudi ne bua kulama Nsaba-
m Eks 28:2, 15
manya dia kuenza midimu ya bia- Eks 39:1, 27
tu, bualu ndituku dia tshijila ku-
nza ya mishindu yonso, 4 bua Lew 8:7 nudi. p Muntu yonso udi unyanga
kuenza bintu bilengeja bimpe, Nsabatu, badi ne bua kumushipa.
n Eks 30:25, 35 Muntu yeye muenze mudimu na-
bua kuenza bintu ne or ne arjan Eks 37:29
ne tshiamu tshia mitaku, 5 bua nsha mukese dituku adi, badi ne
o Eks 20:8 bua kumbusha1 muntu2 au mu-
30:33 1 Ku mua.: “muenyi,” mmumue Lew 19:30 nkatshi mua tshisamba tshiabu. q
ˆ Kls 2:16, 17
ne: muntu udi kayi wa mu dıku dia 15 Nudi mua kuenza mudimu
Alona. 30:33, 38 2 Anyi “kumushipa.” p Dut 5:12
30:35 1 Anyi “bu mudimu wa muenji wa 31:6 1 Ku mua.: “ne muoyo wa meji.”
manyi.” 31:2 1 Ku mua.: “mubikile mu q Eks 35:2 31:14 1 Anyi “kushipa.” 2 Anyi “anyi-
ˆ
dına.” Nom 15:32, 35 ma.”
175 EKESODE 31:16–32:12
matuku asambombo, kadi dituku NSHAP. 31 5 Pakamona Alona bualu ebu,
dia muanda mutekete nnsabatu a Eks 16:23 wakibaka tshioshelu kumpala
bua kuikisha ku midimu yonso.a Eks 20:10 kualu. Pashishe Alona wakela
ˆ
Ndituku dia tshijila kudi Yeho- dıyi ne: “Malaba nekuikale tshi-
wa. Muntu yonso udi wenza mu- b Eks 31:13 bilu bua Yehowa.” 6 Nunku di-
dimu dituku dia Nsabatu, badi ne tuku diakalonda bakajuka mu
bua kumushipa. 16 Bena Isale- c Gen 2:2 dindadinda, kutuadijabu kula-
le badi ne bua kulama Nsabatu; mbula milambu ya kuosha ne ku-
badi ne bua kunemekela Nsabatu filabu milambu ya diumvuanga-
d Eks 24:12
mu bipungu biabu bionso. Ntshi- Eks 32:15
na. Panyima pa bualu ebu, bantu
pungidi tshia kashidi. 17 Ntshi- Dut 4:13 bakasomba bua kudia ne ku-
Dut 9:15
manyinu tshia kashidi pankatshi nua. Pashishe bakajuka bua ku-
panyi ne tshisamba tshia Isalele, b sanka. a
bualu Yehowa wakenza diulu ne e Mat 12:28 7 Ke Yehowa kuambila Mose
Luk 11:20
buloba mu matuku asambombo, 2Ko 3:3
ne: “Pueka, ndaku, bualu bantu
ne mu dituku dia muanda mu-  bebe bauvua mupatule mu bu-
tekete wakajikija mudimu, kuiki- NSHAP. 32 loba bua Ejipitu mbadinyange. b
shaye.’” c f Eks 24:18 8 Mbasesuke ne lukasa luonso
18 Nunku diakamue pakajiki- Dut 9:9 mu njila umvua mubelele mu-
jaye kuakula nende ku mukuna kenji bua kuendela. c Mbadie-
wa Sinai, wakapesha Mose ma- g Bz 7:40 nzele lupingu1 lua kana ka
bue abidi a Bujadiki, d mabue ngombe, ne badi anu baluina-
avuabu bafundapu ne munu wa mina, balulambula milambu ba-
h Eks 12:35, 36
Nzambi. e mba ne: ‘Wewe Isalele, eu ke
ˆ Nzambi webe uvua mukupatule
32 Dıba adi bantu bakamona
ne: Mose uvua munenge
i Dut 9:16
Yes 46:6
Bz 7:41
mu buloba bua Ejipitu.’” 9 Ye-
howa wakambila kabidi Mose ne:
bua kutuluka ku mukuna. f Nu- “Ndi mumone ne: bantu aba badi
nku bantu bakadisangisha kudi ne mutu mukole.1 d 10 Mpi-
Alona, kumuambilabu ne: “Juka, j Eks 20:4
ndieu ndekela mbajimije mu
Neh 9:18
utuenzele Nzambi waya kumpala Mis 106:19, 20 tshiji tshianyi tshikole, ne nku-
kuetu, g bualu katuena bamanye  vuije wewe tshisamba tshinene
tshidi tshifikile Mose eu, mu- Mulongo 2 pa muaba wabu.” e
ntu uvua mutupatule mu buloba a 1Ko 10:7 11 Ke Mose kusengelela1 Ye-
bua Ejipitu.” 2 Ke Alona kuba- howa Nzambi wende f wamba ne:
mbila ne: “Vulayi tukanu tua or h “Yehowa, bua tshinyi udi uleja
b Dut 4:15-18
tudi ku matshi a bakaji benu, a bantu bebe tshiji tshikole wewe
bana benu ba balume ne a bana mumane kubapatula mu bulo-
benu ba bakaji, nulue natu ku- c Eks 18:20
Eks 20:3 ba bua Ejipitu ne bukole bua
ndi.” 3 Nunku bantu bonso ba- bungi ne tshianza tshia buko-
katuadija kuvula tukanu tua or le? g 12 Udi musue bua bena Eji-
tuvua ku matshi abu, balua natu d Eks 34:9
Dut 9:6 pitu bambe ne: ‘Yeye uvua ne
kudi Alona. 4 Pashishe waka- Bz 7:51 meji mabi pavuaye mubapatule.
ngata or kudibu, yeye kumuso- Uvua musue kubashipa mu mi-
nga ne tshintu tshia kuondola e Nom 14:12 kuna ne kubajimija bonso pa bu-
natshi, kumuenzaye lupingu1 lua Dut 9:14
loba’ anyi? h Lekela tshiji tshie-
kana ka ngombe. i Bakatuadija be tshikole ne elulula meji1 bua
kuamba ne: “Wewe Isalele, eu ke f Mis 106:23 dipangadika diebe dia kutumina
Nzambi webe uvua mukupatule
mu buloba bua Ejipitu.” j 32:9 1 Ku mua.: “badi ne nshingu miu-
g Dut 9:18, 19
misha.” 32:11 1 Anyi “kutekesha mpa-
32:4, 8 1 Anyi “lupingu lua tshiamu la wa.” 32:12 1 Anyi “kudimuna mutshi-
tshiengulula.” h Dut 9:28 ma.”
EKESODE 32:13-29 176
ˆ
tshisamba tshiebe dikenga edi. NSHAP. 32 she wakawumuangalaja pa mayi,
13 Uvuluke bena mudimu bebe a Gen 22:15-17 yeye kuanuisha bena Isalele. a
Abalahama, Izaka ne Isalele bau- Gen 35:10, 11 21 Pashishe Mose wakambila
ˆ Eb 6:13, 14
vua muditshipe kudibu mu dına Alona ne: “Bantu aba mbakue-
diebe, mubambile ne: ‘Nemvudi- nzele tshinyi bua wewe ku-
je bana1 benu bu mitoto ya muu- b Gen 13:14, 15 bakebela mpekatu munene nu-
lu, a ne buloba buonso bundi mu- Gen 26:3, 4 nku?” 22 Alona wakandamuna
nuleje nembupeshe bana1 benu ne: “Kukuatshi tshiji to mukale-
bua babuangate bu buloba bua- nge wanyi. Wewe udi mumanye
c Mis 106:45
bu bua kashidi.’” b bimpe ne: mioyo ya bantu aba idi
14 Nunku Yehowa wakatuadi- ibasaka bua kuenza malu mabi. b
ja kuelulula meji1 bua dikenga d Eks 40:20 23 Nunku bavua bangambile ne:
divuaye muambe bua kutumina Dut 5:22 ‘Utuenzele Nzambi waya kumpa-
tshisamba tshiende. c la kuetu, bualu katuena bamanye
15 Panyima pa bualu ebu tshidi tshifikile Mose eu, muntu
e Dut 9:15 uvua mutupatule mu buloba bua
Mose wakakudimuka, kutuluka-
ye ku mukuna ne mabue abi- Ejipitu.’ c 24 Ke meme kubambi-
di a Bujadiki d mu tshianza tshie- f Eks 31:18
la ne: ‘Muntu yonso udi ne or
nde. e Mabue au avua ne mifundu Dut 9:10 amuvule, amumpeshe.’ Pashishe
miondola nseke yonso ibidi; avua meme kumuela mu kapia, kana
mafunda pa mutu ne panyima. ka ngombe aka kupatukaku.”
16 Mabue au avua masonga kudi
g Neh 9:18
Mis 106:19, 20
25 Mose wakamona ne: bantu
Nzambi, ne mifundu ayi ivua Bz 7:41 kabavua ne didikanda to, bua-
mifundu ya Nzambi miondola lu Alona uvua mubalekele benza
pa mabue. f 17 Pakatuadija Yo- malu kabayi ne didikanda, nu-
h Dut 9:16, 17 nku bakalua tshintu tshia bundu
shua kumvua mutoyi wa bantu
bua mbila ivuabu bela, wakambi- kudi baluishi babu. 26 Pashi-
la Mose ne: “Kudi mutoyi wa mvi- she Mose wakimana ku tshibue-
i Dut 7:25
ta mu tshitudilu.” 18 Kadi Mose 
lelu tshia tshitudilu, kuambaye
wakamba ne: ne: “Udi ku luseke lua Yehowa
Mulongo 2
nnganyi? Alue kundi!” d Nunku
“Ki mmutoyi wa misambu ya a Dut 9:21
bena Lewi bonso bakamunyu-
ditshimuna1 to, nguluka. 27 Ke yeye kubambi-
Ki mmutoyi wa muadi wa ba- la ne: “Yehowa Nzambi wa Isale-
ntu badibu batshimune to; b Eks 15:24
Eks 16:2 le mmuambe nunku: ‘Yonso wa
Ndi ngumvua mutoyi wa mi- Eks 17:2 kunudi avuale muele wende wa
sambu ya mushindu mu- Dut 9:7
Dut 31:27 mvita ne aye ku tshiibi ne ku
kuabu.” tshiibi mu tshitudilu tshijima bua
19 Diakamue pakasemena kushipa muanabu, muena mutu-
Mose pabuipi ne tshitudilu ne c Eks 32:1 mba nende ne mulunda wende
mumone kana ka ngombe g ne Bz 7:40
wa pa muoyo.’” e 28 Bena Lewi
maja avuabu baja, tshiji tshiende bakenza tshivua Mose muambe.
tshiakatema, ne wakimansha d Yos 24:15 Nunku bakashipa bantu batue
mabue avua mu bianza biende, 2Bk 10:15 ku 3 000 dituku adi. 29 Pashi-
kuatayishaye kuinshi kua mu- she Mose wakamba ne: “Ditekayi
kuna. h 20 Wakangata kana ka lelu ku luseke1 bua Yehowa, bua-
e Nom 25:5
ngombe kavuabu benze aku, ku- lu yonso wa kunudi mmukudi-
koshaye mu kapia, kukavingutu- mukile muanende wa balume ne
laye ne kuluaku musenga; i pashi- f Nom 25:11
muanabu wa balume; f lelu nea-
Dut 13:6-9 nupeshe dibenesha.” g
32:13 1 Ku mua.: “dimiinu.” 32:14
1 Anyi “kukudimuna mutshima.” 32:18 32:29 1 Ku mua.: “Uwujayi tshianza
1 Anyi “tshienzedi tshia bukole.” g Dut 33:8, 9 tshienu.”
177 EKESODE 32:30–33:12
30 Dituku mene diakalonda, NSHAP. 32 bintu biende bia kudilenge-
Mose wakambila bantu ne: “Nudi a Nom 16:47 ja nabi to. 5 Yehowa wakambi-
benze mpekatu munene meneme- Nom 21:7 la Mose ne: “Ambila bena Isalele
Dut 9:18
ne, mpindieu ndi mbanda kudi ne: ‘Nudi bantu ba mutu muko-
Yehowa bua kumona ni ndi b Eks 20:23 le.1a Kuvua kushale anu kakese
mua kuenza bualu kampanda bua meme kupitshila munkatshi
bua anubuikidile mpekatu we- c Nom 14:19 muenu ne kunubutula. b Nunku
nu.”a 31 Nunku Mose wakapi- mpindieu lekelayi kuvuala bintu
ngana kudi Yehowa, kuambaye d Flp 4:3 bienu bia kudilengeja nabi, pa-
Bua 3:5
ne: “Bantu aba mbenze mpekatu ntshidi nkeba tshindi mua ku-
munene be! Mbadienzele nzambi e Eks 23:20 nuenzela.’” 6 Nunku kutuadiji-
wa or! b 32 Kadi mpindieu wewe Eks 33:2 la anu ku mukuna wa Holeba,
musue, ubabuikidile koku mpe-  bena Isalele bakalekela kuvuala1
katu wabu; c tshianana ndi nkulo- NSHAP. 33 bintu biabu bia kudilengeja nabi.
mba bua unkupule mu mukanda f Gen 12:7 7 Pashishe Mose wakangata
uudi mufunde.”d 33 Kadi Yeho- Gen 26:3
ntenta wende, kumuasaye pa-
wa wakambila Mose ne: “Mu- g Eks 23:20
mbelu pa tshitudilu, kule ne tshi-
ntu udi mungenzele mpekatu, Eks 32:34 tudilu, ne wakamubikila ne: nte-
yeye ke ungakupula mu mukanda nta wa kusambakena. Muntu
wanyi. 34 Mpindieu ndaku, ulo- h Dut 7:1, 22 yonso uvua ne bualu bua kue-
Yos 24:11
mbole bantu abu muaba undi mu- beja Yehowa c uvua upatuka, uya
kuambile. Mona! Muanjelu wanyi i Eks 3:8 ku ntenta wa kusambakena uvua
neikale kumpala kuebe, e ne di- Dut 8:7-9 pambelu pa tshitudilu. 8 Diaka-
tuku dingalua kulondolola malu, mue pavua Mose upatuka uya ku
nembanyoke bua mpekatu wabu.” j Eks 32:9 ntenta, bantu bonso bavua baju-
Dut 9:6
35 Nunku Yehowa wakabanga Bz 7:51 ka, bimana ku tshibuelelu tshia
kunyoka bantu bualu bavua be- ntenta yabu, ne bashala batangi-
nze kana ka ngombe, kana ka k Eks 32:10 le Mose too ne pavuaye ubue-
ngombe kavua Alona muenze. Nom 16:21

la mu ntenta. 9 Diakamue pa-

33 Yehowa wakambila kabidi


Mose ne: “Umbuka mua-
Mulongo 2
a Eks 34:9
vua Mose ubuela mu ntenta,
dikunji dia ditutu d divua dipueka,
ba eu ne bantu bauvua mupatu- Dut 9:6 dimana ku tshibuelelu tshia nte-
le mu buloba bua Ejipitu. Ndaku Bz 7:51 nta pavua Nzambi uyukila ne
mu buloba bumvua muditshipe Mose. e 10 Pavua bantu bonso
b Nom 16:45 bamona dikunji dia ditutu dima-
kudi Abalahama, kudi Izaka, ne
kudi Yakoba, muambe ne: ‘Ne- na ku tshibuelelu tshia ntenta,
c Eks 18:25, 26
mbupeshe bana1 bebe.’ f 2 Ne- Nom 27:1-5 muntu yonso uvua ujuka ne utua
ntume muanjelu kumpala kue- mpala wende panshi ku tshibue-
ˆ lelu tshia ntenta wende. 11 Ye-
be g ne nengipate bena Kanana, d Eks 13:21
Mis 99:7
bena Amole, bena Hiti, bena Pe- howa uvua uyukila ne Mose mpa-
lizi, bena Hiwi, ne bena Yebuse. h e Nom 11:16, 17
la ne mpala f anu mutu muntu
3 Ndaku mu buloba budi ne ma- Nom 12:5 uyukila ne muntu mukuabu. Pa-
bele ne buitshi bia bungi. i Kadi vuaye upingana mu tshitudilu,
tshiakuya munkatshi muenu to, f Eks 33:22, 23 Yoshua g muana wa Nuna, muena
Nom 12:8
bualu nudi bantu ba mutu muko- Dut 34:10 mudimu wende ne mumuambu-
le,1j ne ndi mua kunubutula mu Yne 1:18 luishi, h kavua umbuka ku nte-
Yne 6:46
njila.” k Bz 7:38
nta to.
ˆ 12 Nunku Mose wakambila
4 Pakumvua bantu meyi ma-
kole au, bakatuadija kudila; g Nom 11:28 Yehowa ne: “Mona, udi ungambi-
Dut 1:38
muntu nansha umue kakavuala Yos 1:1
la ne: ‘Lombola bantu aba,’
kadi kuena mungambile muntu
33:1 1 Ku mua.: “dimiinu.” 33:3, 5 1 Ku h Eks 17:9
mua.: “badi ne nshingu miumisha.” Eks 24:13 33:6 1 Ku mua.: “bakakopola.”
EKESODE 33:13–34:7 178
uwantuma nende to. Udi munga- NSHAP. 33 didi mu dibue, ne nenkujike ne
mbile kabidi ne: ‘Ndi mukumanye a Mis 25:4 tshianza tshianyi too ne pangapi-
ˆ
mu dına,1 ne udi muanyishibue Mis 27:11 ta. 23 Pashishe nengumbushe
ˆ Mis 86:11
kabidi ku mesu kuanyi.’ 13 Bi- Mis 119:33 tshianza tshianyi, ne neumone
ˆ nyima wanyi. Kadi mpala wanyi
ngikala muanyishibue ku mesu Yes 30:21

kuebe, ndi nkulomba bua umma- b Dut 9:26 kabena mua kumumona to.” a
nyishe njila yebe, a bua nkuma-
nye ne ntungunuke ne kuanyishi-
ˆ
c Eks 13:21
Eks 40:34
Yos 1:5, 17
34 Pashishe Yehowa waka-
mbila Mose ne: “Disongela
bua ku mesu kuebe. Tangila Yes 63:9 mabue abidi a buena a kumpala
kabidi ne: bantu aba ntshisamba d Yos 21:44
b
au, ne nemfunde pa mabue au
ˆ
tshiebe.” b 14 Nunku yeye waka- Yos 23:1 meyi avua pa mabue a kumpa-
muambila ne: “Meme nkayanyi1 e Nom 14:13, 14 la c auvua mutayishe au. d 2 Di-
nenye nebe, c ne nenkupeshe di- f Dut 4:34 longolola bua mu dinda, bualu
kisha.” d 15 Ke yeye kumuambi- 2Sm 7:23
Mis 147:20
mu dinda neubande ku mukuna
la ne: “Wewe kuyi1 uya netu, ku- wa Sinai ne newimane kumpa-
g Eks 3:13
tumbushi muaba eu bua kubanda Eks 6:3
la kuanyi kuntu aku pa lusongo
netu to. 16 Mmunyi muamanya- Eks 34:6 lua mukuna. e 3 Kadi muntu na-
bu ne: meme ne tshisamba tshie- h Lom 9:15 nsha umue kabandi nebe, ne
ˆ  muntu nansha umue kamueneki
be tudi banyishibue ku mesu kue-
be? Ki mpaudi uya netu, e bua Mulongo 2 muaba nansha umue ku muku-
meme ne tshisamba tshiebe tui- a Yne 1:18 na aku. Nansha ngombe anyi mi-
kale bashilangane ne bisamba bi-  koko kayena mua kudia kumpa-
kuabu bionso bidi pa buloba NSHAP. 34 la kua mukuna au to.” f
anyi?” f b Dut 10:1 4 Nunku Mose wakasonga ma-
17 Yehowa wakambila kabidi c Dut 9:10 bue abidi a buena a kumpala ne
Mose ne: “Nengenze kabidi bua- wakajuka pa dinda menemene,
d Eks 32:19
lu buudi mulombe ebu, bualu Dut 9:17 kubandaye ku mukuna wa Sinai
ˆ anu muvua Yehowa mumutumine
udi muanyishibue ku mesu kua- e Eks 19:20 ˆ
ˆ Eks 24:12 dıyi bua kuenza; wakaya ne ma-
nyi ne ndi mukumanye mu dına.”
18 Ke yeye kuamba ne: “Ndeja f Eks 19:12, 13 bue abidi au mu tshianza tshie-
koku butumbi buebe.” 19 Kadi g Bz 7:38 nde. 5 Pashishe Yehowa waka-
pueka g mu ditutu, kuimanaye
wakamba ne: “Nengenze bua bui- h Eks 6:3
Eks 33:19 nende muaba au, kumanyisha-
mpe buanyi buonso bupite ku- ˆ
i Luk 6:36 ye dına dia Yehowa. h 6 Yeho-
mpala kuebe, ne nemmanyishe
ˆ wa uvua upita kumpala kuende
dına dia Yehowa g kumpala kue- j Eks 22:27
umanyisha ne: “Yehowa, Yehowa,
2Ku 30:9
be; nenganyishe muntu undi mu- Neh 9:17 Nzambi wa luse i udi uditeka pa
sue kuanyisha, ne nendeje luse Mis 86:15
muaba wa bakuabu,1j kena ukua-
Yoe 2:13
kudi muntu undi musue kuleja ta tshiji lukasa, k mmuwule tente
luse.” h 20 Kadi wakamba kabidi k Nom 14:18
2Pt 3:9 ne dinanga dia lulamatu2l ne bu-
ne: “Kuena mua kumona mpala lelela,3m 7 udi uleja dinanga dia
l Yel 31:3
wanyi to, bualu kakuena muntu Mdi 3:22 lulamatu kudi bantu binunu ne
udi mua kumona mpala wanyi ne Mik 7:18
binunu; n udi ubuikila bilema, di-
kushalaye ne muoyo to.” m Mis 31:5 shipa dia mikenji ne mpekatu, o
21 Yehowa wakamba kabi- Lom 2:2
kadi mu mushindu nansha umue
di ne: “Muaba ngowu eu pa- n Dan 9:4
kena mua kupanga kunyoka mu-
buipi nanyi. Imana pa dibue. o Mis 103:12 ntu udi mupile; p udi ufila dinyo-
Yes 55:7
22 Padi butumbi buanyi buenda Ef 4:32 ka bua tshilema tshia batatu kudi
bupita, nenkuteke mu disoso 1Yn 1:9 bana ne kudi bikulu, kudi bantu
p Dut 32:35
33:12 1 Anyi “Ndi mukusungule.” 33:14 Yos 24:19 34:6 1 Anyi “udi ne muoyo muimpe.”
1 Ku mua.: “Mpala wanyi.” 33:15 1 Ku Lom 2:5
2Pt 2:4 2 Anyi “luse lujalame.” 3 Anyi “lulama-
mua.: “Bikala mpala webe kayi.” Yuda 14, 15 tu.”
179 EKESODE 34:8-22
ba tshipungu tshisatu ne kudi ba- NSHAP. 34 bua kudi tshipungidi ne bantu ba
ˆ
ntu ba tshipungu tshinayi.”a a Eks 20:5 mu buloba abu, bualu dıba didi-
8 Mose wakinama ne lukasa Dut 30:19
1Sm 15:2
bu benda bundumba ne nzambi
luonso, kutuaye mpala panshi. yabu ne balambula nzambi yabu
9 Pashishe wakamba ne: “Mpi- b Eks 33:14 milambu, a muntu mukuabu udi
ndieu Yehowa, meme muanyishi- mua kukubikila ne udi mua ku-
ˆ c Eks 32:9
dia bintu bidiye mulambule. b
bue ku mesu kuebe, nunku Yeho- Eks 33:3
ˆ
wa, ndaku koku netu munkatshi 16 Dıba adi kuakupanga kua-
d Nom 14:19
muetu b nansha mutudi bantu ba ngatshila bana bebe ba balume
mutu mukole,1c ne utubuikidile e 2Sm 7:23 bana babu ba bakaji, c ne bana
koku bilema bietu ne mpekatu Mis 147:19, 20 babu ba bakaji nebende masandi
wetu, d ne utuangate bu tshisa- f Eks 33:16
ne nzambi yabu ne nebafikishe
mba tshiebe.” 10 Yeye kuamba Dut 10:21 bana bebe ba balume ku dienda
ne: “Mona, ndi ndia nenu tshipu- masandi ne nzambi yabu. d
g Eks 19:5, 6
ngidi ne: Nengenze kumpala kua Dut 12:28 17 “Kuena ne bua kuenza nza-
tshisamba tshienu tshionso malu mbi ya tshiamu tshiengulula. e
a kukema atu kaayi manji kue-
h Eks 3:8
Eks 33:2
18 “Udi ne bua kuenza Tshibi-
nzeka1 pa buloba bujima anyi Dut 7:1 lu tshia Mampa kaayi mela Lue-
munkatshi mua bisamba bionso, e vene.f Neudie mampa kaayi mela
i Dut 7:2
ne bisamba bionso binudi baso- luevene anu mundi mukutumine
ˆ
mbe munkatshi muabi nebimone j Eks 23:32, 33 dıyi bua kuenza; wenze nanku
mudimu wa Yehowa, bualu ndi matuku muanda mutekete paku-
k Eks 23:24
ngenza nenu bualu budi buke- Dut 12:3
mbana tshikondo mu ngondo wa
mesha. f Abiba,1g bualu uvua mupatuke
l Eks 20:3 mu Ejipitu mu ngondo wa Abiba.
11 “Teleja tshindi nkutumina
ˆ 1Ko 10:14
19 “Muanabute yonso wa ba-
dıyi lelu bua kuenza. g Mona, ndi 1Yn 5:21
ˆ lume1 nguanyi, h pamue ne ba-
ngipata bena Amole, bena Kana- m Yos 24:19
na, bena Hiti, bena Pelizi, bena 
nabute bonso ba bimuna biebe,
Hiwi ne bena Yebuse kumpala nansha ba ngombe nansha ba mi-
Mulongo 2
kuebe. h 12 Udimuke bua kudi koko. i 20 Udi ne bua kupikula
a 1Ko 10:20
tshipungidi ne bantu ba mu muanabute wa mpunda ku muko-
buloba buudi uya, i tshianana b Nom 25:2 ko. Kadi wewe kuyi mumupikule,
ˆ
bidi mua kulua buteyi kuudi. j 2Ko 6:14 dıba adi udi ne bua kumutshibu-
13 Kadi nudi ne bua kupula bio- c Ezl 9:2
la nshingu. Udi ne bua kupiku-
shelu biabu, nudi ne bua kubu- la muanabute yonso wa ku bana
mbula makunji abu a tshijila, ne d Dut 7:4 bebe ba balume. j Muntu nansha
Dut 31:16
nudi ne bua kukosa mitshi yabu Bal 2:17
umue kamueneki kumpala kua-
ya tshijila.1k 14 Kuena ne bua Bal 8:33 nyi bianza bitupu to.
kuinamina nzambi mukuabu to, l
1Bk 11:2
Neh 13:26
21 “Newenze mudimu matu-
bualu Yehowa mmumanyike bua Mis 106:28 ku asambombo, kadi dituku dia
mudiye ulomba1 bua bamulama- muanda mutekete newikishe.1k
e Eks 32:8
te anu yeye.2 Bushuwa, yeye udi Lew 19:4 Newikishe nansha mu tshikondo
Nzambi udi ulomba bua bamu- tshia kudima nansha mu tshia
f Lew 23:6 kupuola.
lamate anu yeye. m 15 Udimuke
g Eks 23:15 22 “Newenze Tshibilu tshia
34:9 1 Ku mua.: “badi ne nshingu miumi- Mbingu ne bintu bidi bikola bia
´
sha.” 34:10 1 Anyi “kufukibua.” 34:13 h Eks 13:2
Luk 2:23
kumpala bia ku dinowa dia ble,
1 Tang. Diumv. 34:14 1 Ku mua.: “Yeho- ne Tshibilu tshia Disangisha bia
ˆ
wa, dına diende didi dilomba.” 2 Anyi i Eks 22:30
“Yehowa mmumanyike bua mudiye kayi 34:18 1 Tang. Tshis. B15. 34:19 1 Ku
witaba bua bamutendelele pamue ne j Eks 13:15 mua.: “Tshintu tshionso tshidi tshika-
ˆ Nom 18:15, 16
nzambi mikuabu; dına dia Yehowa didi ngula difu.” 34:21 1 Anyi “kulama nsa-
Mukawu.” k Dut 5:12 batu.”
EKESODE 34:23–35:5 180
pa madimi1 ku ndekelu kua tshi- NSHAP. 34 muakule ne Nzambi to. 30 Pa-
dimu. a a Eks 23:16 vua Alona ne bena Isalele bonso
23 “Bantu balume bebe bo- Lew 23:34 bamone Mose, bakamona ne: di-
nso nebamueneke kumpala kua koba dia mpala wende divua di-
b Dut 16:16
Mukalenge mulelela, Yehowa, tua nsese, kutshinabu bua kuse-
Nzambi wa Isalele misangu isatu mena pabuipi nende. a
c Eks 34:11
ku tshidimu. b 24 Bualu nengi- 31 Kadi Mose wakababikila,
pate bisamba kumpala kuebe, c d Eks 23:18
nunku Alona ne bamfumu bonso
ne nengalabaje buloba buebe; ba tshisumbu bakalua kudiye,
muntu nansha umue kakualaka- e Eks 12:10 Mose kuakulaye nabu. 32 Pa-
na buloba buebe paudi uya bua Nom 9:12 shishe bena Isalele bonso baka-
kumona mpala wa Yehowa Nza- semena pabuipi nende, yeye ku-
mbi webe misangu isatu ku tshi- f Nom 18:8, 12 bapesha mikenji yonso ivua
Dut 26:2
dimu. Nsu 3:9 Yehowa mumupeshe ku mu-
25 “Kuena ne bua kulambula kuna wa Sinai.b 33 Pavua Mose
mashi a mulambu wanyi pamue g Eks 23:19 ujikija kuakula nabu, uvua ubui-
ne tshintu tshiela luevene to. d Dut 14:21 kila mpala wende tshilamba. c
Mulambu wa tshibilu tshia Pasa- 34 Kadi pavua Mose ubuela ku-
h Eks 24:4
ka1 kawena ne bua kushala butu- Dut 31:9, 11
mpala kua Yehowa bua kuakula
ku bujima too ne mu dinda to. e nende, uvua umbusha tshilamba
26 “Neulue ne bintu bitambe i Eks 24:8 atshi too ne pavuaye upatuka. d
buimpe bia ku bintu bidi bikola Dut 4:13 Pashishe uvua upatuka, umanyi-
bia kumpala bia mu buloba bue- sha bena Isalele mikenji ivuaye
be ku nzubu wa Yehowa Nzambi
j Dut 9:18 mupete. e 35 Bena Isalele bavua
webe. f bamona ne: dikoba dia mpala wa
k Eks 31:18
“Kuena ne bua kulambila kana Dut 10:2
Mose divua ditua nsese; nunku
ka mbuji mu mabele a mamua- Mose uvua udibuikila kabidi tshi-
ˆ
ku to.” g l Eks 32:15 lamba ku mesu too ne pavuaye
27 Yehowa wakambila kabidi  ubuela bua kuakula ne Nzambi.1f
Mose ne: “Udi ne bua kufunda
ˆ
meyi aa, h bualu ndi ndia nebe
Mulongo 2
a 2Ko 3:7 35 Pashishe Mose wakasangi-
sha tshisumbu tshijima
tshipungidi, wewe ne bena Isa- tshia bena Isalele pamue, kuba-
ˆ b Eks 24:3 mbilaye ne: “Malu adi Yehowa
lele, mu diumvuangana ne meyi Dut 1:3
aa.” i 28 Wakashala ne Yehowa muele mukenji bua kuenza ngo-
muaba au matuku 40, munya c 2Ko 3:13
wu aa: g 2 Nudi mua kuenza mu-
ne butuku. Kakadia ni mbiaku- dimu matuku asambombo, kadi
ˆ dituku dia muanda mutekete ne-
dia, j kakanua ni mmayi. Nunku d 2Ko 3:16
Nzambi wakafunda pa mabue au dikale dituku dia tshijila ku-
ˆ ˆ nudi, nsabatu bua dikisha ku mi-
meyi a tshipungidi, Meyi Di- e Dut 27:10
kumi.1k dimu yonso bua Yehowa. h Muntu
29 Pashishe Mose wakatuluka f 2Ko 3:7, 13 yonso udi wenza mudimu ditu-
ku mukuna wa Sinai muikale ne  ku adi, nebamushipe. i 3 Kanue-
mabue abidi a Bujadiki mu tshia- NSHAP. 35 na ne bua kutemesha kapia di-
nza tshiende. l Pavua Mose mutu- g Eks 34:32 tuku dia Nsabatu muaba nansha
luke ku mukuna, kavua muma- umue unudi nusombela to.”
nye ne: dikoba dia mpala wende h Eks 20:9, 10 4 Nunku Mose wakambila
Lew 23:3 tshisumbu tshijima tshia bena
divua ditua nsese bualu uvua
Isalele ne: “Yehowa mmutume
i Eks 31:14, 15 ˆ
34:22 1 Bavua kabidi batshibikila ne: Nom 15:32, 35
dıyi ne: 5 ‘Sangishilayi Yehowa
Tshibilu tshia Bitanda (ntenta). 34:25 bintu munkatshi muenu.j Muntu
1 Anyi “Kupita kua Yehowa.” 34:28 j Eks 25:2-7
1 Anyi “Mikenji Dikumi.” Eks 35:29 34:35 1 Ku mua.: “nende.”
181 EKESODE 35:6-25
yonso udi muoyo wende musue, a NSHAP. 35 lamba bia kulembeleja bua lupa-
atuadile Yehowa bintu ebi: or, a 2Ko 8:12 ngu, a makunji alu ne ntaku
arjan, tshiamu tshia mitaku, 2Ko 9:7 yawu mikale ne masoso; tshila-
6 buanda bua dikala dia ble, mio- b Eks 26:7
mba tshia ku tshibuelelu tshia lu-
sa mikunzubile ya mikoko, bua- Eks 36:8 pangu; 18 mpopo ya ntenta wa
nda bukunze kunzuu, line mui- tshitendelelu ne mpopo ya lu-
mpe menemene, miosa ya mbuji, b c Eks 25:3, 6 pangu ne mionji yayi; b 19 bila-
7 biseba bia bimpanga bia miko- d Eks 28:9
mba biluka bimpe menemene c
ko bikunjija, biseba bia nyama ya Eks 39:14 bua kuenza nabi mudimu mua-
nkonga, mabaya a mutshi wa mu- ba munsantu, bilamba bia tshiji-
sese, 8 mafuta a kuela mu mie- e Eks 28:15 la bia muakuidi Alona d, ne bila-
ndu, mafuta a mutshi wa bome f Eks 31:6
mba bia bana bende ba balume
bua kuenza manyi a kuelangana Eks 36:1 bua kuenzabu mudimu wa bua-
ne bua kuenza musenga wa ma- kuidi.’”
nananshi wa mupuya muimpe, c g Eks 25:10
20 Nunku tshisumbu tshijima
9 mabue a onikse, ne mabue ma- h Eks 25:13 tshia bena Isalele tshiakumbu-
kuabu a kuasa pa efoda d ne pa ka kumpala kua Mose. 21 Pa-
tshilamba tshia pa tshiadi. e i Eks 25:17 shishe muntu yonso uvua muo-
10 “‘Bantu bonso badi ba- yo wende umuenzeja e ne muntu
j Eks 26:31 yonso uvua lungenyi lumusaka,
piluke1f munkatshi muenu balue
ne benze bintu bionso bidi Ye- wakalua ne dipa dia Yehowa bua
ˆ k Eks 25:23
howa mutume dıyi bua kue- mudimu wa ku ntenta wa kusa-
nza, 11 mmumue ne: ntenta l Eks 25:30 mbakena, bua midimu yende yo-
Lew 24:5, 6 nso, ne bua bilamba bia tshijila.
wa tshitendelelu ne ntenta we-
nde ne tshibuikilu tshiende, tu- m Eks 25:31
22 Bakatungunuka ne kulua, ba-
kanu tuende tua kukanga natu ntu balume ne bantu bakaji, mu-
ne nyunguluilu yende ya mabaya, n Eks 27:20 ntu yonso uvua muoyo wende
mikamba yende, makunji ende musue, balua ne tukanu tua ku-
ne ntaku yende mikale ne ma- o Eks 30:1 lengeja natu pa bilamba, tukanu
Eks 37:25
soso; 12 Mushete g ne mikamba Eks 40:5 tua ku matshi, mpeta, ne bile-
yawu ya kuwambuila, h tshibuiki- ngejilu bikuabu, pamue ne bintu
diji i ne tshilamba tshia kukoso- p Eks 30:34, 35 bia mishindu yonso bia or. Bo-
ˆ
lola natshi;j 13 mesa k ne mika- q Eks 27:1
nso bakalua ne milambu1 yabu
mba yawu ya kuambuila ne bintu ya or kudi Yehowa. f 23 Bonso
biawu bionso ne mampa a dile- r Eks 30:18 bavua ne buanda bua dikala dia
ja; l 14 tshitekelu tshia miendu m Eks 38:8 ble, miosa mikunzubile ya miko-

bua butoke ne bintu biatshi ne ko, buanda bukunze kunzuu, line
miendu yatshi ne mafuta bua Mulongo 2 muimpe menemene, miosa ya
kutokesha;n 15 tshioshelu tshia a Eks 27:9 mbuji, biseba bikunjija bia bi-
musenga wa manananshi o ne mi- mpanga bia mikoko, ne biseba
b Eks 27:19
kamba yatshi ya kutshiambuila; bia nyama ya nkonga, bakalua
manyi a kuelangana ne musenga c Eks 31:6, 10 nabi. 24 Bonso bavua bafila
wa manananshi wa mupuya mui- Eks 39:33, 41 tshiamu tshia arjan ne tshiamu
mpe; p tshilamba tshia ku tshibue- d Eks 39:1
tshia mitaku bakalua ne dipa dia
lelu tshia ntenta wa tshitendelelu; Yehowa, ne bonso bavua ne ma-
16 tshioshelu tshia mulambu wa e Eks 25:2 baya a mutshi wa musese bua
kuosha q ne kakanu katshi ka Eks 36:2 tshitupa kayi tshionso tshia mu-
2Ko 8:12
tshiamu tshia mitaku, mikamba 2Ko 9:7 dimu bakalua nawu.
yatshi ya kutshiambuila ne bintu 25 Bantu bakaji bonso bavua
biatshi bionso; dilongo dinene ne f Eks 38:24 bapiluke g bakaluka bintu ne bia-
tshintu tshia kuditekela;r 17 bi- g Eks 28:3
nza biabu, ne bakalua ne bintu
Eks 31:6
35:10 1 Ku mua.: “ne muoyo wa meji.” Eks 36:8 35:22 1 Anyi “milambu ya kukupakaja.”
EKESODE 35:26–36:7 182
bivuabu baluke: buanda bua di- NSHAP. 35 nda bua dikala dia ble, miosa mi-
kala dia ble, miosa mikunzubile a Eks 28:15, 28 kunzubile ya mikoko, buanda bu-
Eks 39:15, 21
ya mikoko, buanda bukunze ku- kunze kunzuu ne line muimpe
nzuu, ne line muimpe meneme- menemene, ne ya muluki wa bila-
ne. 26 Bantu bakaji bonso ba- mba.1 Bantu aba nebenze midimu
vua bapiluke ne bavua muoyo ya mishindu yonso ne nebalongo-
wabu ubenzeja, bakaluka miosa b Eks 30:23-25 lole mushindu wa kuenza bintu
ya mbuji. bia mishindu yonso.
27 Bamfumu bakalua ne ma-
bue a onikse ne mabue makua- 36 “Besalele neenze mudimu
pamue ne Oholiaba ne mu-
bu a kuasa pa efoda ne pa tshi- ntu yonso mupiluke1 udi Yeho-
c Eks 30:34, 35
lamba tshia pa tshiadi, a 28 ne wa mupeshe meji ne lungenyi
mafuta a mutshi wa bome, ne bua kumanya mushindu wa kue-
mafuta bua kutokesha ne bua nza midimu yonso ya mudimu wa
kuenza manyi a kuelangana, b ne tshijila anu mudi Yehowa mutu-
ˆ
kuenza musenga wa manananshi d Eks 36:5 me dıyi bua kuenza.” a
wa mupuya muimpe. c 29 Bantu 2Ko 9:7 2 Nunku Mose wakabikila Be-
balume ne bantu bakaji bonso salele ne Oholiaba ne muntu yo-
bavua mioyo yabu ibasaka, ba- nso mupiluke uvua Yehowa mute-
kalua ne tshintu kampanda bua ke meji munda muende, b muntu
mudimu uvua Yehowa mutume e Eks 31:2-6 yonso uvua muoyo wende mu-
ˆ muenzeje bua kudifila bua kue-
dıyi ku butuangaji bua Mose bua
kuenza; bena Isalele bakalua na- nza mudimu. c 3 Pashishe baka-
tshi bu mulambu wa budisuile ngata kudi Mose bintu bionso d
kudi Yehowa. d bivua bena Isalele bafile bua mu-
f Eks 36:1 dimu wa muaba wa tshijila. Kadi
30 Pashishe Mose wakambi-
bobu bavua anu batungunuka ne
la bena Isalele ne: “Monayi, Ye-
kumutuadila milambu ya budisui-
howa mmusungule Besalele mua-
ˆ le dinda dionso.
na wa Uli muana wa Hu wa mu
4 Nunku panyima pa bama-
tshisa tshia Yuda.e 31 Mmumu- g Eks 31:3
 ne kubanga mudimu wa tshiji-
wuje ne nyuma wa Nzambi, umu-
Mulongo 2 la, bena mudimu bonso bapiluke
pesha meji, lungenyi ne dimanya

bavua balua benda bapingana-
dia kuenza midimu ya bianza ya ngana, 5 ne bavua bambila
mishindu yonso 32 bua kuenza NSHAP. 36
Mose ne: “Bantu badi balua ne
bintu bilengeja bimpe, bua kue- a Eks 25:9
bintu bia bungi menemene kupi-
Eks 31:6
nza bintu ne or ne arjan ne tshia- ta bidi bikengedibua bua mudi-
mu tshia mitaku, 33 bua kuso- ˆ
mu udi Yehowa mutume dıyi bua
nga mabue ne kuela mabue mu kuenza.” 6 Ke Mose kuamba
nyunguluilu, ne bua kuenza bintu ˆ
bua bele dıyi mu tshitudilu tshi-
bilengeja bimpe bia mishindu yo- b Eks 28:3 jima ne: “Balumiana ne bakaja-
nso bia mabaya. 34 Mmuele mu Eks 35:10
na, kanulu kabidi ne bintu bikua-
muoyo wende, yeye ne Oholia- bu bua disangisha dia bintu bia
ba f muana wa Ahisamaka wa mu tshijila to.” Nunku bakakanda ba-
tshisa tshia Dana lungenyi lua ku- ntu bua kabalu kabidi ne bintu
longesha. 35 Mmubuwuje ne di- c Eks 35:21, 26 bikuabu to. 7 Bintu abi bivua
manya1g dia kuenza midimu yo- bikumbane bua mudimu wonso
nso ya bunsenda, ya muntu utu kuenzekawu, bipite too ne ku-
uzola pa bilamba ne manda, ya pita.
muntu utu uluka bilamba ne bua- d Eks 35:5-9
Nsu 3:9
35:35 1 Tang. Diumv. 36:1 1 Ku mua.:
35:35 1 Ku mua.: “muoyo wa meji.” 2Ko 9:7 “muntu yonso udi ne muoyo wa meji.”
183 EKESODE 36:8-24
8 Nunku bena mudimu bo- NSHAP. 36 bule ne nkubita inayi mu bu-
nso bapiluke a bakenza ntenta a Eks 31:6 tshiama. Bilamba bia ntenta bio-
wa tshitendelelu b ne bilamba bia nso 11 bivua bunene bumue.
ntenta dikumi bienza ne bua- 16 Pashishe wakalamakaja bila-
nda buluka bua line muimpe mba bia ntenta bitanu kaba
menemene, ne buanda bua dika- kamue, kulamakajaye bilamba
la dia ble, ne miosa miku- bia ntenta bikuabu bisambombo
nzubile ya mikoko, ne buanda kaba kamue. 17 Wakenza kabi-
bukunze kunzuu; yeye1 waka- di makoshi 50 ku muelelu kua
bienza ne bakeluba bazolapu tshilamba tshia ntenta tshivua
ne buanda. c 9 Tshilamba tshia b Eks 25:9 ku ndekelu, muaba wa kutshila-
ntenta tshionso tshivua ne nku-
Eks 39:32 makajila, kuenzaye kabidi mako-
Eb 9:9
bita1 28 mu bule ne nkubi- shi 50 ku muelelu kua tshilamba
ta inayi mu butshiama. Bilamba tshia ntenta tshikuabu tshivuabu
bia ntenta bionso bivua bunene batshilamakaja natshi. 18 Pa-
bumue. 10 Nunku wakalamaka- shishe wakenza tukanu tua ku-
ja bilamba bia ntenta bitanu kaba kanga natu 50 tua tshiamu tshia
kamue, kulamakajaye kabidi bi- mitaku bua kulamakaja ntenta
lamba bia ntenta bikuabu bitanu kaba kamue bua alue tshintu
kaba kamue. 11 Pashishe wake- tshimue.
nza makoshi ne buanda bua dika- c Eks 26:1-6 19 Wakenza tshibuikilu tshia
la dia ble ku muelelu kua tshila- ntenta ne biseba bikunjija bia bi-
mpanga bia mikoko ne tshibuiki-
mba tshia ntenta tshimue muaba
lu tshia biseba bia nyama ya
uvuabu ne bua kutshilamakaji-
nkonga bua kubuikila pa mutu
la. Wakenza kabidi bia muomu-
patshi. a
mue ku muelelu kua tshilamba
20 Pashishe wakenza nyungu-
tshia ntenta tshivua ku ndekelu
luilu ya ntenta wa tshitendelelu
muaba wa muomumue uvuabu ne
ne mabaya a mutshi wa muse-
bua kutshilamakajila. 12 Wake- se, b mimanyika kuulu. c 21 Nyu-
d Eks 26:7-11
nza makoshi 50 ku tshilamba  nguluilu yonso uvua ne nku-
tshia ntenta tshimue ne mako- Mulongo 2 bita dikumi mu bule ne nkubita
shi 50 ku muelelu mukuabu kua a Eks 26:14 umue ne tshitupa mu butshiama.
tshilamba tshia ntenta muaba 22 Nyunguluilu yonso uvua ne
uvuabu ne bua kutshilamakajila, tupayikilu1 tubidi tulamakaja ka-
bua makoshi ikale matangilanga- mue ku kakuabu. Ke muakenzaye
ne. 13 Ndekelu wa bionso wake- nyunguluilu yonso ya ntenta wa
nza tukanu tua kukanga natu 50 tshitendelelu nanku. 23 Nunku
tua or, ne wakalamakaja bilamba wakenza nyunguluilu bua luseke
bia ntenta kaba kamue ne tuka- lua ku sud lua ntenta wa tshi-
nu atu, nunku ntenta wa tshite- tendelelu, nyunguluilu 20, luseke
ndelelu wakalua tshintu tshimue. b Eks 25:10, 23 ludi lutangile ku sud. 24 Pashi-
14 Pashishe wakenza bilamba Eks 27:1 she wakenza ntaku 40 ya tshia-
Eks 30:5
bia ntenta ne miosa ya mbu- Eks 36:36 mu tshia arjan mikale ne ma-
ji bua ntenta wa kubuikila pa soso ya kuteka muinshi mua
mutu pa ntenta wa tshitendelelu. nyunguluilu 20, ntaku ibidi mi-
Wakenza bilamba bia ntenta 11. d kale ne masoso muinshi mua
15 Tshilamba tshia ntenta tshio- nyunguluilu umue bua tupayiki-
nso tshivua ne nkubita 30 mu lu tuende tubidi, ne ntaku ibidi
mikale ne masoso muinshi mua
36:8 1 Bidi bimueneka ne: badi bakula nyunguluilu yonso uvua ulonda
bua Besalele. 36:9 1 Nkubita uvua ne
santimetre 44,5. Tang. Tshis. B14. c Eks 26:15-18 36:22 1 Anyi “mabaya malulame.”
EKESODE 36:25–37:6 184
bua tupayikilu tuende tubidi.a NSHAP. 36 miosa mikunzubile ya mikoko ne
25 Bua luseke lukuabu lua nte- a Eks 26:19-21 buanda bukunze kunzuu ne bua-
nta wa tshitendelelu, luseke lua nda buluka bua line muimpe me-
ku nord, wakenza nyunguluilu 20, nemene. Wakazolapu bakeluba a
26 ne ntaku yayi 40 ya tshia- ne buanda. b 36 Pashishe waka-
b Eks 26:22-25
mu tshia arjan mikale ne maso- tshienzela makunji anayi a mu-
so, ntaku ibidi mikale ne masoso tshi wa musese, kualamikaye or,
muinshi mua nyunguluilu umue pamue ne ndobo ya or, kuenzela-
ne ntaku ibidi mikale ne masoso c Eks 26:26-28 ye kabidi makunji au ntaku ina-
muinshi mua nyunguluilu mikua- yi ya tshiamu tshia arjan mikale
bu yonso. ne masoso. 37 Pashishe wake-
27 Bua luseke lua panyima d Eks 26:29
nza tshilamba tshia ku tshibue-
pa ntenta wa tshitendelelu lua lelu tshia ntenta ne buanda bua
ku ouest, wakenza nyunguluilu dikala dia ble, ne miosa miku-
isambombo. b 28 Wakenza nyu- nzubile ya mikoko, ne buanda
nguluilu ibidi bua yikale bipanda e Eks 40:21 bukunze kunzuu, ne buanda bu-
bia mu matumba a ntenta wa Eb 10:19, 20 luka bua line muimpe meneme-

tshitendelelu mu matumba abidi ne biluka pamue, c 38 kuenzaye
Mulongo 2 kabidi makunji atshi atanu ne
a panyima. 29 Bipanda bivua
a Gen 3:24 ndobo yawu. Wakalamika or ku
bilamakaja bibidi kumbukila kui-
nshi too ne kuulu, too ne mua- nsongo yawu ne ku bikuatakaji-
ba uvua tshikanu tshia kumpa- lu1 biawu, kadi ntaku yawu itanu
la. Ke tshivuaye muenze ne b Eks 26:31, 32 mikale ne masoso ivua ya tshia-
bipanda bibidi bia mu matumba mu tshia mitaku.
abi. 30 Nunku nyunguluilu yo-
nso ivua muanda mukulu ne nta-
c Eks 26:36, 37
37 Pashishe Besaleled wake-
nza Mushete e ne mabaya a
ku yayi 16 ya tshiamu tshia arjan 
mutshi wa musese. Uvua ne nku-
mikale ne masoso, ntaku ibidi bita1 ibidi ne tshitupa mu bule,
NSHAP. 37
mikale ne masoso muinshi mua nkubita umue ne tshitupa mu bu-
d Eks 31:2-5
nyunguluilu yonso. Eks 38:22
tshiama ne nkubita umue ne tshi-
31 Pashishe wakenza mika- tupa mu butumbuke. f 2 Yeye
mba ne mutshi wa musese, mi- wakawulamika or muimpe mene-
kamba itanu bua nyunguluilu ya mene munda ne pambelu, kuwu-
e Eks 40:3 nyungululaye ne muelelu1 wa or.g
luseke lumue lua ntenta wa tshi- Nom 10:33
tendelelu c 32 ne mikamba ita- 3 Pashishe wakawenzela bikanu
nu bua nyunguluilu ya luseke binayi bia or bia kuasa ku mutu
lukuabu lua ntenta wa tshi- kua mikolo yawu inayi, bikanu bi-
f Eks 25:10-15 bidi ku luseke lumue ne bikanu
tendelelu ne itanu bua nyungu-
luilu ya ntenta wa tshitendele- bibidi ku luseke lukuabu. 4 Pa-
lu bua luseke lua panyima lua shishe wakenza mikamba ne mu-
ku ouest. 33 Wakenza muka- g Eb 9:4 tshi wa musese, kuyilamikaye
mba wa pankatshi bua wupitshi- or. h 5 Pashishe wakabueja mi-
le pankatshi pa nyunguluilu ku- kamba ayi mu bikanu ku nseke
mbukila ku ditengu dimue too ne ya Mushete bua kuambula nayi
ku dikuabu. 34 Wakalamika or
h 2Ku 5:9 Mushete au. i
ku nyunguluilu yonso, kuenzaye 6 Wakenza tshibuikidiji tshia
bikanu biayi bia or bua kubueja- or muimpe menemene.j Tshivua
mu mikamba, ne kulamikaye or i Yos 3:8
36:38 1 Anyi “nkanu; bikanu; bitata”
ku mikamba ayi. d bua kusuika nabi. 37:1 1 Nkubita uvua
35 Pashishe wakenza tshila- ne santimetre 44,5. Tang. Tshis. B14.
mba tshia kukosolola natshi e ne j Lew 16:2, 14 37:2 1 Anyi “mubangubangu mule-
buanda bua dikala dia ble, ne 1Ku 28:11 ngeja.”
185 EKESODE 37:7-23
ne nkubita ibidi ne tshitupa mu NSHAP. 37 Tshitaku tshiatshi, mulamba wa-
bule ne nkubita umue ne tshi- a Eks 25:17-20 tshi, tuntaku tuatshi tua bilongo,
tupa mu butshiama. a 7 Pashi- bilongo biatshi bitshidi bivunga-
she wakenza bakeluba babidi b ku mane, ne bilongo biatshi bikadi
ntengu yonso ibidi ya tshibuikidi- bikanguke bivua bienza ne tshi-
ji ne or mufula. c 8 Mukeluba pese tshimue tshijima. a 18 Ma-
umue uvua ku ditengu dimue ne tamba asambombo avua mapa-
b Gen 3:24 tuke mu nseke yatshi, matamba
mukeluba mukuabu ku ditengu
dikuabu. Wakenza bakeluba ku asatu a tshitekelu tshia mie-
ntengu yonso ibidi ya tshibuikidi- ndu mu luseke lumue ne ma-
ji. 9 Bakeluba babidi abu bavua tamba asatu mu luseke lukuabu.
babalule mapuapua abu matangi- 19 Ku ditamba dionso dia luse-
ja muulu, babuikile tshibuikidiji ke lumue kuvua tuntaku tusatu
c Eks 40:20
ne mapuapua abu.d Bavua bata- tua bilongo tuenza bu mudi bi-
ngilangane ne mpala yabu ivua longo bia mutshi wa amande
mitangija pa tshibuikidiji. e ne bilongo bitshidi bivungama-
ˆ ne ne bilongo bikadi bikangu-
10 Pashishe wakenza mesa ne
ke bienda bishintakanangana, ne
mabaya a mutshi wa musese.f
ˆ d Eb 9:5
ku ditamba dionso dia luse-
Mesa avua ne nkubita ibidi mu
ke lukuabu kuvua tuntaku tusa-
bule, nkubita umue mu butshia- tu tua bilongo tuenza bu mudi bi-
ma ne nkubita umue ne tshitu- longo bia mutshi wa amande
pa mu bule bua muulu. g 11 Wa- ne bilongo bitshidi bivungama-
kaalamika or muimpe menemene, ne ne bilongo bikadi bikangu-
kuanyungululaye ne muelelu1 wa e 1Sm 4:4 ke bienda bishintakanangana.
or. 12 Pashishe wakenza muba- Mis 80:1 Wakenza nunku bua matamba
ngubangu wa bunene bua tshia- onso asambombo avua mapatu-
nza2 kumpenga kuawu ne muele- ke ku mulamba wa tshitekelu
lu1 wa or ku mubangubangu au. tshia miendu. 20 Ku mulamba
ˆ
13 Pashishe wakenzela mesa au wa tshitekelu tshia miendu ku-
bikanu binayi bia or, kuasaye bi- vua tuntaku tunayi tua bilongo
f Eks 40:4
kanu abi ku matumba anayi mua- tuenza bu mudi bilongo bia mu-
ba uvuabu bashile mikolo inayi. tshi wa amande, ne bilongo bi-
14 Bikanu bivua pabuipi ne mu- tshidi bivungamane ne bilongo
bangubangu bua kuikalabi bikua- bikadi bikanguke bienda bishi-
ta mikamba ivuabu bambula nayi
ˆ ntakanangana. 21 Kuvua tshi-
mesa. 15 Pashishe wakenza mi- g Eks 25:23-28 longo tshitshidi tshivungamane
kamba ne mutshi wa musese bua muinshi mua matamba atshi abi-
ˆ
kuambula nayi mesa, kuyilami- di a kumpala avua mapatuke ku
kaye or. 16 Pashishe kuenzaye mulamba ne tshilongo tshitshidi
ˆ tshivungamane muinshi mua ma-
bintu bia kuteka ku mesa ne
or muimpe menemene: malongo tamba abidi avua alonda, ne tshi-
awu, makopo awu, bibakudi ne h Eks 25:29 longo tshitshidi tshivungamane
mbidika biawu bivuabu bapongo- muinshi mua matamba makua-
lola nabi milambu ya bia kunua. h bu abidi avua alonda, bua mata-
17 Pashishe wakenza tshite- mba asambombo avua mapatuke
kelu tshia miendu i tshia or mui- ku mulamba wa tshitekelu tshia
mpe menemene. Wakenza tshite- miendu. 22 Bilongo bitshidi bi-
i Eks 40:24
kelu tshia miendu ne or mufula. Lew 24:4
vungamane ne matamba ne tshi-
2Ku 13:11 tekelu tshia miendu tshionso bi-
37:11, 12 1 Anyi “mubangubangu mule-  vua bienza bua bikale tshipese
ngeja.” 37:12 2 Santimetre mitue Mulongo 2 tshimue tshia or muimpe mene-
ku 7,4. Tang. Tshis. B14. a Eks 25:31-39 mene, or mufula. 23 Pashishe
EKESODE 37:24–38:11 186
wakenza miendu yatshi muanda NSHAP. 37 pa matumba atshi anayi. Nsengu
mutekete a ne tushola tuatshi tua a Nom 8:2 yatshi ivua mienzelaku. Pashi-
kukoka natu mikaba ya miendu1 she wakatshilamika tshiamu tshia
ne bintu biatshi bia kuambuila mitaku.a 3 Pashishe wakenza bi-
kapia, ne or muimpe menemene. ntu bia tshioshelu bionso: tumbe-
24 Wakatshienza, tshiotshi pa- ketshi, bikasu, bibakudi, nsomo,
mue ne bintu biatshi bionso, ne ne bintu bia kuambuila ka-
b Eks 30:7
ntalanta1 mujima wa or muimpe Eks 40:5
pia. Wakenza bintu biatshi bionso
menemene. Mis 141:2 ne tshiamu tshia mitaku. 4 Wa-
25 Pashishe wakenza tshio- Bua 8:3
kenzela kabidi tshioshelu kaka-
shelu tshia musenga wa mana- nu kaluka ne nkanu ya tshiamu
nanshi b ne mabaya a mutshi wa tshia mitaku muinshi mua mu-
musese. Tshivua ne nseke ina- bangubangu, kuinshi lua panka-
yi ya bule bumue, nkubita umue tshi patshi. 5 Wakenza bikanu
mu bule ne nkubita umue mu bu- c Eks 30:1-5 binayi mu matumba anayi pabui-
tshiama ne nkubita ibidi mu pi ne kakanu ka tshiamu tshia
butumbuke. Nsengu yatshi neyi- mitaku bua kukuatabi mikamba.
kale mienzelaku. c 26 Wakatshi- 6 Pashishe wakenza mikamba ya
lamika or muimpe menemene pa mutshi wa musese, kuyilamika-
mutu patshi ne ku nseke ya- ye tshiamu tshia mitaku. 7 Wa-
d Eks 30:25, 33
tshi yonso, ne ku nsengu yatshi, Eks 40:9
kabueja mikamba ayi mu bika-
ne wakatshinyungulula ne mue- nu bivua mu nseke ya tshioshelu
lelu1 wa or. 27 Wakatshienzela bua kutshiambula nayi. Wakenza
bikanu bibidi bia or kuinshi kua tshioshelu atshi tshienze bu mu-
muelelu1 uvua mutshinyungulu- shete wa mabaya mutubuluke.
ke ku nseke ibidi ivua mitangi- 8 Pashishe wakenza dilongo
e Eks 30:34, 35
langane bua bikuate mikamba Mis 141:2 dinene dia tshiamu tshia mitakub
ya kutshiambula nayi. 28 Pa-  ne tshintu tshia kuditekela tshia
shishe wakenza mikamba ne mu- NSHAP. 38 tshiamu tshia mitaku; wakabie-
tshi wa musese, kuyilamikaye f Eks 27:1-8 nza ne mmuenu1 ya bantu baka-
or. 29 Wakenza kabidi manyi a Eks 40:10 ji bavua balongolola bua kuenza

tshijila a kuelangana, d ne muse- mudimu ku tshibuelelu tshia nte-
nga wa manananshi muimpe me- Mulongo 2 nta wa kusambakena.
nemene, wa mupuya muimpe, e a 2Ku 1:5 9 Pashishe wakenza lupangu.c
musambakaja bimpe meneme- Bua luseke lua ku sud kua lupa-
ne.1 ngu, ludi lutangile ku sud, wake-

38 Wakenza tshioshelu tshia nza bilamba bia kulembeleja ne


mulambu wa kuosha ne buanda buluka bua line muimpe
mabaya a mutshi wa musese. b Eks 30:18 menemene, bule bua nkubita lu-
Tshivua ne nseke inayi ya bule Lew 8:11 kama. d 10 Kuvua makunji 20 ne
1Bk 7:23
bumue, nkubita1 itanu mu bule, ntaku 20 ya tshiamu tshia mitaku
nkubita itanu mu butshiama mikale ne masoso, ne ndobo ya
ne nkubita isatu mu butumbu- ku makunji ne bikuatakajilu1 bia-
ke.f 2 Pashishe wakenza nsengu wu bivua bia tshiamu tshia arjan.
11 Bua luseke lua ku nord, ku-
37:23 1 Anyi “tukuatshilu tuatshi; nka- c Eks 40:8 vua kabidi nkubita lukama ya bi-
la yatshi.” 37:24 1 Ntalanta uvua ne lamba bilembeleja. Makunji abi 20
kilo 34,2. Tang. Tshis. B14. 37:26,
27 1 Anyi “mubangubangu mulengeja.” 38:8 1 Mmumue ne: mmuenu ya tshiamu
37:29 1 Anyi “bu mudimu wa muenji wa miengeleja bimpe menemene. 38:10
manyi.” 38:1 1 Nkubita uvua ne santi- 1 Anyi “nkanu; bikanu; bitata” bua kusui-
metre 44,5. Tang. Tshis. B14. d Eks 27:9-15 ka nabi.
187 EKESODE 38:12-26
ne ntaku yawu 20 mikale ne maso- NSHAP. 38 mitaku. Ndobo yawu ne bikuata-
so bivua bia tshiamu tshia mitaku. a Eks 27:17 kajilu1 biawu bivua bia tshia-
Ndobo ya ku makunji ne bikua- mu tshia arjan, ne nsongo yawu
takajilu1 biawu bivua bia tshiamu ivua milamika tshiamu tshia
tshia arjan. 12 Kadi bua luseke arjan. 20 Mpopo yonso ya nte-
lua ku ouest, bilamba bilembele- nta wa tshitendelelu ne ivua ku
b Eks 27:16
ja bivua bule bua nkubita 50. Ku- 
lupangu lujima ivua ya tshiamu
vua makunji dikumi ne ntaku di- tshia mitaku. a
Mulongo 2
kumi mikale ne masoso; ndobo ya a Eks 27:19
21 Edi ndibala dia bintu bia mu
ku makunji ne bikuatakajilu1 bia- ntenta wa tshitendelelu, ntenta
wu bivua bia tshiamu tshia arjan. wa Bujadiki, b divuabu benze ku
ˆ
13 Bule bua luseke lua ku est, dıyi dia Mose, mudimu uvua bena
ˆ Lewi c benze ku bulombodi bua
lua kudi dıba dipatukila, buvua ˆ
bua nkubita 50. 14 Kuvua bila- b Eks 25:16 Itama d muana wa muakuidi Alo-
mba bilembeleja bule bua nkubi-
Eks 31:18
na. 22 Besalele e muana wa Uli
Nom 17:7 ˆ
ta 15 luseke lumue lua tshibue- muana wa Hu wa mu tshisa tshia
lelu, ne makunji asatu ne ntaku Yuda wakenza bionso bivua Yeho-
ˆ
isatu mikale ne masoso. 15 Bua wa mutumine Mose dıyi bua kue-
luseke lukuabu lua tshibuelelu nza. 23 Uvua ne Oholiaba f mua-
c Nom 3:6
tshia lupangu, kuvua bilamba bi- Nom 4:46, 47 na wa Ahisamaka wa mu tshisa
lembeleja bule bua nkubita 15, ne tshia Dana, muntu uvua nsenda
makunji asatu ne ntaku isatu mi- ne uvua uzola pa bilamba ne ma-
kale ne masoso. 16 Bilamba bi- nda ne uvua uluka bilamba ne
lembeleja bionso bivua binyungu- buanda bua dikala dia ble, mio-
d Eks 6:23
luke lupangu bivua bienza ne Nom 4:28 sa mikunzubile ya mikoko, bua-
buanda buluka bua line muimpe 1Ku 6:3 nda bukunze kunzuu, ne line mui-
menemene. 17 Ntaku mikale ne mpe menemene.
masoso ya makunji ivua ya tshia- 24 Or yonso uvuabu benze ne-
mu tshia mitaku, ndobo ya maku- nde mudimu bua midimu yonso
nji ne bikuatakajilu1 biawu bivua e Eks 31:2-5 ya muaba wa tshijila uvua bungi
bia tshiamu tshia arjan, nsongo
Eks 35:30 bua muomumue ne bua or wa mu-
Eks 36:1
yawu ivua milamika tshiamu tshia Eks 37:1 lambu wa kukupakaja, g mmumue
arjan, ne kuvua bintu bia kusuika 2Ku 1:5 ne: ntalanta1 29 ne nshekele2 730
nabi bia tshiamu tshia arjan bua bilondeshile nshekele wa muaba
makunji onso a ku lupangu.a wa tshijila.3 25 Bungi bua arjan
uvua bantu ba mu tshisumbu ba-
18 Tshilamba tshia ku tshi- ˆ
f Eks 31:6 vuabu bafunde mena bafile buvua
buelelu tshia lupangu tshivua Eks 35:34 bua ntalanta lukama ne nsheke-
tshiluka ne buanda bua dikala dia Eks 36:2
le 1775 bilondeshile nshekele wa
ble, ne miosa mikunzubile ya mi- muaba wa tshijila.3 26 Muntu
koko, ne buanda bukunze kunzuu yonso wa munkatshi mua ba-
ne buanda buluka bua line mui- ˆ
ntu bavuabu bafunde mena, ku-
mpe menemene. Tshivua ne nku- g Eks 35:22 tuadijila ku bidimu 20 kubanda, h
bita 20 mu bule, ne nkubita ita- wakafila tshitupa tshia nsheke-
nu mu butumbuke, ne butumbuke le bilondeshile nshekele wa mua-
ebu buvua bua muomumue ne ba wa tshijila,3 ne bantu abu ba-
bua bilamba bilembeleja bia ku vua 603550. i
lupangu.b 19 Makunji atshi ana- h Eks 30:15
yi ne ntaku yawu inayi mikale ne 38:24 1 Ntalanta uvua ne kilo 34,2. Tang.
masoso bivua bia tshiamu tshia Tshis. B14. 2 Nshekele uvua ne gra-
me 11,4. Tang. Tshis. B14. 38:24-26
38:11, 12, 17, 19 1 Anyi “nkanu; bikanu; i Eks 12:37 3 Anyi “bilondeshile nshekele wa tshi-
bitata” bua kusuika nabi. Nom 1:45, 46 jila.”
EKESODE 38:27–39:11 188
27 Dienza dia ntaku mikale ne NSHAP. 38 ko, ne buanda bukunze kunzuu,
masoso ya muaba wa tshijila ne a Eks 26:19-21 ne buanda buluka bua line mui-
Eks 26:25, 32
ntaku mikale ne masoso ya tshi- mpe menemene, ne bakamule-
lamba tshia kukosolola natshi dia- ngeja ne buanda. 4 Bakenza bi-
kangata ntalanta lukama; ntaku tupa bia efoda bia pa makaya
lukama mikale ne masoso ivua bu- bilamakajila ku mielelu yabi ibi-
ngi bumue ne ntalanta lukama, di ya kuulu. 5 Mukaba mulu-
ntalanta umue bua ntaku yonso b Eks 27:19
ka1 uvua mutelela ku efoda bua
muikale ne disoso.a 28 Wakenza  kumulama musuika kaba kende a
ndobo ya makunji ne nshekele ya NSHAP. 39
uvua pawu muluka ne bintu bia
tshiamu tshia arjan 1775, kulami- c Eks 35:23
muomumue: ne or, ne buanda
kaye tshiamu tshia arjan ku nso- bua dikala dia ble, ne miosa mi-
ngo yawu ne kualamakajaye pa- kunzubile ya mikoko, ne buanda
mue. bukunze kunzuu ne buanda bu-
29 Mulambu1 wa tshiamu luka bua line muimpe meneme-
tshia mitaku uvua wa ntalanta 70 ne, anu muvua Yehowa mutumi-
ˆ
ne nshekele 2400. 30 Wakenza d Eks 28:4, 5 ne Mose dıyi bua kuenza.
natshi ntaku mikale ne maso- Eks 29:5 6 Pashishe bakela mabue a
Eks 35:10, 19
so ya ku tshibuelelu tshia nte- onikse mu nyunguluilu ya or, ne
ˆ
nta wa kusambakena, tshioshelu bakuondolapu mena a bana ba
tshia tshiamu tshia mitaku ne ka- Isalele, anu muvuabu buondo-
kanu katshi ka tshiamu tshia mi- la tshitampi. b 7 Bakaasa pa bi-
taku, bintu bionso bia tshioshe- lamba bia pa makaya bia efoda
lu, 31 ntaku mikale ne masoso e Eks 28:6-8
bua ikale mabue a tshivuluki-
ya ku lupangu lujima, ntaku mi- Lew 8:7 lu bua bana ba Isalele, c anu mu-
 ˆ
kale ne masoso ya ku tshibuele- vua Yehowa mutumine Mose dıyi
lu tshia lupangu, mpopo yonso ya
Mulongo 2 bua kuenza. 8 Pashishe bake-
ntenta wa tshitendelelu ne mpo-
a Eks 29:5 nza tshilamba tshia pa tshiadi d
po yonsob ya ku lupangu lujima. mushindu utu muntu utu ulenge-
ja bilamba ne manda wenza, anu
39 Bakenza bilamba biluka
bimpe menemene ne bua-
muvuabu benze efoda, ne or, ne
buanda bua dikala dia ble, ne
nda bua dikala dia ble ne miosa miosa mikunzubile ya mikoko,
mikunzubile ya mikoko ne bua- b Eks 28:9, 10 ne buanda bukunze kunzuu, ne
nda bukunze kunzuu c bua kue- buanda buluka bua line muimpe
nza nabi mudimu muaba wa tshi- menemene. e 9 Tshivua tshilua
jila. Bakenza bilamba bia tshijila ne nseke inayi ya bule bumue pa-
bia Alona, d anu muvua Yehowa vuabu batshitshibulula mu bitu-
ˆ
mutumine Mose dıyi bua kuenza. pa bibidi. Bakenza tshilamba
2 Wakenza efoda e ne or, ne c Eks 28:12 tshia pa tshiadi tshivua, pavuabu
buanda bua dikala dia ble, batshitshibulula mu bitupa bibi-
ne miosa mikunzubile ya miko- di, tshikale ne bule ne butshiama
ko, ne buanda bukunze kunzuu, bua ntanta wa tshianza tshibalu-
ne buanda buluka bua line mui- la.1 10 Bakasapu milongo inayi
mpe menemene. 3 Bakabatala- ya mabue. Mulongo wa kumpa-
ja bitata bia or, kubivuijabu bipe- d Lew 8:8 la uvua ne dibue dia ribi, dia to-
pele menemene, kubikosabu bua paze ne dia emerode. 11 Mulo-
kuenza nshinga ya kubuejakaja ngo muibidi uvua ne dibue dia
ne buanda bua dikala dia ble,
ne miosa mikunzubile ya miko- 39:5 1 Anyi “mukaba wa mu tshimono.”
39:9 1 Santimetre mitue ku 22,2. Tang.
38:29 1 Anyi “mulambu wa kukupakaja.” e Eks 28:15-21 Tshis. B14.
189 EKESODE 39:12-29
tirkuaze, dia safire ne dia jaspe. NSHAP. 39 anu muvua Yehowa mutumine
ˆ
12 Mulongo muisatu uvua ne di- a Eks 28:22-25 Mose dıyi bua kuenza.
bue dia lesheme,1 dia agate ne 22 Pashishe bakenza muza-
dia ametiste. 13 Mulongo mui- bi wa kawuyi maboko bua efo-
nayi uvua ne dibue dia krizoli- da, muluka kudi muluki wa bila-
te, dia onikse ne dia jade. Ba- mba,1 muluka wonso ne buanda
vua baele mu nyunguluilu ya or. bua dikala dia ble. a 23 Disoso
14 Mabue au avua apetangana dia muzabi wa kawuyi mabo-
ˆ
ne mena 12 a bana ba Isale- ko divua lua munkatshi muawu,
ˆ
le, ne mena avua muondola anu anu bu disoso dia kazaku ka mvi-
ˆ
bu tshitampi, dına dionso dileja b Eks 28:26-28
ta ka tuamu. Disoso diawu di-
tshimue tshia ku bisa 12.  vua ne mubangubangu mudinyu-
15 Pashishe bakenza shene Mulongo 2 nguluke, bua kawupandiki to.
miluka mienze bu mionji ya or a Eks 28:31-35 24 Pashishe bakenza bimuma
muimpe menemene pa tshila- bia grenade kuinshi kua muza-
mba tshia pa tshiadi. a 16 Bake- bi wa kawuyi maboko ne buanda
nza kabidi nyunguluilu ibidi ya bua dikala dia ble, ne miosa mi-
or ne tukanu tubidi tua or, bobu kunzubile ya mikoko, ne buanda
kuasa tukanu tubidi atu mu ma- bukunze kunzuu biluka pamue.
tumba abidi a tshilamba tshia pa 25 Bakenza kabidi tungonga tua
tshiadi. 17 Pashishe kubuejabu or muimpe menemene, kutekabu
mionji ibidi ya or mu tukanu tu- tungonga atu munkatshi mua bi-
bidi tuvua mu matumba a tshi- muma bia grenade kuinshi kuo-
b Eks 28:39, 40
lamba tshia pa tshiadi. 18 Ku- nso kua muzabi wa kawuyi ma-
buejabu kabidi nsongo ibidi ya boko, munkatshi mua bimuma
mionji ibidi ayi mu nyunguluilu bia grenade; 26 bakenza bua
ibidi, kuyisuikilabu ku bilamba kangonga kamue kalonde tshi-
bia pa makaya lua kumpala kua muma tshia grenade, kangonga
efoda. 19 Bakenza kabidi tuka- kamue ne tshimuma tshia gre-
nu tubidi tua or, kutuasabu mu nade, kuinshi kuonso kua mu-
matumba abidi a ku muelelu wa zabi wa kawuyi maboko uvuabu
munda wa tshilamba tshia pa bavuala bua kuenza nawu mudi-
tshiadi udi mutangile ku efoda. b c Eks 28:4 mu, anu muvua Yehowa mutumi-
ˆ
20 Pashishe bakenza tukanu tu- ne Mose dıyi bua kuenza.
kuabu tubidi tua or, kutuasabu 27 Bakenzela kabidi Alona
lua kumpala kua efoda, kuinshi ne bana bende ba balume mi-
kua bilamba bia pa makaya, ku zabi ya line muimpe meneme-
mutu kua muaba udi mukaba ne miluka kudi muluki wa bi-
muluka1 utuangana ne efoda. lamba,1b 28 ne tshilamba tshia
21 Ndekelu wa bionso, bakasui- kujingila ku mutu, c ne tshila-
ka muonji wa dikala dia ble ku mba tshilengeja tshia kuvuala ku
tukanu tua tshilamba tshia pa d Eks 29:8, 9
mutu d tshia line muimpe mene-
tshiadi ne ku tukanu tua efoda mene, ne tuputula1 tua buanda
bua tshilamba tshia pa tshiadi buluka bua line e muimpe mene-
tshisombe kaba katshi pa efoda, mene, 29 ne mukaba wa tshi-
ku mutu kua mukaba muluka,1 lamba muenza ne buanda bulu-
ka bua line muimpe menemene,
39:12 1 Dibue dia mushinga mukole didi ne buanda bua dikala dia ble, ne
kadiyi dimanyike, pamuapa bakula bua miosa mikunzubile ya mikoko,
dibue dia ambre, dia yasente, dia opa-
le, anyi dia turmaline. 39:20, 21 1 Anyi 39:22, 27 1 Tang. Diumv. 39:28 1 Anyi
“mukaba wa mu tshimono.” e Eks 28:42 “bilamba bia muinshi.”
EKESODE 39:30–40:5 190
ne buanda bukunze kunzuu NSHAP. 39 mbelu wa ntenta; 39 tshioshe-
biluka pamue, anu muvua Yeho- a Eks 28:36, 37 lu tshia tshiamu tshia mitaku a ne
ˆ Lew 8:9
wa mutumine Mose dıyi bua kue- kakanu katshi ka tshiamu tshia
nza. b Eks 25:40 mitaku, mikamba yatshi b ya ku-
Eb 8:5
30 Ndekelu wa bionso bake- tshiambuila, bintu biatshi bio-
c Eks 36:8 nso, c dilongo dinene ne tshintu
nza tshitata tshia or muimpe
menemene tshivua tshibalakana, d Eks 36:14 tshia kuditekela; d 40 bilamba
tshimanyinu tshia tshijila tshia e Eks 36:18 bia kulembeleja ku lupangu, ma-
dibanjijibua,1 bobu kufundapu f Eks 36:20 kunji alu, ne ntaku yalu mikale
miaku anu mutu muntu wondola g Eks 36:31
ne masoso, e tshilamba f tshia ku
pa tshitampi, ufundapu ne: “Bu- tshibuelelu tshia lupangu, mio-
h Eks 36:24
nsantu mbua Yehowa.” a 31 Ba- nji ya ntenta ne mpopo yalu ya
kasuikaku muonji muenza ne i Eks 36:19 ntenta g ne bintu bionso bia kue-
buanda bua dikala dia ble bua j Eks 36:35 nza nabi mudimu mu ntenta
kutshisuikila pa tshilamba tshia k Eks 37:1, 4 wa tshitendelelu, bua ntenta wa
kujingila ku mutu, anu mu- l Eks 37:6
kusambakena; 41 bilamba bilu-
ˆ ka bimpe menemene bua kuenza
vua Yehowa mutumine Mose dıyi m Eks 37:10, 16
bua kuenza. nabi mudimu muaba munsantu,
n Eks 37:17, 23
32 Nunku mudimu wonso wa bilamba bia tshijila bia muakui-
ntenta wa tshitendelelu, nte- o Eks 25:38 di Alona, h ne bilamba bia bana
nta wa kusambakena, wakajika, p Eks 35:27, 28 bende bua kuenzabu mudimu wa
ne bena Isalele bakenza bintu q Eks 37:25 buakuidi.
bionso bivua Yehowa mutumine r Eks 37:29
42 Bena Isalele bakenza mudi-
ˆ mu wonso bilondeshile bionso bi-
Mose dıyi bua kuenza. b Bakenza ˆ
s Eks 30:34, 35
anu nanku. vua Yehowa mutumine Mose dıyi
33 Nunku bakalua ne ntenta t Eks 36:37 bua kuenza.i 43 Pavua Mose

wa tshitendelelu c kudi Mose, nte- mutangile mudimu wabu wonso
Mulongo 2 wakamona ne: bavua bawenze
nta d ne bintu biende bionso: tu- ˆ
a Eks 38:1, 4 anu muvua Yehowa mutume dıyi
kanu tua kumukanga natu, e nyu-
nguluilu yende ya mabaya, f b Eks 38:6 bua kuenza; nunku Mose waka-
mikamba yende, g makunji ende c Eks 38:30 babenesha.
ne ntaku yende mikale ne ma-
soso; h 34 tshibuikilu tshia bise-
d Eks 30:18
Eks 38:8 40 Pashishe Yehowa waka-
mbila Mose ne: 2 “Mu di-
ba bikunjija bia bimpanga bia e Eks 38:9-11 tuku dia kumpala dia ngondo wa
mikoko, i tshibuikilu tshia bi- f Eks 38:18 kumpala, udi ne bua kuasa nte-
seba bia nyama ya nkonga, g Eks 38:20 nta wa tshitendelelu, ntenta wa
tshilamba tshia kukosolola na- h Eks 28:3
kusambakena.j 3 Utekamu mu-
tshi; j 35 mushete wa Bujadiki shete wa Bujadiki k ne ujike
i Eks 35:10
ne mikamba yawu k ya kuwambui- Mushete ne tshilamba tshia ku-
ˆ Eks 36:1
la ne tshibuikidiji; l 36 mesa, bi-  kosolola natshi. l 4 Udi ne bua
ˆ
ntu biawu bionso m ne mampa a NSHAP. 40 kubuejamu mesa, m kulonga bintu
dileja; 37 tshitekelu tshia mie- j Nom 7:1 bia kutekapu, ne kubuejamu tshi-
ndu tshia or muimpe menemene, k Eks 25:21
tekelu tshia miendu, n ne kute-
miendu yatshi n miteka mu mulo- mesha miendu yatshi. o 5 Pashi-
l Nom 4:5
ngo, ne bintu biatshi bionso o Eb 9:3
she uteke tshioshelu tshia or bua
ne mafuta a kutokesha nawu; p m Eks 26:35
musenga wa manananshi p ku-
38 tshioshelu q tshia or, manyi a mpala kua mushete wa Bujadiki,
n Eks 25:31
kuelangana, r musenga wa mana- Eb 9:2
wele tshilamba1 tshia ku tshibue-
nanshi wa mupuya muimpe, s o Eks 25:37
lelu tshia ntenta wa tshitendelelu
tshilamba t tshia mu mushiku wa muaba watshi. q
p Eks 30:1
39:30 1 Anyi “tshikata tshia tshijila.” q Eks 26:36 40:5 1 Anyi “rido.”
191 EKESODE 40:6-28
6 “Udi ne bua kuteka tshio- NSHAP. 40 lu. a 18 Pavua Mose muase nte-
shelu tshia mulambu wa kuosha a a Eks 38:1 nta wa tshitendelelu, wakateka
kumpala kua tshibuelelu tshia b Eks 30:18 ntaku mikale ne masoso b panshi,
ntenta wa tshitendelelu, ntenta c Eks 27:9 kuimanyikaye nyunguluilu ya
wa kusambakena, 7 ne uteke d Eks 27:16 mabaya, c kubuejaye mikamba, d
dilongo dinene pankatshi pa nte- Eks 38:18 ne kuimanyikaye makunji ende.
nta wa kusambakena ne tshio-
ˆ e Eks 30:23-25 19 Wakabalula ntenta e pa mutu
shelu, welamu mayi. b 8 Pashi- f Lew 8:10 pa ntenta wa tshitendelelu, kute-
she wase lupangu c lunyunguluke Nom 7:1 kaye tshibuikilu tshia ntenta pa
ntenta wa tshitendelelu ne wele g Eks 29:36, 37 mutu pende, f anu muvua Yehowa
tshilamba1d tshia ku tshibuelelu Lew 8:11 ˆ
mutumine Mose dıyi bua kuenza.
tshia lupangu. 9 Pashishe udi h Lew 8:6
20 Pashishe wakangata Buja-
ne bua kuangata manyi a kuela- i Eks 29:5
diki, g kubutekaye mu Mushete, h
ngana e ne kuela ntenta wa tshi- Lew 8:7
kubuejaye mikamba i ku Mushe-
tendelelu ne bintu bionso bidimu j Lew 8:12
Mis 133:2 te, kutekaye tshibuikidiji j pa Mu-
manyi, f ne kumujidila ne bintu
biende bionso, bua alue tshi- k Lew 8:13 shete. k 21 Wakabueja Mushete
ntu tshia tshijila. 10 Udi ne bua l Lew 8:30 mu ntenta wa tshitendelelu, kue-
kuela tshioshelu tshia mulambu m Eb 7:11 laye tshilamba tshia kukosolola
wa kuosha ne bintu biatshi bio- n Eks 39:43
natshi l muaba watshi bua kujika
nso manyi, ne kujidila tshioshe- Dut 4:2 mushete wa Bujadiki, m anu mu-

ˆ
lu, bua tshilue tshioshelu tshita- vua Yehowa mutumine Mose dıyi
mbe tshijila. g 11 Pashishe wele Mulongo 2 bua kuenza.
ˆ
dilongo dinene ne tshintu tshia a Nom 7:1 22 Pashishe wakateka mesa n
Nom 9:15
kuditekela manyi ne udijidile. mu ntenta wa kusambakena lu-
b Eks 36:24
12 “Pashishe ulue ne Alona seke lua ku nord kua ntenta wa
c Eks 26:15 tshitendelelu pambelu pa tshila-
ne bana bende ba balume pa-
buipi ne tshibuelelu tshia nte- d Eks 36:31 mba tshia kukosolola natshi,
nta wa kusambakena, ubambi- e Eks 26:7 23 ne wakalongapu milongo ya
ˆ
le bua buowe mayi. h 13 Udi ne f Eks 26:14 mampa o kumpala kua Yehowa,
bua kuvuadika Alona bilamba g Eks 31:18 anu muvua Yehowa mutumine
bia tshijila, i kumuela manyi j ne ˆ
h Eks 25:22 Mose dıyi bua kuenza.
kumujidila, ne neangenzele mu- Eks 37:1 24 Wakateka tshitekelu tshia
dimu wa buakuidi. 14 Pashishe i Eks 37:4 miendu p mu ntenta wa kusamba-
usemeje bana bende ba balume 1Bk 8:8 ˆ
kena, kumpala kua mesa, luseke
ne ubavuadike mizabi. k 15 Udi j Eks 37:6
lua ku sud lua ntenta wa tshite-
1Ku 28:11
ne bua kubela manyi anu muu- ndelelu. 25 Wakatemesha mie-
k Lew 16:2
vua muele tatuabu l bua bange- ndu q kumpala kua Yehowa, anu
nzele mudimu wa buakuidi, ne l Eks 36:35
Eb 10:19, 20 muvua Yehowa mutumine Mose
diedibua diabu dia manyi nedie- ˆ
m Eb 9:3 dıyi bua kuenza.
nze bua batungunuke ne kuika-
n Eks 37:10 26 Pashishe wakateka tshio-
la bakuidi mu bipungu biabu bio-
nso bua kashidi.” m
Eb 9:2 shelu tshia orr mu ntenta wa
o Eks 25:30 kusambakena kumpala kua tshi-
16 Mose wakenza malu bilo- Mat 12:4
ndeshile bionso bivua Yehowa lamba tshia kukosolola natshi,
ˆ
mumutumine dıyi bua kuenza. n
p Eks 37:17
27 bua kuoshelapu s musenga wa
q Eks 25:37 manananshi wa mupuya mui-
Wakenza anu nanku. Eks 37:23
17 Mu ngondo wa kumpa- mpe, t anu muvua Yehowa mutu-
r Eks 30:1 ˆ
la, mu tshidimu tshibidi, mu di- Eks 37:25 mine Mose dıyi bua kuenza.
tuku dia kumpala dia ngondo, s Eks 30:7 28 Pashishe wakela tshila-
bakasa ntenta wa tshitendele- t Eks 30:34, 35 mba1u tshia ku tshibuelelu tshia
u Eks 26:36
ntenta wa tshitendelelu muaba
40:8, 28 1 Anyi “rido.” Eks 36:37 watshi.
EKESODE 40:29 –Malu adi mu LEWITIKI 192
29 Wakateka tshioshelu tshia NSHAP. 40 Nunku Mose wakajikija mudi-
mulambu a wa kuosha ku tshibue- a Eks 38:1 mu. 34 Ditutu diakatuadija ku-
lelu tshia ntenta wa tshitendele- buikila ntenta wa kusambakena,
lu, ntenta wa kusambakena, bua b Eks 29:38 ne butumbi bua Yehowa bua-
yeye kulambulapu mulambu wa kuwula mu ntenta wa tshite-
kuosha b ne mulambu wa nte- c Eks 30:18 ndelelu. a 35 Mose kakakokesha
te, anu muvua Yehowa mutumi- bua kubuela mu ntenta wa ku-
ˆ
ne Mose dıyi bua kuenza. d Eks 30:18, 19 sambakena to, bualu ditutu di-
30 Pashishe wakateka dilo- vua dimane pa mutu pa nte-
ngo dinene pankatshi pa ntenta e Eks 27:9 nta, ne butumbi bua Yehowa
wa kusambakena ne tshioshe- Eks 38:9
buvua buwule mu ntenta wa tshi-
ˆ
lu, yeye kuelamu mayi a kuo- tendelelu. b
wa. c 31 Mose ne Alona ne bana f Eks 38:18
36 Mu bitupa bionso bia lue-
bende ba balume bakuowelaku 
ˆ ndu luabu, pavua ditutu diju-
mayi ku bianza ne ku makasa. Mulongo 2
ˆ ka pa ntenta wa tshitendelelu,
32 Dıba dionso divuabu babuela a Nom 9:15
Bua 15:8 bena Isalele bavua basa lue-
mu ntenta wa kusambakena anyi
balua ku tshioshelu, bavua buo- ndu. c 37 Kadi ditutu diodi ka-
ˆ b 2Ku 5:14 diyi dijuke, kabavua basa lue-
wa mayi, d anu muvua Yehowa
ˆ ndu to, too ne dituku divuadi
mutumine Mose dıyi bua kuenza.
33 Ndekelu wa bionso, waka- c Nom 10:11 dijuka. d 38 Bualu ditutu dia Ye-
Neh 9:19 howa divua pa mutu pa ntenta
sa lupangu e lunyunguluke ntenta
wa tshitendelelu ne tshioshelu, wa tshitendelelu mu munya, ne
d Nom 9:17, 22 kapia kavua kimana pa mutu pa
kuelaye tshilamba1 tshia ku tshi- ˆ
buelelu tshia lupangu. f ntenta butuku ku mesu kua nzu-
e Eks 13:21 bu mujima wa Isalele mu bitupa
Nom 9:16
40:33 1 Anyi “rido.” Mis 78:14 bionso bia luendu luabu. e

LE WITI KI
MALU ADI M U M U K AN DA E U

1 Mulambu wa kuosha (1-17) Malu a kulonda bua milambu (8-30)


2 Mulambu wa ntete (1-16) Mulambu wa kuosha (8-13)
Mulambu wa ntete (14-23)
3 Mulambu wa diumvuangana (1-17)
Mulambu wa mpekatu (24-30)
Kanudi mafuta a nyama anyi
mashi (17) 7 Malu a kulonda bua milambu (1-21)
4 Mulambu wa mpekatu (1-35) Mulambu wa dipila (1-10)
Mulambu wa diumvuangana (11-21)
5 Mpekatu misunguluke ne milambu Dikandika kudia mafuta a nyama ne
yayi (1-6) mashi (22-27)
Dimanyisha mpekatu ya bakuabu (1)
Bintu bia kupesha bakuidi (28-36)
Milambu bua bapele (7-13)
Malu a ndekelu bua milambu (37, 38)
Mulambu wa dipila bua mpekatu
mienza kabiyi ku bukole (14-19) 8 Dibanjijibua dia buakuidi bua nzubu wa
Alona (1-36)
6 Malu makuabu bua mulambu wa
dipila (1-7) 9 Alona udi ufila milambu (1-24)
193 Malu adi mu LEWITIKI

10 Kapia ka kudi Yehowa kadi kashipa 21 Bakuidi bikale ba tshijila, bakayi


Nadaba ne Abihu (1-7) badinyanga (1-9)
ˆ
Meyi ne mikandu bua bakuidi bua didia Muakuidi munene kena ne bua
ne dinua (8-20) kudinyanga (10-15)
11 Nyama mikumbane ne idi kayiyi Bakuidi kabena ne bua kuikala ne
mikumbane (1-47) bulema (16-24)
12 Didilengeja panyima pa dilela (1-8) 22 Bukezuke bua bakuidi ne didia bintu
ˆ bia tshijila (1-16)
13 Meyi ne mikandu bua nsudi (1-46) Anu milambu mimpe ke idi
Nsudi ku bilamba (47-59) mianyishibue (17-33)
14 Dikezudibua ku nsudi (1-32)
23 Matuku a tshijila ne bibilu (1-44)
Dikezula nzubu mipie disama (33-57)
Nsabatu (3)
15 Bintu bikoya bipatuka mu butaka (1-33) Pasaka (4, 5)
16 Dituku dia dibuikila dia mpekatu (1-34) Tshibilu tshia Mampa kaayi mela
Luevene (6-8)
17 Ntenta wa tshitendelelu, muaba wa
Difila bintu bia kumpala bia pa
milambu (1-9)
madimi (9-14)
Dikandika kudia mashi (10-14)
ˆ Tshibilu tshia Mbingu (15-21)
Meyi ne mikandu bua nyama
misangana mifue (15, 16) Dipuola dimpe dia bia pa
madimi (22)
18 Kusangila kubi (1-30) Tshibilu tshia Muadi wa
ˆ
Kanuidikiji bena Kanana (3) Mpungi (23-25)
Mishindu mishilashilangane ya Dituku dia Dibuikila dia
disangila ya tshibindi (6-18) mpekatu (26-32)
Tshikondo tshia tshijila tshia Tshibilu tshia Bitanda (33-43)
mashi (19)
Disangila dia bantu ba mubidi 24 Mafuta bua miendu ya ntenta wa
umue (22) tshitendelelu (1-4)
Disangila ne nyama (23) Mampa a dileja (5-9)
‘Kanudivuiji bakoya, tshianana Diasa muntu uvua muakule bibi bua
ˆ
buloba nebunuluke’ (24-30) dına dia Nzambi mabue (10-23)
19 Mikenji mishilashilangane bua kuikala 25 Tshidimu tshia Nsabatu (1-7)
ba tshijila (1-37) Tshidimu tshia budikadidi (8-22)
Dipuola dimpe dia bia pa Dipingajilangana maloba (23-34)
madimi (9, 10) Mua kuenzela bapele malu (35-38)
Kanemu bua bampudi matshi ne Mikenji bua bupika (39-55)
bampofu (14)
26 Kudilama ku ditendelela dia
Mushiminyinyanganyi wa malu (16)
mpingu (1 , 2)
Kulaminyinyanganyi munda (18)
Mabenesha bua ditumikila (3-13)
Dikandika majimbu ne lubuku (26, 31)
Dikandika diditapa nsalu (28) Manyoka bua dibenga
kutumikila (14-46)
Kunemeka bantu banunu (32)
Mua kuenzela benyi malu (33, 34) 27 Dikuula bintu bifila kudi
20 Ditendelela Moleke; lubuku (1-6) Nzambi (1-27)
Kuikala ba tshijila ne kunemeka Bantu (1-8)
baledi (7-9) Nyama (9-13)
Lufu bua bantu badi basangila Nzubu (14, 15)
mushindu mubi (10-21) Madimi (16-25)
Kuikala ba tshijila bua kushala mu Muanabute (26, 27)
buloba (22-26) Bintu bifila kudi Yehowa bua
Badi ne bua kushipa bena malu a kashidi (28, 29)
ˆ
mıdima (27) Dikuula dia bia dikumi (30-34)
LEWITIKI 1:1-17 194

1 Nunku Yehowa wakabikila


Mose, kuakulaye nende ku-
NSHAP. 1
a Eks 40:34
10 “‘Bikala mulambu udiye
ufila bu mulambu wa kuosha
mbukila mu ntenta wa kusamba- mmuangatshila mu tshisumbu
kena, a wamba ne: 2 “Akula ne tshia nyama mikese, a mmumue
bena Isalele,1 ubambile ne: ‘Mu- b Lew 22:18-20 ne: mu bimpanga bia mikoko bi-
ntu wa kunudi yeye musue ku- tshidi biana anyi mu mbuji, nea-
lua ne mulambu kudi Yehowa lue ne nyama mulume muimpe. b
muangatshila mu bimuna bie- 11 Nebamushipele luseke lua ku
c Dut 15:19, 21
nde, nealue ne mulambu mua- Mal 1:14 nord lua tshioshelu kumpala kua
ngatshila mu ngombe, mu miko- Yehowa, ne bakuidi, bana ba
ko anyi mu mbuji. b Alona, nebamiamine mashi ende
3 “‘Bikala mulambu wende d 2Ko 9:7 ku nseke yonso ya tshioshe-
muikale mulambu wa kuosha lu. c 12 Neamukosolole mu bi-
muangatshila mu ngombe, nea- tupa, ne muakuidi nealonge bi-
lue ne nyama mulume muimpe. c tupa biende, pamue ne mutu
Nealue nende ku disua diende e Eb 10:11
wende ne bifutafuta1 biende pa
nkayende d kumpala kua Yeho-
wa ku tshibuelelu tshia ntenta nkunyi idi pa kapia pa tshioshe-
wa kusambakena. 4 Neatente- lu. 13 Neasukule mala ne tulu-
f Eb 9:13, 14 ˆ
ke tshianza tshiende pa mutu wa m’a mukolo ne mayi, ne mua-
mulambu wa kuosha, ne nebawi- kuidi nealue ne bintu bionso abi
tabe bua bualu buende bua ku- ne neabifuimishe pa tshioshe-
g Lew 7:8
mubuikidila mpekatu. lu. Mmulambu wa kuosha, mula-
5 “‘Pashishe badi ne bua ku- mbu muosha pa kapia wa dipe-
shipa muana mulume wa ngo- mbu dimpe,1 kudi Yehowa.
mbe au kumpala kua Yehowa, ne
h Lew 6:12 14 “‘Kadi yeye mufile nyu-
bakuidi, e bana ba Alona, neba- nyi kudi Yehowa bu mulambu
lue ne mashi ende ne nebamia- wa kuosha, nealue ne mulambu
mine mashi au ku nseke yonso i 1Bk 18:23 wende muangatshila mu nyunyi
ya tshioshelu f tshidi ku tshibue- ya tumanda nkutshi1 anyi mu
lelu tshia ntenta wa kusamba- bana ba nkudimba. d 15 Mua-
kena. 6 Mulambu wa kuosha j Gen 8:20, 21 kuidi nealue nende ku tshioshe-
ngua kumbusha tshiseba ne ku- Nom 15:2, 3
lu, neamunyinge mutu bua ku-

kosolola mu bitupa. g 7 Bakui- wukosa ne neamufuimishe pa
di, bana ba Alona, nebateke ka- Mulongo 2
tshioshelu, kadi mashi ende
pia pa tshioshelu h ne nebalonge a Gen 4:4
nga kupongolola ku luseke lua
nkunyi pa kapia aku. 8 Bakui- tshioshelu. 16 Yeye neumbu-
di, bana ba Alona, nebalonge bi- she dibodi diende ne masala
tupa bia nyama wa mulambu au i b Lew 12:6 ende ne neabimanshe ku luse-
ne mutu ne bifutafuta1 pa nku- Lew 22:18-20
ke lua tshioshelu, ku est, mua-
nyi idi mu kapia kadi pa tshio- ba wa butu.1 e 17 Neamupandi-
shelu. 9 Mala ende ne tulum’a le lua pa mapuapua ende, kayi
mukolo tuende mbia kusukula c Eks 29:16-18
ˆ Lew 8:18-21 umukosolola bitupa bibidi to.
ne mayi, ne muakuidi neabifui- Lew 9:12-14 Pashishe muakuidi neamufuimi-
mishe bionso pa tshioshelu bu
mulambu wa kuosha, mulambu she pa tshioshelu pa mutu pa
muosha pa kapia wa dipembu nkunyi idi pa kapia. Mmulambu
dimpe,1 kudi Yehowa. j
d Lew 5:7 wa kuosha, mulambu muosha pa
Lew 12:8
Luk 2:24
kapia wa dipembu dimpe,1 kudi
1:2 1Ku mua.: “bana ba balume ba Isale- Yehowa.
le.” 1:8, 12 1Anyi “mafuta adi manyu-
nguluke tuonyi.” 1:9, 13, 17 1Anyi “didi 1:14 1Anyi “tukutshikutshi.” 1:16 1Anyi
e Eks 27:3
ditukijija; didi dituyisha.” Ku mua.: “didi Lew 4:11, 12
“butu bua manyi,” mmumue ne: butu bu-
difila dikisha.” Lew 6:10 sambakane ne manyi a milambu.
195 LEWITIKI 2:1-16

2 “‘Kadi muntu1 yeye mulue ne


mulambu wa ntete a kudi Ye-
NSHAP. 2
a Lew 9:17
Nom 15:2-4
ye nawu pabuipi ne tshioshelu.
9 Muakuidi neangate ndambu
howa, mulambu wende udi ne wa mulambu wa ntete bu tshi-
bua kuikala bukula bunefuke, manyinu tshia mulambu,1 a nea-
ne udi ne bua kuelapu mafu- b Eks 29:1-3
wufuimishe pa tshioshelu bu
ta ne kutentekapu budimbu bua Lew 6:14, 15 mulambu muosha pa kapia wa
mupuya muimpe. b 2 Pashishe Nom 7:13 dipembu dimpe,2 kudi Yehowa. b
nealue nawu kudi bakuidi, bana 10 Bintu bidi bishala ku mula-
ba Alona, ne muakuidi neangate mbu wa ntete mbia Alona ne
c Nom 5:25, 26
dianza dia bukula bunefuke ne bana bende ba balume bu tshi-
mafuta ne budimbu bua mupu- ntu tshitambe tshijila tshia ku
ya muimpe buawu buonso, ne d Lew 7:9, 10 milambu ya pa kapia bua Ye-
neawufuimishe pa tshioshelu bu howa. c
tshimanyinu tshia mulambu,1 c 11 “‘Milambu ya ntete inudi
mulambu muosha pa kapia wa e Lew 10:12 nulua nayi kudi Yehowa kaye-
Nom 18:9
dipembu dimpe,2 kudi Yehowa. na ne bua kuikala miela luevene
3 Bionso bidi bishala ku mula- to, d bualu kanuena ne bua kufui-
mbu wa ntete mbia Alona ne f Lew 8:26, 28 misha luevene1 anyi buitshi bu
bana bende, d bu tshintu tshita- Nom 6:13, 19 mulambu muosha pa kapia bua
mbe tshijila e tshia ku milambu Yehowa to.
miosha pa kapia bua Yehowa. 12 “‘Nudi mua kulua nabi
g Lew 6:20, 21
4 “‘Wewe mulue ne mulambu kudi Yehowa bu mulambu wa bi-
wa ntete udibu buoshe mu mfu- ntu bia kumpala bia pa madi-
lu, mulambu eu udi ne bua kui- h Nom 28:9
mi, e kadi kanuena ne bua kulua
kala muenza ne bukula bune-  nabi ku tshioshelu bu dipembu
fuke, mampa menza bu bikata Mulongo 2 dimpe2 to.
mela mafuta kaayi mela luevene a Lew 2:2 13 “‘Udi ne bua kuela mukele
anyi mikata ya bibetubetu mila- Lew 5:11, 12 mu milambu ya ntete yonso iudi
ba mafuta kayiyi miela luevene. f ufila; kupangi bua kuela muke-
5 “‘Bikala mulambu webe le wa tshipungidi tshia Nzambi
b Eks 29:38-41
muikale mulambu wa ntete mue- Nom 28:4-6
webe mu milambu yebe ya nte-
nzela mu mpanu, g udi ne bua te to. Neufile mukele pamue ne
kuikala muenza ne bukula bui- milambu yebe yonso. f
mpe menemene budi kabuyi bue- c Nom 18:9 14 “‘Wewe mulue ne mula-
la luevene busambakaja ne ma- mbu wa ntete wa bintu bia pa
futa. 6 Ngua kutshibula bitupa madimi bidi bikola bia kumpa-
d Lew 6:14, 17 la kudi Yehowa, neulue ne nte-
bitupa ne neupongoluelapu ma-
futa. h Mmulambu wa ntete. te mipiamipia1 mikanga pa ka-
7 “‘Bikala mulambu webe e Eks 23:19
pia, ntete mipiamipia mitua
muikale mulambu wa ntete mu- Nom 15:20 kayiyi mibotesha bimpe, bu
lambila mu luesu, ngua kue- 2Ku 31:5 mulambu wa ntete wa bintu
Nsu 3:9
nza ne bukula bunefuke ne ma- biebe bidi bikola bia kumpa-
futa. 8 Neulue ne mulambu wa la. g 15 Newelapu mafuta ne
ntete uvuabu benze ne bintu f Yhz 43:23, 24 neutentekapu budimbu bua mu-
ebi kudi Yehowa, ne nebawu- puya muimpe. Mmulambu wa
peshe muakuidi, ne yeye nea- ntete. 16 Muakuidi neawufui-
g Eks 23:16 mishe bu tshimanyinu tshia mu-
2:1 1Anyi “anyima.” 2:2, 9, 16 1Anyi “bu Eks 34:22 lambu,1 h mmumue ne: ndambu
Nom 28:26
tshitupa tshidi tshivuluija (tshileja) mu- wa ntete mitua kayiyi mibotesha
lambu au.” 2:2, 9, 12 2Anyi “didi dituki-
jija; didi dituyisha.” Ku mua.: “didi difila h Lew 5:11, 12
2:11 1Tang. Eks 12:15 2:14 1Anyi “neu-
dikisha.” Lew 6:14, 15 lue ne miepu mibishi.”
LEWITIKI 3:1-17 196
bimpe ne mafuta, pamue ne bu- NSHAP. 3 Alona nebamiamine mashi awu
dimbu bua mupuya muimpe bua- a Lew 22:21 ku nseke yonso ya tshioshelu.
wu buonso, bu mulambu muo- Nom 6:13, 14
9 Nealue ne mafuta a ku mula-
sha pa kapia bua Yehowa. mbu wa diumvuangana bu mula-

3 “‘Bikala mulambu wende


muikale mulambu wa diu- b Lew 7:29-31
mbu muosha pa kapia bua Yeho-
wa. a Neumbushe mukila mujima
mvuangana,1 a ne yeye muwanga- udi ne mafuta udi pabuipi ne
tshile mu tshisumbu tshia ngo- muongo, mafuta adi mabuikile
mbe, nansha ngombe mulume mala, mafuta onso adi ku mala,
nansha ngombe mukaji, udi ne c Eks 29:13 10 ne tuonyi tubidi ne mafuta
Lew 7:23-25
bua kulua ne nyama muimpe 1Bk 8:64 adi malamataku adi pabuipi ne
kumpala kua Yehowa. 2 Neate- mbese. Neumbushe kabidi luta-
nteke tshianza tshiende pa mutu ndetande lua ku mutshima pa-
wa mulambu wende ne nebawu- mue ne tuonyi. b 11 Muakuidi
shipele ku tshibuelelu tshia nte- d Lew 7:1-4
neafuimishe bintu bionso ebi pa
nta wa kusambakena; bakui- tshioshelu bu biakudia,1 mula-
di, bana ba Alona, nebamiamine mbu muosha pa kapia bua Ye-
mashi ku nseke yonso ya tshio- howa. c
e Lew 6:12
shelu. 3 Nealue ne tshitupa 12 “‘Bikala mulambu wende
tshia mulambu wa diumvuanga- ˆ
muikale mbuji, dıba adi nea-
na bu mulambu muosha pa ka- lue nende kumpala kua Yehowa.
pia bua Yehowa: b mafuta c adi f Lew 4:29, 31 13 Neatenteke tshianza tshie-
mabuikile mala, mafuta onso adi nde pa mutu wende, ne nebashi-
ku mala, 4 ne tuonyi tubidi ne pe mbuji au kumpala kua nte-
mafuta adi malamataku adi pa- nta wa kusambakena, ne bana
buipi ne mbese. Neumbushe ka- g Nom 6:13, 14
ba balume ba Alona badi ne bua
bidi lutandetande lua ku mutshi- 
kumiamina mashi ende ku nseke
ma pamue ne tuonyi. d 5 Bana Mulongo 2
a Eks 29:22
yonso ya tshioshelu. 14 Tshi-
ba balume ba Alona nebafuimi-
Lew 9:18-20 tupa tshialuaye natshi bu mula-
she bintu bionso ebi pa tshio- 2Ku 7:7
mbu muosha pa kapia kudi Ye-
shelu pa mutu pa mulambu wa
kuosha udi pa nkunyi idi mu ka- howa mmafuta adi mabuikile
pia; e mmulambu muosha pa ka- mala, mafuta onso adi ku mala, d
pia, bu dipembu dimpe2 kudi Ye- b Lew 4:8, 9 15 ne tuonyi tubidi ne mafuta
howa. f
Lew 9:10 adi malamataku adi pabuipi ne
6 “‘Bikalaye mufile mukoko mbese. Neumbushe kabidi luta-
anyi mbuji kudi Yehowa bu mu- ndetande lua ku mutshima pa-
lambu wa diumvuangana, nea- c Lew 4:31
mue ne tuonyi. 16 Muakuidi
lue ne nyama muimpe, mulume neabifuimishe pa tshioshelu bu
anyi mukaji. g 7 Yeye mulue ne biakudia,1 mulambu muosha pa
tshimpanga tshia mukoko tshi- kapia bua dipembu dimpe.2 Ma-
ˆ d Lew 4:24, 26 futa onso nga Yehowa. e
tshidi tshiana bu mulambu, dıba
adi nealue natshi kumpala kua 17 “‘Eu mmukenji mufunda
Yehowa. 8 Neatenteke tshia- wa kashidi bua bipungu bienu
nza tshiende pa mutu wa mu- bionso, miaba yonso inudi nu-
e Lew 7:23
lambu wende ne nebawushipele 1Sm 2:15-17 sombela: kanuena ne bua kudia
kumpala kua ntenta wa kusa- mafuta a nyama anyi mashi f na-
mbakena. Bana ba balume ba nsha kakese.’”

3:1 1Anyi “mulambu wa milambu ya dita- f Gen 9:4 3:11, 16 1Ku mua.: “mampa,” mmumue
Lew 17:10, 13
lala.” 3:5, 16 2Anyi “didi ditukijija; didi Dut 12:23
ne: bu tshitupa tshia Nzambi tshia mula-
dituyisha.” Ku mua.: “didi difila dikisha.” Bz 15:20, 29 mbu wa diumvuangana.
197 LEWITIKI 4:1-17

4 Yehowa wakambila kabidi


Mose ne: 2 “Ambila bena
NSHAP. 4
a Lew 5:17
mbese. Neumbushe kabidi luta-
ndetande lua ku mutshima pa-
Isalele ne: ‘Muntu1 yeye muenze Nom 15:27, 28 mue ne tuonyi. a 10 Nebikale bi-
mpekatu kabiyi ku bukole, a bua- ntu bia muomumue ne bidibu
lu mmuenze bualu budi Yehowa bumbusha ku ngombe mulu-
muelele mukenji ne: kabena ne b Lew 8:12
Lew 21:10
me wa mulambu wa diumvua-
bua kubuenza, nebienzeke nu- ngana. b Muakuidi neabifuimishe
nku: pa tshioshelu tshia mulambu wa
3 “‘Muakuidi muela manyi b c Nom 12:1, 11 kuosha.
yeye muenze mpekatu c ne muke-
ˆ 11 “‘Kadi bua tshiseba tshia
bele tshisamba dipila, dıba adi ngombe mulume ne munyinyi
udi ne bua kulua ne ngombe d Eb 5:1-3 wende wonso pamue ne mutu
mulume muimpe utshidi muana Eb 7:27 wende ne tulum’a mukolo tue-
kudi Yehowa bu mulambu wa nde ne mala ende ne tumvi, c
mpekatu bua mpekatu udiye 12 mmumue ne: bishadile bio-
muenze. d 4 Nealue ne ngombe e Lew 6:25
nso bia ku ngombe mulume, nea-
mulume au ku tshibuelelu tshia biambuishe too ne pambelu pa
ntenta wa kusambakena, e ku- tshitudilu muaba wa mankenda
mpala kua Yehowa, neatenteke f Eks 29:10, 11
udibu bimanshila butu,1 ne nea-
tshianza tshiende pa mutu wa bioshe pa nkunyi mu kapia. d Bidi
ngombe au, ne neashipe ngo- ne bua kuoshibua muaba udibu
mbe au kumpala kua Yehowa. f g Eks 30:30
bimanshila butu.
5 Pashishe muakuidi muela ma-
nyi g neangate ndambu wa mashi 13 “‘Mpindieu bikala tshisu-
a ngombe mulume au, neabue- mbu tshijima tshia bena Isalele
h Lew 8:15, 16
le nawu mu ntenta wa kusamba- tshipile bualu ntshienze mpeka-
kena; 6 muakuidi neatue munu tu kabiyi ku bukole, e kadi tshi-
wende mu mashi, h ne neanyaki- i Lew 16:14, 19
sumbu katshivua tshimanye ne:
le ndambu wa mashi au misangu bavua benze bualu buvua Yeho-
muanda mutekete i kumpala kua wa muele mukenji bua kabenji, f
Yehowa, kumpala kua tshilamba j Eks 30:10
14 ne pashishe mpekatu udi
tshia kukosolola natshi tshia ulua kumanyika, tshisumbu tshi-
muaba wa tshijila. 7 Muakuidi di ne bua kulua ne muana mulu-
neele kabidi ndambu wa mashi k Lew 5:9
me wa ngombe bua mulambu wa
au ku nsengu ya tshioshelu tshia  mpekatu ne kulua nende kumpa-
musenga wa manananshi wa Mulongo 2 la kua ntenta wa kusambakena.
mupuya muimpe j tshidi kumpala a Lew 9:8, 10 15 Bakulu ba tshisumbu neba-
kua Yehowa mu ntenta wa kusa- tenteke bianza biabu pa mutu
mbakena; ne neapongolole ma- wa ngombe mulume au kumpala
shi onso a ngombe mulume adi b Lew 3:3, 4 kua Yehowa, ne ngombe au nea-
mashale kuinshi kua tshioshelu shipibue kumpala kua Yehowa.
tshia mulambu wa kuosha k tshi- 16 “‘Pashishe muakuidi muela
di ku tshibuelelu tshia ntenta wa c Eks 29:14 manyi neabuele ne ndambu wa
kusambakena. mashi a ngombe mulume au
8 “‘Pashishe neumbushe ma- mu ntenta wa kusambakena.
futa onso a ngombe mulu- d Lew 8:14, 17 17 Muakuidi neatue munu we-
me wa mulambu wa mpekatu, Eb 13:11 nde mu mashi, neanyakile nda-
too ne mafuta adi mabuikile mbu wa mashi au misangu
mala ne mafuta adi ku mala, muanda mutekete kumpala kua
9 ne tuonyi tubidi ne mafuta e Yos 7:11
adi malamataku adi pabuipi ne 4:12 1Anyi “butu bua manyi,” mmumue
ne: butu busambakane ne manyi a mila-
4:2 1Anyi “anyima.” f Nom 15:22-24 mbu.
LEWITIKI 4:18-34 198
Yehowa, kumpala kua tshilamba NSHAP. 4 nyama wa mulambu wa diu-
tshia kukosolola natshi.a 18 Pa- a Eks 26:31 mvuangana; a ne muakuidi nea-
shishe neele ndambu wa mashi Eks 40:21 buikidile mfumu au mpekatu, ne
Eb 10:19, 20
ku nsengu ya tshioshelu b tshidi mfumu au neafuidibue luse.
kumpala kua Yehowa, tshidi mu 27 “‘Bikala muntu kampa-
ntenta wa kusambakena; neapo- b Eks 30:1, 6
nda1 wa mu buloba muenze
ngolole mashi onso adi ma- mpekatu kabiyi ku bukole ne
shale kuinshi kua tshioshelu c Eks 27:1 udi upila bualu mmuenze bua-
tshia mulambu wa kuosha tshi- Eks 40:6
lu budi Yehowa muele mukenji
di ku tshibuelelu tshia ntenta wa ne: kabuena ne bua kuenzeka, b
kusambakena. c 19 Neumbushe d Lew 3:16 28 anyi yeye mulue kumanya
mafuta ende onso ne neaafuimi- ˆ
mpekatu udiye muenze, dıba
she pa tshioshelu. d 20 Neenze e Eks 32:30 adi nealue ne lukungulu lua
ne ngombe mulume eu anu mu- Lew 16:17 mbuji luimpe bu mulambu we-
vuaye muenze ne ngombe mu- Nom 15:25
nde bua mpekatu udiye muenze.
Ef 1:7
lume mukuabu wa mulambu wa Eb 2:17 29 Neatenteke tshianza tshie-
mpekatu. Ke muenzaye nende na- nde pa mutu wa mulambu wa
nku, ne muakuidi neababuikidile f Lew 4:11, 12 mpekatu, ne neashipe mulambu
mpekatu, e ne nebafuidibue luse. wa mpekatu muaba wa muo-
21 Neambuishe ngombe mulume mumue ne wa mulambu wa
g Lew 16:15
au too ne pambelu pa tshitudi- 1Yn 2:1, 2 kuosha. c 30 Muakuidi neanga-
lu ne neamuoshe anu muvuaye te ndambu wa mashi a mula-
muoshe ngombe mulume wa ku- mbu ne munu wende, neaele ku
mpala au. f Mmulambu wa mpeka- h Eks 18:21
nsengu ya tshioshelu tshia mu-
tu bua tshisumbu tshijima. g lambu wa kuosha, ne neapo-
22 “‘Padi mfumu h wenza i Lew 1:10, 11 ngolole mashi onso adi masha-
Lew 6:25
mpekatu kabiyi ku bukole bua- Lew 7:2 le kuinshi kua tshioshelu. d
lu mmuenze bualu budi Yeho- 31 Neumbushe mafuta onso e a
wa Nzambi wende muele muke- nyama wa mulambu anu mudibu
j Lew 9:8, 9
nji ne: kabena ne bua kubuenza, Lew 16:18 bumbusha mafuta a nyama wa
ne mmupile bua bualu abu, Eb 9:22 mulambu wa diumvuangana, f ne
23 anyi yeye mulue kumanya muakuidi neaafuimishe pa tshio-
mpekatu udiye muenze bua mu- k Lew 8:15 shelu bu dipembu dimpe1 kudi
ˆ
kenji udiye mushipe, dıba adi  Yehowa; muakuidi neabuikidile
udi ne bua kulua ne mbuji wa Mulongo 2 muntu au mpekatu, ne muntu au
mpumbu muimpe utshidi muana a Lew 3:3-5 neafuidibue luse.
bu mulambu wende. 24 Neate- 32 “‘Kadi yeye mufile muana
nteke tshianza tshiende pa mutu wa mukoko bu mulambu wende
wa muana wa mbuji au ne b Nom 15:27-29
wa mpekatu, udi ne bua kulua
neamushipe kumpala kua Yeho- ne lukungulu lua mukoko lui-
wa, i muaba udibu bashipela mu- c Lew 1:10, 11 mpe. 33 Neatenteke tshianza
Lew 6:25
lambu wa kuosha. Mmulambu tshiende pa mutu wa mulambu
wa mpekatu. 25 Muakuidi nea- wa mpekatu, ne neawushipe
ngate ndambu wa mashi a mula- d Lew 4:25 bu mulambu wa mpekatu mua-
Lew 8:15
mbu wa mpekatu ne munu Lew 9:8, 9 ba udibu bashipela mulambu wa
wende, neaele ku nsengu j ya Eb 9:22 kuosha. g 34 Muakuidi neanga-
tshioshelu tshia mulambu wa te ndambu wa mashi a mulambu
kuosha, ne neapongolole mashi e Lew 3:16 wa mpekatu ne munu wende,
adi mashale kuinshi kua tshio- neaele ku nsengu ya tshioshe-
shelu tshia mulambu wa kuo-
sha. k 26 Neafuimishe mafuta f Lew 3:3, 4
4:27 1Anyi “anyima kampanda.” 4:31
awu onso pa tshioshelu anu mu- 1Anyi “didi ditukijija; didi dituyisha.” Ku
vuaye muenze ne mafuta a g Lew 1:10, 11 mua.: “didi difila dikisha.”
199 LEWITIKI 4:35–5:11
lu tshia mulambu wa kuosha, a NSHAP. 4 mushindu kayi, ne yeye kavua
ne neapongolole mashi onso adi a Lew 4:25 mubumanye, kadi pashishe udi
mashale kuinshi kua tshioshelu. Lew 16:18 ujingulula ne: mmuditshipe kayi
35 Neumbushe mafuta onso a muele meji bimpe, udi upila.1 a
nyama wa mulambu anu mudibu b Eks 29:13, 14 5 “‘Bikalaye mupile mu bu-
bumbusha mafuta a tshimpanga ˆ
Lew 3:3, 4 mue bua ku malu aa, dıba adi udi
tshia mulambu wa diumvuanga- Lew 6:12
ne bua kutonda b mushindu udiye
Lew 9:8, 10
na, ne muakuidi neabifuimishe muenze mpekatu. 6 Nealue ka-
pa tshioshelu pa mutu pa mila- bidi ne mulambu wende wa di-
mbu ya Yehowa miosha pa ka- c Nom 15:28 pila kudi Yehowa bua mpekatu
pia; b muakuidi neamubuikidile 1Yn 1:7
1Yn 2:1, 2
uvuaye muenze, c mmumue ne:
mpekatu udiye muenze, ne mu-  nyama mukaji wa mu tshisumbu
ntu au neafuidibue luse. c NSHAP. 5 tshia nyama ya mikese, nansha

5 “‘Bikala muntu1 ntemu wa


bualu, nansha mubumone
d Nsu 29:24 lukungulu lua mukoko anyi lua
mbuji, bua mulambu wa mpe-
anyi mubumvue, kadi kayi ubua- katu. Pashishe muakuidi neamu-
mba padiye mumvue bela lubi- e Lew 11:21-24 buikidile mpekatu wende.
la patoke bua kubujadika,2 d udi Lew 17:15
7 “‘Kadi bikalaye kayi ne mu-
ˆ Dut 14:8
shindu wa kupeta mukoko, udi
wenza mpekatu, dıba adi nea-
mbule bujitu bua tshilema tshie- ne bua kulua ne tumanda nku-
nde. f Lew 12:2 tshi1 tubidi anyi bana ba nku-
Lew 13:3
2 “‘Nansha padi muntu1 ule- Lew 15:3
dimba babidi d kudi Yehowa bu
nga tshintu tshidi ne bukoya, Nom 19:11 mulambu wende wa dipila bua
nansha tshikale tshitalu tshia  mpekatu, umue bua mulambu
nyama wa tshisuku udi kayi mu- Mulongo 2 wa mpekatu ne mukuabu bua
kumbane, tshia tshimuna tshidi a Mat 5:33 mulambu wa kuosha. e 8 Aye
katshiyi tshikumbane, anyi ka- nayi kudi muakuidi, ne yeye nea-
mue ka ku tubifukibua tukese nji kulua ne umue bua mulambu
b Nom 5:7 wa mpekatu ne neamunyinge
tudi tuenda mu bisumbu kadi Mis 32:5
kakayi kakumbane, e muntu au Nsu 28:13 mutu bua kuwukosa, kayi uwu-
mmukoya ne mmupile nansha 1Yn 1:9
tula to. 9 Neanyakile ndambu
yeye kayi mumanye ne: mmu- wa mashi a mulambu wa mpeka-
tshilenge. 3 Anyi bikala muntu c Lew 7:1
tu ku luseke lua tshioshelu, kadi
mulenge bukoya bua muntu kayi Lew 14:2, 12 mashi adi ashala nga kupongolo-
mumanye, mmumue ne: tshintu Lew 19:20, 21
Nom 6:12
la kuinshi kua tshioshelu. f Mmu-
tshikoya f tshionso tshidi mua lambu wa mpekatu. 10 Neafile
kumuvuija mukoya, ne yeye mu- mukuabu bu mulambu wa kuo-
ˆ sha bilondeshile mutubu benza
lue kumanya bualu ebu, dıba adi d Luk 2:24
udi upila. pa tshibidilu; g ne muakuidi nea-
4 “‘Anyi muntu1 yeye mudi- mubuikidile mpekatu udiye mue-
e Lew 12:7, 8 nze, ne muntu au neafuidibue
tshipe bua kuenza bualu kampa- Lew 14:21, 22
nda kayi muele meji bimpe, na- Lew 15:13-15 luse. h
nsha biobi bikale bua kuenza 11 “‘Kadi bikalaye kayi ne mu-
bualu buimpe anyi bualu bubi, shindu wa kupeta tumanda nku-
f Lew 1:4, 5 tshi1 tubidi anyi bana ba nku-
nansha buobu mua kuikala bua Lew 7:2
Eb 9:22 dimba babidi bu mulambu bua
5:1, 2, 4 1Anyi “anyima.” 5:1 2Ku mua.: mpekatu wende, udi ne bua
ˆ
“dıyi dia mulawu (mutshipu).” Pamua-
pa dimanyisha bua bualu bubi kampa- g Lew 1:15-17 5:4 1Bidi bimueneka ne: mbasue kua-
nda divua ne mulawu uvuabu bela mu- mba ne: muntu ki mmukumbaje mutshi-
ntu uvua muenze bibi anyi bela ntemu pu wende. 5:7, 11 1Anyi “tukutshiku-
pavuaye ubenga bua kujadika. h Lew 6:7 tshi.”
LEWITIKI 5:12–6:6 200
kulua ne tshia dikumi tshia efa1a NSHAP. 5 mukenji bua kabenji, nansha
wa bukula bunefuke bua mula- a Eks 16:36 yeye kayi mumanye ne: mmu-
mbu wa mpekatu. Kena ne bua buenze, udi anu mupile ne
kusakidilapu mafuta anyi kuteka- neambule bujitu bua tshilema
pu budimbu bua mupuya muimpe b Lew 4:26 tshiende. a 18 Udi ne bua ku-
to, bualu mmulambu wa mpeka- lua ne tshimpanga tshia muko-
tu. 12 Nealue natshi kudi mua- ko tshimpe tshia mu tshisumbu
kuidi, ne muakuidi neangatamu c Lew 2:10 tshia mikoko kudi muakuidi bi-
Lew 7:1, 6
dianza dia bukula bu tshima- londeshile mushinga udibu ba-
nyinu tshia mulambu1 ne neadi- tue, bua mulambu wa dipila. b
fuimishe pa tshioshelu pa mutu d Lew 6:14-16 Nunku muakuidi neamubuikidile
pa milambu ya Yehowa miosha 1Ko 9:13 mpekatu bua tshilema tshidiye
pa kapia. Mmulambu wa mpeka- muenze kayi mumanye, kabiyi
tu. 13 Muakuidi neamubuikidi- ku bukole, ne muntu au neafui-
le mpekatu udiye muenze, mpe- e Lew 10:17, 18 dibue luse. 19 Mmulambu wa
katu yonso wa ku mpekatu eyi, dipila. Bushuwa muntu au mmu-
ne muntu au neafuidibue luse. b pile bualu mmuenzele Yehowa
f Lew 6:6
Mulambu udi ushala newikale mpekatu.”

6
wa muakuidi, c anu bu mulambu Yehowa wakambila kabidi
wa ntete.’” d Mose ne: 2 “Bikala muntu1
g Eks 30:13
14 Yehowa wakatungunuka Lew 27:25 muenze mpekatu ne muenze
ne kuakula ne Mose wamba ne: bualu bua dipanga lulamatu
15 “Bikala muntu1 mupange kudi Yehowa c pa kudinga mue-
lulamatu bualu mmushipe muke- h Lew 6:4, 5 na mutumba nende bua tshintu
Lew 22:14
nji udi utangila bintu bia tshijila Nom 5:6, 7 tshidibu batekeshe kudiye, d anyi
bia Yehowa kabiyi ku bukole, e tshintu tshidibu bamueyeke, pe-
nealue ne tshimpanga tshia mu- shi yeye muibe anyi mushime
koko tshimpe tshia mu tshisu- i Eks 32:30 muena mutumba nende mumui-
mbu tshia mikoko kudi Yeho- be, 3 anyi muangule tshintu
wa bu mulambu wa dipila; f tshijimine ne mushime bua tshi-
mushinga watshi mu nshekele2 j Lew 6:7 ntu atshi, ne bikalaye muenze
Lew 19:22
ya arjan mmujadika bilondeshile mutshipu wa dishima bua mpe-

nshekele wa muaba wa tshijila.3 g katu yonso wa mushindu eu udi-
Mulongo 2
16 Neafute bua mpekatu udiye ye mua kuenza, e udi ne bua kue-
a Lew 5:2
muenze bua muaba wa tshijila, nza nunku: 4 Bikalaye muenze
ne neasakidile kabidi tshia bita- mpekatu ne mupile, udi ne
nu tshia mushinga au. h Neabifi- bua kupingaja tshintu tshivua-
b Lew 6:6
le kudi muakuidi, bua muakuidi  ye muibe, tshivuaye munyenge,
amubuikidile mpekatu i ne tshi- tshivuaye mupetele ku dishi-
NSHAP. 6
mpanga tshia mukoko tshia mu- ma, tshivuabu batekeshe kudiye,
c Nom 5:6
lambu wa dipila, ne muntu au anyi tshintu tshijimine tshivua-
neafuidibue luse. j ye muangule, 5 peshi tshintu
17 “Bikala muntu1 muenze d Eks 22:7 kayi tshionso tshivuaye muenze-
mpekatu bualu mmuenze bumue Lew 19:11 le mutshipu wa dishima, ne udi
bua ku malu adi Yehowa muele ne bua kutshifuta tshionso tshi-
jima, f kusakidilaku ne tshia bi-
5:11 1Tshia dikumi tshia efa tshivua tshi- e Eks 22:10, 11
buela litre 2,2. Tang. Tshis. B14. 5:12 Lew 19:12 tanu tshia mushinga watshi.
1Anyi “bu tshitupa tshidi tshivuluija
Ef 4:25 Udi ne bua kutshipesha muena
Kls 3:9
(tshileja) mulambu au.” 5:15, 17; 6:2 tshintu dituku didibu bajadika
1Anyi “anyima.” 5:15 2Nshekele uvua dipila diende. 6 Bua mulambu
ne grame 11,4. Tang. Tshis. B14. 3Anyi f Lew 5:15, 16
wa dipila, neatuadile muakuidi
“bilondeshile nshekele wa tshijila.” Nom 5:6, 7 tshimpanga tshia mukoko tshi-
201 LEWITIKI 6:7-21
ˆ
mpe tshia mu tshisumbu tshia NSHAP. 6 ne bua kulua nawu ku mesu kua
mikoko, bilondeshile mushinga a Lew 5:15 Yehowa kumpala kua tshioshe-
udibu batue, bu mulambu we- Lew 7:1
Yes 53:10
lu. 15 Umue wa kudibu nea-
nde wa dipila wa kupesha ngate dianza dia bukula mu bu-
Yehowa. a 7 Muakuidi neamu- b Lew 5:18 kula bunefuke bua mulambu wa
buikidile mpekatu kumpala kua ntete ne ndambu wa mafuta a
Yehowa, ne muntu au neafuidi- c Eks 29:38-42 mulambu au ne budimbu bua
Nom 28:3
bue luse bua bualu kayi buonso Eb 10:11 mupuya muimpe buonso budi
budiye mua kuikala muenze bu- pa mulambu wa ntete, ne nea-
vua bumukebele dipila.” b d Eks 28:39 bifuimishe pa tshioshelu bu di-
Lew 16:32
8 Yehowa wakatungunuka ne Yhz 44:17 pembu dimpe1 bua tshimanyinu
kuakula ne Mose, wamba ne: tshia mulambu2 kudi Yehowa. a
9 “Tumina Alona ne bana be- e Eks 28:42
16 Alona ne bana bende ba ba-
ˆ Eks 39:27, 28
nde ba balume dıyi ne: ‘Muke- lume nebadie bidi bishala ku
nji wa mulambu wa kuosha ngo- f Eks 27:3 mulambu au. b Nebabidiile mua-
wu eu: c Mulambu wa kuosha udi Lew 1:16
ba kampanda wa tshijila bu ma-
ne bua kushala mu kapia kadi pa mpa kaayi mela luevene. Nebabi-
g Lew 16:23
tshioshelu butuku bujima too ne Yhz 44:19 diile mu lubanza lua ntenta wa
mu dinda, badi ne bua kulama kusambakena. c 17 Kabena ne
kapia anu katema pa tshioshe- h Lew 4:3, 12
bua kubiosha ne tshintu tshie-
lu. 10 Muakuidi neavuale tshi- la luevene to. d Ndi mubifile bu
lamba tshiende tshia mudimu i Lew 1:7
Neh 13:30, 31 tshitupa tshiabu tshia mu mila-
tshia line d ne neavuale kapu-
mbu yanyi miosha pa kapia. e
tula1 e ka line bua kujika mubi- j Lew 3:5, 16
Mbintu bitambe tshijila f anu bu
di wende. Pashishe neumbushe
butu2 f bua mulambu wa kuo- k Lew 2:1 mulambu wa mpekatu ne mu-
sha uvua kapia kashidishe pa
Nom 15:3, 4 lambu wa dipila. 18 Muana wa

tshioshelu, ne neabuele kumpe- balume yonso wa ku bana ba
Mulongo 2 Alona neabidie. g Nebikale tshi-
nga kua tshioshelu. 11 Pashi- a Lew 2:2, 9
she neavule bilamba biende, g Lew 5:11, 12
tupa tshiabu tshia kashidi tshia
neavuale bilamba bikuabu, ne ku milambu ya Yehowa miosha
neaye ne butu muaba wa ma- b Lew 2:3 pa kapia mu bipungu bienu bio-
nkenda udi pambelu pa tshitudi-
Lew 5:13
Yhz 44:29
nso. h Tshintu tshionso tshiale-
lu. h 12 Badi ne bua kulama ka- 1Ko 9:13 ngaku1 netshilue tshia tshijila.’”
pia bua kikale anu katema pa 19 Yehowa wakambila kabidi
tshioshelu. Kakena ne bua kuji-
c Lew 10:12
Mose ne: 20 “Mulambu wikala
ma to. Muakuidi udi ne bua kue- d Lew 2:11 Alona ne bana bende ba balu-
la nkunyi i mu kapia mu dinda me ne bua kulua nawu kudi
dionso ne kulongapu mulambu e Nom 18:9 Yehowa dituku diamuelabu ma-
wa kuosha, ne neafuimishapu nyi ngowu eu: i tshia dikumi
mafuta a milambu ya diumvua- f Lew 2:3, 10 tshia efa1 j wa bukula bunefuke
ngana. j 13 Badi ne bua kulama g Nom 18:10 bu mulambu wa ntete wa kufi-
kapia bua kikale katema anu ku- la pa tshibidilu, k tshitupa mu di-
tema pa tshioshelu. Kakena ne h Lew 24:8, 9 nda, tshitupa tshikuabu dilolo.
bua kujima to. 21 Ngua kuenza ne mafuta mu
14 “‘Kadi mukenji wa mula- i Eks 30:30
Eb 5:1
mbu wa ntete ngowu eu: k Nuenu 6:15 1Anyi “didi ditukijija; didi dituyisha.”
bana ba balume ba Alona nudi j Eks 16:36 Ku mua.: “didi difila dikisha.” 2Anyi
“bu tshitupa tshidi tshivuluija (tshile-
6:10 1Anyi “bilamba bia muinshi; kapa- k Eks 29:1, 2 ja) mulambu au.” 6:18 1Anyi “tshiale-
nu ka bitupa.” 2Anyi “butu bua manyi,” Eks 29:40, 41 nga milambu ayi.” 6:20 1Tshia dikumi
Lew 2:1
mmumue ne: butu busambakane ne ma- Lew 9:17
tshia efa tshivua tshibuela litre 2,2. Tang.
nyi a milambu. Nom 28:4, 5 Tshis. B14.
LEWITIKI 6:22–7:12 202
mpanu. a Neulue nawu musamba- NSHAP. 6 mbakena bua kubuikila mpekatu
kaja bimpe ne mafuta, ne neulue a Lew 2:5 muaba wa tshijila. a Badi ne bua
nawu mukosolola bitupa bitupa Lew 7:9 kuwosha mu kapia.
1Ku 23:29
bu tshintu tshikanga tshia mu-
lambu wa ntete, bu dipembu di-
mpe1 kudi Yehowa. 22 Muakui-
b Dut 10:6
c Lew 4:3
7 “‘Mukenji wa mulambu wa
dipila ngowu eu: b Ntshi-
d Lew 1:3, 11
ntu tshitambe tshijila. 2 Neba-
di muela manyi wa munkatshi shipele mulambu wa dipila mua-
mua bana bende b udi umupinga- e Lew 10:17
Nom 18:9 ba udibu bashipela milambu ya
na neawufile. Nebafuimishile Ye- Yhz 44:29 kuosha, ne mashi awu c nga ku-
howa mulambu mujima au. Eu f Eks 27:9 miamina ku nseke yonso ya
mmukenji wa kashidi. 23 Mula- Lew 6:14, 16
tshioshelu. d 3 Nealue ne mafu-
Yhz 42:13
mbu wa ntete wonso wa muakui- ta awu onso, e pamue ne muki-
g Lew 6:14, 18
di udi ne bua kuikala mulambu Lew 21:21, 22 la wa mafuta, ne mafuta adi ku
mujima. Kabena ne bua kuwudia Nom 18:10
mala, 4 ne tuonyi tubidi ne ma-
nansha.” h Lew 6:25 futa atu adi pabuipi ne mbese.
24 Yehowa wakakula kabidi 
Neumbushe kabidi lutandetande
ne Mose, wamba ne: 25 “Ambi- Mulongo 2 lua ku mutshima pamue ne tuo-
la Alona ne bana bende ba ba- a Lew 4:5 nyi. f 5 Muakuidi neabifuimishe
lume ne: ‘Mukenji wa mulambu Lew 10:18
Lew 16:27 pa tshioshelu bu mulambu muo-
wa mpekatu ngowu eu: c Mua- Eb 13:11 sha pa kapia bua Yehowa. g Mmu-
ba udibu bashipela mulambu wa 
lambu wa dipila. 6 Muntu mu-
kuosha d ke muaba washipela- NSHAP. 7 lume yonso wa munkatshi mua
bu kabidi mulambu wa mpekatu b Lew 5:6 bakuidi neawudie, h ne ngua ku-
kumpala kua Yehowa. Ntshintu Lew 6:6
diila muaba kampanda wa tshi-
tshitambe tshijila. 26 Muakui-
Lew 14:2, 12
Lew 19:20, 21 jila. Ntshintu tshitambe tshijila. i
di udi uwufila bua mpekatu nea- Nom 6:12
7 Mukenji udi utangila mula-
wudie. e Ngua kudiila muaba ka- c Eb 9:22
mbu wa mpekatu udi utangila
mpanda wa tshijila, mu lubanza d Lew 3:1, 2
kabidi mulambu wa dipila; ngua
lua ntenta wa kusambakena. f Lew 5:9
muakuidi udi ubuikila nawu
27 “‘Tshintu tshionso tshidi e Eks 29:13, 14
Lew 3:9, 17 mpekatu. j
tshilenga ku munyinyi wawu ne- Lew 4:8, 9
8 “‘Padi muakuidi ufidila mu-
tshilue tshia tshijila, ne padi Lew 8:18, 20
ntu mulambu wa kuosha, tshi-
muntu kayi yonso udiela nda- f Lew 3:3, 4
seba k tshia mulambu wa kuosha
mbu wa mashi a mulambu ku bi- g Lew 3:14-16
udibu bafile kudi muakuidi ne-
lamba biende, wewe udi ne bua h Lew 5:13
Lew 6:14, 16 tshikale tshiende.
kusukuila tshidi tshimatshile
mashi muaba kampanda wa tshi-
Nom 18:9 9 “‘Mulambu wa ntete wonso
jila. 28 Dibungu divuabu ba-
i Lew 2:3 udi muoshila mu mfulu anyi
wulambile ndia kutayisha. Kadi
j Lew 6:25, 26 muenzela mu luesu peshi mu
Lew 14:13
bobu bawulambile mu tshiesu mpanu l ngua muakuidi udi uwu-
ˆ
tshia tshiamu tshia mitaku, dıba
k Eks 29:14
Lew 1:6
fila. Newikale wende. m 10 Kadi
adi badi ne bua kupela tshiesu l Lew 6:20, 21
mulambu wa ntete wonso udi
ˆ 1Ku 23:29 musambakaja ne mafuta n anyi
atshi ne kutshisukula ne mayi.
29 “‘Muntu mulume yonso wa m Lew 2:3-7 udi mume o newikale wa bana ba
munkatshi mua bakuidi neawu-
Nom 18:9 balume bonso ba Alona; yonso
1Ko 9:13
die. g Ntshintu tshitambe tshiji- wa kudibu neapete bungi bua
n Lew 14:21
la. h 30 Kadi kabena ne bua ku- muomumue.
o Lew 5:11
dia mulambu wa mpekatu bobu Nom 5:15 11 “‘Mpindieu mukenji wa
babuele ne ndambu wa mashi a p Lew 3:1 mulambu wa diumvuangana p udi
mulambu au mu ntenta wa kusa- Lew 7:20 muntu mua kulua nawu kudi Ye-
Lew 22:21
1Ko 10:16
howa ngowu eu: 12 Yeye mu-
6:21 1Anyi “didi ditukijija; didi dituyisha.” q Lew 22:29
lue nawu bua kuela tuasakidi-
Ku mua.: “didi difila dikisha.” 2Ku 29:31 la, q nealue ne mulambu wa
203 LEWITIKI 7:13-29
kuela nawu tuasakidila au pa- NSHAP. 7 20 “‘Kadi muntu1 yonso udi
mue ne mampa menza bu bi- a Lew 6:25, 26 ne bukoya udi udia munyinyi wa
kata kaayi mela luevene masa- Lew 10:14 mulambu wa diumvuangana wa
Nom 18:8
mbakaja ne mafuta, mikata ya bende wa Yehowa, badi ne bua
bibetubetu kayiyi miela luevene kumbusha2 muntu1 au mu tshi-
milaba mafuta, ne mampa me- samba tshiabu. a 21 Bikala mu-
b Lew 22:29, 30
nza bu bikata menza ne bu- ntu1 mulenge tshintu kayi tshio-
kula bunefuke, bututakaja bi- nso tshidi ne bukoya, nansha
mpe ne busambakaja ne mafuta. tshiotshi tshikale bukoya bua
13 Nealue ne mulambu wende c Lew 22:21 muntu, b anyi nyama udi kayi
pamue ne mampa menza bu bi- mukumbane c anyi tshintu kayi
kata mela luevene ne mulambu tshionso tshia muengu tshidi ne
wa kuela nawu tuasakidila wa d Lew 22:23 bukoya, d ne mudie ndambu wa
milambu yende ya diumvuanga- Dut 12:5, 6 munyinyi wa mulambu wa diu-
na. 14 Mu bintu ebi nealue ne mvuangana wa bende wa Yeho-
tshintu tshimue tshia mu mu- wa, badi ne bua kumbusha2 mu-
lambu wonso bu tshitupa tshia e Lew 19:5, 6 ntu1 au mu tshisamba tshiabu.’”
tshijila tshia Yehowa; netshika- 22 Yehowa wakatungunuka
le tshia muakuidi udi umiami- ne kuakula ne Mose, wamba ne:
na mashi a milambu ya diu- f Lew 19:7, 8 23 “Ambila bena Isalele ne: ‘Ka-
mvuangana. a 15 Munyinyi wa  nuena ne bua kudia mafuta kayi
mulambu wa kuela nawu tuasa- Mulongo 2 onso e a ngombe anyi a tshimpa-
kidila wa milambu yende ya diu- a Nom 19:20 nga tshia mukoko tshiana anyi
mvuangana ngua kudia dituku a mbuji to. 24 Mafuta a nyama
didiye uwufila. Kena ne bua ku- musangana mufue ne mafuta a
wushiya nansha mukese too ne nyama mushipa kudi nyama mu-
mu dinda to. b b Lew 12:2, 4
kuabu nudi mua kuenza nawu
16 “‘Bikala mulambu wa mudimu mukuabu kayi wonso,
kupa kuende muikale mutshipu c kadi kanuena ne bua kuadia na-
anyi mulambu wa budisuile, d ne- c Lew 11:21-24 nsha kakese. f 25 Bualu bua
Dut 14:7
bawudie dituku didiye ufila mu- muntu yonso udi udia mafuta a
lambu wende, ne badi kabidi nyama udiye ufila bu mulambu
mua kudia munyinyi udi musha- muosha pa kapia bua Yehowa
le dituku didi dilonda. 17 Kadi d Lew 11:10 badi ne bua kumumbusha1 mu
Dut 14:10
munyinyi wa mulambu awu udi tshisamba tshiabu.
ushala too ne mu dituku disatu 26 “‘Kanuena ne bua kudia
nebawoshe mu kapia. e 18 Kadi mashi kayi onso g muaba kayi
dituku disatu bobu badie mu- e Lew 3:16, 17
Lew 4:8-10
wonso unudi basombele, nansha
nyinyi nansha mukese wa mula- 1Sm 2:16, 17 owu a nyunyi anyi a nyama.
mbu wende wa diumvuangana, 27 Muntu2 yonso udi udia ma-
muntu udi uwufila kakuanyi- shi kayi onso badi ne bua kumu-
shibua to. Kabakumuitabilawu f Eks 22:31 mbusha1 h mu tshisamba tshia-
to; ntshintu tshibole, ne muntu1 Lew 17:15 bu.’”
udi udia ndambu wa munyinyi 28 Yehowa wakambila kabidi
au neambule bujitu bua tshilema Mose ne: 29 “Ambila bena Isa-
tshiende. f 19 Munyinyi udi ule- g Gen 9:4 lele ne: ‘Muntu yonso udi ulua
nga tshintu kayi tshionso tshia Lew 3:17
ne mulambu wende wa diu-
Lew 17:10
bukoya ki ngua kudia to. Ngua Dut 12:16 mvuangana kudi Yehowa nea-
kuosha mu kapia. Muntu yonso 1Sm 14:33 file tshitupa tshia mulambu
Bz 15:20, 29
udi mukezuke udi mua kudia
munyinyi mukezuke. 7:20, 21 2Anyi “kushipa.” 7:25, 27
1Anyi “kumushipa.” 7:27 2Anyi “Anyi-
7:18, 20, 21 1Anyi “anyima.” h Lew 17:14 ma.”
LEWITIKI 7:30–8:9 204
ˆ
tshiangatshila mu mulambu we- NSHAP. 7 mine bena Isalele dıyi bua kulua
nde wa diumvuangana kudi Ye- a Lew 3:1 ne milambu yabu kudi Yehowa
howa. a 30 Nealue ne mafuta b b Lew 3:3 mu tshipela tshia Sinai. a

8
pamue ne tshiadi mu bianza bie- c Eks 29:24 Yehowa wakatungunuka ne
nde bu mulambu muosha pa ka- Lew 8:25-27
kuakula ne Mose, wamba ne:
Lew 9:21
pia bua Yehowa, ne neawuku- 2 “Luaku ne Alona pamue ne
d Lew 3:3-5
pakaje kumpala ne panyima bu bana bende ba balume, b ne bila-
mulambu wa kukupakaja c ku- e Lew 8:29
mba, c ne manyi a kuelangana, d
mpala kua Yehowa. 31 Muakui- f Eks 29:27, 28
ne ngombe mulume wa mulambu
Lew 10:14
di neafuimishe mafuta pa tshio- Nom 6:20 wa mpekatu, ne bimpanga bibi-
shelu, d kadi tshiadi netshikale g Dut 18:3 di bia mikoko, ne tshianda1 tshia
tshia Alona ne bana bende ba ba- h Lew 10:14 mampa kaayi mela luevene, e
lume. e i Eks 28:1 3 usangishe tshisumbu tshijima
32 “‘Nenupeshe muakuidi Eks 29:4, 7 kaba kamue ku tshibuelelu tshia
tshibelu tshia dia balume bu Eks 40:13
ntenta wa kusambakena.”
tshitupa tshia tshijila tshia mu j Eks 40:15
Lew 8:12 4 Nunku Mose wakenza anu
milambu yenu ya diumvuanga- muvua Yehowa mumutumine
k Lew 6:9 ˆ
na. f 33 Muana wa Alona udi dıyi bua kuenza, ne tshisu-
l Lew 2:1
ulambula mashi a milambu ya Lew 6:14 mbu tshijima tshiakadisangisha
diumvuangana ne mafuta nea- m Lew 6:25 kaba kamue ku tshibuelelu tshia
ngate tshibelu tshia dia balume ntenta wa kusambakena. 5 Ke
n Lew 5:6
bu tshitupa tshiende. g 34 Bua- Lew 7:1 Mose kuambilaye tshisumbu ne:
lu ndi muangate tshiadi tshia o Eks 29:1 “Ke tshidi Yehowa mututumine
mulambu wa kukupakaja ne tshi- ˆ
Lew 6:20
dıyi bua kuenza etshi.” 6 Nu-
belu tshia tshitupa tshia tshiji- p Lew 3:1
nku Mose wakasemeja Alona ne
la mu milambu ya diumvuangana q Eks 34:27 bana bende ba balume pabuipi,
ya bena Isalele, ne ndi mubipe-  ˆ
ne wakabowesha mayi. f 7 Pa-
she muakuidi Alona ne bana be- Mulongo 2 shishe wakamuvuadika muzabi, g
nde ba balume bu mukenji wa a Lew 1:2 kumusuikaye mukaba wa tshi-
kashidi bua bena Isalele. h 
lamba, h kumuvuadikaye muzabi
35 “‘Etshi ke tshivua tshitu- NSHAP. 8
wa kawuyi maboko, i kumuvua-
pa tshia mu milambu ya Yeho- b Eks 28:1 dikaye kabidi efoda j ne kusuika-
wa miosha pa kapia tshia kute- c Eks 28:4 ye efoda au ne mukaba muluka1 k
ka ku luseke bua bakuidi, bua Eks 39:33, 41
wa efoda mukuata efoda bimpe
Alona ne bana bende ba balu- d Eks 30:23-25
Eks 40:15 pambidi pende. 8 Pashishe wa-
me, dituku divuaye mulue nabu kamuvuadika tshilamba tshia pa
e Eks 29:1, 2
bua kuenzelabu Yehowa mudimu tshiadi, l kuelaye Ulima ne Tumi-
wa buakuidi. i 36 Yehowa waka- f Eks 29:4
ma m mu tshilamba tshia pa
ˆ Eks 40:12
tuma dıyi bua babapeshe tshitu- g Eks 28:39 tshiadi atshi. 9 Pashishe waka-
pa etshi tshia kudi bena Isale- muvuadika tshilamba tshia kuji-
h Eks 39:27, 29
le dituku divuaye mubele manyi. j ngila n ku mutu ku mutu wende,
i Eks 39:22
Mmukenji mufunda wa kashidi kutekaye tshitata tshia or tshidi
bua bipungu biabu bionso.’” j Eks 28:6
Eks 39:2 tshibalakana, tshimanyinu tshia
37 Eu ke mukenji udi utangi- k Eks 28:8 tshijila tshia dibanjijibua,1 o ku-
la mulambu wa kuosha, k mula- Eks 29:5 mpala kua tshilamba tshia ku-
mbu wa ntete, l mulambu wa Eks 39:20
jingila ku mutu anu muvua Ye-
mpekatu, m mulambu wa dipila, n l Eks 28:15 ˆ
Eks 39:9 howa mutumine Mose dıyi bua
mulambu wa dijadikibua mu mu- kuenza.
m Eks 28:30
dimu o ne mulambu wa diumvua-
ngana, p 38 anu muvua Yehowa n Eks 29:6
8:2 1Anyi “tshibata, lubenji.” 8:7 1Anyi
ˆ Eks 39:27, 28
mutumine Mose dıyi ku mukuna o Eks 28:36 “mukaba wa mu tshimono.” 8:9 1Anyi
wa Sinai q dituku divuaye mutu- Eks 39:30 “tshikata tshia tshijila.”
205 LEWITIKI 8:10-25
10 Pashishe Mose wakanga- NSHAP. 8 mbu wa kuosha pabuipi, ne
ta manyi a kuelangana, kuelaye a Eks 30:26-28 Alona ne bana bende ba ba-
ntenta wa tshitendelelu ne bintu lume bakatenteka bianza biabu
bionso bivuamu manyi, a ne wa- pa mutu wa tshimpanga atshi. a
kabijidila. 11 Pashishe waka- 19 Pashishe Mose wakatshishi-
nyakila ndambu wa manyi au ku pa ne wakamiamina mashi ku
tshioshelu misangu muanda mu- b Eks 29:4, 7
Eks 30:30
nseke yonso ya tshioshelu.
tekete, kuelaye tshioshelu ne bi- Eks 40:13 20 Wakakosolola tshimpanga
ntu biatshi bionso ne dilongo di- Lew 21:10
atshi bitupa bitupa, ne Mose wa-
Mis 133:2
nene ne tshintu tshia kuditekela kafuimisha mutu, ne bitupa
manyi bua kubijidila. 12 Nde- abi, ne bifutafuta.1 21 Wakasu-
kelu wa bionso wakapongolola kula mala ne tulum’a mukolo
ndambu wa manyi a kuelanga- ˆ
ne mayi, ne Mose wakafuimisha
na pa mutu pa Alona, kumuela- c Eks 28:40 tshimpanga tshijima pa tshioshe-
ye manyi bua kumujidila. b Eks 29:8, 9
lu. Uvua mulambu wa kuosha
13 Pashishe Mose wakaseme- wa dipembu dimpe.1 Uvua mula-
ja Alona ne bana bende ba mbu muosha pa kapia bua Yeho-
balume pabuipi, kubavuadikaye wa anu muvua Yehowa mutumi-
mizabi, kubasuikaye mikaba ya ˆ
d Eks 29:10-14 ne Mose dıyi bua kuenza.
bilamba, kubavuadikaye1 kabidi Lew 4:3, 4
22 Pashishe wakalua ne tshi-
Lew 16:6
bilamba bia kuvuala ku mutu c
mpanga tshibidi tshia mukoko,
anu muvua Yehowa mutumine
ˆ tshimpanga tshia dibanjijibua, b
Mose dıyi bua kuenza.
ne Alona ne bana bende ba ba-
14 Pashishe wakalua ne ngo-
lume bakatenteka bianza biabu
mbe mulume wa mulambu wa e Eb 9:21, 22
pa mutu wa tshimpanga atshi. c
mpekatu, ne Alona ne bana be-
nde bakatenteka bianza biabu pa 23 Mose wakatshishipa, kua-
mutu wa ngombe wa mulambu ngataye ndambu wa mashi atshi,
wa mpekatu au. d 15 Mose wa- kuelaye ku lusongo lua ditshi dia
kamushipa, kuangataye mashi e f Lew 4:8, 9 Alona dia ku dia balume ne ku
ne munu wende, kuelaye ku nse- tshiala tshia ku tshianza tshie-
ngu ya tshioshelu ku nseke yo- nde tshia balume ne ku muan’a
nso, yeye kukezula tshioshe- nkasa munene wa ku dikasa die-
lu ku mpekatu, kadi mashi avua nde dia ku dia balume. 24 Pa-
g Lew 4:11, 12 shishe Mose wakasemeja bana
mashale wakaapongolola kui- Lew 16:27
nshi kua tshioshelu bua kutshi-  ba balume ba Alona, kuelaye
jidila bua kubuikilapu mpekatu. Mulongo 2
ndambu wa mashi ku nsongo ya
16 Pashishe wakangata mafuta a Eks 29:15-18
matshi abu a ku dia balume ne
onso avua ku mala, lutandeta- Lew 1:4 ku biala bia ku bianza biabu bia
nde lua ku mutshima ne tuonyi balume ne ku bana ba nkasa ba-
tubidi ne mafuta atu, Mose ku- nene ba ku makasa abu a ku dia
bifuimishaye pa tshioshelu. f balume; kadi Mose wakamiami-
17 Pashishe wakuoshisha bisha- na mashi avua mashale ku nse-
b Lew 8:33
dile bia ku ngombe mulume, ke yonso ya tshioshelu. d
mmumue ne: tshiseba tshiende, 25 Pashishe wakangata ma-
munyinyi wende ne tumvi, mu futa, ne mukila wa mafuta, ne
kapia pambelu pa tshitudilu g anu mafuta onso avua ku mala,
muvua Yehowa mutumine Mose c Eks 29:19, 20 ne lutandetande lua ku mutshi-
ˆ
dıyi bua kuenza. ma, ne tuonyi tubidi ne mafuta
18 Pashishe wakasemeja tshi-
mpanga tshia mukoko wa mula- 8:20 1Anyi “mafuta adi manyunguluke
tuonyi.” 8:21 1Anyi “didi ditukijija; didi
8:13 1Anyi “kubajingilaye.” d Eks 24:6 dituyisha.” Ku mua.: “didi difila dikisha.”
LEWITIKI 8:26–9:4 206
atu, ne tshibelu tshia dia balu- NSHAP. 8 au ne mampa adi mu tshianda
me. a 26 Wakangata diampa di- a Eks 29:22-25 tshia dijadikibua mu mudimu,
ˆ
mue kadiyi diela luevene b dienza anu muvuabu bantumine dıyi
bu tshikata ne diampa dimue ne: ‘Alona ne bana bende ba
diela mafuta c dienza bu tshika- b Lew 2:4 balume nebabidie.’ a 32 Munyi-
ta ne mukata umue wa tshi- nyi ne mampa bidi bishala ne-
betubetu mu tshianda tshia ma- nubioshe mu kapia. b 33 Kuena
mpa kaayi mela luevene tshivua c Eks 29:1, 2 ne bua kumbuka ku tshibuele-
kumpala kua Yehowa. Pashishe lu tshia ntenta wa kusambakena
wakabiteka pa bitupa bia ma- munkatshi mua matuku muanda
futa ne pa tshibelu tshia dia d Lew 7:29, 30 mutekete too ne padi matuku
balume. 27 Pashishe wakabite- a kujikija dijadikibua dienu mu
ka bionso mu bianza bia Alona mudimu ajika, bualu nebiangate
ne mu bianza bia bana bende ba e Eks 29:26, 27 matuku muanda mutekete bua
Lew 7:34, 35
balume, kubangaye kubikupaka- kunujadika mu mudimu wa bua-
ja kumpala ne panyima bu mu- kuidi.1 c 34 Yehowa uvua mutu-
ˆ
lambu wa kukupakaja kumpala tumine dıyi bua tuetu kuenza
f Eks 30:30
kua Yehowa. 28 Pashishe Mose tshitudi benze lelu etshi bua ku-
wakabiangata mu bianza biabu, nubuikidila mpekatu. d 35 Ne-
kubifuimishaye pa tshioshelu pa nushale ku tshibuelelu tshia nte-
g Nom 3:2, 3
mutu pa mulambu wa kuosha. nta wa kusambakena munya ne
Bivua mulambu wa dijadikibua butuku matuku muanda muteke-
mu mudimu bu dipembu dimpe.1 te e ne nenuenze bualu budi Ye-
h Eks 29:21
Uvua mulambu muosha pa kapia howa munufundile f bua kuenza
bua Yehowa. bua kanufu to; bualu ke tshidibu
ˆ
29 Pashishe Mose wakanga- i Lew 6:28
bantumine dıyi bua kuenza.”
ta tshiadi, kutshikupakajaye ku-  36 Nunku Alona ne bana be-
mpala ne panyima bu mu- nde ba balume bakenza malu
Mulongo 2 ˆ
lambu wa kukupakaja kumpala a Eks 29:31, 32
onso avua Yehowa mutume dıyi
kua Yehowa. d Tshiakalua tshitu- 1Ko 9:13 ku butuangaji bua Mose bua
pa tshia Mose tshia ku tshi- kuenza.
mpanga tshia mukoko tshia dija-
dikibua mu mudimu anu muvua
ˆ
b Eks 29:34 9 Dituku dia muanda mukulu g
Mose wakabikila Alona ne
Yehowa mutumine Mose dıyi bana bende ba balume ne baku-
bua kuenza. e lu ba mu Isalele. 2 Yeye kua-
30 Pashishe Mose wakangata c Eks 29:30, 35 mbila Alona ne: “Angata mua-
Nom 3:2, 3
ndambu wa manyi a kuelangana f na wa ngombe bua mulambu
ne ndambu wa mashi avua pa wa mpekatu h ne tshimpanga
tshioshelu, kunyakilaye Alona ne d Eks 29:36 tshia mukoko bua mulambu wa
bilamba biende, ne bana be- Lew 17:11 kuosha buebe wewe, bia bimpe,
nde ne bilamba bia bana bende ulue nabi kumpala kua Yehowa.
bavuaye nabu. Nunku wakajidi- 3 Kadi newambile bena Isalele
la Alona ne bilamba biende ne e Eks 29:37 ne: ‘Angatayi mpumbu wa mbu-
bana bende g ne bilamba biabu. h ji bua mulambu wa mpekatu
31 Pashishe Mose wakambila ne muana wa ngombe ne tshi-
Alona ne bana bende ba balu- f Nom 1:53 mpanga tshia mukoko tshitshi-

me ne: “Lambilayi i munyinyi ku di tshiana, bionso bikale bia
tshibuelelu tshia ntenta wa ku- NSHAP. 9 tshidimu tshimue, bia bimpe,
sambakena, nenuwudiile muaba g Lew 8:35 bua mulambu wa kuosha, 4 ne
8:28 1Anyi “didi ditukijija; didi dituyi- 8:33 1Ku mua.: “kuwuja tshianza tshie-
sha.” Ku mua.: “didi difila dikisha.” h Lew 4:3 nu.”
207 LEWITIKI 9:5-22
ngombe mulume ne tshimpanga NSHAP. 9 kamupesha bitupa bia mulambu
tshia mukoko bua milambu ya a Lew 3:1 wa kuosha, pamue ne mutu,
diumvuangana a bua kubilambu- yeye kubifuimisha pa tshio-
la kumpala kua Yehowa, ne mu- b Lew 2:4 shelu. 14 Pashishe wakasukula
Lew 6:14
lambu wa ntete b musambaka- mala ne tulum’a mukolo, kubifui-
ja ne mafuta, bualu lelu Yehowa mishaye pa tshioshelu, pa mutu
c Eks 29:43
neanumuenekele.’” c pa mulambu wa kuosha.
5 Nunku bakalua ne bivua 15 Pashishe wakafila mula-
ˆ d Eks 16:10
Mose mubatumine dıyi bua kua- Eks 24:16 mbu wa tshisamba, yeye kua-
ngata kumpala kua ntenta wa Eks 40:34 ngata mbuji wa mulambu
kusambakena. Pashishe tshisu- wa mpekatu uvua bua bualu bua
mbu tshijima tshiakasemena ku- e Lew 4:3 tshisamba, kumushipaye, ne ku-
mpala, kuimanatshi kumpala mufilaye bu mulambu wa mpe-
kua Yehowa. 6 Mose kuambaye f Eb 7:27 katu anu muvuabu benze ne
ne: “Ebu mbualu budi Yehowa wa kumpala. 16 Wakafila mula-
ˆ g Eb 5:1-3
munutumine dıyi bua kuenza, mbu wa kuosha, kuwenzaye bilo-
bua butumbi bua Yehowa bu- ndeshile mutubu benza pa tshi-
mueneke kunudi.” d 7 Pashishe h Lew 16:33 bidilu. a
Mose wakambila Alona ne: “Se- 17 Pashishe wakafila mula-
mena ku tshioshelu, ufile mula- i Lew 4:3, 4
mbu wa ntete, b kuwujaye tshia-
mbu webe wa mpekatu e ne mu- nza tshiende ne ndambu wa mu-
j Eb 9:22
lambu webe wa kuosha, ne lambu au, kuwufuimishaye pa
ubuikile mpekatu webe wewe f tshioshelu pamue ne mulambu
k Lew 4:7
ne wa ba mu nzubu muebe; ufi- Lew 8:14, 15 wa kuosha wa mu dinda. c
le mulambu wa tshisamba g ne 18 Pashishe wakashipa ngo-
ubuikile mpekatu yabu, h anu l Lew 4:8-10 mbe mulume ne tshimpanga
ˆ
mudi Yehowa mutume dıyi bua tshia mukoko bia mulambu wa
kuenza.” m Lew 4:11, 12 diumvuangana uvua bua bualu
8 Diakamue Alona wakaya ku Eb 13:11 bua tshisamba. Pashishe bana
tshioshelu, kushipaye muana wa ba balume ba Alona bakamu-
ngombe wa mulambu wa mpe- n Lew 1:5 pesha mashi, yeye kuamiami-

katu uvuaku bua bualu buende. i na kumpenga kua tshioshelu,
9 Pashishe bana ba balume Mulongo 2
ku nseke yonso. d 19 Bua bitu-
ba Alona bakamutuadila mashi, j a Lew 1:3
Lew 6:9
pa bia mafuta bia ngombe mulu-
yeye kutua munu wende mu ma- me, e mukila wa mafuta wa tshi-
shi au, kuelaye ku nsengu ya b Lew 2:1, 11, 13 mpanga tshia mukoko, mafuta
tshioshelu, ne mashi avua ma- adi mabuikile bia munda, tuonyi
shale wakaapongolola kuinshi c Eks 29:39 ne lutandetande lua ku mutshi-
kua tshioshelu. k 10 Wakafuimi- ma, f 20 bakateka bitupa bio-
sha mafuta, ne tuonyi, ne lu- d Lew 3:1, 2 nso bia mafuta abi pa biadi bia
tandetande lua ku mutshima nyama, pashishe wakafuimisha
bia ku mulambu wa mpekatu e Lew 3:3, 4 bitupa bia mafuta abi pa tshio-
pa tshioshelu, anu muvua Ye- shelu. g 21 Kadi Alona wakaku-
ˆ
howa mutumine Mose dıyi bua f Lew 3:9, 10 pakaja biadi ne tshibelu tshia
kuenza. l 11 Yeye kuosha mu- dia balume kumpala ne panyima
nyinyi ne tshiseba mu kapia pa- g Lew 7:29-31 bu mulambu wa kukupakaja ku-
mbelu pa tshitudilu. m mpala kua Yehowa, anu muvua
ˆ
12 Pashishe wakashipa mula- h Eks 29:27, 28 Mose mutume dıyi bua kuenza. h
mbu wa kuosha, ne bana ba ba- 22 Pashishe Alona wakolola
lume ba Alona bakamupesha i Nom 6:23-27 bianza biende kudi bantu, kuba-
Dut 10:8
mashi, yeye kuamiamina ku nse- Dut 21:5
beneshaye, i ne wakatuluka ufu-
ke yonso ya tshioshelu. n 13 Ba- 1Ku 23:13 ma ku difila dia mulambu wa
LEWITIKI 9:23–10:14 208
mpekatu ne mulambu wa kuo- NSHAP. 9 6 Pashishe Mose wakambila
sha ne milambu ya diumvua- a 2Sm 6:18 Alona ne bana bende bakuabu,
ˆ ˆ
ngana. 23 Ndekelu wa bionso, 2Ku 6:3 Eleaza ne Itama ne: “Kanuleke-
Mose ne Alona bakabuela mu ledi nsuki ya ku mitu yenu pe-
ntenta wa kusambakena ne ba- b Lew 9:6 shi kanupandi bilamba bienu, a
kapatuka, kubeneshabu tshisa- bua kanufu ne bua Nzambi kalu
mba. a c Bal 6:21 kufiikila tshisumbu tshijima mu-
Nunku butumbi bua Yeho- 1Ku 21:26 nda. Bana benu ba mu nzubu
wa buakamueneka kudi bantu mujima wa Isalele nebadile ba-
bonso, b 24 ne kapia kakafuma d 1Bk 18:38, 39 ntu badi Yehowa mushipe ku ka-
kudi Yehowa, c kubangaku kuo-
2Ku 7:1, 3
pia. 7 Kanuena ne bua kumbu-

sha mulambu wa kuosha ne bitu- ka ku tshibuelelu tshia ntenta
NSHAP. 10
pa bia mafuta bivua pa tshioshe- wa kusambakena to, tshianana
e Eks 6:23
lu. Pavua bantu bonso bamone 1Ku 24:2
nenufue, bualu manyi a kuela-
bualu abu, bakatuadija kuela ngana a Yehowa adi pa mitu
mbila, kutuabu mpala yabu pa- penu.” b Nunku bakenza malu mu
f Eks 30:34, 35 ˆ
nshi. d Lew 16:12 diumvuangana ne dıyi dia Mose.
8 Pashishe Yehowa wakambi-
10 Pashishe Nadaba ne Abi-
hu, e bana ba Alona, ba- g Eks 30:9
Lew 10:9
la Alona ne: 9 “Kunu mvinyo
anyi maluvu makuabu makole,
kangata muntu yonso tshintu Lew 16:1, 2
wewe ne bana bebe ba balume
tshiende tshia kuambuila ka-
badi nebe, panudi nubuela mu
pia, kuelamu kapia, kuelapu mu- h Nom 16:35 ntenta wa kusambakena, c bua
senga wa manananshi. f Pashi- kanulu kufua. Eu mmukenji mu-
she bakatuadija kulambula kapia i Nom 26:61 funda wa kashidi bua bipungu
kadi kakayi kanyishibue kumpa- bienu bionso. 10 Mbua kuikale
la kua Yehowa, g kavuaye kayi dishilangana pankatshi pa tshi-
ˆ j Eks 19:22
mubatumine dıyi bua kufila. ntu tshia tshijila ne tshidi ka-
2 Bua bualu ebu kapia kakafu- tshiyi tshia tshijila, ne panka-
ma kumpala kua Yehowa, kubuo- k Eks 6:18
tshi pa tshintu tshia bukoya ne

shaku, h nunku bakafua kumpala tshidi tshikezuke, d 11 ne bua
kua Yehowa. i 3 Pashishe Mose Mulongo 2
kulongesha bena Isalele meyi
ˆ
wakambila Alona ne: “Yehowa a Lew 21:10
ne mikandu bionso bidi Yehowa
mmuambe nunku: ‘Nemvuijibue mubambile ku butuangaji bua
wa tshijila munkatshi mua bantu b Eks 28:41 Mose.” e
Lew 8:12
badi pabuipi nanyi, j ne nentu- Lew 21:11, 12 12 Pashishe Mose wakambi-
mbishibue kumpala kua bantu la Alona ne bana bende ba-
bonso.’” Alona wakashala mu- ˆ ˆ
c Yhz 44:21 vua bashale, Eleaza ne Itama
puwe. ne: “Angatayi mulambu wa nte-
4 Ke Mose kubikila Mishaele te uvua mushale ku milambu ya
d Yhz 44:23
ne Elisafana, bana ba Uziele, k ta- Yehowa miosha pa kapia, nu-
tuende mukuabu wa Alona, ku- wudiile pabuipi ne tshioshe-
bambilaye ne: “Luayi muaba eu, e Dut 33:10
2Ku 17:8, 9
lu bu diampa kadiyi diela lue-
umbushayi bana benu kumpa- Neh 8:7, 8 vene, f bualu ntshintu tshitambe
la kua muaba wa tshijila, nuye Mal 2:7 tshijila. g 13 Nudi ne bua kuwu-
nabu muaba mukuabu pambelu diila muaba kampanda wa tshi-
pa tshitudilu.” 5 Nunku baka- f Lew 6:14, 16 jila, h bualu ntshitupa tshiebe ne
lua ne bakambula bantu abu mu ntshitupa tshia bana bebe tshia
mizabi yabu, kuyabu nabu mua- g Lew 21:22 ku milambu ya Yehowa miosha
ba mukuabu pambelu pa tshi- pa kapia, bualu ke tshivuabu
ˆ
tudilu, anu muvua Mose muba- h Lew 6:26
bantumine dıyi bua nuenu kue-
mbile. Nom 18:10 nza. 14 Nenudiile kabidi tshia-
209 LEWITIKI 10:15–11:10
di tshia mulambu wa kukupaka-
ja ne tshibelu tshia mu tshitupa
NSHAP. 10
a Eks 29:26-28 11 Pashishe Yehowa waka-
mbila Mose ne Alona ne:
tshia tshijila a muaba wa manke- Lew 7:31, 34 2 “Ambilayi bena Isalele ne: ‘Ebi
Lew 9:21
nda, wewe, ne bana bebe ba ba- ke bifukibua bidi ne muoyo bia
lume, ne bana bebe ba bakaji pa buloba1 binudi mua kudia: a
badi nebe, b bualu bintu ebi mbi- 3 Nudi mua kudia nyama yonso
fila bu tshintu tshiebe ne tshi- b Lew 22:13 udi ne bikono bipanduluke ne
ntu tshia bana bebe tshia mu mi- Nom 18:11 ntanta mu bikono biende ne udi
lambu ya diumvuangana ya bena upingajilula bintu mukana ubi-
Isalele. 15 Nebalue ne tshibelu dia kabidi.
tshia mu tshitupa tshia tshijila 4 “‘Kadi kanuena ne bua ku-
c 1Ko 9:13 dia nyama idi ipingajilula bintu
ne tshiadi tshia mu mulambu wa
kukupakaja, pamue ne milambu mukana ibidia kabidi anyi idi ne
ya mafuta miosha pa kapia, bua bikono bipanduluke idi ilonda
kukupakaja mulambu wa kuku- eyi: kamelu, bualu kadi kapinga-
d Lew 9:3, 15
pakaja kumpala ne panyima, ku- jilula bintu mukana kabidia kabi-
di, kadi kakena ne bikono bipa-
mpala kua Yehowa; ne netshika-
nduluke. Ki nkakumbane buenu
le bu tshintu tshia kashidi buebe
nuenu to. b 5 Nansha nsenji, c
wewe ne bua bana bebe badi e Lew 6:25, 26
bualu udi upingajilula bintu
Yhz 44:29
nebe, c anu muvua Yehowa mutu- mukana ubidia kabidi, kadi
ˆ
me dıyi bua kuenza.” kena ne bikono bipanduluke. Ki
16 Mose wakakeba mbuji wa mmukumbane buenu nuenu to.
mulambu wa mpekatu ne muo- f Lew 6:29, 30 6 Nansha kalulu ka ditu, bualu
yo mujima, d kuluaye kumona ne: kadi kapingajilula bintu mukana
bakavua bamuoshe. Ke yeye ku- kabidia kabidi, kadi kakena ne
ˆ ˆ
fiikila Eleaza ne Itama, bana ba bikono bipanduluke. Ki nkaku-
Alona bavua bashale munda bi- g Lew 9:8, 12 mbane buenu nuenu to. 7 Na-
kole, kuambaye ne: 17 “Bua  nsha ngulube, d bualu udi ne bi-
tshinyi kanuvua badiile mula- Mulongo 2 kono bipanduluke ne ntanta mu
mbu wa mpekatu muaba kampa-  bikono, kadi kena upingajilula
nda wa tshijila, e pawu muikale NSHAP. 11 bintu mukana ubidia kabidi. Ki
tshintu tshitambe tshijila tshidi- a Dut 14:4-6 mmukumbane buenu nuenu to.
ye munupeshe bua numone mua Yhz 4:14 8 Kanuena ne bua kudia munyi-
kuambula bujitu bua tshilema nyi wa nyama eyi nansha muke-
tshia tshisumbu ne kubabuikidi- se anyi kulenga bitalu biayi. Ki
la mpekatu kumpala kua Yeho- mmikumbane buenu nuenu to. e
ˆ
wa? 18 Mona! Ki mbabuele ne
b Dut 14:7, 8
9 “‘Monayi bintu bia mu mayi
mashi a mulambu au muaba wa binudi mua kudia: Nudi mua ku-
tshijila to. f Nuvua bushuwa ne dia tshintu tshionso tshidi mu
ˆ
bua kuwudiila muaba kampanda mayi tshidi ne bipepe ne musa-
c Nsu 30:26
wa tshijila, anu muvuabu bantu- lala ne mabamba, nansha tshio-
ˆ tshi tshikale mu mbuu anyi mu
mine dıyi bua nuenu kuenza.”
19 Alona wakandamuna Mose misulu. f 10 Kadi tshintu tshio-
ne: “Mona! Lelu mbafile mula- d Yes 65:4
nso tshidi mu mbuu ne mu mi-
Yes 66:3, 17 sulu tshidi katshiyi ne bipepe
mbu wabu wa mpekatu ne mula-
ne musalala ne mabamba, mu-
mbu wabu wa kuosha kumpala
nkatshi mua tubifukibua tuonso
kua Yehowa, g nansha nanku tudi tuenda mu bisumbu ne mu-
malu aa mmamfikile. Bu meme e Bz 10:14 nkatshi mua bifukibua bikuabu
mudie mulambu wa mpekatu bionso bidi ne muoyo1 bidi mu
lelu, bivuaku mua kusankisha
Yehowa anyi?” 20 Pakumvua 11:2 1Anyi “nyama ya pa buloba.” 11:10
Mose bualu ebu, wakanyisha. f Dut 14:9, 10 1Anyi “anyima.”
LEWITIKI 11:11-33 210
ˆ
mayi, ntshintu tshia muengu NSHAP. 11 koya. Muntu yonso udi ulenga
buenu nuenu. 11 Eyowa, nebi- a Dut 14:3 bitalu biatu neikale mukoya too
kale bintu bia muengu kunudi, ne ku dilolo. a 25 Muntu yonso
ne kanuena ne bua kudia mu- udi wambula bitalu biatu udi ne
nyinyi wabi a nansha mukese ne bua kusukula bilamba biende; b
nudi ne bua kumona bitalu biabi b Yob 39:27, 30 neikale mukoya too ne ku dilolo.
bu bintu bia muengu. 12 Tshi- 26 “‘Nyama yonso udi ne bi-
ˆ
ntu tshionso tshidi mu mayi kono bipanduluke, kadi kayi ne
tshidi katshiyi ne bipepe ne ntanta mu bikono biende ne
musalala ne mabamba ntshintu kayi upingajilula bintu muka-
tshia muengu kunudi. c Dut 14:12-19
na ubidia kabidi ki mmukumba-
13 “‘Monayi bifukibua bidi bi- ne buenu nuenu to. Muntu yonso
buuka binudi ne bua kumo- udi umulenga neikale mukoya. c
na bu bintu bia muengu; kanue- 27 Bifukibua bionso bidi ne
na ne bua kubidia bualu mbintu d Mat 3:4
ˆ muoyo bidi biendela ku maka-
Mak 1:6
bia muengu: mukanku, b muka- ma bidi munkatshi mua bifuki-

nku utu ukuata mishipa, tshi- bua bidi bienda ne mikolo inayi
minyi tshifiike, c 14 kabemba Mulongo 2
ki mbikumbane buenu nuenu to.
ne nkumbikumbi ya mishindu a Lew 14:46, 47
Lew 15:8 Muntu yonso udi ulenga bitalu
yonso, 15 bikololo bia mishi- Lew 17:15 biabi neikale mukoya too ne ku
ndu yonso, 16 nyunyi wa mfio- Lew 22:4-6
dilolo. 28 Muntu udi wambula
ndo, tshipungulu, musabula nka- bitalu biabi udi ne bua kusukula
la, nyunyi ya mvulu ya mishindu bilamba biende, d ne neikale mu-
yonso, 17 kakutukutu, tshio- koya too ne ku dilolo. e Ki mbiku-
wa,1 tshikutukutu, 18 dibata b Lew 14:2, 8
mbane buenu nuenu to.
ˆ Lew 15:2, 5
ditoke dia pa mayi, mukuekue, Nom 19:10 29 “‘Monayi bifukibua bidi bi-
tshiminyi, 19 kasonga nyunyi, dikoka panshi bidi kabiyi biku-
nyunyi ya tusonga mule ya mi- mbane buenu nuenu: tshibulebu-
shindu yonso, katodi ne mudima. le, mpuku, f misodi ya mishindu
20 Tubifukibua tua mishindu yonso, 30 kampulunsamba, lo-
c Dut 14:7, 8
yonso tudi ne masala tudi tue- ˆ
mbe, musodi wa mu mayi, muso-
nda mu bisumbu1 tuikale ne tu-
di wa mu lusenga, ne lungonyo-
kolo tunayi ntuntu tua muengu
nyi. 31 Bifukibua bidi bidikoka
kunudi.
panshi ebi ki mbikumbane bue-
21 “‘Bua tubifukibua tudi tue- d Lew 17:15, 16
nu nuenu to. g Muntu yonso udi
nda mu bisumbu tudi ne masa-
ulenga bitalu biabi neikale mu-
la tuikale tuenda ne tukolo tu-
koya too ne ku dilolo. h
nayi, udi mua kudia anu tudi
ne mapangu ku mutu kua tukasa 32 “‘Kadi tshintu tshionso
e Lew 5:2
bua kutumpika panshi. 22 Mu tshidibi bikulukila padibi bi-
tuotu etu udi mua kudia: mpa- fua netshikale ne bukoya, na-
su ya mikumbi ya mishindu nsha tshiotshi tshikale tshintu
yonso, mpasu mikuabu itubu tshia mutshi tshia kuenza natshi
f Yes 66:17 mudimu mu nzubu, anyi tshila-
badia, d mienze, ne mpasu mi-
kuabu. 23 Tubifukibua tukua- mba, anyi tshiseba, anyi tshipe-
bu tuonso tudi ne tukolo tu- se tshia tshilamba tshikayabale.
nayi tuikale ne masala tudi Badi ne bua kutua tshintu tshio-
tuenda mu bisumbu ntuntu tua g Dut 14:19 nso tshidibu benza natshi mudi-
ˆ
muengu kunudi. 24 Tubifuki- mu mu nzubu mu mayi, ne ne-
bua etu tudi mua kunuvuija ba- tshikale ne bukoya too ne ku
dilolo; pashishe netshikale tshi-
11:17 1Anyi “tshiokoso.” 11:20 1Anyi h Lew 11:24
kezuke. 33 Biobi bikulukile mu
“bishi bia mishindu yonso.” Lew 22:4, 5 dibungu, nudi ne bua kudita-
211 LEWITIKI 11:34–12:6
yisha, ne bintu bionso bivuamu NSHAP. 11 nudivuija bakoya bua bualu bua-
nebikale ne bukoya. a 34 Biaku- a Lew 15:12 bi. a 44 Bualu meme ndi Yeho-
dia bia mishindu yonso bidi bi- wa Nzambi wenu; b nudi ne bua
ˆ
lengangana ne mayi a mu dibu- kudijidila ne kulua ba tshijila c
ngu adi nebikale ne bukoya, ne b Lew 11:23, 24 bualu meme ndi wa tshijila. d Nu-
Nom 19:11, 16
bintu bionso bia kunua bidi mu nku kanuena1 ne bua kudivuija
dibungu adi nebikale ne buko- bakoya pa kudia bifukibua bidi
ya. 35 Tshintu tshionso tshidi c Lew 17:15 bidikoka panshi bidi bienda mu
bitalu biabi bikulukila netshika- Lew 22:3, 8
Dut 14:21
bisumbu. 45 Bualu meme ndi
le ne bukoya. Nansha tshiotshi Yhz 4:14 Yehowa udi unupatula mu bulo-
tshikale mfulu anyi ditshuwa, Yhz 44:31 ba bua Ejipitu bua meme kule-
nudi ne bua kutshitayisha. Bidi ja mundi Nzambi wenu, e ne nudi
ne bukoya, ne nebishale ne bu- d Lew 11:21 ne bua kuikala ba tshijila, f bua-
koya kunudi. 36 Anu mpokolo lu meme ndi wa tshijila. g
ˆ
wa mayi anyi tshina tshidibu ba-
ˆ 46 “‘Eu ke mukenji udi uta-
lamina mayi ke biashala bikezu- e Dut 14:3 ngila nyama, bifukibua bidi bi-
ke, kadi muntu yonso udi ulenga  buuka, bifukibua1 bionso bidi
ˆ
bitalu biabi neikale ne bukoya. Mulongo 2 bienda mu mayi, ne utangila bi-
37 Bitalu biabi biobi bikulukile a Lew 20:25 fukibua1 bionso bidi bidikoka
pa mamiinu a kukuna, mamiinu panshi, 47 bua kuikale dishila-
au mmakezuke. 38 Kadi bobu ngana pankatshi pa tshintu tshi-
ˆ b Eks 20:2
bele mayi pa mamiinu, ne tshitu- di ne bukoya ne tshintu tshike-
pa tshia bitalu biabi tshikuluki- zuke, ne pankatshi pa bifukibua
lapu, mamiinu au adi ne bukoya c Eks 19:6 bidibu mua kudia ne bidibu ka-
kunudi. Lew 19:2 bayi mua kudia.’” h

12
Dut 14:2
39 “‘Kadi nyama unutu nudia 1Ts 4:7 Yehowa wakambila kabidi
yeye mufue, muntu yonso udi Mose ne: 2 “Ambila bena
ulenga tshitalu tshiende neika- Isalele ne: ‘Bikala mukaji mupe-
le mukoya too ne ku dilolo. b d 1Pt 1:15, 16
Bua 4:8
te difu1 ne mulele muana wa
40 Muntu yonso udi udia munyi- balume, neikale mukoya matu-
nyi wa tshitalu tshiende neasu- ku muanda mutekete, anu mu-
kule bilamba biende, ne neikale e Eks 6:7 tuye mu matuku a bukoya pa-
Eks 29:46
mukoya too ne ku dilolo. c Mu- Hos 11:1 diye uya ku tshijila tshia mashi. i
ntu yonso udi wambula tshitalu 3 Mu dituku dia muanda muku-
tshiende udi ne bua kusukula bi- lu nebatengule muana. j 4 Nea-
lamba biende, ne neikale muko- f Eks 22:31 tungunuke ne kudikezula ku
ya too ne ku dilolo. 41 Bifuki- Nom 15:40
Dut 7:6 mashi matuku 33 adi alonda.
bua bionso bidi bidikoka panshi Kena ne bua kulenga tshintu
mbintu bia muengu. d Kanuena tshia tshijila nansha tshimue, ne
ne bua kubidia to. 42 Kanue- g Lew 20:7, 26 kena ne bua kubuela muaba wa
Yos 24:19
na ne bua kudia bifukibua 1Sm 2:2 tshijila too ne padiye ujikija ma-
bionso bidi bikoka mafu abi pa- tuku a didilengeja diende.
nshi, bifukibua bionso bidi bie- 5 “‘Bikalaye mulele muana wa
nda ne makasa anayi, anyi bifu- h Lew 20:25 ˆ
Yhz 44:23 bakaji, dıba adi neikale muko-
kibua bionso bia pa buloba bidi  ya matuku 14, anu mutuye
bidikoka panshi, bikale ne tu- NSHAP. 12 tshikondo tshituye uya ku tshi-
kolo tua bungi, bualu mbintu bia i Lew 15:19 jila tshia mashi. Neatungunu-
muengu. e 43 Kanudivuiji1 tshi- ke ne kudikezula ku mashi
ntu tshia muengu ne tshifuki- matuku 66 adi alonda. 6 Padi
bua nansha tshimue tshidi tshi- j Gen 17:12
dikoka panshi, ne kanudinyangi, Gen 21:4 11:44 1Anyi “anyima yenu kayena.”
Luk 1:59
Luk 2:21, 22 11:46 1Anyi “anyima.” 12:2 1Anyi “mui-
11:43 1Anyi “anyima yenu kayidivuiji.” Yne 7:22 mite dimiinu.”
LEWITIKI 12:7–13:11 212
matuku a didilengeja diende bua NSHAP. 12 au mukoya. 4 Kadi bikala dike-
muana wa balume anyi bua mua- a Lew 1:10 ji didi pa dikoba dikale ditoke,
na wa bakaji ajika, nealue ne dimueneka kadiyi dibuele too
tshimpanga tshia mukoko tshidi ne mu munyinyi ne buoya ka-
ˆ
mu tshidimu tshiatshi tshia ku- buyi bulue butoke, dıba adi mua-
mpala bua mulambu wa kuosha a kuidi neateke muntu udi usama
ne muana wa nkudimba anyi b Lew 1:14 muaba wa nkayende bua matu-
kamanda nkutshi1 bua mula- Lew 5:7 ku muanda mutekete. a 5 Pashi-
Lew 14:21, 22
mbu wa mpekatu kudi muakuidi, Luk 2:24 she muakuidi neamukenkete
ku tshibuelelu tshia ntenta wa  mu dituku dia muanda muteke-
kusambakena. 7 Muakuidi nea- NSHAP. 13 te; biobi bimueneke ne: disama
lue nabi kumpala kua Yehowa c Nom 12:10, 12 ndimane, ne ki nditampakane
ne neamubuikidile mpekatu, nu- 2Ku 26:19 pa dikoba, muakuidi neamuteke
Mat 8:3
nku neikale mukezuke ku dipue- kabidi muaba wa nkayende bua
ka diende dia mashi. Eu mmuke- matuku makuabu muanda mute-
nji udi utangila mukaji udi ulela kete.
muana wa balume anyi wa ba- 6 “Muakuidi neamukenkete
kaji. 8 Kadi yeye kayi ne mu- d Dut 24:8
kabidi mu dituku dia mua-
ˆ nda mutekete; bikala disama
shindu wa kupeta mukoko, dıba Yhz 44:23
adi udi ne bua kuangata tuma- Mal 2:7 dikepe ne kadiyi ditampaka-
Luk 17:14
nda nkutshi1 tubidi anyi bana ba  ne pa dikoba, muakuidi neambe
nkudimba babidi, b umue bua mu- Mulongo 2
mudi muntu au mukezuke; b tshi-
lambu wa kuosha ne mukuabu vua tshilamulamu tshianana.
a Lew 13:50 ˆ
bua mulambu wa mpekatu; mua- Lew 14:38 Dıba adi muntu au neasukule bi-
kuidi neamubuikidile mpekatu, Nom 12:15 lamba biende ne neikale muke-
ne yeye neikale mukezuke.’” zuke. 7 Kadi bikala tshilamula-

13 Yehowa wakatungunuka mu1 tshitampakane bushuwa pa


ne kuakula ne Mose ne dikoba panyima pa yeye mu-
Alona, wamba ne: 2 “Bikala lu- mane kumueneka kumpala kua
b Mat 8:4 muakuidi bua kujadika dile-
ˆ
pusu, tshilamulamu anyi dikeji Mak 1:44 ˆ
dipatuke pa dikoba1 dia muntu Luk 5:14 ngejibua diende, dıba adi nea-
ne ndifuane kulua disama dia
Luk 17:14 ye kudileja kabidi2 kudi
ˆ
nsudi2 c pa dikoba diende, dıba muakuidi. 8 Muakuidi neatshi-
adi badi ne bua kuya nende kudi kenkete; bikala tshilamulamu
ˆ
muakuidi Alona anyi kudi umue tshitampakane pa dikoba, dıba
adi muakuidi neambe mudi mu-
wa ku bana bende, bakuidi. d c Lew 13:15, 25, ntu au mukoya. Ndisama dia
3 Muakuidi neakenkete disama 30, 42
Nom 12:10, 12 nsudi. c
didi pa dikoba. Buoya bua mua-
ba au buobu bulue butoke ne di- 9 “Bikala disama dia nsudi di-
ˆ
sama dimueneke dibuele too ne kuate muntu, dıba adi badi ne
mu munyinyi, ndisama dia nsu- bua kuya nende kudi muakuidi,
di. Muakuidi neakenkete disa- 10 ne muakuidi neamukenkete. d
d Lew 13:3 Bikalaye ne lupusu lutoke pa di-
ma adi ne neambe mudi muntu
koba, ne lupusu nduvuije buo-
12:6 1Anyi “kakutshikutshi.” 12:8 1Anyi ya butoke, ne nduenze mputa, e
“tukutshikutshi.” 13:2 1Ku mua.: “mu 11 ndisama dia nsudi dia ma-
dikoba dia mubidi.” 2Muaku wa mu tuku a bungi didi pa dikoba
tshiena Ebelu udibu bakudimune ne: e Lew 13:24, 25 diende; muakuidi neambe mudi
“nsudi” udi mua kumvuija bintu bia bu- muntu au mukoya. Kakumuteka
ngi ne udi mua kukonga masama a pa di- muaba wa nkayende to, f bualu
koba mashilashilangane a tshiambu. Udi
kabidi mua kukonga amue masama atu- 13:7 1Anyi “disama.” 2Anyi “musangu
bu basangana ku bilamba ne mu nzubu. f Lew 13:4 muibidi.”
213 LEWITIKI 13:12-31
mmukoya. 12 Mpindieu bikala NSHAP. 13 mukoya. Ndisama. 23 Kadi bi-
nsudi mikuate muntu mubidi a Dut 24:8 kala dikeji dishale kaba kamue
mujima, ne disama dia nsudi di- kadiyi ditampakane, ndiuwula
buikile muntu ku mutu too ne ku tshianana dia tshiwuja; muakui-
makasa, miaba yonso idi mua- di neambe mudi muntu au muke-
kuidi mua kumona, 13 ne mua- zuke. a
kuidi mmumukenkete ne mmu- 24 “Peshi bikala muntu mui-
mone ne: nsudi mmibuikile kale ne tshibangu tshia ka-
ˆ
dikoba diende dijima, dıba adi b Lew 13:8 pia, ne mputa wa mu tshiba-
neambe mudi muntu udi usa- ngu mmulue dikeji dikunzubile
ma au muikale mukezuke.1 Di- ˆ
anyi ditoke, 25 dıba adi mua-
koba dionso ndilue ditoke; mu- kuidi neadikenkete. Bikala buo-
ntu au mmukezuke. 14 Kadi ya budi mu dikeji bulue buto-
ˆ
dıba dionso didi mputa wenza ke ne dikeji ndimueneke dibuele
pa dikoba, muntu au neikale mu- too ne mu munyinyi, ndisa-
koya. 15 Padi muakuidi umo- c Luk 5:14 ma dia nsudi didi dipatukile mu
na mputa, neambe mudi mu- Luk 17:14 tshibangu, ne muakuidi neambe
ntu au mukoya. a Mputa au mudi muntu au mukoya. Ndi-
mmukoya. Ndisama dia nsudi. b sama dia nsudi. 26 Kadi bika-
16 Kadi bikala mputa mulue ka- la muakuidi mudikenkete ne mu-
ˆ
bidi mutoke, dıba adi muntu au mone ne: mu dikeji kamuena
nealue kudi muakuidi. 17 Mua- buoya butoke, ki ndibuele too ne
kuidi neamukenkete, c ne bikala ˆ
ˆ mu munyinyi ne ndikepe, dıba
mputa mulue mutoke, dıba adi d Yhz 44:23
adi muakuidi neateke muntu au
muakuidi neambe mudi muntu muaba wa nkayende bua matu-
udi usama au muikale mukezu-
ku muanda mutekete. b 27 Mua-
ke. Muntu au mmukezuke.
kuidi neamukenkete mu dituku
18 “Bikala muntu mupete dia muanda mutekete, ne dike-
tshiwuja pambidi pende ne
ji diodi didiunde bushuwa pa di-
tshiotshi tshijike, 19 kadi pa ˆ
koba, dıba adi muakuidi neambe
muaba wa tshiwuja palue kue- e Lew 13:4, 50 mudi muntu au mukoya. Ndisa-
nzeka lupusu lutoke anyi di- Lew 14:38
ˆ Nom 12:15 ma dia nsudi. 28 Kadi bikala
keji dikunzubile, dıba adi udi 
ne bua kudileja kudi muakuidi. dikeji dishale kaba kamue, kadi-
20 Muakuidi neadikenkete, d ne Mulongo 2 yi didiunde pa dikoba ne dike-
diodi dimueneke dibuele too ne a Mat 8:4 pe, ndiuwula tshianana dia tshi-
ˆ
mu munyinyi ne buoya bua mua-
Mak 1:44 bangu; muakuidi neambe mudi
Luk 5:14
ˆ muntu au mukezuke, bualu ndi-
ba au bulue butoke, dıba adi Luk 17:14

muakuidi neambe mudi muntu tuntamana dia tshibangu.


au mukoya. Ndisama dia nsu- 29 “Muntu mulume anyi mu-
di didi dipatukile mu tshiwuja. ntu mukaji yeye mupete mpu-
21 Kadi bikala muakuidi mudi- ta ku mutu anyi ku tshibanga,
ˆ
kenkete, mumone ne: kamuena 30 dıba adi muakuidi neakenke-
buoya butoke, ki ndibuele too ne te mputa au. c Yeye mumueneke
mu munyinyi ne ndimueneke di- b Lew 13:4, 50 mubuele too ne mu munyinyi ne
ˆ Lew 14:38
nsuki1 milue mikunzubile ne mi-
kepe, dıba adi muakuidi neateke Nom 12:15 ˆ
muntu au muaba wa nkayende kepe, dıba adi muakuidi neambe
bua matuku muanda mutekete. e mudi muntu au mukoya; mmpu-
22 Kadi diodi ditampakane bu- ta wa ku tshiseba tshia ku
ˆ mutu anyi wa ku muedi.
shuwa pa dikoba, dıba adi mua-
kuidi neambe mudi muntu au Ndisama dia nsudi dia ku mutu
anyi dia ku tshibanga. 31 Kadi
13:13 1Anyi “kayi mua kusambulujila- c Dut 24:8
ngana disama.” Mal 2:7 13:30 1Anyi “miedi.”
LEWITIKI 13:32-49 214
bikala muakuidi mumone ne: NSHAP. 13 tuke pambidi. Muntu au mmuke-
mputa kena umueneka mubue- a Lew 13:4, 50 zuke.
le too ne mu munyinyi, ne ka- Lew 14:38
Nom 12:15
40 “Bikala nsuki ya ku mutu
muena nsuki mifiike, muakuidi kua muntu mituke ne muntu
neateke muntu udi ne mputa au au mupete dibala, mmukezuke.
muaba wa nkayende bua matuku 41 Yeye mutuke nsuki ya mu
muanda mutekete. a 32 Muakui- mpala ne mupete dibala mua-
di neakenkete mputa mu dituku ba au, muntu au mmukezuke.
dia muanda mutekete, ne bikala 42 Kadi bikala mputa muku-
mputa kayi mudiunde ne nsuki nzubile mumupatuke mu diba-
mikunze kayiyi mitolokamu, ne la dia tshiseba tshiende tshia
mputa kena umueneka mubuele ku mutu anyi mu mpala mue-
too ne mu munyinyi, 33 muntu nde, ndisama dia nsudi didi di-
au neadikunguishe, kadi kaku- patukile mu tshiseba tshiende
dikunguisha muaba udi mputa tshia ku mutu anyi mu mpa-
to. Pashishe muakuidi neateke la muende. 43 Muakuidi nea-
muntu udi ne mputa au muaba mukenkete, ne bikala muaba udi
wa nkayende bua matuku mua- muwule bua disama muikale mu-
nda mutekete. kunzubile mu dibala didi mu ka-
34 “Muakuidi neakenkete ka- bonkoshi kende anyi mu mpala
bidi mputa mu dituku dia mua- muende, ne umueneka bu nsu-
nda mutekete, ne bikala mputa di pa dikoba diende, 44 muntu
wa ku tshiseba tshia ku mutu au mmuena nsudi. Mmukoya, ne
anyi wa ku muedi kayi mudiu- muakuidi neambe mudiye muko-
b Mat 8:4
nde pa dikoba, ne kena umuene- ˆ
Mak 1:44 ya bua disama didi ku mutu kue-
ka mubuele too ne mu munyinyi, Luk 5:14
nde. 45 Muena nsudi udi ne di-
ˆ Luk 17:14
dıba adi muakuidi neambe mudi sama neapande bilamba biende,
muntu au mukezuke, ne muntu nealekelele nsuki ya ku mutu
au neasukule bilamba biende ne kuende, ne neabuikile muedi wa
neikale mukezuke. 35 Kadi bi- pa mushiku wende wa muulu, ne
kala mputa au udiunda bushu- ˆ
neele dıyi ne: ‘Ndi mukoya,
wa pa dikoba panyima pa dile- ndi mukoya!’ 46 Neikale muko-
ngejibua diende, 36 muakuidi
ya matuku onso adiye ne di-
neamukenkete, ne bikala mpu-
sama. Bu mudiye mukoya, nea-
ta mudiunde pa dikoba, muakui-
sombele muaba wa nkayende.
di kena dijinga ne kukeba nsuki
Neasombele pambelu pa tshitu-
mikunzubile to; muntu au mmu-
dilu. a
koya. 37 Kadi bikala dikenketa
dileje ne: mputa ki mmudiunde 47 “Bikala disama dia nsu-
ne nsuki mifiike mmitolokamu, di dikuate ku tshilamba, na-
mputa mmuondopibue. Muntu nsha tshiotshi tshikale tshilamba
au mmukezuke, ne muakuidi tshienza ne miosa ya mikoko
neambe mudiye mukezuke. b anyi tshia line, 48 nansha ku
38 “Makeji owu mapatuke manda a mu bule anyi ku ma-
muntu mulume anyi muntu mu- nda a mu butshiama a tshilamba
kaji pambidi1 ne makeji au mika- tshia line anyi tshienza ne mio-
le matoke, 39 muakuidi neaa- sa ya mikoko, anyi ku tshiseba
kenkete. c Bikala makeji adi c Lew 13:2 anyi ku tshintu tshionso tshie-
pambidi au kaayi matoke bikole,
 nza ne tshiseba, 49 ne ditoba
ˆ
mmpusu ya tshianana idi mipa- Mulongo 2 dia dikala dia mayi a mata-
a Nom 5:2 mba a manyimanyi anyi dikunzu-
Nom 12:14
13:38 1Ku mua.: “mu dikoba dia mubidi 2Bk 7:3
bile dia ku disama diodi dikua-
wende.” 2Ku 26:20, 21 te ku tshilamba, ku tshiseba, ku
215 LEWITIKI 13:50–14:6
manda a mu bule, ku manda a NSHAP. 13 ma pa bobu bamane kutshisu-
ˆ
mu butshiama a tshilamba, anyi a Lew 13:4 kula bimpe menemene, dıba adi
ku tshintu tshionso tshia tshi- Lew 14:38
Nom 12:15
neatshikose ku tshilamba anyi
seba, nditampakana dia nsudi, ku tshiseba anyi ku manda a mu
ne badi ne bua kudileja muakui- bule a tshilamba anyi ku manda
di. 50 Muakuidi neakenkete di- a mu butshiama. 57 Kadi dio-
sama, ne udi ne bua kuteka tshi- di dimueneke kabidi mu tshitupa
ntu tshidi ne disama muaba wa tshikuabu tshia tshilamba, ku
nkayatshi bua matuku muanda manda a mu bule a tshilamba,
mutekete. a 51 Padiye ukenketa ku manda a mu butshiama anyi
disama dituku dia muanda mu- ku tshintu tshionso tshia tshi-
tekete ne umona ne: nditampa- seba, ditoba adi didi ditampaka-
kane ku tshilamba, ku manda a na, ne newoshe tshintu tshionso
mu bule, ku manda a mu bu- tshidi tshipie disama mu kapia. a
tshiama, anyi ku tshiseba (na- 58 Kadi ditoba diodi dijimine ku
nsha bobu benza mudimu kayi tshilamba, ku manda a mu bule
ne tshiseba atshi), disama adi a tshilamba, ku manda a mu bu-
nnsudi idi itampakana ne tshintu tshiama anyi ku tshintu tshio-
atshi tshidi ne bukoya. b 52 Ne- nso tshia tshiseba tshiudi usu-
ˆ
woshe tshilamba, manda a mu kula, dıba adi nebatshisukule
bule, manda a mu butshiama a musangu muibidi, ne netshikale
tshilamba tshienza ne miosa ya tshikezuke.
mikoko anyi tshia line, anyi tshi- b Lew 14:44, 45 59 “Eu mmukenji wa disama

ntu tshionso tshienza ne tshise- dia nsudi ku tshilamba tshie-
ba tshidi tshipie disama, bualu Mulongo 2 nza ne miosa ya mikoko anyi
nnsudi idi itampakana. Ntshia a Lew 13:52 ku tshilamba tshia line, ku ma-

kuosha mu kapia. nda a mu bule a tshilamba, ku
NSHAP. 14
53 “Kadi muakuidi yeye mu- manda a mu butshiama, anyi ku
b Lew 13:2 tshintu tshionso tshia tshiseba,
tshikenkete ne disama ki ndita- Mat 8:4
mpakane ku tshilamba, ku ma- ˆ
Mak 1:44 bua kuamba muditshi tshikezu-
nda a mu bule, ku manda a mu Luk 5:14 ke anyi tshikale ne bukoya.”

14
Luk 17:14
butshiama anyi ku tshintu tshio- Yehowa wakatungunuka
ˆ
nso tshia tshiseba, 54 dıba adi ne kuakula ne Mose, wa-
ˆ
muakuidi neatume dıyi bua ba- mba ne: 2 “Eu newikale muke-
sukule tshintu tshidi tshipie nji wa muena nsudi dituku didi-
disama atshi, ne neatshiteke bu bajadika dilengejibua diende,
muaba wa nkayatshi bua ma- padibu baya nende kudi muakui-
tuku makuabu muanda muteke- di. b 3 Muakuidi neaye pambelu
te. 55 Pashishe muakuidi nea- pa tshitudilu ne neamukenkete.
kenkete tshintu tshidi tshipie Bikala nsudi ya muena nsudi mi-
disama panyima pa bobu bama- jike, 4 muakuidi neamutumine
ne kutshisukula bimpe meneme- ˆ
dıyi bua kulua ne nyunyi mike-
ne. Bikala ditoba dimueneka ka- zuke ibidi ya muoyo, mutshi wa
diyi dishintuluke, nansha disama sedre, buanda bukunze kunzuu,
diodi kadiyi ditampakane, tshi- ne tumitshi tua izope bua di-
ntu atshi tshidi ne bukoya. Udi kezudibua diende. c 5 Muakuidi
ne bua kutshiosha mu kapia, ˆ
neatume dıyi bua bashipe nyu-
bualu tshikadi tshidiike munda nyi umue mu dibungu pa mutu
anyi pambelu. ˆ
pa mayi masuna mu mpokolo.
56 “Kadi bikala muakuidi mu- 6 Kadi udi ne bua kuangata nyu-
tshikenkete, ne tshitupa tshidi c Lew 14:49-53 nyi wa muoyo pamue ne mu-
Nom 19:6, 9
ne ditoba ntshibuitshidile panyi- Mis 51:7 tshi wa sedre, buanda bukunze
LEWITIKI 14:7-20 216
kunzuu, ne bisalasala bia tumi- NSHAP. 14 13 Pashishe neashipe tshimpa-
tshi tua izope, kubitua bionso a Lew 16:22 nga atshi muaba utubu ne tshi-
mu mashi a nyunyi uvuabu ba- bidilu tshia kushipela mulambu
ˆ
shipe pa mutu pa mayi a mu wa mpekatu ne mulambu wa
mpokolo. 7 Pashishe neanyaki- kuosha, a muaba kampanda wa
le mashi au misangu muanda b Lew 4:32
tshijila, bualu, anu bu mulambu
mutekete pambidi pa muntu udi wa mpekatu, mulambu wa dipila
udilengeja ku nsudi, ne neambe ngua muakuidi. b Ntshintu tshita-
mudi muntu au mukezuke, ne mbe tshijila. c
nealekelele nyunyi wa muoyo mu 14 “Pashishe muakuidi nea-
mpata. a c Lew 2:1
ngate ndambu wa mashi a mu-
8 “Muntu udi udilengeja udi lambu wa dipila, ne muakui-
ne bua kusukula bilamba biende, di neaele ku lusongo lua ditshi
kukungula nsuki yende yonso ne dia ku dia balume dia muntu
ˆ
kuowa mayi, nunku neikale mu- ˆ
d Mak 1:44 udi udikezula ne ku tshiala tshia
kezuke. Pashishe udi mua kulua ku tshianza tshiende tshia balu-
mu tshitudilu, kadi neasombe me ne ku muan’a nkasa munene
pambelu pa ntenta wende matu- wa ku dikasa diende dia ku dia
ku muanda mutekete. 9 Mu di- balume. 15 Muakuidi neangate
e Lew 6:6
tuku dia muanda mutekete, nea- tshipiminu tshia loga tshia ma-
kungule nsuki yonso ya ku mutu futa atshi, d neapongolole nda-
kuende, miedi yende, ne makiki mbu wa mafuta mu tshianza
ende. Panyima pa yeye mumane tshiende tshia bakaji. 16 Pa-
kukungula nsuki yende yonso, f Lew 14:21, 24 shishe muakuidi neatue munu
neasukule bilamba biende, neo- 
ˆ wende wa ku dia balume mu ma-
we mayi, ne neikale mukezuke. Mulongo 2
futa adi mu tshianza tshiende
10 “Mu dituku dia muanda a Lew 1:10, 11
tshia bakaji, ne neanyakile nda-
Lew 4:3, 4
mukulu neangate bimpanga bia mbu wa mafuta ne munu wende
mikoko bibidi bimpe bitshidi misangu muanda mutekete ku-
biana, lukungulu lua mukoko lui- mpala kua Yehowa. 17 Pashi-
mpe b ludi mu tshidimu tshialu she muakuidi neele ndambu wa
tshia kumpala, bia dikumi bisa- b Lew 2:3
mafuta adi ashala mu tshianza
Lew 7:7
tu bia efa1 wa bukula bunefuke 1Ko 9:13 tshiende ku lusongo lua ditshi
busambakaja ne mafuta bu mu- 1Ko 10:18
dia ku dia balume dia muntu udi
lambu wa ntete, c ne tshipiminu udikezula ne ku tshiala tshia ku
tshimue tshia loga2 tshia mafu- tshianza tshiende tshia balume
ta; d 11 ne muakuidi udi wa- ne ku muan’a nkasa munene wa
mba mudi muntu udi udikezula c Lew 6:25 ku dikasa diende dia ku dia ba-
au mukezuke neaye nende ku- lume pa mutu pa mashi a mu-
mpala kua Yehowa ku tshibuele- lambu wa dipila. 18 Muakuidi
lu tshia ntenta wa kusambake- nealabe mafuta adi ashala mu
na, pamue ne milambu ayi. tshianza tshiende mu mutu mua
12 Muakuidi neangate tshimpa- d Lew 14:10
muntu udi udikezula, ne muakui-
nga tshimue, neatshifile bu mu-
di neamubuikidile mpekatu ku-
lambu wa dipila e pamue ne
mpala kua Yehowa. e
tshipiminu tshia loga tshia ma-
futa, ne neabikupakaje kumpala e Lew 6:7
19 “Muakuidi nealambule
ne panyima bu mulambu wa ku- 1Yn 1:7 nyama wa mulambu wa mpeka-
kupakaja kumpala kua Yehowa. f
1Yn 2:1, 2 tu f bua kubuikidila muntu udi
udikezula ku bukoya buende
14:10 1Bia dikumi bisatu bia efa bivua bi- mpekatu, ne pashishe neashipe
buela litre 6,6. Tang. Tshis. B14. 2Loga nyama wa mulambu wa kuosha.
uvua ubuela litre 0,31. Tang. Tshis. B14. f Lew 5:6 20 Muakuidi neafile nyama wa
217 LEWITIKI 14:21-36
mulambu wa kuosha ne mula- NSHAP. 14 nza tshiende yeye tshia bakaji, a
mbu wa ntete a pa tshioshelu, ne a Lew 2:1 27 pashishe neanyakile ndambu
muakuidi neamubuikidile mpe- Lew 14:10
Nom 15:4
wa mafuta adi mu tshianza
katu, b ne muntu au neikale mu- tshiende tshia bakaji ne munu
kezuke. c wende wa ku dia balume misa-
21 “Kadi bikalaye mupele, b Mat 8:4 ngu muanda mutekete kumpala
ˆ
kayi ne mushindu, dıba adi nea- kua Yehowa. 28 Muakuidi nee-
ngate tshimpanga tshia muko- le ndambu wa mafuta adi mu
ko tshitshidi tshiana bu mula- c Lew 14:9 tshianza tshiende ku lusongo
ˆ
mbu wa dipila bua mulambu wa Mak 1:44 lua ditshi dia ku dia balume
Luk 5:14
kukupakaja bua kumubuikidi- Luk 17:14 dia muntu udi udikezula ne ku
la mpekatu wende yeye, pamue tshiala tshia ku tshianza tshie-
ne tshia dikumi tshia efa1 wa nde tshia balume ne ku muan’a
bukula bunefuke busambakaja d Lew 1:14 nkasa munene wa ku dikasa die-
ne mafuta bu mulambu wa nte- Lew 5:7 nde dia balume, miaba ya muo-
Lew 12:8
te, ne tshipiminu tshimue tshia mumue ne ivuaye muele mashi
loga tshia mafuta, 22 ne tuma- a nyama wa mulambu wa dipila.
nda nkutshi1 tubidi anyi bana e Lew 15:13, 14 29 Pashishe muakuidi nealabe
ba nkudimba babidi, bilondeshi- mafuta adi ashala mu tshianza
le mudiye mukokeshe. Nyunyi tshiende mu mutu mua muntu
umue neikale wa mulambu wa f Lew 14:10, 11 udi udikezula bua kumubuikidila
mpekatu, ne mukuabu wa mu- mpekatu kumpala kua Yehowa.
lambu wa kuosha. d 23 Mu ditu- 30 “Nealambule kamue ka ku
ku dia muanda mukulu e nealue g Lew 6:6 tumanda nkutshi1 anyi umue wa
nabi kudi muakuidi ku tshibue- ku nkudimba ayi, bilondeshile
lelu tshia ntenta wa kusamba- mudiye mukokeshe, b 31 nyu-
kena, kumpala kua Yehowa, bua h Lew 14:12 nyi udiye mua kukokesha, bu
kujadika dilengejibua diende. f mulambu wa mpekatu ne mu-
24 “Muakuidi neangate tshi- kuabu bu mulambu wa kuosha c
mpanga tshia mukoko tshia mu- i Lew 14:14 pamue ne mulambu wa ntete;
lambu wa dipila g ne tshipiminu  ne muakuidi neabuikidile muntu
tshia loga tshia mafuta, ne mua- Mulongo 2 udi udikezula mpekatu kumpala
kuidi neabikupakaje kumpala ne a Lew 14:15-18 kua Yehowa. d
panyima bu mulambu wa ku- 32 “Eu mmukenji bua muntu
kupakaja kumpala kua Yehowa. h uvua ne disama dia nsudi, kadi
25 Pashishe neashipe tshimpa- b Lew 12:8 ˆ
kayi ne mushindu dıba didibu
nga tshia mukoko tshia mula- Lew 14:22
bajadika dilengejibua diende.”
mbu wa dipila, ne muakui-
33 Pashishe Yehowa waka-
di neangate ndambu wa mashi
c Lew 5:7 mbila Mose ne Alona ne:
a nyama wa mulambu wa di-
34 “Panudi nubuela mu bulo-
pila, neaele ku lusongo lua di- ˆ
ba bua Kanana e bundi nnupe-
tshi dia ku dia balume dia muntu
udi udikezula ne ku tshiala tshia d Lew 14:20 sha bua buikale buenu, f ne meme
ku tshianza tshiende tshia balu- muele disama dia nsudi ku nzu-
me ne ku muan’a nkasa mune- bu kampanda mu buloba buenu, g
ˆ
ne wa ku dikasa diende dia balu- e Nom 35:10 35 dıba adi muena nzubu nealue
me. i 26 Muakuidi neapongolole kuambila muakuidi ne: ‘Disama
ndambu wa mafuta mu tshia- kampanda ndikuate nzubu wa-
ˆ
f Gen 17:8 nyi.’ 36 Muakuidi neatume dıyi
14:21 1Tshia dikumi tshia efa tshivua bua bapatule bintu bionso bidi
tshibuela litre 2,2. Tang. Tshis. B14. mu nzubu kumpala kua yeye ku-
14:22, 30 1Anyi “tukutshikutshi.” g Dut 7:12, 15 lua bua kukenketa disama, bua
LEWITIKI 14:37-57 218
kalu kuamba mudi bintu bionso NSHAP. 14 lolo; a 47 muntu yonso udi ula-
bidi mu nzubu bikale ne buko- a Lew 13:4, 50 la mu nzubu amu neasukule bila-
ya; pashishe muakuidi neabuele Nom 12:15 mba biende, ne muntu yonso udi
bua kukenketa nzubu. 37 Nea- udiila mu nzubu amu neasukule
kenkete muaba udi disama, ne bilamba biende.
bikala bimanu bia nzubu bika- 48 “Kadi bikala muakuidi mu-
b Lew 13:51
le ne miaba miondoke mikale lue ne mumone ne: disama
ˆ
ne dikala dia mayi a matamba ki nditampakane mu nzubu pa-
a manyimanyi anyi mikunzubile, nyima pa bamane kumushi-
ne yoyi imueneka mibuele too ne ˆ
ˆ c Lew 14:41
nguila tshiakabidi, dıba adi mua-
mu tshimanu, 38 dıba adi mua- kuidi neambe mudi nzubu au
kuidi neapatuke too ne ku tshiibi mukezuke, bualu disama ndijike.
tshia nzubu ne neakange nzubu 49 Bua kukezula nzubu ku bu-
bua matuku muanda mutekete. a koya,1 neangate nyunyi ibidi, di-
d Lew 14:38
39 “Pashishe muakuidi neapi-  tamba dia mutshi wa sedre,
ngane dituku dia muanda mu- Mulongo 2 buanda bukunze kunzuu, ne bi-
tekete bua kukenketa nzubu. a Lew 11:23-25 salasala bia tumitshi tua izo-
Bikala disama ditampakane ku Lew 15:8 pe. b 50 Neashipe nyunyi umue
bimanu bia nzubu, 40 muakui- Lew 17:15 ˆ
ˆ Lew 22:4-6
mu dibungu pa mutu pa mayi a
di neatume dıyi bua batule ma- mu mpokolo. 51 Pashishe nea-
bue onso adi makuatshike disa- ngate mutshi wa sedre, bisala-
ma ne nebaimanshe pambelu pa sala bia tumitshi tua izope,
tshimenga, muaba wa bukoya. b Lew 14:3, 4 buanda bukunze kunzuu ne nyu-
41 Pashishe neakoneshe munda Nom 19:6, 7 nyi wa muoyo, neabitue bio-
mua nzubu bimpe menemene; bi- nso mu mashi a nyunyi uvuabu
shinguidi ne potopoto mume bi- ˆ
bashipe ne mu mayi a mu
dibu balamune mbia kuimansha mpokolo, ne neaanyakile lua ku
pambelu pa tshimenga, muaba c Lew 14:6, 7 nzubu misangu muanda muteke-
wa bukoya. 42 Pashishe neba- te. c 52 Neakezule nzubu ku bu-
pingaje mabue makuabu mua- koya1 ne mashi a nyunyi, ne
ba wa mabue avuabu batule, ne ˆ
mayi a mu mpokolo, ne nyu-
neangate potopoto mukuabu ne d Lew 13:30
nyi wa muoyo, ne mutshi wa se-
neashinguishe nzubu. dre, ne bisalasala bia tumitshi
43 “Kadi bikala disama dipi- tua izope, ne buanda bukunze
ngane ne dibudike mu nzubu pa- kunzuu. 53 Pashishe nealeke-
e Lew 13:47
nyima pa bamane kutula mabue, lele nyunyi wa muoyo pambelu
bakone mu nzubu ne bamushi- pa tshimenga mu mpata ne nea-
ˆ
nguile tshiakabidi, 44 dıba adi buikile mpekatu wa nzubu au, ne
muakuidi neabuelamu ne nea- nzubu au neikale mukezuke.
f Lew 14:34
mukenkete. Bikala disama di- 54 “Eu mmukenji udi utangi-
tampakane mu nzubu, ndisama la nsudi ya mishindu yonso,
dia nsudi idi itampakana b mu mputa wa ku tshiseba tshia
nzubu. Nzubu au udi ne bukoya. ku mutu anyi wa ku mue-
ˆ g Lew 13:2
45 Dıba adi neupuishe nzubu ne di, d 55 nsudi ya ku tshilamba e
mabue ende, ne mabaya ende anyi ya ku nzubu, f 56 ne uta-
ne bishinguidi bionso ne potopo- ngila mpusu, nkaka ne makeji, g
ˆ
to mume wa nzubu; nebaye nabi
h Lew 10:10 57 bua kumanya dıba didi tshi-
pambelu pa tshimenga, muaba ˆ
Yhz 44:23 ntu ne bukoya ne dıba didi tshi-
wa bukoya. c 46 Kadi muntu yo- ntu tshikezuke. h Eu mmukenji
nso udi ubuela mu nzubu au mu udi utangila nsudi.” i
matuku adibu bamukange au, d
neikale mukoya too ne ku di- i Dut 24:8 14:49, 52 1Ku mua.: “mpekatu.”
219 LEWITIKI 15:1-20
ˆ
15 Yehowa wakatungunuka
ne kuakula ne Mose ne
NSHAP. 15
a Lew 22:4
kuowa mayi, ne neikale muko-
ya too ne ku dilolo. 12 Dibu-
Alona, wamba ne: 2 “Akulayi Nom 5:2 ngu didibu balenga kudi muntu
ne bena Isalele, nubambile ne: udi bintu bipatuka nebaditayi-
‘Bikala muntu mulume ne bintu she, ne dibungu dionso dia mu-
ˆ
bipatuka mu butaka buende,1 bi- tshi nebadisukule ne mayi. a
ntu abi bidi bimuvuija mukoya. a 13 “‘Padi bintu abi bileke-
3 Mmukoya bua bintu abi, na- b Lew 11:24, 25 la kupatuka ne muntu au ulenge-
ˆ
nsha biobi bitungunuka ne ku- Lew 14:46, 47 jibua ku bintu abi, dıba adi nea-
Lew 17:15
patuka mu butaka buende anyi Lew 22:6 bale matuku muanda mutekete
bibupatshishe, udi anu mukoya. bua dilengejibua diende, ne udi
4 “‘Bulalu buonso budi mu- ne bua kusukula bilamba biende,
ˆ
ntu udi bintu bipatuka ulala ne- kuowa mayi a mu mpokolo, ne
buikale ne bukoya, ne tshi- neikale mukezuke. b 14 Dituku
ntu tshionso tshidiye usombela dia muanda mukulu neangate
c Lew 15:2
netshikale ne bukoya. 5 Muntu 
tumanda nkutshi1 tubidi anyi
udi ulenga bulalu buende udi ne bana ba nkudimba babidi, c nea-
Mulongo 2
bua kusukula bilamba biende, lue kumpala kua Yehowa ku tshi-
ˆ a Lew 11:32, 33
buelelu tshia ntenta wa kusa-
ne neowe mayi ne neikale mu-
koya too ne ku dilolo. b 6 Mu- mbakena ne neapeshe muakuidi
ntu yonso udi usomba pa tshintu nyunyi ayi. 15 Muakuidi neayi-
tshivua muntu udi bintu bipatu- lambule, umue bu mulambu wa
ka musombe neasukule bilamba mpekatu ne mukuabu bu mu-
ˆ lambu wa kuosha, ne muakui-
biende, neowe mayi, ne neika- b Lew 14:8
le mukoya too ne ku dilolo. di neamubuikidile mpekatu ku-
7 Muntu yonso udi ulenga pa- mpala kua Yehowa bua bintu
mbidi pa muntu udi bintu bipa- bivua bimupatuka.
tuka neasukule bilamba biende, 16 “‘Kadi bikala muntu mulu-
ˆ ˆ
neowe mayi, ne neikale mukoya me muele bilume, neowe mayi
too ne ku dilolo. 8 Bikala mu- c Lew 1:14 mubidi mujima ne neikale muko-
ntu udi bintu bipatuka mutuile ya too ne ku dilolo. d 17 Udi ne
muntu udi mukezuke mate, mu- bua kusukula tshilamba tshio-
ntu au udi ne bua kusukula bila- nso ne tshiseba tshionso tshidi
ˆ ne bilume, ne netshikale ne bu-
mba biende, kuowa mayi, ne nei-
kale mukoya too ne ku dilolo. d Lew 22:4 koya too ne ku dilolo.
9 Tshiseba tshionso tshitubu Dut 23:10, 11 18 “‘Padi muntu mulume ula-
basombela pa nyima pa nyama la ne muntu mukaji ne udi wela
ˆ
tshidi muntu udi bintu bipatuka bilume, nebowe bonso mayi ne
musombele netshikale ne buko- nebikale bakoya too ne ku di-
ya. 10 Muntu yonso udi ulenga lolo. e
tshintu tshionso tshivua muntu e Eks 19:15 19 “‘Bikala muntu mukaji ne
au musombele neikale mukoya 1Sm 21:5 mashi apatuka mu mubidi we-
too ne ku dilolo, ne muntu yonso nde, neashale mu bukoya bua ku
udi wambula bintu abi neasuku- tshijila atshi bua matuku mua-
ˆ
le bilamba biende, neowe mayi, nda mutekete. f Muntu yonso
ne neikale mukoya too ne ku udi umulenga neikale muko-
dilolo. 11 Bikala muntu udi bi- f Lew 12:2, 5 ya too ne ku dilolo. g 20 Tshi-
ˆ
ntu bipatuka c kayi muowe mayi ntu tshionso tshidiye uladila pa-
ku bianza, yeye mulenge muntu diye mu bukoya bua ku tshijila
ˆ
mukuabu, dıba adi muntu au udi netshikale ne bukoya, ne tshi-
ne bua kusukula bilamba biende, ntu tshionso tshidiye usombela
15:2 1Ku mua.: “mubidi wende.” g Lew 20:18 15:14 1Anyi “tukutshikutshi.”
LEWITIKI 15:21–16:3 220
netshikale ne bukoya. a 21 Mu- NSHAP. 15 mukulu neangate tumanda nku-
ntu yonso udi ulenga bulalu a Lew 15:4-6 tshi1 tubidi anyi bana ba nku-
buende neasukule bilamba bie- dimba babidi, a neaye ne nyunyi
ˆ
nde, neowe mayi, ne neikale mu- b Lew 15:10 ayi kudi muakuidi ku tshibuele-
koya too ne ku dilolo. 22 Mu- lu tshia ntenta wa kusambake-
ntu yonso udi ulenga tshintu c Lew 18:19 na. b 30 Muakuidi neafile umue
tshionso tshivuaye musombele Lew 20:18 bu mulambu wa mpekatu ne mu-
neasukule bilamba biende, neo- kuabu bu mulambu wa kuosha,
ˆ
we mayi, ne neikale mukoya too d Mat 9:20 ne muakuidi neabuikidile muka-
ne ku dilolo. 23 Yeye mulenge Luk 8:43
ji au mpekatu kumpala kua Ye-
bulalu anyi tshintu tshikuabu howa bua bukoya bua dipatuka
tshivua mukaji au musombele, e Lew 15:19 dia mashi ende. c
ditshilenga adi nedimuvuije mu- 31 “‘Nunku nudi ne bua kula-
koya too ne ku dilolo. b 24 Bika- f Lew 15:21 ma bena Isalele batapuluke ku
la muntu mulume mulale nende bukoya buabu, bua kabafu mu
ne bukoya bua ku tshijila tshie- g Lew 15:22 bukoya buabu padibu banyanga
ˆ
nde buobu bumuyile, c dıba adi ntenta wanyi wa tshitendelelu
muntu au neikale mukoya matu- h Lew 15:13 udi munkatshi muabu. d
ku muanda mutekete, ne bula-  32 “‘Eu mmukenji udi uta-
lu buonso budiye ulala nebuika- Mulongo 2 ngila muntu mulume udi bi-
le ne bukoya. a Lew 1:14 ntu bipatuka, muntu mulume
ˆ
25 “‘Dıba didi mashi apatu- udi mukoya bualu mmuele bilu-
ka muntu mukaji bua matuku b Lew 15:14, 15 me, e 33 muntu mukaji udi mu
a bungi d padibi kabiyi tshi- bukoya bua tshijila tshiende
kondo tshituye uya ku tshijila c Lew 12:7 tshia mashi, f muntu mulume yo-
tshia mashi pa tshibidilu, e anyi nso anyi muntu mukaji yonso
mashi owu amupatuka matuku a d Lew 19:30
udi bintu anyi mashi bipatu-
bungi kupita bungi bua matuku Nom 5:3 ka mu mubidi wende, g ne muntu
atuwu apatuka padiye ku tshi- Nom 19:20 mulume udi ulala ne muntu mu-
jila tshia mashi, neikale muko- kaji mukoya.’”

16
ya matuku onso adi mashi amu- e Lew 15:16
Yehowa wakakula ne
patuka anu bu mutuye matuku Mose panyima pa lufu lua
adiye ne bukoya bua ku tshiji- f Lew 15:19 bana babidi ba Alona bavua ba-
la tshiende. 26 Bulalu buonso fue bualu bavua basemene kudi
budiye uladila matuku onso adi g Lew 15:2, 25 Yehowa. h 2 Yehowa wakambila
mashi amupatuka nebuikale bu 
Mose ne: “Ambila muanenu Alo-
bulalu bua padiye ne bukoya bua NSHAP. 16 na ne: kena mua kubuela muaba
tshijila tshia mashi, f ne tshintu h Lew 10:1, 2 wa tshijila i dia muamua dia tshi-
tshionso tshidiye usombela ne- lamba tshia kukosolola natshi, j
tshikale ne bukoya anu mutubi i Lew 23:27 kumpala kua tshibuikidiji tshidi
bienzeka padiye mu bukoya bua ˆ
pa Mushete dıba dionso tshiana-
tshijila tshiende tshia mashi. j Eks 40:21 na tshianana bua kafu to; k bualu
27 Muntu yonso udi ubilenga Eb 6:19 nemmueneke mu ditutu l pa tshi-
Eb 9:3, 7
neikale mukoya, ne udi ne bua buikidiji atshi. m
kusukula bilamba biende, kuowa 3 “Mona bintu bidi Alona ne
ˆ k Nom 4:19, 20
mayi, ne neikale mukoya too ne bua kulua nabi padiye ubuela
ku dilolo. g muaba wa tshijila: muana mu-
ˆ
28 “‘Kadi dıba didiye ule- l Eks 40:34
lume wa ngombe bua mula-
ngejibua ku dipatuka dia ma- mbu wa mpekatu n ne tshimpa-
shi, neadibadile matuku muanda m Eks 25:22 nga tshia mukoko bua mulambu
mutekete, pashishe neikale mu-
kezuke. h 29 Dituku dia muanda n Lew 4:3 15:29 1Anyi “tukutshikutshi.”
221 LEWITIKI 16:4-17
wa kuosha. a 4 Neavuale muza- NSHAP. 16 12 “Pashishe neangate tshi-
bi wa tshijila wa line, b neabuiki- a Lew 1:3 ntu tshia kuambuila kapia a
le mubidi wende1 ne kaputula2 b Eks 28:39 tshiuwule tente ne makala a ka-
ka line, c neadisuike mukaba wa pia a pa tshioshelu b tshidi ku-
c Eks 28:42
tshilamba wa line d ne neasuike mpala kua Yehowa ne manza
d Eks 39:27, 29 abidi a musenga wa manananshi
ku mutu wende tshilamba tshia
kujingila ku mutu tshia line. e e Eks 28:4 wa mupuya muimpe menemene, c
Ebi mbilamba bia tshijila. f Neo- f Eks 28:2 neabuele nabi dia muamua dia
ˆ tshilamba tshia kukosolola na-
we mayi g ne neabivuale. g Eks 30:20
5 “Neangate mbuji ya mpu- Eb 10:22 tshi. d 13 Neele kabidi musenga
mbu ibidi itshidi miana kudi h Eb 7:27 wa manananshi pa kapia ku-
tshisumbu tshia bena Isalele h i Eb 5:1-3
mpala kua Yehowa, e ne ditutu
bua mulambu wa mpekatu ne dia muishi wa musenga wa ma-
j Nsu 16:33
tshimpanga tshia mukoko tshi- nananshi nedibuikile tshibuiki-
mue bua mulambu wa kuosha. k Lew 14:7, 53 diji tshia Mushete f tshidi pa
Lew 16:21, 22
6 “Pashishe Alona udi ne bua Yes 53:4 mutu pa Bujadiki, g bua kafu to.
kulua ne ngombe mulume wa Lom 15:3 14 “Neangate ndambu wa ma-
mulambu wa mpekatu, udiku l Lew 16:6 shi a ngombe mulume au, h neaa-
buende yeye, ne neabuikile mpe-  nyakile ne munu wende kumpa-
katu yende yeye i ne ya ba mu Mulongo 2 la kua tshibuikidiji ku luseke
nzubu muende. a Eb 9:4 lua est, ne neanyakile ndambu
7 “Pashishe neangate mbuji b Eks 40:29 wa mashi ne munu wende misa-
ibidi ayi, neayimanyike ku- Lew 6:13 ngu muanda mutekete kumpala
Nom 16:46
mpala kua Yehowa ku tshibue- kua tshibuikidiji. i
lelu tshia ntenta wa kusambake-
c Eks 30:34-36
Bua 5:8
15 “Pashishe neashipe mbuji
na. 8 Alona neele nshobo bua Bua 8:3-5 wa mulambu wa mpekatu, udiku
mbuji ibidi ayi, nshobo umue d Lew 16:2 bua tshisamba tshijima, j neabue-
bua Yehowa, nshobo mukuabu Eb 6:19 le ne mashi ende dia muamua
Eb 10:19, 20
bua Azazele.1 9 Alona nealue dia tshilamba tshia kukosolola
ne mbuji uvuabu basungule ku e Eks 25:22 natshi, k ne neenze ne mashi au l
2Bk 19:15
nshobo j bua Yehowa ne neamufi- anu muvuaye muenze ne mashi
f Eks 25:18, 21 a ngombe mulume; neaanyakile
le bu mulambu wa mpekatu. 1Ku 28:11
10 Kadi bua mbuji uvuabu ba- lua ku tshibuikidiji ne kumpala
g Eks 34:29
sungule ku nshobo bua Azazele, kua tshibuikidiji.
nebalue nende ne muoyo, neba-
h Eb 9:22 16 “Yeye udi ne bua kubuiki-
muimanyike kumpala kua Yeho- i Lom 3:25 la mpekatu bua muaba wa tshi-
Eb 9:12
wa bua kubuikila mpekatu pa- Eb 9:24, 25
jila bua bienzedi bia bukoya bia
mbidi pende, bua bamutume mu Eb 10:4, 12 bena Isalele ne bua dishipa dia-
tshipela bua Azazele. k j Lew 16:5 bu dia mikenji ne mpekatu
11 “Alona nealue ne ngombe
Eb 2:17 yabu; m ke tshienzaye bua ntenta
Eb 5:1-3
mulume wa mulambu wa mpeka- Eb 9:26
wa kusambakena udi munkatshi
tu, udiku buende yeye, ne nea- 1Yn 2:1, 2 muabu, munkatshi mua bienzedi
buikile mpekatu yende yeye ne k Eb 6:19 biabu bia bukoya.
ya ba mu nzubu muende; pashi-
Eb 9:3, 7 17 “Muntu nansha umue kena
Eb 10:19, 20
she neashipe ngombe wa mula- ne bua kuikala mu ntenta wa ku-
l Lew 17:11 ˆ
mbu wa mpekatu au, udiku bue- sambakena kutuadija dıba didi-
nde yeye. l
m Mbi 7:20 ye ubuela muaba wa tshijila bua
n Lew 16:6 kubuikila mpekatu too ne padiye
16:4 1Anyi “mubidi wende udi umuene- o ˆ
Mak 10:45
upatukamu. Neabuikile mpekatu
ka.” 2Anyi “bilamba bia muinshi; kapa- Eb 2:9 buende yeye ne bena mu nzubu
Eb 7:27
nu ka bitupa.” 16:8 1Diumvuija pamua- Eb 9:7, 12
muende n ne bua tshisumbu tshi-
pa: “Mbuji udi ujimina.” Bua 1:5 jima tshia bena Isalele. o
LEWITIKI 16:18-33 222
18 “Pashishe neapatuke, nea- NSHAP. 16 26 “Muntu uvua mutume
ye ku tshioshelu a tshidi kumpa- a Eks 38:1 mbuji bua Azazele a neasukule
ˆ
la kua Yehowa, neatshibuikidile bilamba biende, neowe mayi, pa-
b Eb 9:23
mpekatu, neangate ndambu wa shishe udi mua kupingana mu
mashi a ngombe mulume ne nda- c Lew 16:16 tshitudilu.
mbu wa mashi a mbuji, ne d Lew 16:8, 10 27 “Nebaye ne ngombe mulu-
neaele pa nsengu ya tshioshe- me wa mulambu wa mpekatu ne
e Yes 53:5, 6
lu ku nseke yonso. 19 Neanya- 2Ko 5:21
mbuji wa mulambu wa mpeka-
kilaku kabidi ndambu wa mashi tu miena mashi avuabu babue-
f Yes 53:12 le nawu muaba wa tshijila
ne munu wende misangu mua- Ef 1:7
nda mutekete, neatshilengeje ne Eb 9:28 bua kubuikila mpekatu pambelu
neatshijidile ku bienzedi bia bu- 1Pt 2:24 pa tshitudilu, ne neboshe biseba
1Yn 3:5
koya bia bena Isalele. biayi ne munyinyi wayi ne tumvi
20 “Padiye ujikija kubuikila g Mis 103:12 tuayi mu kapia. b 28 Muntu udi
Eb 13:12
mpekatu b bua muaba wa tshiji- ubiosha neasukule bilamba bie-
ˆ
h Lew 16:10 nde, neowe mayi, pashishe udi
la, bua ntenta wa kusambakena
mua kupingana mu tshitudilu.
ne bua tshioshelu, c nealue kabi- i Eks 30:20
29 “Bualu ebu nebuikale mu-
di ne mbuji wa muoyo. d 21 Alo- j Eks 28:4 kenji mufunda wa kashidi buenu
na neatenteke bianza biende bio- Lew 8:7
nuenu: Mu ngondo wa muanda
nso bibidi pa mutu wa mbuji k Lew 16:3 mutekete, mu dituku dia dikumi
wa muoyo, neatondelapu bilema dia ngondo, nenudikengeshe,1
bionso bia bena Isalele, dishi- l Lew 16:5
ne kanuena ne bua kuenza mudi-
pa diabu dionso dia mikenji ne m Ef 1:7 mu nansha umue, c nansha mue-
mpekatu yabu yonso, neabiteke 
na ditunga nansha muntu wa
pa mutu wa mbuji au e ne nea- Mulongo 2 ku babende udi musombele mu-
mutume mu tshipela ku tshianza a Lew 16:8, 21 nkatshi muenu. 30 Dituku edi
tshia muntu udibu basungule b Lew 4:11, 12 nebanubuikidile mpekatu d bua
bua kuenza nanku.1 22 Mbuji Eb 13:11, 12 kunulengeja. Nenulengejibue ku
neambule bilema biabu bionso c Lew 23:27, 28 mpekatu yenu yonso kumpala
pambidi pende, f neaye nabi mua- Nom 29:7 kua Yehowa. e 31 Ndituku dia
ba udi kawuyi tshintu, g ne nea- d Yne 3:16 nsabatu bua nuenu kuikisha ku
tume mbuji au mu tshipela. h Lom 8:32 midimu yenu yonso, ne nenudi-
23 “Pashishe Alona neabue- Tit 2:13, 14
1Yn 1:7
kengeshe.1 f Eu mmukenji mufu-
le mu ntenta wa kusambakena, 1Yn 3:16 nda wa kashidi.
neavule bilamba bia line bivua- 32 “Muakuidi udibu bela ma-
e Yel 33:8
ye muvuale pavuaye mubuele Eb 9:13, 14 nyi g ne bajadika1 bua kuenza
muaba wa tshijila, ne neabishi- Eb 10:2 mudimu wa buakuidi h pa muaba
ye muntu amu. 24 Udi ne bua f Lew 23:32 wa tatuende i neabuikile mpeka-
ˆ tu ne neavuale bilamba bia line, j
kuowa mayi1 i muaba kampanda
wa tshijila ne kuvuala bilamba
g Eks 29:4, 7
Lew 8:12
bilamba bia tshijila. k 33 Nea-
biende; j pashishe neapatuke ne buikile mpekatu bua muaba mu-
h Lew 8:33 nsantu wa tshijila, l bua ntenta
neafile mulambu wende wa kuo-
sha k ne mulambu wa kuosha wa i Nom 20:26 wa kusambakena m ne bua tshio-
tshisamba tshijima l ne neabuiki- shelu; n ne neabuikidile bakuidi
j Eks 28:39
le mpekatu buende yeye ne bua Eks 39:27, 28
16:29 1Anyi “nenukengeshe anyima
tshisamba tshijima. m 25 Nea- k Eks 28:2 yenu.” “Kudikengesha” kudi kumvui-
fuimishe mafuta a mulambu wa Eks 29:29
ja misangu ya bungi mishindu mishila-
Lew 16:4
mpekatu pa tshioshelu. shilangane ya kudipangisha malu, kusa-
l Lew 16:16 ngisha ne kujila biakudia. 16:31 1Anyi
16:21 1Anyi “muntu udi muimane mu- “nenukengeshe anyima yenu.” 16:32
dilongolole.” 16:24 1Ku mua.: “kuowa m Lew 16:20 1Ku mua.: “muena tshianza tshiuwu-
ˆ
mayi pambidi.” n Lew 16:18 jabu.”
223 LEWITIKI 16:34–17:14
ne bantu bonso ba mu tshisu- NSHAP. 16 bu mbuji1 a badibu benda nabu
mbu mpekatu. a 34 Bualu ebu a Lew 16:24 masandi. b Eu newikale mukenji
nebuikale mukenji mufunda wa 1Yn 2:1, 2 mufunda wa kashidi kunudi, mu
kashidi buenu nuenu, b bua ku- bipungu bienu bionso.”’
buikidila bena Isalele mpekatu b Lew 23:31 8 “Neubambile ne: ‘Muntu yo-
bua mpekatu yabu yonso musa- Nom 29:7
nso wa mu nzubu wa Isalele anyi
ngu umue tshidimu tshionso.” c muntu yonso wa ku babende
Nunku wakenza anu muvua c Eks 30:10 udi musombele munkatshi mue-
ˆ Eb 9:7
Yehowa mutumine Mose dıyi nu udi ufila mulambu wa kuosha

bua kuenza. anyi mulambu mukuabu 9 ne

17
NSHAP. 17
Yehowa wakatungunuka kayi ulua nawu ku tshibuele-
d Lew 3:1, 2
ne kuambila Mose ne: Lew 7:11
lu tshia ntenta wa kusambakena
2 “Akula ne Alona ne bana be- bua kuwufila kudi Yehowa, badi
nde ba balume ne bena Isalele ne bua kumbusha1 muntu au mu
e Lew 3:3-5
bonso, ubambile ne: ‘Ebu mbua- Lew 7:29-31
tshisamba tshiabu. c
ˆ 10 “‘Bikala muntu kampanda
lu budi Yehowa mutume dıyi bua 
kuenza: Mulongo 2 wa mu nzubu wa Isalele anyi
3 “‘“Bikala muntu kampanda a Dut 32:17 muntu wa ku babende udi mu-
wa mu nzubu wa Isalele mushi- Yos 24:14 sombele munkatshi muenu mu-
pe ngombe mulume anyi tshi- die mashi kayi onso, d nembenge
mpanga tshia mukoko tshitshidi b Eks 34:15 bushuwa muntu1 udi udia ma-
tshiana anyi mbuji mu tshitudi- Dut 31:16 shi au, ne nemmumbushe2 mu-
lu anyi bikalaye mushipe nyama nkatshi mua tshisamba tshiabu.
au pambelu pa tshitudilu 4 pa- c Lew 1:3 11 Bualu muoyo1 wa tshintu udi
mutu pa kulua nende ku tshibue- Dut 12:5, 6 mu mashi, e ne meme ndi muafi-
Dut 12:13, 14
lelu tshia ntenta wa kusamba- le pa tshioshelu f bua bualu bue-
kena bua kumufila bu mulambu nu bua kubuikila mpekatu yenu
kudi Yehowa kumpala kua nte- d Gen 9:4 nuenu,2 bualu mashi ke adi
Lew 3:17
nta wa tshitendelelu wa Yehowa, Lew 7:26 abuikila mpekatu g bua muoyo1
nebabadile muntu au dibanza Lew 19:26 udi munda muawu. 12 Ke bua-
1Sm 14:33
dia mashi. Mmuele mashi pa- Bz 15:20, 29
lu kayi ndi muambile bena Isale-
nshi, ne badi ne bua kumbusha1 le ne: “Muntu1 nansha umue wa
muntu au munkatshi mua tshi- kunudi kena ne bua kudia ma-
e Lew 17:14
samba tshiabu. 5 Bidi ne bua Dut 12:23 shi, ne muntu wa ku babende na-
kuenzeka nunku bua bena Isale- nsha umue udi musombele mu-
le balue ne milambu idibu bala- nkatshi muenu h kena ne bua
f Lew 8:15
mbula mu mpata mpindieu, kudi Lew 16:18 kudia mashi to.” i
Yehowa, ku tshibuelelu tshia 13 “‘Bikala muena Isalele
ntenta wa kusambakena, kudi g Mat 26:28
anyi muntu kampanda wa ku ba-
muakuidi. Badi ne bua kuyila- Lom 3:25 bende udi musombele munka-
mbula bu milambu ya diumvua- Lom 5:9 tshi muenu ulemba nyama ne
ngana kudi Yehowa. d 6 Mua-
Ef 1:7
Eb 9:22 udi ukuata nyama wa tshisuku
kuidi neamiamine mashi ku Eb 13:12 anyi nyunyi udibu mua kudia,
1Pt 1:2
tshioshelu tshia Yehowa ku tshi- 1Yn 1:7
udi ne bua kupongolola mashi
buelelu tshia ntenta wa kusa- Bua 1:5 ende panshi j ne kuajibikila ne
mbakena ne neafuimishe mafuta buloba. 14 Bualu muoyo1 wa
bu dipembu dimpe1 kudi Yeho- h Eks 12:49 tshintu tshionso mmashi atshi,
wa. e 7 Nunku kabakufila kabi- bualu muoyo1 udi mu mashi.
di milambu kudi bademon badi
i Dut 12:23 17:7 1Ku mua.: “kudi mbuji.” 17:10-12,
17:4, 9 1Anyi “kushipa.” 17:6 1Anyi 14 1Anyi “anyima.” 17:10 2Anyi “ne-
“didi ditukijija; didi dituyisha.” Ku mua.: j Dut 12:16 mmushipe.” 17:11 2Anyi “bua anyima
“didi difila dikisha.” Dut 15:23 yenu.”
LEWITIKI 17:15–18:17 224
Ke bualu kayi mvua muambi- NSHAP. 17 bua kusangila ne mamuebe to.
le bena Isalele ne: “Kanuena a Lew 17:10, 11 Yeye mmamuebe, ne kuena ne
ne bua kudia mashi a tshintu bua kusangila nende to.
kayi tshionso, bualu muoyo1 wa 8 “‘Kuena ne bua kusangila
tshintu tshionso mmashi atshi. b Eks 22:31 ne mukaji wa tatuebe to. a Nku-
Dut 14:21
Muntu yonso udi uadia neu- fuisha tatuebe bundu.1
mbushibue.”2 a 15 Bikala mu- 9 “‘Kuena ne bua kusangila
ntu1 kampanda, nansha muena c Lew 11:40 ne muanenu wa bakaji, nansha
ditunga nansha wa ku babende, yeye muikale muana wa tatue-
mudie nyama musangana mufue be anyi muana wa mamuebe, na-
d Nom 19:20
anyi nyama mupandulula kudi 
nsha yeye muledibue mu nzubu
ˆ
nyama wa luonji, b dıba adi udi umue nebe anyi muledibue mua-
NSHAP. 18
ne bua kusukula bilamba biende, ba mukuabu. b
ˆ e Gen 17:7
kuowa mayi ne neikale mukoya Eks 6:7 10 “‘Kuena ne bua kusangila
too ne ku dilolo; c pashishe nei- ne muana wa bakaji wa muane-
kale mukezuke. 16 Kadi yeye be wa balume anyi muana wa ba-
kayi mubisukule ne kayi muowe f Eks 23:24 kaji wa muanebe wa bakaji, bua-
ˆ Lew 20:23
mayi,1 neambule bujitu bua tshi- lu bobu badi butaka buebe wewe
lema tshiende.’” d muine.

18 Yehowa wakatungunuka
ne kuakula ne Mose, wa-
g Lew 20:22
Dut 4:1
11 “‘Kuena ne bua kusangila
ne muana wa mukaji wa tatuebe,
mba ne: 2 “Akula ne bena Isa- muana wa tatuebe, bualu yeye
lele, ubambile ne: ‘Meme ndi h Luk 10:27, 28 mmuanenu wa bakaji.
Yehowa Nzambi wenu. e 3 Ka- Lom 10:5 12 “‘Kuena ne bua kusangila
Gal 3:12
nuena ne bua kuenza malu bu ne tatuebe mukaji. Yeye udi ma-
mudibu benza mu buloba bua shi amue ne tatuebe. c
Ejipitu munuvua basombele, ne i Lew 20:17 13 “‘Kuena ne bua kusangi-
kanuena ne bua kuenza malu  la ne mamuebe mukuabu, bua-
adibu benza mu buloba bua Ka- Mulongo 2 lu yeye udi mashi amue ne ma-
ˆ
nana mundi nya nenu. f Kanuena a Gen 35:22 muebe.
ne bua kulonda bilele biabu to. Gen 49:4
Lew 20:11
14 “‘Kuena ne bua kufuisha
4 Nenutumikile mapangadika Dut 27:20 tatuebe mukuabu bundu1 pa ku-
anyi, ne nenulame mikenji ya- 2Sm 16:21 sangila ne mukajende. Yeye
1Ko 5:1
nyi mifunda ne nenuyilonde. g mmamuebe mukuabu. d
Meme ndi Yehowa Nzambi wenu. 15 “‘Kuena ne bua kusangila
5 Nudi ne bua kutumikila mike- b Lew 20:17 ne mukaji wa muanebe to. e Yeye
nji yanyi mifunda ne mapangadi- Dut 27:22 mmukaji wa muanebe, ne kuena
2Sm 13:10-12
ka anyi; muntu yonso udi ubitu- ne bua kusangila nende to.
mikila neikale ne muoyo ku 16 “‘Kuena ne bua kusangila
diambuluisha diabi. h Meme ndi c Lew 20:19 ne mukaji wa muanenu to, f bua-
Yehowa. lu nkufuisha muanenu bundu.1
6 “‘Muntu nansha umue wa 17 “‘Kuena ne bua kusangila
d Lew 20:20
kunudi kena ne bua kuya kudi ne mamu, kusangila kabidi ne
mulela wende wa pabuipi bua muanende wa bakaji to. g Kuena
kusangila1 nende to. i Meme ndi e Lew 20:12 ne bua kuangata muana wa ba-
Yehowa. 7 Kuena ne bua kusa- kaji wa muanende wa balume ne
ngila ne tatuebe, ne kuena ne muana wa bakaji wa muanende
f Lew 20:21
17:14, 15 1Anyi “anyima.” 17:14 2Anyi Dut 25:5
ˆ 18:8 1Ku mua.: “Mbutaka bua tatuebe.”
Mak 6:17, 18
“neashipibue.” 17:16 1Ku mua.: “muo- 18:14 1Ku mua.: “kuela butaka bua mua-
ˆ
we mayi pambidi.” 18:6 1Ku mua.: nabu ne tatuebe patoke.” 18:16 1Ku
“kuela butaka patoke,” muaba eu ne mia- g Lew 20:14 mua.: “mbutaka bua muanenu wa ba-
ba mikuabu idi ilonda. Dut 27:23 lume.”
225 LEWITIKI 18:18–19:7
wa bakaji bua kusangila nabu to. NSHAP. 18 wa ku babende udi musombe-
Bobu mbalela bende ba pabuipi; a Gen 30:15 le munkatshi muenu. a 27 Bua-
ntshienzedi tshia bundu.1 b Lew 15:19, 24 lu bantu bavua basombele mu
18 “‘Kuena ne bua kuangata Lew 20:18 buloba ebu kumpala kuenu ba-
mukaji bua kusakidila ku mua- c Eks 20:14 vua benze malu mabi onso aa, b
nabu wa bakaji bua ikale muke- Lew 20:10 ne mpindieu buloba budi ne bu-
nende a ne kusangila nende pa- Dut 22:22
Nsu 6:29
koya. 28 Nunku buloba kabua-
tshidi muanabu wa bakaji ne Mat 5:27, 28 kunuluka bualu nudi babunya-
muoyo. 1Ko 6:9, 10
Eb 13:4
nge mushindu wikalabu ne bua
19 “‘Kuena ne bua kuya kudi kuluka bisamba bivua kumpa-
muntu mukaji padiye mu bukoya
d Lew 20:2
Dut 18:10
la kuenu. 29 Muntu yeye mue-
buende bua tshijila tshia mashi 1Bk 11:7 nze bumue bua ku malu mabi aa,
bua kusangila nende to. b 2Bk 23:10 bonso1 badi baenza badi ne bua
20 “‘Kuena ne bua kusangila e Lew 20:3 kubumbusha2 munkatshi mua
ne mukaji wa mukuebe,1 udivui- f Gen 19:5 tshisamba tshiabu. 30 Nudi ne
ja mukoya. c Lew 20:13 bua kulama malu andi munufu-
Bal 19:22
21 “‘Kuena ne bua kuitaba Lom 1:26, 27
ndile bua kuenza, kanuyi nuenza
bua muanebe nansha umue afi- 1Ko 6:9, 10 tshilele nansha tshimue tshia ku
Yuda 7
dibue1 kudi Moleke. d Kuena ne bilele bibi bivuabu benza ku-
ˆ g Eks 22:19 mpala kuenu, c bua kanudivuiji
bua kunyanga dına dia Nzambi Lew 20:15, 16
webe mushindu au to. e Meme bakoya bua bualu buabi. Meme
h Lew 20:23 ndi Yehowa Nzambi wenu.’”
ndi Yehowa.
19
Dut 18:12
22 “‘Kuena ne bua kulala ne i Gen 15:16
Yehowa wakakula kabi-
muntu mulume mushindu wa di ne Mose, wamba ne:
muomumue ne uudi ulala ne mu- j Lew 20:22
Dut 4:1, 40
2 “Akula ne tshisumbu tshijima
kaji to. f Mbualu bubi butambe.  tshia bena Isalele, ubambile ne:
23 “‘Muntu mulume kena ne Mulongo 2
‘Nudi ne bua kuikala ba tshiji-
bua kusangila ne nyama bua ku- a Eks 12:49
la, bualu meme Yehowa Nzambi
lua mukoya bua bualu abu; na- wenu ndi wa tshijila. d
nsha muntu mukaji kena ne bua
b Dut 20:17, 18
2Bk 16:2, 3
3 “‘Muntu yonso wa kunudi
kudifila kudi nyama bua kusa- 2Bk 21:1, 2 udi ne bua kunemeka1 mamue-
ngila nende to. g Nkunyanga tshi- c Lew 18:3 nde ne tatuende, e ne nudi ne
lele tshia ku tshifukilu. Lew 20:23 bua kunemekela nsabatu yanyi. f
Dut 18:9
24 “‘Kanudivuiji bakoya bua 
Meme ndi Yehowa Nzambi wenu.
bualu nansha bumue bua ku 4 Kanulondi nzambi idi kayiyi
NSHAP. 19
malu aa, bualu bisamba bi- ne mushinga g anyi kanudienze-
d Lew 11:44
ndi ngipata kumpala kuenu Yes 6:3
di nzambi ya tshiamu tshiengu-
bivua bidivuije bikoya bua malu 1Pt 1:15, 16 lula. h Meme ndi Yehowa Nzambi
onso aa. h 25 Ke bualu kayi bu- Bua 4:8 wenu.
loba budi ne bukoya, ne ne- e Eks 20:12 5 “‘Mpindieu nuenu bafi-
Ef 6:2
mbupeshe dinyoka bua tshilema Eb 12:9 le mulambu wa diumvuangana
tshiabu, ne buloba nebuluke ba- f Eks 20:8, 11
kudi Yehowa, i nudi ne bua kuwu-
ntu badi basombamu. i 26 Kadi Eks 31:13 lambula mu mushindu wa nuenu
nuenu nudi ne bua kutumiki- Luk 6:5 kuanyishibua. j 6 Nudi ne bua
la mikenji yanyi mifunda ne ma- g Lew 26:1 kuwudia dituku dinudi nuwula-
pangadika anyi, j ne kanuena ne Mis 96:5
Hab 2:18
mbula ne dituku didi dilonda,
bua kuenza bualu nansha bumue 1Ko 10:14 kadi bidi bishala too ne dituku
bua ku malu mabi aa to, nansha h Eks 20:4, 23
disatu mbia kuosha mu kapia. k
muena ditunga nansha muntu Dut 27:15 7 Kadi nuenu bawudie nansha
i Lew 3:1 mukese dituku disatu, ntshintu
18:17 1Anyi “busenji.” 18:20 1Anyi
“muinebe; mulunda webe.” 18:21 1Anyi j Lew 7:11, 12
18:29 1Anyi “anyima.” 2Anyi “kubashi-
“alambudibue.” k Lew 7:17, 18 pa.” 19:3 1Ku mua.: “kutshina.”
LEWITIKI 19:8-23 226
tshibole tshikalabu kabayi mua NSHAP. 19 nkatshi mua tshisamba tshie-
kuanyisha. 8 Muntu udi uwu- a Lew 23:22 nu. a Kuena ne bua kukeba bua
dia neambule bujitu bua tshile- Dut 24:19 kujimija muoyo1 wa mukuebe.2 b
ma tshiende, bualu mmunyange b Dut 15:7 Meme ndi Yehowa.
tshintu tshia tshijila tshia Yeho- 17 “‘Kuena ne bua kukina
wa; badi ne bua kumbusha1 mu- c Eks 20:15 muanenu mu muoyo webe. c Udi
Ef 4:28
ntu2 au mu tshisamba tshiabu. ne bua kubela mukuebe mu mi-
9 “‘Panudi nupuola bintu mu d Lew 6:2 shindu yonso d bua kulu kuambu-
buloba buenu, kanuena ne bua Nsu 12:22 la nende mpekatu.
Ef 4:25
kupuola bintu bionso bidi ku 18 “‘Kuena ne bua kudiso-
mielelu ya madimi enu kujiki- e Eks 20:7 mbuela e anyi kulamina bana ba
ja to, ne kanuena ne bua kuangu- Mat 5:33, 37 mu tshisamba tshienu munda;
Yak 5:12
lula mpumbuluila ya1 bintu bi- udi ne bua kunanga mukuebe
nudi nupuola. a 10 Kanuena ne f Nsu 22:16
ˆ
muudi mudinange. f Meme ndi Ye-
bua kupuola kabidi tumuma tudi Mak 10:19
howa.
tushala mu madimi enu a tu- g Nsu 22:22 19 “‘Nudi ne bua kutumikila
muma tua mvinyo anyi kuangu- mikenji yanyi mifunda: Kanuena
la tumuma tudi tutangalake mu h Dut 24:15 ne bua kuenza bua bimuna bienu
Yel 22:13
madimi enu a tumuma tua mvi- Yak 5:4 bia mishindu ibidi bikuatangane.
nyo. Udi ne bua kubishila mupe- Kanuena ne bua kukuna ntete ya
le1b ne muntu udi musombe bue- i Dut 27:18 mishindu ibidi mu madimi enu, g
nyi. Meme ndi Yehowa Nzambi j Lew 25:17 ne kanuena ne bua kuvuala tshi-
wenu. Neh 5:15 lamba tshienza ne manda a mi-
11 “‘Kanuena ne bua kui- Nsu 1:7 shindu ibidi masambakane. h
Nsu 8:13
ba, c kanuena ne bua kushima d 1Pt 2:17 20 “‘Mpindieu bikala mulume
ne kanuena ne bua kushimaka- mulale ne mukaji ne musangi-
jangana to. 12 Kanuena ne bua k Eks 23:3
le nende, ne mukaji au mmue-
ˆ Dut 1:16, 17
kuditshipa mu dına dianyi mu Dut 16:19 na mudimu udibu balamine
bualu bua dishima, e nunyanga 2Ku 19:6 muntu mukuabu kadi kabayi ba-
ˆ Lom 2:11
dına dia Nzambi wenu mushindu Yak 2:9 nji kumupikula anyi kumupe-
eu. Meme ndi Yehowa. 13 Kue-  sha budikadidi, nekuikale di-
na ne bua kudia mukuebe bintu, f Mulongo 2 nyoka. Kadi kabakubashipa to,
ne kuena ne bua kunyengangana a Mis 15:1, 3 bualu kabavua banji kumuleke-
tshintu. g Kuena ne bua kulama la to. 21 Muntu au nealue ne
difutu dia muena mudimu butu- b Eks 20:16 mulambu wa dipila kudi Yeho-
1Bk 21:13
ku bujima too ne mu dinda. h wa ku tshibuelelu tshia ntenta
14 “‘Kuena ne bua kuela mpu- c Nsu 10:18 wa kusambakena, mmumue ne:
1Yn 2:9
di matshi mulawu1 anyi kutekela 1Yn 3:15
tshimpanga tshia mukoko tshia
mpofu tshintu mu njila, i ne udi mulambu wa dipila. i 22 Mua-
ne bua kutshina Nzambi webe. j d Mis 141:5 kuidi neamubuikidile mpekatu
Nsu 9:8
Meme ndi Yehowa. Mat 18:15
ne tshimpanga tshia mukoko
15 “‘Kanuena ne bua kukosa tshia mulambu wa dipila ku-
bilumbu bibi to. Kuena ne bua e Nsu 20:22 mpala kua Yehowa bua mpekatu
Lom 12:19
kutua ku tshia mupele anyi kue- uvuaye muenze, ne nebamufuile
ngeleka mubanji. k Ukose tshilu- f Mat 5:43, 44 luse bua mpekatu uvuaye mue-
mbu tshia mukuebe bimpe. Mat 22:39 nze.
Lom 13:9
16 “‘Kuena ne bua kuya we- Gal 5:14 23 “‘Panudi nubuela mu bu-
nda ushiminyinangana malu mu- Yak 2:8 loba, nuenu bakune mutshi ka-
mpanda wa kudia, nudi ne bua
19:8 1Anyi “kushipa.” 2Anyi “anyima.” g Dut 22:9

19:9 1Anyi “bidi bishala ku.” 19:10 h Dut 22:11 19:16 1Ku mua.: “mashi.” 2Anyi pamua-
1Anyi “mukengi.” 19:14 1Anyi “kujingi- pa: “Kuena ne bua kuimana tshianana
la mpudi matshi diakabi.” i Lew 6:6, 7 padi muoyo wa mukuebe mu njiwu.”
227 LEWITIKI 19:24–20:3
kumona bimuma biawu bu biko- NSHAP. 19 32 “‘Kumpala kua nsuki mito-
ya ne bikandikibue.1 Mbikandi- a Dut 26:1, 2 ke udi ne bua kuimana kuu-
kibue2 buenu nuenu bua bidi- Nsu 3:9 lu, a udi ne bua kunemeka muntu
mu bisatu. Kanuena ne bua mununu, b ne udi ne bua kutshi-
b Lew 3:17
kubidia to. 24 Kadi mu tshidi- Lew 17:13 na Nzambi webe. c Meme ndi Ye-
mu tshinayi bimuma biawu bio- Dut 12:23 howa.
Bz 15:20, 29
nso nebikale bia tshijila bua 33 “‘Bikala muntu wa ku ba-
kusanka kumpala kua Yehowa. a c Eks 8:7 bende musombe nebe mu bulo-
25 Pashishe mu tshidimu tshi- Dut 18:10-12 ba buenu, kanuena ne bua ku-
tanu nudi mua kudia bimuma
Gal 5:19, 20
Bua 21:8
mukengesha to. d 34 Muntu wa
biawu bua nuenu kusakidila bi- ku babende udi musombe nenu
muma biawu ku bintu binudi nu- d Lew 21:1, 5 neikale kunudi bu muena ditu-
puola. Meme ndi Yehowa Nza- nga munkatshi muenu; e udi ne
e Dut 14:1 bua kumunanga muudi mudina-
mbi wenu.
26 “‘Kanuena ne bua kudia nge, bualu nuvua basombe bue-
f Dut 23:17
tshintu nansha tshimue tshikale nyi mu buloba bua Ejipitu. f
ne mashi. b g Eb 13:4 Meme ndi Yehowa Nzambi wenu.
“‘Kanuena ne bua kukeba bi- 1Pt 4:3 35 “‘Kanuena ne bua kupima
manyinu bua kumanya malu bule bua bintu, bujitu buabi anyi
h Eks 20:10 bungi buabi ne bipiminu bibi. g
atshilualua anyi kuenza maji- Eks 31:13
36 Nudi ne bua kupima bintu ne
mbu. c
i Lew 20:6 bipiminu bia bujitu bijalame, ne
27 “‘Kanuena ne bua kuku- Dut 18:10-12 bipimu bijalame, ne tshipiminu
ngula1 nsuki ya kumpenga kua 1Ku 10:13
tshia bintu biume1 tshijalame ne
Yes 8:19
mitu2 yenu anyi kunyangakaja ˆ
tshipiminu tshia bintu bia mayi
mielelu ya miedi yenu. d ˆ
j Lew 20:27 mayi2 tshijalame. h Meme ndi Ye-
28 “‘Kanuena ne bua kudita- Bz 16:16
howa Nzambi wenu uvua munu-

pa pambidi bua muntu mufue1 e patule mu buloba bua Ejipitu.
ne kanuena ne bua kuditapa Mulongo 2
37 Nunku nudi ne bua kulama
nsalu pambidi. Meme ndi Ye- a Nsu 16:31
Nsu 20:29
mikenji yanyi mifunda yonso ne
howa. mapangadika anyi onso, nudi ne
29 “‘Kufuishishi muanebe bu- b Yob 32:6 bua kubilonda. i Meme ndi Yeho-
ndu pa kumuvuija ndumba, f bua Nsu 23:22
wa.’”
1Tm 5:1

20
buloba kabuendi bundumba ne Yehowa wakatungunuka
kabuwudi ne bikadilu bibi. g c Yob 28:28 ne kuakula ne Mose, wa-
30 “‘Nudi ne bua kunemekela Nsu 1:7
Nsu 8:13
mba ne: 2 “Udi ne bua kuambi-
nsabatu yanyi, h ne nudi ne bua 1Pt 2:17 la bena Isalele ne: ‘Muena Isa-
kunemeka1 muaba wanyi mu- lele yonso anyi muntu yonso
nsantu. Meme ndi Yehowa. d Eks 23:9 wa ku babende udi musombe-
31 “‘Kuyi kudi bena mbuku, i le mu Isalele udi ufila mua-
e Eks 12:49
ne kuebeji malu kudi bantu batu nende kudi Moleke nebamushi-
bamba malu atshilualua, j bua f Eks 22:21 pe kakuyi mpata. j Bantu ba mu
kulu mukoya bua malu au. Meme buloba nebamuase mabue too
ndi Yehowa Nzambi wenu. g Dut 25:13, 15 ne padiye ufua. 3 Meme ne-
Nsu 20:10 mbenge muntu au, nemmumbu-
19:23 1Ku mua.: “bu musoso wawu.” she1 munkatshi mua tshisamba
h Nsu 11:1
2Ku mua.: “Kawena mutengudibue.” tshiabu, bualu mmufile muane-
19:27 1Anyi “kupempa; kukosa.” 2Anyi i Lew 18:5 nde kudi Moleke, ne mmunyange
“kukosa nsuki yenu ya kumpenga.” Dut 4:6
19:28 1Anyi “bua anyima.” Muaku wa mu  19:36 1Ku mua.: “efa mujalame.” Tang.
tshiena Ebelu nephesh udi uleja muaba NSHAP. 20 Tshis. B14. 2Ku mua.: “hine mujalame.”
eu muntu mufue. 19:30 1Anyi “kuikala j Lew 18:21 Tang. Tshis. B14. 20:3 1Anyi “nemmu-
ˆ
ne buowa bua.” Ku mua.: “kutshina.” Dut 18:10 shipe.”
LEWITIKI 20:4-18 228
muaba wanyi wa tshijila a ne NSHAP. 20 ne mukaji wa muanende, badi ne
ˆ
mmunyange dına dianyi dia tshi- a Yhz 5:11 bua kubashipa bonso babidi ka-
jila. 4 Bikala bantu ba mu bu- kuyi mpata. Mbanyange tshile-
ˆ b Dut 13:6-9
loba babuikile mesu abu ku bu- le tshia ku tshifukilu. Mashi abu
kole pa bualu budi muntu au adi pambidi pabu. a
c Eks 20:5
wenza padiye ufila muanende 13 “‘Bikala mulume mulale
kudi Moleke ne babenge bua ku- ne mulume mushindu utu mulu-
ˆ d Lew 19:31
mushipa, b 5 dıba adi nembe- Dut 18:10-12 me ulala ne mukaji, bonso ba-
Gal 5:19, 20
nge bushuwa muntu au ne bena bidi mbenze tshintu tshibi tshi-
ˆ Bua 21:8
mu dıku diende. c Nengumbushe1 tambe. b Badi ne bua kubashipa
muntu au mu tshisamba tshia- e Lew 20:27 bonso babidi kakuyi mpata. Ma-
bu pamue ne bantu bonso badi Bz 16:16
shi abu adi pambidi pabu.
badisangisha kudiye bua kuenda 14 “‘Bikala muntu muangate
f 1Ku 10:13
masandi ne Moleke. mukaji, muangate ne mamuende
6 “‘Bua muntu1 udi uya kudi g Lew 11:44 wa mukaji au, ntshienzedi tshia
bena mbuku d ne bantu batu ba- 1Pt 1:15, 16
bundu.1 c Badi ne bua kumuosha
mba malu atshilualua e bua kue- yeye ne bobu kabidi mu kapia, d
h Lew 18:4
nda nabu bundumba bua mu Mbi 12:13 bua tshikadilu tshia bundu ka-
nyuma, nembenge bushuwa mu- tshikadi munkatshi muenu.
ntu1 au ne nemmumbushe2 mu i Eks 31:13
15 “‘Bikala mulume musangi-
Lew 21:8
tshisamba tshiabu. f 1Ts 5:23 le ne nyama, badi ne bua ku-
7 “‘Nudi ne bua kudijidila 2Ts 2:13
mushipa kakuyi mpata, nudi ka-
ne kulua ba tshijila, g bualu bidi ne bua kushipa nyama au. e
meme ndi Yehowa Nzambi wenu. j Eks 21:17
Dut 27:16 16 Bikala mukaji muye kudi
8 Nudi ne bua kulama mikenji Nsu 20:20
nyama ne musangile nende, f
yanyi mifunda ne kuyitumikila. h Mat 15:4
nudi ne bua kushipa mukaji au
Meme ndi Yehowa udi unujidila. i
k Dut 5:18 ne nyama au. Nudi ne bua kuba-
9 “‘Bikalaku kudi muntu udi Dut 22:22 shipa kakuyi mpata. Mashi abu
wela tatuende anyi mamuende Lom 7:3
adi pambidi pabu.
1Ko 6:9, 10
mulawu,1 badi ne bua kumushi-
17 “‘Bikala muntu mulume
pa kakuyi mpata. j Bu mudiye l Lew 18:8 musangile ne muanabu wa baka-
muele tatuende anyi mamuende Dut 27:20
mulawu, mashi ende adi pambi-  ji, muana wa tatuende anyi mua-
di pende yeye. Mulongo 2 na wa mamuende, ne yeye mu-
mone butaka buende ne yeye
10 “‘Mpindieu bua muntu udi a Lew 18:15, 29
pende mumone butaka bue-
wenda masandi ne mukaji wa
b Gen 19:5 nde pende, mbualu bua bundu. g
muntu mukuabu: Muntu udi we-
nda masandi ne mukaji wa mui-
Lew 18:22 Badi ne bua kubumbusha1 ku
Bal 19:22 ˆ
nende badi ne bua kumushipa Lom 1:26, 27 mesu kua bana ba mu tshisa-
kakuyi mpata, kushipa mulume
1Ko 6:9, 10 mba tshiabu. Mmufuishe muana-
Yuda 7
ne mukaji badi bende masandi. k bu wa bakaji bundu.2 Neambule
11 Muntu udi ulala ne muka- c Lew 18:17 bujitu bua tshilema tshiende.
ji wa tatuende mmufuishe tatue-
Dut 27:23 18 “‘Bikala mulume mulale
nde bundu.1 l Badi ne bua ku- ne mukaji padiye ku tshijila
d Lew 21:9
bashipa bonso babidi kakuyi tshia mashi ne musangile nende,
mpata. Mashi abu adi pambidi e Eks 22:19 bonso babidi mbele dipatuka dia
pabu. 12 Bikala muntu mulale Dut 27:21 mashi ende patoke. h Badi ne bua
kubumbusha1 bonso babidi mu-
f Lew 18:23
20:5 1Anyi “nenshipe.” 20:6 1Anyi nkatshi mua tshisamba tshiabu.
“anyima.” 2Anyi “nemmushipe.” 20:9 g Lew 18:9
1Anyi “ujingila tatuende anyi mamuende Dut 27:22 20:14 1Anyi “busenji.” 20:17, 18 1Anyi
diakabi.” 20:11 1Ku mua.: “mmuele bu- “kubashipa.” 20:17 2Ku mua.: “mmuele
taka bua tatuende patoke.” h Lew 18:19 butaka bua muanabu wa bakaji patoke.”
229 LEWITIKI 20:19–21:8
19 “‘Kuena ne bua kusangila NSHAP. 20 ndi wa tshijila, a ne ndi nnutapu-
ne mamuebe mukuabu anyi ne a Lew 18:12, 13 lula ne bisamba bikuabu bua nu-
tatuebe mukaji, bualu bualu abu b Lew 18:14
lue banyi meme. b
nebufuishishe mulela webe bu- 27 “‘Mulume anyi mukaji yo-
ndu. a Nebapete difutu dia tshile- c Lew 18:16 nso udi ubukila bantu malu anyi
ma tshiabu. 20 Muntu udi Dut 25:5
udi wamba malu atshilualua1 udi
ulala ne mukaji wa tatuende mu- d Eks 21:1 ne bua kushipibua kakuyi mpa-
Dut 5:1
kuabu mmufuishe tatuende mu- ta. c Bantu badi ne bua kubasa
kuabu bundu.1 b Nebapete difu- e Mbi 12:13 mabue too ne padibu bafua. Ma-
tu dia mpekatu wabu. Nebafue f Lew 18:26, 28
shi abu adi pambidi pabu.’”

21
kabayi balele. 21 Bikala muntu Yehowa wakatungunuka
muangate mukaji wa muanabu, g Lew 18:3, 24
ne kuambila Mose ne:
Dut 12:30
mbualu bubi butambe. c Mmufui- “Akula ne bakuidi, bana ba Alo-
she muanabu bundu.1 Nebasha- h Lew 18:27 na, ubambile ne: ‘Muntu na-
Dut 9:5
le kabayi balele. nsha umue kena ne bua kudi-
22 “‘Nudi ne bua kulama mi- i Eks 3:17 nyanga bua muntu mufue1 mu
Eks 6:8
kenji yanyi mifunda yonso ne Dut 8:7-9 tshisamba tshiabu. d 2 Kadi udi
mapangadika anyi onso d ne ku- Yhz 20:6 mua kuenza nunku bua mule-
bitumikila, e bua buloba bundi j Eks 19:5 la wa pabuipi menemene, bua
nya nenu bua nuenu kusombe- Eks 33:16 mamuende, tatuende, muanende
la kabunuluki to. f 23 Kanuena 1Bk 8:53
wa balume, muanende wa ba-
1Pt 2:9
ne bua kulonda bilele bia bisa- kaji, muanabu wa balume, 3 ne
mba bindi ngipata kumpala kue- k Lew 11:46, 47 udi mua kudinyanga bua mua-
Dut 14:4-20
nu to; g bualu mbienze malu onso nabu wa bakaji udi pabuipi ne-
aa ne ndi mubikine. h 24 Ke l Lew 11:43 nde bikalaye utshidi kamama ne
bualu kayi mvua munuambile  kayi muanji kusedibua. 4 Kena
ne: “Nenuangate buloba bua- Mulongo 2 mua kudinyanga ne kudibipisha
bu, ne nennupeshabu bua bui- a Lew 19:2 bua mukaji musela kudi mulu-
Mis 99:5
kale buloba buenu, buloba budi 1Pt 1:15, 16 me kampanda wa mu tshisamba
ne mabele ne buitshi bia bu- Bua 4:8 tshiabu. 5 Kabena ne bua kue-
ngi. i Meme ndi Yehowa Nzambi b Dut 7:6
nza mabala mu mitu yabu, e
wenu udi munutapulule ne bisa- anyi kukungula mielelu ya mie-
mba bikuabu.” j 25 Nudi ne bua c Eks 22:18 di yabu, anyi kuditapa pambidi. f
Lew 19:31
kuenza bua kuikale dishilanga- Lew 20:6 6 Badi ne bua kuikala ba tshiji-
na pankatshi pa nyama udi mu- Dut 18:10-12 la kudi Nzambi wabu, g ne ka-
Bua 21:8 ˆ
kumbane ne udi kayi mukumba- 
bena ne bua kunyanga dına dia
ne, ne pankatshi pa nyunyi udi Nzambi wabu, h bualu badi ba-
NSHAP. 21
kayi mukumbane ne udi muku- lua ne milambu ya Yehowa mio-
d Nom 19:14
mbane; k kanuena ne bua kudi- sha pa kapia, biakudia1 bia Nza-
vuija1 tshintu tshia muengu bua e Dut 14:1 mbi wabu; badi ne bua kuikala
bualu bua nyama anyi nyunyi f Lew 19:27, 28
ba tshijila. i 7 Kabena ne bua
anyi tshintu tshionso tshidi tshi- kusela mukaji wa ndumba, j mu-
dikoka panshi tshindi muteke ku g Eks 29:44 kaji udibu banyange, anyi mu-
luseke bua nuenu kutshiangata h Lew 18:21 kaji udibu babenge kudi baye-
bu tshidi katshiyi tshikumbane. l Lew 19:12 nde, k bualu muakuidi mmuntu
26 Nudi ne bua kuikala ba tshi- Lew 22:32
wa tshijila kudi Nzambi wende.
jila kundi, bualu meme, Yehowa, i Yes 52:11 8 Udi ne bua kumujidila l bua-
1Pt 1:15, 16 lu yeye udi ufila biakudia bia
20:20 1Ku mua.: “mmuele butaka bua j Lew 19:29 Nzambi webe. Yeye udi ne bua
tatuende mukuabu patoke.” 20:21 1Ku
mua.: “Mmuele butaka bua muanabu k Dut 24:1 20:27 1Anyi “udi ne nyuma wa lubuku.”
Yhz 44:22
patoke.” 20:25 1Anyi “kuvuija anyima 21:1 1Anyi “bua anyima.” 21:6 1Ku
yenu.” l Eks 28:41 mua.: “mampa,” bakula bua milambu.
LEWITIKI 21:9–22:3 230
kuikala wa tshijila kunudi, bualu NSHAP. 21 Nzambi wende to. 18 Bikalaku
meme Yehowa, udi unujidila, ndi a Eks 28:36 kudi muntu udi ne bulema, kena
wa tshijila. a Lew 11:45 mua kulua to: mpofu anyi mule-
Lew 20:7, 8
9 “‘Mpindieu bikala muana ma anyi muntu udi ne bulema ku
ˆ
wa bakaji wa muakuidi mudinya- mesu1 anyi muntu udi ne dibo-
b Lew 20:14 ˆ
nge pa kuenda bundumba, udi ko anyi mukolo mule ne muıpi,
ufuisha tatuende bundu. Badi ne 19 muntu udi ne dikasa ditshi-
bua kumuosha mu kapia. b c Lew 8:12 buke anyi tshianza tshitshibuke,
10 “‘Muakuidi munene wa 20 muntu udi ne katontomena
bana babu, udibu bele manyi pa anyi muntu mushawuke1 anyi
d Eks 28:2 ˆ
mutu c ne udibu bajadike mu mu- Eks 29:29 muntu udi ne dısu dia bulema
dimu1 bua avuale bilamba bia Lew 16:32 anyi nkaka anyi tubaba anyi mi-
buakuidi, d kena ne bua kulekele- pesa minyanguke. a 21 Muntu
la nsuki yende anyi kupanda bi- e Gen 37:34 mulume nansha umue wa mu
lamba biende to. e 11 Kena ne Lew 10:6 bana1 ba muakuidi Alona udi
bua kusemena pabuipi ne mu- ne bulema kena mua kulua bua
ntu mufue;1 f kena ne bua kudi- f Nom 6:7 kufila milambu ya Yehowa mio-
nyanga nansha bua tatuende Nom 19:11, 14 sha pa kapia nansha. Bu mudiye
anyi bua mamuende. 12 Kena ne bulema, kena mua kusemena
ne bua kumbuka muaba munsa- g Lew 10:7 bua kufila biakudia bia Nzambi
ntu ne kena ne bua kunyanga wende to. 22 Yeye udi mua ku-
muaba munsantu wa Nzambi we- h Lew 8:12
dia biakudia bia Nzambi we-
nde, g bualu tshimanyinu tshia nde bia mu bintu bitambe tshiji-
dibanjijibua, manyi a kuelanga- la b ne bia mu bintu bia tshijila. c
na a Nzambi wende, h tshidi pa
i Yhz 44:22 23 Kadi kena mua kulua pabui-
mutu wende. Meme ndi Yehowa. pi ne tshilamba tshia kukosolo-
13 “‘Yeye udi ne bua kuse- j Ezl 9:2 la natshi, d ne kena mua kuse-
la mukaji utshidi kamama. i  mena ku tshioshelu nansha, e
14 Kena ne bua kusela mukaji Mulongo 2 bualu udi ne bulema; kena ne
mukamba, mukaji udi dibaka di- a Dut 23:1 bua kunyanga muaba wanyi mu-
fue, mukaji udibu banyange, nsantu to, f bualu meme ndi Ye-
anyi mukaji wa ndumba; kadi howa udi ubajidila.’” g
b Lew 2:10
udi ne bua kuangata mukaji wa Lew 6:14, 16 24 Nunku Mose wakakula ne
mu tshisamba tshiabu utshidi Lew 24:8, 9 Alona ne bana bende ba balume
Nom 18:9
kamama. 15 Kena ne bua ku- ne bena Isalele bonso.
nyanga bana1 bende munkatshi
mua tshisamba tshiabu, j bualu c Lew 22:10
Nom 18:19
22 Yehowa wakakula kabi-
di ne Mose, wamba ne:
meme ndi Yehowa udi umujidi- 2 “Ambila Alona ne bana be-
la.’” nde ba balume bua badimu-
d Eks 30:6
16 Yehowa wakatungunuka ke bua tshidibu benza1 ne bi-
ne kuakula ne Mose, wamba ntu bia tshijila bia bena Isalele
ˆ
ne: 17 “Ambila Alona ne: ‘Mu- e Eks 38:1 ne bua kabanyangi dına dianyi
ntu nansha umue wa mu bana1 dia tshijila h mu bualu bua bintu
bebe, mu bipungu biabu bio- f Eks 25:8 bidibu banjidila. i Meme ndi Ye-
nso, udi ne bulema kena ne bua howa. 3 Ubambile ne: ‘Mu bi-
kulua bua kufila biakudia bia pungu bienu bionso muntu wa
g Eks 28:41

mu bana benu udi usemena pa-
21:10 1Ku mua.: “udibu buwuje tshia- buipi ne bintu bia tshijila bidi
nza.” 21:11 1Anyi “anyima mufue.” NSHAP. 22
Muaku wa tshiena Ebelu wa nephesh h Lew 21:6 21:18 1Ku mua.: “anyi udi ne diulu dipa-
udi umvuangana muaba eu ne muaku nduluke.” 21:20 1Anyi pamuapa: “mu-
wa tshiena Ebelu udi umvuija “mufue.” i Eks 28:38 nyanakane.” 22:2 1Ku mua.: “badi ne
21:15, 17, 21 1Ku mua.: “dimiinu.” Nom 18:32 bua kuditapulula ku.”
231 LEWITIKI 22:4-20
bena Isalele bajidila Yehowa pa- NSHAP. 22 mbe muntu2 ku makuta ende,
diye mukoya, nebumbushe1 mu- a Lew 7:20 muntu au udi mua kutshidia.
ntu2 au kumpala kuanyi. a Meme Bapika badi baledibue mu nzu-
ndi Yehowa. 4 Muntu nansha bu muende badi mua kudia
b Lew 13:2
umue wa mu bana ba Alona udi pabu biakudia biende. a 12 Bi-
ne nsudi b anyi udi bintu bipatu- kala muana wa bakaji wa mua-
ka mu mubidi wende c kena mua c Lew 15:2 kuidi musedibue kudi muntu udi
kudia bintu bia tshijila too ne kayi muakuidi,1 kena mua kudia
padiye ulua mukezuke, d nansha bintu bia tshijila bidibu bafila
d Lew 14:2
muntu udi ulenga muntu udi mu- Lew 15:13
to. 13 Kadi bikala muana wa
lue mukoya bua tshitalu tshia bakaji wa muakuidi mufuishe
muntu,1 e anyi muntu udi muele mulume anyi dibaka diende di-
bilume, f 5 anyi muntu udi ule- e Lew 21:1 fue ne kayi ne bana ne udi upi-
Nom 19:11, 22
nga tshifukibua tshidi tshidiko- ngana mu nzubu mua tatuende
ka panshi tshidi katshiyi tshiku- anu bu ku buana buende, yeye
mbane g anyi udi ulenga muntu f Lew 15:16 udi mua kudia biakudia bia ta-
mukoya bua bualu kayi bonso tuende; b kadi muntu udibu ka-
udi mua kumuvuija mukoya. h bayi banyishile1 kena mua kubi-
6 Muntu2 udi ulenga bantu anyi g Lew 11:24, 43
dia to.
bintu ebi neikale mukoya too ne 14 “‘Mpindieu bikala mu-
ku dilolo, ne kena ne bua kudia h Lew 15:7, 19 ntu mutupakane, mudie tshi-
tshintu nansha tshimue tshia ku ntu tshia tshijila, udi ne bua
bintu bia tshijila, kadi udi ne kusakidila tshia bitanu tshia
ˆ ˆ
bua kuowa mayi. i 7 Padi dıba i Nom 19:6, 7
mushinga watshi ne neafile mu-
dibuela, neikale mukezuke, pa-
lambu wa tshijila au kudi mua-
shishe udi mua kudia bintu bia j Nom 18:11 kuidi. c 15 Nunku kabena ne
tshijila bualu mbiakudia biende. j
bua kunyanga bintu bia tshiji-
8 Kena kabidi ne bua kudia
k Eks 22:31 la bidi bena Isalele bafila kudi
nyama musangana mufue anyi
nyama yonso mupandulula kudi
Lew 17:15 Yehowa d 16 ne kubakebela di-
Dut 14:21
nyama ya luonji ne kulua muko- nyoka bua dipila didi dibakua-
ya bua bualu abu. k Meme ndi Ye- te padibu badie bintu biabu bia
howa. l Eks 29:33 tshijila to; bualu meme ndi Yeho-
 wa udi ubajidila.’”
9 “‘Badi ne bua kulama malu
andi mubafundile bua kuenza, Mulongo 2 17 Yehowa wakatungunuka
bua kabadikebedi mpekatu bua a Nom 18:11 ne kuakula ne Mose, wamba ne:
bualu abu ne kabafu bua mpeka- 18 “Akula ne Alona ne bana be-
tu au bualu bavua banyanga bi- nde ba balume ne bena Isalele
b Lew 10:14
ntu bia tshijila. Meme ndi Yeho- Nom 18:19 bonso, ubambile ne: ‘Padi mue-
wa udi ubajidila. na Isalele anyi muntu udi muso-
10 “‘Muntu nansha umue udi- mbe buenyi mu Isalele ulua
c Lew 5:15, 16 ne mulambu wa kuosha e kudi
bu kabayi banyishile1 kena
mua kudia tshintu tshia tshi- Yehowa bua kukumbaja mitshi-
jila. l Muenyi wa ku babende d Nom 18:32 pu yende anyi bua kufila mu-
udi kua muakuidi anyi muntu lambu wa budisuile, f 19 nealue
udibu bangate ku mudimu kena ne nyama wa mpanga muimpe g
e Nom 15:14, 16 wa mu tshisumbu tshia ngombe,
mua kudia tshintu tshia tshijila.
11 Kadi bikala muakuidi musu- tshia mikoko itshidi miana anyi
f Lew 7:16 tshia mbuji, bua kuanyishibua.
22:3 1Anyi “nebashipe.” 22:3, 6, 11 Nom 15:3 20 Kanuena ne bua kulua ne
2Anyi “anyima.” 22:4 1Anyi “bua anyi- Dut 12:5, 6

ma.” 22:10 1Ku mua.: “Muenyi,” mmu- 22:12 1Anyi “musedibue kudi muenyi.”
ˆ 22:13 1Ku mua.: “muenyi,” mmumue ne:
mue ne: muntu udi kayi wa mu dıku dia g Lew 1:3 ˆ
Alona. Lew 22:22 muntu udi kayi wa mu dıku dia Alona.
LEWITIKI 22:21–23:5 232
tshintu tshidi ne bulema, a bualu NSHAP. 22 pa kapia bua Yehowa. 28 Bua
katshiena mua kunuambuluisha a Dut 15:19, 21 ngombe mulume anyi mukoko,
bua nuanyishibue to. Dut 17:1 kanuena ne bua kumushipa ne
Mal 1:8
21 “‘Bikala muntu mulue ne Eb 9:14 muanende dituku dimue to. a
mulambu wa diumvuangana b 1Pt 1:19 29 “Nuenu balambule mula-
kudi Yehowa bua kukumba- mbu wa kuela nawu Yehowa tua-
ja mutshipu anyi bu mula- b Lew 3:1 sakidila, b nuwulambule bua nue-
mbu wa budisuile, nyama au nu kuanyishibua. 30 Nudi ne
udi ne bua kuikala muimpe bua kuwudia anu dituku adi. Ka-
c Eks 22:30
muangatshila mu ngombe anyi  nuena ne bua kuwushiya nansha
mu mikoko anyi mu mbuji, bua mukese too ne mu dinda. c Meme
Mulongo 2
kuanyishibua. Kena ne bua kui- ndi Yehowa.
a Eks 23:19
kala ne kalema nansha kakese. Dut 22:6 31 “Nudi ne bua kulama mi-
22 Nyama wa mulambu kena ne kenji yanyi ne kuyitumikila. d
ˆ
bua kuikala mufue mesu, mu- Meme ndi Yehowa. 32 Kanue-
b Lew 7:12 ˆ
tshibuke, mutapike, muikale ne na ne bua kunyanga dına dianyi
nsundu, ne tshikupi anyi ne tu- dia tshijila, e ne ndi ne bua kuji-
baba; kanuena ne bua kulua ne c Lew 7:15 dibua munkatshi mua bena Isa-
nyama ya nunku kudi Yehowa lele. f Meme ndi Yehowa udi unu-
anyi kufila nyama ya nunku pa d Lew 19:37 jidila, g 33 udi unupatula mu
tshioshelu bua Yehowa. 23 Udi Nom 15:40 buloba bua Ejipitu bua kuleja
mua kufila ngombe mulume anyi Dut 4:40
mundi Nzambi wenu. h Meme ndi
mukoko udi ne mukolo mule Yehowa.”
ˆ
anyi muıpi kupita mikuabu bu
23
e Lew 18:21
mulambu wa budisuile, kadi ka- Lew 19:12 Yehowa wakatungunuka
bakuanyisha nyama au bu mu- ne kuakula ne Mose, wa-
lambu wa kukumbaja nawu mu- mba ne: 2 “Akula ne bena Isa-
f Lew 10:3
tshipu to. 24 Kanuena ne bua lele, ubambile ne: ‘Bibilu i bia Ye-
kulua kudi Yehowa ne nyama howa binudi ne bua kumanyisha j
udi ne mipesa minyanguke anyi
g Eks 19:5 bidi masangisha a tshijila. Bibi-
Lew 20:8
miboza anyi mipakula anyi mi- Lew 21:8 lu bianyi mbiobi ebi:
kosa, ne kanuena ne bua kufi- 3 “‘Udi mua kuenza mudimu
la nyama ya nunku mu buloba h Eks 6:7
matuku asambombo, kadi ditu-
buenu to. 25 Kanuena kabidi Lew 11:45 ku dia muanda mutekete ndi-
ne bua kulua ne nyama nansha  tuku dia nsabatu wa dikisha ku
umue wa ku nyama eyi mufu- NSHAP. 23 midimu yonso, k ndituku dia ma-
me ku tshianza tshia muntu wa i Eks 23:14 sangisha a tshijila. Kuena mua
ku babende bu tshiakudia1 tshia Lew 23:37 kuenza mudimu nansha wa mu-
Nzambi wenu, bualu mmibi ne shindu kayi to. Dituku adi ne-
idi ne bulema. Kabakunuitabila- j Nom 10:10 dikale dia nsabatu bua Yehowa
yi ne dianyisha to.’” miaba yonso inudi nusombela. l
26 Yehowa wakakula kabidi k Eks 16:30
4 “‘Ebi mbibilu bia Yehowa,
ne Mose wamba ne: 27 “Padi- Eks 20:10 masangisha a tshijila anudi ne
bu balela muana mulume wa Bz 15:21 bua kumanyisha padi bikondo
ngombe anyi tshimpanga tshia biawu bikumbana: 5 Mu ngo-
mukoko anyi mbuji, udi ne bua l Neh 13:22 ndo wa kumpala, dituku dia 14
ˆ
kushala ne mamuende matuku dia ngondo au, m pakadi dıba di-
muanda mutekete, c kadi kumbu- m Nom 9:2, 3
buele, kumpala kua butuku kui-
kila ku dituku dia muanda mu- Nom 28:16 la,1 nekuikale Pasaka n bua Ye-
kulu kubanda nebamuanyishe howa.
bu mulambu, mulambu muosha n Eks 12:3, 6
Dut 16:1
23:5 1Ku mua.: “pankatshi pa madilolo
22:25 1Ku mua.: “diampa.” 1Ko 5:7 abidi.”
233 LEWITIKI 23:6-20
6 “‘Mu dituku dia 15 dia ngo- NSHAP. 23 kudia nansha diampa, nansha
ndo eu nekuikale Tshibilu tshia a Nom 28:17 ntete mikanga, anyi ntete mi-
Mampa kaayi mela Luevene 1Ko 5:8 piamipia too ne ku dituku edi,
bua Yehowa. a Nenudie mampa too ne panualua ne mulambu wa
kaayi mela luevene matuku Nzambi wenu. Eu mmukenji mu-
muanda mutekete. b 7 Dituku funda wa kashidi bua bipungu
dia kumpala nenuenze masangi- b Eks 12:15
Eks 13:6 bienu bionso miaba yonso inudi
sha a tshijila. c Kanuena ne Eks 34:18 nusombela.
bua kuenza mudimu mukole na- 15 “‘Nudi ne bua kubala nsa-
nsha umue to. 8 Kadi mu ma- batu muanda mutekete kumbu-
tuku muanda mutekete nudi ne kila ku dituku didi dilonda di-
bua kulua ne mulambu muosha c Eks 12:16 tuku dia Nsabatu, kumbukila
pa kapia bua Yehowa. Dituku dia ku dituku dinudi nulua ne
muanda mutekete nekuikale ma- tshisumbu tshia mulambu wa
sangisha a tshijila. Kanuena ne kukupakaja. a Idi ne bua kuika-
bua kuenza mudimu mukole na- d 1Ko 15:20, 23
la mbingu mijima. 16 Nenuba-
nsha umue to.’”
le matuku 50 b too ne dituku
9 Yehowa wakatungunuka ne didi dilonda Nsabatu wa mua-
kuakula ne Mose, wamba ne:
nda mutekete, pashishe nenulue
10 “Akula ne bena Isalele, uba- e Nom 18:8, 12
Nsu 3:9 ne mulambu mukuabu wa nte-
mbile ne: ‘Panuabuela ndeke-
lu wa bionso mu buloba bundi
Yhz 44:30 te kudi Yehowa. c 17 Nudi ne
 bua kufuma miaba inudi baso-
nya nenu, ne panuapuola bi-
ntu bia muomu, nudi ne bua
Mulongo 2 mbele ne mampa abidi bu mu-
kulua ne tshisumbu tshia bi- a Eks 34:22 lambu wa kukupakaja. Nudi ne
Dut 16:9, 10
ntu bia kumpala d binudi nu- bua kuenza mampa aa ne bia di-
puola kudi muakuidi. e 11 Yeye kumi bibidi bia efa1 wa buku-
neakupakaje tshisumbu atshi la bunefuke. Mampa aa ikale
kumpala ne panyima, kumpa- b Bz 2:1
muosha mela luevene, d bu bintu
la kua Yehowa bua nuanyishi- bidi bikole bia kumpala bua Ye-
bue. Muakuidi udi ne bua ku- howa. e 18 Nudi ne bua kulua
tshikupakaja dituku didi dilonda ne mampa aa pamue ne bana
dituku dia Nsabatu. 12 Dituku c Nom 28:26-31 ba mikoko muanda mutekete ba
dinudi nukupakajija tshisumbu Dut 16:16 mpanga bimpe, muana wa mu-
atshi, nudi ne bua kufila tshi- koko yonso muikale ne tshidimu
mpanga tshia mukoko tshimpe tshimue, ne muana mulume wa
tshitshidi tshiana, tshitshidi mu ngombe umue ne bimpanga bibi-
tshidimu tshiatshi tshia kumpa- d Lew 7:11, 13 di bia mikoko. f Nebikale bu mu-
la, bu mulambu wa kuosha kudi lambu wa kuosha bua Yehowa
Yehowa. 13 Mulambu wawu wa pamue ne mulambu wayi wa nte-
ntete newikale wa bia dikumi bi- te ne milambu ya bia kunua bu
bidi bia efa1 wa bukula bunefu- e Eks 23:16 mulambu muosha pa kapia, wa
Eks 34:22
ke busambakaja ne mafuta, bu dipembu dimpe2 kudi Yehowa.
mulambu muosha pa kapia bua 19 Nudi ne bua kulambula mua-
Yehowa, dipembu dimpe.2 Mula- na wa mbuji umue bu mulambu
mbu wawu wa bia kunua newi- f Nom 28:26, 27 wa mpekatu g ne bana ba mi-
kale wa tshia binayi tshia hine3 koko ba mpanga babidi, yonso
wa mvinyo. 14 Kanuena ne bua muikale ne tshidimu tshimue,
bu mulambu wa diumvuanga-
23:13, 17 1Bia dikumi bibidi bia efa bi- na. h 20 Muakuidi neabikupaka-
vua bibuela litre 4,4. Tang. Tshis. B14. g Lew 4:23

23:13, 18 2Anyi “didi ditukijija; didi di- je kumpala ne panyima pamue


tuyisha.” Ku mua.: “didi difila dikisha.” ne mampa menza ne bintu bidi
23:13 3Hine uvua ubuela litre 3,67. Tang. bikole bia kumpala, bu mula-
Tshis. B14. h Lew 3:1 mbu wa kukupakaja kumpala
LEWITIKI 23:21-36 234
kua Yehowa, pamue ne bana NSHAP. 23 wa mushindu kayi mu ditu-
ba mikoko babidi ba mpanga. a Lew 7:34 ku edi mene, bualu ndituku dia
Nebikale bu tshintu tshia tshiji- Lew 10:14
Nom 18:9
dibuikila dia mpekatu bua kunu-
la kudi Yehowa bua muakuidi. a Dut 18:4 buikidila mpekatu a kumpala kua
21 Mu dituku edi nenumanyi- 1Ko 9:13 Yehowa Nzambi wenu. 29 Mu-
she b bua masangisha enu a tshi- ntu1 yonso wabenga kudikenge-
jila. Kanuena mua kuenza mudi- sha2 dituku edi nebamumbu-
mu mukole nansha umue to. Eu b Nom 10:10 she3 mu tshisamba tshiabu. b
mmukenji mufunda wa kashidi 30 Nenshipe muntu1 yonso udi
mu miaba yonso inudi nusombe- wenza mudimu nansha wa mu-
la bua bipungu bienu bionso. c Lew 19:9 shindu kayi dituku adi mu-
Dut 24:19
22 “‘Panudi nupuola bintu bia Lut 2:2, 3 nkatshi mua tshisamba tshiabu.
mu buloba buenu, kuena ne bua 31 Kanuena ne bua kuenza mu-
kupuola bintu bia ku mielelu ya dimu nansha wa mushindu kayi.
budimi buebe kujikija, ne kue- d Yes 58:7 Eu mmukenji mufunda wa ka-
na ne bua kuangulula bidi bisha- shidi bua bipungu bienu bio-
la mu bintu biudi upuola. c Udi nso miaba yonso inudi nusombe-
ne bua kubishiya bua mupele1 d e Lew 19:33 la. 32 Ndituku dia nsabatu bua
ne bua muntu udi musombe bue- nuenu kuikisha ku midimu yenu
nyi. e Meme ndi Yehowa Nzambi yonso, ne nenudikengeshe1 c di-
wenu.’” f Nom 10:10 tuku dia tshitema dia ngondo ku
23 Yehowa wakatungunuka Nom 29:1 dilolo. Nudi ne bua kuenza nsa-
ne kuakula ne Mose, wamba batu wenu kumbukila ku dilolo
ne: 24 “Ambila bena Isalele ne: too ne ku dilolo dikuabu.”
‘Mu ngondo wa muanda muteke- g Eks 30:10 33 Yehowa wakatungunuka
Lew 25:9
te, dituku dia kumpala dia ngo- ne kuakula ne Mose, wamba ne:
ndo au nedikale dituku dia di- 34 “Ambila bena Isalele ne: ‘Di-
kisha ku midimu yonso, dituku tuku dia 15 dia ngondo wa mua-
h Lew 16:29, 30
dia tshivulukilu tshiamanyisha- Nom 29:7 nda mutekete eu nekuikale Tshi-
bu ne muadi wa mpungi, f di-  bilu tshia Bitanda1 bua matuku
tuku dia masangisha a tshijila. Mulongo 2 muanda mutekete bua Yeho-
25 Kanuena mua kuenza mudi- a Lew 16:34 wa. d 35 Nekuikale masangisha
mu mukole nansha umue, kadi Eb 9:12, 24-26 a tshijila dituku dia kumpala,
Eb 10:10
nenulue ne mulambu muosha pa 1Yn 2:1, 2 ne kanuena ne bua kuenza mu-
kapia bua Yehowa.’” dimu mukole nansha umue to.
26 Yehowa wakakula kabidi 36 Mu matuku muanda muteke-
ne Mose, wamba ne: 27 “Kadi b Nom 9:13 te nudi ne bua kulua ne mula-
dituku dia dikumi dia ngondo wa Nom 15:30 mbu muosha pa kapia bua Yeho-
muanda mutekete eu, nedika- wa. Dituku dia muanda mukulu
le Dituku dia Dibuikila dia mpe- nudi ne bua kuenza masangisha
katu. g Nudi ne bua kuenza ma- c Lew 16:29-31 a tshijila e ne nudi ne bua ku-
Lew 23:27
sangisha a tshijila, ne nudi Nom 29:7 lua ne mulambu muosha pa ka-
ne bua kudikengesha1 h ne ku- pia bua Yehowa. Ndituku dia ma-
lua ne mulambu muosha pa ka- sangisha a pa buawu. Kanuena
pia bua Yehowa. 28 Kanuena d Eks 23:16 mua kuenza mudimu mukole na-
ne bua kuenza mudimu nansha Nom 29:12 nsha umue.
Dut 16:13
Ezl 3:4
23:22 1Anyi “mukengi.” 23:27 1Anyi Neh 8:14-18 23:29, 30 1Anyi “anyima.” 23:29 2Anyi
“kukengesha anyima yenu.” “Kudikenge- Yne 7:2 pamuapa: “kujila biakudia.” 3Anyi “ne-
sha” kudi kumvuija misangu ya bungi mi- bamushipe.” 23:32 1Anyi “nenukenge-
shindu mishilashilangane ya kudipangi- she anyima yenu.” 23:34 1Anyi “Bisaa-
sha malu, kusangisha ne kujila biakudia. e Neh 8:18 sa bia kusombela bua matuku makese.”
235 LEWITIKI 23:37–24:9
37 “‘Ebi mbibilu a bia Yehowa NSHAP. 23 bua Ejipitu. a Meme ndi Yehowa
binudi ne bua kumanyisha bu a Eks 23:14 Nzambi wenu.’”
masangisha a tshijila, b bua ku- Dut 16:16
44 Nunku Mose wakakula ne
lua ne mulambu muosha pa ka- b Nom 28:26 bena Isalele bua bibilu bia Ye-
Nom 29:7
pia bua Yehowa: mulambu wa howa.

24
kuosha c ne mulambu wa nte- c Lew 1:3
Yehowa wakatungunuka
te d wa mulambu ne milambu d Lew 2:1, 11 ne kuakula ne Mose, wa-
ya bia kunua e bilondeshile mu- e Nom 15:5 mba ne: 2 “Tumina bena Isale-
dibu balongolole dituku dio- ˆ
Nom 28:6, 7 le dıyi bua bakutuadile mafuta
nso. 38 Milambu eyi nya kusa- f Eks 16:23 matambe buimpe a olive idibu
Eks 20:8
kidila ku bintu bidibu bafila batue, bua kulama miendu mite-
Eks 31:13 ˆ
matuku a nsabatu ya Yehowa, f mesha dıba dionso. b 3 Dia mu-
g Eks 28:38
ne ku mapa enu, g ku milambu Nom 18:29 nemu dia tshilamba tshia kuko-
yenu inudi nufila bua kuku- h Dut 12:11
solola natshi tshia Bujadiki
mbaja mitshipu, h ne ku mila- tshidi mu ntenta wa kusambake-
i Nom 29:39 na, Alona nealongolole bua mie-
mbu yenu ya budisuile, i inudi ne Dut 12:6
bua kupesha Yehowa. 39 Kadi 1Ku 29:9 ndu yikale anu yitema kumbu-
mu dituku dia 15 dia ngondo 2Ku 35:8 kila ku dilolo too ne mu dinda
Ezl 2:68 ˆ
wa muanda mutekete, panuika- kumpala kua Yehowa dıba dio-
j Dut 16:13 nso. Mmukenji mufunda wa ka-
la bapuole bintu bia mu malo-
ba enu, nudi ne bua kuenza k Nom 29:12 shidi bua bipungu bienu bionso.
tshibilu tshia Yehowa bua ma- l Neh 8:15 4 Nealonge miendu pa tshiteke-
tuku muanda mutekete. j Dituku Bua 7:9 lu tshia miendu c tshia or mui-
dia kumpala ndituku dia dikisha m Neh 8:10 mpe menemene kumpala kua Ye-
ˆ
ku midimu yonso ne dituku dia n Dut 16:15 howa dıba dionso.
muanda mukulu ndituku dia di- o Nom 29:12
5 “Newangate bukula bunefu-
kisha ku midimu yonso. k 40 Di- ke bua kuenza mampa 12 me-
p Dut 31:10, 11 nza bu bikata. Newenze dia-
tuku dia kumpala, nenuangate
bintu bia ku mitshi minene: ma- q Dut 31:13 mpa dionso ne bia dikumi bibidi
ˆ
lala a mabue, l matamba a mitshi
Mis 78:6

bia efa.1 6 Neuateke pa mesa
idi ne mabeji a bungi ne mitshi a or muimpe menemene ku-
Mulongo 2
ya pepiliye ya mu tshibandaba- mpala kua Yehowa, d mambakaja
a Eks 12:37, 38
nda,1 ne nenusanke m kumpala Nom 24:5
mu milongo ibidi, mulongo wo-
kua Yehowa Nzambi wenu matu-  nso muikale ne mampa asa-
ku muanda mutekete. n 41 Ne- NSHAP. 24 mbombo. e 7 Neuteke budimbu
nutshienze bu tshibilu tshia Ye- b Eks 27:20, 21 bua mupuya muimpe bua bui-
Nom 8:2 mpe menemene pa mulongo wo-
howa matuku muanda mutekete
c Eks 25:31 nso wa mampa, ne nebuikale
mu tshidimu. o Nudi ne bua ku- Eks 39:33, 37 bu tshimanyinu tshia mulambu1
tshienza mu ngondo wa muanda Eb 9:2
bua mampa, f mulambu muosha
mutekete bu mukenji mufunda d Eks 25:23, 24 pa kapia bua Yehowa. 8 Ditu-
wa kashidi mu bipungu bienu 1Bk 7:48
ku dionso dia Nsabatu neikale
bionso. 42 Nudi ne bua kuso- e Eks 40:22, 23 ne tshibidilu tshia kualonga ku-
mbela mu bitanda bua matuku 1Sm 21:4
ˆ mpala kua Yehowa. g Ntshipungi-
Mak 2:25, 26
muanda mutekete. p Bena bulo- di tshia kashidi ne bena Isale-
ba bonso mu Isalele badi ne bua f Lew 2:2
Lew 6:15 le. 9 Mampa au nealue a Alona
kusombela mu bitanda, 43 bua ne bana bende ba balume, h ne
g Nom 4:7
bana benu ba mu bipungu bia- 1Ku 9:32 nebaadiile muaba kampanda wa
londa q bamanye ne: mvua muso- 2Ku 2:4
mbeshe bena Isalele mu bitanda h Lew 21:22 24:5 1Bia dikumi bibidi bia efa bivua bi-
pamvua mbapatula mu buloba Lew 22:10
1Sm 21:4, 6
buela litre 4,4. Tang. Tshis. B14. 24:7
Mat 12:3, 4 1Anyi “bu tshitupa tshidi tshivuluija
23:40 1Anyi “kasulu ka tshilonda nkoka.” Luk 6:3, 4 (tshileja) mulambu au.”
LEWITIKI 24:10–25:5 236
tshijila, a bualu mbintu bitambe NSHAP. 24 futa, ufuta muoyo ku muoyo.1
tshijila buende yeye biangatshi- a Lew 6:14, 16 19 Muntu yeye mutape mu-
ˆ
la mu milambu ya Yehowa mio- kuende, dıba adi nebamuenze-
sha pa kapia, bu mukenji wa ka- le tshidiye muenzele mukue-
b Eks 12:38
shidi.” Nom 11:4 nde. a 20 Ditshibulangana ku
ˆ ˆ
10 Mpindieu munkatshi mua ditshibulangana, dısu ku dısu,
ˆ ˆ
bena Isalele muvua muana wa dınu ku dınu, bualu bubi bua
c Eks 20:7
mamu kampanda muena Isalele Eks 22:28 muomumue budiye muenzela-
ne tatu muena Ejipitu, b ne mvi- Lew 19:12 ngane nebamuenzelabu pende. b
ta yakajuka mu tshitudilu pa- 21 Muntu udi ututa nyama ne
nkatshi pende ne muena Isalele d Eks 18:22 umushipa neamufute, c kadi mu-
mukuabu. 11 Muana wa mamu ntu udi ututa muntu nende ne
muena Isalele au wakatuadija umushipa nebamushipe pende. d
ˆ e Eks 18:15, 16
kuakula bibi bua Dına1 ne ku- Nom 15:32, 34 22 “‘Nekuikale dipangadika
diela mulawu.2 c Nunku bakalua dia muomumue buenu nuenu bo-
nende kudi Mose. d Mpindieu ma- nso, nansha bua muntu udi mu-
muende uvua Shelomita muana f Nom 15:32, 35
Dut 17:7 sombe buenyi nansha bua mue-
wa bakaji wa Dibili wa mu tshi- na ditunga, e bualu meme ndi
sa tshia Dana. 12 Bakamulama Yehowa Nzambi wenu.’”
too ne pakamanyabu dipangadi- g Dut 5:11
23 Pashishe Mose wakakula
ka dia Yehowa. e ne bena Isalele, bobu kupatula
13 Pashishe Yehowa waka- h Gen 9:6 muntu uvua muele mulawu au
mbila Mose ne: 14 “Patula mu- Eks 21:12
pambelu pa tshitudilu, bobu ku-
Nom 35:31
ntu uvua muele mulawu au Dut 19:11-13 muasa mabue. f Nunku bena Isa-
pambelu pa tshitudilu; bantu bo-  lele bakenza anu muvua Yehowa
nso bavua bamumvue badi ne ˆ
Mulongo 2 mutumine Mose dıyi bua kue-
bua kutenteka bianza biabu pa a Eks 21:23, 24 nza.
mutu wende, ne pashishe tshisu-
mbu tshijima tshidi ne bua ku-
muasa mabue. f 15 Pashishe ne- b Dut 19:21
25 Yehowa wakakula kabidi
ne Mose ku mukuna wa
Mat 5:38 Sinai, wamba ne: 2 “Akula ne
wambile bena Isalele ne: ‘Muntu
bena Isalele, ubambile ne: ‘Nde-
yeye muele Nzambi wende mula-
c Eks 22:1 kelu wa bionso, panuabuela mu
wu neapete difutu bua mpekatu ˆ
buloba bundi nnupesha, g dıba
wende. 16 Nunku kakuyi mpa-
adi buloba nebulame nsabatu
ta nebashipe muntu udi upenda d Gen 9:6
ˆ bua Yehowa. h 3 Mu bidimu bi-
dına dia Yehowa. g Tshisumbu Eks 21:12

tshijima netshimuase mabue ka- sambombo neukune ntete mu


kuyi mpata. Nebashipe muntu budimi buebe, ne mu bidi-
e Eks 12:49
udi musombe buenyi anu mudi- Lew 17:10
mu bisambombo neusonze mio-
bu bashipa muena ditunga bua- Lew 19:34 nji ya tumuma tua mvinyo tua
ˆ Nom 9:14
mu budimi buebe, ne neupuo-
lu mmupende Dına. Nom 15:16
le bintu bidi buloba buebe bu-
17 “‘Bikala muntu mushipe
muntu mukuabu,1 nebamushipe menesha. i 4 Kadi mu tshidimu
f Nom 15:33, 36 tshia muanda mutekete nekuika-
kakuyi mpata. h 18 Muntu yo- Dut 17:7
nso udi ututa tshimuna ne  le nsabatu wa dikisha ku midi-
utshishipa,1 udi ne bua kutshi- NSHAP. 25
mu yonso bua buloba, nsabatu
g Gen 15:16
bua Yehowa. Kuena ne bua ku-
ˆ kuna ntete mu budimi buebe
24:11 1Mmumue ne: dına Yehowa, anu
mudi mvese wa 15 ne wa 16 ileja. 2Anyi anyi kusonza mionji ya tumu-
“kudijingila diakabi.” 24:17 1Anyi “mu- h Lew 26:34 ma tua mvinyo tua mu budimi
2Ku 36:20, 21
tute anyima wa muntu mumushipe.” buebe. 5 Kuena ne bua kupuo-
24:18 1Anyi “Muntu udi ututa anyima wa
nyama umushipa.” i Eks 23:10, 11 24:18 1Anyi “anyima ku anyima.”
237 LEWITIKI 25:6-22
la bintu bidi biditolokela ku nte- NSHAP. 25 anu bintu bidi buloba budimene-
te ivua mishale panyima pa di- a Lew 16:30 shile. a
puola dia bintu, ne kuena ne bua Lew 23:27, 28
13 “‘Mu Tshidimu tshia budi-
kupuola tumuma tua ku mio- kadidi etshi yonso wa kunudi
nji yebe ya tumuma tua mvinyo b Yes 61:1, 2 neapingane mu buloba buende. b
ivua kayiyi misonza. Nekuikale Luk 4:18, 19 14 Nuenu basumbishe mukuenu
Lom 8:20, 21
tshidimu tshijima tshia dikisha tshintu, anyi batshisumbe kudi-
ku midimu yonso bua buloba. ye, kanuena mua kudiangana bi-
6 Kadi nudi mua kudia biakudia c Lew 27:24 ntu to. c 15 Paudi usumba bu-
bidi bitoloka mu buloba padibu Nom 36:4 loba kudi muinebe, ubale bungi
Dut 15:1
mu nsabatu; nudi mua kubidia, bua bidimu bikadi bipite kutua-
wewe ne bapika bebe balume ne dijila ku Tshidimu tshia budika-
bakaji, ne muntu uudi muanga- d Lew 25:5 didi, ne yeye neakusumbishe bi-
te ku mudimu, ne benyi badi ba-  londeshile bungi bua bidimu bidi
sombe nebe, 7 pamue ne bimu- Mulongo 2 bishale bia kupuola bia pa madi-
na ne nyama ya tshisuku bidi mu a Eks 23:11 mi. d 16 Bikalaku kushale bidi-
buloba buebe. Bintu bionso bidi Lew 25:6 mu bia bungi, yeye neabandishe
buloba bumenesha nebikale bia mushinga wa kubusumba nawu,
kudia. b Lew 25:29, 30 ne koku kushale bidimu bikese
8 “‘Neubale bidimu muanda Lew 27:24 neapuekeshe mushinga wa ku-
mutekete bia nsabatu, bidimu busumba nawu, bualu udi uku-
muanda mutekete misangu mua- sumbisha bungi bua misangu ya
c 1Sm 12:3
nda mutekete, ne matuku Nsu 14:31 bia pa madimi biapatula budimi.
a bidimu muanda mutekete 17 Muntu nansha umue wa mu-
bia nsabatu neikale bidimu 49. nkatshi muenu kena ne bua ku-
9 Pashishe newele mpungi mu- d Lew 27:18 dia mukuende bintu to; e wewe
kole ne lusengu mu ngondo wa udi ne bua kutshina Nzambi
muanda mutekete dituku dia di- webe, f bualu meme ndi Yehowa
e Lew 19:13
kumi dia ngondo au, mu Di- Nsu 22:22 Nzambi wenu. g 18 Panudi nu-
tuku dia Dibuikila dia mpekatu; a tumikila mikenji yanyi mifunda
nenuenze bua muadi wa luse- ne nulama mapangadika anyi,
ngu umvuike mu buloba buenu f Lew 25:43 nenusombe mu buloba talalaa. h
Nsu 1:7
buonso. 10 Nudi ne bua kuji- Nsu 8:13 19 Buloba nebupatule bintu bia-
dila tshidimu tshia 50 ne ku- bu, i nenudie, nenukute, ne nenu-
manyisha budikadidi mu buloba sombamu talalaa. j
g Yes 33:22
kudi bantu bonso badi basomba- 20 “‘Kadi nuenu badikonke
mu. b Netshilue Tshidimu tshia ne: “Netudie tshinyi mu tshi-
budikadidi kunudi, ne yonso h Dut 12:10 dimu tshia muanda muteke-
wa kunudi neapingane mu bu- Mis 4:8 te bituikala katuyi bakune
Nsu 1:33
loba buende ne yonso wa kunu- ntete anyi bapuole bia pa ma-
ˆ
di neapingane mu dıku diabu. c dimi?” k 21 Nennutumine mabe-
11 Tshidimu tshia 50 netshilue i Mis 67:6 nesha anyi mu tshidimu tshisa-
Tshidimu tshia budikadidi kunu- mbombo, ne buloba nebupatule
di. Kanuakukuna ntete anyi ku- bia pa madimi bikumbane bua
puola bintu bivua biditolokele j Lew 26:3-5 bidimu bisatu. l 22 Pashishe ne-
ku ntete ivua mishale mu budi- nukune ntete mu tshidimu tshia
mi anyi kupuola tumuma tua ku k Lew 25:4, 5
muanda mukulu ne nenudie bia
mionji ya tumuma tua mvinyo Mat 6:25 pa madimi bia kale too ne mu
ivua kayiyi misonza. d 12 Bualu tshidimu tshia tshitema. Nenu-
etshi ke Tshidimu tshia budika- die bia pa madimi bia kale
didi. Tshidi ne bua kuikala tshia l Gen 26:12 too ne panuapuola bia tshidimu
Dut 28:8
tshijila kunudi. Nudi mua kudia Mal 3:10 atshi.
LEWITIKI 25:23-39 238
23 “‘Kanuena ne bua kusu- NSHAP. 25 bua kuangata nzubu ya miaba ya
mbisha buloba bua kashidi to, a a 1Bk 21:3 kusombela idi kayiyi minyungu-
bualu buloba mbuanyi. b Bualu luka kudi bimanu bu tshitupa
ˆ
ku mesu kuanyi nudi bantu badi b Mis 24:1 tshia mpata ya misoko ayi. Bu-
basombe buenyi ne bena tshi- kenji bua kukuula nebutungunu-
muangi. c 24 Nudi ne bua kupe- c 1Ku 29:15 ke ne kuikalaku bua nzubu au,
sha bantu bukenji bua kukuula ne nebamupingaje mu tshidimu
buloba mu buloba buenu buo- d Lut 2:20 tshia budikadidi.
nso. Lut 4:4-6 32 “‘Bua nzubu ya bena Lewi
25 “‘Bikala muanenu mulue ne nzubu idi mu bimenga bia-
mupele ne udi ne bua kusumbi- e Lew 25:50 bu, a bena Lewi nebikale ne bu-
sha tshitupa tshia buloba bue- kenji bua kashidi bua kuyikuula.
nde, mukuudi udi mulela wende f Lew 27:24 33 Padibu kabayi bakuule nzu-
wa pabuipi udi ne bua kulua ku- bu wa muena Lewi, nebapinga-
kuula tshidi muanabu musumbi- g Lew 25:10, 13 je kabidi nzubu uvuabu basu-
she. d 26 Bikala muntu kayi ne mbishe mu tshimenga tshiabu
mukuudi, kadi mulue mubanji ne h Lew 25:25-27 au mu Tshidimu tshia budika-
mmupete mushindu wa kutshi- 
didi, b bualu nzubu ya mu bime-
kuula, 27 neenze makumi bua Mulongo 2 nga bia bena Lewi mbintu bia-
kumanya mushinga watshi bi- a Nom 35:2, 8 bu munkatshi mua bena Isalele. c
londeshile bungi bua bidimu 34 Kabena mua kusumbisha ka-
bidi bipite katshia watshisu- b Lew 25:28 bidi mpata ya kudishila nyama d
mbisha, ne neapingajile muntu idi minyunguluke bimenga bia-
uvuaye mutshisumbishe makuta c Nom 18:20 bu, bualu mmpata yabu bua ka-
ˆ Nom 35:2, 4
adi ashala. Dıba adi udi mua ku- Dut 18:1 shidi.
pingana mu buloba buende. e 35 “‘Bikala muanenu udi
28 “‘Kadi bikalaye kayi mupe- d Nom 35:7 nebe pabuipi mulue mupele ne
te mushindu wa kutshikuula ku- Yos 14:4 kayi ne mushindu wa kudikua-
diye, tshivuaye mupane netshi- tshisha, udi ne bua kumuambu-
shale kudi musumbi too ne mu e Dut 15:7 luisha e anu muudi mua kua-
Mis 41:1
Tshidimu tshia budikadidi; f nu- Mis 112:5 mbuluisha muntu udi musombe
nku netshipingane kudiye mu Nsu 3:27 buenyi ne muena tshimuangi, f
Tshidimu tshia budikadidi ne Nsu 19:17
ˆ bua amone mua kushala ne muo-
Mak 14:7
neapingane mu buloba buende. g Bz 11:29 yo pamue nenu. 36 Kuangatshi
29 “‘Mpindieu bikala muntu 1Tm 6:18
tshia kasombela kudiye anyi ku-
1Yn 3:17
ne bua kusumbisha nzubu mu petedi makasa1 kudiye. g Udi ne
tshimenga tshidi tshinyungulu- bua kutshina Nzambi webe, h ne
f Eks 22:21
ka kudi bimanu, bukenji buende Eks 23:9 muanenu neashale ne muoyo
bua kukuula nebuikalaku kabidi Lew 19:34 munkatshi muenu. 37 Kuena
Dut 10:18
too ne ku ndekelu kua tshidimu ne bua kumusombesha maku-
ˆ
tshijima kumbukila dıba didiye ta ne tshia kasombela i anyi
g Eks 22:25
mumusumbishe; bukenji buende Dut 23:19 kumupesha biakudia bua kupe-
bua kukuula h nebuikalaku tshi- Mis 15:5 ta makasa. 38 Meme ndi Yeho-
dimu tshijima. 30 Kadi bikala- Nsu 28:8
wa Nzambi wenu uvua munupa-
bu kabayi bakuule nzubu ku tule mu buloba bua Ejipitu j bua
ndekelu kua tshidimu tshijima, h Nsu 8:13 ˆ
kunupesha buloba bua Kanana,
nzubu udi mu tshimenga tshi- bua kuleja mundi meme Nzambi
di tshinyunguluka kudi bimanu i Dut 23:20
Luk 6:34, 35 wenu. k
au neashale wa muntu udi mu- 39 “‘Bikala muanenu udi mu-
musumbe bua kashidi, mu ndela- j Eks 20:2 sombe pabuipi nebe mulue mu-
nganyi yende yonso. Kabaku- 1Bk 8:51
mupingaja mu Tshidimu tshia 25:36 1Anyi “tshia kasombela tshipite
budikadidi to. 31 Kadi badi ne k Eks 6:7 bungi.”
239 LEWITIKI 25:40-55
pele ne udi ne bua kudisumbisha NSHAP. 25 sombe buenyi, 48 neatungunu-
kuudi, a kuena ne bua kumuenze- a Eks 21:2 ke ne kuikala ne bukenji bua
ja bua kuenzaye midimu miko- Dut 15:12 kukuudibua panyima pa yeye
le ya bapika to. b 40 Udi ne mumane kudisumbisha. Umue
bua kumuenzela malu bu mu- wa ku bana babu udi mua kumu-
b 1Bk 9:22
ntu udibu bangate ku mudimu, c sumbulula, a 49 anyi tatuende
bu muena tshimuangi. Neakue- mukuabu anyi muana wa tatue-
nzele mudimu too ne mu Tshidi- nde mukuabu udi mua kumusu-
mu tshia budikadidi. 41 Pashi- c Lew 25:53
mbulula, anyi mulela wende wa
she neumbuke kuudi, yeye ne ˆ
pabuipi,1 muntu wa mu dıku dia-
bana1 bende, neapingane mu bu, udi mua kumusumbulula.
ˆ d Eks 21:3
dıku diabu. Neapingane mu bu- Lew 25:10 “‘Peshi bikalaye yeye muine
loba bua bankambua bende. d mulue mubanji, udi kabidi
42 Bualu mbapika banyi ba- mua kudisumbulula nkayende. b
mvua mupatule mu buloba bua e Eks 1:13, 14 50 Neenze makumi ne muntu
Ejipitu. e Kabena mua kudisumbi- Eks 19:5
uvua mumusumbe bua kumanya
Lew 25:55
sha mutubu basumbisha mupi- bungi bua matuku kutuadijila ku
ka to. 43 Kuena ne bua kumue- tshidimu tshivuaye mudisumbi-
nzela malu ne tshikisu, f ne udi she kudiye too ne ku Tshidimu
f Eks 3:7
ne bua kutshina Nzambi webe. g Ef 6:9 tshia budikadidi, c ne bungi bua
44 Bapika bebe balume ne bapi- Kls 4:1
makuta avuaye mudisumbishe
ka bebe bakaji badi ne bua kufu-
nawu nebukumbanangane ne
mina mu bisamba bidi binunyu-
bungi bua bidimu abi. d Mu tshi-
nguluke, kudibi ke kunudi mua g Lew 25:17
Mbi 12:13 kondo atshi, nebabale matuku
kusumba mupika mulume anyi
ende a mudimu mudibu babala
mupika mukaji. 45 Nudi kabidi
matuku a muntu udibu bangate
mua kusumba bapika munkatshi
mua bena tshimuangi badi ba- h Eks 12:38 ku mudimu. e 51 Bikalaku ku-
Yos 9:21
sombe munkatshi muenu, h mu- shale bidimu bia bungi, neafute
nkatshi muabu ne munkatshi mushinga wa dikuudibua diende
mua bana babu badi baledibue bilondeshile bungi bua bidimu
i Lew 25:39, 43
mu buloba buenu, ne nebalue 
bidi bishale. 52 Kadi bikalaku
bapika benu. 46 Nudi mua ku- kushale anu bidimu bikese too
Mulongo 2
bashila bana benu badi balo- ne ku tshidimu tshia budikadi-
a Lew 25:25 ˆ
nda panyima penu bu bumpianyi di, dıba adi neadienzele makumi
bua babapiane bu bapika babu ne neafute mushinga wa dikuu-
bua kashidi. Nudi mua kubanga- dibua diende bilondeshile bu-
b Lew 25:26, 27
ta bu bena mudimu, kadi ka- ngi bua bidimu bidi bishale.
nuena mua kuenzela bana benu 53 Neatungunuke ne kumuenze-
bena Isalele malu ne tshikisu to. i c Lew 25:10
la mudimu ku tshidimu ku tshi-
47 “‘Kadi bikala muntu udi dimu bu muntu udibu bangate
musombe buenyi anyi muena ku mudimu; ne wewe neutabale-
tshimuangi mulue mubanji mu- d Lew 25:15, 16
le bua kamuenzedi malu ne tshi-
nkatshi muenu, ne muanenu udi kisu to. f 54 Kadi bikalaye kayi
musombe pabuipi nende mulue mua kudisumbulula mushindu
ˆ
yeye mupele ne udi ne bua ku- e Dut 15:18
eu, dıba adi neapete budikadidi
disumbisha kudi muntu udi mu- mu Tshidimu tshia budikadidi, g
sombe buenyi anyi kudi muena yeye ne bana1 bende.
tshimuangi udi musombe mu- f Lew 25:40, 43 55 “‘Bualu bena Isalele mba-
nkatshi muenu, anyi kudi muntu Kls 4:1 pika banyi meme. Mbapika ba-
ˆ
wa mu dıku dia muntu udi mu- nyi bamvua mupatule mu buloba
25:41, 54 1Ku mua.: “bana ba balume.” g Eks 21:3 25:49 1Anyi “mulela wa mashi amue.”
LEWITIKI 26:1-20 240
bua Ejipitu. a Meme ndi Yehowa NSHAP. 25 kale binuvua bapuole tshidimu
Nzambi wenu. a Eks 20:2 tshishale, nebikengele bua nu-

26 mbushe bia kale bua kushila bi-


Lew 25:42
“‘Kanuena ne bua kudie- 
nzela nzambi idi kayiyi piabipia muaba. 11 Nenteke
NSHAP. 26 ntenta wanyi wa tshitendele-
ne mushinga, b kanuena ne bua
b Eks 20:4 lu munkatshi muenu, a ne meme1
kudimanyikila lupingu lusonga c Lew 19:4
anyi dikunji dia tshijila, ne ka- Bz 17:29 tshiakunubenga to. 12 Nenge-
nuena ne bua kuteka lupingu 1Ko 8:4 nde munkatshi muenu, nengika-
lua dibue d mu buloba buenu bua c Dut 5:8 le Nzambi wenu, b ne nuenu ne-
kuluinamina; e bualu meme ndi d Nom 33:52 nuikale bantu banyi. c 13 Meme
Yehowa Nzambi wenu. 2 Nudi e Dan 3:18 ndi Yehowa Nzambi wenu uvua
ne bua kunemekela nsabatu ya- 1Ko 10:14 munupatule mu buloba bua Eji-
nyi ne kunemeka1 muaba wanyi f Dut 11:13-15 pitu bua kanuikadi kabidi ba-
munsantu. Meme ndi Yehowa. Mbi 12:13 pika babu, ne mvua mutshibule
3 “‘Binuatungunuka ne kue- g Dut 28:12
Yes 30:23
mitshi ya tshikokedi tshienu ne
ndela mu mikenji yanyi mifu- Yhz 34:26
munuendeshe ne mitu miolola.1
ˆ 14 “‘Kadi nuenu kanuyi ba-
nda, kutumikila meyi anyi ne Yoe 2:23
ˆ
kuenza, f 4 meme nennuloke- h Mis 67:6 nteleje anyi batumikile meyi
shile mvula mu tshikondo tshia- Mis 85:12
onso aa, d 15 ne nuenu babe-
yi, g buloba nebukuamishe bintu i Lew 25:18 nge mikenji yanyi mifunda, e
biabu h ne mitshi ya mu mpata j 1Ku 22:9 ne nuenu1 bakine mapanga-
ˆ
neyikuame bimuma. 5 Tshiko- Mis 29:11
Hag 2:9
dika anyi, nubenga kulama meyi
ndo tshienu tshia kushipula nte- anyi, ne nunyanga tshipungidi
k Mik 4:4
te netshiye too ne ku dipuola dia tshianyi, f 16 meme panyi ne-
l Dut 28:7
tumuma tua mvinyo, ne dipuola Yos 23:10
nnuenzele malu adi alonda aa:
dia tumuma tua mvinyo nediye Bal 7:15, 16 nennunyoke ne dikenga, ne disa-
Bal 15:15, 16
too ne ku tshikondo tshia diku- ma dia tshiadi ne mubidi muba-
1Ku 11:20 ˆ
na; nenudie biakudia bienu, ne- nde kapia bikole, binyanga mesu
m Dut 28:4
nukute, ne nenusombe mu bu- enu ne bitekesha mioyo1 yenu.
n Eks 6:4
loba buenu talalaa. i 6 Nenteke 
Nuenu nenukune ntete yenu mu
ditalala mu buloba, j nenulale ka- tshianana, bualu bena lukuna
ˆ
kuyi muntu unukuatshisha buo- Mulongo 2
benu nebayidie. g 17 Meme ne-
a Eks 25:8 nnubenge ne bena lukuna benu
wa; k nengumbushe nyama mibi Yhz 37:26
ya luonji mu buloba ne muele wa Bua 21:3 nebanutshimune; h bantu badi
mvita kawakupitshila mu bulo- b Dut 23:14 banukine nebanudiate, i ne nenu-
ba buenu to. 7 Bushuwa nenui- c Eks 6:7 nyeme kakuyi muntu unuipata. j
pate bena lukuna benu, ne neba- 2Ko 6:16 18 “‘Nansha malu aa owu
kuluke kumpala kuenu ku muele d Dut 28:15 kaayi manuambuluishe bua ku-
wa mvita. 8 Bantu batanu ba e 2Bk 17:15 nteleja, nennunyoke misangu
kunudi nebipate bantu lukama, f Eks 24:7
muanda mutekete kupita bua
ne bantu lukama ba kunudi ne- Dut 31:16 mpekatu yenu. 19 Nentshibule
bipate bantu binunu 10, ne bena Eb 8:9 lutambishi luenu lua tshitu-
lukuna benu nebakuluke kumpa- g Dut 28:22, 33 nu ne nemvuije diulu dienu
Bal 6:3
la kuenu ku muele wa mvita. l bu tshiamu tshifiike k ne buloba
9 “‘Meme nennuanyishe,1 ne- h Dut 28:15, 25
Bal 2:14
buenu bu tshiamu tshia mitaku.
ngenze bua nulelangane bi- 1Sm 4:10 20 Nuenu nenunyange bukole
kole, nennuvudije, m ne nenda- i Mis 106:41 buenu tshianana, bualu buloba
me tshipungidi tshianyi nenu. n Mdi 1:5 buenu kabuakukuamisha bintu, l
10 Panutshidi nudia bintu bia j Lew 26:36
k Dut 11:17
26:11 1Anyi “anyima wanyi.” 26:13 1Ku
ˆ
26:2 1Anyi “kuikala ne buowa bua.” Ku 1Bk 17:1 mua.: “munuendeshe buololoke.” 26:15
mua.: “kutshina.” 26:9 1Ku mua.: “ne- l Yel 12:13 1Anyi “anyima yenu.” 26:16 1Anyi
nnutangile.” Hag 1:6, 10 “anyima.”
241 LEWITIKI 26:21-37
ne mitshi ya mu buloba kayaku- NSHAP. 26 nshi, nengambakaje bitalu bienu
kuama bimuma to. a Dut 32:24 pa mutu pa mpingu yenu ya
21 “‘Kadi binuikala nutungu- Yel 15:3 muendi1 idi kayiyi ne muoyo; a
nuka anu ne kuntombokela, nu- b Yhz 5:17 ne meme2 nennubenge ne muo-
ˆ
benga kunteleja, dıba adi nengi- c Bal 5:6
yo mujima. b 31 Nemfile bime-
kale ne bua kununyoka misangu Yes 33:8 nga bienu ku muele wa mvita, c
muanda mutekete kupita bilo- Zek 7:14 nenshiye miaba yenu ya tshijila
ndeshile mpekatu yenu. 22 Ne- d Yes 1:16 munda mutupu, ne tshiakumvua
ntume nyama ya luonji ya mu Yel 2:30
Yel 5:3
dipembu didi disankisha1 dia
mpata munkatshi muenu, a neyi- milambu yenu. 32 Meme ne-
kuate bana benu, b neyishipe bi- e Eks 24:7 mvuije buloba munda mutupu, d
muna bienu, neyikepeshe bungi f Dut 28:21 ne bena lukuna benu badi baso-
buenu, ne njila yenu neyishale Yel 24:10
Amo 4:10
mbamu nebabutangile benda ba-
munda mutupu. c kema. e 33 Kadi nuenu, nennu-
23 “‘Binuabenga kuitaba di- g Bal 2:14
1Sm 4:10
tangalaje mu bisamba, f nentule
nyoka dianyi nansha malu aa me- muele wa mvita panyima penu; g
nzeke, d nutungunuka anu ne ku- h Yhz 5:16
buloba buenu nebushale munda
ˆ
ntombokela, 24 dıba adi meme i Yhz 4:16 mutupu, h ne bimenga bienu ne-
panyi nennuluishe; ne meme j Yes 9:20 bibutudibue.
nennunyoke misangu muanda Mik 6:14 34 “‘Tshikondo atshi buloba
mutekete bua mpekatu yenu. Hag 1:6
nebufute nsabatu yabu matuku
25 Nennutumine muele wa di- k Yel 21:5 onso adibu bushala munda mu-
sombuela bualu nudi banya- l Dut 28:53 tupu panudi nuenu mu bulo-
nge tshipungidi tshianyi. e Nuenu 2Bk 6:29 ba bua bena lukuna benu. Tshi-
badikunguije mu bimenga bie- Yel 19:9
kondo atshi buloba nebuikishe,1
Mdi 4:10
nu, nentume masama munkatshi Yhz 5:10 bualu budi ne bua kufuta nsa-
muenu, f ne nennufile mu bianza
m 2Ku 34:3 batu yabu. i 35 Nebuikishe ma-
bia muena lukuna. g 26 Panga- Yes 27:9 tuku onso adibu bushala munda
nyanga bilaminu bienu1 bia ma-  mutupu, bualu kabuvua buikishe
mpa,2h bantu bakaji dikumi ne- Mulongo 2 mu nsabatu yenu panuvua baso-
buoshile mampa enu mu mfulu a 1Bk 13:2 mbamu.
umue tshianana ne pashishe ne- 2Bk 23:8, 20
36 “‘Bua bantu bapanduka, j
banuabanyine mampa enu bilo- Yhz 6:5 ˆ
nenguwuje mioyo yabu ne buo-
ndeshile bungi bupima, i ne nenu- b Mis 78:58, 59
wa mu maloba a bena lukuna
die kadi kanuakukuta to. j c 2Bk 25:9, 10 babu; mutoyi wa dibeji didi lupe-
27 “‘Binuikala kanuyi bante- 2Ku 36:17
pele lunyungisha newubanyeme-
Neh 2:3
leje nansha malu aa menzeke, Yes 1:7 she, nebanyeme anu bu muntu
nutungunuka anu ne kuntombo- Yel 4:7
udi unyema muele wa mvita ne
kela, 28 nennuluishe bikole, k d Yel 9:11 nebakuluke kakuyi muntu ubi-
ne meme nennunyoke misa- pata. k 37 Nebatutakanangane
e Dut 28:37
ngu muanda mutekete bua mpe- Dut 29:22-24 bu bantu badi banyema muele
katu yenu. 29 Nunku nenudie Yel 18:16
wa mvita, paku kakuyi muntu
Mdi 2:15
munyinyi wa pambidi pa bana Yhz 5:15 udi ubipata. Kanuakukokesha
benu ba balume, ne nenudie mu- bua kukandamena bena lukuna
nyinyi wa pambidi pa bana f Mis 44:11
benu ba bakaji. l 30 Nembutule g Yel 9:16 26:30 1Tshiambilu tshia mu tshiena Ebe-
Yhz 12:14
miaba yenu mitumbuke ya tshi- lu etshi tshidi mua kuikala tshipeta-
jila, m nengupule bioshelu bie- h Zek 7:14 ngana ne muaku “tumvi tua nyama” ne
nu bia musenga wa manana- i 2Ku 36:20, 21
mbenze natshi mudimu bua kuleja kape-
ja. 2Anyi “anyima wanyi.” 26:31 1Anyi
26:26 1Ku mua.: “mulangala wenu.” Pa- j Yes 24:6 “didi ditukijija; didi dituyisha.” Ku mua.:
muapa bakula bua milangala ivuabu ba- k Lew 26:17 “didi difila dikisha.” 26:34 1Anyi “nebu-
lamina mampa. 2Anyi “biakudia.” Yes 30:17 nemekele nsabatu.”
LEWITIKI 26:38–27:8 242
ˆ
benu to. a 38 Nenufuile munka- NSHAP. 26 46 Aa mmeyi ne mikandu,
tshi mua bisamba bikuabu, b ne a Yos 7:12 mapangadika ne mikenji bivua
buloba bua bena lukuna benu Bal 2:14
Yel 37:10
Yehowa muteke pankatshi pe-
nebunumine. 39 Bantu ba ku- nde ne bena Isalele ku muku-
nudi badi bashala nebashale bua b Dut 4:27 na wa Sinai ku butuangaji bua
Dut 28:48
kubolelabu mu maloba a bena Yel 42:17 Mose. a

27
lukuna benu c bua tshilema tshie- Yehowa wakatungunuka
nu. Eyowa, nebabole bua bi- c Dut 28:65
ne kuakula ne Mose, wa-
lema bia batatuabu. d 40 Pashi- d Eks 20:5 mba ne: 2 “Akula ne bena Isa-
she nebatonde tshilema tshiabu Nom 14:18
lele, ubambile ne: ‘Bikala muntu
bobu bine e ne tshilema tshia e 1Bk 8:33 muenze mutshipu wa pa buawu b
batatuabu ne dipanga lulamatu Neh 9:2
bua kufila mushinga udibu ba-
diabu ne nebitabe muvuabu ba- Yhz 6:9
kose bua muntu1 kudi Yeho-
Dan 9:5
pange lulamatu pavuabu banto- wa, 3 mushinga udibu bakose
mbokela. f 41 Nunku meme pa- f Yhz 36:31
bua muntu mulume udi ne bi-
nyi ngakabaluisha, g kuya nabu g Lew 26:24 dimu kumbukila ku 20 too ne
mu buloba bua bena lukuna
ku 60 newikale wa nshekele1 50
babu. h h 1Bk 8:47
ˆ 2Ku 36:20 ya arjan bilondeshile nshekele
“‘Dıba adi pamuapa muo- wa muaba wa tshijila.2 4 Kadi
yo wabu udi kawuyi mutengu- i Dut 30:6
ˆ Yel 4:4 bikalaye muntu mukaji, mushi-
la1 newupuekeshibue, i ne dıba Bz 7:51 nga wende newikale wa nshe-
adi nebafute tshilema tshiabu.
kele 30. 5 Bikala muntu ne bi-
42 Nunku nemvuluke tshipungi- j Gen 28:13
dimu kumbukila ku bitanu too
di tshianyi ne Yakoba j ne tshi- k Gen 26:3
pungidi tshianyi ne Izaka, k ne- ne ku 20, mushinga udibu bako-
mvuluke tshipungidi tshianyi ne l Gen 12:7 se bua muntu mulume newika-
Abalahama l ne nemvuluke bulo- Dut 4:31 le wa nshekele 20, ne wa muntu
Mis 106:45
ba buabu. 43 Pavuabu baleke- mukaji newikale wa nshekele di-
le buloba, buvua bufuta nsaba- m Lew 26:34 kumi. 6 Bikala muana ne ngo-
tu yabu, m buvua bushale munda
2Ku 36:20, 21 ndo kumbukila ku umue too ne
mutupu bobu kabayimu, ne n 2Bk 17:15 ku bidimu bitanu, mushinga udi-
bavua bafuta tshilema tshia- bu bakose bua muana wa balu-
o Dut 4:31 me newikale wa nshekele itanu
bu bualu bobu bavua babenge 2Bk 13:23
mapangadika anyi ne bavua1 Neh 9:31 ya arjan ne bua muana wa baka-
bakine mikenji yanyi mifunda. n ji wa nshekele isatu ya arjan.
p Dut 4:13
44 Kadi nansha bionso bikale Yel 14:21 7 “‘Bikala muntu ne bidi-
nanku, padibu mu buloba bua mu 60 kubanda, mushinga udi-
q Eks 24:3, 8
bena lukuna babu, tshiakubabe- Dut 9:9 bu bakose bua muntu mulume
ngelamu kashidi o anyi kubaleke- newikale wa nshekele 15, ne bua
r Yhz 20:9 muntu mukaji nshekele dikumi.
la, mfika too ne ku dibabutula, 
bualu kuenza nunku nekunya- 8 Kadi bikalaye mupele kayi ne
Mulongo 2
nge tshipungidi tshianyi p nabu, mushindu wa kufuta mushinga
a Lew 27:34
bualu meme ndi Yehowa Nzambi Dut 6:1
udibu bakose, c muntu au neima-
wabu. 45 Bua bualu buabu, ne-  ne kumpala kua muakuidi, ne
mvuluke tshipungidi tshimvua NSHAP. 27 muakuidi neatue mushinga we-
mudie ne bankambua babu q ba- b Dut 23:21 nde. Muakuidi neatue mushinga
mvua mupatule mu buloba bua Bal 11:30, 31 bilondeshile tshidi muntu udi
ˆ 1Sm 1:11
Ejipitu mu mesu a bisamba bi- wenza mutshipu au mua kuku-
kuabu, r bua kuleja mundi Nza- c Lew 5:7, 11 mbaja. d
mbi wabu. Meme ndi Yehowa.’” Lew 12:8
Lew 14:21
27:2 1Anyi “anyima.” 27:3 1Nshekele
26:41 1Anyi “wa tshitunu.” 26:43 1Anyi d Luk 21:2-4 uvua ne grame 11,4. Tang. Tshis. B14.
“anyima yabu.” 2Ko 8:12 2Anyi “bilondeshile nshekele wa tshijila.”
243 LEWITIKI 27:9-26
9 “‘Mutshipu wowu wa kufila NSHAP. 27 laye mujidile budimi buende ku-
nyama udi mukumbane bua ku- a Lew 20:25 tuadijila ku Tshidimu tshia bu-
lambula Yehowa, tshionso tshi- Dut 14:7, 8 dikadidi, a mushinga wabu udi-
dibu mua kupesha Yehowa ne- bu batue newushale anu nanku.
tshikale tshintu tshia tshijila. 18 Bikalaye mujidile budimi
10 Kena mua kushintulula nya- buende Tshidimu tshia budika-
ma au anyi kushintakaja udi didi tshimane kupita, muakuidi
muimpe ku udi mubi anyi udi neamuenzele makumi bua mu-
mubi ku udi muimpe. Kadi b Lew 27:19 shinga wabu bilondeshile bidi-
yeye mushintakaje nyama umue mu bidi bishale too ne ku Tshidi-
ne nyama mukuabu, nyama wa mu tshia budikadidi tshialonda,
kumpala ne udibu bamushinta- ne nebumbushile mu mushinga
kaje nende, yonso neyikale ya uvuabu batue. b 19 Kadi bikala
tshijila. 11 Bikala nyama au muntu uvua mujidile budimi abu
muikale nyama udi kayi muku- ˆ
ne bua kubukuula, dıba adi nea-
mbane a udibu kabayi mua kufi- c Lew 27:11, 12
file tshia bitanu tshia maku-
la kudi Yehowa bu mulambu, 
ˆ ta a mushinga uvuabu batue
dıba adi neimanyike nyama au Mulongo 2
bua kusakidila ku mushinga au,
kumpala kua muakuidi. 12 Nu- a Lew 25:10
ne nebushale buende. 20 Mpi-
nku muakuidi neatue mushinga ndieu yeye kayi mukuule budimi
wende bilondeshile tshidi nya- abu ne bobu babusumbishe mu-
ma, nansha yeye muimpe anyi ntu mukuabu, kabena mua kubu-
mubi. Mushinga udi muakuidi kuula kabidi to. 21 Padibu ba-
utua newushale anu nanku. pingaja budimi abu mu Tshidimu
13 Kadi bikalaye musue kumu- tshia budikadidi nebulue tshi-
ˆ b Lew 25:15, 16
kuula, dıba adi neafile tshia bi- ntu tshia tshijila kudi Yehowa,
tanu tshia mushinga wende bua
bu budimi bufila kudiye. Nebu-
kusakidila ku mushinga uvuabu
lue budimi bua bakuidi. c
batue au. b
22 “‘Bikala muntu mujidile
14 “‘Mpindieu bikala muntu
Yehowa budimi buvuaye mu-
mujidile nzubu wende bu tshintu
ˆ sumbe, budi kabuyi tshitupa
tshia tshijila kudi Yehowa, dıba c Nom 18:8, 14
adi muakuidi neatue mushinga tshia buloba budiye mupia-
wende, nansha yeye muimpe ne, d 23 muakuidi neamuenzele
anyi mubi. Mushinga udi mua- makumi bua kumanya mushinga
kuidi utua ke wikala mushinga wabu too ne ku Tshidimu tshia
wende. c 15 Kadi bikala muntu budikadidi, ne dituku adi nea-
udi ujidila nzubu wende mu- file mushinga wabu uvuabu ba-
ˆ tue. e Ntshintu tshia tshijila kudi
sue kumukuula, dıba adi neafi- d Lew 25:25
le tshia bitanu tshia makuta a Yehowa. 24 Mu Tshidimu tshia
mushinga uvuabu bamutuile bua budikadidi, budimi nebupingane
kusakidila ku mushinga au, ne kudi muntu uvuaye mubusumbe,
nzubu nealue wende. kudi muena buloba buende. f
16 “‘Bikala muntu mujidile 25 “‘Badi ne bua kutua mu-
Yehowa tshitupa tshia budimi shinga wonso bilondeshile nshe-
e Lew 27:11, 12 kele wa muaba wa tshijila. Nshe-
buende, nebatue mushinga bilo- Lew 27:18
ndeshile bungi bua ntete idibu kele umue udi ne gera1 20.
ne bua kukunamu: tshipiminu 26 “‘Kadi muntu nansha
tshia homer1 wa orje netshikale umue kena mua kujidila mua-
nshekele 50 ya arjan. 17 Bika- nabute wa nyama to, bualu

27:16 1Homer uvua mumue ne litre 220. 27:25 1Gera uvua ne grame 0,57. Tang.
Tang. Tshis. B14. f Lew 25:10, 28 Tshis. B14.
LEWITIKI 27:27– Malu adi mu NOMBA 244
mmuledibue bu muanabute bua NSHAP. 27 30 “‘Tshia dikumi tshionso a
Yehowa. a Nansha ngombe mulu- a Eks 13:2 tshia buloba, nansha tshiotshi
me anyi mukoko, ukadi muma- Nom 18:17 tshia bia pa madimi anyi tshia
ne kuikala wa Yehowa. b 27 Bi- bimuma bia ku mitshi, ntshia Ye-
kala nyama muikale munkatshi b Eks 22:30 howa. Ntshintu tshia tshijila bua
mua nyama idi kayiyi mikumba- Dut 15:19 Yehowa. 31 Bikala muntu mu-
ne ne yeye udi umupikula bilo- sue kukuula tshia dikumi tshie-
ndeshile mushinga udibu batue, nde kayi tshionso, udi ne bua
c Lew 27:11-13
udi ne bua kufila tshia bitanu kufila tshia bitanu tshiatshi
tshia mushinga au bua kusa- bua kusakidilaku. 32 Kadi bua
kidila ku mushinga wende. c Kadi d Nom 18:8, 14 tshia dikumi tshionso tshia mu
yeye kayi mumukuule, nebamu- tshisumbu tshia ngombe ne mu
sumbishe bilondeshile mushinga tshisumbu tshia mikoko anyi
e Nom 21:2 mbuji, ku nyama yonso udi upita
udibu batue.
muinshi mua dikombo dia mu-
28 “‘Kadi tshintu tshionso lami wa nyama, nyama1 wa di-
tshidi muntu ufila kudi Yehowa f Yos 6:17
kumi neikale tshintu tshia tshi-
1Sm 15:3, 18
bua kashidi1 tshia mu bintu bie-  jila kudi Yehowa. 33 Kena ne
nde kabena ne bua kutshisumbi- bua kutangila bikala nyama
Mulongo 2
sha anyi kutshikuula to, nansha au muimpe anyi mubi, anyi
a Gen 14:20
muntu anyi nyama anyi budi- Gen 28:22 kena ne bua kumushintaka-
mi. Tshintu tshionso tshifila nu- Nom 18:21, 26
ja to. Kadi bikalaye mutete
Dut 14:22
nku ntshintu tshitambe tshijila 2Ku 31:5 bua kumushintakaja, yonso ibi-
kudi Yehowa. d 29 Kabena kabi- Neh 13:12 di, nyama wa kumpala ne udibu
Mal 3:10
di mua kupikula muntu yonso Luk 11:42 bamushintakaje nende, neyikale
udibu bakosele tshibawu,1 udi- Eb 7:5 ya tshijila. b Kabena mua kuyi-
bu bateke ku luseke bua kushi- kuula to.’”
ˆ
pa. e Badi ne bua kumushipa ka- b Lew 27:9, 10 34 Aa ke meyi avua Yehowa
kuyi mpata. f mupeshe Mose ku mukuna wa
Sinai c bua bena Isalele.
27:28 1Anyi “tshifila bua kabutu.” c Eks 3:1
27:29 1Anyi “bafile.” Nom 1:1 27:32 1Anyi “mutu.”

NO M BA
MALU ADI M U M U K AN DA E U

ˆ
1 Difunda mena a bantu bua kubuela Tshitudilu tshia Lewi munkatshi (17)
mu tshiluilu (1-46) Tshisumbu tshia Efelayima lua ku
Bena Lewi kabena ne bua kubuela ouest (18-24)
mu tshiluilu (47-51) Tshisumbu tshia Dana lua ku
Miaba milongolola bimpe mu nord (25-31)
tshitudilu (52-54) Bungi busanga bua bantu balume
ˆ
2 Tshitudilu tshilongolola mu bisumbu bia bavuabu bafunde mena (32-34)
bisa bisatu bisatu (1-34) 3 Bana ba Alona (1-4)
Tshisumbu tshia Yuda lua ku est (3-9) Disungula bena Lewi bua kuenza
Tshisumbu tshia Lubena lua ku mudimu (5-39)
sud (10-16) Dikuula dia banabute (40-51)
245 Malu adi mu NOMBA

4 Mudimu wa bena Kohata (1-20) 14 Bantu badi bajinga kupingana mu


ˆ
Mudimu wa bena Geshona (21-28) Ejipitu (1-10)
Mudimu wa bena Melali (29-33) Lumu luimpe lua kudi Yoshua ne
Ditela bungi bua bantu bavuabu Kaleba (6-9)
ˆ
bafunde mena (34-49) Tshiji tshia Yehowa; Mose
5 Diumbusha muntu mukoya mu ubalombela (11-19)
tshitudilu (1-4) Dinyoka: bidimu 40 mu tshipela (20-38)
Ditonda mpekatu ne difutu (5-10) Bena Amaleka badi batshimuna
ˆ Isalele (39-45)
Diteta dia mayi bua dibandibua dia
masandi (11-31) 15 Mikenji bua milambu (1-21)
6 Mutshipu wa Bunazi (1-21) Mukenji wa muomumue bua bena
Mabenesha a kudi bakuidi (22-27) ditunga ne benyi (15, 16)
7 Milambu bua kubanjija ntenta wa Milambu bua mpekatu mienza kabiyi ku
bukole (22-29)
tshitendelelu (1-89)
Dinyoka bua mpekatu mienza ku
8 Alona udi utemesha miendu 7 (1-4) bukole (30, 31)
Bena Lewi bakezula, batuadija Badi bashipa munyangi wa
mudimu (5-22) Nsabatu (32-36)
Bidimu bikosa bua mudimu wa bena Bilamba bikale ne nzembe ya manda
Lewi (23-26) manda kuinshi (37-41)
9 Tshia kuenza padi Pasaka kayi muenzeke 16 Buntomboji bua Kola, Datana, ne
ˆ
dıba diende (1-14) Abilama (1-19)
Ditutu ne kapia pa ntenta wa Dinyoka bantomboji (20-50)
tshitendelelu (15-23)
17 Dikombo dia Alona divua diele ntonga
10 Mpungi ya tshiamu tshia arjan (1-10)
ntshimanyinu (1-13)
Diumbuka mu Sinai (11-13)
Mushindu uvua bisumbu ne bua 18 Majitu a bakuidi ne bena Lewi (1-7)
kuenda (14-28) Bintu bia kupesha bakuidi (8-19)
Badi balomba Hobaba bua kuludika Tshipungidi tshia mukele (19)
Isalele (29-34) Bena Lewi bapeta tshia dikumi, bafila
ˆ
Disambila dia Mose dıba dia kuasa tshia dikumi (20-32)
luendu (35, 36) ˆ
19 Ngombe mukunze ne mayi a
11 Didiabakena didi dikebesha kapia ka kukezulangana nawu (1-22)
kudi Nzambi (1-3) ˆ
20 Mıyama udi ufuila ku Kadeshe (1)
Bantu badila bua munyinyi (4-9)
Mose udi udiumvua kayi Mose ututa mu dibue ne wenza
mukumbane (10-15) mpekatu (2-13)
Yehowa udi upesha bakulu 70 Edome udi ubenga bua Isalele
nyuma (16-25) kupita (14-21)
Eladada ne Medada; Yoshua umvuila Lufu lua Alona (22-29)
Mose mukawu (26-30) 21 Badi batshimuna mukalenge wa ku
Nyunyi ya tulumbu; banyoka bantu bua Alada (1-3)
lukuka (31-35) Nyoka wa tshiamu tshia mitaku (4-9)
ˆ Luendu lua Isalele ku mikalu ya
12 Mıyama ne Alona badi batombokela
Mose (1-3) Moaba (10-20)
Mose, muena bupuekele kupita Badi batshimuna Sihona mukalenge
bonso (3) muena Amole (21-30)
Yehowa udi wakuila Mose (4-8) Badi batshimuna Oga mukalenge
ˆ muena Amole (31-35)
Mıyama mutua nsudi (9-16)
ˆ ˆ
13 Batentekedi 12 batuma mu Kanana (1-24) 22 Balaka udi ubikidisha Balama (1-21)
ˆ
Lumu lubi lua kudi batentekedi 10 (25-33) Mpunda wa Balama udi wakula (22-41)
Malu adi mu NOMBA–1:13 246

23 Lusumuinu lua kumpala lua Dituku dia kuela mpungi (1-6)


ˆ Dituku dia Dibuikila dia mpekatu (7-11)
Balama (1-12)
ˆ Tshibilu tshia Bitanda (12-38)
Lusumuinu luibidi lua Balama (13-30)
ˆ 30 Mitshipu ya bantu balume (1, 2)
24 Lusumuinu luisatu lua Balama (1-11)
ˆ Mitshipu ya bantu bakaji ne bana ba
Lusumuinu luinayi lua Balama (12-25)
bakaji (3-16)
25 Mpekatu wa Isalele ne bakaji bena
Moaba (1-5) 31 Disombuela Midiyana (1-12)
ˆ
Pinehasa udi wangata malu mu Badi bashipa Balama (8)
bianza (6-18) Malu a kulonda bua bintu binyenga mu
mvita (13-54)
26 Dibala dibidi dia bisa bia Isalele (1-65)
32 Miaba ya kusombela ku est kua
27 Bana ba bakaji ba Selofehada (1-11)
Yadene (1-42)
Badi bateka Yoshua bua kupingana
Mose (12-23) 33 Luendu lua Isalele mu bitupa mu bitupa
mu tshipela (1-49)
28 Mua kufila milambu
Malu a kulonda bua kukuata
mishilashilangane (1-31) ˆ
Kanana (50-56)
Milambu ya ku dituku ku dituku (1-8) ˆ
Bua Nsabatu (9, 10) 34 Mikalu ya Kanana (1-15)
Milambu ya ku ngondo ku Bantu badi ne bua kuabanya
ngondo (11-15) buloba (16-29)
Bua Pasaka (16-25) 35 Bimenga bua bena Lewi (1-8)
Bua Tshibilu tshia Mbingu (26-31) Bimenga bia kunyemena (9-34)
29 Mua kufila milambu 36 Mukenji bua disedibua dia bapianyi
mishilashilangane (1-40) bantu bakaji (1-13)

1 Nunku Yehowa wakakula ne


Mose mu tshipela tshia Si-
NSHAP. 1
a Eks 19:1
4 “Angata muntu umue mu
tshisa tshionso; yonso wa kudibu
a
nai, mu ntenta wa kusamba- Bz 7:38 udi ne bua kuikala ku mutu kua
kena, b mu dituku dia kumpala b Eks 25:22 nzubu wa batatuende.a 5 Aa
ˆ
dia ngondo muibidi wa tshidimu c Eks 40:17 mmena a bantu bikala mua ku-
tshibidi tshia dipatuka diabu mu d Eks 30:12 kuambuluisha: mu tshisa tshia
ˆ
buloba bua Ejipitu. c Wakamba e Eks 30:14 Lubena: Elisu b muana wa She-
ne: 2 “Bala bungi d bua tshisu-  deu; 6 mu tshisa tshia Simeo-
mbu tshijima tshia bena Isale- Mulongo 2 na: Shelumiele c muana wa Suli-
le1 muntu ku muntu, bilondeshi- a Eks 18:25
shadai; 7 mu tshisa tshia Yuda:
ˆ Nashona d muana wa Aminadaba;
le meku abu, bilondeshile nzubu Nom 1:16
ˆ
ya batatuabu, bilondeshile bungi Yos 22:13, 14 8 mu tshisa tshia Yisaka: Neta-
ˆ Yos 23:2 ˆ
bua mena a bantu balume bo- 1Ku 27:1 nelee muana wa Sua; 9 mu tshi-
nso. 3 Wewe ne Alona nenufu- b Nom 2:10 sa tshia Zebulona: Eliaba f muana
ˆ wa Helona; 10 mu bana ba Jo-
nde mena a bantu bonso badi ne c Nom 7:11, 36
bidimu kumbukila ku 20 kuba- zefe, mu tshisa tshia Efelayima: g
d Lut 4:20
nda e badi mua kubuela mu tshi- Luk 3:23, 32
Elishama muana wa Amihuda;
luilu mu Isalele, bilondeshile bi- mu tshisa tshia Manashe: Gama-
e Nom 10:15 ˆ
sumbu biabu.1 liele muana wa Pedasu; 11 mu
f Nom 7:11, 24
tshisa tshia Benyamina: Abida-
1:2 1 Ku mua.: “bana ba balume ba Isa- g Gen 48:20
na h muana wa Gideoni; 12 mu
ˆ
lele.” 1:3 1 Ku mua.: “bilondeshile misu- h Nom 2:22 tshisa tshia Dana: Ahiezei mua-
mba yabu.” i Nom 7:11, 66 na wa Amishadai; 13 mu tshi-
247 NOMBA 1:14-36
ˆ
sa tshia Ashe: Pagiele a muana NSHAP. 1 bua bantu bavuabu bafunde mu
wa Okelana; 14 mu tshisa tshia a Nom 7:11, 72 tshisa tshia Gada buvua 45650.
Gada: Eleyasafa b muana wa Deue- 26 Bakafunda ndelanganyi ya
le; 15 mu tshisa tshia Nafatale: ˆ
b Nom 2:14 Yuda a bilondeshile mena ayi,
ˆ
Ahila c muana wa Enana. 16 Aba Nom 7:11, 42 meku ayi, ne nzubu ya batatua-
Nom 10:20
ke bantu ba mu tshisumbu bavua- bu. Bakabala bantu balume bo-
bu babikile. Mbamfumud ba bisa nso bavua ne bidimu kumbukila
bia batatuabu, bamfumu ba binu- c Nom 2:29 ku 20 kubanda bavua mua ku-
buela mu tshiluilu, 27 ne bungi
Nom 10:27
nu bia Isalele.” e
17 Nunku Mose ne Alona ba- bua bantu bavuabu bafunde mu
kangata bantu bavuabu babi- d Eks 18:21 tshisa tshia Yuda buvua 74 600.
ˆ Nom 7:2
kile mu mena aba. 18 Baka- 28 Bakafunda ndelanganyi ya
ˆ ˆ
sangisha tshisumbu tshijima mu Yisaka b bilondeshile mena ayi,
e Dut 1:15 ˆ
dituku dia kumpala dia ngondo meku ayi, ne nzubu ya batatua-
muibidi bua bafunde muntu ne bu. Bakabala bantu balume bo-
ˆ
muntu, bilondeshile dına diende, f Eks 30:14 nso bavua ne bidimu kumbukila
ˆ
dıku diabu, ne bilondeshile nzu- ku 20 kubanda bavua mua ku-
bu ya batatuabu, kumbukila ku g Nom 26:1, 2 buela mu tshiluilu, 29 ne bungi
bantu bavua ne bidimu 20 ku- bua bantu bavuabu bafunde mu
ˆ
banda, f 19 anu muvua Yehowa tshisa tshia Yisaka buvua 54 400.
ˆ h Gen 29:32
mutumine Mose dıyi bua kuenza.
ˆ Nom 2:10, 11 30 Bakafunda ndelanganyi ya
Nunku wakafunda mena abu mu ˆ
Zebulona c bilondeshile mena ayi,
tshipela tshia Sinai. g ˆ
i Gen 29:33
meku ayi, ne nzubu ya batatua-
20 Bakafunda bana ba Lu- Gen 46:10 bu. Bakabala bantu balume bo-
Nom 2:12, 13
bena, ndelanganyi ya muanabu- nso bavua ne bidimu kumbuki-
ˆ
te wa Isalele, h bilondeshile mena la ku 20 kubanda bavua mua
ˆ
abu, meku abu, ne nzubu ya j Gen 30:10, 11 kubuela mu tshiluilu, 31 ne bu-
Gen 46:16
batatuabu. Bakabala, muntu ku Nom 2:14, 15
ngi bua bantu bavuabu bafu-
muntu, bantu balume bonso ba-  nde mu tshisa tshia Zebulona bu-
vua ne bidimu kumbukila ku 20 Mulongo 2 vua 57400.
kubanda bavua mua kubuela mu a Gen 29:35 32 Bakafunda ndelanganyi ya
tshiluilu, 21 ne bungi bua ba- Gen 46:12 Jozefe ya mu tshisa tshia Efelayi-
Nom 2:3, 4 ˆ ˆ
ntu bavuabu bafunde mu tshisa 1Ku 5:2 mad bilondeshile mena ayi, meku
tshia Lubena buvua 46500. Mat 1:2 ayi, ne nzubu ya batatuabu. Ba-
Eb 7:14
22 Bakafunda ndelanganyi ya kabala bantu balume bonso ba-
ˆ
Simeona i bilondeshile mena ayi, vua ne bidimu kumbukila ku 20
ˆ b Gen 30:17, 18
meku ayi, ne nzubu ya batatua- kubanda bavua mua kubuela mu
Gen 46:13
bu. Bakabala, muntu ku muntu, Nom 2:5, 6 tshiluilu, 33 ne bungi bua bantu
bantu balume bonso bavua ne bi- bavuabu bafunde mu tshisa tshia
dimu kumbukila ku 20 kubanda c Gen 30:20
Efelayima buvua 40500.
bavua mua kubuela mu tshiluilu, Nom 2:7, 8 34 Bakafunda ndelanganyi ya
ˆ
23 ne bungi bua bantu bavuabu Manashee bilondeshile mena ayi,
ˆ
bafunde mu tshisa tshia Simeo- d Gen 41:51, 52 meku ayi, ne nzubu ya batatuabu.
na buvua 59300. Gen 46:20 Bakabala bantu balume bonso ba-
Gen 48:17-19
24 Bakafunda ndelanganyi ya Nom 2:18, 19 vua ne bidimu kumbukila ku 20
ˆ
Gada j bilondeshile mena ayi, kubanda bavua mua kubuela mu
ˆ
meku ayi, ne nzubu ya batatua- tshiluilu, 35 ne bungi bua bantu
e Nom 2:20, 21
bu. Bakabala bantu balume bo- bavuabu bafunde mu tshisa tshia
nso bavua ne bidimu kumbukila Manashe buvua 32200.
ku 20 kubanda bavua mua ku- f Gen 43:29 36 Bakafunda ndelanganyi ya
Gen 46:21 ˆ
buela mu tshiluilu, 25 ne bungi Nom 2:22, 23 Benyaminaf bilondeshile mena
NOMBA 1:37-54 248
ˆ
ayi, meku ayi, ne nzubu ya ba- NSHAP. 1 tshi muabu bilondeshile tshi-
tatuabu. Bakabala bantu balume a Gen 30:4-6 sa tshia batatuabu to.a 48 Nu-
Gen 46:23
bonso bavua ne bidimu kumbu- Nom 2:25, 26
nku Yehowa wakambila Mose ne:
kila ku 20 kubanda bavua mua Nom 10:25 49 “Kadi kuena ne bua kufunda
ˆ
kubuela mu tshiluilu, 37 ne bu- mena a bena mu tshisa tshia Lewi
ngi bua bantu bavuabu bafu- b Gen 35:26 to, ne kuena ne bua kusangisha
nde mu tshisa tshia Benyamina Nom 2:27, 28 bungi buabu ku bua bena Isale-
buvua 35400. le bakuabu to. b 50 Udi ne bua
38 Bakafunda ndelanganyi ya c Gen 30:7, 8 kuteka bena Lewi bua batangi-
ˆ Gen 46:24
le malu a ntenta wa tshitendele-
Dana a bilondeshile mena ayi, Nom 2:29, 30
ˆ Nom 26:48 lu wa Bujadiki, c bintu biende bio-
meku ayi, ne nzubu ya batatua-
bu. Bakabala bantu balume bo- nso bidibu benza nabi mudimu
nso bavua ne bidimu kumbukila d Gen 13:16 ne bintu biende bionso bikuabu.d
Gen 22:17
ku 20 kubanda bavua mua ku- Gen 46:3 Nebambule ntenta wa tshitende-
buela mu tshiluilu, 39 ne bungi Eks 38:26
Nom 2:32
lelu ne bintu biende bionso bidi-
bua bantu bavuabu bafunde mu bu benza nabi mudimu, e ne ne-
tshisa tshia Dana buvua 62 700. benzaku mudimu, f ne nebikale
e Gen 29:34
40 Bakafunda ndelanganyi ya Gen 46:11 basa tshitudilu tshiabu tshinyu-
ˆ ˆ Nom 3:12 nguluke ntenta wa tshitendelelu.g
Ashe b bilondeshile mena ayi, ˆ
ˆ  51 Dıba dionso dikalabu ne bua
meku ayi, ne nzubu ya batatua-
Mulongo 2 kuya ne ntenta wa tshitendelelu,
bu. Bakabala bantu balume bo-
a Nom 2:33 bena Lewi nebamutulakaje;h ne
nso bavua ne bidimu kumbukila Nom 26:63, 64 ˆ
ku 20 kubanda bavua mua ku- dıba dikalabu ne bua kulamaka-
buela mu tshiluilu, 41 ne bungi ja ntenta wa tshitendelelu, bena
b Nom 26:62, 63
bua bantu bavuabu bafunde mu Lewi nebamuase; nebashipe mu-
ˆ ntu yonso udibu kabayi banyishi-
tshisa tshia Ashe buvua 41500. c Eks 31:18
42 Bakafunda ndelanganyi ya le1 udi usemena pabuipi.i
ˆ 52 “Muena Isalele yonso nease
Nafatale c bilondeshile mena ayi, d Eks 38:21
ˆ ntenta wende muaba wende uka-
meku ayi, ne nzubu ya batatua- Nom 3:6, 8
bu. Bakabala bantu balume bo- dibu bamane kuleja, muntu yo-
nso bavua ne bidimu kumbuki- e Nom 4:15 nso bilondeshile tshisumbu tshia-
la ku 20 kubanda bavua mua Nom 4:24-26 bu tshia bisa bisatu,1j bilondeshile
kubuela mu tshiluilu, 43 ne bu-
Nom 4:31-33
bisumbu biabu.2 53 Bena Lewi
ngi bua bantu bavuabu bafu- bobu nebase tshitudilu tshiabu
f Nom 3:30, 31
nde mu tshisa tshia Nafatale bu- Nom 4:12
tshinyunguluke ntenta wa tshi-
vua 53400. tendelelu wa Bujadiki, bua tshi-
ˆ ji tshianyi katshitemenyi tshisu-
44 Bakafunda mena a bantu g Nom 2:17
aba kudi Mose pamue ne Alo- Nom 3:23, 29 mbu tshia bena Isalele; k ne bena
Nom 3:35, 38
na ne bamfumu 12 ba mu Isale- Lewi nebikale ne mudimu wa ku-
le, muntu yonso uleja mpala wa lama1 ntenta wa tshitendelelu wa
h Nom 10:17, 21 Bujadiki.” l
nzubu wa batatuende. 45 Baka-
ˆ
funda mena a bena Isalele bo- 54 Bena Isalele bakenza malu
i Nom 3:10 onso avua Yehowa mutumine
nso bavua ne bidimu kumbuki- Nom 18:22 ˆ
la ku 20 kubanda bavua mua Mose dıyi bua kuenza. Bakenza
kubuela mu tshiluilu mu Isale- j Nom 2:2, 34
anu nanku.
le, bilondeshile nzubu wa bata- 1:51 1 Ku mua.: “muenyi yonso,” mmu-
tuabu, 46 ne bungi bua bantu k Nom 8:19 mue ne: muntu udi kayi muena Lewi.
ˆ
bonso bavuabu bafunde mena Nom 18:5
1:52 1 Anyi “pabuipi ne dibendele die-
buvua 603550. d nde.” 2 Ku mua.: “bilondeshile misu-
47 Kadi kabavua bafunde l Nom 8:24
mba yabu.” 1:53 1 Anyi “wa kutangila;
ˆ Nom 18:2, 3
mena a bena Lewie munka- 1Ku 23:32 wa kuenza mudimu ku.”
249 NOMBA 2:1-27

2 Mpindieu Yehowa wakakula


ne Mose ne Alona, wamba
NSHAP. 2
a Nom 1:52
ke Eleyasafa a muana wa Luele.
15 Bantu badibu bafunde mu
ne: 2 “Bena Isalele nebase nte- tshiluilu tshiende badi 45650. b
b Nom 7:12
nta yabu muaba ukadibu bapeshe Nom 10:14 16 “Bantu badibu bafunde
tshisumbu tshiabu tshia bisa bisa- Lut 4:20 mu biluilu bia mu tshitudi-
Mat 1:4
tu,a muntu yonso pabuipi ne dibe- lu tshia Lubena badi 151450, ne
ndele1 dia nzubu wa batatuende. c Nom 1:27 badi ne bua kuasa luendu bibidi. c
Nebase tshitudilu batangile nte-
d Nom 7:11, 18 17 “Padibu baya ne ntenta wa
nta wa kusambakena, bamunyu- Nom 10:15 kusambakena, d tshisumbu tshia
nguluke. bena Lewi tshidi ne bua kuika-
e Nom 1:29
3 “Bantu badi batudila luseke la munkatshi mua bisumbu bi-
ˆ
lua ku est, lua kudi dıba dipatuki- f Nom 7:11, 24 kuabu.
Nom 10:16
la nebikale tshisumbu tshia bisa “Badi ne bua kuenza luendu
bisatu bia mu tshitudilu tshia g Nom 1:31 anu mushindu udibu basa bitudi-
Yuda bilondeshile bisumbu1 bia- lu, e tshisa tshionso pa muaba wa-
h Nom 10:14
bu; mfumu wa bana ba Yuda ke tshi, bilondeshile bisumbu biabu
Nashona b muana wa Aminadaba. i Nom 1:20 bia bisa bisatu bisatu.
4 Bantu badibu bafunde mu j Nom 7:11, 30 18 “Tshisumbu tshia bisa bi-
tshiluilu tshiende badi 74 600. c Nom 10:18 satu bia mu tshitudilu tshia
5 Tshisa tshiatudila ku luse- Efelayima bilondeshile bisumbu1
k Nom 1:21
ke luende netshikale tshia Yisa- biabu netshikale lua ku ouest;
ˆ ˆ
ka; mfumu wa bana ba Yisaka ke l Nom 7:11, 36
mfumu wa bana ba Efelayima ke
ˆ
Netanele d muana wa Sua. 6 Ba- Nom 10:19
Elishama f muana wa Amihuda.
ntu badibu bafunde mu tshiluilu m Nom 1:23 19 Bantu badibu bafunde mu
tshiende badi 54 400. e 7 Pashi- 
tshiluilu tshiende badi 40 500. g
she kudi tshisa tshia Zebulona; Mulongo 2
20 Ku luseke luende nekuika-
mfumu wa bana ba Zebulo- a Nom 7:11, 42 le tshisa tshia Manashe; h mfumu
na ke Eliaba f muana wa Helona. Nom 10:20
wa bana ba Manashe ke Gama-
8 Bantu badibu bafunde mu ˆ
b Nom 1:25 liele i muana wa Pedasu. 21 Ba-
tshiluilu tshiende badi 57400. g
c Nom 10:18 ntu badibu bafunde mu tshiluilu
9 “Bantu badibu bafunde mu tshiende badi 32 200. j 22 Pashi-
biluilu bia mu tshitudilu tshia d Nom 1:51
she kudi tshisa tshia Benyamina;
Yuda badi 186400. Badi ne bua mfumu wa bana ba Benyamina
e 1Ko 14:33, 40
kuasa luendu ba kumpala. h
ke Abidana k muana wa Gideoni.
10 “Tshisumbu tshia bisa bi- f Nom 7:11, 48
23 Bantu badibu bafunde mu
Nom 10:22
satu bia mu tshitudilu tshia Lu- tshiluilu tshiende badi 35400. l
bena i bilondeshile bisumbu1 bia- g Nom 1:33
24 “Bantu bonso badibu ba-
bu netshikale lua ku sud; mfumu
h Gen 48:20 funde mu biluilu bia mu tshitu-
wa bana ba Lubena ke Eli-
ˆ dilu tshia Efelayima badi 108 100,
su j muana wa Shedeu. 11 Ba- i Nom 7:11, 54
Nom 10:23 ne badi ne bua kuasa luendu bi-
ntu badibu bafunde mu tshiluilu
tshiende badi 46500. k 12 Tshi- satu. m
j Nom 1:35
sa tshiatudila ku luseke luende 25 “Tshisumbu tshia bisa bisa-
netshikale tshia Simeona; mfu-
k Nom 7:11, 60 tu bia mu tshitudilu tshia Dana
Nom 10:24
mu wa bana ba Simeona ke She- bilondeshile bisumbu1 biabu ne-
lumiele l muana wa Sulishadai. l Nom 1:37 tshikale lua ku nord; mfumu wa
ˆ
13 Bantu badibu bafunde mu m Nom 10:22
bana ba Dana ke Ahiezen mua-
tshiluilu tshiende badi 59300. m na wa Amishadai. 26 Bantu ba-
14 Pashishe kudi tshisa tshia
n Nom 7:11, 66 dibu bafunde mu tshiluilu tshie-
nde badi 62 700.o 27 Ku luseke
Nom 10:25
Gada; mfumu wa bana ba Gada
o Nom 1:39 luende nekuikale tshisa tshia
ˆ ˆ
2:2 1 Anyi “tshimanyinu.” 2:3, 10, 18, 25 p Nom 7:11, 72
Ashe; mfumu wa bana ba Ashe
1 Ku mua.: “bilondeshile misumba yabu.” Nom 10:26 ke Pagielep muana wa Okelana.
NOMBA 2:28–3:13 250
ˆ ˆ
28 Bantu badibu bafunde mu NSHAP. 2 to. Kadi Eleaza a ne Itama b ba-
tshiluilu tshiende badi 41500. a a Nom 1:41 katungunuka ne kuenza mudimu
29 Pashishe kudi tshisa tshia Na- b Nom 7:11, 78 wa buakuidi pamue ne tatuabu
fatale; mfumu wa bana ba Nafa- Nom 10:27 Alona.
tale ke Ahilab muana wa Enana. c Nom 1:43 5 Nunku Yehowa wakambila
30 Bantu badibu bafunde mu d Nom 10:25 Mose ne: 6 “Luaku ne tshisa
tshiluilu tshiende badi 53400. c tshia Lewi,c ubimanyike kumpa-
e Gen 15:5
31 “Bantu bonso badibu ba- Eks 38:26 la kua muakuidi Alona, ne bobu
funde mu tshitudilu tshia Dana Nom 1:46
Nom 14:29
nebamuenzele mudimu.d 7 Badi
badi 157600. Badi ne bua kuasa Nom 26:51, 64 ne bua kukumbaja mudimu udi-
luendu ba ndekelu, d bilondeshile f Nom 1:47 bu nawu kumpala kuende yeye ne
bisumbu biabu bia bisa bisatu bi- Nom 26:62, 63 kua tshisumbu tshijima kumpa-
satu.” g Nom 3:15 la kua ntenta wa kusambake-
32 Aba ke bena Isalele bavua- h Nom 2:2 na, bakumbaja mudimu wabu udi
bu bafunde bilondeshile nzubu ya utangila ntenta wa tshitendelelu.
i Nom 10:28
batatuabu; bungi bua bantu bo-  8 Badi ne bua kutangila bintu
nso bavua mu bitudilu bavuabu NSHAP. 3
bionso bidibu benza nabi mudi-
bafunde bua kubuela mu tshilui- j Eks 19:2
mu e mu ntenta wa kusambake-
lu buvua 603550.e 33 Kadi kaba- na, ne kukumbaja mudimu udibu
k Lew 10:1
vua babale bena Lewi f pamue ne 1Ku 24:2 nawu kumpala kua bena Isalele,
bena Isalele bakuabu to,g anu mu- batangila midimu idi itangila nte-
ˆ l Eks 6:25
vua Yehowa mutumine Mose dıyi. Dut 10:6 nta wa tshitendelelu.f 9 Neufile
34 Bena Isalele bakenza malu m Eks 6:23 bena Lewi kudi Alona ne kudi
onso avua Yehowa mutumine Eks 38:21 bana bende ba balume. Mbantu
ˆ 1Ku 6:3
Mose dıyi bua kuenza. Eu ke mu- badibu bafile, bafila kudiye, ba-
shindu uvuabu basa bitudilu bia- n Eks 28:1 ngata munkatshi mua bena Isale-
Lew 8:2, 3
bu bilondeshile bisumbu biabu le.g 10 Udi ne bua kujadika Alo-
o Lew 10:1, 2
bia bisa bisatu bisatu h ne ke mu- na ne bana bende mu mudimu, ne

shindu uvuabu basa luendu, i yo- bobu nebakumbaje midimu yabu
ˆ Mulongo 2
nso wa kudibu bilondeshile dıku ya buakuidi, h ne muntu yonso udi-
a Nom 3:32
diabu ne bilondeshile nzubu ya Nom 20:26 bu kabayi banyishile1 udi useme-
batatuabu. b Nom 4:28 na pabuipi udi ne bua kushipi-

3 Mpindieu edi ndilondangana


ˆ
dia meku1 a Alona ne Mose
Nom 7:8

c Nom 8:6
Nom 18:2
bua.” i
11 Yehowa wakatungunuka
dituku divua Yehowa muakule ne kuakula ne Mose, wamba ne:
ne Mose ku mukuna wa Sinai. j d Nom 1:50 12 “Tangila! Buanyi meme, ndi
ˆ
2 Aa mmena a bana ba balu-
Nom 8:11
ngangata bena Lewi munkatshi
me ba Alona: Nadaba muanabu- e Nom 4:12
ˆ mua bena Isalele pa muaba wa
te, ne Abihu, k ne Eleaza, l ne Ita- f Nom 1:51 banabute1 bonso ba bena Isale-
ˆ ˆ
ma. m 3 Aa mmena a bana ba g Nom 8:15, 16 le; j ne bena Lewi nebalue banyi
balume ba Alona, bakuidi bela Nom 18:6 meme. 13 Bualu banabute bo-
manyi bavuabu bajadike mu mu- h Eks 40:15 nso mbanyi meme. k Dituku di-
dimu1 wa buakuidi. n 4 Kadi Na- Nom 18:7
mvua mushipe banabute bonso
daba ne Abihu bakafua kumpala i Nom 16:39, 40 ba mu buloba bua Ejipitu l mvua
1Sm 6:19
kua Yehowa pavuabu bafile ka- 2Ku 26:16, 18 mudijidile banabute bonso ba
pia kavua kakayi kanyishibue ku- j Nom 3:41, 45 mu Isalele kumbukila ku muntu
mpala kua Yehowa o mu tshipela
k Eks 13:2 3:10 1 Ku mua.: “muenyi,” mmumue ne:
tshia Sinai, ne kabavua ne bana Eks 34:19 ˆ
Nom 18:15 muntu udi kayi wa mu dıku dia Alona.
3:1 1 Ku mua.: “bipungu.” 3:3 1 Ku mua.: Luk 2:23 3:12 1 Ku mua.: “muanabute yonso udi
“bena bianza bivuabu buwuje.” l Eks 13:15 ukangula difu.”
251 NOMBA 3:14-37
too ne ku nyama. a Nebalue banyi NSHAP. 3 ne tshioshelu, mionji ya ntenta,
meme. Meme ndi Yehowa.” a Lew 27:26 ne midimu yonso idi itangila bi-
14 Yehowa wakakula kabidi b Eks 19:1 ntu ebi.
ˆ
ne Mose mu tshipela tshia Sinai, b 27 Dıku dia bena Amalama,
ˆ c Nom 3:39 ˆ ˆ ˆ
wamba ne: 15 “Funda mena a dıku dia bena Yiseha, dıku dia
d Eks 6:16 ˆ
bana ba balume ba Lewi bilo- Nom 26:57
bena Hebelone, ne dıku dia bena
ndeshile nzubu ya batatuabu 1Ku 23:6 Uziele akafumina kudi Kohata.
ˆ ˆ
ne bilondeshile meku abu. Ufu- e Eks 6:17 Aa ke meku a bena Kohata. a
nde muntu mulume yonso ku- f Eks 6:18
28 Bungi bua bantu balume bo-
mbukila ku wa ngondo umue nso kumbukila ku ba ngondo
kubanda.” c 16 Nunku Mose wa- g 1Ku 6:29
umue kubanda buvua 8 600; mu-
ˆ ˆ
kafunda mena abu ku dıyi dia Ye- h Eks 6:19 dimu wabu uvua wa kutangila
ˆ
howa, anu muvuabu bamutumine i 1Ku 6:20 muaba wa tshijila. b 29 Meku a
ˆ ˆ
dıyi bua kuenza. 17 Aa mmena j Nom 4:38-40 bana ba Kohata avua asa tshitu-
ˆ
a bana ba balume ba Lewi: Ge- dilu ku luseke lua ku sud kua nte-
k Nom 1:53
shona, Kohata, ne Melali. d nta wa tshitendelelu. c 30 Mfu-
ˆ ˆ
18 Mpindieu aa mmena a l Nom 4:24-26 mu wa nzubu wa batatu ba meku
ˆ
bana ba balume ba Geshona bi- m Eks 26:7 a bena Kohata uvua Elisafana
ˆ
londeshile meku abu: Libini ne n Eks 26:14 muana wa Uziele. d 31 Mudimu
Shimei. e wabu uvua wa kutangila Mushe-
o Eks 26:36 ˆ
19 Bana ba balume ba Koha- te, e mesa, f tshitekelu tshia mie-
ˆ p Eks 27:9
ndu, g bioshelu, h bintu i bivuabu
ta bilondeshile meku abu bavua:
ˆ q Eks 27:16 benza nabi mudimu muaba wa
Amalama, Yiseha, Hebelone, ne

Uziele. f tshijila, tshilamba j tshia kuko-
20 Bana ba balume ba Mela- Mulongo 2 solola natshi, ne midimu yonso
ˆ a Nom 3:19 ivua itangila bintu ebi. k
li g bilondeshile meku abu bavua:
Mali ne Mushi. h b Nom 4:34-36 32 Mfumu uvua ku mutu kua
ˆ ˆ
Aa mmeku a bena Lewi bilo- c Nom 1:53 bena Lewi uvua Eleaza l muana
ndeshile nzubu ya batatuabu. d Eks 6:22
wa muakuidi Alona, uvua utangi-
ˆ
21 Dıku dia bena Libini i ne 1Ku 6:18 la bantu bavua batangila midimu
ˆ ya muaba wa tshijila.
dıku dia bena Shimei akafumi- e Eks 25:10 ˆ ˆ
ˆ ˆ 33 Dıku dia bena Mali ne dıku
na kudi Geshona. Aa ke meku f Eks 25:23
ˆ
a bena Geshona. 22 Bungi bua dia bena Mushi akafumina kudi
ˆ
g Eks 25:31
bantu balume babu bonso bavua- Melali. Aa ke meku a Melali. m
bu bafunde kumbukila ku ba ngo- h Eks 27:1, 2 34 Bungi bua balume bonso ba-
Eks 30:1-3 ˆ
ndo umue kubanda buvua 7500. j vuabu bafunde mena kumbukila
ˆ ˆ i Eks 38:3
23 Meku a bena Geshona avua ku ba ngondo umue kubanda bu-
asa tshitudilu panyima pa ntenta j Eks 26:31 vua 6200. n 35 Mfumu wa nzubu
ˆ
wa tshitendelelu, k lua ku ouest. k Nom 4:15 wa batatu ba meku a Melali uvua
24 Mfumu wa nzubu wa batatu l Nom 4:16 Suliele muana wa Abihayila. Ba-
ˆ vua basa tshitudilu ku luseke lua
ba bena Geshona uvua Eleyasa- Nom 20:28
fa muana wa Laele. 25 Mudimu m Nom 3:20 ku nord kua ntenta wa tshite-
ˆ
wa bana ba Geshona l mu ntenta Nom 26:58 ndelelu. o 36 Bana ba Melali ba-
wa kusambakena uvua wa kuta- n Nom 4:42-44 vua ne mudimu wa kutangila
ngila ntenta wa tshitendelelu, o Nom 1:53 nyunguluilu ya mabaya p ya nte-
ne ntenta, m tshibuikilu tshiende, n nta wa tshitendelelu, mikamba
p Eks 36:20
tshilamba o tshia ku tshibuelelu yende, q makunji ende, r ntaku ye-
tshia ntenta wa kusambakena, q Eks 36:31 nde mikale ne masoso, bintu bie-
26 bilamba bilembeleja p bia lu- r Eks 26:32, 37 nde bionso bia kuenza nabi mu-
Eks 36:37, 38
pangu, tshilamba q tshia ku tshi- dimu, s ne midimu yonso ivua
buelelu tshia lupangu ludi lunyu- s Eks 27:19 itangila bintu ebi, t 37 kabidi
nguluke ntenta wa tshitendelelu t Nom 4:31, 32 ne makunji avua manyunguluke
NOMBA 3:38–4:6 252
lupangu ne ntaku yawu mikale NSHAP. 3 Meme ndi Yehowa. 46 Bua mu-
ne masoso, a mpopo yawu ne a Eks 27:10, 11 shinga wa kupikula nawu a bana-
mionji yawu. bute 273 ba bena Isalele badi ba-
38 Mose, ne Alona ne bana pite pa mutu pa bungi bua
bende ba balume bavua bobu ba- b Nom 3:10 bena Lewi, b 47 wangate nshe-
shila tshitudilu kumpala kua nte- kele1 itanu bua muntu yonso, c
nta wa tshitendelelu lua ku est, bilondeshile nshekele wa muaba
kumpala kua ntenta wa kusa- wa tshijila.2 Nshekele umue udi
ˆ c Nom 3:15
mbakena lua kudi dıba dipatuki- ne gera3 20. d 48 Upeshe Alona
la. Bavua ne mudimu wa kutangi- ne bana bende ba balume maku-
la muaba munsantu, bu mudimu ta au bu mushinga wa kupikula
d Nom 3:12
uvuabu ne bua kukumbaja bua nawu bantu badi bapite pa mutu
bena Isalele. Muntu yonso uvua- pa bungi buabu.” 49 Nunku
bu kabayi banyishile1 uvua use- Mose wakangata makuta a mu-
e Eks 13:2
mena pabuipi uvua ne bua kushi- Nom 18:15
shinga wa kupikula nawu kudi
pibua.b  bantu bavua bapite pa mutu pa
39 Bantu balume bonso ba Mulongo 2 mushinga wa kupikula nawu wa
bena Lewi bavua Mose ne Alo- a Nom 18:15
bena Lewi. 50 Wakangata ma-
ˆ ˆ kuta kudi banabute ba bena Isa-
na bafunde mena ku dıyi dia
Yehowa, kumbukila ku ba ngo- lele, nshekele 1365, bilondeshile
ndo umue kubanda bilondeshile nshekele wa muaba wa tshijila.
ˆ b Nom 3:39, 43
meku abu bavua binunu 22. 51 Nunku Mose wakafila maku-
40 Pashishe Yehowa wakambi- ta a mushinga wa kupikula nawu
ˆ kudi Alona ne bana bende ba ba-
la Mose ne: “Funda mena a ba- ˆ
c Nom 18:15, 16
nabute bonso ba balume ba bena lume bilondeshile dıyi1 dia Yeho-
Isalele kumbukila ku ba ngondo wa, anu muvua Yehowa mutumi-
ˆ
umue kubanda,c ubabale ne ufu- ne Mose dıyi bua kuenza.
ˆ
nde mena abu. 41 Udi ne bua
4
d Lew 27:25

Nunku Yehowa wakakula ne
kungangatshila bena Lewi pa Mose ne Alona, wamba ne:
NSHAP. 4
muaba wa banabute bonso ba 2 “Nubale bana ba balume ba
bena Isalele, d ne kuangata bimu- e Nom 3:19, 27
Kohata e munkatshi mua bana ba
na bia bena Lewi pa muaba wa ˆ
Lewi, bilondeshile meku abu ne
banabute bonso ba bimuna bia nzubu ya batatuabu, 3 bonso
bena Isalele.e Meme ndi Yehowa.” f 1Ku 23:3 badi ne bidimu kumbukila ku 30 f
ˆ
42 Nunku Mose wakafunda mena Luk 3:23
too ne ku 50 g badi munkatshi
a banabute bonso ba bena Isalele, mua badibu basungule bua kue-
anu muvua Yehowa mumutumine nza mudimu mu ntenta wa kusa-
ˆ
dıyi bua kuenza. 43 Bungi bua g Nom 8:25, 26
mbakena. h
banabute bonso ba balume ba- 4 “Eu ke mudimu wa bana ba
ˆ
vuabu bafunde bilondeshile mena balume ba Kohata mu ntenta wa
abu kumbukila ku ba ngondo h Nom 4:30
kusambakena. i Mmudimu muta-
1Ku 6:48
umue kubanda buvua 22273. mbe tshijila: 5 Pikala bantu
44 Yehowa wakatungunuka basa luendu, Alona ne bana be-
ne kuakula ne Mose, wamba ne: nde nebabuele, nebatulule tshi-
i Nom 3:30, 31
45 “Angata bena Lewi pa muaba Nom 4:15 lamba tshia kukosolola natshi j
wa banabute bonso ba munka- ne nebatshibuikile pa mushete k
tshi mua bena Isalele, ne anga- wa Bujadiki. 6 Nebawubuikile
ta bimuna bia bena Lewi pa mua- j Eks 26:31
ba wa bimuna biabu; bena Lewi Eks 40:3 3:47 1 Nshekele uvua ne grame 11,4.
badi ne bua kulua banyi meme. Lew 16:2 Tang. Tshis. B14. 2 Anyi “bilondeshi-
le nshekele wa tshijila.” 3 Gera uvua ne
3:38 1 Ku mua.: “muenyi,” mmumue ne: grame 0,57. Tang. Tshis. B14. 3:51 1 Ku
muntu udi kayi muena Lewi. k Eks 25:10 mua.: “mukana.”
253 NOMBA 4:7-20
tshibuikilu tshia biseba bia nya- NSHAP. 4 mikoko. 14 Nebatekapu bintu
ma ya nkonga, nebadijapu tshila- a Eks 25:13 biatshi bionso bidibu benza nabi
mba tshijima tshia dikala dia ble mudimu ku tshioshelu: bintu bia
ne nebabueje mikamba ya kuwa- b Eks 25:23, 24 kuambuila kapia, nsomo, bikasu,
mbuila a muaba wayi. ne bibakudi, bintu bionso bidi-
7 “Nebadije kabidi tshilamba bu benza nabi mudimu ku tshio-
ˆ c Eks 25:29
shelu; a ne nebadijapu tshibuikilu
tshia dikala dia ble pa mesa
a mampa a dileja, b nebatekapu tshia biseba bia nyama ya nko-
d Lew 24:5, 6 nga ne nebabueje mikamba ya
malongo, makopo, bibakudi, ne
mbidika ya mulambu wa bia ku- kutshiambuila b muaba wayi.
nua; c mulambu wa pa tshibidilu e Eks 25:28 15 “Pikala bantu basa luendu,
wa mampa d neushalapu. 8 Ne- Alona ne bana bende ba balu-
badijapu tshilamba tshikunze f Eks 25:31 me badi ne bua kujikija kubui-
kunzuu ne nebabuikilapu tshi- kila bintu bia muaba wa tshiji-
buikilu tshia biseba bia nyama ya g Eks 25:37 la c ne bintu bionso bidibu benza
nkonga ne nebabueje mikamba nabi mudimu muaba wa tshiji-
ˆ la. Pashishe bana ba balume
ya kuambuila mesa e muaba wayi.
h Eks 25:38
9 Pashishe nebangate tshilamba ba Kohata nebabuele bua kubia-
tshia dikala dia ble, nebabuiki- mbula, d kadi kabena ne bua ku-
le tshitekelu tshia miendu f tshi- i Eks 30:1 lenga bintu bia muaba wa tshiji-
Eks 37:25, 26
di tshitokesha, pamue ne mie- la to, tshianana nebafue. e Bintu
ndu yatshi, g tushola tuatshi tua ebi mbujitu1 bua bana ba Koha-
j Eks 30:5
kukoka natu mikaba ya miendu,1 ta bua malu adi atangila ntenta
bintu biatshi bia kuambuila ka- wa kusambakena.
ˆ
pia, h ne tulongo tuatshi tuonso k Nom 3:30, 31 16 “Eleaza, f muana wa mua-
tua kuela natu mafuta mu mie- kuidi Alona, neikale ne mudimu
ndu. 10 Nebatshivungile tshio- l Lew 6:12 wa kutangila mafuta a kutoke-
tshi ne bintu biatshi bionso mu  sha nawu, g musenga wa manana-
tshibuikilu tshia biseba bia nya- Mulongo 2 nshi wa mupuya muimpe, h mula-
ma ya nkonga ne nebatshiteke a Eks 27:3 mbu wa pa tshibidilu wa ntete,
pa tshintu tshia kutshiambuila. ne manyi a kuelangana. i Yeye udi
11 Nebadije kabidi tshilamba b Eks 27:6 ne mudimu wa kutangila ntenta
tshia dikala dia ble pa tshio- wa tshitendelelu mujima ne bio-
shelu tshia or, i nebatshibuikile nso bidimu, kusangisha ne mua-
c Nom 4:5
tshibuikilu tshia biseba bia nya- ba wa tshijila ne bintu biawu bio-
ma ya nkonga, ne nebabueje mi- nso bidibu benza nabi mudimu.”
kamba ya kutshiambuila j muaba d Nom 7:6-9
1Ku 15:2
17 Yehowa wakakula kabidi
wayi. 12 Pashishe nebangate ne Mose ne Alona, wamba ne:
bintu bionso k bia kuenza nabi 18 “Kanulekedi bua tshisa tshia
e 2Sm 6:6, 7 ˆ
mudimu bidibu benza nabi mudi- meku a bena Kohata j tshiu-
mu muaba wa tshijila pa tshibidi- mbushibue munkatshi mua bena
lu, nebabiele mu tshilamba tshia f Nom 3:32 Lewi to. 19 Kadi benzelayi nu-
dikala dia ble, nebabibuikile tshi- nku bua bashale ne muoyo ne ka-
buikilu tshia biseba bia nyama ya g Eks 27:20 bafu bualu mbasemene pabuipi
nkonga, ne nebabiteke pa tshi- ne bintu bitambe tshijila. k Alona
ntu tshia kubiambuila. h Eks 30:34, 35 ne bana bende ba balume neba-
13 “Nebumbushe butu1 mu buele, nebapeshe yonso wa kudi-
tshioshelu l ne nebadijapu tshila- i Eks 30:23-25
bu mudimu wende ne nebamule-
mba tshia miosa mikunzubile ya je tshidiye ne bua kuambula.
20 Kabena ne bua kubuela ne
4:9 1 Anyi “tukuatshilu; nkala.” 4:13 j Nom 3:27
kumona bintu bia tshijila nansha
1 Anyi “butu bua manyi,” mmumue ne:
butu busambakane ne manyi a milambu. k Nom 4:4 4:15 1 Anyi “mudimu.”
NOMBA 4:21-41 254
bua katantshi kakese to, tshiana- NSHAP. 4 ngila mudimu wabu wa ku ntenta
na nebafue.” a a Eks 19:21 wa kusambakena: nyunguluilu
21 Pashishe Yehowa wakaku- 1Sm 6:19 ya mabaya a ya ntenta wa tshi-
la ne Mose, wamba ne: 22 “Udi b Nom 3:21 tendelelu, mikamba yende, b ma-
ne bua kubala bungi bua bana ba kunji ende, c ntaku yende mika-
ˆ le ne masoso; d 32 makunji e adi
balume ba Geshona b bilondeshi- c Nom 3:25, 26
ˆ manyunguluke lupangu, ntaku
le nzubu ya batatuabu ne meku
ˆ d Eks 26:1
abu. 23 Ufunde mena a bantu yawu mikale ne masoso, f mpopo
badi ne bidimu kumbukila ku 30 e Eks 26:7, 14 yawu ya ntenta, g ne mionji yawu
too ne ku 50, bonso badi munka- ya ntenta pamue ne bintu biawu
tshi mua badibu basungule bua f Eks 26:36 bionso ne midimu yonso idi ibi-
kuenza mudimu mu ntenta wa g Eks 27:9
tangila. Neubapeshe bintu bidi-
kusambakena. 24 Ebi ke bintu bu ne bua kuambula bilondeshile
ˆ
ˆ ˆ
bidibu bapeshe meku a bena Ge- h Eks 27:16 mena abu. 33 Eu ke mushindu
ˆ
shona bua kutangila ne kua- wikala meku a bana ba Melali h ne
i Nom 3:21, 23
mbula: c 25 Nebambule bilamba bua kuenza mudimu wa ku nte-
bia ntenta wa tshitendelelu, d nte- j Nom 3:25, 26 nta wa kusambakena, ku bulo-
ˆ
nta wa kusambakena, tshibuikilu mbodi bua Itama muana wa mua-
tshiende ne tshibuikilu tshia bi- k Eks 6:23 kuidi Alona.” i
Nom 4:33
seba bia nyama ya nkonga tshi- Nom 7:8 34 Nunku Mose ne Alona ne
di pa mutu pende, e tshilamba bamfumu j ba tshisumbu bakafu-
l Eks 6:19 ˆ
tshia ku tshibuelelu tshia ntenta nda mena a bana ba balume ba
Nom 3:33 ˆ
wa kusambakena, f 26 bilamba Kohata k bilondeshile meku abu
bilembeleja bia lupangu, g tshi- m Nom 3:36, 37 ne bilondeshile nzubu wa bata-
lamba tshia ku tshibuelelu tshia  tuabu, 35 bonso bavua ne bidi-
lupangu h ludi lunyunguluke nte- Mulongo 2 mu kumbukila ku 30 too ne ku 50
nta wa tshitendelelu ne tshioshe- a Eks 26:15 bavua munkatshi mua bavuabu
lu, mionji yabi ya ntenta ne bi- basungule bua kuenza mudimu
b Eks 26:26
ntu biabi bionso bia kuenza nabi wa ku ntenta wa kusamba-
mudimu ne bintu bionso bia kue- c Eks 26:37 kena. l 36 Bungi bua bantu bo-
ˆ
nza nabi mudimu ku ntenta. Eu Eks 36:38 nso bavuabu bafunde mena bilo-
ˆ
ke mudimu wabu. 27 Alona ne ndeshile meku abu buvua 2 750. m
d Eks 26:19 ˆ
bana bende ba balume nebata- Eks 38:27 37 Aba mbantu ba mu meku a
ngile mudimu wonso wa bena bena Kohata bavuabu bafunde
ˆ e Eks 27:10 ˆ
Geshona i ne bintu bidibu ne mena, bonso bavua benza mudi-
bua kuambula; neubapeshe ma- f Eks 27:11
mu ku ntenta wa kusambakena.
jitu onso aa bu mudimu wabu. Mose ne Alona bakabafunda bi-
ˆ ˆ
28 Eu ke mudimu udi meku a g Eks 27:19 londeshile dıyi divua Yehowa
ˆ
bena Geshona ne bua kuenza mu muambile Mose. n
h Nom 3:33 ˆ
ntenta wa kusambakena, j ne Ita-
ˆ 38 Bavua bafunde mena a
ma k muana wa muakuidi Alona ˆ
i Nom 4:28 bana ba balume ba Geshonao bilo-
ke walombola midimu yabu. ˆ
ndeshile meku abu ne bilondeshi-
29 “Bua bana ba balume ba j Nom 1:16 le nzubu wa batatuabu, 39 bo-
ˆ
Melali, l neubafunde mena bilo- nso bavua ne bidimu kumbukila
ˆ k Nom 3:19, 27
ndeshile dıku diabu ne bilo- ku 30 too ne ku 50 bavua mu-
ndeshile nzubu wa batatuabu. l Nom 4:47 nkatshi mua bavuabu basungu-
30 Neubafunde kutuadijila ku Nom 8:25, 26
le bua kuenza mudimu ku nte-
bidimu 30 too ne ku bidimu 50, m Nom 3:27, 28 nta wa kusambakena. 40 Bungi
bonso badi munkatshi mua ba- bua bantu bonso bavuabu bafu-
n Nom 3:15 ˆ ˆ
dibu basungule bua kuenza mu- nde mena bilondeshile meku abu
dimu wa ku ntenta wa kusamba- o Nom 3:21
ne bilondeshile nzubu wa bata-
kena. 31 Ebi ke bintu bidibu tuabu buvua 2630.p 41 Edi di-
ˆ
ne bua kuambula m pa bidi bita- p Nom 3:21, 22 vua difunda dia mena a bena mu
255 NOMBA 4:42–5:12
ˆ ˆ
meku a bana ba balume ba Ge- NSHAP. 4 nsha yeye muikale muntu mulu-
shona, bonso bavua benza mudi- a Nom 4:22, 23 me anyi muntu mukaji, nudi ne
mu ku ntenta wa kusambakena. bua kumumbusha. Nudi ne bua
Mose ne Alona bakabafunda ku kubumbusha mu tshitudilu bua
ˆ b Nom 8:25, 26
dıyi dia Yehowa.a kabanyangi a tshitudilu tshijima
ˆ
42 Bavua bafunde mena a tshia bantu bandi musombele1
bana ba balume ba Melali bilo- c Nom 3:33, 34 munkatshi muabu.” b 4 Nunku
ˆ bena Isalele bakenza anu nanku,
ndeshile meku abu ne bilondeshi-
le nzubu wa batatuabu, 43 bo- bobu kubumbusha mu tshitudi-
d Nom 4:29 lu. Anu muvua Yehowa muambi-
nso bavua ne bidimu kumbukila
ku 30 too ne ku 50 bavua munka- le Mose, ke muakenza bena Isa-
tshi mua bavuabu basungule bua e Nom 4:15 lele nanku.
kuenza mudimu ku ntenta wa ku- Nom 4:24-26 5 Yehowa wakatungunuka ne
Nom 4:31-33
sambakena.b 44 Bungi bua ba- kuakula ne Mose, wamba ne:
ntu bonso ba kudibu bavuabu 6 “Ambila bena Isalele ne: ‘Bi-
ˆ ˆ f Nom 3:39 kala muntu mulume anyi mu-
bafunde mena bilondeshile meku
 ntu mukaji muenze umue wa
abu buvua 3200. c 45 Edi divua
ˆ NSHAP. 5 ku mpekatu itu bantu benza ne
difunda dia mena a bena mu
ˆ g Lew 13:45, 46 muenze bualu bua dipanga lula-
meku a bana ba balume ba Me-
lali, bavua Mose ne Alona bafu- matu kudi Yehowa, muntu1 au
ˆ mmupile. c 7 Udi1 ne bua kuto-
nde bilondeshile dıyi divua Yeho- h Lew 15:2
wa muambile Mose.d nda d mpekatu udiye2 muenze ne
46 Mose ne Alona ne bamfu- kupingaja bintu bionso bu difu-
mu ba mu Isalele bakafunda i Lew 22:4 tu dia dipila diende ne kusaki-
ˆ Nom 19:11 dila kabidi tshia bitanu tshia
mena a bena Lewi bonso aba 
ˆ bintu abi; e udi ne bua kubipe-
bilondeshile meku abu ne bilo- Mulongo 2
ndeshile nzubu ya batatuabu; sha muntu udiye muenzele bibi.
47 bavua ne bidimu kumbukila
a Nom 19:22 8 Kadi bikala muntu udiye mue-
nzele bibi kayi ne mulela wa pa-
ku 30 too ne ku 50, ne bonso ba-
b Eks 25:8 buipi udi mua kuangata bintu
vua basungula bua kuenza mudi-
Lew 26:11 abi, nebabipeshe Yehowa ne ne-
mu ne kuambula majitu adi
bikale bia muakuidi, pa kumbu-
atangila ntenta wa kusambake-
sha tshimpanga tshia mukoko
na.e 48 Bungi bua bantu bo- c Lew 5:1, 17
ˆ tshia kubuikila natshi mpekatu
nso bavuabu bafunde mena tshikalaye ne bua kumubuikidila
buvua 8580. f 49 Bavua baba- natshi mpekatu. f
ˆ d Lew 5:5
funde bilondeshile dıyi divua Ye- Yos 7:19
9 “‘Tshintu tshionso tshia tshi-
howa muambile Mose, muntu yo- Yak 5:16
jilag tshidi bena Isalele bafila kudi
nso bilondeshile mudimu uvuabu muakuidi netshikale tshiende.h
bamupeshe ne bujitu buvuaye ne e Lew 6:4, 5 10 Bintu bia tshijila bia muntu
bua kuambula; bavua babafunde yonso nebishale biende. Tshi-
anu muvua Yehowa mutumine ntu tshionso tshidi muntu upesha
ˆ f Lew 5:16
Mose dıyi bua kuenza. Lew 6:6, 7 muakuidi, netshikale tshia mua-
5 Yehowa wakakula kabidi ne
Mose, wamba ne: 2 “Tumi-
ˆ
Lew 7:7
kuidi.’”
11 Yehowa wakatungunuka ne
na bena Isalele dıyi bua bumbu- g Lew 6:14, 17 kuakula ne Mose, wamba ne:
she mu tshitudilu muntu yonso Lew 7:1, 6
Lew 10:12, 13
12 “Akula ne bena Isalele, uba-
udi ne nsudi g ne muntu yonso mbile ne: ‘Tangilayi tshidi ne bua
udi bintu bipatuka mu mubidi h kuenzeka bikala mukaji wa muntu
ne muntu yonso udi mukoya bua h Eks 29:27, 28
tshitalu tshia muntu.1i 3 Na- Nom 18:8
Dut 18:3
5:3 1 Anyi “muashile ntenta.” 5:6 1 Anyi
Yhz 44:29 “anyima.” 5:7 1 Ku mua.: “Badi.” 2 Ku
5:2 1 Anyi “bua anyima.” Tang. Diumv. 1Ko 9:13 mua.: “udibu.”
NOMBA 5:13-27 256
mupambuke ne mupange lulama- NSHAP. 5 bululu adi apetesha mulawu aa
tu kudiye, 13 ne mulume mu- a Lew 18:20 kaakuenzedi bualu to. 20 Kadi
Dut 5:18
kuabu musangile nende,a kadi ba- biwikala mupambuke paudi ku
yende kayi mumanye bualu abu bukokeshi bua bayebe, mudinya-
ne kabuyi bumanyike to, ne nge, ne biwikala musangile ne
yeye mudinyange kadi kakuyi mu- mulume mukuabu a pa kumbusha
ntu udi mua kujadika bualu abu bayebe . . .” 21 Pashishe mua-
ne kabayi bamukuate: 14 Na- kuidi neatshipishe mukaji mutshi-
nsha mulume mupete mukawu pu udi ne mulawu, ne muakuidi
anyi mumone bu ne: mukajende b Yel 17:10 neambile mukaji au ne: “Yeho-
Eb 13:4
mmupange lulamatu kudiye, pe- wa akuvuije tshilejilu tshia mula-
nde mudinyange, anyi nansha wu ne tshia mutshipu munkatshi
yeye ne mukawu ne mumone bu mua tshisamba tshienu, padi Ye-
ne: mukajende mmupange lula- howa wenza bua tshibelu1 tshie-
matu kudiye pende kayi mudinya- be tshifubidile2 ne wenza bua
ˆ
nge, 15 mulume au udi ne bua difu diebe diuwule. 22 Mayi adi
kulua ne mukajende kudi muakui- apetesha mulawu aa neabuele mu
di pamue ne mulambu bua muka- c Nom 5:15, 25 mala ebe bua kuwuja difu die-
jende, tshia dikumi tshia efa1 wa be ne kuenza bua tshibelu1 tshie-
ˆ
bukula bua orje. Kena ne bua ku- be tshifubidile.”2 Dıba adi mukaji
pongololapu mafuta anyi kuteka- neambe ne: “Amen! Amen!”3
pu budimbu bua mupuya muimpe 23 “‘Pashishe muakuidi neafu-
to, bualu mmulambu wa ntete wa nde milawu eyi mu mukanda ne
ˆ
mukawu, mulambu wa ntete udi neayikupuile mu mayi a bululu.
uvuluija dipila. 24 Pashishe neanuishe mukaji au
d Nom 5:22, 24 ˆ
16 “‘Muakuidi neasemene ne- mayi a bululu adi apetesha mu-
ˆ
nde kumpala, neamuimanyike ku- lawu, ne mayi adi apetesha mu-
mpala kua Yehowa.b 17 Muakui- lawu neabuele munda muende ne
ˆ
di neangate mayi a tshijila mu neamuenzele bibi. 25 Muakuidi
dibungu, ne muakuidi neangate neangate mulambu wa ntete wa
ndambu wa buloba budi panshi mukawub mu tshianza tshia mu-
mu ntenta wa tshitendelelu, nea- kaji, neakupakaje mulambu wa
ˆ e Lom 7:2 ntete au kumpala ne panyima,
buele mu mayi au. 18 Muakui-  kumpala kua Yehowa, ne nea-
di neimanyike mukaji au kumpa-
Mulongo 2 lue nawu pabuipi ne tshioshelu.
la kua Yehowa, neasulule nsuki
a Lew 18:20 26 Muakuidi neangate dianza dia
ya mukaji au, neateke mulambu 1Ko 6:9, 10
mulambu wa ntete bu tshima-
wa ntete bua divuluija mu tshia-
nyinu tshia mulambu, neadifui-
nza tshiende, mbuena kuamba
mishe pa tshioshelu c ne pashi-
ne: mulambu wa ntete wa muka- ˆ
ˆ she neanuishe mukaji mayi au.
wu, c ne muakuidi neikale ne mayi ˆ
27 Padiye unuisha mukaji mayi
a bululu adi apetesha mulawu mu au, bikala mukaji mudinyange ne
tshianza.d muenze bualu bua dipanga lu-
19 “‘Pashishe muakuidi nea- b Nom 5:15
ˆ
lamatu kudi bayende, dıba adi
tshipishe mukaji, umuambila ne: ˆ
mayi adi apetesha mulawu nea-
“Bikala mulume mukuabu kayi buele munda muende, neamue-
musangile nebe paudi ku bukoke-
shi bua bayebee ne kuena mu- 5:21, 22 1 Bidi bimueneka ne: badi baku-
ˆ
pambuke ne mudinyange, mayi a la bua bitupa bia lulelu. 5:21, 22 2 Anyi
“tshiuminyine.” Bidi mua kuleja dijimija
5:15 1 Tshia dikumi tshia efa tshivua tshi- lulelu. 5:22 3 Anyi “Bikale nanku! Bikale
buela litre 2,2. Tang. Tshis. B14. c Lew 2:9 nanku!”
257 NOMBA 5:28–6:12
nzele bibi, difu diende nediuwule, NSHAP. 5 5 “‘Matuku onso a mutshipu
tshibelu1 tshiende netshifubidi- a Nom 5:14, 15 wa Bunazi buende, kapaya kake-
le,2 ne mukaji au nealue tshileji-  na ne bua kupita ku mutu kue-
lu tshia mulawu munkatshi mua NSHAP. 6 nde to. a Udi ne bua kushala wa
tshisamba tshiabu. 28 Kadi bi- b Bal 13:5 tshijila, ulekela nsuki ya ku mutu
kala mukaji kayi mudinyange ne kuende ilepa too ne padi matuku
ˆ a diditeka diende ku luseke bua
muikale mukezuke, dıba adi ka-
kupeta dinyoka edi to; neimite ne Yehowa akumbana. 6 Kena ne
nealele bana. bua kusemena pabuipi1 ne tshi-
29 “‘Eu mmukenji udi utangi- talu tshia muntu2 matuku onso
ˆ adiye ushala muditeke ku luseke
la mukawu,a dıba didi mukaji upa-
mbuka ne udinyanga padiye ku bua Yehowa to. 7 Nansha tatue-
bukokeshi bua bayende, 30 anyi nde anyi mamuende anyi muana-
ˆ c Lew 10:9
dıba didi mulume upeta muka- Amo 2:11, 12 bu wa balume anyi muanabu wa
wu ne umona bu ne: mukaje- Luk 1:15 bakaji yeye mufue, kena mua ku-
 dinyanga to, b bualu tshimanyinu
nde mmupange lulamatu kudiye;
Mulongo 2 tshia Bunazi buende kudi Nza-
neimanyike mukajende kumpala
kua Yehowa, ne muakuidi udi ne
a Bal 13:5 mbi wende tshidi pa mutu we-
Bal 16:17
bua kumuenzela malu onso adi 1Sm 1:11 nde.
mu mukenji eu. 31 Mulume ka- 8 “‘Ngua tshijila kudi Yehowa
kuikala ne dipila, kadi mukajende matuku onso a Bunazi buende.
neapete dinyoka bua dipila die- 9 Kadi bikala muntu mufuile ku
nde.’” luseke luende mu tshimpitshi-
mpi c ne udi unyanga nsuki idi
6 Yehowa wakakula kabidi
ne Mose, kuambaye ne:
tshimanyinu tshia diditeka die-
nde ku luseke bua Nzambi,1 udi
2 “Akula ne bena Isalele, uba- ne bua kukungula mutu wende d
b Lew 21:1, 11
mbile ne: ‘Bikala muntu mulume dituku didiye ujadika dilengeji-
anyi muntu mukaji muenze mu- bua diende. Udi ne bua kuwuku-
tshipu wa pa buawu bua kushala ngula dituku dia muanda mute-
Munazi1b bua Yehowa, 3 kena kete. 10 Dituku dia muanda
ne bua kunua mvinyo anyi malu- mukulu, nealue ne tumanda nku-
vu makuabu makole to. Kena tshi1 tubidi anyi bana ba nku-
ne bua kunua vinegre wa mvi- dimba babidi kudi muakuidi ku
nyo anyi vinegre wa tshintu kayi tshibuelelu tshia ntenta wa ku-
tshionso tshidi tshikuata. c Kena c Nom 19:14 sambakena. 11 Muakuidi nea-
ne bua kunua bintu bienza ne tu- longolole umue bu mulambu wa
muma tua mvinyo anyi kudia tu- mpekatu ne mukuabu bu mu-
muma tua mvinyo, nansha tubi- lambu wa kuosha ne neamubui-
shi anyi tume. 4 Matuku onso a kidile mpekatu bualu mmuenze
Bunazi buende kena ne bua ku- mpekatu e padiye mulenge tshi-
dia tshintu tshionso tshienza ne talu tshia muntu.2 Pashishe mu-
tumuma tua mvinyo, kubangila ntu au udi ne bua kujidila
anu ku tumuma tua mvinyo tudi d Nom 6:13, 18 mutu wende dituku adi. 12 Udi
katuyi tuanji kuboba too ne ku ne bua kuditeka kabidi ku lu-
bizubu biatu. seke bua Yehowa bua matuku
a Bunazi buende, ne nealue ne
5:27 1 Bidi bimueneka ne: badi bakula
bua bitupa bia lulelu. 2 Anyi “netshiu- 6:6 1 Anyi “kusemena nansha kakese pa-
minyine.” Bidi mua kuleja dijimija lulelu. buipi.” 6:6, 11 2 Anyi “anyima.” Tang.
6:2 1 Mu tshiena Ebelu, nazir, muaku udi Diumv. 6:9 1 Anyi “unyanga mutu wa
umvuija “musungula; mulambula; mute- Bunazi buende.” 6:10 1 Anyi “tukutshi-
ka ku luseke.” e Lew 5:8, 10 kutshi.”
NOMBA 6:13–7:1 258
tshimpanga tshia mukoko tshi- NSHAP. 6 nde ne neayiteke pa kapia kadi
tshidi tshiana tshidi mu tshi- a Nom 30:2 muinshi mua mulambu wa diu-
dimu tshiatshi tshia kumpala Mbi 5:4 mvuangana. 19 Muakuidi udi
bu mulambu wa dipila. Kadi ne bua kuangata diboko dia tshi-
kabakubala matuku a kumpa- b Lew 1:10 mpanga tshia mukoko dilamba, a
la to, bualu uvua munyange Bu- diampa dimue dienza bu tshika-
nazi buende. c Lew 4:32
ta mu tshianda,1 mukata umue
13 “‘Mpindieu eu mmukenji wa tshibetubetu kawuyi muela
udi utangila Munazi: Padiye uku- luevene, ne neabiteke mu bia-
d Lew 3:1 nza bia Munazi panyima pa
mbaja matuku a Bunazi buende, a
nebalue nende ku tshibuelelu yeye mumane kukungula tshi-
tshia ntenta wa kusambakena. e Lew 2:1 manyinu tshia Bunazi buende.
14 Kuntu aku, udi ne bua kupe- Lew 6:14 20 Muakuidi udi ne bua ku-
sha Yehowa mulambu wende bikupakaja kumpala ne panyi-
wa: tshimpanga tshia mukoko f Nom 15:8, 10 ma bu mulambu wa kukupakaja
tshia tshimpe tshitshidi tshia- kumpala kua Yehowa. b Ntshintu
na tshidi mu tshidimu tshia- g Lew 2:9 tshia tshijila bua muakuidi, pa-
tshi tshia kumpala bu mulambu mue ne tshiadi tshia mulambu
wa kuosha, b lukungulu lua mu- wa kukupakaja ne tshibelu tshia
h Nom 6:5 nyama wa mulambu. c Pashishe
koko lua luimpe ludi mu tshidi- 
mu tshialu tshia kumpala bu Munazi udi mua kunua mvinyo.
Mulongo 2
mulambu wa mpekatu, c tshimpa- 21 “‘Eu mmukenji udi utangi-
a Lew 8:31
nga tshia mukoko tshia tshimpe la Munazi d udi wenza mutshipu:
bu mulambu wa diumvuangana, d Yeye muenze mutshipu ne mui-
15 tshianda1 tshia mampa me- b Eks 29:23, 24 kale ne mushindu wa kupe-
nza bu bikata kaayi mela lueve- sha Yehowa mulambu udi mupi-
ne menza ne bukula bunefuke te bidibu balombe bua Bunazi
c Lew 7:34 ˆ
busambakaja ne mafuta, mika- buende, dıba adi udi ne bua
ta ya bibetubetu kayiyi miela kukumbaja mutshipu wende mu
d Bal 13:5 diumvuangana ne mukenji wa
luevene milaba mafuta, ne mula-
mbu wayi wa ntete e ne milambu Bunazi buende.’”
yayi ya bia kunua. f 16 Muakui- e Lew 9:22 22 Pashishe Yehowa waka-
di nealue nabi kumpala kua Ye- Dut 10:8
mbila Mose ne: 23 “Ambila Alo-
howa ne neafile mulambu we- na ne bana bende ba balume ne:
nde wa mpekatu ne mulambu f Lut 2:4 ‘Eu ke mushindu unudi ne bua
wende wa kuosha. 17 Neala- Mis 134:3
kubenesha e bena Isalele. Nuba-
mbule tshimpanga tshia mukoko mbile ne:
bu mulambu wa diumvuangana g Mis 31:16
24 “Yehowa anubeneshe f ne
Mis 67:1
kudi Yehowa pamue ne tshianda1 anulame.
tshia mampa kaayi mela lueve- 25 Yehowa anukenkeshile mpa-
ne, ne muakuidi nealue ne mula- h Mis 29:11
la wende, g ne anuanyishe.
Luk 2:14
mbu watshi wa ntete g ne mula- 26 Yehowa ajule mpala wende
mbu watshi wa bia kunua. atangile kunudi ne anupe-
18 “‘Pashishe Munazi udi ne i Dut 28:10
Yes 43:7, 10 she ditalala.”’ h
bua kukungula nsuki ivua kayi-
27 Nunku badi ne bua kuteka
yi mikosa ya ku mutu1 kuende h ˆ
j Mis 5:12 dına dianyi pa bena Isalele i bua
ku tshibuelelu tshia ntenta wa Mis 67:7 meme mbabeneshe.” j
kusambakena, ne neangate nsu- 
ki ya ku mutu kuende ivua mi-
lepe pavuaye mu Bunazi bue-
NSHAP. 7
k Eks 40:17
7 Dituku divua Mose mujikije
kuasa ntenta wa tshitendele-
lu, wakamuela manyi, l kumujidi-
k

6:15, 17, 19 1 Anyi “tshibata, lubenji.” laye pamue ne bintu biende bio-
6:18 1 Anyi “mutu wa Bunazi buende.” l Eks 30:26 nso, ne tshioshelu, ne bintu
259 NOMBA 7:2-19
biatshi bionso bia kuenza nabi NSHAP. 7 “Dituku dionso, mfumu yonso
mudimu.a Pakelaye bintu ebi ma- a Lew 8:10 neafile mulambu wende bua di-
nyi ne pakabijidilaye, b 2 bamfu- banjija dia tshioshelu, mfumu ne
mu ba mu Isalele,c bantu bavua mfumu diende dituku.”
ku mutu kua nzubu ya bata- b Eks 40:10
12 Mfumu uvua mufile mula-
tuabu, bakafila mulambu. Bamfu- mbu wende dituku dia kumpala
mu ba bisa aba bavua balombole uvua Nashona a muana wa Ami-
ˆ c Eks 18:21
difunda dia mena a bantu 3 ba- Nom 1:4, 16 nadaba wa mu tshisa tshia Yuda.
kalua kumpala kua Yehowa ne 13 Mulambu wende uvua wa di-
mulambu wabu wa matempu asa- longo dimue dia tshiamu tshia
mbombo mabuikila ne ngombe d Nom 3:25, 26
Nom 4:24-26
arjan dia bujitu bua nsheke-
mipakula 12, ditempu dimue bua le1 130 ne tshibakudi tshimue
bamfumu babidi ne ngombe mu- tshia tshiamu tshia arjan tshia
lume1 umue bua mfumu yonso; e Nom 3:36, 37 bujitu bua nshekele 70 bilo-
Nom 4:31-33
bakabifila kumpala kua ntenta ndeshile nshekele wa muaba
wa tshitendelelu. 4 Yehowa wa- wa tshijila,2b bionso bibidi biu-
kambila Mose ne: 5 “Angata bi- f Nom 3:30, 31 wule tente ne bukula bunefuke
ntu ebi kudibu bu muikalabu mua Nom 4:15 busambakaja ne mafuta bua mu-
kuenza nabi mudimu mu ntenta lambu wa ntete; c 14 dikopo di-
wa kusambakena, ne ubipeshe mue dia or1 dia bujitu bua
g 2Sm 6:13
bena Lewi, upeshe yonso wa ku- 1Ku 15:15 nshekele dikumi, diuwule te-
dibu bilondeshile bidiye nabi diji- nte ne musenga wa manananshi;
nga bua midimu yende.” 15 muana mulume wa ngombe
6 Nunku Mose wakangata ma- h 1Bk 8:63 umue, tshimpanga tshimue tshia
2Ku 7:5
tempu au ne ngombe ayi, kubi-  mukoko, ne muana wa mukoko
peshaye bena Lewi. 7 Wakape- umue wa mpanga udi mu tshidi-
ˆ Mulongo 2
sha bana ba balume ba Geshona mu tshiende tshia kumpala bua
a Nom 1:4, 7
matempu abidi ne ngombe mipa- Nom 2:3 mulambu wa kuosha; d 16 mua-
kula inayi bilondeshile bivuabu Lut 4:20 na wa mbuji umue bua mula-
Mat 1:4
nabi dijinga bua midimu yabu; d mbu wa mpekatu; e 17 ne ngo-
8 ne wakapesha bana ba balu- mbe ibidi, bimpanga bia mikoko
me ba Melali matempu anayi ne b Lew 27:25 bitanu, mbuji ya mpumbu itanu,
ngombe mipakula muanda mu- ne bana ba mikoko ba mpanga
kulu bilondeshile bivuabu nabi batanu yonso muikale ne tshi-
dijinga bua midimu yabu, ku bu- c Lew 2:1 dimu tshimue bua mulambu wa
ˆ
lombodi bua Itama muana wa diumvuangana. f Eu ke uvua mu-
muakuidi Alona. e 9 Kadi kaka- lambu wa Nashona muana wa
d Lew 1:3
pesha bana ba balume ba Koha- Aminadaba. g
ta tshintu nansha tshimue bualu 18 Dituku dibidi Netaneleh
midimu yabu ivua itangila mudi- ˆ
e Lew 4:22, 23 muana wa Sua, mfumu wa Yisa-
ˆ
mu wa muaba wa tshijila, f ne ba- ka, wakafila mulambu. 19 Waka-
vua bambula bintu bia tshijila pa fila mulambu wende wa dilongo
makaya abu. g f Lew 3:1 dimue dia tshiamu tshia arjan dia
10 Mpindieu bamfumu ba- bujitu bua nshekele 130 ne tshiba-
kafila mulambu wabu pavua- kudi tshimue tshia tshiamu tshia
g Eks 6:23
bu babanjije1h tshioshelu dituku Luk 3:23, 33 arjan tshia bujitu bua nshekele 70
divuabu batshiele manyi. Pa- bilondeshile nshekele wa muaba
vua bamfumu balue ne mulambu wa tshijila, i bionso bibidi biuwule
wabu kumpala kua tshioshelu, h Nom 1:4, 8
Nom 2:5
11 Yehowa wakambila Mose ne: Nom 10:15 7:13 1 Nshekele uvua ne grame 11,4.
Tang. Tshis. B14. 2 Anyi “bilondeshile
7:3 1 Anyi “ngombe mupakula.” 7:10 nshekele wa tshijila.” 7:14 1 Anyi “kaba-
1 Anyi “bajidile.” i Lew 27:25 kudi.”
NOMBA 7:20-39 260
tente ne bukula bunefuke busa- NSHAP. 7 30 Dituku dinayi mfumu wa
ˆ
mbakaja ne mafuta bua mulambu a Lew 2:1 bana ba Lubena, Elisu a mua-
wa ntete; a 20 dikopo dimue dia na wa Shedeu, 31 wakafila mu-
or dia bujitu bua nshekele di- lambu wende wa dilongo dimue
b Lew 1:3
kumi, diuwule tente ne muse- dia tshiamu tshia arjan dia bu-
nga wa manananshi; 21 muana jitu bua nshekele 130 ne tshiba-
mulume wa ngombe umue, tshi- c Lew 4:22, 23 kudi tshimue tshia tshiamu tshia
mpanga tshimue tshia mukoko arjan tshia bujitu bua nsheke-
ne muana wa mukoko umue wa d Lew 3:1
le 70 bilondeshile nshekele wa
mpanga udi mu tshidimu tshie- muaba wa tshijila, b bionso bibi-
nde tshia kumpala bua mulambu di biuwule tente ne bukula bu-
wa kuosha; b 22 muana wa mbu- e Nom 2:7 nefuke busambakaja ne mafuta
ji umue bua mulambu wa mpeka- Nom 10:16
bua mulambu wa ntete; c 32 di-
tu;c 23 ne ngombe ibidi, bimpa- kopo dimue dia or dia bujitu
nga bia mikoko bitanu, mbuji ya f Lew 27:25 bua nshekele dikumi, diuwule te-
mpumbu itanu, ne bana ba miko- nte ne musenga wa manananshi;
ko ba mpanga batanu yonso mui- g Lew 2:1
33 muana mulume wa ngombe
kale ne tshidimu tshimue bua mu- umue, tshimpanga tshimue tshia
lambu wa diumvuangana.d Eu ke mukoko ne muana wa mukoko
uvua mulambu wa Netanele mua- h Lew 1:3 umue wa mpanga udi mu tshidi-
ˆ
na wa Sua. mu tshiende tshia kumpala bua
24 Dituku disatu mfumu wa i Lew 4:22, 23
mulambu wa kuosha; d 34 mua-
bana ba Zebulona, Eliaba e mua- na wa mbuji umue bua mula-
na wa Helona, 25 wakafila mu- mbu wa mpekatu; e 35 ne ngo-
lambu wende wa dilongo dimue j Lew 3:1 mbe ibidi, bimpanga bia mikoko
dia tshiamu tshia arjan dia bu- bitanu, mbuji ya mpumbu itanu,
jitu bua nshekele 130 ne tshiba- k Nom 1:4, 9 ne bana ba mikoko ba mpanga
kudi tshimue tshia tshiamu tshia  batanu yonso muikale ne tshi-
arjan tshia bujitu bua nsheke- Mulongo 2 dimu tshimue bua mulambu wa
le 70 bilondeshile nshekele wa diumvuangana. f Eu ke uvua mu-
a Nom 2:10 ˆ
muaba wa tshijila, f bionso bi- Nom 10:18 lambu wa Elisu g muana wa She-
bidi biuwule tente ne bukula bu- deu.
nefuke busambakaja ne mafuta b Lew 27:25 36 Dituku ditanu mfumu wa
bua mulambu wa ntete; g 26 di- bana ba Simeona, Shelumiele h
kopo dimue dia or dia bujitu muana wa Sulishadai, 37 waka-
bua nshekele dikumi, diuwule te- c Lew 2:1 fila mulambu wende wa dilongo
nte ne musenga wa manananshi; dimue dia tshiamu tshia arjan
27 muana mulume wa ngombe d Lew 1:3 dia bujitu bua nshekele 130 ne
umue, tshimpanga tshimue tshia tshibakudi tshimue tshia tshia-
mukoko ne muana wa mukoko mu tshia arjan tshia bujitu bua
umue wa mpanga udi mu tshidi- e Lew 4:22, 23 nshekele 70 bilondeshile nshe-
mu tshiende tshia kumpala, bua kele wa muaba wa tshijila, i bio-
mulambu wa kuosha; h 28 mua- f Lew 3:1 nso bibidi biuwule tente ne bu-
na wa mbuji umue bua mula- kula bunefuke busambakaja ne
mbu wa mpekatu; i 29 ne ngo- mafuta bua mulambu wa ntete; j
mbe ibidi, bimpanga bia mikoko g Nom 1:4, 5
38 dikopo dimue dia or dia buji-
bitanu, mbuji ya mpumbu itanu, tu bua nshekele dikumi, diuwu-
ne bana ba mikoko ba mpanga h Nom 2:12 le tente ne musenga wa mana-
batanu yonso muikale ne tshi- nanshi; 39 muana mulume wa
dimu tshimue bua mulambu wa ngombe umue, tshimpanga tshi-
i Lew 27:25
diumvuangana. j Eu ke uvua mu- mue tshia mukoko ne muana wa
lambu wa Eliaba k muana wa He- mukoko umue wa mpanga udi
lona. j Lew 2:1 mu tshidimu tshiende tshia ku-
261 NOMBA 7:40-59
mpala bua mulambu wa kuosha; a NSHAP. 7 le 70 bilondeshile nshekele wa
40 muana wa mbuji umue bua a Lew 1:3 muaba wa tshijila, a bionso bibi-
mulambu wa mpekatu; b 41 ne di biuwule tente ne bukula bu-
ngombe ibidi, bimpanga bia mi- b Lew 4:22, 23 nefuke busambakaja ne mafuta
koko bitanu, mbuji ya mpumbu bua mulambu wa ntete; b 50 di-
itanu, ne bana ba mikoko ba kopo dimue dia or dia bujitu
c Lew 3:1
mpanga batanu yonso muikale bua nshekele dikumi, diuwule te-
ne tshidimu tshimue bua mula- nte ne musenga wa manananshi;
mbu wa diumvuangana. c Eu ke
d Nom 1:4, 6
51 muana mulume wa ngombe
uvua mulambu wa Shelumiele d umue, tshimpanga tshimue tshia
muana wa Sulishadai. e Nom 2:14 mukoko ne muana wa mukoko
Nom 10:20
42 Dituku disambombo mfu- umue wa mpanga udi mu tshidi-
mu wa bana ba Gada, Eleyasa- mu tshiende tshia kumpala bua
fa muana wa Deuele, 43 waka-
e
f Lew 27:25 mulambu wa kuosha; c 52 mua-
fila mulambu wende wa dilongo na wa mbuji umue bua mula-
dimue dia tshiamu tshia arjan
g Lew 2:1 mbu wa mpekatu; d 53 ne ngo-
dia bujitu bua nshekele 130 ne mbe ibidi, bimpanga bia mikoko
tshibakudi tshimue tshia tshia- h Lew 1:3 bitanu, mbuji ya mpumbu itanu,
mu tshia arjan tshia bujitu bua ne bana ba mikoko ba mpanga
nshekele 70 bilondeshile nshe- i Lew 4:22, 23 batanu yonso muikale ne tshi-
kele wa muaba wa tshijila, f bio- dimu tshimue bua mulambu wa
nso bibidi biuwule tente ne bu- j Lew 3:1
diumvuangana. e Eu ke uvua mu-
lambu wa Elishama muana wa
kula bunefuke busambakaja ne
Amihuda. f
mafuta bua mulambu wa nte- k Nom 1:4, 14
te; g 44 dikopo dimue dia or 54 Dituku dia muanda muku-
dia bujitu bua nshekele diku- lu mfumu wa bana ba Manashe,
l Nom 2:18 ˆ
Gamaliele g muana wa Pedasu,
mi, diuwule tente ne musenga Nom 10:22
55 wakafila mulambu wende wa
wa manananshi; 45 muana mu- 
dilongo dimue dia tshiamu tshia
lume wa ngombe umue, tshi- Mulongo 2
arjan dia bujitu bua nsheke-
mpanga tshimue tshia mukoko a Lew 27:25
le 130 ne tshibakudi tshimue
ne muana wa mukoko umue wa tshia tshiamu tshia arjan tshia
mpanga udi mu tshidimu tshie- b Lew 2:1 bujitu bua nshekele 70 bilonde-
nde tshia kumpala bua mulambu shile nshekele wa muaba wa tshi-
wa kuosha; h 46 muana wa mbu- c Lew 1:3 jila, h bionso bibidi biuwule tente
ji umue bua mulambu wa mpeka- ne bukula bunefuke busambaka-
tu; i 47 ne ngombe ibidi, bimpa- d Lew 4:22, 23 ja ne mafuta bua mulambu wa
nga bia mikoko bitanu, mbuji ya ntete; i 56 dikopo dimue dia or
mpumbu itanu, ne bana ba miko- dia bujitu bua nshekele diku-
e Lew 3:1
ko ba mpanga batanu yonso mui- mi, diuwule tente ne musenga
kale ne tshidimu tshimue bua wa manananshi; 57 muana mu-
mulambu wa diumvuangana. j Eu f Nom 1:4, 10
lume wa ngombe umue, tshi-
ke uvua mulambu wa Eleyasafa k mpanga tshimue tshia mukoko
muana wa Deuele. g Nom 2:20
ne muana wa mukoko umue wa
Nom 10:23
48 Dituku dia muanda mu- mpanga udi mu tshidimu tshie-
tekete mfumu wa bana ba Efe- nde tshia kumpala bua mulambu
h Lew 27:25
layima, Elishama l muana wa wa kuosha; j 58 muana wa mbu-
Amihuda, 49 wakafila mula- ji umue bua mulambu wa mpeka-
mbu wende wa dilongo dimue i Lew 2:1
tu; k 59 ne ngombe ibidi, bimpa-
dia tshiamu tshia arjan dia bu- nga bia mikoko bitanu, mbuji ya
jitu bua nshekele 130 ne tshiba- j Lew 1:3 mpumbu itanu, ne bana ba miko-
kudi tshimue tshia tshiamu tshia ko ba mpanga batanu yonso mui-
arjan tshia bujitu bua nsheke- k Lew 4:22, 23 kale ne tshidimu tshimue bua
NOMBA 7:60-79 262
mulambu wa diumvuangana. a Eu NSHAP. 7 ne muana wa mukoko umue wa
ke uvua mulambu wa Gamaliele b a Lew 3:1 mpanga udi mu tshidimu tshie-
ˆ
muana wa Pedasu. nde tshia kumpala bua mulambu
60 Dituku dia tshitema mfu- b Nom 1:4, 10 wa kuosha; a 70 muana wa mbu-
muc wa bana ba Benyamina, ji umue bua mulambu wa mpeka-
Abidana d muana wa Gideoni, c Nom 1:16 tu;b 71 ne ngombe ibidi, bimpa-
61 wakafila mulambu wende wa nga bia mikoko bitanu, mbuji ya
dilongo dimue dia tshiamu tshia d Nom 2:22 mpumbu itanu, ne bana ba miko-
Nom 10:24
arjan dia bujitu bua nshekele 130 ko ba mpanga batanu yonso mui-
ne tshibakudi tshimue tshia tshia- e Lew 27:25
kale ne tshidimu tshimue bua mu-
mu tshia arjan tshia bujitu bua lambu wa diumvuangana.c Eu ke
ˆ
nshekele 70 bilondeshile nshekele f Lew 2:1
uvua mulambu wa Ahieze d mua-
wa muaba wa tshijila, e bionso bi- na wa Amishadai.
bidi biuwule tente ne bukula bu- g Lew 1:3 72 Dituku dia 11 mfumu wa
ˆ
nefuke busambakaja ne mafuta bana ba Ashe, Pagielee muana
bua mulambu wa ntete; f 62 di- h Lew 4:22, 23 wa Okelana, 73 wakafila mula-
kopo dimue dia or dia bujitu mbu wende wa dilongo dimue
bua nshekele dikumi, diuwule te- i Lew 3:1 dia tshiamu tshia arjan dia bu-
nte ne musenga wa manananshi; jitu bua nshekele 130 ne tshiba-
63 muana mulume wa ngombe j Nom 1:4, 11 kudi tshimue tshia tshiamu tshia
umue, tshimpanga tshimue tshia arjan tshia bujitu bua nshekele 70
mukoko ne muana wa mukoko k Nom 2:25 bilondeshile nshekele wa muaba
Nom 10:25
umue wa mpanga udi mu tshidi- wa tshijila, f bionso bibidi biuwule
mu tshiende tshia kumpala bua tente ne bukula bunefuke busa-
l Lew 27:25
mulambu wa kuosha;g 64 mua- mbakaja ne mafuta bua mulambu
na wa mbuji umue bua mulambu wa ntete; g 74 dikopo dimue dia
m Lew 2:1
wa mpekatu; h 65 ne ngombe ibi-  or dia bujitu bua nshekele di-
di, bimpanga bia mikoko bitanu, Mulongo 2
kumi, diuwule tente ne muse-
mbuji ya mpumbu itanu, ne bana nga wa manananshi; 75 muana
a Lew 1:3
ba mikoko ba mpanga batanu yo- mulume wa ngombe umue, tshi-
nso muikale ne tshidimu tshimue b Lew 4:22, 23
mpanga tshimue tshia mukoko
bua mulambu wa diumvuangana.i ne muana wa mukoko umue wa
Eu ke uvua mulambu wa Abidana j c Lew 3:1
mpanga udi mu tshidimu tshie-
muana wa Gideoni. nde tshia kumpala bua mulambu
66 Dituku dia dikumi mfumu d Nom 1:4, 12 wa kuosha; h 76 muana wa mbu-
ˆ ji umue bua mulambu wa mpeka-
wa bana ba Dana, Ahiezek muana
wa Amishadai, 67 wakafila mu- e Nom 2:27 tu;i 77 ne ngombe ibidi, bimpa-
lambu wende wa dilongo dimue Nom 10:26 nga bia mikoko bitanu, mbuji ya
dia tshiamu tshia arjan dia buji- mpumbu itanu, ne bana ba mi-
tu bua nshekele 130 ne tshibakudi f Lew 27:25 koko ba mpanga batanu yonso
tshimue tshia tshiamu tshia arjan muikale ne tshidimu tshimue bua
tshia bujitu bua nshekele 70 bilo- g Lew 2:1 mulambu wa diumvuangana. j Eu
ndeshile nshekele wa muaba wa ke uvua mulambu wa Pagiele k
h Lew 1:3 muana wa Okelana.
tshijila, l bionso bibidi biuwule te-
nte ne bukula bunefuke busa- 78 Dituku dia 12 mfumu wa
i Lew 4:22, 23
mbakaja ne mafuta bua mulambu bana ba Nafatale, Ahila l mua-
wa ntete; m 68 dikopo dimue dia na wa Enana, 79 wakafila mu-
j Lew 3:1
or dia bujitu bua nshekele di- lambu wende wa dilongo dimue
kumi, diuwule tente ne muse- k Nom 1:4, 13
dia tshiamu tshia arjan dia bu-
nga wa manananshi; 69 muana jitu bua nshekele 130 ne tshiba-
mulume wa ngombe umue, tshi- l Nom 2:29
kudi tshimue tshia tshiamu tshia
mpanga tshimue tshia mukoko Nom 10:27 arjan tshia bujitu bua nshe-
263 NOMBA 7:80–8:7
kele 70 bilondeshile nshekele wa NSHAP. 7 tshidimu tshimue ne mulambu
muaba wa tshijila, a bionso bibi- a Lew 27:25 wayi wa ntete, ne bana ba mbu-
di biuwule tente ne bukula bu- ji 12 bua mulambu wa mpekatu;
nefuke busambakaja ne mafuta b Lew 2:1
88 ne nyama yonso ya mulambu
bua mulambu wa ntete; b 80 di- wa diumvuangana ivua: ngombe
kopo dimue dia or dia bujitu milume 24, bimpanga bia miko-
c Lew 1:3 ko 60, mbuji ya mpumbu 60,
bua nshekele dikumi, diuwule te-
nte ne musenga wa manananshi; bana ba mikoko ba mpanga 60
81 muana mulume wa ngombe d Lew 4:22, 23 yonso muikale ne tshidimu tshi-
umue, tshimpanga tshimue tshia mue. Eu ke uvua mulambu wa di-
mukoko ne muana wa mukoko banjija nawu a tshioshelu panyi-
e Lew 3:1
umue wa mpanga udi mu tshidi- ma pa bamane kutshiela manyi. b
ˆ
mu tshiende tshia kumpala bua 89 Dıba dionso divua Mose
f Nom 1:4, 15 ubuela mu ntenta wa kusamba-
mulambu wa kuosha; c 82 mua-
na wa mbuji umue bua mula- kena bua kuakula ne Nzambi,1c
ˆ
mbu wa mpekatu;d 83 ne ngo- g Nom 7:10 uvua umvua dıyi diyukila ne-
mbe ibidi, bimpanga bia mikoko
Ezl 2:68 nde diumbukila pa tshibuikidiji d
bitanu, mbuji ya mpumbu itanu, tshia mushete wa Bujadiki, diu-
ne bana ba mikoko ba mpanga h Nom 7:13-17 mbukila pankatshi pa bakeluba
batanu yonso muikale ne tshidi- babidi; e ne Nzambi uvua wakula
mu tshimue bua mulambu wa i Lew 27:25
nende.
diumvuangana. e Eu ke uvua mu-
lambu wa Ahila f muana wa

Mulongo 2 8 Yehowa wakakula ne Mose,
wamba ne: 2 “Akula ne Alo-
Enana. a Nom 7:10 na, umuambile ne: ‘Paudi ute-
84 Eu ke uvua mulambu wa mesha miendu, miendu muanda
dibanjija nawu g tshioshelu wa mutekete ayi idi ne bua kukenke-
b Nom 7:1
kudi bamfumu ba mu Isalele sha tshitupa tshidi kumpala kua
pavuabu batshiele manyi: malo- tshitekelu tshia miendu.’”f 3 Ke
ngo 12 a tshiamu tshia arjan,
c Eks 33:9 Alona kuenza nunku: Yeye kute-
Nom 11:17
bibakudi 12 bia tshiamu tshia Nom 12:8
mesha miendu bua kukenkesha
arjan, makopo 12 a or; h 85 di- tshitupa tshivua kumpala kua
longo dionso dia tshiamu tshia tshitekelu tshia miendu g anu mu-
d Eks 25:22 ˆ
vua Yehowa mutumine Mose dıyi
arjan divua ne bujitu bua nshe- Eks 37:6
bua kuenza. 4 Tshitekelu tshia
kele 130 ne tshibakudi tshionso
miendu tshivua tshienza nunku:
tshivua ne bujitu bua nsheke- e Eks 25:18
1Sm 4:4 Tshivua tshienza ne or mufula;
le 70; arjan yonso uvuabu benze Mis 80:1 tshivua tshienza ne or mufula ku-
nende bintu ebi uvua ne bujitu  bangila anu ku mulamba watshi
bua nshekele 2400 bilondeshile NSHAP. 8 too ne ku bilongo biatshi bikadi
nshekele wa muaba wa tshijila; i f Eks 25:37 bikanguke. h Tshitekelu tshia mie-
86 makopo 12 a or muwule te- Eks 40:24, 25
ndu tshivua tshienza bilondeshi-
Lew 24:2
nte ne musenga wa manananshi, le tshikena kumona tshivua Ye-
dikopo dionso dikale ne bujitu howa muleje Mose. i
bua nshekele dikumi bilondeshi- g Eb 9:2
5 Yehowa wakakula kabidi
le nshekele wa muaba wa tshi- ne Mose, wamba ne: 6 “Angata
jila; or yonso uvuabu benze ne- h Eks 37:17 bena Lewi munkatshi mua bena
nde makopo uvua ne bujitu bua Isalele, ubakezule.j 7 Neubake-
nshekele 120. 87 Nyama yonso zule mushindu eu: Neubamiami-
i Eks 25:9, 40 ˆ
ya mulambu wa kuosha ivua: 1Ku 28:12, 19 ne mayi adi akezula ku mpeka-
ngombe milume 12, bimpanga tu, ne badi ne bua kukungula
bia mikoko 12, bana ba mikoko j Eks 29:4
ba mpanga 12 yonso muikale ne Yes 52:11 7:89 1 Ku mua.: “nende.”
NOMBA 8:8-25 264
mubidi wabu mujima ne ka- NSHAP. 8 nguanyi meme, nansha wa mu-
paya, kusukula bilamba biabu a Eks 30:18, 19 ntu nansha wa nyama.a Ngaka-
ne kudikezula. a 8 Pashishe ne- Lew 16:28 dijidilabu dituku dimvua mu-
Nom 19:7
bangate muana mulume wa ngo- shipe banabute bonso ba mu
mbe b ne mulambu wende wa buloba bua Ejipitu. b 18 Nenga-
ntete c wa bukula bunefuke bu- b Lew 1:3 ngate bena Lewi pa muaba wa
sambakaja ne mafuta, ne newa- banabute bonso ba munkatshi
ngate ngombe mulume mukua- c Lew 2:1 mua bena Isalele. 19 Nemfile
bu utshidi muana bua mulambu bena Lewi bu bantu bafila kudi
wa mpekatu.d 9 Pashishe udi ne d Lew 4:3 Alona ne bana bende ba balume,
bua kulua ne bena Lewi kumpa- bangata munkatshi mua bena
la kua ntenta wa kusambakena Isalele, bua benzele bena Isalele
ne kusangisha tshisumbu tshiji- e Lew 8:2, 3
mudimu ku ntenta wa kusamba-
ma tshia bena Isalele. e 10 Paudi kena c ne babuikidile bena Isale-
ulua ne bena Lewi kumpala kua f Nom 3:9, 41 le mpekatu, bua tshipupu nansha
Yehowa, bena Isalele badi ne bua tshimue katshilu munkatshi mua
kutenteka bianza biabu pa bena bena Isalele d bualu bena Isalele
g Lew 7:30
Lewi. f 11 Alona udi ne bua kufi- Nom 8:21 badi balua pabuipi ne muaba wa
la1 bena Lewi kumpala kua Yeho- tshijila.”
wa bu mulambu wa kukupakaja g 20 Mose ne Alona ne tshisu-
h Nom 1:50
wa kudi bena Isalele, ne nebenze Nom 3:6 mbu tshijima tshia bena Isa-
mudimu wa Yehowa.h 2Ku 31:2
lele bakenzela bena Lewi
12 “Pashishe bena Lewi neba- nunku. Bena Isalele bakenze-
tenteke bianza biabu pa mitu ya i Eks 29:10 la bena Lewi malu bilondeshi-
ngombe milumei ayi. Pashishe, le malu onso avua Yehowa mu-
ulambule Yehowa ngombe umue ˆ
j Lew 1:4 tumine Mose dıyi bua kubenzela.
bu mulambu wa mpekatu ne mu- 21 Nunku bena Lewi bakadike-
kuabu bu mulambu wa kuosha zula, kusukulabu bilamba bia-
bua kubuikidila bena Lewi mpe- k Nom 3:45
Nom 16:9 bu; e pashishe Alona kubafilaye1
katu. j 13 Pashishe newimanyi-
bu mulambu wa kukupakaja ku-
ke bena Lewi kumpala kua Alo-
l Nom 3:12 mpala kua Yehowa. f Pashishe
na ne bana bende ba balume ne
 Alona wakababuikidila mpeka-
neubafile1 bu mulambu wa kuku-
tu bua kubalengeja. g 22 Pashi-
pakaja kudi Yehowa. 14 Udi ne Mulongo 2
bua kumbusha bena Lewi mu- a Eks 13:2, 12 she bena Lewi bakaya bua kue-
nkatshi mua bena Isalele, ne Lew 27:26 nza mudimu wabu ku ntenta wa
bena Lewi nebikale banyi meme. k kusambakena kumpala kua Alo-
15 Pashishe bena Lewi neba- b Eks 12:29 na ne bana bende ba balume. Ba-
lue bua kuenza mudimu ku nte- Eks 13:15 kenzela bena Lewi malu anu mu-
ˆ
nta wa kusambakena. Eu ke mu- vua Yehowa mutumine Mose dıyi
shindu uudi ne bua kubalengeja c Nom 3:9 bua kubenzela.
ne kubafila1 bu mulambu wa ku-
Nom 18:6 23 Nunku Yehowa wakakula
1Ku 23:32
kupakaja. 16 Bualu mbantu ba- Yhz 44:11 ne Mose, wamba ne: 24 “Bualu
dibu bafile, bafila kundi banga- ebu budi butangila bena Lewi:
ta munkatshi mua bena Isalele. d Nom 1:53
Muena Lewi udi ne bidimu ku-
Nendiangatshilabu pa muaba wa Nom 18:5 mbukila ku 25 kubanda nea-
banabute1 bonso ba bena Isale- 1Sm 6:19 buele mu tshisumbu tshia bantu
le. l 17 Bualu muanabute yonso badi benza mudimu wa ntenta
wa munkatshi mua bena Isalele e Nom 8:7 wa kusambakena. 25 Kadi pa-
diye upitshisha bidimu 50, neu-
8:11, 13, 15 1 Ku mua.: “kukupakaja,” f Nom 8:11
mmumue ne: kutuma panyima ne ku- 8:21 1 Ku mua.: “kubakupakajaye,” mmu-
mpala. 8:16 1 Anyi “banabute bonso mue ne: kubatumaye panyima ne ku-
badi bakangula mafu.” g Nom 8:12 mpala.
265 NOMBA 8:26–9:14
mbuke mu tshisumbu tshia badi NSHAP. 8 mua kutupangisha bua kupe-
benza mudimu abu ne kakue- a Nom 1:53 sha Yehowa mulambu munka-
nza kabidi mudimu to. 26 Yeye Nom 3:32 tshi mua bena Isalele padi tshi-
Nom 18:4
udi mua kuenzela bana babu 
kondo tshiawu tshikumbane?” a
badi benza midimu ya ku ntenta 8 Ke Mose kubambila ne: “Indi-
NSHAP. 9
wa kusambakena mudimu, kadi layi
ˆ muaba eu, nganji kumvua
b Eks 40:2
yeye kena ne bua kuenzaku mu- Nom 1:1
dıyi diatuma Yehowa bua bualu
dimu to. Etshi ke tshiudi ne bua buenu.” b
kuenza bua bena Lewi ne midi- 9 Pashishe Yehowa wakambi-
c Eks 12:27
mu yabu.” a la Mose ne: 10 “Ambila bena

9 Yehowa wakakula ne Mose Isalele ne: ‘Nansha bikala mu-


mu tshipela tshia Sinai mu
d Eks 12:3, 6 ntu wa munkatshi muenu anyi
Lew 23:5
ngondo wa kumpala b wa tshidi- Dut 16:1
wa mu bipungu bienu bialonda
mu tshibidi panyima pa bobu ba- 1Ko 5:7 mulue mukoya bualu mmulenge
mane kupatuka mu buloba bua tshitalu1c anyi muye ku luendu
Ejipitu, wamba ne: 2 “Bena Isa- e Eks 12:8 lule, udi anu ne bua kulongolue-
lele badi ne bua kulongolo- la Yehowa mulambu wa Pasaka.
la mulambu wa Pasaka c padi 11 Badi ne bua kuwulongolola
f Nom 5:2
tshikondo tshiawu tshikumba- mu ngondo muibidi, d mu dituku
Nom 19:14, 16 ˆ
na. d 3 Nudi ne bua kuwulongo- dia 14 pakadi dıba dibuele, ku-
mpala kua butuku kuila.1 Badi
lola padi tshikondo tshiawu tshi- g Eks 18:15
ne bua kuwudia ne mampa kaa-
kumbana, mu dituku dia 14 dia Nom 15:33
ˆ Nom 27:1, 2 yi mela luevene ne bisekiseki bia
ngondo eu pakadi dıba dibue-  bululu. e 12 Kabena ne bua ku-
le, kumpala kua butuku kuila.1 wulama nansha mukese too ne
Mulongo 2
Nudi ne bua kuwulongolola bilo- mu dinda f ne kabena ne bua ku-
a Lew 7:21
ndeshile mikenji yawu ne mushi- Dut 16:2 tshibula mufuba wawu to. g Neba-
ndu utubu bawenza.” e wulongolole bilondeshile mikenji
4 Ke Mose kuambila bena Isa- b Eks 25:22 mifunda yonso idi itangila Pasa-
lele bua kulongololabu mulambu Lew 16:2 ka. 13 Kadi bikala muntu uvua
wa Pasaka. 5 Nunku bakalo- Mis 99:6
mukezuke anyi kavua muye ku
ngolola mulambu wa Pasaka mu luendu tshidibi mulengulule bua
ngondo wa kumpala mu dituku c Nom 5:2 kulongolola mulambu wa Pasa-
dia 14 dia ngondo au pakavua ka, badi ne bua kumbusha1 mu-
ˆ
dıba dibuele, kumpala kua butu- d 2Ku 30:2, 15 ntu2 au mu tshisamba tshiabu, h
ku kuila,1 mu tshipela tshia Si- bualu kavua mufile mulambu wa
nai. Bena Isalele bakenza malu Yehowa pavua tshikondo tshia-
bilondeshile bionso bivua Yeho- e Eks 12:8
ˆ wu tshikumbane to. Muntu au
wa mutumine Mose dıyi bua kue- neapete difutu dia mpekatu we-
nza. f Eks 12:10 nde.
6 Kadi kuvua bantu bavua ba- 14 “‘Bikala muntu musombe
lue bakoya bualu bavua bale- g Eks 12:46 buenyi munkatshi muenu, udi
nge tshitalu,1f nunku kabavua ne Mis 34:20 pende ne bua kulongoluela Ye-
mushindu wa kulongolola mula- Yne 19:36
howa mulambu wa Pasaka. i Nee-
mbu wa Pasaka dituku adi to. nze nunku bilondeshile mukenji
Nunku bantu abu bakaya ku- h Eks 12:15 mufunda wa Pasaka ne mushi-
mpala kua Mose ne Alona di- ndu utubu bamuenza. j Nekuika-
tuku adi, g 7 kumuambilabu ne: i Eks 12:19, 48 le mukenji mufunda wa muomu-
“Tudi bakoya bualu tudi bale- mue buenu nuenu bonso, bua
nge tshitalu.1 Bua tshinyi bidi muntu udi musombe buenyi ne
j Eks 12:8 bua muena ditunga.’” k
9:3, 5, 11 1 Ku mua.: “pankatshi pa ma-
dilolo abidi.” 9:6, 7 1 Anyi “bualu bua k Lew 24:22 9:10 1 Anyi “bualu bua anyima.” 9:13
anyima wa muntu.” Dut 31:12 1 Anyi “kushipa.” 2 Anyi “anyima.”
NOMBA 9:15–10:10 266
15 Mpindieu dituku divuabu NSHAP. 9 bavua basa luendu. 23 Pavua
ˆ
base ntenta wa tshitendelelu, a a Eks 40:2, 17 Yehowa wamba dıyi bavua batu-
ˆ
ditutu diakabuikila ntenta wa la, ne pavua Yehowa wamba dıyi
tshitendelelu, ntenta wa Bujadi- b Eks 40:34, 38 bavua basa luendu. Bavua baku-
ki, kadi ku dilolo tshintu tshivua mbaja tshivua Yehowa ubalomba
tshimueneka bu kapia tshiaki- ˆ
bua kuenza ku dıyi divua Yehowa
c Eks 13:22
mana pa mutu pa ntenta wa Neh 9:19 utuma ku butuangaji bua Mose.

10
tshitendelelu too ne mu dinda. b Nunku Yehowa wakambi-
16 Monayi tshivua tshitungunu- la Mose ne: 2 “Dienzela
d Nom 10:11, 34
ka ne kuenzeka: Mu munya di- mpungi ibidi;a uyenze ne tshia-
tutu divua dimubuikila, ne butu- mu tshia arjan tshifula, ne wikale
ku tshintu tshivua tshimueneka e Eks 40:36, 37
ubikila nayi tshisumbu ne uleja
bu kapia tshivua tshimubuikila. c ˆ
ˆ dıba dia kuasa luendu. 3 Padi-
17 Dıba dionso divua ditutu di- f Eks 17:1 bu bayela yonso ibidi, tshisumbu
juka pa ntenta, bena Isalele Nom 10:11-13
tshijima netshilue kuudi ku tshi-
bavua basa luendu diakamue, d buelelu tshia ntenta wa kusamba-
ne muaba uvua ditutu dimana, g Eks 40:37 kena. b 4 Bobu bele anu mpungi
ke uvua bena Isalele batudila.e umuepele, anu bamfumu, bantu
18 Bena Isalele bavua basa lue- badi ku mutu kua binunu bia Isa-
ˆ h Eks 40:36
ndu pavua Yehowa wamba dıyi Mis 78:14
lele, ke balua kuudi. c
ne bavua batula pavua Yehowa  ˆ
ˆ ˆ 5 “Paudi wela mpungi ne dıyi
wamba dıyi. f Dıba dionso di- Mulongo 2
dibanda dipueka, bantu badi mu
vua ditutu dishala dimane pa 
bitudilu bidi ku estd nebase lue-
mutu pa ntenta wa tshitendele- NSHAP. 10 ndu. 6 Paudi wela mpungi ne
lu, bavua bashala muaba uvuabu a Lew 23:24 ˆ
dıyi dibanda dipueka musangu
batudile. 19 Pavua ditutu disha-
muibidi, bantu badi mu bitudilu
la pa mutu pa ntenta wa tshi-
tendelelu matuku a bungi, bena b Nom 1:18 bidi ku sud e nebase luendu. Ne-
Dut 29:10, 11 ˆ
Isalele bavua batumikila Yeho- bele mpungi mushindu eu dıba
wa, kabavua basa luendu to. g dionso didi tshimue tshia kudibi
20 Imue misangu ditutu divua di-
c Eks 18:21 tshiasa luendu.
7 “Mpindieu paudi ubikila
Nom 1:16
shala dimane pa mutu pa nte- Nom 7:2

nta wa tshitendelelu matuku ma- Dut 1:15 tshisumbu tshijima pamue, ne-
ˆ Dut 5:23 ˆ
kese. Pavua Yehowa wamba dıyi, wele mpungi, f kadi kuedi ne dıyi
bena Isalele bavua bashala mua- didi dibanda dipueka to. 8 Ba-
d Nom 2:3 kuidi, bana ba Alona, nebikale
ba uvuabu batudile, ne pavua Ye-
ˆ bela mpungi, g ne diyela nedika-
howa wamba dıyi, bavua basa
luendu. 21 Imue misangu ditu- e Nom 2:10 le bu mukenji mufunda wa kashi-
tu divua dishala dimane anu ku- di buenu nuenu mu bipungu bie-
mbukila ku dilolo too ne mu di- f Nom 10:3
nu bionso.
nda, ne mu dinda pavua ditutu 9 “Binuikala ne bua kuya ku
dijuka, bavua basa luendu. Ba- mvita mu buloba buenu bua ku-
g Nom 31:6
vua basa luendu nansha mu mu- 1Ku 15:24
luangana ne mukokeshi mubi
nya nansha butuku pavua ditu- 1Ku 16:6 udi unutatshisha, nenuele lubi-
2Ku 29:26
tu dijuka. h 22 Mutantshi wonso Neh 12:35, 41
la lua mvita ne mpungi, h ne Ye-
uvua ditutu dishala pa mutu pa howa Nzambi wenu neanuvuluke
ntenta wa tshitendelelu, nansha ne neanupandishe kudi bena lu-
h 2Ku 13:12
bua matuku abidi, bua ngondo kuna benu.
umue anyi bua mutantshi mule, 10 “Nenuele kabidi mpungi
bena Isalele bavua bashala mua- i Nom 28:11 pa milambu yenu ya kuosha i ne
ba uvuabu batudile, kabayi basa pa milambu yenu ya diumvua-
luendu. Kadi pavua ditutu dijuka, j Lew 3:1 ngana j mu bikondo bienu bia ma-
267 NOMBA 10:11-31
sanka, a mmumue ne: mu bibilu NSHAP. 10 Gada kuvua Eleyasafa a muana
bienu b ne ku ntuadijilu kua ngo- a 1Ku 15:28 wa Deuele.
ndo yenu; mpungi eyi neyika- 2Ku 5:12
2Ku 7:6
21 Pashishe bena Kohata, ba-
le bu divuluija buenu nuenu ku- Ezl 3:10 vua bambula bintu bia muaba
mpala kua Nzambi wenu. Meme b Lew 23:24 munsantu, b bakasa luendu. Nte-
ndi Yehowa Nzambi wenu.” c Nom 29:1 nta wa tshitendelelu uvua ne bua
11 Mpindieu mu tshidimu c Eks 6:7
Lew 11:45
kuikala mumana kuasa pavuabu
tshibidi, mu ngondo muibidi, mu d Nom 1:1
bafika.
dituku dia 20 dia ngondo au, d di- e Nom 9:17
22 Pashishe tshisumbu tshia
tutu diakajuka pa ntenta wa tshi- Mis 78:14 bisa bisatu bia mu tshitudilu
tendelelu e wa Bujadiki. 12 Nu- f Eks 40:36 tshia bana ba Efelayima tshiaka-
nku bena Isalele bakatuadija Nom 2:9, 16, sa luendu bilondeshile bisumbu
17, 24, 31
kumbuka mu tshipela tshia Si- g Nom 12:16
biabu,1 ne Elishama c muana wa
nai bilondeshile mushindu uvua- Nom 13:26 Amihuda ke uvua ku mutu kua
bu balongolole bua kuasabu lue- Dut 1:1, 2 tshisumbu atshi. 23 Ku mutu
ndu, f ne ditutu diakimana mu h Nom 2:34 kua tshisumbu tshia tshisa tshia
tshipela tshia Palana. g 13 Eu
Nom 9:23
bana ba Manashe kuvua Gama-
i Nom 1:4, 7 ˆ
ke musangu wa kumpala uvuabu
ˆ Nom 2:3 liele d muana wa Pedasu. 24 Ku
base luendu balonda dıyi divua j Nom 1:4, 8 mutu kua tshisumbu tshia tshisa
Yehowa muambile Mose. h Nom 2:5 tshia bana ba Benyamina kuvua
14 Nunku tshisumbu tshia k Nom 2:7 Abidana e muana wa Gideoni.
bisa bisatu bia mu tshitudilu l Nom 1:51 25 Pashishe tshisumbu tshia
tshia bana ba Yuda tshiakasa lue- m Nom 3:25, 26 bisa bisatu tshia mu tshitudi-
ndu kumpala bilondeshile bisu- n Nom 3:36, 37 lu tshia bana ba Dana tshiakasa
mbu biabu,1 ne Nashona i muana o Nom 1:4, 5 luendu bilondeshile bisumbu bia-
Nom 2:10
wa Aminadaba ke uvua ku mutu bu,1 bikale bilama panyima pa
p Nom 1:5, 6 ˆ
kua tshisumbu atshi. 15 Ku Nom 2:12 bitudilu bionso, ne Ahieze f mua-
mutu kua tshisumbu tshia bana  na wa Amishadai ke uvua ku
ˆ
ba Yisaka kuvua Netanele j mua- Mulongo 2 mutu kua tshisumbu atshi.
ˆ
na wa Sua. 16 Ku mutu kua a Nom 1:4, 14 26 Ku mutu kua tshisumbu tshia
ˆ
tshisumbu tshia bana ba Zebulo- Nom 2:14 tshisa tshia bana ba Ashe ku-
na kuvua Eliaba k muana wa He- b Nom 3:30, 31 vua Pagiele g muana wa Okelana.
Nom 4:15
lona. Nom 7:9 27 Ku mutu kua tshisumbu tshia
17 Pavuabu batulakaje ntenta c Nom 1:4, 10 tshisa tshia bana ba Nafatale
wa tshitendelelu, l bana ba balu- Nom 2:18, 24 kuvua Ahila h muana wa Enana.
ˆ d Nom 1:4, 10 28 Eu ke mushindu uvuabu ba-
me ba Geshona m ne bana ba ba- Nom 2:20
lume ba Melali n bavua bambula e Nom 1:4, 11
longolole bua kuasa luendu uvua
ntenta wa tshitendelelu bakasa Nom 2:22 bena Isalele ne bisumbu biabu1
luendu. f Nom 1:4, 12 balonda pavuabu basa luendu. i
18 Pashishe tshisumbu tshia Nom 2:25, 31 29 Pashishe Mose wakambila
g Nom 1:4, 13 Hobaba, muana wa Luele1j mue-
bisa bisatu tshia mu tshitudi- Nom 2:27
lu tshia Lubena tshiakasa luendu h Nom 1:4, 15
na Midiyana tatuende muenu wa
bilondeshile bisumbu biabu,1 ne Nom 2:29 Mose ne: “Tukadi tuya muaba
ˆ uvua Yehowa muambe ne: ‘Ne-
Elisu o muana wa Shedeu uvua i Nom 2:34
ku mutu kua tshisumbu atshi. j Eks 2:16, 18 nnupeshawu.’ k Luaku tuye koku; l
19 Ku mutu kua tshisumbu tshia Eks 3:1
Eks 18:1, 5
netukuenzele malu mimpe bua-
tshisa tshia bana ba Simeona ku- k Gen 12:7
lu Yehowa mmulaye Isalele malu
vua Shelumiele p muana wa Suli- Gen 13:14, 15 mimpe.” m 30 Kadi yeye waka-
shadai. 20 Ku mutu kua tshisu- Gen 15:18 muambila ne: “Tshiakuya to. Ne-
mbu tshia tshisa tshia bana ba l Bal 1:16 mpingane mu ditunga dietu
Bal 4:11
1Sm 15:6 kudi balela banyi.” 31 Ke yeye
10:14, 18, 22, 25, 28 1 Ku mua.: “bilonde- m Eks 3:8
shile misumba yabu.” Eks 6:7 10:29 1 Mmumue ne: Yetelo.
NOMBA 10:32–11:13 268
kuamba ne: “Ndi nkulomba ne: NSHAP. 10 dinangi, a ne bena Isalele pabu
kutushiyi to, bualu wewe udi mu- a Bal 1:16 bakabanga kudila kabidi bamba
manye miaba itudi mua kutudi- Bal 4:11 ne: “Nnganyi watupesha munyi-
la mu tshipela ne udi mua kui- nyi bua tuetu kudia? b 5 Kaa!
b Eks 3:1
kala muludiki wetu.1 32 Wewe Eks 19:3 Tudi tuvuluka mishipa ituvua tu-
muye netu, a malu mimpe onso Eks 24:16 dia tshianana mu Ejipitu ne
Dut 5:2
atuenzela Yehowa netukuenzela- tuyijinga, kabidi ne konkombre,
wu pebe bushuwa.” pasteke, matungulu a puaro, ma-
c Eks 25:10, 17
33 Nunku bakatuadija luendu tungulu a tshianana ne matu-
lua matuku asatu bumbukila ku d Dut 1:32, 33 ngulu a ayi! c 6 Kadi mpindieu
mukuna wa Yehowa, b ne mushe- Yos 3:3, 4 tuetu1 tukadi tuletela. Katuena
te c wa tshipungidi tshia Yehowa tumona tshintu tshikuabu anu
wakaya kumpala kuabu mu lue-
e Eks 13:21 mana aa.” d
Neh 9:12
ndu lua matuku asatu elu bua Mis 78:14 7 Mpindieu mana e avua bu
kubakebela muaba wa kuikishi- ntete ya koriandre, f ne avua
la. d 34 Ditutu dia Yehowa e di- f Mis 132:8 amueneka bu budimbu bua be-
vua pa mutu pabu mu munya pa- deliume. 8 Bantu bavua ba-
g Dut 1:10 muangalaka, baangula ne baape-
vuabu bumbuka mu tshitudilu. 
ˆ la ne mabue a mpelu anyi
35 Dıba dionso divuabu baya NSHAP. 11
ne mushete, Mose uvua wa- baatua mu tshinu. Pashishe ba-
h Eks 32:11 vua baalamba mu ngesu anyi
mba ne: “Yehowa wetu, juka, f Dut 9:19
baenza mampa a bijengu, g ne
bena lukuna bebe batangalaji- Mis 106:23 ˆ
Yak 5:16 mukana avua bu mukata mushe-
bue, ne bantu badi bakukine ba-
me muela mafuta. 9 Pavua lu-
nyeme kumpala kuebe.” 36 Pa- i Dut 9:22 muma lupueka mu tshitudilu bu-
vuabu batula mushete, Mose tuku, mana pawu avua apueka. h
uvua wamba ne: “Yehowa wetu, j Eks 12:37, 38
10 Mose wakumvua bantu ba-
pingana kudi binunu bia Isalele Lew 24:10 ˆ ˆ
 dila, mu dıku ne mu dıku, muntu
bidi bungi kabuyi kubala.”1g yonso ku tshibuelelu tshia nte-
11
Mulongo 2
Mpindieu bantu bakatua- a 1Ko 10:6, 10 nta wende. Yehowa wakumvua
dija kudiabakena bikole tshiji tshikole, i ne Mose pende
kumpala kua Yehowa. Pakumvua b Mis 78:18, 22 wakanyingalala bikole. 11 Nu-
Yehowa bualu ebu, tshiji tshie- Mis 106:14 nku Mose wakambila Yehowa ne:
nde tshiakatema, ne kapia ka “Udi mukengeshe muena mudi-
kudi Yehowa kakatuadija kubate- c Eks 16:3
mu webe bua tshinyi? Bua tshi-
mena ne kuosha bamue kumpe- nyi tshiena muanyishibue ku
nga kua tshitudilu. 2 Pakatua- d Eks 16:35 ˆ
Nom 21:5 mesu kuebe bua muudi muteke
dija bantu kudidila Mose, yeye bujitu bua bantu bonso aba pa-
wakasengelela Yehowa, h kapia e Eks 16:14 mbidi panyi? j 12 Meme ke uvua
kujimaku. 3 Nunku bakinyika Neh 9:20
Yne 6:31
muimite bantu bonso aba anyi?
muaba au ne: Tabela,1 bualu Meme ke uvua mubalele, bua
kapia ka kudi Yehowa kakabate- f Eks 16:31 wewe kungambila ne: ‘Bambu-
mena. i la mu tshiadi tshiebe, anu mutu
4 Musumba wa bantu bakua- g Eks 16:16, 23 mulami1 wambula muana utshidi
bu1j uvua munkatshi muabu wa- wamua,’ bua kuya nabu mu bu-
kabanga kuleja dijinga dia bu- h Mis 78:24 loba buuvua muditshipe bua ku-
pesha bankambua babu anyi? k
ˆ 13 Nempete munyinyi wa kupe-
10:31 1 Anyi “mesu etu.” 10:36 1 Anyi i Nom 11:1

“misumba.” 11:3 1 Diumvuija: “Dioshe- sha bantu bonso aba penyi? Bua-
ka,” mmumue ne: kapia kanene; dilaku- j Eks 17:4
Dut 1:12
lu badi batungunuka ne kudila
ka dia kapia. 11:4 1 Bidi bimueneka ne:
mbantu bavua kabayi bena Isalele bavua k Gen 13:14, 15 11:6 1 Anyi “anyima yetu.” 11:12 1 Anyi
munkatshi muabu. Gen 26:3 “ndeji mulume.”
269 NOMBA 11:14-29
kumpala kuanyi, bamba ne: ‘Tu- NSHAP. 11 munyinyi mukumbane bua kudia-
pesha munyinyi bua tuetu ku- a Eks 18:17, 18 bu ngondo mujima’! 22 Nansha
dia!’ 14 Tshiena mua kuambu- Dut 1:9 bashipe mikoko yonso ne ngo-
la bantu bonso aba nkayanyi to; b 1Bk 19:2, 4
mbe yonso, nebibakumbane anyi?
mbampite makanda. a 15 Bika- Yob 6:8, 9 Peshi bobu bakuate mishipa yo-
labi ne: eu ke mushindu uwange- nso ya mu mbuu, neyibakumbane
c Dut 16:18 anyi?”
nzela malu, ndi nkulomba bua
unshipe anu mpindieu. b Bingika-
ˆ d Eks 19:11 23 Nunku Yehowa wakambila
la muanyishibue ku mesu kuebe, Eks 25:22 Mose ne: “Tshianza tshia Yehowa
Eks 34:5 ˆ
enza bua tshimonyi dikenga di- Nom 12:5
ntshıpi bikole anyi? a Mpindieu
kuabu kabidi to.” neumone bikala tshindi muambe
16 Yehowa wakandamuna e Nom 11:25 ni tshiakumbana anyi katshiaku-
Nom 12:8
Mose ne: “Nsangishila bantu balu- kumbana.”
me 70 ba munkatshi mua bakulu f 1Sm 10:6 24 Ke Mose kupatuka, kua-
ˆ
ba mu Isalele, bantu baudi muma- 2Bk 2:15 mbilaye bantu meyi a Yehowa.
Neh 9:20
nye ne:1 mbakulu ne bamfumu ba Bz 2:17
Yeye kusangisha bantu balume 70
bantu;c ulue nabu ku ntenta wa ba munkatshi mua bakulu ba
kusambakena, wimane nabu mua- g Eks 18:21, 22 mu tshisamba, yeye kubimanyika
ba au. 17 Nempueke, d ne nenga- banyunguluke ntenta.b 25 Pa-
h Eks 19:10
kule nebe muaba au, e nengangate shishe Yehowa wakapueka mu di-
ndambu wa nyuma f udi pambidi i Eks 16:7 tutu, c kuakulaye nende, d kuanga-
pebe, nemmuteke pambidi pabu, taye ndambu wa nyuma e uvuaye
ne bobu nebakuambuluishe bua j Nom 11:4, 5 nende, kumupeshaye yonso wa
kuambula bujitu bua bantu aba ku bakulu 70. Diakamue pakaba-
k Eks 16:8
bua kubuambudi nkayebe to.g tulukila nyuma, bakatuadija kue-
18 Newambile bantu ne: ‘Nudiji- l Mis 78:29 nza malu bu baprofete,1f kadi ka-
dile bua malaba, h bualu nenudie bakenza kabidi nanku to.
munyinyi bushuwa bua munuvua m Nom 21:5 26 Kuvua bantu babidi ba mu
badile Yehowa mumvue, i bambe bantu abu batshivua mu tshitu-
n Eks 12:37 ˆ
ne: “Nnganyi watupesha munyi- Eks 38:26 dilu. Mena abu avua Eladada ne
nyi bua tuetu kudia? Mu Ejipitu Nom 1:45, 46 Medada. Nyuma wakabanga ku-
tuvua bimpe be!” j Bushuwa, Yeho- 
batulukila bu muvuabu munka-
wa neanupeshe munyinyi, ne ne- Mulongo 2 tshi mua bantu bavuabu bafu-
ˆ
nudie.k 19 Kanuakuwudia anu a Gen 18:14 nde mena, kadi kabavua baye
Yes 59:1
dituku dimue, anyi matuku abi- ˆ
Mak 10:27 ku ntenta to. Nunku bakatuadi-
di, anyi matuku atanu, anyi ma- Luk 1:37 ja kuenza malu mu tshitudilu
tuku dikumi, anyi matuku 20 to, bu baprofete. 27 Ke nsongalu-
b Nom 11:16
20 kadi nenuwudie ngondo mu- me mukuabu kuyaye lubilu, kua-
jima, too ne padiwu unupatukila c Eks 33:9 mbilaye Mose ne: “Eladada ne
mu mawulu ne unutonda, l bualu Nom 12:5 Medada badi benza malu mu
nuvua babenge Yehowa udi mu- Dut 31:15
tshitudilu bu baprofete!” 28 Ke
nkatshi muenu, ne nuvua nudi- d Mis 99:7 Yoshua g muana wa Nuna, mua-
la kumpala kuende, nuamba ne: mbuluishi wa Mose katshia ku
“Bua tshinyi tuvua bumbuke mu e Nom 11:17 bunsonga buende, kuambaye
2Bk 2:9, 15
Ejipitu?”’” m ne: “Mukalenge wanyi Mose, ba-
21 Ke Mose kuamba ne: “Tshi- f 1Sm 10:6 kandika!” h 29 Kadi Mose waka-
samba tshindi tshidi ne bantu ba- 1Sm 19:20 muambila ne: “Udi umvua muka-
`
lume binunu 600n badi benda g Eks 17:9
wu bua bualu buanyi anyi? Too,
lua makasa, kadi wewe nkaye- Eks 24:13 meme ndi njinga bua bantu ba
be udi muambe ne: ‘Nembapeshe Eks 33:11 Yehowa bonso bikale baprofete,
Nom 27:18-20
Dut 31:3 ne bua Yehowa abapeshe nyuma
11:16 1 Anyi “baudi mumanye mudibu;
ˆ
badi bamanyike kuudi bu.” h ˆ
Mak 9:38 11:25 1 Anyi “kuamba meyi a buprofete.”
NOMBA 11:30–12:11 270
wende!” 30 Pashishe Mose wa- NSHAP. 11 uvua uteleja.a 3 Kadi muntu eu
kapingana mu tshitudilu pamue a Eks 16:13 Mose uvua muena bupuekele ku-
Mis 78:26, 27
ne bakulu ba mu Isalele. pita bantu bonso1b bavua pa bu-
31 Pashishe lupepele luakafu- loba.
ma kudi Yehowa, kutuadijalu ku- 4 Yehowa wakambila Mose ne
b Mis 78:30, 31 ˆ
saka nyunyi ya tulumbu lumbu- 1Ko 10:10 Alona ne Mıyama diakamue ne:
ka nayi ku mbuu, luyikulula “Patukayi, nuenu bonso basatu,
kumpenga kua tshitudilu, a muta- nuye ku ntenta wa kusambake-
ntshi bu wa luendu lua dituku c Nom 33:16 na.” Nunku bakapatuka bonso ba-
Dut 9:22
dijima ku luseke lumue ne mu- satu. 5 Pashishe Yehowa waka-
tantshi wa luendu lua dituku di- pueka mu dikunji dia ditutu,c
mue ku luseke lukuabu, kumpe- d 1Ko 10:6 kuimanaye ku tshibuelelu tshia
nga kuonso kua tshitudilu, ne ˆ
ntenta, yeye kubikila Alona ne Mı-
ivua mikunguija panshi mushiki yama. Bonso babidi kusemena-
bule bua nkubita1 ibidi. 32 Nu- e Nom 33:17 bu. 6 Ke yeye kuamba ne: “Ndi
nku dituku adi dijima ne butu- 
ˆ
nnulomba bua nuteleje meyi anyi.
ku bujima ne dituku diakalonda NSHAP. 12 Bu muprofete wa Yehowa muika-
dijima bantu bakatshisha bakua- f Eks 2:16, 21 le munkatshi muenu, mvua mua
ta nyunyi ya tulumbu. Kakuvua kudimanyisha kudiye mu tshike-
muntu uvua mukuate nyunyi mi- na kumona d ne mvua mua kua-
shadile ku bipiminu bia homer1 g Eks 4:14-16 kula nende mu tshilota.e 7 Kadi
Eks 4:30
dikumi, ne bavua bayadija ku- Eks 15:20 kabiena nanku bua muena mudi-
mpenga kuonso kua tshitudilu. Eks 28:30 mu wanyi Mose to! Yeye udi ne
33 Kadi patshivuabu ne munyi- Mik 6:4
nzubu wanyi mujima mu bianza
ˆ 
nyi ku menu, kabayi banji kuwu-
Mulongo 2
biende.1f 8 Ndi ngakula nende
tshiankunya, tshiji tshia Yehowa mpala ne mpala,1g ngakula ne-
a Nom 11:1
tshiakatemena bantu, ne Yehowa nde patoke, kabiyi mu nsumuinu;
wakatuadija kushipa bantu dishi- ne yeye udi umona tshimueneke-
pa dia dikema menemene. b b Mat 11:29 lu tshia Yehowa. Nunku bua tshi-
34 Nunku bakinyika muaba au nyi kanuvua batshine bua kuaku-
ne: Kibelota-hatawa,1c bualu ba- la bibi bua muena mudimu wanyi,
kajiikapu bantu bavua baleje di- c Eks 34:5 kuakula bibi bua Mose?”
jinga dia budinangi.d 35 Bantu Nom 11:25
9 Nunku tshiji tshia Yehowa
bakumbuka ku Kibelota-hatawa tshiakabatemena, yeye kumbuka
batangile ku Haselota, ne baka- kudibu. 10 Ditutu diakumbuka
d Gen 15:1
shala ku Haselota.e Gen 46:2 pa mutu pa ntenta, ne mona-
ˆ ˆ
12 Mpindieu Mıyama ne Alo- yi! Mıyama wakakuatshika disa-
Eks 24:9-11
` `
na bakatuadija kuakula ma dia nsudi mitoke too anu bu
bibi bua Mose bualu bua mu- neje. h Pashishe Alona wakaku-
e Gen 31:10, 11 ˆ
kaji muena Kushi uvuaye muse- dimuka kudi Mıyama, kumona-
le, bualu uvua muangate muka- ye ne: uvua mukuatshike disama
ji muena Kushi.f 2 Bavua bamba f Eb 3:2, 5
dia nsudi. i 11 Alona wakambi-
ne: “Yehowa mmuakuile anu mu- la Mose diakamue ne: “Ndi nku-
kana mua Mose nkayende anyi? lomba, mukalenge wanyi, bua
Ki mmuakule kabidi ku butua- g Eks 33:11 luse kutulaminyi mpekatu eu to!
ngaji buetu anyi?” g Yehowa pende Dut 34:10
12:3 1 Anyi “uvua ne budipuekeshi bua
11:31 1 Nkubita uvua ne santimetre 44,5. menemene (mupole malu), kupita muntu
Tang. Tshis. B14. 11:32 1 Homer uvua h Dut 24:9 kayi yonso.” 12:7 1 Ku mua.: “Mu nzubu
mumue ne litre 220. Tang. Tshis. B14. wanyi mujima, udi udileja muena lula-
11:34 1 Diumvuija: “Miaba ya dijiikilanga- matu.” 12:8 1 Ku mua.: “mukana ne mu-
na ya dijinga dikole.” i 2Ku 26:19 kana.”
271 NOMBA 12:12–13:22
Bua tshitudi benze, tudi benze NSHAP. 12 9 mu tshisa tshia Benyamina,
malu anu bu bapote. 12 Bua a Eks 32:11 Palati muana wa Lafu; 10 mu
luse, kumulekedi bua ashale bu Yak 5:16 tshisa tshia Zebulona, Gadadie-
muntu mufue udi mubidi mu- b Lew 13:45, 46 le muana wa Sodi; 11 mu tshi-
bole ndambu padibu bamule- Nom 5:2 sa tshia Jozefe, a bua tshisa tshia
le!” 13 Mose wakatuadija kudi- c Dut 24:9
Manashe, b Gadi muana wa Susi;
la kudi Yehowa, wamba ne: 12 mu tshisa tshia Dana, Amiele
“Nzambi wanyi, muondopa koku d Nom 11:35 muana wa Gemali; 13 mu tshi-
Nom 33:18 ˆ ˆ
bua luse!” a sa tshia Ashe, Setu muana wa
14 Yehowa wakandamuna e Nom 10:12 Mikaele; 14 mu tshisa tshia Na-
Mose ne: “Bu tatuende yeye mu-  fatale, Nabi muana wa Wofesi;
mutuile mate mu mpala, kavua NSHAP. 13 15 mu tshisa tshia Gada, Gewele
ˆ
mua kuikala mufuishibue bundu f Eks 18:25 muana wa Maki. 16 Aa mmena
matuku muanda mutekete anyi? Dut 1:15 a bantu bavua Mose mutume bua
Bamuteke muaba wa nkayende g Dut 1:22, 23
kutentekela buloba. Pashishe
pambelu pa tshitudilu bua ma- Mose wakapesha Hoshea muana
ˆ
tuku muanda mutekete,b pashi- h Nom 12:16 wa Nuna dına dia Yoshua.1c
she badi mua kumupingajamu.”
Dut 1:19
17 Pavua Mose mubatume
ˆ
15 Nunku bakateka Mıyama mua- i Nom 13:30 bua kutentekela buloba bua Ka-
ˆ
ba wa nkayende pambelu pa tshi- Nom 14:30, 38 nana, wakabambila ne: “Nubande
Nom 34:18, 19
tudilu bua matuku muanda mute- 1Ku 4:15 kuntu aku, ku Negebe, pashishe
kete, c ne bantu kabakasa luendu nubande ku buloba bua mi-
ˆ j Nom 11:28 kuna.d 18 Nudi ne bua kutangi-
too ne pakapingajabu Mıyama mu Nom 13:16
tshitudilu. 16 Pashishe bantu Nom 14:30 la mudi buloba e ne bikala bantu
bakumbuka ku Haselota, d kutua- Nom 34:17 badi basombamu bikale ne buko-

dijabu kutudila mu tshipela tshia le anyi kabayi ne bukole, bikala-
Palana.e
Mulongo 2 bu bakese anyi ba bungi, 19 ne
a Gen 48:5 bikala buloba buimpe anyi bubi
13 Pashishe Yehowa wakaku-
la ne Mose, wamba ne: b Gen 48:17, 19 ne bikala bimenga bidibu baso-
mbele bikale bitudilu anyi bikale
2 “Tuma bantu bua batenteke-
ˆ c Eks 17:9 ne ngumbu. 20 Nutangile kabi-
le1 buloba bua Kanana bundi
di bikala buloba budi ne bu-
mpesha bena Isalele. Udi ne bua d Dut 1:7
fuke1 anyi buatuke,2f ne bikala-
kutuma muntu umue wa mu e Eks 3:8 mu mudi mitshi anyi kayenamu.
tshisa tshionso tshia bankambua Dut 8:7
Nudi ne bua kuikala ne dikima g
babu, yonso wa kudibu muikale ne kuangata ndambu wa bimuma
f Neh 9:25 ˆ
mfumu f munkatshi muabu.” g Yhz 20:6 bia mu buloba abu.” Dıba adi tu-
3 Nunku Mose wakabatuma vua tshikondo tshitu tumuma tua
kumbukila mu tshipela tshia Pa- g Dut 31:6
ˆ Yos 1:6, 9 mvinyo tua kumpala tuboba.h
lana h bilondeshile dıyi dia Yeho- 21 Nunku bakabanda, kute-
wa. Bantu bonso abu bavua ba- h Nom 13:23
ntekelabu buloba, kumbukila ku
mfumu ba bena Isalele. 4 Aa tshipela tshia Sine,i kupitshi-
ˆ i Nom 34:2, 3
mmena abu: mu tshisa tshia Lu- Yos 15:1 la mu Lehoba j too ne ku Lebo-
ˆ
bena, Shamua muana wa Zaku; hamate.1k 22 Pakabandabu ku
5 mu tshisa tshia Simeona, Sha- j 2Sm 10:6, 8
Negebe, bakafika ku Hebelone l
fata muana wa Holi; 6 mu tshi- k Nom 34:8 kuvua Ahimana, Sheshai ne Ta-
sa tshia Yuda, Kaleba i muana lemaim bena Anaka n basombele.
wa Yefune; 7 mu tshisa tshia l Gen 13:18
ˆ Yos 15:13
ˆ
Yisaka, Igala muana wa Jo- Yos 21:11, 12 13:16 1 Anyi “Yehoshua,” dına didi diu-
zefe; 8 mu tshisa tshia Efela- mvuija ne: “Yehowa udi lupandu.”
m Bal 1:10
yima, Hoshea j muana wa Nuna; 13:20 1 Ku mua.: “mafuta.” 2 Ku mua.:
n Dut 9:1, 2 “kabuena ne mafuta.” 13:21 1 Anyi
13:2 1 Anyi “babadile.” Yos 11:21 “tshibuelelu tshia Hamate.”
NOMBA 13:23–14:7 272
Mpindieu bavua bibake Hebelo- NSHAP. 13 babande nende bakamba ne:
ne bidimu muanda mutekete ku- a Nom 32:9 “Katuena mua kubanda bua ku-
mpala kua Soana wa mu Ejipitu. luangana ne bantu abu to, bualu
23 Pakafikabu mu Tshibanda- b Dut 1:25
Dut 8:7-9
mbatupite bukole.” a 32 Bakatu-
banda1 tshia Eshekola,a bakako- ngunuka ne kuambila bena Isale-
sa ditamba dikale ne tshisumbu c Dut 1:24 le lumu lubi b bua buloba buvua-
tshia tumuma tua mvinyo, divua d Nom 14:33, 34 bu baye kutentekela bamba ne:
bantu babidi ba kudibu ne bua “Buloba butuvua baye kutente-
kuambuila ku mutshi; kuambu- e Dut 1:19 kela mbuloba budi budia ba-
labu kabidi ndambu wa bimuma ntu badi basombamu, ne bantu
f Eks 3:8
bia grenade ne bia mfigi.b 24 Ba- Lew 20:24 bonso batuvua bamonamu mba-
kabikila muaba au ne: Tshibanda- ntu banene bale ba mfiondo. c
g Dut 1:25
banda1 tshia Eshekola2c bua tshi- 33 Tuvua bamonamu Banefili-
sumbu tshia tumuma tua mvinyo h Nom 13:22, 33 ma, bana ba Anaka, d badi bafu-
tshivua bena Isalele bakose mua- Dut 1:27, 28 mine kudi1 Banefilima, patuvua
ba au. tudifuanyikija nabu, tuvua tudi-
i Gen 36:12
25 Ku ndekelu kua matu- Eks 17:8 mona anu bu mpasu ne tumue-
ku 40,d bakalukila bafuma ku di- ˆ
1Sm 15:3 neka kabidi bu mpasu ku mesu
tentekela buloba. 26 Nunku ba- j Nom 13:17 kuabu.”

14
kapingana kudi Mose ne Alona Nunku tshisumbu tshijima
ne tshisumbu tshijima tshia bena k Bal 1:21 ˆ
2Sm 5:6, 7 tshiakabandisha dıyi, ba-
Isalele mu tshipela tshia Pala- ntu bonso bakatungunuka ne
na, ku Kadeshe.e Bakalonde- l Gen 10:15, 16 kuela mbila, badila butuku
la tshisumbu tshijima malu avua- abu bujima.e 2 Bena Isalele bo-
bu bamone, kubalejabu bimuma m Eks 23:23
Dut 7:1 nso bakatuadija kunungana bua
bia mu buloba abu. 27 Baka- Dut 20:17 Mose ne Alona, f ne tshisumbu
londela Mose ne: “Tuvua babue-
n Gen 10:19 tshijima tshiakakula bibi bua
le mu buloba buuvua mututume;
bualu buabu, tshiamba ne: “Tu-
bushuwa mbuloba budi ne ma- o Yos 14:7, 8 vua mua kuikala nansha bafuile
bele ne buitshi bia bungi; f tangi- 
la bimuma bia muomu.g 28 Kadi mu buloba bua Ejipitu, anyi ba-
Mulongo 2 fuile nansha mu tshipela emu!
bantu badi basombe mu buloba
abu badi ne bukole bua bungi,
a Nom 32:9 3 Bua tshinyi Yehowa mmulue
ne bimenga biabu bikolesha mbi- b Nom 14:36 netu mu buloba ebu bua tuetu
nene be! Tuvua bamonamu kabi- kufua ku muele wa mvita? g Ne-
di bena Anaka.h 29 Bena Ama-
c Amo 2:9 bakuate bakaji betu ne bana
leka i mbasombele mu buloba bua d Dut 1:28
betu. h Ki mbimpe bua tuetu kupi-
Negebe, j bena Hiti, bena Yebuse, k Dut 9:1, 2 ngana mu Ejipitu anyi?”i 4 Ba-
 vua mene bambilangana ne: “Tu-
ne bena Amolel mbasombele mu
buloba bua mikuna, ne bena Ka- NSHAP. 14 sungulayi mulombodi, tupingane
ˆ e Dut 1:32, 33 mu Ejipitu!” j
nana m bobu mbasombele kumpe-
nga kua mbuu n ne ku muelelu kua 5 Bua bualu ebu Mose ne Alo-
f Dut 1:27
musulu wa Yadene.” Mis 106:25
na bakatua mpala yabu panshi
30 Nunku Kaleba wakateta kumpala kua tshisumbu tshijima
g Mis 78:40 tshia bena Isalele tshivua tshidi-
kutukija bantu pavuabu bimane
kumpala kua Mose, kuambaye h Nom 14:31 sangishe. 6 Yoshua k muana wa
ne: “Tubandayi mpindieu, tue- Dut 1:39 Nuna ne Kaleba l muana wa Ye-
tu netukuate buloba abu, bua- fune, bavua munkatshi mua ba-
i Nom 11:5
lu tudi mua kubunyenga bu- ntu bavua baye kutentekela
shuwa.” o 31 Kadi bantu bavua j Neh 9:17 buloba abu, bakadipanda bila-
mba, 7 bobu kuambila tshisu-
k Nom 13:8, 16
13:23, 24 1 Anyi “Kasulu ka tshilonda mbu tshijima tshia bena Isalele
nkoka.” 13:24 2 Diumvuija: “Tshisumbu l Nom 13:6, 16
tshia tumuma tua mvinyo.” Nom 14:30 13:33 1 Anyi “ndelanganyi ya.”
273 NOMBA 14:8-24
ne: “Buloba butuvua baye kute- NSHAP. 14 wa kavua mukumbane bua kufi-
ntekela abu mbuimpe, buimpe a Nom 13:26, 27 kisha tshisamba etshi mu buloba
butambe. a 8 Yehowa yeye mu- Dut 1:25 buvuaye muditshipe bua kuba-
Dut 8:7, 8
tuanyishe, kakuyi mpata nea- pesha, ke bualu kayi mmuba-
tubueje mu buloba abu ne b Eks 3:8 shipele mu tshipela.’ a 17 Kadi
neatupeshabu, mbuloba budi ne c Dut 7:17, 18 Yehowa, leja koku bukole bue-
mabele ne buitshi bia bungi. b Dut 20:3 be bunene anu muuvua mula-
9 Kadi kanuena ne bua kuto- d Eks 33:16 ye pauvua muambe ne: 18 ‘Ye-
mbokela Yehowa to, ne kanuena Dut 20:1 howa, kena ukuata tshiji lubilu,
ne bua kutshina bantu ba mu bu- e Eks 17:4 mmuwule tente ne dinanga dia
loba abu c bualu netubabutule.1 lulamatu,1b udi ubuikila tshile-
f Eks 16:10
Bukubi buabu bukadi bumbushi- ma ne dishipa dia mikenji, kadi
bue, ne Yehowa udi netu. d Kanu- g Eks 16:28 mu mushindu nansha umue kena
Nom 14:22, 23
batshinyi to.” mua kupanga kunyoka muntu
10 Kadi tshisumbu tshijima h Dut 9:23 udi mupile, udi ufila dinyoka bua
Eb 3:19 tshilema tshia batatu kudi bana,
tshiakamba bua kubasa mabue. e
Butumbi bua Yehowa buakamue- i Eks 32:10 kudi bantu ba mu tshipungu
neka kudi bena Isalele bonso pa j Eks 32:12
tshisatu ne kudi bantu ba mu
ntenta wa kusambakena. f Yhz 20:9 tshipungu tshinayi.’ c 19 Buikila
11 Pashishe Yehowa waka- k Eks 15:13, 14
koku tshilema tshia tshisamba
mbila Mose ne: “Bantu aba neba- Yos 2:10 etshi bilondeshile dinanga diebe
tungunuke ne kumpetula too ne Yos 5:1 dia lulamatu dia bungi, anu muu-
ˆ vua mubuikidile tshisamba etshi
dıba kayi? g Nebabenge kungita- l Dut 4:12
ˆ kumbukila mu Ejipitu too ne
buja too ne dıba kayi nansha Dut 5:4

mundi muenze bimanyinu bionso m Eks 13:21 mpindieu.” d


ebi munkatshi muabu? h 12 Le- Mis 78:14 20 Ke Yehowa kuamba ne:
kela mbatumine tshipupu ne  “Ndi mbabuikidila bilondeshi-
ˆ
mbabutule, nkuvuije wewe tshi- Mulongo 2 le dıyi diebe.e 21 Kadi ku luse-
samba tshinene ne tshia bukole a Dut 9:28 ke lukuabu, bulelela, bu mundi
kubapita bobu.” i b Mis 103:8 meme ne muoyo, buloba bu-
13 Kadi Mose kuambilaye Ye- Mik 7:18 jima nebuwule ne butumbi bua
ˆ Yehowa. f 22 Kadi muntu na-
howa ne: “Dıba adi lumu elu ne- c Eks 34:6, 7
lufike mu bena Ejipitu j muuvua nsha umue wa ku bavua ba-
d Eks 34:9 mone butumbi buanyi ne bima-
mumbushe tshisamba etshi ku Mis 78:38
bukole buebe, 14 ne nebambi- nyinu bianyi g bimvua muenze mu
e Yak 5:16 Ejipitu ne mu tshipela kadi udi
le bena mu buloba ebu lumu
elu. Bantu aba kabidi bakadi bu- f Mis 72:19 mutungunuke ne kunteta h misa-
mvue ne: wewe Yehowa, udi mu- Hab 2:14 ngu dikumi eyi, ne kayi mutele-
ˆ
nkatshi mua tshisamba etshi, k g Neh 9:17 je dıyi dianyi, i 23 kakumona bu-
ubamuenekela mpala ne mpa- h Eks 17:2
loba bumvua muditshipe bua
la. l Wewe udi Yehowa, ne ditu- Mis 95:9 kupesha batatuabu nansha ka-
tu diebe ndimane pa mutu Mis 106:14 kese. Muntu nansha umue wa
Eb 3:16
pabu, udi wenda kumpala kua- ku bavua bampetule kakubumo-
bu mu munya mu dikunji dia di- i Mis 81:11 na to, nansha kakese. j 24 Kadi
tutu ne butuku mu dikunji dia j Nom 26:63, 64 bu muvua muena mudimu wanyi
kapia. m 15 Wewe mushipe tshi- Nom 32:11 Kaleba k muikale ne meji mashi-
Dut 1:35
samba etshi musangu umue,1 bi- Mis 95:11
langane ne a bakuabu ne mutu-
samba bidi biumvue lumu luebe Mis 106:26 ngunuke ne kundonda ne muoyo
bidi mua kuamba ne: 16 ‘Yeho- Eb 3:18
Eb 4:3
mujima, kakuyi mpata nemmu-
bueje mu buloba buvuaye muye,
14:9 1 Ku mua.: “bualu badi bu diampa k Nom 13:30 ne bana bende nebabupiane. l
Nom 26:65
kutudi.” 14:15 1 Ku mua.: “bu muntu
umue.” l Yos 14:9, 14 14:18 1 Anyi “luse lujalame.”
NOMBA 14:25-44 274
25 Bu mudi bena Amaleka ne NSHAP. 14 nenupete difutu dia bilema bienu
ˆ
bena Kanana a basombe mu tshi- a Nom 13:29 bidimu 40, a bua numanye tshidi
bandabanda1 etshi, malaba nudi kuntombokela1 kumvuija.
b Dut 1:40
ne bua kukudimuka, kuya bata- 35 “‘“Meme Yehowa ke udi
ngile mu tshipela mu njila wa ku c Eks 16:28 muakule. Aa ke malu angenzela
Mbuu Mukunze.” b Nom 14:11
tshisumbu tshibi tshionso etshi,
26 Pashishe Yehowa waka- d 1Ko 10:6, 10 bonso bavua badisangishe bua
mbila Mose ne Alona ne: kuntombokela: Nebajikile mu
27 “Tshisumbu tshibi etshi ne- e Nom 14:2
Nom 26:64
tshipela emu ne nebafuile mua-
tshitungunuke ne kunungana
ˆ Nom 32:11 ba eu.b 36 Bantu bavua Mose
bua bualu buanyi too ne dıba Dut 1:35
mutume bua kutentekela buloba,
kayi? c Ndi mumvue malu adi f Mis 106:26 bavua bafikishe tshisumbu tshiji-
bena Isalele banungana bua bua- 1Ko 10:5 ma ku dinungana bua bualu bue-
lu buanyi. d 28 Ubambile ne: ‘Ye- Eb 3:17
nde pavuabu balue ne lumu
howa udi wamba ne: “Bulele- g Nom 1:45, 46 lubi bua buloba abu, c 37 bulele-
la, bu mundi meme ne muoyo, Yuda 5
la, bantu bavua balue ne lumu
nennuenzele anu malu andi mu- h Eks 6:8 lubi bua buloba abu nebakumi-
mvue nuamba! e 29 Bitalu bienu bue ne nebafue kumpala kua Ye-
nebishadile mu tshipela emu, f bu- i Nom 26:65
howa.d 38 Kadi Yoshua muana
Nom 32:11, 12
shuwa, bungi buenu buonso ku- Dut 1:34-38 wa Nuna ne Kaleba muana wa Ye-
bangila ku bantu ba bidimu 20 fune, bavua munkatshi mua ba-
ˆ j Nom 14:3
kubanda bavuabu bafunde mena, ntu bavua baye kutentekela bulo-
Dut 1:39
bantu bonso ba kunudi bavua ba- ba abu, bobu nebashale ne muoyo
nungane bua bualu buanyi.g k Mis 106:24
kakuyi mpata.”’” e
30 Muntu nansha umue wa ku- 39 Pavua Mose muambile
l Nom 32:13
nudi kakubuela mu buloba bu- ˆ
Yos 14:10 bena Isalele bonso meyi aa,
mvua muditshipe1 bua kunute- bantu bakabanga kudila biko-
ka, h pa kumbusha Kaleba muana m Dut 1:3
Dut 2:14 le menemene. 40 Kabidi, baka-
wa Yefune ne Yoshua muana wa
juka mu dinda menemene, kuke-
Nuna. i n Nom 13:25
 babu bua kubanda ku lusongo lua
31 “‘“Nembuejamu bana benu mukuna, bamba ne: “Ntuetu aba
banuvua bambe ne: nebaba- Mulongo 2
a Mis 95:10
badilongolole bua kubanda mua-
kuate, j ne bobu nebamanye bu-
Bz 7:36 ba uvua Yehowa muambe, bualu
loba bunudi nuenu babenge. k Bz 13:18
tudi benze mpekatu.”f 41 Kadi
32 Kadi bitalu bienu nuenu nebi-
b Nom 14:29 Mose wakamba ne: “Bua tshinyi
shadile mu tshipela emu. ˆ
Eb 3:17 nudi nubenga dıyi dia Yehowa?
33 Nunku bana benu nebalue ba-
Bualu ebu kabuakukumbana to.
lami ba mikoko mu tshipela bi- c Nom 13:32
42 Kanubandi to, bualu Yehowa
dimu 40, l ne nebapete difutu d 1Ko 10:6, 10
dia bienzedi bienu bia dipa- kena munkatshi muenu; ne bena
Yuda 5
nga lulamatu,1 too ne padi tshi- lukuna benu nebanutshimune. g
talu tshia muntu wa ndekelu e Nom 14:30 43 Bualu bena Amaleka ne bena
Nom 26:65 ˆ
wa kunudi tshishadila mu tshipe- Nom 32:11, 12
Kanana mbanuindile kuntu aku, h
la emu. m 34 Bilondeshile bungi Dut 1:35, 36 ne nenufue ku muele wa mvita.
bua matuku anuvua batentekele
Yos 14:6 Bualu nudi babenge kulonda Ye-
buloba, matuku 40, n dituku di- f Dut 1:41 howa, ne Yehowa kakuikala ne-
mue bua tshidimu tshimue, ditu- nu to.” i
ku dimue bua tshidimu tshimue,
g Lew 26:14, 17
Dut 1:42
44 Nansha nanku bakaya lua
ku lusongo lua mukuna mu dika-
14:25 1 Anyi “tshibatabata.” 14:30 1 Ku h Nom 13:29 makama, j kadi mushete wa tshi-
mua.: “bumvua muelele tshianza tshia- i 2Ku 15:2 pungidi tshia Yehowa ne Mose
nyi muulu.” 14:33 1 Ku mua.: “bundu-
mba.” j Dut 1:43 14:34 1 Anyi “kummona bu muluishi.”
275 NOMBA 14:45–15:16
kabiakapatuka munkatshi mua NSHAP. 14 8 “‘Kadi nuenu ne bua kula-
tshitudilu to. a 45 Nunku bena a Nom 10:33 mbula Yehowa a ngombe mulume
ˆ
Amaleka ne bena Kanana bavua bu mulambu wa kuosha b anyi
basombela ku mukuna au baka- nulambula mulambu kampanda
pueka, kubaluishabu, bobu ku- b Nom 21:1, 3 bua kukumbaja mutshipu wa pa
ˆ Dut 1:44
buawu c anyi milambu ya diu-
batangalaja too ne ku Homa. b 
mvuangana, 9 nudi ne bua ku-
15 Yehowa wakakula kabi-
di ne Mose, wamba ne:
NSHAP. 15
c Gen 15:18
fila kabidi bia dikumi bisatu bia
tshipiminu tshia efa bia bukula
2 “Akula ne bena Isalele, uba-
bunefuke busambakaja ne tshia
mbile ne: ‘Ndekelu wa bionso pa-
bibidi tshia hine wa mafuta bu
nuabuela mu buloba bundi nnu- d Lew 1:2, 3
mulambu wa ntete, d pamue ne
pesha bua nuenu kusombelamuc
ngombe mulume au. 10 Nudi
3 ne panuapesha Yehowa mula- ne bua kufila kabidi tshia bibidi
e Lew 7:16
mbu wa kuosha pa kapia mua- Lew 22:18, 19 tshia hine wa mvinyo bua mula-
ngata mu ngombe anyi mu Lew 22:21
mbu wa bia kunua,e bu mulambu
mikoko, nansha wowu muikale muosha pa kapia, bu dipembu di-
mulambu wa kuosha d anyi mu- mpe1 kudi Yehowa. 11 Nudi ne
f Lew 23:4
lambu bua kukumbaja mutshipu Nom 28:16 bua kuenza nunku bua ngombe
wa pa buawu anyi mulambu wa Nom 29:1
mulume yonso anyi bua tshimpa-
Dut 16:13, 16
budisuile e anyi mulambu kampa- nga tshia mukoko tshionso anyi
nda wa mu bikondo bia bibilu bie- bua muana wa mukoko yonso
nu bia ku tshidimu f bua kununki- g Lew 1:9 wa mpanga anyi bua mbuji yo-
shila Yehowa dipembu dimpe,1g nso. 12 Nansha bintu binudi nu-
4 muntu udi ufila mulambu we- lambula bikale bungi kayi, nudi
nde udi kabidi ne bua kutua- h Eks 29:40 ne bua kuenza nunku bua tshintu
Lew 2:1, 11
dila Yehowa mulambu wa ntete tshionso, bilondeshile bungi bua-
wa bukula bunefuke, h tshia di- bi. 13 Mushindu eu ke udi mue-
kumi tshia efa,1 busambakaja ne i Nom 28:6, 7 na Isalele yonso wa ku tshilelelu
tshia binayi tshia hine2 wa ma- Nom 28:11, 14 ne bua kufila mulambu muosha
futa. 5 Nudi ne bua kufila kabi-  pa kapia, bu dipembu dimpe1
di tshia binayi tshia hine wa mvi- Mulongo 2 kudi Yehowa.
nyo bu mulambu wa bia kunua a Lew 3:1, 3 14 “‘Bikala muntu wa ku ba-
Lew 7:11
pamue ne mulambu wa kuosha i bende udi musombe nenu anyi
anyi bua mulambu wa muana eu udi musombe munkatshi mue-
wa mukoko yonso wa mpanga. b Lew 1:3
nu kukadi bidimu bia bungi me-
6 Bua tshimpanga tshia muko- nemene ne bua kufila mulambu
ko nudi ne bua kufila bia diku- muosha pa kapia, bu dipembu di-
mi bibidi bia tshipiminu tshia efa c Lew 7:16 mpe1 kudi Yehowa, udi ne bua
bia bukula bunefuke busambaka- kuenza anu munudi nuenza.f
ja ne tshia bisatu tshia hine wa 15 Nuenu bena mu tshisumbu ne
mafuta bu mulambu wa ntete. d Lew 6:14 muntu wa ku babende udi muso-
Nom 28:11, 12
7 Nudi ne bua kufila kabidi tshia Nom 29:6
mbe nenu nenuikale ne mukenji
bisatu tshia hine wa mvinyo bu mufunda wa muomumue. Newi-
mulambu wa bia kunua, bu dipe- kale mukenji mufunda wa kashi-
mbu dimpe1 kudi Yehowa. e Nom 28:11, 14 di bua bipungu bienu bionso. Mu-
ntu udi musombe buenyi neikale
15:3, 7, 10, 13, 14 1 Anyi “didi ditukijija; mumue nenu kumpala kua Yeho-
didi dituyisha.” Ku mua.: “didi difila diki- f Eks 12:49 wa. g 16 Nekuikale mukenji wa
Lew 24:22
sha.” 15:4 1 Tshia dikumi tshia efa tshi- Nom 9:14
muomumue ne dipangadika dia
vua tshibuela litre 2,2. Tang. Tshis. B14. muomumue buenu nuenu ne bua
2 Hine uvua ubuela litre 3,67. Tang. muntu wa ku babende udi mu-
Tshis. B14. g Lew 19:34 sombe munkatshi muenu.’”
NOMBA 15:17-35 276
17 Yehowa wakatungunuka NSHAP. 15 kua Yehowa bua tshilema tshiabu.
ne kuambila Mose ne: 18 “Aku- a Yos 5:11, 12 26 Nebafuile tshisumbu tshijima
la ne bena Isalele, ubambile ne: tshia bena Isalele ne muntu wa
‘Panuabuela mu buloba mundi ku babende udi musombe munka-
nya nenu 19 ne panuadia bia- tshi muabu luse, bualu bantu bo-
b Eks 23:19
kudia1 kayi bionso bia mu bu- Lew 2:14
nso bavua benze tshilema etshi
loba abu, a nudi ne bua kupe- Nom 18:8, 12 ku mpukapuka.
sha Yehowa mulambu. 20 Nudi Dut 26:1, 2
27 “‘Bikala muntu1 muenze
Nsu 3:9 ˆ
ne bua kufila mulambu wa buku- mpekatu ku mpukapuka, dıba adi
la bua nsekenseke bua kumpala udi ne bua kufila lukungulu lua
bua ku bintu bienu bia kumpa- mbuji lutshidi mu tshidimu tshia-
la bia pa madimi b bu mampa me- c Nom 15:8-10 lu tshia kumpala bua mulambu
nza bu bikata. Nenubifile mutu- wa mpekatu.a 28 Muakuidi nea-
bu bafila mulambu wa bintu bidi buikile mpekatu ya muntu1 uvua
bifuma muaba wa tshishipuidi. d Nom 28:15
muenze tshilema pavuaye mue-
21 Nudi ne bua kupesha Yehowa nze mpekatu kumpala kua Ye-
ndambu wa bukula bua nseke- howa ku mpukapuka bua babui-
nseke bua kumpala bua ku bintu kile mpekatu au, ne nebamufuile
bienu bia kumpala bia pa madi- e Lew 4:20 luse.b 29 Bua muena Isalele wa
Eb 2:17
mi bu mulambu mu bipungu bie- 1Yn 2:1, 2
ku tshilelelu ne muntu wa ku
nu bionso.  babende udi musombe munka-
22 “‘Kadi nuenu benze tshi- Mulongo 2 tshi muabu, nekuikale mukenji
lema, bapangile bua kutumikila a Lew 4:27, 28
wa muomumue buenu nuenu mu
ˆ tshilumbu tshia dienza bualu ka-
meyi onso adi Yehowa muambi-
ˆ
le Mose, 23 meyi onso adi Ye- mpanda kabiyi ku bukole.c
ˆ 30 “‘Kadi bua muntu1 udi we-
howa munutumine dıyi ku butua-
ngaji bua Mose bua kuenza b Lew 4:32, 35 nza bualu kampanda ku bukole, d
kubangila ku dituku divua Yeho- nansha yeye muena Isalele wa
ˆ ku tshilelelu anyi muntu muso-
wa mutume dıyi too ne bua bi-
pungu bienu bionso, 24 ne bi- c Eks 12:49
mbe buenyi, udi upenda Yehowa;
kalatshi tshienza ku mpukapuka Lew 24:22 badi ne bua kumumbusha2 mu-
ne tshisumbu katshiyi tshima- Nom 9:14 nkatshi mua tshisamba tshiabu.
nye, tshisumbu tshijima tshidi ne
Nom 15:15
31 Bu mudi muntu au mupepe-
ˆ
bua kulambula muana mulume je dıyi dia Yehowa ne mushipe
wa ngombe bu mulambu wa kuo- mukenji wende, badi ne bua ku-
sha wa dipembu dimpe1 kudi Ye- d Eks 21:14 mbusha muntu1 au kakuyi mpa-
Dut 17:12
howa, pamue ne mulambu we- Eb 10:26, 27
ta. e Tshilema tshiende tshidi pa-
nde wa ntete ne mulambu wende mbidi pende.’” f
wa bia kunua bilondeshile mutu- 32 Pavua bena Isalele mu tshi-
bu benza pa tshibidilu,c ne muana pela, bakasangana muntu mu-
wa mbuji umue bu mulambu wa e Eb 10:28 kuabu wangula nkunyi dituku dia
mpekatu.d 25 Muakuidi neabui- Nsabatu.g 33 Bantu bavua ba-
kidile tshisumbu tshijima tshia musangane wangula nkunyi ba-
bena Isalele mpekatu, ne neba- f Yhz 18:20
kalua nende kudi Mose ne Alo-
bafuile luse, e bualu bavua benze na ne kudi tshisumbu tshijima.
tshilema, ne bavua bafile bu mu- 34 Bakamulama, h bualu kabavua
lambu wabu, mulambu muosha banji kuleja tshivuabu ne bua ku-
pa kapia bua Yehowa ne mula- g Eks 20:9, 10 muenzela to.
mbu wabu wa mpekatu kumpala
Eks 35:2
Dut 5:13, 14 35 Nunku Yehowa wakambila
Mose ne: “Muntu au udi ne bua
15:19 1 Ku mua.: “mampa.” 15:24 1 Anyi
“didi ditukijija; didi dituyisha.” Ku mua.: 15:27, 28, 30, 31 1 Anyi “anyima.” 15:30
“didi difila dikisha.” h Lew 24:11, 12 2 Anyi “kumushipa.”
277 NOMBA 15:36–16:13
kushipibua kakuyi mpata, a ne NSHAP. 15 bandisha ku mutu kua tshisumbu
tshisumbu tshijima netshimuase a Eks 31:14 tshia Yehowa?”
mabue pambelu pa tshitudilu.” b b Lew 24:14 4 Pakumvua Mose bualu ebu,
36 Nunku tshisumbu tshijima diakamue wakatua mpala we-
c Dut 22:12
tshiakaya nende pambelu pa tshi- Mat 23:5 nde panshi. 5 Pashishe waka-
tudilu, kumuasabu mabue, yeye d Dut 11:18
mbila Kola ne bena diende bonso
kufua, anu muvua Yehowa mutu- ne: “Mu dinda Yehowa neama-
ˆ e Eks 34:15
mine Mose dıyi bua kuenza. nyishe wende muntu, a muntu udi
37 Yehowa wakambila kabidi f Lew 11:44 wa tshijila, udi ne bua kuse-
Mose bualu ebu ne: 38 “Aku- Lom 12:1
1Pt 1:15
mena kudiye, b ne muntu yonso
la ne bena Isalele, ubambile ne: wasungulaye c neasemene kudi-
g Gen 17:8
badi ne bua kuenza nzembe ya Eks 29:45
ye. 6 Enzayi nunku: Wewe Kola
manda manda kuinshi kua bi- Lew 25:38 ne bena diebe bonso, d angata-
lamba biabu mu bipungu biabu h Eks 3:15 yi bintu bia kuambuila kapia, e
bionso ne nebatelele muonji wa Eks 6:2, 3 7 malaba nuelamu kapia, nute-
 kapu musenga wa manananshi
dikala dia ble ku mutu kua luze-
mbe lua manda manda ludi kui- NSHAP. 16 kumpala kua Yehowa, ne muntu
nshi kua tshilamba. c 39 ‘Nudi i Yuda 11 wikala Yehowa mua kusungula, f
ne bua kuikala ne luzembe lua j Eks 6:21 yeye ngua tshijila. Nuenu bana
manda manda elu bua nuikale k Eks 6:18
ba Lewi g nuapitshishi!”
ˆ 8 Nunku Mose wakambila
nulumona ne nuvuluka meyi l Eks 6:16
onso a Yehowa ne nuatumikila. d Kola ne: “Telejayi koku, nuenu
Kanuena ne bua kulonda mioyo m Nom 26:7-9 bana ba Lewi. 9 Mbualu buke-
ˆ ˆ
yenu ne mesu enu bidi binusa- n Gen 46:8 se ku mesu kuenu padi Nzambi
ka bua kuenda bundumba bua o Nom 12:1, 2
wa Isalele munutapulule ku tshi-
mu nyuma. e 40 Mukenji eu ne- Nom 14:2 sumbu tshia Isalele, h munuanyi-
wunuambuluishe bua kuvuluka,
Mis 106:16 shile bua kusemena kudiye bua
ˆ p Eks 19:6 kuenza mudimu ku ntenta wa
ne nenutumikile meyi anyi onso
ne nenuikale ba tshijila kudi Nza- q Eks 29:45 tshitendelelu wa Yehowa ne kui-
mbi wenu. f 41 Meme ndi Yeho-  mana kumpala kua tshisumbu
wa Nzambi wenu, uvua munu- Mulongo 2 bua kubenzela mudimu, i 10 ne
patule mu buloba bua Ejipitu a 2Tm 2:19
bua muvuaye mukusemeje wewe
bua kuleja mundi meme Nzambi ne bana benu bonso, bana ba
b Eks 28:43
wenu. g Meme ndi Yehowa Nza- Lew 21:6
Lewi, pabuipi nende anyi? Nudi
mbi wenu.’” h nukeba kuangata kabidi buakui-
c Eks 28:1
di anyi? j 11 Bua bualu ebu, we-
16
Nom 17:5
Pashishe Kolai muana wa we ne bena diebe bonso badi
ˆ Mis 105:26
Yiseha, j muana wa Kohata k badisangishe pamue nudi nului-
d Nom 16:2
muana wa Lewi, l wakajuka pamue sha Yehowa. Kadi Alona yeye
ne Datana ne Abilama, bana ba e Lew 10:1
nnganyi bua nuenu kunungana
Eliaba,m ne Ono muana wa Pelete, f Nom 3:10 bua bualu buende?” k
ba mu bana ba Lubena.n 2 Ba- g Nom 16:1 12 Pashishe Mose wakabikidi-
kajuka bua kuluisha Mose, bobu h Nom 3:9, 41 sha Datana ne Abilama l bana ba
pamue ne bena Isalele 250, ba- Eliaba, kadi bobu bakamba ne:
mfumu ba tshisumbu, bantu i Nom 1:53
Nom 3:6 “Katuena tulua to! 13 Mbualu
basungula ba mu tshisumbu, ba- Nom 4:4 bukese paudi mutupatule mu bu-
ntu bende lumu. 3 Nunku baka- Dut 10:8
loba budi ne mabele ne buitshi
disanga bua kutombokela o Mose j Flp 2:3 bia bungi bua kutushipa mu tshi-
ne Alona, kubambilabu ne: “Bie- k Eks 16:8 pela emu anyi? m Mpindieu udi
nu biatutondi! Tshisumbu tshiji- Mis 106:16
ukeba kabidi kudivuija mfumu
ma ntshia tshijila, p buonso buabu, l Nom 16:1 munene ku mutu kuetu anyi?1
ne Yehowa udi munkatshi mua- m Eks 16:3 ˆ
bu.q Nunku bua tshinyi nudi nudi- Nom 14:28, 29 16:13 1 Anyi “kututumina dıyi?”
NOMBA 16:14-31 278
14 Bushuwa, kuena mulue netu NSHAP. 16 kuatshila tshisumbu tshijima tshi-
mu buloba budi ne mabele ne bui- a Eks 3:8 ji anyi?”a
tshi bia bungi a anyi mutupeshe Lew 20:24
23 Pashishe Yehowa waka-
bumpianyi bua madimi ne madi- mbila Mose ne: 24 “Akula ne
mi a tumuma tua mvinyo to. Udi tshisumbu, ubambile ne: ‘Umbu-
ˆ
musue kutubula mesu a bantu kayi kumpenga kua ntenta wa
abu anyi? Katuena tulua to!” Kola, wa Datana ne wa Abila-
15 Nunku Mose wakapeta b 1Sm 12:1, 3 ma!’” b
tshiji tshikole, yeye kuambila Ye- Bz 20:33
2Ko 7:2
25 Panyima pa bualu abu
howa ne: “Kutangidi mulambu Mose wakajuka, kuyaye kudi Da-
wabu wa ntete nansha. Tshie- tana ne Abilama, ne bakuluc ba
na mubanyenge mpunda nansha mu Isalele bakaya nende. 26 Ye-
umue, anyi muenzele umue wa ye kuambila bena mu tshisumbu
kudibu bibi to.” b ne: “Ndi nnulomba bua numbu-
c Nom 16:2
16 Pashishe Mose kuambilaye ke ku ntenta ya bantu babi aba,
Kola ne: “Malaba ulue wewe ne kanulengi tshintu tshiabu na-
bena diebe bonso kumpala kua nsha tshimue, bua kanulu kujimi-
Yehowa, wewe, bobu ne Alona. jibua mu mpekatu wabu yonso.”
17 Muntu yonso angate tshintu 27 Diakamue bakumbuka ku nse-
tshiende tshia kuambuila kapia, d Nom 12:5 ke yonso ya ntenta wa Kola, wa
elapu musenga wa manananshi, Nom 14:10
Datana ne wa Abilama; Datana ne
ne muntu yonso alue ne tshi- Abilama bakapatuka, kuimanabu
ntu tshiende tshia kuambuila ka- ku tshibuelelu tshia ntenta yabu
pia kumpala kua Yehowa, bi- pamue ne bakaji babu, bana babu
ntu bia kuambuila kapia 250, ne ba balume, ne bana babu bate-
wewe ne Alona, muntu yonso ne e Nom 3:10, 38 kete.
tshintu tshiende tshia kuambui- Nom 16:45
28 Ke Mose kuamba ne: “Ku
la kapia.” 18 Nunku yonso wa diambuluisha dia bualu ebu ne-
kudibu wakangata tshintu tshie- numanye ne: Yehowa ke udi mu-
nde tshia kuambuila kapia, bobu ntume bua kuenza malu onso aa,
kuelapu kapia ne musenga wa tshiena muenze mu meme nkaya-
manananshi, kuimanabu ku tshi- f Yob 12:10 nyi1 to: 29 Bantu aba bobu ba-
Mbi 3:19
buelelu tshia ntenta wa kusa- Mbi 12:7 fue lufu lutu bantu bonso bafua
mbakena pamue ne Mose ne Alo-  ne bobu bapete dinyoka dia bue-
na. 19 Pavua Kola musangishe Mulongo 2 na ditu bantu bonso bapeta, na-
bena diende c pamue ku tshibue- a Gen 18:23 nku Yehowa ki mmuntume to.d
lelu tshia ntenta wa kusambake- 30 Kadi Yehowa yeye mubenze-
na bua kubaluisha, butumbi bua le bualu bua dikema, ne bu-
Yehowa buakamuenekela tshisu- loba buobu bukanguke1 bubami-
mbu tshijima. d ne bobu ne bintu biabu bionso,
20 Ke Yehowa kuambila Mose ne bobu bapueke mu Luki-
ne Alona ne: 21 “Umbukayi mu- b Nom 16:1, 2 ta2 ne muoyo, nenumanye bushu-
nkatshi mua tshisumbu etshi, wa ne: bantu aba bavua bapetu-
bua mbabutule anu mpindieu.”e le Yehowa.”
22 Bua bualu ebu bakatua mpa- 31 Diakamue pakajikijaye kua-
la yabu panshi, kuambabu ne: ˆ
kula meyi onso aa, buloba buaka-
“Wewe Nzambi, Nzambi wa buko- c Nom 11:16 panduluka muinshi mua makasa
le bua muoyo budi nabu bantu
bonso,1 f mpekatu wa muntu 16:28 1 Ku mua.: “ku muoyo wanyi
umue udi mua kukufikisha ku di- meme.” 16:30 1 Ku mua.: “bukangu-
le mukana muabu.” 2 Anyi “Sheole,”
16:22 1 Ku mua.: “nyuma ya bintu bionso mmumue ne: lukita lua bukua bantu
bidi ne muoyo.” d Dut 18:21, 22 buonso. Tang. Diumv.
279 NOMBA 16:32-50
abu.a 32 Nunku buloba kuka- NSHAP. 16 kua Yehowa to, a ne bua muntu
ngukabu,1 kubamina bobu pamue a Nom 26:10 nansha umue kalu bu Kola ne
Dut 11:6
ne ba mu nzubu yabu, ne bantu Mis 106:17
bena diende. b
ba Kola bonso, b ne bintu biabu 41 Anu dituku diakalonda
bionso. 33 Nunku bobu ne ba- adi, tshisumbu tshijima tshia
ntu babu bonso bakapueka mu b Eks 6:24 bena Isalele tshiakabanga kunu-
Nom 26:11
Lukita1 ne muoyo, buloba kuba- 1Ku 6:31, 37 ngana bua Mose ne Alona, c tshia-
buikilabu, bobu kujimina munka- mba ne: “Nuenu babidi nudi
tshi mua tshisumbu.c 34 Bena bashipe bantu ba bende ba Yeho-
c Yuda 11
Isalele bonso bavua babanyungu- wa.” 42 Pavua tshisumbu tshi-
luke bakanyema bua mbila yabu, disangishe pamue bua kutombo-
bualu bakamba ne: “Tudi tutshi- ˆ
d Lew 10:1, 2 kela Mose ne Alona, dıba adi
Nom 11:1
na bua buloba kabulu kutumina!” bakakudimuka, kutangilabu ku
35 Pashishe kapia kakafuma kudi ntenta wa kusambakena, ne mo-
Yehowa, d kuoshaku bantu 250 ba- e Nom 16:17 nayi! ditutu diakamubuikila, ne
vua balambula musenga wa ma- Nom 26:10
Mis 106:18 butumbi bua Yehowa buakaba-
nananshi.e nga kumueneka. d
36 Ke Yehowa kuambila Mose 43 Mose ne Alona bakaya ku-
ˆ
ne: 37 “Ambila Eleaza muana f Nom 16:6, 7
mpala kua ntenta wa kusa-
wa muakuidi Alona bua umbu- mbakena,e 44 Yehowa kuambi-
she bintu bia kuambuila kapia f g Eks 38:1 laye Mose ne: 45 “Nuenu,
mu kapia, bualu mbia tshijila. umbukayi munkatshi mua tshi-
Umuambile kabidi bua atanga- sumbu etshi bua mbabutule anu
laje kapia ntanta. 38 Bintu bia h Nom 16:5
Nom 17:10 mpindieu.” f Bua bualu ebu baka-
kuambuila kapia bia bantu bavua  tua mpala yabu panshi.g 46 Pa-
benze mpekatu bafike ku dijimi- Mulongo 2 shishe Mose wakambila Alona ne:
ja mioyo yabu1 benze nabi bitata a Nom 3:10 “Angata tshintu tshia kuambuila
bipepele bia kulamika ku tshio- Nom 18:7
kapia, welamu kapia ka ku tshio-
2Ku 26:16-18
shelu, g bualu bavua balue nabi shelu, h welapu musenga wa ma-
kumpala kua Yehowa, ne biaka- nananshi ne uye lukasa kudi tshi-
lua bia tshijila. Nebikale bu b Mis 106:17 sumbu, ubabuikidile mpekatu,i
Yuda 11
tshimanyinu kudi bena Isalele.” h bualu tshiji ntshifume kudi Ye-
ˆ
39 Nunku muakuidi Eleaza wa- howa. Tshipupu ntshibangishe!”
kangata bintu bia kuambuila ka- c Nom 14:2 47 Alona wakatshiangata diaka-
pia bia tshiamu tshia mitaku bi- mue, anu muvua Mose mua-
vua bantu bavuabu buoshe balue mbe, kubuelaye lubilu munkatshi
d Eks 16:7
nabi, bobu kubibatalaja bua ku- Nom 14:10 mua tshisumbu, ne monayi! tshi-
bilamika ku tshioshelu, 40 anu Nom 16:19
pupu tshikavua tshibange munka-
muvua Yehowa mumuambile ku tshi mua tshisamba. Nunku wa-
butuangaji bua Mose. Tshivua di- e Nom 20:2, 6 kela musenga wa manananshi
vuluija bua bena Isalele ne: mu- mu tshintu tshia kuambuila ka-
ntu udibu kabayi banyishile1 udi pia, kubangaye kubuikidila bantu
kayi wa mu bana ba Alona kena f Eks 23:20, 21
1Ko 10:6, 10 mpekatu. 48 Wakashala muima-
ne bua kulua bua kuosha mu- ne pankatshi pa bantu bavua ba-
senga wa manananshi kumpala fue ne batshivua ne muoyo, ne
g Nom 16:21, 22
16:32 1 Ku mua.: “kukangulabu mukana ndekelu wa bionso tshipupu
muabu.” 16:33 1 Anyi “Sheole,” mmu- tshiakimana. 49 Bantu bavua
mue ne: lukita lua bukua bantu buo- h Lew 6:12 bafue ku tshipupu atshi ba-
nso. Tang. Diumv. 16:38 1 Anyi “benze- vua 14700, pa kumbusha aba ba-
le anyima yabu bobu bine bibi.” 16:40 i Eks 34:9
vua bafue bua bualu bua Kola.
1 Ku mua.: “muenyi nansha umue.” Nom 8:19 50 Ndekelu wa bionso pavua
NOMBA 17:1–18:5 280
Alona mupingane kudi Mose ku NSHAP. 17 Alonaa kumpala kua Bujadiki bu
tshibuelelu tshia ntenta wa kusa- a Nom 1:4, 16 tshintu tshia kulama bu tshima-
mbakena, tshipupu tshikavua nyinu b bua bana ba buntombo-
tshijike. b Eks 34:29 ji, c bua manunganyi abu adibu ba-

17 Mpindieu Yehowa kuambi- nungana bua bualu buanyi ajike


la Mose ne: 2 “Akula ne ne bua kabafu to.” 11 Diakamue
c Eks 25:22
bena Isalele ne wangate kudibu Eks 30:36 Mose wakenza anu muvua Yeho-
ˆ
dikombo dimue ku nzubu yonso Lew 16:2 wa mumutumine dıyi bua kuenza.
wa batatuabu, kudi bamfumu ba Wakenza anu nanku.
nzubu yonso wa batatuabu, a ma- d Nom 16:5 12 Pashishe bena Isalele ba-
kombo onso masanga 12. Ufunde kambila Mose ne: “Mpindieu ne-
ˆ e Nom 11:1 tufue, netujimine bulelela, tue-
dına dia muntu yonso pa diko-
ˆ Nom 14:27 tu bonso netujimine! 13 Muntu
mbo diende. 3 Ufunde dına dia Nom 16:11
Alona pa dikombo dia Lewi, bua- 1Ko 10:6, 10 yonso wasemena nansha pabui-
lu kudi dikombo dimue bua mfu- pi ne ntenta wa tshitendelelu wa
mu wa nzubu yonso wa batatua- f Nom 14:2 Yehowa neafue! d Tudi ne bua ku-
bu. 4 Uteke makombo au mu Nom 16:13, 41 fua tuetu bonso mushindu eu
 anyi?” e
ntenta wa kusambakena kumpa-
18
Mulongo 2 Pashishe Yehowa wakambi-
la kua Bujadiki, b muaba untu
a Eb 9:4 la Alona ne: “Wewe ne
nnumuenekela pa tshibidilu. c
5 Dikombo dia muntu ungasu- bana bebe ba balume ne nzu-
ngula d nediele ntonga, ne nenji- b Nom 16:38 bu wa batatuebe nenuambule bu-
kije manunganyi a bena Isalele jitu bua tshilema tshionso tshidi-
adibu banungana bua bualu bua- c Dut 9:7 bu benza bua muaba munsantu,f
nyi, e ne adibu kabidi banungana Dut 31:27 ne wewe ne bana bebe ba balu-
bua bualu buenu.” f me nenuambule bujitu bua tshi-
6 Nunku Mose wakakula ne d Nom 1:51 lema tshionso tshidibu benza
bena Isalele, ne bamfumu babu
Nom 18:4, 7
bua buakuidi buenu.g 2 Useme-
bonso bakamupesha makombo, je kabidi bana benu ba balume ba
e Nom 16:49 mu tshisa tshia Lewi, tshisa tshia
dikombo bua mfumu yonso wa 
nzubu wa batatuabu, mako- bakakuebe pabuipi, bua badisa-
NSHAP. 18 nge kuudi ne bakuenzele wewe h
mbo 12, ne dikombo dia Alona f Eks 25:8
divua padi munkatshi mua ma- Lew 21:10-12
ne bana bebe ba balume mudi-
kombo abu. 7 Pashishe Mose mu kumpala kua ntenta wa Buja-
wakateka makombo au kumpala diki.i 3 Badi ne bua kukumbaja
g Eks 28:38
kua Yehowa mu ntenta wa Buja- Lew 22:9 midimu idibu ne bua kukuenze-
diki.
Nom 18:23 la ne idi itangila ntenta mujima.j
Kadi kabena ne bua kusemena
8 Dituku diakalonda pavua
h Nom 3:6 pabuipi ne bintu bia kuenza nabi
Mose mubuele mu ntenta wa Bu- Nom 8:22 mudimu bia muaba wa tshijila ne
jadiki, monayi! dikombo dia Alo- Nom 16:9
tshioshelu bua bobu ne wewe ka-
na bua nzubu wa Lewi divua die-
nufu.k 4 Nebadisange kuudi ne
le ntonga, dienda disampila, diela i Nom 1:53
nebakumbaje majitu abu adi ata-
bilongo ne dikale ne tumuma tua ngila ntenta wa kusambakena ne
amande tubobe. 9 Ke Mose ku- j Nom 3:25, 26 mudimu wonso wa ku ntenta,
mbukaye ne makombo onso ku- Nom 3:30, 31
ne muntu udibu kabayi banyishi-
Nom 3:36, 37
mpala kua Yehowa, kuyaye nawu le1 kena mua kusemena pabuipi
kudi bena Isalele bonso. Bakaa- nenu to.l 5 Nudi ne bua kuku-
tangila, muntu yonso kuangataye k Nom 4:15, 20
Nom 16:39, 40 mbaja mudimu wenu udi uta-
dikombo diende.
10 Pashishe Yehowa wakambi- l Nom 1:51 18:4 1 Ku mua.: “muenyi,” mmumue ne:
la Mose ne: “Pingaja dikombo dia ˆ
Nom 3:10 muntu udi kayi wa mu dıku dia Alona.
281 NOMBA 18:6-17
ngila muaba wa tshijilaa ne tshio- NSHAP. 18 tupa tshikalabu bakupesha bua
shelu, b bua tshiji tshikuabu c ka- a Lew 24:2, 3 kashidi. a Muntu yonso udi muke-
tshitemenyi tshisamba tshia Isa- Nom 3:32 zuke mu nzubu muebe udi mua
lele. 6 Meme ndi muangate b Eks 30:7 kutshidia. b
bana benu bena Lewi munkatshi c Nom 16:46 12 “Mafuta onso a mimpe me-
mua bena Isalele bua kunupesha- d Nom 3:9, 12 nemene ne mvinyo mupiamupia
bu bu dipa.d Mbantu bafila kudi Nom 8:15, 16 yonso wa muimpe menemene ne
Yehowa bua kukumbaja mudimu e Nom 8:19 ntete, bintu biabu bia kumpala
wa ku ntenta wa kusambakena.e bia pa madimi, c bidibu bapesha
f Lew 16:2, 12
7 Wewe ne bana bebe ba balume Eb 9:3, 7 Yehowa, meme ndi nkupeshabi. d
nudi ne bujitu bua kuenza midi- g 1Sm 2:28 13 Bintu bidi bikola bia kumpa-
mu yenu ya buakuidi idi itangila Eb 5:4 la bia ku bintu bionso bia mu
tshioshelu ne bintu bidi panyi- h Nom 3:10 buloba buabu bialuabu nabi kudi
ma pa tshilamba tshia kukosolo- Nom 16:39, 40 Yehowa nebikale biebe. e Muntu
la natshi, f ne nudi ne bua kuenza i Eks 23:19 yonso udi mukezuke mu nzubu
mudimu eu.g Ndi munupeshe mu- Lew 27:28, 30
muebe udi mua kubidia.
Nom 18:11, 26
dimu wa buakuidi bu dipa, ne mu- 14 “Tshintu tshionso tshidibu
ntu yonso udibu kabayi banyishi- j Lew 7:34
Nom 5:9 bajidila1 mu Isalele netshikale
le1 udi usemena pabuipi badi ne tshiebe. f
k Lew 2:3
bua kumushipa.” h 15 “Muanabute yonso wa bi-
8 Yehowa wakambila kabidi l Lew 5:11, 12
Lew 6:25, 26 ntu bidi ne muoyo1g wafilabu
Alona ne: “Meme ndi mukuteke kudi Yehowa, nansha wa muntu
m Lew 7:1, 7
bua kutangila bintu bionso bidi- anyi wa nyama, neikale webe.
bu bampesha. i Ndi mukupeshe n Eks 29:32
Kadi udi ne bua kupikula kakuyi
Lew 6:14, 16
wewe ne bana bebe ba balume Lew 10:12, 13 mpata muanabute yonso wa ba-
tshitupa tshia bintu bionso bia o Lew 6:18 ntu, h ne udi ne bua kupikula ka-
tshijila bidi bena Isalele bafila Lew 7:1, 6 bidi muanabute yonso wa nyama
bu tshitupa tshikalabu bakupe- Lew 14:13
idi kayiyi mikumbane. i 16 Ne-
sha bua kashidi. j 9 Mona tshi-
Lew 21:22

p Nom 15:20
wumupikule ne mushinga wa ku-
tupa tshikala tshiebe mu mila- Yhz 44:30 pikula nawu padiye ne ngondo
mbu miosha pa kapia yonso idi umue kubanda, ku mushinga udi-
q Eks 29:27
mitambe tshijila: mulambu wo- Lew 7:34 bu bakose wa nshekele1j ita-
nso udibu bafila, kusangisha ne  nu ya arjan bilondeshile nshe-
milambu yabu ya ntete k ne mila- Mulongo 2 kele wa muaba wa tshijila.2
mbu yabu ya mpekatu l ne mila- a Lew 10:14 Nshekele umue udi ne gera3 20.
mbu yabu ya dipila m idibu balua Dut 18:3
17 Kadi kanuena ne bua kupi-
nayi kundi. Ntshintu tshitambe b Lew 22:4-6 kula muanabute mulume wa
tshijila buebe wewe ne bua bana c Nsu 3:9 ngombe anyi muanabute wa
bebe ba balume. 10 Udi mua mpanga wa mukoko anyi muana-
d Lew 2:14
kutshidiila muaba kampanda Dut 18:4 bute wa mbuji.k Nyama eyi
mutambe tshijila. n Muntu mulu- nya tshijila. Neumiamine mashi
e Eks 23:19
me yonso udi mua kutshidia. Ne-
f Lew 27:21, 28 ayi pa tshioshelu l ne neufuimishe
tshikale tshintu tshia tshijila
mafuta ayi bu mulambu muosha
kuudi. o 11 Tshitupa etshi kabi- g Eks 13:2
Lew 27:26
di netshikale tshiebe: bintu bio- Nom 3:13 18:14 1 Mmumue ne: tshintu tshionso
nso bidibu bafila p pamue ne mi- tshidibu bajidila Nzambi, batshilambu-
h Eks 13:13
lambu yonso ya kukupakaja q ya la Nzambi kabayi mua kutshishinta-
bena Isalele. Ndi mukupeshabi i Eks 34:20 kaja anyi kutshikuula kabidi. 18:15
Lew 27:27
wewe ne bana bebe ba balume 1 Ku mua.: “wa musunyi wonso.” 18:16
j Lew 27:6 1 Nshekele uvua ne grame 11,4. Tang.
ne bana bebe ba bakaji bu tshi-
k Eks 22:30 Tshis. B14. 2 Anyi “nshekele wa tshiji-
18:7 1 Ku mua.: “muenyi,” mmumue ne: Dut 15:19 la.” 3 Gera uvua ne grame 0,57. Tang.
ˆ
muntu udi kayi wa mu dıku dia Alona. l Lew 17:11 Tshis. B14.
NOMBA 18:18–19:2 282
pa kapia bua dipembu dimpe1 NSHAP. 18 le ne: ‘Kabena ne bua kuangata
kudi Yehowa.a 18 Munyinyi wa a Lew 3:16 bumpianyi munkatshi mua bena
nyama eyi newikale webe. Ne- Isalele to.’” a
wikale webe anu bu tshiadi
b Eks 29:26
25 Pashishe Yehowa waka-
tshia mulambu wa kukupakaja Lew 7:31, 34 mbila Mose ne: 26 “Newambile
ne bu tshibelu tshia dia balume. b bena Lewi ne: ‘Nenupete tshia
19 Bintu bionso bia tshijila bika- dikumi tshia kudi bena Isalele
c Eks 23:19
la bena Isalele ne bua kupesha Nom 15:18, 19 tshindi munupeshe bu bumpia-
Yehowa, c meme ndi nkupeshabi Nom 18:11, 26 nyi buenu, b ne nenuangatamu
Nom 31:28, 29
wewe ne bana bebe ba balume tshia dikumi tshia tshia dikumi
ne bana bebe ba bakaji bu tshi- atshi bua kutshifila bu mulambu
tupa tshikalabu banupesha bua d 2Ku 31:4 kudi Yehowa. c 27 Nenutshia-
kashidi. d Ntshipungidi tshia mu- ngate bu mulambu wenu bienze
kele tshia kashidi1 kumpala kua bu ntete ya muaba wa tshishipui-
e Nom 26:62, 63
Yehowa buebe wewe ne bua bana Dut 10:9 di d anyi bu bintu bia bungi bia
bebe badi nebe.” Dut 14:27 ku tshikaminu tshia mvinyo anyi
tshia mafuta. 28 Mushindu eu
Yos 14:3
20 Yehowa wakatungunuka
ne kuambila Alona ne: “Kua- ke unuapesha penu Yehowa bi-
kuikala ne bumpianyi mu bulo- f Dut 18:1, 2 ntu bia ku bia dikumi bionso bi-
Yos 18:7
ba buabu ne kuakupeta tshitupa Yhz 44:28
nudi nupeta kudi bena Isalele,
tshia buloba munkatshi muabu ne mu biobi abi ke munuapesha
to. e Meme ndi tshitupa tshiebe muakuidi Alona bintu bia Yeho-
ne bumpianyi buebe munkatshi
g Lew 27:30
Neh 10:37
wa. 29 Nenupeshe Yehowa bi-
mua bena Isalele. f Neh 12:44 ntu bia mishindu yonso bia mu
21 “Mpindieu tangila, ndi mu-
Eb 7:5 bintu bitambe buimpe meneme-
peshe bana ba balume ba Lewi ne bidibu banupesha e bu tshintu
tshia dikumi tshionsog mu Isa- h Nom 3:6, 7 tshia tshijila.’
lele bu bumpianyi bua mudimu
Nom 18:1 30 “Udi ne bua kubambila ka-
udibu benza, mudimu wa ku nte- bidi ne: ‘Panudi nufila bintu bi-
nta wa kusambakena. 22 Bena i Yos 13:33 tambe buimpe bia mu bintu abi,
ˆ
mu tshisamba tshia Isalele kabe-  dıba adi nebiangatshibue bu bi-
na kabidi mua kusemena ku nte- Mulongo 2 ntu bia bena Lewi bia muaba wa
nta wa kusambakena to, tshiana- a Dut 10:9 tshishipuidi ne bia ku tshikami-
na nebapie mpekatu ne nebafue. nu tshia mvinyo anyi tshia ma-
23 Bena Lewi nkayabu ke badi futa. 31 Nuenu ne ba mu nzu-
b Nom 18:21
ne bua kuenza mudimu wa ku Dut 12:19
bu yenu nudi mua kubidiila
ntenta wa kusambakena ne bobu muaba kayi wonso, bualu ndifu-
tu dienu bua mudimu unudi
ke bambula bujitu bua tshile- c Neh 10:38 nuenza ku ntenta wa kusamba-
ma tshia bena Isalele. h Mmukenji
kena. f 32 Kanuakupia mpekatu
mufunda wa kashidi mu bipungu
d Nom 15:20 mu bualu ebu panudi nufila bi-
bienu bionso bua kabangatshi
ntu bitambe buimpe bia mu bi-
bumpianyi munkatshi mua bena
ntu abi, ne kanuena ne bua ku-
Isalele to. i 24 Bualu ndi mupe- e Nom 18:8, 12
nyanga bintu bia tshijila bia bena
she bena Lewi bumpianyi bua
Isalele, tshianana nenufue.’” g
tshia dikumi tshidi bena Isalele
bafila, tshikalabu bapesha Yeho-
wa. Ke bualu kayi ndi mubambi-
f 1Ko 9:13
19 Yehowa wakakula kabidi
ne Mose ne Alona, wa-
ˆ
g Lew 22:2, 15
mba ne: 2 “Edi ndıyi difunda
18:17 1 Anyi “didi ditukijija; didi ditu-
 dia mukenji didi Yehowa mue-
yisha.” Ku mua.: “didi difila dikisha.” NSHAP. 19 le: ‘Ambila bena Isalele bua ba-
18:19 1 Mmumue ne: tshipungidi tshia h Lew 22:20 kuangatshile ngombe mukunze
kashidi tshidi katshiyi mua kushintuluka. Mal 1:14 wa muimpe udi kayi ne kalema h
283 NOMBA 19:3-19
ne udibu kabayi banji kusuika NSHAP. 19 kete. a 12 Muntu au neadikezu-
ˆ
mutshi wa tshikokedi. 3 Nenu- a Eb 9:13, 14 le ne mayi1 au dituku disatu,
ˆ
mupeshe muakuidi Eleaza, yeye ne dituku dia muanda muteke-
neaye nende pambelu pa tshi- te neikale mukezuke. Kadi yeye
tudilu ne nebamushipe kumpa- kayi mudikezule dituku disatu,
b Lew 4:11, 12
la kuende. 4 Pashishe muakui- kakuikala mukezuke dituku dia
ˆ
di Eleaza neangate ndambu wa muanda mutekete to. 13 Muntu
mashi a ngombe au ne munu we- udi ulenga tshitalu tshia muntu
nde, neanyakile mashi au bulu- c Mis 51:7 kayi yonso udi mufue1 ne kayi
diludi misangu muanda mute- udikezula mmunyange ntenta wa
kete lua kumpala kua ntenta tshitendelelu wa Yehowa, b ne
wa kusambakena. a 5 Pashishe muntu2 au udi ne bua kumbu-
ˆ d Eb 9:13, 14
nebuoshe ngombe au mu mesu shibua3 mu Isalele. c Bu mudi-
ˆ
ende. Nebuoshe tshiseba tshie- bu kabayi bamumiamine mayi a
nde ne munyinyi wende ne mashi kukezulangana nawu, d udi usha-
ende pamue ne tumvi tuende. b e Nom 19:13, 21 la mukoya. Bukoya buende budi
6 Muakuidi neangate mutshi wa bushala pambidi pende.
sedre, bisalasala bia tumitshi tua 14 “‘Eu mmukenji wa kulo-
izope c ne buanda bukunze ku- nda padi muntu ufuila mu nte-
nzuu, neabiele mu kapia mudi- f Eks 12:49
Lew 24:22
nta: Muntu yonso udi ubuela
bu buosha ngombe au. 7 Pashi- Nom 15:15 mu ntenta amu ne muntu yonso
she muakuidi neasukule bilamba  ukavua mu ntenta amu nebika-
ˆ
biende ne neowe mayi,1 pashi- Mulongo 2 le bakoya matuku muanda mute-
she udi mua kubuela mu tshitudi- a Lew 21:1, 11 kete. 15 Tshintu tshionso tshia
lu; kadi muakuidi neikale muko- Nom 5:2 kuelela bintu tshidibu kaba-
Nom 6:9
ya too ne ku dilolo. Nom 9:6 yi basuikaku tshibuikidiji netshi-
8 “‘Muntu uvua muoshe ngo- Nom 31:19 kale tshikoya.e 16 Muntu yonso
mbe au neasukule bilamba bie- udi pambelu mu mpata udi ule-
ˆ ˆ
nde ne mayi, neowe mayi1 ne nga muntu kampanda mushipa
neikale mukoya too ne ku dilolo. b Lew 15:31 ne muele wa mvita anyi tshitalu
9 “‘Muntu udi mukezuke nea- anyi mufuba wa muntu anyi mua-
boye butu bua ngombe au, d ba wa kujikilangana neikale mu-
neabuele pambelu pa tshitudi- koya matuku muanda mutekete. f
lu muaba kampanda wa manke- c Lew 22:3 17 Nebambuile muntu udi mu-
Eb 10:28
nda, ne tshisumbu tshia bena koya au ndambu wa butu bua
Isalele netshibulame bua kue- nyama wa mulambu wa mpeka-
ˆ
nza nabu mayi a kukezulanga- tu uvuabu buoshe ne nebapo-
na nawu. e Mmulambu wa mpe- ˆ
d Nom 19:9 ngoluelapu mayi a mu mpokolo
katu. 10 Muntu udi uboya butu mu tshintu. 18 Pashishe muntu
bua ngombe au neasukule bila- udi mukezuke g neangate bisala-
mba biende ne neikale mukoya sala bia tumitshi tua izope, h nea-
too ne ku dilolo.
e Lew 11:31, 32 ˆ
bitue mu mayi au ne neaanyakile
“‘Eu newikale mukenji mufu- ku ntenta ne ku bintu bionso bia
nda wa kashidi bua bena Isale- kuelela bintu ne pa bantu2 bavua-
le ne bua muntu wa ku babende f Nom 19:11 mu ne pambidi pa muntu uvua
Nom 31:19
udi musombe munkatshi mua- mulenge mufuba anyi muntu
bu: f 11 Muntu yonso udi ulenga mushipa anyi tshitalu anyi mua-
tshitalu tshia muntu1 neikale ba wa kujiikilangana. 19 Muntu
mukoya matuku muanda mute- g Nom 19:9
19:12 1 Ku mua.: “nawu.” 19:13 1 Anyi
ˆ
19:7, 8 1 Ku mua.: “neowe mayi pambi- “tshitalu, anyima wa muntu yonso udi
di.” 19:11 1 Anyi “tshitalu tshia anyima mufue.” Tang. Diumv. 19:13, 18 2 Anyi
wa muntu kayi yonso.” Tang. Diumv. h Mis 51:7 “anyima.” 19:13 3 Anyi “kushipibua.”
NOMBA 19:20–20:14 284
mukezuke au neaanyakile pambi- NSHAP. 19 miinu, tumuma tua mfigi, mionji
di pa muntu mukoya mu dituku a Lew 14:9 ya tumuma tua mvinyo, ne bimu-
ˆ
disatu ne mu dituku dia muanda Nom 19:12 ma bia grenade, ne kakuena mayi
Nom 31:19
mutekete, a ne neamukezule ku a kunua to.” a 6 Nunku Mose ne
mpekatu mu dituku dia muanda b Nom 19:13 Alona bakumbuka kumpala kua
mutekete; pashishe neasukule bi- tshisumbu, kuyabu ku tshibuele-
ˆ lu tshia ntenta wa kusambakena,
lamba biende, neowe mayi, ne ku c Nom 19:18
dilolo nealue mukezuke. Eb 9:9, 10 kutuabu mpala yabu panshi, ne
Eb 9:13, 14
20 “‘Kadi muntu udi kayi mu- butumbi bua Yehowa kubangabu
kezuke ne wikala kayi mudi- d Lew 15:4, 5 kubamuenekela. b
kezule, badi ne bua kumbusha1  7 Pashishe Yehowa wakambi-
muntu2 au mu tshisumbu, b bua- NSHAP. 20 la Mose ne: 8 “Angata diko-
lu mmunyange muaba munsantu e Nom 13:26 mbo; wewe ne muanenu Alona
wa Yehowa. Ki mbamumiamine Nom 20:22 nusangishe tshisumbu kaba ka-
ˆ Nom 33:36
mue, nuambile mukuna wa dibue
mayi a kukezulangana nawu to, Dut 2:14 ˆ ˆ
nunku mmukoya. mu mesu abu bua upatule mayi
ˆ
21 “‘Eu newikale mukenji mu- f Eks 15:20 awu; neubapatuile mayi mu mu-
funda wa kashidi buabu bobu:
Nom 26:59 kuna wa dibue au ne neupe-
Mik 6:4
ˆ she tshisumbu ne bimuna biabu
Muntu udi unyakilangana mayi ˆ
a kukezulangana nawu c udi ne g Eks 17:1 mayi a kunua.” c
bua kusukula bilamba biende ne 9 Nunku Mose wakangata di-
ˆ h Eks 17:2 kombo kumpala kua Yehowa, d
muntu udi ulenga mayi a kuke- ˆ
zulangana nawu neikale muko- anu muvuaye mumutumine dıyi
ya too ne ku dilolo. 22 Tshintu
i Eks 14:11 bua kuenza. 10 Panyima pa
Eks 17:3
tshionso tshidi muntu mukoya Nom 16:13, 14
bualu abu, Mose ne Alona baka-
ulenga netshikale tshikoya, ne
Nom 21:5 sangisha tshisumbu kaba kamue
ku mukuna wa dibue, yeye ku-
muntu2 udi utshilenga neikale j Dut 8:14, 15 bambila ne: “Mpindieu umvuayi,
mukoya too ne ku dilolo.’” d 
nuenu bantomboji! Tudi ne
20 Mu ngondo wa kumpala, Mulongo 2 ˆ
bua kunupatuila mayi mu muku-
tshisumbu tshijima tshia a Dut 8:7, 8 na wa dibue eu anyi?” e 11 Ke
bena Isalele tshiakafika mu tshi- Mose kujula tshianza tshiende,
pela tshia Sine, bantu kutua- b Eks 16:10
kututaye dikombo diende ku
Nom 14:10
dijabu kusombela mu Kadeshe. e mukuna wa dibue misangu ibi-
ˆ ˆ
Kuntu aku ke kuvua Mıyama f mu- c Eks 17:5, 6 di; mayi kutuadijawu kupatuka a
fuile ne ke kuvuabu bamujiikile. Mis 78:15 bungi, tshisumbu ne bimuna bia-
ˆ
2 Mpindieu kakuvua mayi bua Mis 105:41
Mis 114:8 bu kubangabu kunua. f
tshisumbu to, g ne bantu ba- Yes 48:21 12 Pashishe Yehowa wakambi-
kadisanga, kutombokelabu Mose la Mose ne Alona ne: “Bu munu-
ne Alona. 3 Bantu bavua ba- d Eks 7:12, 19
vua kanuyi baleje ditabuja kundi
tanda ne Mose, h bamba ne: “Tu-
Nom 17:10 ˆ
ne banjidile ku mesu kua tshi-
vua mua kuikala nansha bafue e Mis 106:32, 33 samba tshia Isalele, kanuakubue-
pavua bana betu bafue kumpala ja tshisumbu etshi mu buloba
ˆ
kua Yehowa! 4 Bua tshinyi nudi f 1Ko 10:1, 4 bungabapesha to.”g 13 Aa mma-
balue ne tshisumbu tshia Yeho- yi a Meliba,1h muaba uvua bena
wa mu tshipela etshi bua tue- g Nom 27:12-14 Isalele batande ne Yehowa, nu-
Dut 1:37
tu ne bimuna bietu kufuilamu? i Dut 3:26 nku yeye wakajidibua munkatshi
5 Bua tshinyi nudi batupatule Dut 32:51, 52 muabu.
14 Pashishe Mose wakatumi-
Dut 34:4
mu Ejipitu bua kulua netu muaba Yos 1:2
mubi eu? j Muaba eu kawena ma- na mukalenge wa Edome i bantu
h Mis 106:32, 33 ne mukenji bumbukila mu Kade-
19:20 1 Anyi “kushipa.” 19:20, 22 2 Anyi
“anyima.” i Bal 11:17 20:13 1 Diumvuija: “Matandu.”
285 NOMBA 20:15–21:4
ˆ
she bua kumuambila ne: “Muane- NSHAP. 20 ne Alona ku mukuna wa Ho pa-
nu Isalele a udi wamba ne: ‘Udi a Gen 36:8 buipi ne mikalu ya buloba bua
mumanye bimpe makenga onso Dut 2:4
Dut 23:7
Edome ne: 24 “Alona neasangi-
atudi bapete. 15 Batatuetu ba- shibue kudi bena mu tshisamba
vua baye mu Ejipitu, b tuetu b Gen 46:6
tshiabu.1a Kakubuela mu buloba
kusomba mu Ejipitu bidimu1 bungapesha bena Isalele to, bua-
bia bungi; c bena Ejipitu ku- c Gen 15:13
lu nuenu babidi nuvua babe-
tukengesha tuetu ne batatuetu. d Eks 12:40 nge kuenza tshimvua muambe
ˆ
16 Ndekelu wa bionso tuakadila bua mayi a Meliba. b 25 Angata
ˆ
kudi Yehowa, e yeye kutumvuila, d Eks 1:11, 14 Alona ne muanende Eleaza,
ˆ
kutumaye muanjelu wende, f yeye ubande nabu ku mukuna wa Ho.
kutupatula mu Ejipitu, ne mpi- e Eks 2:23 26 Uvule Alona bilamba bie-
ndieu tudi mu Kadeshe, tshime- Eks 3:7 nde, c ubivuadike muanende Elea-
ˆ
nga tshidi ku mikalu ya buloba za, d ne Alona neafuile kuntu
f Eks 14:19 aku.”1
buebe. 17 Tulekela koku tupi- Eks 23:20
tshile mu buloba buebe. Ka- Eks 33:2 27 Nunku Mose wakenza anu
ˆ
tuakupitshila mu budimi nansha muvua Yehowa mumutumine dıyi
bumue anyi mu budimi bua tu- g Nom 21:21, 22 bua kuenza; bobu kubanda ku
ˆ ˆ
muma tua mvinyo nansha bumue
Dut 2:26, 27 mukuna wa Ho, mu mesu mua
ˆ
ne katuakunua mayi a mu tshi- tshisumbu tshijima. 28 Nunku
h Dut 2:5, 6 Mose wakavula Alona bilamba
na nansha tshimue to. Netuende-
le mu Njila wa Mukalenge, katu- biende, kubivuadikaye muane-
i Dut 2:26, 28 ˆ
yi tukudimuka ni nku dia balume nde Eleaza. Panyima pa bualu
anyi ku dia bakaji too ne mutua- abu Alona wakafuila kuntu aku,
j Bal 11:17 ku mutu kua mukuna.e Pashi-
pita mu buloba buebe.’” g ˆ
she Mose ne Eleaza kutulukabu
18 Kadi Edome wakamuambi- k Dut 2:8 ku mukuna. 29 Pakamona tshi-
la ne: “Kuena mua kupitshila mu Bal 11:18
sumbu tshijima ne: Alona uvua
buloba buetu to. Wewe mupitshi- mufue, nzubu mujima wa Isalele
lamu, nendue kusambakena nebe l Nom 21:4
wakadila Alona matuku 30. f
ne muele wa mvita.” 19 Bena Nom 33:37

21
 Pakumvua mukalenge
Isalele pabu kumuambila ne: “Ne- ˆ
tubandile mu njila munene, ne bi-
Mulongo 2 muena Kanana wa ku Ala-
tuikala tuetu ne bimuna bietu ba-
a Nom 33:38 da g uvua musombele mu Negebe
Dut 32:50
ˆ ne: Isalele uvua muluile njila wa
nue mayi ebe, netufute. h Katuena
Atalima, wakaluangana ne Isale-
tujinga tshintu tshikuabu to, tudi b Nom 20:12
le, kukuataye bamue ba kudibu,
basue anu kupita ku makasa.” i Dut 32:51, 52
kuyaye nabu. 2 Nunku Isalele
20 Kadi wakamba ne: “Kuena
c Eks 28:2 wakaditshipa kudi Yehowa, wa-
mua kupita to.” j Ke Edome kupa- Eks 29:29 mba ne: “Wewe mufile bantu aba
tukaye ne bantu ba bungi ne tshi- mu tshianza tshianyi, nembutu-
luilu1 tshikole bua kusambakena d Eks 6:23 le bimenga biabu kakuyi mpata.”
nende. 21 Nunku Edome waka- Nom 4:16
3 Nunku Yehowa wakateleja dıyi
ˆ
benga bua kulekela Isalele upi- dia Isalele, kubapeshaye bena
tshila mu buloba buende; ke Isa- e Nom 33:39 ˆ
Dut 10:6
Kanana; kubabutulabu bobu ne
lele kukudimuka, kumushiyaye. k Dut 32:50 bimenga biabu. Ke bualu kayi ba-
22 Tshisamba tshia Isalele, ˆ
kinyika muaba au ne: Homa.1h
tshisumbu atshi tshijima, tshia- f Dut 34:8 4 Pavuabu batungunuka ne
kumbuka ku Kadeshe kufika-  luendu luabu bumbukila ku
ˆ
tshi ku mukuna wa Ho. l 23 Pa- NSHAP. 21
shishe Yehowa wakambila Mose g Nom 33:40 20:24 1 Eu mmushindu wa kuakula bua
Yos 12:7, 14 lufu mu ngakuilu wa kasala. 20:26 1 Ku
20:15 1 Ku mua.: “matuku.” 20:20 1 Ku mua.: “neasangishibue ne neafuile kuntu
mua.: “tshianza.” h Nom 14:45 aku.” 21:3 1 Diumvuija: “Dibutula.”
NOMBA 21:5-22 286
ˆ
mukuna wa Ho, a balonda nji- NSHAP. 21 kuntu aku, kutudilabuˆ mu tshitu-
la wa ku Mbuu Mukunze bua a Nom 33:41 pa tshia buloba tshia Anonaa tshi-
kunyunguluka buloba bua Edo- di mu tshipela tshidi tshiumbu-
me, b bantu1 bakapungila bua lue- b Nom 20:21 kile ku ˆ mukalu wa bena Amole,
ndu. 5 Bantu bakatuadija kua- Dut 2:8 bualu Anona mmukalu wa Moa-
Bal 11:18
kula bibi bua Nzambi ne bua ba, pankatshi pa Moaba ne bena
Mose, c bamba ne: “Bua tshinyi Amole. 14 Ke bualu kayi muka-
nudi batupatule mu Ejipitu bua c Eks 14:11 nda wa Mvita ya Yehowa udi
Eks 15:24
tuetu kufuila mu tshipela emu? wakula bua “Waheba mu ˆ Sufa-
ˆ Nom 16:13
Kamuena ni mbiakudia ni mma- ha ne bibandabanda1 bia Anona,
yi, d ne tuetu1 tukadi bakine2 bi- 15 ne mpulumuku2 wa bibanda-
d Nom 20:5
mampa bibi ebi.” e 6 Nunku Ye- banda1 udi muye too ne ku luse-
howa wakatumina bantu nyoka ke lua musoko wa Ale, udi mula-
ya lulengu;1 nyoka ayi ivua isu- e Eks 16:15 mate ku mukalu wa Moaba.”
Nom 11:6 ˆ
ma bantu, nunku bena Isalele ba Mis 78:24, 25 16 Pashishe bakaya ku Be.
bungi bakafua. f Etshi ntshina tshivua Yehowa
7 Nunku bantu bakalua kudi f 1Ko 10:6, 9 muambile Mose ne: “Sangisha ba-
Mose, kuambabu ne: “Tudi benze ˆ
ntu bua mbapeshe mayi.”
mpekatu patudi bakule bibi bua 17 Tshikondo atshi Isalele wa-
Yehowa ne buebe wewe.g Utulo- g Mis 78:34
kimba musambu eu:
mbele kudi Yehowa bua atu- ˆ
“Patula mayi, wewe tshina!
mbushile nyoka eyi.” Mose wa- h Eks 32:11
—Tshipungulujayi!1
kalombela bantu kudi Nzambi.h
18 Tshina tshivua bakokeshi bu-
8 Pashishe Yehowa wakambila i 2Bk 18:1, 4 mbule, tshivua bantu bane-
Mose ne: “Enza tshimfuanyi tshia
ne ba mu tshisamba buo-
nyoka wa lulengu1 ne utshiteke
j Yne 3:14, 15 ndole,
ku dikunji. Padibu basuma mu-
ˆ Ne dikombo dia mukokeshi
ntu, dıba adi udi ne bua ku-
tshitangila bua ashale ne muoyo.” k Yne 6:40 ne makombo abu bobu
9 Diakamue Mose wakenza nyo- bine.”
ka wa tshiamu tshia mitaku, i ku- l Nom 33:43
Pashishe bakumbuka mu tshi-
ˆ pela kuyabu ku Matana, 19 ku-
mutekaye ku dikunji, j ne dıba dio-
nso divua nyoka usuma muntu, mbukabu ku Matana kuyabu ku
m Nom 33:44 Nahaliele, kumbukabu ku Naha-
ne muntu au yeye mutangile nyo-
ka wa tshiamu tshia mitaku, uvua liele kuyabu ku Bamota.b 20 Ba-
upanda.k n Dut 2:13 kumbuka ku Bamota kuyabu mu

10 Panyima pa bualu abu tshibandabanda tshidi mu bulo-
bena Isalele bakasa luendu, kutu- Mulongo 2 ba1 bua Moaba, c ku mutu kua Pi-
dilabu mu Oboto.l 11 Pashishe a Nom 22:36
Bal 11:18
sega d udi kuulu kua Yeshimone.2e
bakumbuka mu Oboto, kutudila- 21 Mpindieu Isalele wakatu-
bu mu Iye-habalima, m mu tshipe- ma bantu ne mukenji kudi Si-
la tshidi tshitangilangane ne b Yos 13:15, 17 hona mukalenge wa bena Amole
Moaba, lua ku est. 12 Bakumbu- bua kumuambila ne:f 22 “Utule-
ka kuntu aku, kutudilabu pa- c Nom 33:49 kele tupitshile mu buloba bue-
buipi ne Tshibandabanda1 tshia be. Katuakukudimuka bua kuya
Zelede.n 13 Bakumbuka kabidi d Dut 3:27 mu budimi kampanda anyi budi-
Dut 34:1
21:4 1 Anyi “anyima wa bantu.” 21:5 21:14, 15 1 Anyi “tusulu tua tshilonda
1 Anyi “anyima yetu.” 2 Anyi “banyoke.” nkoka.” 21:15 2 Ku mua.: “mukana.”
e Nom 23:28
21:6 1 Anyi “ya kapia.” 21:8 1 Anyi “wa 21:17 1 Anyi “Tshimbilayi.” 21:20 1 Ku
kapia.” 21:12 1 Anyi “Kasulu ka tshilo- mua.: “mpata.” 2 Anyi pamuapa: “mua-
nda nkoka.” f Dut 2:26-28 ba mutupu; tshipela.”
287 NOMBA 21:23–22:4
mi bua tumuma tua mvinyo. Ka- NSHAP. 21 bantu bakuata kudi Siho-
ˆ
tuakunua mayi a mu tshina na- a Nom 20:14, 17 na, mukalenge wa bena
nsha tshimue. Netuendele mu Amole.
b Dut 2:30-35
Njila wa Mukalenge too ne patua- Dut 29:7 30 Tubasayi;
pita buloba buebe.” a 23 Sihona Bal 11:19, 20 Heshebona neabutudibue
kakitabila Isalele bua kupitshila too ne ku Dibona; a
mu buloba buende to. Kadi Si- c Mis 135:10, 11
Tumushiye tshipela too ne
hona wakasangisha bantu bende d Nom 32:33 ku Nofaha;
bonso, kupatukaye bua kului- Neh 9:22
Kapia nekatampakane too ne
sha Isalele mu tshipela, kufikaye
ku Yahasa ne kutuadijaye kulua- e Nom 21:13 ku Medeba.” b
Dut 3:16
ngana ne Isalele. b 24 Kadi Isale- 31 Nunku Isalele wakatuadija
le wakamutshimuna ne muele wa f Bal 11:21, 22 kusombela mu buloba bua bena
mvita, c kukuataye buloba
ˆ bue- Amole. 32 Pashishe Mose wa-
g Nom 32:1 katuma bantu bua kutenteke-
nded kumbukila ku Anona e too 1Ku 6:77, 81 ˆ
ne ku Yaboka, f pabuipi ne bena la Yaze.c Bakakuata misoko ivua
ˆ
Amona, bualu Yaze g udi ku h Yos 12:1, 2 kumpenga kuende,1 kuipatabu
muelelu kua buloba bua bena bena Amole bavuamu. 33 Pa-
i Gen 10:15, 16
Amona.h Gen 15:16 shishe bakakudimuka, kubanda-
25 Nunku Isalele wakakuata Eks 3:8 bu ne Njila wa Bashana. Ke
Dut 7:1
bimenga bionso ebi ne bakatuadi- Oga d mukalenge wa Bashana ku-
ja kusombela mu bimenga bionso j Bal 11:23, 24 patukaye ne bantu bende bonso
bia bena Amole, i mu Heshebona 1Bk 11:7 bua kuluangana nabu mvita ku
2Bk 23:13
ne mu misoko yonso ivua kumpe-  Edelei. e 34 Yehowa wakambila
nga kuende.1 26 Bualu Heshe- Mose ne: “Kumutshinyi to, f bua-
Mulongo 2
bona uvua tshimenga tshia Siho- lu nemmufile yeye ne bantu be-
a Yos 13:15, 17
na, mukalenge wa bena Amole, nde bonso ne buloba buende mu
uvua muluangane ne mukalenge b Yos 13:8, 9 tshianza tshiebe, g ne neumuenze-
wa Moaba ne mumunyengeˆ malo- le anu muuvua muenzele Siho-
ba ende onso too ne ku Anona. c Nom 32:1
na, mukalenge wa bena Amole,
27 Ke tshivua tshifikishe ku lu- uvua musombele mu Heshebo-
d Dut 3:11
sumuinu lua mayobo ludi lua- Dut 4:47 na.” h 35 Nunku bakatungunuka
mba ne: Yos 13:8, 12
ne kushipa, kumushipabu yeye
“Luayi ku Heshebona. e Dut 3:1 pamue ne bana bende ne bantu
Tshimenga tshia Sihona tshi- Dut 3:8, 10
bende bonso, too ne pavuaku ka-
bakibue ne tshijadikibue kuyi kushale muntu wende na-
f Dut 20:3
bikole. nsha umue ne muoyo; i bakakua-
28 Bualu kapia kavua kafume g Eks 23:27 ta kabidi buloba buende. j
mu Heshebona, ludimi lua Dut 7:24

kapia mu tshimenga tshia


Sihona.
h Dut 3:2
Mis 135:10, 11
22 Pashishe bena Isalele ba-
kasa luendu, kutulabu mu
Nkuoshe Ale wa mu Moaba, mpata ya bipela ya Moaba, di-
bakalenge ba i Dut 3:3 shiya dia Yadene, bitangilanga-
ˆ miaba mitu- ne ne Yeliko. k 2 Nunku Balaka l
mbuke ya Anona. j Yos 12:4-6 ˆ
29 Diakabi diebe, Moaba! Nenu- muana wa Sipo wakamona bio-

butudibue nuenu bantu ba nso bivua Isalele muenzele bena
NSHAP. 22
Kemoshe! j Amole, 3 ne Moaba kupetaye
k Nom 33:48 ˆ
Yeye udi uvuija bana bende buowa bua bungi bua bantu abu
ba balume banyemakanyi l Yos 24:9 bualu bavua ba bungi be! Bu-
ˆ
ne bana bende ba bakaji
Bal 11:25 shuwa, Moaba wakumvua buo-
m Eks 15:15
wa bua bungi bua bena Isalele. m
21:25, 32 1 Anyi “mimunyunguluke.” Dut 2:25 4 Nunku Moaba kuambilaye
NOMBA 22:5-21 288
bakulu ba mu Midiyana ne: a NSHAP. 22 12 Kadi Nzambi wakambila Ba-
ˆ
“Mpindieu tshisumbu etshi ne- a Nom 31:7, 8 lama ne: “Kuena ne bua kuya
tshidie miaba yetu yonso anu bu Yos 13:15, 21 nabu to. Kuena ne bua kuela ba-
mutu ngombe ujikija mashinde a ntu abu mulawu nansha, bualu
mu mpata.” mbabeneshibue.” a
ˆ
Tshikondo atshi Balaka mua- 13 Balama wakajuka mu di-
ˆ b Dut 23:3, 4
na wa Sipo uvua mukalenge wa Yos 13:22
nda, kuambilaye bakokeshi ba
Moaba. 5 Wakatuma bantu ne 2Pt 2:15 Balaka ne: “Ndayi mu buloba
ˆ
mukenji kudi Balama muana wa buenu, bualu Yehowa mmubenge
ˆ ˆ
Beo ku Peto, b udi pabuipi ne Mu- bua meme kuya nenu.” 14 Nu-
sulu,1 kuabu kumulela. Yeye ku- nku bakokeshi ba mu Moa-
mubikidisha, wamba ne: “Tangi- c Gen 13:14, 16 ba bakasa luendu, kupinganabu
la! Bantu bakuabu mbafumine kudi Balaka, kumuambilabu ne:
ˆ
mu Ejipitu. Tangila! Mbabuikile “Balama mmubenge bua kulua
pa mutu pa2 buloba buonso,3c ne netu.”
mbasombele anu kumpala kua- d Nom 23:7 15 Kadi Balaka wakatuma ka-
nyi. 6 Mpindieu ndi nkulomba Yos 24:9
Neh 13:1, 2 bidi bakokeshi ba bungi kupita
bua ulue, ungelele bantu aba mu- ba kumpala ne bikale ne butumbi
lawu d bualu mbampite bukole. kupita ba kumpala. 16 Bakafika
ˆ
Pamuapa ndi mua kubatshimuna, kudi Balama, kumuambilabu ne:
ˆ
meme kubipata mu buloba ebu, e 2Pt 2:15 “Balaka muana wa Sipo mmua-
bualu ndi mumanye bimpe ne: Yuda 11 mbe nunku: ‘Ndi nkulomba bua
muntu uudi ubenesha udi ubene- kulekedi tshintu nansha tshimue
shibua, ne muntu uudi wela mu- tshikupangisha bua wewe kulua
lawu udi wedibua mulawu.” kundi, 17 bualu nenkupeshe di-
7 Nunku bakulu ba mu Moa- f Nom 22:20 futu dinene ne nengenze tshionso
ba ne bakulu ba mu Midiya- tshiwangambila bua kuenza. Nu-
na bakenza luendu ne difutu dia nku ndi nkulomba bua ulue ku-
lubuku mu bianza biabu, kuya- ngelela bantu aba mulawu.’”
ˆ ˆ
bu kudi Balama, e kumuambilabu g Nom 22:5, 6 18 Kadi Balama kuandamunaye
Nom 23:7, 11
mukenji wa kudi Balaka. 8 Ke Nom 24:10 bena mudimu ba Balaka ne:
yeye kubambila ne: “Lalayi mua-  “Nansha Balaka mumpeshe nzu-
ˆ bu wende muwule tente ne arjan
ba eu, nennuambile dıyi dionso Mulongo 2
dikala Yehowa mua kungambila.” a Gen 12:1-3 ne or, tshiena mua kuenza bua-
Nunku bakokeshi ba mu Moaba Gen 22:15, 17 lu nansha bumue budi bubenga-
ˆ Dut 33:29 ˆ
bakashala ne Balama. ngana ne dıyi dia Yehowa Nzambi
9 Pashishe Nzambi wakalua wanyi, nansha bobu bukese anyi
ˆ bunene.b 19 Kadi ndi nnulomba
kudi Balama, kuambaye ne: f “Ba-
ntu badi nebe aba mbanganyi?” bua nushale muaba eu butuku
ˆ b Nom 24:13
10 Balama kuambilaye Nzambi ebu kabidi, bua ngumvue tshikua-
mulelela ne: “Balaka muana bu tshiangambila Yehowa.” c
ˆ 20 Pashishe Nzambi wakalua
wa Sipo, mukalenge wa Moaba, ˆ
mmuntumine mukenji, wamba kudi Balama butuku, kumuambi-
c Nom 22:8
ne: 11 ‘Tangila! Bantu badi ba- laye ne: “Bikala bantu aba ba-
fumina mu Ejipitu aba mbabuiki- lue bua kukubikila, uye nabu.
le pa mutu pa2 buloba buonso.3 Kadi udi mua kuamba anu
ˆ
Mpindieu luaku, ubangelele mu- meyi angakuambila bua kua-
d Nom 22:35 ˆ
lawu. g Pamuapa ndi mua kulua- Nom 23:11, 12 mba.” d 21 Nunku Balama wa-
ngana nabu, meme kubipata.’” kajuka mu dinda, kusuikaye tshi-
seba pa mpunda1 wende, kuyaye
22:5 1 Bidi bimueneka ne: mmusulu wa ne bakokeshi ba mu Moaba. e
ˆ
Pelata. 22:5, 11 2 Ku mua.: “dısu dia.” e 2Pt 2:15
22:5, 11 3 Anyi “ditunga dijima.” Yuda 11 22:21 1 Ku mua.: “mpunda mukaji.”
289 NOMBA 22:22-38
22 Kadi tshiji tshia Nzambi NSHAP. 22 mpunda webe uutu ubanda ma-
tshiakatema bualu yeye uvua a 2Pt 2:15, 16 tuku ebe onso too ne lelu anyi?
uya, ne muanjelu wa Yehowa wa- Nkadiku mukuenzele nunku mu-
kimana mu njila bua kumupu- sangu mukuabu anyi?” Yeye kua-
ˆ `
mbisha. Kadi Balama uvua mu- ndamuna ne: “Too!” 31 Pashi-
bande pa mpunda wende, ne ˆ
she Yehowa wakabulula mesu a
uvua ne bena mudimu bende ˆ
Balama, a yeye kumona muanje-
babidi. 23 Kadi pavua mpunda lu wa Yehowa muimane mu nji-
mumone muanjelu wa Yehowa la mukuate muele mu tshianza
muimane mu njila mutule mue- tshiende. Diakamue yeye kuina-
le muwukuate ku tshianza, waka- ma, kutua mpala wende panshi.
jinga bua kumbuka mu nji- 32 Nunku muanjelu wa Yeho-
la kuyila mu tshisuku. Kadi
ˆ b Nom 22:32 wa wakamuambila ne: “Bua
Balama wakabanga kututa mpu-  tshinyi uvua mutute mpunda
nda bua kumupingaja mu njila. Mulongo 2 webe misangu isatu eyi? Tangi-
24 Pashishe muanjelu wa Ye-
howa wakimana mu kajila ka-
a 2Bk 6:17 la! Meme mvua mulue bua kuku-
kese pankatshi pa madimi abi- pumbisha, bualu njila webe
di a tumuma tua mvinyo, kikale kena umvuangana ne disua dia-
ne bimanu bia mabue ku nse- nyi. b 33 Mpunda uvua mummo-
ke yonso ibidi. 25 Pavua mpu- ne, kujingaye bua kungepuka mi-
nda mumone muanjelu wa Ye- sangu isatu eyi. c Fuanyikija ne:
ˆ
howa, wakabanga kudifinyina ku kavua mungepuke to! Dıba edi
tshimanu, yeye kushindikila di- mvua mua kuikala mukushipe
ˆ ne mushiye mpunda ne muoyo.”
kasa dia Balama ku tshimanu, ˆ
ˆ 34 Balama kuambila muanjelu
Balama kubangaye kumututa ka-
bidi. wa Yehowa ne: “Ndi muenze
26 Mpindieu muanjelu wa Ye- b Nom 22:12 mpekatu, bualu tshivua muma-
2Pt 2:15, 16
howa wakapita kabidi, kuimana- nye ne: wewe ke uvua muima-
ye muaba mubumbakane uvua ne mu njila bua kusambakena
kawuyi ne mushindu wa kuyi- nanyi to. Mpindieu biobi bikale
ˆ
la ni nku dia balume ni nku dia bibi ku mesu kuebe, nempinga-
bakaji. 27 Pavua mpunda mu- ne.” 35 Kadi muanjelu wa Yeho-
mone muanjelu wa Yehowa, wa- ˆ
ˆ wa wakambila Balama ne: “Nda-
kalala panshi Balama muikale pa ku ne bantu aba, kadi udi mua
ˆ ˆ
nyima pende, nunku Balama wa- kuamba anu meyi angakuambi-
kumvua tshiji tshikole, yeye ku- ˆ
la.” Nunku Balama wakatungu-
banga kututa mpunda wende ne nuka ne kuya ne bakokeshi ba
dikombo diende. 28 Ndekelu Balaka.
c Nom 22:23
wa bionso, Yehowa wakenza bua Nom 22:25 36 Pavua Balaka mumvue ne:
mpunda akule,1a yeye kuambi- Nom 22:27 ˆ
ˆ Balama mmulue, wakaya diaka-
la Balama ne: “Tshindi mukue- mue bua kusambakena nende
nze ntshinyi bua wewe kuntuta mu tshimenga tshiaˆ Moaba, tshi-
ˆ
misangu isatu eyi?” b 29 Balama
di ku muelelu kua Anona ku mi-
kuandamuna mpunda ne: “Bua-
kalu ya buloba abu. 37 Balaka
lu udi mumpotele. Bu meme mui- ˆ
wakambila Balama ne: “Tshivua
kale anu ne muele mu tshianza
tshianyi, mvua mua kuikala mu- mukubikidishe anyi? Bua tshinyi
kushipe!” 30 Nunku mpunda kuvua mulue kundi? Uvua wela
ˆ meji ne: tshiena ne mushindu wa
kuambila Balama ne: “Tshiena
kukupesha difutu dinene anyi?” d
ˆ
22:28 1 Ku mua.: “wakakangula mukana d Nom 22:16, 17 38 Balama kuandamuna Balaka
mua mpunda mukaji.” Nom 24:10, 11 ne: “Mpindieu si ndi mulue kuudi.
NOMBA 22:39–23:14 290
Kadi nebanganyishile bua kua- NSHAP. 22 “Balaka mukalenge wa Moa-
mba bualu kampanda anyi? Ndi a Nom 23:26 ba mmungumbushishe ku
ˆ
mua kuamba anu meyi adi Nza- Nom 24:13
Alama, a
mbi wela mukana muanyi.” a Ku mikuna ya ku est:
ˆ
39 Nunku Balama wakaya ne b Nom 23:13, 14 ‘Luaku ungelele Yakoba mu-
ˆ
Balaka, kufikabu ku Kıyata-  lawu.
husota. 40 Balaka wakalambula NSHAP. 23 Eyowa, luaku upishe Isalele!’ b
ngombe ne mikoko, kutuminaye c Nom 22:41 8 Mmunyi mundi mua kuela
ˆ
Balama ne bakokeshi bavua ne- bantu badi Nzambi kayi
nde ndambu wa munyinyi. muele mulawu mulawu?
41 Mu dinda, Balaka wakanga- d Nom 23:13, 14
ˆ Nom 23:28-30 Mmunyi mundi mua kupisha
ta Balama, kubandaye nende ku
ˆ bantu badi Yehowa kayi
Bamota-bala1 bua yeye kumuene-
naku bantu bonso.b mupishe? c
e Nom 22:20
ˆ 9 Ndi mbamuenena ku nsongo
23 Pashishe Balama waka-
mbila Balaka ne: “Asa bio-
f Nom 22:35
ya mabue,
Ne ndi mbamuenena ku mi-
shelu muanda mutekete muaba
eu ne undongoluele ngombe mi- kuna mikese.
lume muanda muteketec ne bi- Mbobu abu basombe pa nka-
g Nom 23:18 yabu bu tshisamba; d
mpanga bia mikoko muanda Nom 24:3
mutekete.” 2 Diakamue Balaka  Kabena badibala munkatshi
ˆ mua bisamba bikuabu. e
kuenza anu muvua Balama mu- Mulongo 2
muambile. Pashishe Balaka ne a Gen 10:22 10 Nnganyi udi mua kubala nse-
ˆ nga ya Yakoba f
Balama kulambulabu ngombe Nom 22:5
Dut 23:3, 4
mulume ne tshimpanga tshia mu- Anyi kubala nansha tshia bi-
koko pa tshioshelu tshionso. d nayi tshia Isalele?
ˆ
3 Ke Balama kuambilaye Balaka b Nom 22:6 Ndekela meme1 mfue lufu lua
ne: “Shala muaba eu pabuipi ne muntu muakane,
mulambu webe wa kuosha, meme Ne lekela nshikidilu wanyi
nye. Imue misangu Yehowa nea- c Nom 22:12
ikale bu wabu.”
yukile nanyi. Bualu buonso bua-
11 Ke Balaka kuambila Ba-
ngambilaye, nenkuambilabu.” Nu- ˆ
d 1Bk 8:53 lama ne: “Tshiudi mungenze-
nku wakaya ku mukuna mukese
uvua kawuyi ne tshintu. le ntshinyi? Ndi mulue nebe bua
kuela bena lukuna banyi mu-
4 Nunku Nzambi wakayuki- e Eks 33:16
ˆ lawu, mpindieu tshionso tshiu-
la ne Balama e uvua mumuambi-
le ne: “Ndi muase bioshelu mua- di muenze tshidi anu kubabene-
nda mutekete mu milongo, ne f Gen 13:14, 16 sha.” g 12 Yeye kuandamuna ne:
ndi mulambule ngombe mulume
Gen 22:17 “Tshiena ne bua kuamba bualu
Eks 1:7
ne tshimpanga tshia mukoko pa buonso budi Yehowa uteka mu-
tshioshelu tshionso.” 5 Yehowa kana muanyi anyi?” h
ˆ g Nom 24:10 13 Balaka wakamuambila ne:
wakateka dıyi edi mukana mua
ˆ Yos 24:10
“Luaku koku tuye muaba mukua-
Balama ne: f “Pingana kudi Ba- Neh 13:1, 2
laka, umuambile nunku.” 6 Nu- bu uudi mua kubamuenena. Neu-
nku wakapingana, kumonaye ne: mone anu tshitupa tshiabu; kua-
Balaka ne bakokeshi bonso ba h Nom 22:38 kubamona bonso to. Ubangelele
Moaba bavua bimane pabuipi
Nom 24:13
mulawu lua muaba au.”i 14 Nu-
ne mulambu wende wa kuosha. nku wakaya nende mu mpa-
7 Ke kuelaye lusumuinu elu ne: g i Nom 22:11 ta wa Sofima, ku mutu kua
Pisega, j kuasaye bioshelu muanda
22:41 1 Diumvuija: “Miaba mitumbuke ya
ˆ
Bala.” j Dut 34:1 23:10 1 Anyi “anyima wanyi.”
291 NOMBA 23:15-30
mutekete ne kulambulaye ngo- NSHAP. 23 Yeye udi bu nsengu ya ngo-
mbe mulume ne tshimpanga tshia a Nom 22:41 mbe mulume wa tshisuku
mukoko pa tshioshelu tshionso.a Nom 23:1 buabu bobu. a
ˆ Nom 23:28, 29
15 Nunku Balama wakambila Ba- 23 Bualu kakuena bimanyinu
laka ne: “Shala muaba eu pabuipi bia diakabi bua Yakoba, b
b Nom 22:35
ne mulambu webe wa kuosha pa- Nom 23:5
Anyi lubuku ludi mua kue-
ndi nyukila ne Nzambi kuntu kua- nzela Isalele bibi. c
ˆ
ka.” 16 Nunku Yehowa wakayu- Dıba edi nebambe bua Yako-
ˆ ˆ c Nom 23:7
ba ne bua Isalele ne:
kila ne Balama, kutekaye dıyi Nom 24:3
edi mukana muende ne: b “Pi- ‘Tangila tshidi Nzambi mue-
ngana kudi Balaka, umuambile nze!’
d Mis 89:35
nunku.” 17 Nunku wakapingana Tit 1:2 24 Etshi ntshisamba tshiajuka
kudiye, kumonaye ne: uvua mui- bu nyama wa ntambue,
ndile pabuipi ne mulambu wende e 1Sm 15:29
Ne anu bu nyama wa nta-
wa kuosha, ne bakokeshi ba Moa- mbue netshidijukile. d
ba bavua nende. Balaka kumu- Katshiakulala too ne paditshi
konka ne: “Yehowa mmuambe f Yes 14:24 tshidia nyama uditshi tshi-
Yes 46:10
tshinyi?” 18 Nunku wakela lusu- Mik 7:20 kuate
muinu elu ne:c Ne tshinua mashi a nyama
“Juka, Balaka, umvue. g Gen 12:1, 2
mishipa.”
ˆ
Nteleja, wewe muana wa Gen 22:15, 17 25 Ke Balaka kuambila Bala-
ˆ Nom 22:12
ma ne: “Ku lumue luseke, biwi-
Sipo.
19 Nzambi kena bu muntu wetu kala kuyi mua kumuela mulawu,
utu ushima eu, d
h Nom 22:18 nunku, ku lukuabu luseke kuena
ne bua kumubenesha nansha.”
Nansha bu muana wa muntu ˆ
i Eks 13:21 26 Balama wakandamuna Bala-
utu ushintulula lungenyi Eks 23:20 ka ne: “Tshivua mukuambile ne:
luende.1e Eks 29:45 ‘Nengenze malu onso adi Yeho-
Yes 8:10
Padiye wamba bualu kampa- wa wamba’ anyi?” e
nda, kakubuenza anyi? ˆ
27 Balaka wakambila Balama
Padiye wakula, kakukumbaja j Eks 20:2 ne: “Luaku koku nye nebe mua-
anyi? f 
ba mukuabu kabidi. Misangu mi-
ˆ
20 Tangila! Mbalue nanyi bua Mulongo 2
kuabu nebikale bimpe ku mesu
kubenesha; a Nom 24:8 kua Nzambi mulelela bua wewe
Mpindieu Yeye mmubeneshe,g kumungelela mulawu lua muaba
ne tshiena mua kukudimu- b Gen 12:1, 3 au.” f 28 Ke Balaka kuyaye ne
ˆ ˆ
na dibenesha adi to.h Balama ku mutu kua Peo, udi
21 Kena witaba bua malu a maji- mutangile lua ku Yeshimone.1g
c Nom 22:7 ˆ
mbu enzele Yakoba bibi, 29 Pashishe Balama wakambila
Ne kena ulekela bualu Balaka ne: “Asa bioshelu muanda
kampanda butatshisha Isa-
d Nom 24:9 mutekete muaba eu ne undongo-
luele ngombe milume muanda
lele.
e Nom 22:38 mutekete ne bimpanga bia miko-
Yehowa Nzambi wende udi Nom 23:12 ko muanda mutekete.” h 30 Nu-
nabu, i nku Balaka kuenzaye anu muvua
Ne badi bamutumbisha biko- ˆ
f Nom 23:13 Balama muambe, yeye kulambu-
le bu mukalenge munka- la ngombe mulume ne tshimpa-
tshi muabu. nga tshia mukoko pa tshioshelu
22 Nzambi udi ubapatula mu g Nom 21:20 tshionso.
Ejipitu. j
h Nom 22:41 23:28 1 Anyi pamuapa: “muaba mutupu;
23:19 1 Anyi “utu ulua kudijinga.” Nom 23:1, 14 tshipela.”
NOMBA 24:1-14 292
ˆ
24 Pakamona Balama ne: bi-
vua bisankisha1 Yehowa
NSHAP. 24
a Nom 23:3, 15
Ne bukalenge buende nebu-
tumbishibue. a
bua kubenesha Isalele, kakaya Nom 23:23
8 Nzambi udi umupatula mu
kabidi bua kukeba bimanyinu Ejipitu;
bia diakabi to,a kadi wakatangija Yeye udi bu nsengu ya ngo-
b Nom 2:2
mpala wende ku tshipela. 2 Pa- mbe mulume wa tshisuku
ˆ ˆ Nom 23:9
kabandisha Balama mesu ende ne buabu bobu.
kumonaye Isalele muase bitudilu
ˆ Neadie bisamba, baluishi be-
bilondeshile bisa biende, b dıba c 1Sm 19:20
nde, b
adi nyuma wa Nzambi wakamu-
tulukila.c 3 Ke yeye kuela lusu- Ne neakunye mifuba yabu,
muinu elu ne: d d Nom 23:7, 18 ne neabasunsule ne mikete
ˆ ˆ yende.
“Meyi a Balama muana wa
Beo,
ˆ 9 Yeye mmualamine, mmulale
ˆ e Nom 24:16 bu nyama wa ntambue,
Ne meyi a muntu udibu babu-
ˆ Ne anu bu nyama wa nta-
lule mesu,
ˆ ˆ mbue, nnganyi udi mua ku-
4 Meyi a muntu udi umvua dıyi f Nom 1:52
dia Nzambi, Nom 2:2
teta bua kumubundula?
Muntu uvua mumone tshike- Bantu badi bakubenesha
na kumona tshia Wa Buko- badi babeneshibua,
le Buonso, g Nom 22:11 Ne bantu badi bakuela mula-
ˆ wu badi bedibua mulawu.” c
Muntu udi muiname ne mesu
ende mabulula: e 10 Ke Balaka kukuatshila Ba-
5 Ntenta yebe mmilengele,
h Dut 8:7 ˆ
lama tshiji tshikole. Balaka wa-
wewe Yakoba, kakumakaja bianza ne dipetu,
Miaba yebe ya kusombela, ˆ
i Gen 49:10 kuambilaye Balama ne: “Mvua
wewe Isalele! f Mis 2:6 mukubikile bua wewe kuela bena
6 Mmialabale miaba mile anu Yne 1:49
lukuna banyi mulawu, d kadi mpi-
bu bibandabanda,1g ndieu kuena muenze tshintu tshi-
Anu bu madimi adi kumpe- j Nom 24:20
kuabu anu kubabenesha misangu
nga kua musulu,  yonso isatu eyi. 11 Mpindieu
Anu bu mitshi ya alowe2 idi Mulongo 2 pingana kuebe musangu umue.
Yehowa mukune, a 1Ku 14:2 Mvua musue kukupesha difutu
Anu bu mitshi ya sedre idi Dan 2:44 dinene, e kadi tangila! Yehowa
ˆ Bua 11:15
kumpenga kua mayi. mmukupangishe difutu adi.”
ˆ ˆ
7 Mayi a mu mbeketshi yende 12 Balama kuandamuna Bala-
ibidi ya biseba adi atungu- b Eks 23:27 ka ne: “Tshivua muambile ba-
nuka ne kupongoloka, Dut 9:5 ntu bauvua mutume ne mukenji
Ne mamiinu1 ende adi aku- ne: 13 ‘Nansha Balaka mumpe-
nyibua kumpenga kua she nzubu wende muwule tente
ˆ
mayi a bungi. h c Gen 12:1-3
ne arjan ne or, tshiena mua
Gen 27:29
Mukalenge wende i neikale kuenza bualu nansha bumue ku
kabidi munene kupita disua dianyi1 budi bubenganga-
Agaga, j ˆ
d Nom 22:10, 11 na ne dıyi dia Yehowa, nansha
Nom 23:11
ˆ
24:1 1 Ku mua.: “bivua bimpe ku mesu Neh 13:1, 2 buimpe nansha bubi; nengambe
kua.” 24:6 1 Anyi “tusulu tua tshilo- anu tshiangambile Yehowa’ anyi?f
ˆ
nda nkoka.” 2 Dına dia mutshi udi ne 14 Mpindieu nkadi nya kudi
budimbu bua mupuya muimpe buvua- e Nom 22:16, 17 bena mu tshisamba tshietu. Lua-
bu benza nabu manananshi tshikondo ku nkuambile tshikala tshisamba
tshivuabu bafunda Bible. 24:7 1 Anyi
“bana.” f Nom 22:18, 38 24:13 1 Ku mua.: “ku muoyo wanyi.”
293 NOMBA 24:15–25:5
etshi mua kuenzela tshisamba NSHAP. 24 21 Pakamonaye bena Kene, a
tshienu mu matuku atshilua- a Nom 23:7 wakatungunuka ne lusumuinu
lua.”1 15 Nunku wakela lusu- luende ne:
b Nom 24:3, 4
muinu elu ne:a “Muaba webe wa kusombela
ˆ ˆ mmushindame, ne muaba
“Meyi a Balama muana wa c Bua 22:16
ˆ webe wa kusombela mmua-
Beo, d Mis 110:2
ˆ shila pa dibue.
Ne meyi a muntu udibu babu- Eb 1:8
ˆ 22 Kadi muntu mukuabu neoshe
lule mesu, b
ˆ ˆ e 2Sm 7:16, 17
Kaina.
16 Meyi a muntu udi umvua dıyi Yes 9:7
dia Nzambi, Nkushale musangu bule kayi
f 2Sm 8:2 ˆ
Ne muntu udi ne dimanya dia kumpala kua Ashu kuku-
1Ku 18:2
Mutambe Bunene, Mis 108:9 kuata ne kuya nebe?”
Uvua mumone tshikena 23 Wakatungunuka ne lusu-
g Gen 27:37
kumona tshia Wa Bukole 2Sm 8:14 muinu luende ne:
Amo 9:11, 12
Buonso “Diakabi! Nnganyi wapandu-
ˆ ka penza Nzambi bualu
Pavuaye muiname ne mesu h Gen 36:8
ende mabulula: Yos 24:4 ebu?
17 Nemmumone, kadi ki mmpi- i 1Ku 4:42, 43 24 Mazuwa neafumine ku malo-
ndieu to; Yhz 25:14 bo a ku Kitima, b
ˆ
Nemmutangile, kadi ki mmu Ne neakengeshe Ashu, c
j Gen 49:10 ˆ
katupa kakese emu to. Mis 2:9 Ne neakengeshe Ebe.
Mutoto c newupatukile mu Ya-
Mis 72:11
Bua 6:2
Kadi yeye pende neajimine
koba, Bua 19:15 kashidi.”
ˆ
Ne dikombo dia bumfumu d k Eks 17:8, 14
25 Pashishe Balama d wakaju-
nedijukile mu Isalele. e ka, kuyaye, kupinganaye muaba
Ne neatayishe bushuwa mpa-
l Dut 25:19 wende. Balaka pende kuyila we-
1Sm 15:3
nde njila.
la wa Moaba1f 1Ku 4:43

Ne kabalubalu ka mutu ka
bana bonso ba kayumbayu-

Mulongo 2 25 Pavua Isalele musombele
mu Shitima, e bantu baka-
mba. a Gen 15:18, 19 tuadija kuenda masandi ne bana
Bal 1:16 ba bakaji ba mu Moaba. f 2 Ba-
18 Ne Edome nealue tshintu ntu bakaji abu bakabikila bantu
tshia kuangata, g b Gen 10:2, 4
ˆ Yhz 27:6 ku milambu ya nzambi yabu, g ne
Bushuwa, Seı h tshintu tshia bantu kutuadijabu kudia ne kui-
bena lukuna bende, i c Nah 3:18
namina nzambi yabu. h 3 Nunku
Pikala Isalele wenda uleja di- d Nom 31:7, 8 Isalele wakadisangisha mu dite-
kima diende. ˆ ˆ
 ndelela dia1 Bala wa Peo, i ne Ye-
19 Ne mu Yakoba nemupatuke NSHAP. 25 howa wakakuatshila Isalele tshi-
muntu wikala utshimuna, j e Yos 2:1 ji tshikole. 4 Yehowa kuambila
Ne neabutule muntu yonso Mik 6:5 Mose ne: “Angata balombodi1
wa mu tshimenga wapa- f Nom 31:16
bonso ba bantu aba, ubakudike
nduka.” 1Ko 10:8 kumpala kua Yehowa munda mu-
20 Pakamonaye Amaleka, wa-
Bua 2:14 nya,2 bua tshiji tshikole tshia Ye-
katungunuka ne lusumuinu lue- g Eks 34:15 howa tshiumbuke kudi Isalele.”
nde ne: 1Ko 10:20 5 Nunku Mose kuambilaye ba-
lumbuluishi ba Isalele ne: j “Mu-
“Amaleka uvua wa kumpala h Eks 20:5
ntu yonso wa kunudi udi ne
ku bisamba bionso, k i Dut 4:3 bua kushipa bantu bende bavua
Kadi ku ndekelu neajimine.” l Yos 22:17
Mis 106:28, 29
Hos 9:10
25:3 1 Anyi “wakalamata kudi.” 25:4
24:14 1 Anyi “ku ndekelu kua matuku.” 1 Ku mua.: “mitu.” 2 Ku mua.: “batangi-
ˆ
24:17 1 Anyi “nseke ya mutu wa Moaba.” j Eks 18:21 langane ne dıba.”
NOMBA 25:6–26:9 294
badisangishe mu ditendelela dia1 NSHAP. 25 diyana au divua Zimeli muana wa
ˆ ˆ
Bala wa Peo.” a a Eks 22:20 Salu, umue wa ku bamfumu ba
ˆ
6 Kadi anu dıba adi, mue- Eks 32:25, 27
Dut 13:6-9
nzubu wa batatu ba bena Simeo-
ˆ
na Isalele mukuabu kuluaye kudi na. 15 Dına dia mukaji muena
bana babu ne mukaji b kampanda b Nom 25:14, 15 Midiyana uvuabu bashipe divua
ˆ ˆ ˆ
muena Midiyana ku mesu kua Kozebi muana wa Su; a Su eu
c Eks 6:25
Mose ne kua tshisumbu tshionso Yos 22:30 uvua mfumu wa bisa bia nzubu
tshia bena Isalele, pavuabu be- wa batatuende mu Midiyana. b
nda badila ku tshibuelelu tshia d Mis 106:30 16 Pashishe Yehowa wakambi-
ntenta wa kusambakena. 7 Pa- la Mose ne: 17 “Luishayi bena
ˆ e Nom 25:4
vua Pinehasa c muana wa Eleaza Dut 4:3 Midiyana, nubashipe,c 18 bualu
muana wa muakuidi Alona mu- 1Ko 10:8
mbanuluishe pavuabu banuenze-
mone bualu abu, diakamue waka- f Nom 25:7 le malu ne budimu mu tshilumbu
juka munkatshi mua tshisumbu, ˆ
tshia Peod ne tshia Kozebi mua-
kuangataye difuma mu tshia- g Mis 106:30, 31 na wa mfumu kampanda wa Midi-
nza tshiende. 8 Pashishe kulo- yana, muanabu wa bakaji uvuabu
h Eks 20:5
ndakajaye mulume muena Isalele Eks 34:14 bashipe e mu tshikondo tshia tshi-
au mu ntenta, kubabuejaye bo- Dut 4:24 ˆ
pupu bua tshilumbu tshia Peo.” f

26
nso babidi difuma, mulume mue- i 1Ku 6:4 g
Panyima pa tshipupu, Ye-
na Isalele au ne mukaji au Ezl 7:1, 5
howa wakambila Mose ne
lua mu mubidi wende wa buntu Ezl 8:1, 2 ˆ
Eleaza muana wa muakuidi Alo-
bukaji. Nunku tshipupu tshivua j 1Bk 19:10 na ne: 2 “Nubale bungi bua
mu bena Isalele tshiakimana. d  tshisumbu tshijima tshia bena
9 Bantu bavua bafue ku tshipu- Mulongo 2 Isalele kubangila ku bantu badi
pu atshi bavua binunu 24. e a Nom 31:7, 8 ne bidimu 20 kubanda, bilonde-
10 Pashishe Yehowa kuambi- Yos 13:21
shile nzubu ya batatuabu, nubale
laye Mose ne: 11 “Pinehasa f bantu bonso badi mua kubuela
ˆ b 1Ku 1:32, 33
muana wa Eleaza muana wa
mu tshiluilu mu Isalele.” h 3 Nu-
muakuidi Alona mmumbushe c Nom 31:1, 2 ˆ
nku Mose ne muakuidi Eleaza i
tshiji tshianyi kudi tshisamba
d Nom 25:3 bakakula nabu mu mpata ya bi-
tshia Isalele, bualu ki mmui- Nom 31:16 pela ya Moaba j lua ku Yade-
tabe nansha kakese bua mu-
ne pabuipi ne Yeliko, k bamba
ntu atendelele nzambi mukuabu e Nom 25:8, 15
ne: 4 “Nubale bungi buabu ku-
pa kungumbusha meme munka-
f Nom 25:9 bangila ku bantu badi ne bidi-
tshi muabu. g Ke bualu kayi tshie- 
na mubutule bena Isalele nansha mu 20 kubanda, anu muvua Ye-
ˆ
mundi ndomba bua bantu banda-
NSHAP. 26 howa mutumine Mose dıyi bua
mate anu meme. h 12 Nunku g Nom 25:7, 8 kuenza.” l
amba ne: ‘Ndi ndia nende tshipu- Mpindieu bana ba Isalele ba-
h Eks 30:12
ngidi tshia ditalala. 13 Netshi- Eks 38:26 vua bapatuke mu buloba bua
kale tshipungidi tshia buakuidi
Nom 1:2 Ejipitu bavua: 5 Lubena, m mua-
bua kashidi buende yeye ne bua i Nom 20:26
nabute wa Isalele; bana ba balu-
bana bende balonda panyima pe- me ba Lubena: n ba kudi Hanoka,
ˆ
nde, i bualu ki mmuitabe bua mu- j Nom 22:1 dıku dia bena Hanoka; ba kudi
ˆ
ntu atendelele nzambi mukuabu
Nom 33:48
Palu, dıku dia bena Palu; 6 ba
ˆ
pa kumbusha Nzambi wende j ne k Yos 6:1 kudi Heselona, dıku dia bena He-
ˆ ˆ
mmubuikidile tshisamba tshia selona; ba kudi Kami, dıku dia
ˆ ˆ
Isalele mpekatu.’”
l Nom 1:3 bena Kami. 7 Aa ke avua meku
ˆ a bena Lubena, ne bungi bua ba-
14 Mpindieu dına dia mulu- m Gen 29:32 ˆ
me muena Isalele uvuabu bashi- ntu babu bavuabu bafunde mena
pe pamue ne mukaji muena Mi- n Gen 46:8, 9 buvua 43730. o
Eks 6:14
8 Muana wa balume wa Palu
25:5 1 Anyi “balamate kudi.” o Nom 1:21 uvua Eliaba. 9 Bana ba balume
295 NOMBA 26:10-35
ba Eliaba bavua: Nemuele, Data- NSHAP. 26 bungi bua bantu babu bavuabu
ˆ
na, ne Abilama. Datana eu ne a Nom 16:12 bafunde mena buvua 76500. a
Abilama bavua bantu basungula b Nom 16:1 23 Bana ba balume ba Yi-
ba mu tshisumbu bavua baluishe ˆ ˆ
c Nom 16:5, 19 saka b bilondeshile meku abu:
Mose a ne Alona pamue ne tshi- Dut 11:6 ˆ
ba kudi Tola, c dıku dia bena
sumbu tshia Kola, b pavuabu ba-
Mis 106:17 ˆ
d Nom 16:32, 35 Tola; ba kudi Puwaha, dıku
luishe Yehowa. c Mis 106:18 dia bena Puna; 24 ba kudi Ya-
10 Nunku buloba buakaka- e Nom 16:38 ˆ
shuba, dıku dia bena Yashu-
nguka,1 kubaminabu. Bua Kola 1Ko 10:10, 11 ˆ
f Eks 6:24
ba; ba kudi Shimelona, dıku
yeye, wakafua ne bena diende Nom 26:58 dia bena Shimelona. 25 Aa ke
pavua kapia kuoshe bantu 250. d ˆ ˆ
Mis 42:Mut avua meku a Yisaka, ne bungi
Nunku bakalua tshilejilu tshidi g Gen 35:23 bua bantu babu bavuabu bafu-
tshidimuija. e 11 Kadi bana ba
Gen 46:10 ˆ
Eks 6:15 nde mena buvua 64300. d
Kola kabavua bafue to. f 1Ku 4:24
26 Bana ba balume ba Zebu-
12 Bana ba balume ba Simeo- h Nom 1:23 ˆ
ˆ lona e bilondeshile meku abu: ba
na g bilondeshile meku abu: ba i Gen 35:26 ˆ
ˆ kudi Selede, dıku dia bena Sele-
kudi Nemuele, dıku dia bena
Gen 46:16 ˆ
ˆ j Nom 1:25 de; ba kudi Elona, dıku dia
Nemuele; ba kudi Yamina, dıku ˆ
k Gen 29:35 bena Elona; ba kudi Yalele, dıku
dia bena Yamina; ba kudi Yaki- Gen 46:12 dia bena Yalele. 27 Aa ke avua
ˆ ˆ
na, dıku dia bena Yakina; 13 ba l Gen 38:2-4 meku a bena Zebulona, ne bu-
ˆ
kudi Zela, dıku dia bena Zela; m Gen 38:7-10 ngi bua bantu babu bavuabu ba-
ˆ ˆ
ba kudi Shawula, dıku dia bena n Gen 38:2, 5
funde mena buvua 60 500. f
ˆ
Shawula. 14 Aa ke avua meku Gen 38:26
1Ku 4:21 28 Bana ba balume ba Jozefeg
a bena Simeona: bantu 22 200. h ˆ
o Gen 38:29 bilondeshile meku abu bavua Ma-
15 Bana ba balume ba Gada i Lut 4:18
nashe ne Efelayima.h 29 Bana
ˆ Mat 1:3
bilondeshile meku abu: ba kudi ba balume ba Manashe: i ba kudi
ˆ p Gen 38:30 ˆ ˆ ˆ
Sefona, dıku dia bena Sefona; ba Makı, j dıku dia bena Makı; ne
ˆ 1Ku 2:4
ˆ
kudi Hagi, dıku dia bena Hagi; ba q Lut 4:19 Makı wakalela Gilada. Ba kudi Gi-
ˆ ˆ
kudi Shuni, dıku dia bena Shuni; r 1Ku 2:5 lada,k dıku dia bena Gilada.
ˆ
16 ba kudi Ozeni, dıku dia bena 
30 Aba ke bavua bana ba balu-
ˆ ˆ ˆ
Ozeni; ba kudi Eli, dıku dia bena Mulongo 2 me ba Gilada: ba kudi Yeze, dıku
ˆ
Eli; 17 ba kudi Alodi, dıku dia a Nom 1:27 dia bena Yeze; ba kudi Hele-
ˆ
ˆ ˆ
bena Alodi; ba kudi Aleli, dıku b Gen 30:18 ke, dıku dia bena Heleke; 31 ba
dia bena Aleli. 18 Aa ke avua Gen 35:23 ˆ
ˆ Gen 46:13 kudi Aseliele, dıku dia bena Ase-
meku a bana ba balume ba Gada, ˆ
1Ku 7:1 liele; ba kudi Shekeme, dıku dia
ne bungi bua bantu babu bavua-
ˆ c 1Ku 7:2 bena Shekeme; 32 ba kudi She-
bu bafunde mena buvua 40 500. j d Nom 1:29 ˆ
mida, dıku dia bena Shemida; ba
19 Bana ba balume ba Yuda k e Gen 30:20 ˆ ˆ ˆ
kudi Hefe, dıku dia bena Hefe.
bavua Ele ne Onana. l Kadi Ele ne Gen 46:14
f Nom 1:31 33 Kadi Selofehada muana wa
Onana bakafuila mu buloba bua ˆ
ˆ Hefe kavua ne bana ba balume
Kanana. m 20 Bana ba balume g Gen 30:24
ˆ Gen 35:24 to, uvua anu ne bana ba bakaji, l
ba Yuda bilondeshile meku abu: Gen 46:20 ˆ
ˆ ne mena a bana ba bakaji ba Se-
ba kudi Shela, n dıku dia bena h Gen 41:52
ˆ lofehada m avua Mahala, Noa, Ho-
Shela; ba kudi Pelese, o dıku dia i Gen 41:51 ˆ
ˆ gela, Mileka, ne Tısa. 34 Aa ke
bena Pelese; ba kudi Zela, p dıku j Gen 50:23 ˆ
dia bena Zela. 21 Bana ba balu- Dut 3:15 avua meku a Manashe, ne bungi
me ba Pelese: ba kudi Heselona, q
1Ku 7:14 bua bantu babu bavuabu bafunde
ˆ k Yos 17:1 ˆ
dıku dia bena Heselona; ba kudi mena buvua 52700.n
l Nom 27:7
ˆ
Hamula, r dıku dia bena Hamula. 1Ku 7:15 35 Aba ke bavua bana ba ba-
ˆ lume ba Efelayimao bilondeshile
22 Aa ke avua meku a Yuda, ne m Nom 36:11
ˆ ˆ
n Nom 1:35 meku abu: ba kudi Shutela, p dıku
ˆ
26:10 1 Ku mua.: “buakakangula mukana o Gen 41:52 dia bena Shutela; ba kudi Beke,
ˆ ˆ
muabu.” p 1Ku 7:20 dıku dia bena Beke; ba kudi
NOMBA 26:36-60 296
ˆ ˆ
Tahana, dıku dia bena Tahana. NSHAP. 26 kudi Yasele, dıku dia bena Yase-
ˆ
36 Aba ke bavua bana ba ba- a Nom 1:33 le; ba kudi Guni, dıku dia bena
ˆ ˆ
lume ba Shutela: ba kudi Ela- Yos 17:17 Guni; 49 ba kudi Yese, dıku dia
ˆ ˆ ˆ
na, dıku dia bena Elana. 37 Aa b Gen 35:24 bena Yese; ba kudi Shilema, dıku
ˆ
ke avua meku a bana ba balume Gen 46:21 dia bena Shilema. 50 Aa ke
1Ku 8:1 ˆ
ba Efelayima, ne bungi bua bantu avua meku a Nafatale bilondeshi-
ˆ ˆ
babu bavuabu bafunde mena bu- c 1Ku 7:6 le meku abu, ne bungi bua bantu
ˆ
vua 32500.a Bobu aba ke bavua d 1Ku 8:3, 4 babu bavuabu bafunde mena bu-
ˆ vua 45400. a
bana ba Jozefe bilondeshile meku
abu. e Nom 1:37
51 Bungi bua bena Isalele bo-
ˆ
38 Bana ba balume ba Benya- f Gen 30:6 nso bavuabu bafunde mena bu-
ˆ vua 601730. b
mina b bilondeshile meku abu: ba g Nom 1:39
ˆ 52 Pashishe Yehowa waka-
kudi Bela, c dıku dia bena Bela;
ˆ h Gen 30:13 mbila Mose ne: 53 “Nenuaba-
ba kudi Ashabele, dıku dia bena
ˆ Gen 35:26
nyine bantu aba buloba bua
Ashabele; ba kudi Ahilama, dıku Gen 46:17
dia bena Ahilama; 39 ba kudi 1Ku 7:30 buikale bumpianyi buabu bilo-
ˆ
ˆ ndeshile mena adibu bafunde.1c
Shefufama, dıku dia bena Shu- i Nom 1:41
ˆ 54 Bua bisumbu bia binene, udi
fama; ba kudi Hufama, dıku dia
j Gen 30:8
bena Hufama. 40 Bana ˆ ba balu- Gen 35:25
ne bua kudiundisha bumpia-
ˆ nyi, kadi bua bisumbu bia bi-
me ba Bela bavua ˆ Ada ne Nama- Gen 46:24
d ba kudi Ada, dıku dia bena ˆ 1Ku 7:13 kese, udi ne bua kukepesha bu-
na:
ˆ 
ˆ ˆ mpianyi. d Nebapeshe tshisumbu
Ada; ba kudi Namana, dıku dia
ˆ Mulongo 2 tshionso bumpianyi bilondeshi-
bena Namana. 41 Aba ke ba-
a Nom 1:43 le bungi bua bantu badibu
vua bana ba balume ba Benyami- ˆ
ˆ bafunde mena. 55 Kadi neba-
na bilondeshile meku abu, ne bu- b Eks 38:26
ngi bua bantu babu bavuabu Nom 1:46, 49 banye buloba ku nshobo. e Neba-
ˆ Nom 14:29
pete bumpianyi buabu bilonde-
bafunde mena buvua 45600. e ˆ
42 Aba ke bavua bana ba ba- c Yos 11:23 shile mena a bisa bia batatuabu.
lume ba Dana f bilondeshile meku
ˆ Yos 14:1
56 Bumpianyi buonso nebuma-
ˆ d Nom 33:54 nyike ku nshobo ne nebabuaba-
abu: ba kudi Shuhama, dıku dia
ˆ nyine bisumbu bia binene ne bi-
bena Shuhama. Aa ke avua meku e Nom 34:13
ˆ Yos 14:2 sumbu bia bikese.”
a Dana bilondeshile meku abu.
ˆ
43 Meku onso a bena Shuhama,
Yos 17:4 57 Mpindieu aba ke bena
Yos 18:6 ˆ
bungi bua bantu babu buvuabu Nsu 16:33 Lewi bavuabu bafunde mena f bi-
ˆ ˆ ˆ
bafunde mena buvua 64 400. g londeshile meku abu: ba kudi Ge-
f Gen 46:11 ˆ ˆ
ˆ shona, dıku dia bena Geshona;
44 Bana ba balume ba Asheh Eks 6:16 ˆ
ˆ ba kudi Kohata, g dıku dia bena
bilondeshile meku abu: ba kudi g Nom 3:19 ˆ
ˆ Kohata; ba kudi Melali, dıku
Yimenaha, dıku dia bena Yime-
ˆ h Eks 6:17 dia bena Melali. 58 Aa ke avua
naha; ba kudi Yishewi, dıku dia Nom 3:18 ˆ ˆ
meku a bena Lewi: dıku dia bena
bena Yishewi; ba kudi Belia, ˆ
ˆ i Nom 3:27 Libini, h dıku dia bena Hebelo-
dıku dia bena Belia; 45 ba kudi ˆ
ne, i dıku dia bena Mali, j dıku dia
ˆ
bana ba balume ba Belia: ba j Eks 6:19 ˆ
ˆ ˆ ˆ Nom 3:33 bena Mushi, k dıku dia bena Kola. l
kudi Hebe, dıku dia bena Hebe;
ˆ Kohata wakalela Amalama. m
ba kudi Malekiele, dıku dia bena k Nom 3:20 ˆ
ˆ 59 Dına dia mukaji wa Amalama
Malekiele. 46 Dına dia muana 1Ku 23:23
divua Yokebede, n muana wa Lewi
ˆ
wa Ashe wa bakaji divua Sela. l Eks 6:24
uvua mukajende mumulelele mu
ˆ
47 Aa ke avua meku a bana ba Ejipitu. Wakalelela Amalama Alo-
ˆ m Eks 6:18
ˆ
balume ba Ashe, ne bungi bua ba- Nom 3:19
na ne Mose ne Mıyama muanabu
ˆ
ntu babu bavuabu bafunde mena n Eks 2:1 wa bakaji.o 60 Pashishe bakale-
buvua 53400. i Eks 6:20
48 Bana ba balume ba Nafa- 26:53 1 Anyi “bipetangana ne bungi bua
ˆ o Eks 15:20 ˆ
tale j bilondeshile meku abu: ba Mik 6:4 mena adibu bafunde.”
297 NOMBA 26:61–27:14
ˆ
lela Alona Nadaba, Abihu, Eleaza, NSHAP. 26 muana wa balume nansha umue.
ˆ ˆ
ne Itama.a 61 Kadi Nadaba ne a Eks 6:23 4 Bua tshinyi dına dia tatuetu
ˆ
Abihu bakafua bualu bavua bafi- Eks 24:9 didi ne bua kujimina mu dıku dia-
le kapia kavua kakayi kanyishibue bu anu bualu kavua mulele mua-
kumpala kua Yehowa.b b Lew 10:1, 2 na wa balume? Tupesha bumpia-
Nom 3:2, 4
62 Bungi bua bantu bonso ba- 1Ku 24:2 nyi munkatshi mua bana babu ne
ˆ
vuabu bafunde mena buvua bi- tatu.” 5 Nunku Mose wakaya ne
nunu 23, balume bonso ba c Nom 3:39 tshilumbu tshiabu kumpala kua
ngondo umue kubanda. c Bua- Yehowa.a
ˆ
lu kabavua babafunde mena mu- d Nom 1:49 6 Ke Yehowa kuambila Mose
nkatshi mua bena Isalele d bu nunku: 7 “Bana ba bakaji ba Se-
muvuabu kabayi mua kubapesha e Nom 18:24 lofehada mbambilamu. Mu mishi-
bumpianyi munkatshi mua bena Dut 10:9 ndu yonso udi ne bua kubapesha
Dut 14:27
Isalele to. e Yos 14:3 buloba bu bumpianyi munkatshi
63 Aba ke bantu bavuabu ba- mua bana babu ne tatuabu ba
ˆ
funde mena kudi Mose ne mua- f Nom 1:2 balume ne kubapesha bumpianyi
ˆ
kuidi Eleaza pavuabu bafunde
ˆ
Dut 2:14 bua tatuabu.b 8 Pashishe ambi-
1Ko 10:5
mena a bena Isalele mu mpata la bena Isalele ne: ‘Muntu yeye
ya bipela ya Moaba pabuipi ne mufue kayi mulele muana wa ba-
Yadene bitangilangane ne Yeliko. g Eb 3:17 ˆ
lume, dıba adi nudi ne bua
64 Kadi munkatshi muabu kamu- kuenza bua bumpianyi buende
vua muntu nansha umue uvuabu h Nom 14:29, 30
ˆ Yos 14:14
buye kudi muanende wa bakaji.
bafunde dına kudi Mose ne mua- Yos 19:49 9 Yeye kayi ne muana wa baka-
kuidi Alona pavuabu babale bu-  ji, nenupeshe bana babu ba balu-
ngi bua bena Isalele mu tshipela NSHAP. 27 me bumpianyi buende. 10 Yeye
tshia Sinai to.f 65 Bualu Yeho- i Nom 26:33 kayi ne bana babu ba balu-
wa uvua muambe bua bualu bua- me, nenupeshe bana babu ne ta-
bu ne: “Kakuyi mpata nebafui- j Eks 18:25, 26 tuende ba balume bumpianyi bue-
le mu tshipela.” g Nunku kakuvua nde. 11 Tatuende yeye kayi ne
muntu nansha umue wa kudibu k Nom 14:35 bana babu ba balume, nenupeshe
uvua mushale pa kumbusha Kale- Nom 16:1, 2
mulela wa pabuipi menemene wa
ba muana wa Yefune ne Yoshua Nom 16:19, 35 ˆ
 mu dıku diabu bumpianyi buende,
muana wa Nuna to.h ne nebuikale buende. Dipangadi-
Mulongo 2

27 ˆ
Pashishe bana ba bakaji
ba Selofehada,i muana wa
a Eks 18:15, 16
Eks 33:11
ka edi nedikale mukenji mufunda
bua bena Isalele, anu muvua Yeho-
ˆ
Hefe, muana wa Gilada, muana wa Lew 24:11, 12
wa mutumine Mose dıyi bua kue-
ˆ
Makı, muana wa Manashe, ba mu nza.’”
ˆ
meku a Manashe muana wa Jo-
ˆ
b Nom 36:2
Yos 17:3, 4
12 Pashishe Yehowa wakambi-
zefe bakalua. Mena a bana bende la Mose ne: “Banda ku mukuna wa
ba bakaji avua Mahala, Noa, Ho- Abalima eu,c umone buloba bu-
ˆ c Nom 33:47
gela, Mileka, ne Tısa. 2 Bakima- Dut 32:48, 49 ngapesha bena Isalele.d 13 Pa-
na kumpala kua Mose, kua mua- wabumona, wewe pebe neusangi-
ˆ
kuidi Eleaza, kua bamfumu, j ne d Gen 13:14, 15 shibue kudi bena mu tshisamba
kua tshisumbu tshijima ku tshi- Dut 3:27
tshienu1e anu muvua muane-
Dut 32:52
buelelu tshia ntenta wa kusamba- Dut 34:1 nu Alona musangishibue kudibu, f
kena, kuambabu ne: 3 “Tatuetu 14 bualu pavua tshisumbu tshita-
uvua mufuile mu tshipela, kadi e Nom 31:2 nde nanyi mu tshipela tshia Sine,
kavua munkatshi mua tshisumbu Dut 34:7 nuenu nuvua babenge kutumikila
tshia bena dia Kola tshivua tshi- ˆ
dıyi dianyi bua kunjidila kumpala
disangishe bua kuluisha Yehowa f Nom 20:24, 28
to, k kadi uvua mufue bua mpekatu Nom 33:38
Dut 10:6
27:13 1 Eu mmushindu wa kuakula bua
wende nkayende ne kavua mulele Dut 32:50 lufu mu ngakuilu wa kasala.
NOMBA 27:15–28:9 298
ˆ
kuabu ku diambuluisha dia mayi.a NSHAP. 27 lambu yanyi miosha pa kapia bu
ˆ
(Au mmayi a Meliba b ku Kadeshe c a Nom 20:10, 12 dipembu dimpe2 idi ne bua kufi-
mu tshipela tshia Sine.)” d Dut 1:37
dibua mu bikondo biayi.’a
15 Ke Mose kuambila Yehowa 3 “Nunku ubambile ne: ‘Eu
ne: 16 “Yehowa Nzambi udi upe- b Mis 106:32, 33
ke mulambu muosha pa kapia
sha bantu bonso bukole bua muo- unuapesha Yehowa: bana ba mi-
yo1 atekaku muntu ku mutu kua c Dut 1:2
koko babidi ba mpanga bimpe
tshisumbu etshi 17 udi mua ku- ba tshidimu tshimue ku dituku,
patuka ne kubuela kumpala kua- d Yos 15:1
bu mulambu wa kuosha wa ku-
bu ne udi mua kubapatula ne ku- fila pa tshibidilu. b 4 Neulambu-
babueja, bua tshisumbu tshia e Dut 34:9
le muana wa mukoko umue wa
Bz 6:5, 6
Yehowa katshikadi bu mikoko idi mpanga mu dinda, ne neulambu-
kayiyi ne mulami.” 18 Nunku Ye- le muana wa mukoko wa mpanga
f Dut 31:7 ˆ
howa wakambila Mose ne: “Anga- mukuabu au pakadi dıba dibue-
ta Yoshua muana wa Nuna, muntu le, kumpala kua butuku kuila,1c
g Dut 1:38
udi ne nyuma munda muende, ne Dut 31:3 5 pamue ne tshia dikumi tshia
umutentekele tshianza.e 19 Pa- Dut 34:10
efa1 wa bukula bunefuke busa-
shishe umuimanyike kumpala kua
ˆ mbakaja ne tshia binayi tshia
muakuidi Eleaza ne kumpala kua h Yos 1:17
tshisumbu tshijima, ne udi ne hine2 wa mafuta a olive idi-
bua kumuteka mu mudimu wende bu batue bu mulambu wa ntete. d
i Eks 28:30
ˆ
mu mesu abu.f 20 Udi ne bua 1Sm 23:9 6 Mmulambu wa kuosha wa ku-
kumupesha ndambu wa bukoke-
1Sm 28:6 fila pa tshibidilu e uvuabu bajadi-
Neh 7:65
shi1 buebe g bua tshisumbu tshiji- ke ku mukuna wa Sinai bu dipe-
ma tshia bena Isalele tshimutele- mbu dimpe,2 mulambu muosha
j Nom 27:18
je.h 21 Neimane kumpala kua pa kapia bua Yehowa, 7 pamue
ˆ ne mulambu wawu wa bia ku-
muakuidi Eleaza ne yeye neikale k Dut 3:28
umuebejila malu kudi Yehowa bua Dut 31:14, 23 nua, tshia binayi tshia hine
kumanya dipangadika diende ku  bua muana wa mukoko yonso
diambuluisha dia Ulima.i Nebikale Mulongo 2 wa mpanga. f Upongolole maluvu
ˆ makole muaba wa tshijila bu mu-
bapatuka ku dıyi diende ne nebi- 
ˆ lambu wa bia kunua wa Yehowa.
kale babuela ku dıyi diende, yeye NSHAP. 28
ne bena Isalele bonso badi nende a 2Ku 8:13 8 Neulambule muana wa muko-
ne tshisumbu tshijima.” Neh 10:32, 33 ko wa mpanga mukuabu au pa-
ˆ
22 Nunku Mose wakenza anu kadi dıba dibuele, kumpala kua
ˆ
muvua Yehowa mumutumine dıyi b Eks 29:38 butuku kuila.1 Neumufile pamue
Lew 6:9
bua kuenza. Wakangata Yoshua, Yhz 46:15 ne mulambu wa ntete wa muo-
kumuimanyikaye kumpala kua mumue ne uvuabu bafile mu di-
ˆ
muakuidi Eleaza ne kumpala kua c Eks 29:39 nda ne mulambu wawu wa bia
tshisumbu tshijima, 23 kumute- kunua wa muomumue bu mula-
ntekelaye bianza,j kumujadikaye d Eks 29:40 mbu muosha pa kapia bu dipe-
mu mudimu wende anu muvua Ye- Nom 15:4 mbu dimpe2 kudi Yehowa. g
howa muambe ku butuangaji bua 9 “‘Kadi dituku dia Nsabatu, h
Mose.k e Eks 29:38, 42 mulambu newikale wa bana ba
28
2Ku 2:4
Pashishe Yehowa wakambi- Ezl 3:3 mikoko babidi ba mpanga bimpe
la Mose ne: 2 “Tumina
ˆ 28:2, 6, 8 2 Anyi “didi ditukijija; didi
bena Isalele dıyi, ubambile ne: f Eks 29:39, 40
‘Nudimuke bua kumpesha mula- dituyisha.” Ku mua.: “didi difila di-
mbu wanyi, biakudia1 bianyi. Mi- g Eks 29:41
kisha.” 28:4, 8 1 Ku mua.: “pankatshi
pa madilolo abidi.” 28:5 1 Tshia diku-
27:16 1 Ku mua.: “nyuma ya bintu bionso mi tshia efa tshivua tshibuela litre 2,2.
ˆ h Eks 16:29
Tang. Tshis. B14. 2 Hine uvua ubuela li-
bidi ne muoyo.” 27:20 1 Anyi “buneme.” Eks 20:10
28:2 1 Ku mua.: “mampa.” Yhz 20:12 tre 3,67. Tang. Tshis. B14.
299 NOMBA 28:10-25
ba tshidimu tshimue ne bia diku- NSHAP. 28 muana wa mbuji bu mulambu wa
mi bibidi bia tshipiminu tshia efa a Nom 28:3, 7 mpekatu.
wa bukula bunefuke busamba- 16 “‘Mu ngondo wa kumpala
kaja ne mafuta bu mulambu wa mu dituku dia 14 dia ngondo au,
ntete, pamue ne mulambu wawu nekuikale Pasaka wa Yehowa. a
wa bia kunua. 10 Eu ke mula- b Nom 10:10 17 Dituku dia 15 dia ngondo au,
1Ku 23:31
mbu wa kuosha bua Nsabatu, pa- 2Ku 2:4 nekuikale tshibilu. Nenudie ma-
mue ne mulambu wa kuosha wa Neh 10:32, 33 mpa kaayi mela luevene matuku
kufila pa tshibidilu ne mulambu muanda mutekete. b 18 Dituku
wawu wa bia kunua. a dia kumpala nekuikale masa-
11 “‘Ku ntuadijilu kua ngondo ngisha a tshijila. Kanuena ne
yonso1 nenulambule Yehowa mu- c Lew 2:11 bua kuenza mudimu mukole na-
lambu wa kuosha wa ngombe nsha umue. 19 Nenufile mula-
milume ibidi itshidi miana, tshi- mbu wa kuosha muosha pa kapia
mpanga tshia mukoko tshimue bua Yehowa wa ngombe milume
ne bana ba mikoko muanda mu- d Lew 1:10 ibidi itshidi miana, tshimpanga
tekete ba mpanga bimpe ba tshi- tshia mukoko tshimue, ne bana
dimu tshimue, b 12 ne bia diku- ba mikoko muanda mutekete ba
mi bisatu bia efa wa bukula mpanga ba tshidimu tshimue.
bunefuke busambakaja ne mafu- e Lew 1:10, 13 Nudi ne bua kulambula nyama ya
ta bu mulambu wa ntete c bua mimpe. c 20 Nenuyilambule ne
ngombe mulume yonso, ne bia milambu yayi ya ntete ya buku-
dikumi bibidi bia efa wa buku- la bunefuke busambakaja ne ma-
f Nom 15:8, 10 futa, d bia dikumi bisatu bia efa
la bunefuke busambakaja ne ma-
futa bu mulambu wa ntete bua ngombe mulume ne bia di-
bua tshimpanga tshia mukoko, d kumi bibidi bia efa bua tshi-
13 ne tshia dikumi tshia efa wa mpanga tshia mukoko. 21 Neu-
g Nom 15:6, 7
bukula bunefuke busambakaja lambule tshia dikumi tshia efa
ne mafuta bu mulambu wa nte- bua muana wa mukoko yonso
te bua muana wa mukoko yonso wa ku bana ba mikoko mua-
wa mpanga, bu mulambu muo- nda mutekete ba mpanga abu,
h Nom 15:5
sha, dipembu dimpe,1e mulambu 
22 pamue ne mbuji umue bu
muosha pa kapia bua Yehowa. mulambu wa mpekatu bua kunu-
Mulongo 2
14 Milambu yayi ya bia kunua buikidila mpekatu. 23 Pa ku-
a Eks 12:14
neyikale: tshitupa tshia hine wa Lew 23:5 mbusha mulambu wa kuosha wa
mvinyo bua ngombe mulume f ne Dut 16:1 mu dinda, unudi nufila bua mu-
Yhz 45:21
tshia bisatu tshia hine bua tshi- 1Ko 5:7 lambu wa kuosha wa kufila pa
mpanga tshia mukoko g ne tshia tshibidilu, nudi ne bua kufila
binayi tshia hine bua muana wa kabidi milambu eyi. 24 Nenu-
mukoko wa mpanga. h Eu mmu- lambule bintu ebi mushindu
lambu wa kuosha wa ku ngo- b Eks 12:15 wa muomumue dituku dionso
Lew 23:6
ndo wa kufila ngondo yonso mu- 1Ko 5:8
bua matuku muanda mutekete
nkatshi mua tshidimu. 15 Pa bu biakudia,2 mulambu muo-
kumbusha mulambu wa kuosha sha pa kapia bu dipembu di-
wa kufila pa tshibidilu pamue mpe1 kudi Yehowa. Mbia kufila
ne mulambu wawu wa bia ku- c Lew 22:20, 22 pamue ne mulambu wa kuo-
nua, nebalambule kabidi Yehowa Dut 15:21 sha wa kufila pa tshibidilu ne
mulambu wawu wa bia kunua.
28:11 1 Ku mua.: “kua ngondo yenu.” 25 Dituku dia muanda mutekete
28:13, 24 1 Anyi “didi ditukijija; didi ditu-
yisha.” Ku mua.: “didi difila dikisha.” d Lew 2:1 28:24 2 Ku mua.: “mampa.”
NOMBA 28:26–29:9 300
nudi ne bua kuenza masangi- NSHAP. 28 ko ba mpanga muanda muteke-
sha a tshijila. a Kanuena ne bua a Eks 13:6 te ba tshidimu tshimue, nyama
kuenza mudimu mukole nansha yonso mikale mimpe, 3 ne mu-
umue. b lambu wayi wa ntete wa bukula
26 “‘Dituku dia bintu bidi bi- b Eks 12:16 bunefuke busambakaja ne mafu-
Lew 23:8
kola bia kumpala, c panudi nu- Dut 16:8 ta: bia dikumi bisatu bia tshipi-
fila mulambu wa ntete mipia- minu tshia efa bua ngombe mu-
mipia kudi Yehowa, d nudi ne lume, bia dikumi bibidi bia efa
bua kuenza masangisha a tshiji- c Eks 23:16 bua tshimpanga tshia mukoko,
la mu tshibilu tshienu tshia mbi- 4 ne tshia dikumi tshia efa bua
ngu. e Kanuena ne bua kuenza muana wa mukoko yonso wa
mudimu mukole nansha umue. f d Lew 23:15, 16
ku bana ba mikoko ba mpanga
27 Nenufile mulambu wa kuo- muanda mutekete, 5 ne mbuji
sha bua dipembu dimpe1 kudi wa mpumbu umue utshidi mua-
e Eks 34:22
Yehowa wa ngombe milume ibi- Dut 16:10 na bu mulambu wa mpeka-
di itshidi miana, tshimpanga Bz 2:1
tu bua kunubuikidila mpekatu.
tshimue tshia mukoko ne bana 6 Milambu eyi nya kusakidila ku
ba mikoko muanda mutekete ba mulambu wa kuosha wa ku ngo-
mpanga ba tshidimu tshimue, g f Lew 23:16, 21
ndo ne mulambu wawu wa nte-
28 ne mulambu wayi wa ntete te a ne ku mulambu wa kuosha
wa bukula bunefuke busambaka-
g Lew 23:16, 18 wa kufila pa tshibidilu ne mula-
ja ne mafuta, bia dikumi bisatu
mbu wawu wa ntete, b pamue ne
bua ngombe mulume yonso, bia
milambu yayi ya bia kunua, c bilo-
dikumi bibidi bia efa bua tshi- h Lew 23:16, 19
mpanga tshia mukoko, 29 tshia ndeshile mutubu bayifila pa tshi-
dikumi tshia efa bua muana bidilu, bu dipembu dimpe,1 mu-
wa mukoko yonso wa ku bana lambu muosha pa kapia bua
i Lew 1:3
ba mikoko muanda mutekete 
Yehowa.
ba mpanga abu; 30 pamue ne NSHAP. 29
7 “‘Mu dituku dia dikumi dia
muana wa mbuji umue bua kunu- j Lew 23:24, 25
ngondo wa muanda mutekete eu
buikidila mpekatu. h 31 Nenuyi- nenuenze masangisha a tshijila, d
lambule kusakidila ku mulambu ne nudi ne bua kudikengesha.1
wa kuosha wa kufila pa tshibidi- k Nom 10:2 Kanuena ne bua kuenza mudi-
lu ne mulambu wawu wa ntete. Mis 81:3 mu nansha umue to. e 8 Nenufi-

Nyama eyi idi ne bua kuikala ya le mulambu wa kuosha kudi Ye-
mimpe, i pamue ne milambu yayi Mulongo 2 howa bu dipembu dimpe:1 muana
ya bia kunua. a Nom 28:11-13 mulume wa ngombe umue, tshi-

29 “‘Mu ngondo wa muanda mpanga tshia mukoko tshimue


mutekete, dituku dia ku- ne bana ba mikoko ba mpa-
b Nom 28:3, 5
mpala dia ngondo, nenuenze ma- nga muanda mutekete ba tshidi-
sangisha a tshijila. Kanuena ne mu tshimue, nyama yonso mika-
bua kuenza mudimu mukole na- c Nom 28:6, 7 le ya mimpe. f 9 Nenufile kabidi
nsha umue to. j Ndituku dinui- mulambu wayi wa ntete wa buku-
kale ne bua kuela mpungi. k la bunefuke busambakaja ne ma-
2 Nenufile mulambu wa kuosha d Lew 16:29 futa, bia dikumi bisatu bia efa
bua dipembu dimpe1 kudi Yeho- bua ngombe mulume, bia diku-
wa: muana mulume wa ngombe mi bibidi bia efa bua tshimpanga
umue, tshimpanga tshia muko- e Lew 23:27-31
ko tshimue, ne bana ba miko- 29:7 1 Anyi “kukengesha anyima yenu.”
“Kudikengesha” kudi kumvuija misangu
28:27; 29:2, 6, 8 1 Anyi “didi ditukijija; f Lew 1:3 ya bungi mishindu mishilashilangane ya
Lew 22:22
didi dituyisha.” Ku mua.: “didi difila diki- Dut 15:21
kudipangisha malu, kusangisha ne kujila
sha.” Dut 17:1 biakudia.
301 NOMBA 29:10-26
tshia mukoko, 10 tshia dikumi NSHAP. 29 nyama yonso mikale ya mimpe, a
tshia efa bua muana wa muko- a Lew 16:3 18 ne mulambu wayi wa ntete
ko yonso wa ku bana ba miko- ne milambu yayi ya bia kunua
ko ba mpanga muanda mutekete, bua ngombe milume, bimpanga
11 ne muana wa mbuji bu mula- bia mikoko, ne bana ba miko-
mbu wa mpekatu, pa kumbusha ko ba mpanga bilondeshile bu-
mulambu wa mpekatu wa kubui- b Eks 23:16 ngi bua nyama anu mutubu be-
Lew 23:34-36
kila nawu mpekatua ne mulambu Dut 16:13-15 nza pa tshibidilu, 19 ne muana
wa kuosha wa kufila pa tshibidilu Neh 8:14-18 wa mbuji bu mulambu wa mpe-
ne mulambu wawu wa ntete, pa- katu, pa kumbusha mulambu wa
mue ne milambu yayi ya bia ku- kuosha wa kufila pa tshibidilu ne
nua. mulambu wawu wa ntete, pamue
12 “‘Mu dituku dia 15 dia ngo- c Ezl 3:4 ne milambu yayi ya bia kunua. b
ndo wa muanda mutekete ne- 20 “‘Dituku disatu nenufile
nuenze masangisha a tshijila. ngombe milume 11, bimpanga
Kanuena ne bua kuenza mudi- bia mikoko bibidi, ne bana ba
mu mukole nansha umue, ne nudi mikoko ba mpanga 14 ba tshidi-
ne bua kuenza tshibilu tshia Ye- d Lew 22:22 mu tshimue, nyama yonso mika-
howa matuku muanda mutekete.b Dut 17:1
le ya mimpe, c 21 ne mulambu
13 Nenufile mulambu wa kuo- wayi wa ntete, ne milambu yayi
sha, c mulambu muosha pa kapia, ya bia kunua bua ngombe milu-
wa dipembu dimpe1 kudi Yehowa: me, bimpanga bia mikoko ne
ngombe milume 13 itshidi mia- e Nom 28:3-8 bana ba mikoko ba mpanga bi-
na, bimpanga bia mikoko bibidi,  londeshile bungi bua nyama anu
ne bana ba mikoko ba mpanga 14 Mulongo 2 mutubu benza pa tshibidilu,
ba tshidimu tshimue, nyama yo- a Lew 22:22 22 ne mbuji umue bu mulambu
nso mikale ya mimpe.d 14 Ne- Dut 17:1 wa mpekatu, pa kumbusha mu-
nufile mulambu wayi wa ntete lambu wa kuosha wa kufila pa
wa bukula bunefuke busambaka- tshibidilu ne mulambu wawu wa
ja ne mafuta: bia dikumi bisatu ntete ne mulambu wawu wa bia
bia efa bua ngombe mulume yo- kunua. d
nso wa ku ngombe milume 13 ayi, b Nom 28:3-8
23 “‘Dituku dinayi nenufile
bia dikumi bibidi bia efa bua tshi-
ngombe milume dikumi, bimpa-
mpanga tshionso tshia ku bimpa-
nga bia mikoko bibidi, ne bana
nga bia mikoko bibidi abi, 15 ne
ba mikoko ba mpanga 14 ba tshi-
tshia dikumi tshia efa bua mua-
c Lew 22:22 dimu tshimue, nyama yonso mi-
na wa mukoko yonso wa ku Dut 17:1
kale ya mimpe, e 24 mulambu
bana ba mikoko ba mpanga 14
abu, 16 ne muana wa mbuji wayi wa ntete ne milambu yayi
umue bu mulambu wa mpekatu, ya bia kunua bua ngombe mi-
pa kumbusha mulambu wa kuo- lume, bimpanga bia mikoko ne
sha wa kufila pa tshibidilu, mula- d Nom 28:3-8 bana ba mikoko ba mpanga bi-
mbu wawu wa ntete ne mulambu londeshile bungi bua nyama anu
wawu wa bia kunua.e mutubu benza pa tshibidilu,
17 “‘Dituku dibidi nenufile 25 ne muana wa mbuji bu mula-
ngombe milume 12 itshidi mia- mbu wa mpekatu, pa kumbu-
na, bimpanga bia mikoko bibi-
e Lew 22:22 sha mulambu wa kuosha wa kufi-
Dut 17:1
di, ne bana ba mikoko ba mpa- la pa tshibidilu, mulambu wawu
nga 14 ba tshidimu tshimue, wa ntete ne mulambu wawu wa
bia kunua. f
29:13 1 Anyi “didi ditukijija; didi dituyi- 26 “‘Dituku ditanu nenufi-
sha.” Ku mua.: “didi difila dikisha.” f Nom 28:3-8 le ngombe milume tshitema,
NOMBA 29:27–30:2 302
bimpanga bia mikoko bibidi ne NSHAP. 29 35 “‘Dituku dia muanda mu-
bana ba mikoko ba mpanga 14 ba a Dut 15:21 kulu nenuenze masangisha a pa
tshidimu tshimue, nyama yonso Dut 17:1 buawu. Kanuena ne bua kuenza
mikale ya mimpe, a 27 ne mula- mudimu mukole nansha umue. a
mbu wayi wa ntete ne milambu b Nom 28:3-8 36 Nenufile mulambu wa kuo-
yayi ya bia kunua bua ngombe sha, mulambu muosha pa kapia
milume, bimpanga bia mikoko ne c Lew 22:22 bu dipembu dimpe1 kudi Yeho-
Dut 17:1
bana ba mikoko ba mpanga bi- wa: ngombe mulume umue, tshi-
londeshile bungi bua nyama mpanga tshia mukoko tshimue,
d Nom 28:3-8
anu mutubu benza pa tshibidi- ne bana ba mikoko ba mpa-
lu, 28 ne mbuji umue bu mula- nga muanda mutekete ba tshidi-
e Lew 22:22
mbu wa mpekatu, pa kumbusha Dut 17:1 mu tshimue, nyama yonso mika-
mulambu wa kuosha wa kufila le ya mimpe, b 37 ne mulambu
pa tshibidilu ne mulambu wawu f Nom 28:3-8 wayi wa ntete ne milambu yayi
wa ntete ne mulambu wawu wa  ya bia kunua bua ngombe mu-
bia kunua. b Mulongo 2 lume, tshimpanga tshia mukoko
29 “‘Dituku disambombo ne- a Lew 23:36, 39 ne bana ba mikoko ba mpanga
nufile ngombe milume muanda bilondeshile bungi bua nyama
mukulu, bimpanga bia mikoko b Lew 22:22 anu mutubu benza pa tshibidilu,
bibidi, ne bana ba mikoko ba Dut 17:1 38 ne mbuji umue bu mulambu
mpanga 14 ba tshidimu tshimue, wa mpekatu, pa kumbusha mu-
nyama yonso mikale ya mimpe, c c Nom 28:3-8 lambu wa kuosha wa kufila pa
30 ne mulambu wayi wa ntete tshibidilu ne mulambu wawu wa
ne milambu yayi ya bia kunua d Lew 23:2 ntete ne mulambu wawu wa bia
bua ngombe milume, bimpanga Dut 16:16 kunua. c
bia mikoko, ne bana ba miko- 39 “‘Nenulambule Yehowa bi-
ko ba mpanga bilondeshile bu- e Dut 12:5, 6
ntu ebi mu bibilu bienu, d ku-
ngi bua nyama anu mutubu be- sakidila ku milambu yenu ya
nza pa tshibidilu, 31 ne mbuji f Lew 7:16 kukumbaja nayi mitshipu e ne mi-
Lew 22:21
umue bu mulambu wa mpekatu, lambu yenu ya budisuile f bu
pa kumbusha mulambu wa kuo- milambu yenu ya kuosha g ne mi-
g Lew 1:3
sha wa kufila pa tshibidilu, mula- lambu yenu ya ntete h ne mila-
mbu wawu wa ntete ne milambu mbu yenu ya bia kunua i ne mi-
h Lew 2:1
yawu ya bia kunua. d lambu yenu ya diumvuangana.’” j
32 “‘Dituku dia muanda mu- 40 Mose wakambila bena Isalele
i Nom 15:5
tekete nenufile ngombe milume malu onso avua Yehowa mumu-
muanda mutekete, bimpanga bia ˆ
tumine dıyi bua kuenza.
j Lew 3:1

30
mikoko bibidi, ne bana ba mi- Pashishe Mose wakakula

koko ba mpanga 14 ba tshidi- ne bamfumu k ba bisa bia
mu tshimue, nyama yonso mika- NSHAP. 30 ˆ
Isalele, wamba ne: “Edi ndıyi didi
le ya mimpe, e 33 ne mulambu k Eks 18:25
Yehowa mutume: 2 Bikala mu-
wayi wa ntete ne milambu yayi ntu mulume mulaye Yehowa bua-
ya bia kunua bua ngombe milu- l Gen 28:20-22
Bal 11:30, 31 lu anyi muenze mutshipu l bua
me, bimpanga bia mikoko ne kudienzela1 mutshipu m wa kudi-
bana ba mikoko ba mpanga bi- kanda, kena ne bua kutupa ku
m Mis 132:1-5
londeshile bungi bua nyama ˆ
dıyi diende to. n Udi ne bua kue-
anu mutubu bayifila pa tshibidi- nza bualu buonso buvuaye mula-
n Dut 23:21
lu, 34 ne mbuji umue bu mula- Mis 116:14 ye bua kuenza. o
mbu wa mpekatu, pa kumbusha Mis 119:106
Mbi 5:4
mulambu wa kuosha wa kufila Mat 5:33 29:36 1 Anyi “didi ditukijija; didi ditu-
pa tshibidilu, mulambu wawu yisha.” Ku mua.: “didi difila dikisha.”
wa ntete ne mulambu wawu wa o Mis 50:14 30:2 1 Anyi “musuikile anyima wende ku
bia kunua. f Mis 66:13 mukenji.”
303 NOMBA 30:3–31:4
3 “Bikala muntu mukaji mu- NSHAP. 30 onso anyi mutshipu kayi wonso
laye Yehowa bualu anyi mudie- a Eks 20:12 wa kudikanda bivua mukaji mu-
nzele mutshipu wa kudikanda ditshipe bua kuenza, dituku didi-
patshidiye nsongakaji mu nzu- ye umvua bualu buabi, kabiakui-
bu mua tatuende 4 ne tatuende kala ne mushinga to. a Bayende
udi umvua dilaya diende anyi mmubishipe, ne Yehowa nea-
mutshipu wende wa kudikanda fuile mukaji luse. 13 Bua dila-
udiye mudienzele1 ne tatuende ya dionso anyi diditshipa dionso
kena wamba bualu, mitshipu ye- didi ditangila mutshipu wa ku-
nde yonso neyikale ne mushinga, dikanda bua kudipangisha amue
ne mutshipu wonso wa kudi- malu,1 bayende udi mua kubija-
kanda udiye mudienzele newika- b Lom 7:2
1Ko 11:3 dika anyi bayende udi mua kubi-
le ne mushinga. 5 Kadi bikala Ef 5:22 shipa. 14 Kadi bikala bayende
tatuende mumukandike padiye  kayi wamba bualu padi matu-
umvua ne: mmudienzele mitshi- Mulongo 2 ku enda apita, udi pende ujadi-
pu anyi mitshipu ya kudikanda, a 1Ko 11:3 ka malaya a mukaji onso anyi mi-
kabiakuikala ne mushinga to. Ye- 1Pt 3:1
tshipu yende ya kudikanda bidi
howa neamufuile luse bualu ta- pa mutu pende. Udi ubijadika
tuende mmumukandike. a bualu kavua muambe bualu di-
6 “Kadi biamuselabu kudi tuku divuaye mumvue mukaje-
mulume patshidiye ku mutshi- nde ubienza. 15 Kadi yeye mu-
pu wende anyi ku dilaya divua- lue kubishipa pashishe, matuku
ye mudienzele kayi muele meji ndambu panyima pa dituku di-
bimpe 7 ne bayende udi umvua vuaye mubiumvue, neambule bu-
bualu abu ne kena wamba bualu jitu bua dipila dia mukajende. b
dituku didiye ubumvua, malaya ˆ
ende anyi mitshipu yende ya ku-
b Dut 23:21 16 “Aa mmeyi ne mikandu bi-

dikanda bidiye mudienzele nebi- vua Yehowa muambile Mose pa
NSHAP. 31
kale ne mushinga. 8 Kadi bika- bidi bitangila mulume ne muka-
c Mis 94:1 jende, ne pa bidi bitangila tatu
la bayende mumukandike dituku Yes 1:24
didiye umvua bualu abu, udi mua Nah 1:2 ne muanende wa bakaji utshidi
kushipa mutshipu au anyi dila- nsonga udi musombele mu nzu-
ya divua mukaji mudienzele kayi bu muende.”
muele meji bimpe, b ne Yehowa
neafuile mukaji au luse. 31 Pashishe Yehowa waka-
mbila Mose ne: 2 “Uso-
9 “Bikala mukaji mukamba mbuele c bena Isalele kudi bena
anyi mukaji udi dibaka difue mu- Midiyana. d Pashishe neusangi-
laye bualu, bualu bonso budiye shibue kudi bena mu tshisamba
mudisuike bua kuenza nebuikale tshienu.”1e
pa mutu pende. d Nom 22:7 3 Ke Mose kuakula ne ba-
10 “Kadi bikala muntu muka- Nom 25:1-3
Nom 25:17, 18
ntu, kuambaye ne: “Peshayi ba-
ji mudienzele dilaya anyi mu- 1Ko 10:8 ntu balume ba munkatshi mue-
tshipu wa kudikanda padiye mu Bua 2:14 nu bia mvita bua baye
nzubu mua bayende, 11 ne ba- kuluangana1 ne Midiyana ne bua
yende mmumvue bualu abu ne ki kukumbaja disombuela dia Ye-
mmuambe bualu anyi mubenge, howa kudi Midiyana. 4 Nenu-
malaya ende onso anyi mutshipu tume bantu tshinunu ba mu
wonso wa kudikanda bidiye mu- tshisa tshionso tshia mu bisa
dienzele nebikale ne mushinga.
12 Kadi bikala bayende mushi- 30:13 1 Anyi “dilaya bua kukengesha
pe mushipilamu malaya kayi anyima.” 31:2 1 Eu mmushindu wa kua-
e Nom 27:12, 13 kula bua lufu mu ngakuilu wa kasala.
30:4 1 Anyi “musuikile anyima wende.” Dut 32:48-50 31:3 1 Anyi “bua tshiluilu.”
NOMBA 31:5-23 304
bia Isalele ku mvita.” 5 Nunku NSHAP. 31 tshinunu ne bamfumu ba bantu
bakasungula bantu tshinunu mu a Nom 26:51 lukama lukama bavua bafumina
tshisa tshionso mu binunu bia ku mvita tshiji. 15 Mose waka-
Isalele, a bantu binunu 12 bikale bambila ne: “Nudi bashiye ba-
ne bia mvita bua kuluangana.1 ntu bakaji bonso ne muoyo
6 Pashishe Mose wakabatuma b Nom 25:7, 8
anyi? 16 Monayi! Bobu aba ke
ku mvita, bantu tshinunu ba mu bavua basake bena Isalele ku di-
tshisa tshionso, pamue ne Pine- panga lulamatua kudi Yehowa ku
ˆ ˆ ˆ
hasa b muana wa Eleaza muakui- dıyi dia Balama mu tshilumbu
ˆ
di wa tshiluilu, uvua ne bintu tshia Peo, b nunku tshipupu ku-
c Nom 10:2, 9 kuatatshi tshisumbu tshia Yeho-
bia tshijila ne mpungi ya mvi-
ta c mu tshianza tshiende. 7 Ba- wa. c 17 Mpindieu nudi ne bua
kela Midiyana mvita, anu muvua kushipa muana wa balume yo-
ˆ nso munkatshi mua bana ne ku-
Yehowa mutumine Mose dıyi, ku-
shipabu bantu balume bonso. d Nom 22:12 shipa muntu mukaji yonso ukadi
8 Bakashipa bakalenge ba Midi-
2Pt 2:15 musangile ne mulume. 18 Kadi
Bua 2:14
yana pamue ne bantu bakuabu nudi mua kushiya bana ba baka-
bavuabu bashipe, mmumue ne: ji bonso badi kabayi banji kusa-
ˆ ˆ ngila ne balume ne muoyo. d
Evi, Lekeme, Su, Hu, ne Leba,
bakalenge batanu ba Midiyana. 19 Pashishe nudi ne bua kusha-
ˆ e Nom 22:1 la pambelu pa tshitudilu matuku
Bakashipa kabidi Balama d mua- 
ˆ muanda mutekete. Muntu yonso
na wa Beo ku muele wa mvita. Mulongo 2 wa kunudi udi mushipe muntu,1
9 Kadi bena Isalele bakakuata a Nom 25:1, 2 ne muntu yonso wa kunudi udi
bantu bakaji ne bana ba mu Midi- Bua 2:14
mulenge muntu mushipa e udi ne
yana, kuyabu nabu. Bakapawula bua kudikezula f mu dituku disa-
kabidi nyama yabu yonso ya pa- tu ne mu dituku dia muanda mu-
mbelu, bimuna biabu bionso, ne tekete, nuenu ne bantu banudi
bintu biabu bionso. 10 Bakuo- b Nom 25:17, 18 bakuate. 20 Nudi ne bua kuke-
sha bimenga biabu bionso bivua- Dut 4:3
zula tshilamba tshionso, tshintu
Yos 22:17
bu basombele ne bitudilu1 biabu tshionso tshia tshiseba, tshintu
bionso ne kapia. 11 Bakangata tshionso tshienza ne miosa ya
bionso bivuabu banyenge ne bio- mbuji ne tshintu tshionso tshie-
nso bivuabu bapawule, bantu ne nza ne dibaya ku mpekatu.”
nyama bionso. 12 Pashishe ba- c Nom 25:9
1Ko 10:8 21 Pashishe muakuidi Eleaza
ˆ
kalua ne bantu bavuabu bakua- wakambila bantu ba mu tshiluilu
te, bintu bivuabu bapawule ne ˆ
bavua baye ku mvita ne: “Edi ndı-
bivuabu banyenge kudi Mose ne yi difunda dia mukenji divua Ye-
ˆ
muakuidi Eleaza ne kudi tshisu- howa muelele Mose ne: 22 ‘Anu
d Nom 31:35
mbu tshia bena Isalele, mu tshi- or, tshiamu tshia arjan, tshiamu
tudilu mu mpata ya bipela ya tshia mitaku, tshiamu tshifiike,
Moaba e pabuipi ne Yadene bita- tshiamu tshia eten, ne tshiamu
ngilangane ne Yeliko. tshia plomb, 23 tshintu tshio-
13 Nunku Mose ne muakuidi e Nom 5:2
nso tshidi mua kupitshila mu ka-
ˆ Nom 19:11, 16
Eleaza ne bamfumu ba tshisu- pia, nudi ne bua kutshipitshisha
mbu bakapatuka bua kusamba- mu kapia ne netshikale tshikezu-
kena nabu pambelu pa tshitudi- ke. Kadi nudi ne bua kutshike-
ˆ
lu. 14 Kadi Mose wakakuatshila zula kabidi ne mayi a kukezu-
f Nom 19:20
bantu basungula ba mu tshilui- langana nawu.g Tshintu tshionso
lu, bamfumu ba bantu tshinunu tshidi katshiyi mua kupitshila mu
kapia nudi ne bua kutshitua mu
31:5 1 Anyi “bua tshiluilu.” 31:10 1 Anyi
“bitudilu binyunguluka kudi bimanu.” g Nom 19:9 31:19 1 Anyi “anyima.”
305 NOMBA 31:24-50
ˆ
mayi. 24 Nudi ne bua kusuku- NSHAP. 31 vua ne mikoko 337500. 37 Tshi-
la bilamba bienu dituku dia mua- a Nom 19:19, 20 tadi tshia Yehowa tshia mu mi-
nda mutekete ne kuikala bakezu- koko tshivua tshia mikoko 675.
ke, ne pashishe nudi mua kubuela 38 Kuvua ngombe binunu 36,
mu tshitudilu.’” a ne tshitadi tshiayi tshia Yeho-
25 Pashishe Yehowa waka- wa tshia ngombe 72. 39 Ku-
mbila Mose nunku: 26 Bala bu- b Yos 22:7, 8 vua mpunda 30 500, ne tshita-
1Sm 30:24
ngi bua bintu bivuabu bapawu- di tshiayi tshia Yehowa tshivua
le, ubala bionso bivuabu bakuate, tshia mpunda 61. 40 Kuvua ka-
bantu ne nyama; wenze nunku bidi bantu2 binunu 16, ne tshitadi
ˆ tshiabu tshia Yehowa tshivua
pamue ne muakuidi Eleaza ne ba-
mfumu ba nzubu ya batatuabu ba c Nom 18:20, 29
tshia bantu1 32. 41 Pashishe
mu tshisumbu. 27 Tapulula bi- Mose wakafila tshitadi atshi kudi
ˆ
ntu bivuabu bapawule mu bitu- muakuidi Eleaza, a bu dipa dia Ye-
pa bibidi bua kubiabanyina ba- howa, anu muvua Yehowa mutu-
ˆ
ntu ba mu tshiluilu bavua baye mine Mose dıyi bua kuenza.
ku mvita ne bena mu tshisumbu d Dut 12:19 42 Mu tshia bibidi tshia bintu
bakuabu bonso.b 28 Newangate tshia bena Isalele tshivua Mose
bu tshitadi tshia Yehowa kudi ba- mutapulule ku tshitupa tshia bi-
salayi bavua baye ku mvita, anyi- ntu bia bantu bavua baye ku-
ma1 umue mu anyima 500 yo- luangana mvita, 43 tshia bibidi
nso, mu bantu, mu ngombe, mu e Nom 3:6, 7 atshi tshivua ne mikoko 337500,
mpunda ne mu mikoko. 29 Ne- Nom 18:2, 3 44 ne ngombe binunu 36, 45 ne
nutshiangate mu tshia bibidi 1Ku 23:32
mpunda 30500, 46 ne bantu2 bi-
tshiabu ne nenutshipeshe mua- nunu 16. 47 Pashishe Mose wa-
ˆ
kuidi Eleaza bu dipa dia Yehowa. c kangata muntu umue mu ba-
30 Mu tshia bibidi tshidibu bape- ntu 50 ne nyama umue mu
she bena Isalele newangate umue f Nom 31:18 nyama 50 mu tshia bibidi tshia
mu 50, mu bantu, mu ngombe,  bena Isalele, yeye kubipesha
mu mpunda, mu mikoko, ne mu Mulongo 2 bena Lewib bavua batangila mudi-
nyama ya pambelu ya mishindu a Nom 18:8, 19
mu wa ku ntenta wa tshitendele-
yonso, ne neubipeshe bena Lewi d lu wa Yehowa c anu muvua Yehowa
ˆ
badi batangila midimu idi itangi- mutumine Mose dıyi bua kuenza.
la ntenta wa tshitendelelu wa Ye- 48 Pashishe bantu basungula
howa.” e ba mu binunu bia mu tshilui-
31 Nunku Mose ne muakuidi b Dut 12:19 lu, d bamfumu ba bantu tshinu-
ˆ
Eleaza bakenza anu muvua Yeho- nu tshinunu ne bamfumu ba ba-
wa muambile Mose bua kuenza. ntu lukama lukama, bakalua kudi
32 Bintu bivuabu banyenge, Mose, 49 kuambilabu Mose ne:
mmumue ne: bintu bivua bisha- “Bena mudimu bebe mbabale bu-
le ku bivuabu bapawule bivua c Nom 3:6, 7 ngi bua bantu bavua baye ku mvi-
bantu bavua baye ku mvita ba- Nom 18:2, 3 ta ku bulombodi buetu, ne mu-
1Ku 23:32
ngate, bivua mikoko binunu 675, ntu nansha umue wa kutudi ki
33 ngombe binunu 72, 34 ne mmujimine to. e 50 Nunku anyi-
mpunda binunu 61. 35 Bantu sha bua muntu yonso wa kutudi
bakaji bavua kabayi banji kusa- afile bidiye mupete bu mulambu
ngila ne balumef bavua bantu1 bi- d Nom 31:4 wa Yehowa: bintu bia or, she-
nunu 32. 36 Tshia bibidi tshia ne ya ku mikolo, bikanu bia ku
bintu tshivuabu babanyine ba- maboko, mpeta ya kutua nayi
ntu bavua baye ku mvita tshi- bimanyinu, tukanu tua ku ma-
tshi ne bilengejilu bikuabu, bua
31:28 1 Tang. Diumv. 31:35, 40 1 Anyi e Eks 23:27
“anyima.” Lew 26:7, 8 31:40, 46 2 Anyi “anyima ya bantu.”
NOMBA 31:51–32:17 306
kutubuikidila mpekatu1 kumpala NSHAP. 32 benu nebaye ku mvita panudi
kua Yehowa.” a Nom 26:7 nuenu nushala basombe mua-
51 Nunku Mose ne muakuidi ba eu anyi? 7 Bua tshinyi nudi
ˆ nutekesha tshisamba tshia Isa-
Eleaza bakangata or uvuabu ba- b Nom 26:18
file, mmumue ne: bilengejilu bio- lele mu mikolo bua katshi-
nso. 52 Or yonso wa mulambu c Nom 21:32 sabuki bua kubuela mu buloba
uvuabu bapeshe Yehowa kudi ba- budi Yehowa mujadike bua ku-
mfumu ba bantu tshinunu tshi- d Nom 21:26 bapesha? 8 Ke tshivua batatue-
nunu ne bamfumu ba bantu luka- nu benze pamvua mubatume ku-
ˆ
ma lukama uvua nshekele1 16750. e Nom 33:47 mbukila ku Kadeshe-banea bua
53 Muntu yonso wa mu tshiluilu kutangila buloba. a 9 Pavuabu
uvua muangate tshiende tshitu- f Nom 32:37, 38
babande mu Tshibandabanda1
pa tshia bintu bivuabu bapawu- tshia Eshekola b ne bamone bu-
le. 54 Mose ne muakuidi Elea- loba, bakatekesha tshisamba
ˆ g Nom 21:23, 24
za bakangata or kudi bamfumu Dut 2:24 tshia Isalele mu mikolo bua ka-
ba bantu tshinunu tshinunu ne tshiyi mu buloba buvua Yehowa
ba bantu lukama lukama, kubue- h Dut 2:35 ne bua kubapesha. c 10 Tshiji
labu nende mu ntenta wa kusa-  tshia Yehowa tshiakatema ditu-
mbakena bu divuluija1 bua tshi- Mulongo 2 ku adi, nunku kuditshipaye ne: d
samba tshia Isalele kumpala kua a Nom 13:31 11 ‘Bantu bavua bumbuke mu
Yehowa. Yos 14:7, 8 Ejipitu ba bidimu 20 kubanda ka-

32 Mpindieu bana ba balume bakumona buloba e bundi mudi-


b Nom 13:23 tshipe kudi Abalahama, kudi
ba Lubena a ne bana ba ba- Dut 1:24
lume ba Gada b bavua ne bi- Izaka, ne kudi Yakoba f bua ku-
muna bia bungi menemene, bapesha to, bualu ki mbandonde
c Nom 13:32
bobu kumona ne: buloba bua Dut 1:26-28 ne muoyo mujima to, 12 pa ku-
ˆ mbusha Kaleba g muana wa Yefu-
Yaze c ne bua Gilada buvua bulo-
ba buimpe bua bimuna. 2 Nu- d Mis 95:11 ne muena Kenizi ne Yoshua h
nku bana ba balume ba Gada ne Yhz 20:15 muana wa Nuna, bualu mbalo-
Eb 3:18
bana ba balume ba Lubena ba- nde Yehowa ne muoyo mujima.’ i
kalua kudi Mose, kudi muakuidi 13 Nunku tshiji tshia Yehowa
ˆ e Nom 14:29, 30
tshiakatemena Isalele, yeye ku-
Eleaza ne kudi bamfumu ba tshi- Dut 2:14
sumbu, kuambabu ne: 3 “Atalo- batambakaja mu tshipela bidi-
ˆ mu 40 j too ne pakajika bantu
ta, Dibona, Yaze, Nimela, Heshe- f Gen 13:14, 15
bona, d Eleale, Sebama, Nebo, e Gen 26:3 bonso ba mu tshipungu tshi-
Gen 28:13 ˆ
ne Beone, f 4 buloba buvua Ye- vua tshienza malu mabi ku mesu
howa mutshimune kumpala kua kua Yehowa. k 14 Mpindieu nudi
g Nom 13:30
tshisumbu tshia Isalele, g mbulo- bajuke pa muaba wa batatue-
ba buimpe bua bimuna, ne bena nu bu bana ba bantu bena mpe-
h Yos 19:49
mudimu bebe badi ne bimuna katu badi balundula tshiji tshiko-
bia bungi.” h 5 Bakamba kabidi le tshia Yehowa kudi Isalele.
ne: “Bituikala bakulengelele, ita- i Nom 14:24
Dut 1:34-38
15 Nuenu balekele kumulonda,
ba bapeshe bena mudimu bebe Yos 14:8 kakuyi mpata neabalekele kabidi
buloba ebu bua buikale buabu. mu tshipela emu, ne nenubutui-
Kutusambuishi Yadene to.” j Nom 14:33 she bantu bonso aba.”
6 Ke Mose kuambila bana ba Dut 29:5
Yos 5:6
16 Pashishe bakalua kudiye,
balume ba Gada ne bana ba ba- Mis 95:10 kuambabu ne: “Tulekela tuase
lume ba Lubena ne: “Bana Bz 13:18 bikumbi bia mabue bua bimuna
bietu ne bimenga bua bana betu
31:50 1 Anyi “bua anyima yetu.” 31:52 k Nom 26:63, 64 muaba eu. 17 Kadi netuikale
Dut 2:14
1 Nshekele uvua ne grame 11,4. Tang. 1Ko 10:5
Tshis. B14. 31:54 1 Anyi “tshivulukilu.” Eb 3:17 32:9 1 Anyi “Kasulu ka tshilonda nkoka.”
307 NOMBA 32:18-36
anu badilongolole bua mvita a ne NSHAP. 32 mpala kua Yehowa, a anu mudi
netuye kumpala kua bena Isa- a Dut 3:18 mukalenge wanyi wamba.”
lele too ne patuabafikisha mua- Yos 4:12
28 Nunku Mose wakatuma
ˆ
ba wabu, padi bana betu bashala dıyi bua bualu buabu kudi mua-
b Yos 22:1, 4 ˆ
basombele mu bimenga bikole- kuidi Eleaza, Yoshua muana wa
sha, bantu ba mu buloba kaba- c Nom 32:33 Nuna, ne bamfumu ba nzu-
yi mua kubenzela bualu. 18 Ka- Yos 12:1 bu ya batatu ba bisa bia Isa-
tuakupingana ku nzubu yetu too Yos 13:8
lele. 29 Mose wakabambila ne:
ne padi muena Isalele yonso upe- d Yos 4:13
“Bikala bana ba balume ba Gada
ta buende buloba bu bumpianyi. b ne bana ba balume ba Lube-
19 Bualu katuakupeta nabu bu- e Mis 78:55 na basabuke nenu dia muamua
mpianyi dia muamua dia Yadene dia Yadene, muntu mulume yo-
kuya kuaka to, bualu tudi bapete f Yos 11:23 nso muambule bia mvita kumpa-
Yos 18:1
buetu bumpianyi luseke elu lua la kua Yehowa, ne buloba bukua-
Mis 44:2 ˆ
ku est kua Yadene.” c tshibue kumpala kuenu, dıba adi
20 Mose kubandamuna ne: g Yos 22:4, 9 nenubapeshe buloba bua Gilada
“Binuenza bualu ebu: Nuenu ba- bua buikale buabu. b 30 Kadi bi-
ngate bia mvita kumpala kua Ye- h Dut 3:19, 20 kalabu kabayi bambule bia mvita
Yos 1:14, 15
howa bua kuya ku mvita;d 21 ne ne basabuke nenu dia muamua,
Yos 13:8 ˆ
bikala yonso wa kunudi mua- dıba adi nebasombele munka-
mbule bia mvita, musabuke Yade- i Nom 32:16 tshi muenu mu buloba bua Ka-
ˆ
ne kumpala kua Yehowa bu
Nom 32:34-38 nana.”
mudiye wipata bena lukuna be- j Yos 1:12-14
31 Ke bana ba balume ba
nde kumpala kuende e 22 too ne  Gada ne bana ba balume ba Lu-
padi buloba bukuatshibua ku- Mulongo 2
bena kuambabu ne: “Tshidi Ye-
ˆ howa muambile bena mudimu
mpala kua Yehowa, f dıba adi a Yos 4:12
nudi mua kupingana g ne kuika- bebe ke tshituenza. 32 Netua-
la kanuyi ne dipila kumpala kua b Yos 13:15, 24 mbule bia mvita, tuetu kusa-
Yehowa ne kua Isalele. Nunku bu- buka dia muamua kumpala kua
ˆ
loba ebu nebulue buenu kumpa- c Yos 4:13 Yehowa mu buloba bua Kana-
la kua Yehowa.h 23 Kadi nuenu na, c kadi buloba butuapiana ne-
d Dut 3:12 buikale dia munemu dia Yadene.”
kanuyi benze bualu ebu, nenuika-
ˆ 33 Nunku Mose wakabapesha,
le benzele Yehowa mpekatu. Dıba e Yos 22:7 mmumue ne: mupeshe bana ba
adi numanye ne: mpekatu wenu
balume ba Gada, bana ba balu-
neanupete. 24 Nunku nudi mua f Nom 21:23, 24
Dut 2:31 me ba Lubena, d ne tshitupa tshia
kuasa bimenga bua bana benu ne
tshisa tshia Manashe e muana wa
bikumbi bua mikoko yenu, i kadi g Dut 3:4 Jozefe, bukalenge bua Sihona f
nudi ne bua kuenza tshinudi ba- mukalenge wa bena Amole ne
laye.” h Nom 33:45 bukalenge bua Oga g mukalenge
25 Bana ba Gada ne bana Yos 13:15, 17
wa Bashana buloba bua bime-
ba Lubena kuambilabu Mose ne: nga abi mu bitupa abi, ne bime-
i Nom 32:3, 4
“Bena mudimu bebe nebenze nga bia buloba buvua bubunyu-
anu mudi mukalenge wanyi utu- j Dut 2:36 nguluke.
ˆ
ma dıyi. 26 Bana betu, bakaji Yos 12:1, 2
34 Bana ba balume ba Gada
betu, bimuna bietu ne nyama ˆ
bakasa1 Dibona,h Atalota, i Aloe, j
yetu yonso ya pambelu nebisha- k Nom 21:32 ˆ
35 Atalota-shofana, Yaze, k Yo-
le mu bimenga bia Gilada amu, j gebeha,l 36 Bete-nimela, m ne
l Bal 8:11
27 kadi bena mudimu bebe ne- Bete-halana, n bimenga bikolesha,
basabuke dia muamua, muntu m Nom 32:3, 4 ne bakibaka bikumbi bia mabue
mulume yonso muambule bia
mvita bua kuluangana mvita ku- n Yos 13:27, 28 32:34 1 Anyi “bakasa tshiakabidi.”
NOMBA 32:37–33:22 308
bua mikoko. 37 Bana ba Lube- NSHAP. 32 tshi muabu, a bualu Yehowa uvua
na bakasa Heshebona,a Eleale, b a Nom 21:26 mulumbuluishe nzambi yabu. b
ˆ
Kiyatayima, c 38 Nebo, d ne Bala- b Nom 32:3, 4 5 Nunku bena Isalele baku-
ˆ
meonae (bakashintulula mena a c Yos 13:15, 19
mbuka ku Lamesese, kutudila-
bimenga ebi) ne Sibema; baka- bu ku Sukota. c 6 Pashishe ba-
d Nom 32:3, 4 kumbuka ku Sukota, kutudilabu
tuadija kuinyika bimenga bivuabu
ˆ e Yos 13:15, 17 ku Etame d udi ku muelelu kua
basulule mena a tshianana.
ˆ tshipela. 7 Pashishe bakumbu-
39 Bana ba Mak ı f muana f Nom 26:29
wa Manashe bakaya ku Gila- g Dut 3:13 ka ku Etame, kupinganabu bata-
da, bobu kumukuata, kuipatabu Yos 13:31 ngile ku Pihahilota, udi mutangi-
Yos 17:1 ˆ
bena Amole bavuamu. 40 Nu- langane ne Bala-sefona, e bobu
ˆ h Dut 3:14 kutudila kumpala kua Migedola. f
nku Mose wakapesha Makı mua-
na wa Manashe Gilada, yeye ku-
Yos 13:29, 30

8 Pashishe bakumbuka ku Piha-
ˆ hilota, kupitshilabu munkatshi
banga kusombelamu. g 41 Ya ı NSHAP. 33
muana wa Manashe wakaya kudi- mua mbuu g batangile mu tshi-
i Eks 12:51
bu, yeye kukuata misoko yabu ya pela, h kutungunukabu ne lue-
j Eks 13:18 ndu lua matuku asatu mu tshipe-
ntenta, ne yeye kubanga kuyibi-
ˆ k Yos 24:5 la tshia Etame i ne kutudilabu ku
kila ne: Hawota-yaı.1h 42 Noba 1Sm 12:8
Mala. j
wakaya, kukuataye Kenata ne l Nom 9:17 9 Pashishe bakumbuka ku
misoko ya kumpenga kuende,1
m Gen 47:11 Mala, kufikabu ku Elima. Mpi-
ne kubangaye kumubikila ne: Eks 12:37
ˆ ndieu mu Elima muvua mishimi
Noba bilondeshile dına diende ˆ
n Eks 12:2 ya mayi 12 ne mabue a ngaji 70,
yeye. Eks 13:4
nunku bakatudilamu.k 10 Pashi-
33 Elu ke luendu luvua tshi-
samba tshia Isalele tshie-
o Eks 12:3, 6
Dut 16:1

she bakumbuka ku Elima, ku-
tudilabu pabuipi ne Mbuu Mu-
nze mu bitupa mu bitupa pa-
Mulongo 2
kunze. 11 Pashishe bakumbuka
vuabu bapatuke mu buloba bua ku Mbuu Mukunze, kutudilabu
a Eks 12:29
Ejipitu i bilondeshile bisumbu Mis 78:51 mu tshipela tshia Sina.l 12 Pa-
biabu1j ku bulombodi bua Mose b Eks 12:12 shishe kumbukabu mu tshipe-
ne Alona. k 2 Mose uvua ufu- Eks 18:11 la tshia Sina, kutudilabu ku
nda miaba ivuabu bashila lue- c Eks 12:37 Dofaka. 13 Pashishe bakumbu-
ndu mu luendu luabu luonso d Eks 13:20
ka ku Dofaka, kutudilabu ku
ˆ Alusha. 14 Pashishe bakumbu-
ku dıyi dia Yehowa, ne elu
e Eks 14:9
nduendu luvuabu benza bumbu- ka ku Alusha, kutudilabu ku Le-
f Eks 14:2 ˆ
ka muaba kampanda baya mua- fidima, m kuvua kakuyi mayi bua
ba mukuabu: l 3 Bakumbuka ku g Eks 14:22 bantu kunuabu. 15 Pashishe ba-
Lamesese m mu ngondo wa ku- h Eks 15:22 kumbuka ku Lefidima, kutudila-
mpala, dituku dia 15 dia ngo- bu mu tshipela tshia Sinai.n
i Eks 13:20
ndo au. n Mu dituku mene diaka- 16 Bakumbuka mu tshipe-
j Eks 15:23
londa dituku dia Pasaka, o bena la tshia Sinai, kutudilabu ku
Isalele bakapatuka ne dishindika k Eks 15:27 Kibelota-hatawa.o 17 Pashishe
ˆ bakumbuka ku Kibelota-hata-
dionso1 ku mesu kua bena Ejipi- l Eks 16:1
ˆ wa, kutudilabu ku Haselota. p
tu bonso. 4 Dıba adi bena Ejipi- m Eks 17:1, 8
tu bavua bajiika banabute bonso 18 Pashishe bakumbuka ku Ha-
n Eks 18:5
bavua Yehowa mushipe munka- Eks 19:1, 2 selota, kutudilabu ku Litema.
Nom 1:1 19 Pashishe bakumbuka ku Lite-
Nom 3:4
32:41 1 Diumvuija: “Misoko ya ntenta ya Nom 9:1
ma, kutudilabu ku Limona-pele-
ˆ se. 20 Pashishe bakumbuka ku
Yaı.” 32:42 1 Anyi “idi mimunyungulu- o Nom 11:34
ke.” 33:1 1 Ku mua.: “bilondeshile misu- Dut 9:22 Limona-pelese, kutudilabu ku Li-
mba yabu.” 33:3 1 Ku mua.: “ne tshia- p Nom 11:35
bina. 21 Bakumbuka ku Libina,
nza tshiela muulu.” Nom 12:16 kutudilabu ku Lisa. 22 Pashishe
309 NOMBA 33:23-54
bakumbuka ku Lisa, kutudilabu NSHAP. 33 41 Pakapita matuku, baku-
ˆ
ku Kehelata. 23 Pashishe baku- a Nom 9:17 mbuka ku mukuna wa Ho,a ku-
mbuka ku Kehelata, kutudilabu tudilabu ku Salemona. 42 Pa-
ˆ shishe bakumbuka ku Salemona,
ku mukuna wa Shefe. b Dut 10:6
24 Pashishe bakumbuka ku kutudilabu ku Punona. 43 Pa-
ˆ shishe bakumbuka ku Punona,
mukuna wa Shefe, kutudila- c Dut 10:7
bu ku Halada. 25 Pashishe kutudilabu ku Oboto.b 44 Pashi-
bakumbuka ku Halada, kutudi- d Dut 2:8 she bakumbuka ku Oboto, ku-
labu ku Makehelota. 26 Pashi- 1Bk 9:26 tudilabu ku Iye-habalima ku
she bakumbukaa ku Makehelota, mikalu ya Moaba.c 45 Pashishe
e Nom 20:1 bakumbuka ku Iyima, kutudila-
kutudilabu ku Tahata. 27 Pa-
bu ku Dibona-gada.d 46 Pashi-
Nom 27:14
shishe bakumbuka ku Tahata, Dut 32:51

kutudilabu ku Tela. 28 Pashi-


Yos 15:1 she bakumbuka ku Dibona-gada,
she bakumbuka ku Tela, kutudi- kutudilabu ku Alamona-dibela-
f Nom 20:22 tayima. 47 Pashishe bakumbu-
labu ku Miteka. 29 Pashishe ba-
ka ku Alamona-dibelatayima, ku-
kumbuka ku Miteka, kutudilabu g Dut 10:6 tudilabu ku mikuna ya Abalimae
ku Hashemona. 30 Pashishe ba- kumpala kua Nebo.f 48 Ndekelu
kumbuka ku Hashemona, kutu- h Nom 21:1 wa bionso bakumbuka ku mikuna
dilabu ku Moselota. 31 Pashishe  ya Abalima, kutudilabu mu mpa-
bakumbuka ku Moselota, kutudi- Mulongo 2 ta ya bipela ya Moaba pabuipi ne
ˆ
labu ku Bene-yakana.b 32 Pashi- a Nom 21:4 Yadene bitangilangane ne Yeliko.g
ˆ
she bakumbuka ku Bene-yakana, 49 Bakashala batudile pabuipi ne
ˆ
kutudilabu ku Ho-hagidegada. b Nom 21:10 Yadene, kumbukila ku Bete-yishi-
ˆ
33 Pashishe bakumbuka ku Ho- mota too ne ku Abele-shitima, h
hagidegada, kutudilabu ku Yote- c Gen 19:36, 37 mu mpata ya bipela ya Moaba.
bata.c 34 Pashishe bakumbuka Nom 21:11, 13
50 Yehowa wakakula ne Mose
ku Yotebata, kutudilabu ku Abalo- mu mpata ya bipela ya Moaba
na. 35 Pashishe bakumbuka ku d Nom 32:34
pabuipi ne Yadene lua ku Yeliko,
Abalona, kutudilabu ku Esione-
ˆ wamba ne: 51 “Akula ne bena
gebe.d 36 Pashishe bakumbuka e Nom 27:12
Isalele, ubambile ne: ‘Nudi nusa-
ˆ Dut 32:48, 49
ku Esione-gebe, kutudilabu mu buka Yadene bua kubuela mu bu-
ˆ
tshipela tshia Sine,e mmumue ne: f Dut 34:1 loba bua Kanana. i 52 Bantu bo-
ku Kadeshe. nso badi basombele mu buloba
37 Pashishe bakumbuka ku g Nom 22:1 abu, nudi ne bua kubipata ku-
Kadeshe, kutudilabu ku mukuna mpala kuenu, kubutula mpingu
ˆ yabu yonso ya mabue j ne mpi-
wa Ho, f ku mikalu ya buloba bua h Nom 25:1
Edome. 38 Muakuidi Alona wa- Yos 2:1 ngu yabu yonso ya tshiamu,1k ne
ˆ nudi ne bua kubumbula miaba
kabanda ku mukuna wa Ho ku
ˆ i Yos 3:17 yabu mitumbuke ya tshijila yo-
dıyi dia Yehowa, yeye kufuilaku
mu tshidimu tshia 40 panyima nso. l 53 Nenuangate buloba ne
pa bena Isalele bamane kupatu- j Lew 26:1 nenusombelamu, bualu nennu-
peshe kakuyi mpata buloba abu
ka mu buloba bua Ejipitu, mu
k Lew 19:4 bua buikale buenu. m 54 Nudi
ngondo muitanu, dituku dia ku- Dut 27:15 ne bua kuabanya buloba ku
mpala dia ngondo au. g 39 Alo- ˆ
nshobo n munkatshi mua meku
na uvua ne bidimu 123 pakafua- l Eks 23:24 enu bua buikale buenu. Bua
ˆ
ye ku mukuna wa Ho. Eks 34:13, 17
tshisumbu tshidi ne bantu ba
Dut 7:5
40 Mpindieu mukalenge wa Dut 12:3 bungi nenudiundishe bumpianyi
ˆ
Alada, h muena Kanana uvua uso- buatshi, ne bua tshisumbu tshi-
mbela mu Negebe mu buloba m Dut 32:8 di ne bantu bakese nenukepeshe
ˆ
bua Kanana, wakumvua bua di-
lua dia bena Isalele. n Nsu 16:33 33:52 1 Anyi “ya tshiamu tshiengulula.”
NOMBA 33:55–34:17 310
bumpianyi buatshi. a Bumpianyi NSHAP. 33 7 “‘Mpindieu eu ke wikala mu-
bua muntu yonso nebuikale mua- a Nom 26:53, 54 kalu wenu wa ku nord: Kumbu-
ba udi nshobo ikuata. Nenupete kila ku Mbuu Munene nenukose
b Yos 15:1
miaba yenu bu bumpianyi bilo- Yos 16:1 mukalu wenu too ne ku mukuna
ˆ
ndeshile bisa bia batatuenu. b Yos 18:11 wa Ho. 8 Kumbukila ku muku-
ˆ
55 “‘Kadi bantu badi baso- c Bal 1:21 na wa Ho nenukose mukalu
mbele mu buloba abu nuenu ka- Mis 106:34 wenu too ne ku Lebo-hamate,1a
nuyi babipate kumpala kuenu, c d Eks 23:31-33
ne ndekelu wa mukalu neikale ku
bantu banudi nuanyishila bua Dut 7:3, 4 Sedada. b 9 Mukalu wenu newu-
kushala nebikale bu bintu bidi
Yos 23:12, 13 ye too ne ku Zifelona, ne nde-
ˆ ˆ Bal 2:2, 3 ˆ
biosha mu mesu enu ne bu meba kelu wawu neikale Hasa-enana. c
e Lew 18:28 Eu newikale mukalu wenu wa ku
mu mbadi yenu, ne nebanuta- Yos 23:15
tshishe mu buloba bunuasombe-  nord.
ˆ 10 “‘Pashishe nenukose mu-
la. d 56 Dıba adi nennuenzele NSHAP. 34
tshimvua musue kubenzela.’” e kalu wenu wa ku est kumbuki-
f Gen 15:18 ˆ
la ku Hasa-enana too ne ku
34
Gen 17:8
Nunku Yehowa wakakula
Shefama. 11 Mukalu wenu ne-
kabidi ne Mose, wamba ne: g Gen 10:19
ˆ wumbukile ku Shefama uya too
2 “Ambila bena Isalele meyi aa Dut 4:38
Yos 1:4 ne ku Libela udi ku est kua Ayi-
ne: ‘Panudi nubuela mu bulo- Yos 14:1
ˆ na, ne mukalu wenu newupueke
ba bua Kanana, f ebu ke buloba Yel 3:19
Bz 17:26 ne newusambuluke mpulumuku
buikala bumpianyi buenu, bulo- wa ku est kua Mbuu wa Kine-
ˆ
ba bua Kanana bilondeshile mi- h Yos 15:1, 2
lete.1d 12 Mukalu wenu newu-
kalu yabu. g i Bal 1:36 ye too ne ku Yadene, ne ndekelu
3 “‘Mukalu wenu wa ku sud wawu neikale Mbuu wa Mukele. e
j Nom 13:26
newumbukile ku tshipela tshia Nom 32:8 Ebu ke buikala buloba buenu f ne
Sine kumpenga kua Edome, ne mikalu idi mibunyunguluke.’”
k Yos 15:1, 3
mukalu wenu wa ku sud luse- 13 Nunku Mose wakambila
ke lua ku est newumbukile ku l Eks 23:31 bena Isalele ne: “Ebu ke bulo-
ndekelu kua Mbuu wa Mukele.1h Yos 15:1, 4
ba bunuikala mua kuabanya ku
4 Mukalu wenu newutape tshi- m Yos 1:4 nshobog bu bumpianyi buenu,
benda bua kupitshila ku sud kua Yos 15:12 ˆ
 anu mudi Yehowa mutume dıyi
njila udi mubande ku Akalabi- bua kupesha bisa tshitema ne
ma, i utungunuka too ne ku Sine, Mulongo 2
tshitupa. 14 Bualu tshisa tshia
ne ndekelu wawu neikale ku a Nom 13:21
ˆ 2Bk 14:25 bena Lubena bilondeshile nzubu
sud kua Kadeshe-banea. j Pashi- wa batatuabu, tshisa tshia bena
ˆ ˆ b Yhz 47:15
she newuye too ne ku Hasa-ada, k Gada bilondeshile nzubu wa ba-
utungunuka too ne ku Asemo- c Yhz 47:17 tatuabu, ne tshitupa tshia tshisa
na. 5 Mukalu newutape tshibe- tshia Manashe bikadi bimane ku-
d Dut 3:16, 17
nda ku Asemona mutangile ku Yos 11:1, 2 peta bumpianyi buabi. h 15 Bisa
Kasulu ka tshilonda nkoka1 ka Luk 5:1 bibidi ne tshitupa abi bikadi bi-
Yne 6:1
mu Ejipitu, ne ndekelu wawu nei- mane kupeta bumpianyi buabi
kale ku Mbuu.2l e Yos 15:1, 2 ku est kua tshitupa tshia buloba
6 “‘Mukalu wenu wa ku ouest tshia Yadene pabuipi ne Yeliko,
f Dut 8:7-9 ˆ
newikale Mbuu Munene1 ne ma- lua kudi dıba dipatukila.” i
loba a ku muelelu kuawu. Eu g Nom 26:55
Nom 33:54
16 Yehowa wakakula kabi-
newikale mukalu wenu wa ku Yos 14:2 di ne Mose, wamba ne: 17 “Aa
ˆ
ouest. m Yos 18:6 mmena a bantu bikala ne bua ku-
Nsu 16:33
nuabanyina buloba bua buikale
34:3 1 Mmumue ne: Mbuu Mufue. 34:5 h Nom 32:33
1 Tang. Diumv. 2 Mmumue ne: Mbuu Dut 3:12, 13 34:8 1 Anyi “tshibuelelu tshia Hamate.”
Yos 13:8
Munene, Mbuu wa Mediterane. 34:6 34:11 1 Mmumue ne: dijiba dia Genesa-
1 Mmumue ne: Mbuu wa Mediterane. i Nom 32:5, 32 leta, anyi Mbuu wa Galela.
311 NOMBA 34:18–35:13
ˆ
buenu: muakuidi Eleaza a ne Yo- NSHAP. 34 Lewi neyikale bule bua nkubita1
shua b muana wa Nuna. 18 Ne- a Nom 3:32 tshinunu kumbukila ku tshima-
nuangate kabidi mfumu umue Nom 20:26 nu kumpenga kuonso kua tshime-
Yos 14:1
mu tshisa tshionso bua kuaba- nga. 5 Nenupime nkubita 2000
b Nom 14:38
nya buloba bu bumpianyi bue- Nom 27:18 pambelu pa tshimenga luseke lua
ˆ
nu. c 19 Aa mmena a bantu abu: Yos 19:51 ku est, nkubita 2000 luseke lua
mu tshisa tshia Yuda: d Kaleba e c Nom 1:4, 16 ku sud, nkubita 2000 luseke lua
muana wa Yefune; 20 mu tshi- d Yos 15:1 ku ouest, ne nkubita 2000 luseke
sa tshia bana ba Simeona: f e Nom 14:30 lua ku nord, tshimenga tshikale
Shemuele muana wa Amihu- Nom 26:65 munkatshi. Eyi ke yikala mpata
da; 21 mu tshisa tshia Benya- f Yos 19:1 ya kudishila nyama ya bimenga
mina: g Elidada muana wa Kisi- g Yos 18:11 biabu.
lona; 22 mu tshisa tshia bana h Yos 19:40 6 “Bimenga binuapesha bena
ba Dana, h mfumu umue: Buki i Gen 46:20 Lewi nebikale bimenga bisambo-
muana wa Yogeli; 23 bua bana Gen 48:5 mbo bia kunyemena a binuafila
Yos 16:1
ba Jozefe, i mu tshisa tshia bana bua muntu udi mushipangane ku-
j Yos 17:1 nyemenamu, b ne bimenga bikua-
ba Manashe, j mfumu umue: Ha-
niele muana wa Efoda; 24 mu k Yos 16:5 bu 42. 7 Bungi bua bimenga bi-
tshisa tshia bana ba Efelayima, k l Yos 19:10 nudi ne bua kupesha bena Lewi
mfumu umue: Kemuele mua- m Yos 19:17 nebuikale 48, pamue ne mpata
na wa Shifetana; 25 mu tshisa n Yos 19:24 yabi ya kudishila nyama. c 8 Bi-
tshia bana ba Zebulona, l mfumu o Yos 19:32 menga binuabapesha nebikale
ˆ bia mu bumpianyi bua bena Isale-
umue: Elisafana muana wa Pana- p Nom 34:18
ka; 26 mu tshisa tshia bana ba Dut 32:8 le. d Mu tshisumbu tshidi ne bantu
ˆ Yos 19:51 ba bungi nenuangate bia bungi,
Yisaka, m mfumu umue: Palatiele Bz 17:26
muana wa Azana; 27 mu tshi- 
ne mu tshisumbu tshidi ne ba-
ˆ ntu bakese nenuangate bikese.e
sa tshia bana ba Ashe, n mfumu NSHAP. 35
umue: Ahihuda muana wa Shelo- Tshisumbu tshionso netshipeshe
q Nom 22:1
mi; 28 mu tshisa tshia bana ba Nom 36:13 bena Lewi ndambu wa bimenga
Nafatale, o mfumu umue: Pedahe- r Gen 49:7 biatshi bilondeshile bumpianyi
le muana wa Amihuda.” 29 Aba Dut 18:1 buditshi tshipeta.”
ke bantu bavua Yehowa mutumi-
Yos 14:4
9 Yehowa wakatungunuka ne
ˆ s Lew 25:32-34 kuakula ne Mose, wamba ne:
ne dıyi bua kuabanyina bena Isa- Yos 21:3
lele buloba mu buloba bua Ka- 2Ku 11:14 10 “Akula ne bena Isalele, uba-
ˆ  mbile ne: ‘Nudi nusabuka Yade-
nana. p
ne bua kuya mu buloba bua
35
Mulongo 2
Yehowa wakakula kabidi ˆ
a Yos 20:2, 3, Kanana.f 11 Nudi ne bua kusu-
ne Mose mu mpata ya bi- 7, 8
ngula bimenga bidi binukumba-
pela ya Moaba pabuipi ne Ya- Yos 21:13, 21,
q 27, 32, 36, 38 nyine bua bikale bimenga bia
dene lua ku Yeliko wamba ne:
kunyemena mudi muntu udi
2 “Ambila bena Isalele ne: badi b Dut 4:42
c Yos 21:3 mushipe muntu1 kampanda ka-
ne bua kupesha bena Lewi bime-
biyi ku bukole mua kunyeme-
nga bia kusombela mu bumpia- d Gen 49:7
na.g 12 Bimenga ebi nebikale
nyi buapetabu, r ne badi kabidi ne e Nom 26:54
muaba wa nuenu kunyemena mu-
Nom 33:54
bua kupesha bena Lewi mpata ya sombuedi wa mashi, h bua mu-
kudishila nyama idi minyungulu- f Eks 3:8
Eks 23:23 ntu udi mushipangane kafu
ke bimenga abi.s 3 Nebasombe- Nom 34:2
too ne padiye wimana kumpa-
le mu bimenga abi, ne mpata g Eks 21:12, 13 la kua tshisumbu bua kulumbu-
ya kudishila nyama ayi neyikale Dut 4:42
lula.i 13 Bimenga bisambombo
Dut 19:4, 5
bua bimuna biabu, bintu biabu,
h Nom 35:19
ne nyama yabu mikuabu yo- Dut 19:6 35:4 1 Nkubita uvua ne santimetre 44,5.
nso. 4 Mpata ya kudishila nya- i Dut 19:11, 12 Tang. Tshis. B14. 35:11 1 Anyi “mukume
ma ya bimenga binuapesha bena Yos 20:5, 9 anyima.”
NOMBA 35:14-31 312
binuafila nebiambuluishe bua NSHAP. 35 ye kavua mumumone ne muenze
bualu ebu. 14 Nenufile bimenga a Dut 4:41-43 bua dibue dimukume, ne kavua
bisatu dia munemu dia Yadenea muena lukuna wende anyi kavua
ne bimenga bisatu mu buloba ukeba kumuenzela bibi, ne muntu
ˆ ˆ
bua Kanana b bua bikale bimenga au yeye mufue, 24 dıba adi tshi-
bia kunyemena. 15 Bimenga bi- b Dut 19:8, 9 sumbu netshilumbuluishe muntu
Yos 20:7
sambombo ebi nebikale muaba uvua mumushipe ne musombue-
ˆ
wa kunyemena bua bena Isalele, di wa mashi bilondeshile meyi a
bua muntu udi musombe buenyi, c dilumbuluisha aa.a 25 Pashishe
ne bua muena tshimuangi udi mu- tshisumbu netshipandishe muntu
c Eks 12:49
nkatshi muabu, bua muntu yonso Lew 19:34 udi mushipangane ku tshianza
udi mushipe muntu1 kampanda Nom 15:16 tshia musombuedi wa mashi ne
kabiyi ku bukole anyemenamu. d netshimupingaje mu tshimenga
16 “‘Kadi bikalaye mumuku- tshia kunyemena tshivuaye mu-
me ne tshintu tshia tshiamu, ne nyemene ne udi ne bua kuso-
d Yos 20:2, 3 mbelamu too ne padi muakuidi
yeye mufue, muntu au mmu-
shipianganyi. Badi ne bua ku- munene uvua muedibue manyi a
shipa mushipianganyi kakuyi tshijila ufua.b
mpata. e 17 Anyi bikalaye mu- 26 “‘Kadi muntu uvua mushi-
e Gen 9:5
mukume ne dibue didi mua ku- Eks 21:12
pangane yeye mupatuke mu mi-
shipa muntu ne yeye mufue, mu- Lew 24:17 kalu ya tshimenga tshia kunyeme-
ntu au mmushipianganyi. Badi Dut 19:11, 12
na tshivuaye munyemene 27 ne
ne bua kushipa mushipianga- musombuedi wa mashi yeye mu-
nyi kakuyi mpata. 18 Anyi bi- mupete pambelu pa mikalu ya
kalaye mumukume ne tshintu tshimenga tshivuaye munyemene
f Eks 21:14
tshia mutshi tshidi mua kushi- Dut 19:11, 12 ne mushipe muntu uvua mushi-
pa muntu ne yeye mufue, mu- pangane au, kena ne dibanza dia
ntu au mmushipianganyi. Badi mashi to. 28 Bualu udi ne bua
ne bua kushipa mushipianganyi kusombela mu tshimenga tshi-
kakuyi mpata. g Eks 21:12, 13 vuaye munyemene too ne padi
19 “‘Musombuedi wa mashi Dut 19:4, 5
Yos 20:2, 3
muakuidi munene ufua. Kadi pa-
ke udi ne bua kushipa mushipia-  nyima pa lufu lua muakuidi mu-
nganyi. Padiye usambakena ne- Mulongo 2
nene, muntu uvua mushipanga-
nde, yeye nkayende ke wamu- a Nom 35:12
ne udi mua kupingana mu buloba
shipa. 20 Bikala muntu mufue Yos 20:4, 5 buende.c 29 Malu aa neikale ku-
bualu mmumusakile bua lu- nudi bu mikenji mifunda ya ku-
kinu anyi mmumuase tshintu ne lumbuluishangana nayi mu bipu-
meji mabi,1f 21 anyi bua luki- ngu bienu bionso miaba yonso
nu yeye mumukume ne tshia- b Eks 29:4, 7 inudi nusombela.
nza, yeye mufue, kakuyi mpata 30 “‘Muntu yonso udi ushi-
nebashipe muntu uvua mumuku- pa muntu1 kampanda udi ne
me. Muntu au mmushipianganyi. bua kushipibua bu mushipianga-
Musombuedi wa mashi neashipe c Yos 20:6 nyid ku bujadiki2 bua bantemu; e
mushipianganyi padiye usamba- kadi kabakushipa muntu1 nansha
kena nende. umue ku bujadiki bua ntemu anu
22 “‘Kadi bikalaye mumusaki- umue to. 31 Kanuena ne bua
le ku mpukapuka kabiyi bua lu- d Gen 9:6 kuangata tshintu tshia kupikula
Eks 20:13
kinu anyi mumuase tshintu kayi natshi muoyo1 wa mushipianga-
ne meji mabi,1g 23 anyi bikala- nyi udi mukumbanyine lufu to,
bualu udi ne bua kushipibua
35:15 1 Anyi “mukume anyima.” 35:20 e Dut 17:6
1 Ku mua.: “padiye mumualamine.” Dut 19:15 35:30, 31 1 Anyi “anyima.” 35:30 2 Ku
35:22 1 Ku mua.: “kayi mumualamine.” Eb 10:28 mua.: “mukana.”
313 NOMBA 35:32–36:13
kakuyi mpata.a 32 Kanuena ka- NSHAP. 35 bumpianyi buabu ku bumpia-
bidi ne bua kuangata tshintu a Gen 9:5 nyi bua tshisa tshia batatue-
tshia kupikula natshi muntu udi Eks 21:14
Dut 19:13
tu.”
munyemene mu tshimenga tshia 5 Nunku Mose wakatumina
ˆ ˆ
kunyemena, numuanyishila bua bena Isalele dıyi ku dıyi dia Ye-
apingane bua kusomba kabidi mu howa ne: “Bualu budi tshisa
buloba buende muakuidi munene tshia bana ba Jozefe tshiamba
b Gen 4:8, 10
kayi muanji kufua to. Mis 106:38 mbulelela. 6 Tangilayi mukenji
33 “‘Kanuena ne bua kunya- Luk 11:50 udi Yehowa muele bua bana ba
nga buloba bunudi nusombela bakaji ba Selofehada: ‘Badi mua
to, bualu mashi adi anyanga bu- kusedibua kudi bantu bonso ba-
loba, b ne kakuena mua kuikala dibu basue. Kadi badi ne bua ku-
dibuikila dia mpekatu bua mashi c Gen 9:6 basela anu kudi bantu ba mu
ˆ
adibu bele panshi, anu ku mashi dıku dia mu tshisa tshia ta-
a muntu uvua muele mashi au tuabu. 7 Bumpianyi nansha bu-
panshi. c 34 Kuena ne bua ku- mue bua bena Isalele kabuena
nyanga buloba bunudi basombe- mua kutambakana bumbuka mu
d Eks 25:8
le, bundi meme panyi muso- Lew 26:12 tshisa kampanda buya mu tshi-
mbele; bualu meme Yehowa ndi  sa tshikuabu to, bualu bena Isa-
musombele munkatshi mua tshi- NSHAP. 36 lele badi ne bua kulama bumpia-
samba tshia Isalele.’” d e Nom 26:29 nyi bua tshisa tshia bankambua
ˆ babu. 8 Nunku muana wa ba-
36 Bamfumu ba meku ba
mu ndelanganyi ya Gilada
ˆ
kaji yonso udi ne bumpianyi mu-
nkatshi mua bisa bia Isalele udi
muana wa Makı e muana wa Ma- ne bua kulua mukaji wa mu-
ˆ
nashe, ba mu meku a bana ba Jo- f Nom 26:55
ntu wa mu ndelanganyi ya mu
Nom 33:54
zefe bakalua, kuakulabu ne tshisa tshia tatuende, a bua bena
Mose ne bamfumu bavua ku Isalele balame bumpianyi bua
ˆ
mutu kua meku a bena Isalele. bankambua babu. 9 Bumpianyi
2 Bakamba ne: “Yehowa mmutu- nansha bumue kabuena ne bua
ˆ g Nom 27:1-7
mine mukalenge wanyi dıyi bua kutambakana bumbuka mu tshi-
kuabanyina bena Isalele buloba sa tshimue buya mu tshisa tshi-
ku nshobo f bu bumpianyi; ne kuabu to, bualu bisa bia Isale-
Yehowa wakatumina mukalenge le bidi ne bua kulama bumpianyi
ˆ
wanyi dıyi bua kuangata bumpia- h Lew 25:10 buabi.’”
nyi bua muanetu Selofehada ku- 
10 Bana ba bakaji ba Selofe-
bupesha bana bende ba baka- Mulongo 2
hada bakenza anu muvua Yehowa
ji. g 3 Bobu babasele kudi bantu ˆ
a 1Ku 23:22 mutumine Mose dıyi.b 11 Nu-
ba mu tshisa tshikuabu tshia ˆ
ˆ nku Mahala, Tısa, Hogela, Mileka,
mu Isalele, dıba adi nebumbu- ne Noa, bana ba bakaji ba Selofe-
she bumpianyi bua bantu bakaji hada, c bakasedibua kudi bana ba
aba ku bumpianyi bua batatue- b Nom 36:6 bana babu ne tatuabu. 12 Baka-
tu ne nebabusakidile ku bumpia- ˆ
lua bakaji ba bantu ba mu meku
nyi bua tshisa tshikalabu, nu- a Manashe muana wa Jozefe
nku nebumbushe bumpianyi abu bua bumpianyi buabu bushale mu
ˆ
ku tshitupa tshia bumpianyi c Nom 27:1
tshisa tshia dıku dia tatuabu.
buetu. 4 Mpindieu pakumbana ˆ
13 Aa mmeyi ne mapangadi-
Tshidimu tshia budikadid hi bua ka bivua Yehowa mupeshe bena
ˆ
bena Isalele, dıba adi nebasaki- Isalele ku butuangaji bua Mose
dile bumpianyi bua bantu baka- mu mpata ya bipela ya Moa-
ji aba ku bumpianyi bua tshisa d Nom 26:3 ba pabuipi ne Yadene lua ku Ye-
Nom 33:50
tshikalabu, nunku nebumbushe Nom 35:1 liko. d
D U T E LO N O M E
MALU ADI M U M U K AN DA E U

1 Diumbuka ku mukuna wa Holeba (1-8) 8 Divuluija mabenesha a kudi Yehowa (1-9)


Diteka bamfumu ne balumbuluishi (9-18) “Muntu kena ne muoyo anu bua
Dibenga kutumikila ku diampa nkayadi” (3)
ˆ
Kadeshe-banea (19-46) Kupu Yehowa muoyo (10-20)
Isalele ubenga kubuela mu 9 Tshivuabu bapeshile Isalele buloba (1-6)
buloba (26-33) Isalele udi ufiikisha Yehowa munda
ˆ
Dipanga kukuata Kanana (41-46) misangu 4 (7-29)
2 Ditambakana mu tshipela Kana ka ngombe ka or (7-14)
bidimu 38 (1-23) Mose udi ubalombela (15-21, 25-29)
Ditshimuna Sihona mukalenge wa Badi bafiikisha Nzambi munda
Heshebona (24-37) misangu mikuabu 3 (22)
3 Ditshimuna Oga mukalenge wa 10 Dienzulula mabue abidi (1-11)
Bashana (1-7) Tshidi Yehowa ulomba (12-22)
Diabanya buloba ku est kua Tshina Yehowa, umunange (12)
Yadene (8-20)
11 Nudi badimuene bunene bua
Badi bambila Yoshua bua kubenga
Yehowa (1-7)
kutshina (21, 22)
Buloba Bulaya (8-12)
Mose kakubuela mu buloba (23-29)
Difutu bua ditumikila (13-17)
4 Dilomba bua kutumikila (1-14) ˆ
Dibueja meyi a Nzambi mu mioyo (18-25)
Kupu bienzedi bia Nzambi muoyo (9) “Dibenesha ne mulawu” (26-32)
Yehowa udi ulomba bua kumulamata
anu yeye (15-31) 12 Kutendelela Nzambi muaba udiye
usungula (1-14)
Kakuena Nzambi mukuabu pa
kumbusha Yehowa (32-40) Banyishila bua kudia munyinyi, kadi
mashi to (15-28)
Bimenga bia kunyemena ku est kua
Yadene (41-43) Kukuluki mu buteyi bua nzambi
mikuabu (29-32)
Dibanga kuakula bua Mikenji (44-49)
13 Tshia kuenzela batontolodi (1-18)
5 Tshipungidi tshia Yehowa
ku Holeba (1-5) 14 Mishindu mibi ya kudilangana (1, 2)
ˆ Biakudia bidi bikumbane ne bidi kabiyi
Diambulula Meyi Dikumi (6-22)
ˆ bikumbane (3-21)
Buowa bua bantu ku mukuna wa
Sinai (23-33) Tshia dikumi bua Yehowa (22-29)
6 Nanga Yehowa ne muoyo webe 15 Dilekeleelangana mabanza tshidimu
wonso (1-9) tshionso tshia 7 (1-6)
“Teleja, wewe Isalele” (4) Diambuluisha bapele (7-11)
Baledi badi ne bua kulongesha Dilekelela bapika tshidimu tshionso
bana (6, 7) tshia 7 (12-18)
Kupu Yehowa muoyo (10-15) Ditubula ditshi dia mupika (16, 17)
Kutetshi Yehowa (16-19) Dijidila banabute ba nyama (19-23)
Ambila bena mu tshipungu tshidi 16 Pasaka; Tshibilu tshia Mampa kaayi mela
tshilua (20-25) Luevene (1-8)
7 Bisamba 7 bia kubutula (1-6) Tshibilu tshia Mbingu (9-12)
Tshivuabu basunguile Isalele (7-11) Tshibilu tshia Bitanda (13-17)
Ditumikila dilua kupetesha Diteka balumbuluishi (18-20)
mabenesha (12-26) Bintu bikandika bua ntendelelu (21, 22)

314
315 Malu adi mu DUTELONOME

17 Milambu kayena ne bua kuikala ne Mua kuenzela bapele malu (10-18)


bulema (1) Mikenji bua dipumbulula (19-22)
Tshia kuenza bua butontolodi (2-7) 25 Mikenji ya mua kuelangana mfimbu (1-3)
Bilumbu bikole bua kukosa (8-13) Kusuiki mbanga ya ngombe padiye
Malu a kuenzabu kudi mukalenge ushipula (4)
wasungulabu (14-20) Dipiana bakaji (5-10)
Mukalenge neaditentuile Mikenji (18) Dikuatangana miaba mibi mu
18 Tshitupa bua bakuidi ne bena Lewi (1-8) diluangana mvita (11, 12)
ˆ Bipimu ne bipiminu bimpe (13-16)
Dikandika malu a mıdima (9-14)
Muprofete bu Mose (15-19) Bena Amaleka mba kubutula (17-19)
Mua kumanya baprofete ba 26 Difila bintu bia kumpala bia pa
dishima (20-22) budimi (1-11)
19 Dibanza dia mashi ne bimenga bia Tshia dikumi tshia musangu
kunyemena (1-13) muibidi (12-15)
Dikandika ditentemuna bimanyinu bia Isalele, tshisamba tshia Yehowa tshia pa
mikalu (14) buatshi (16-19)
Bantemu ku tshilumbuluidi (15-21) 27 Difunda Mikenji pa mabue (1-10)
Bikengela bantemu babidi anyi Ku mukuna wa Ebala ne wa
basatu (15) Gelizima (11-14)
Diambulula milawu (15-26)
20 Mikenji bua mvita (1-20)
Bantu bavua kabayi ne bua kuya ku 28 Mabenesha bua ditumikila (1-14)
busalayi (5-9) Milawu bua dibenga kutumikila (15-68)
21 Tshia kuenza bua bantu basangana 29 Tshipungidi ne Isalele mu Moaba (1-13)
bashipa (1-9) Didimuija bua dibenga kutumikila (14-29)
Disela bakaji badibu bakuate mu Malu masokoka, malu mabulula (29)
mvita (10-14) 30 Dipingana kudi Yehowa (1-10)
Bukenji bua muanabute (15-17) ˆ
Meyi a Yehowa ki mmapite bukole (11-14)
Muana udi ne tshitunu (18-21) Disungula muoyo anyi lufu (15-20)
Muntu mukudika ku mutshi mmuela
31 Mose ukadi pa kufua (1-8)
mulawu (22, 23)
Dibala Mikenji kumpala kua bantu
22 Dinemeka nyama ya mukuebe (1-4) bonso (9-13)
Divuala bilamba bia muntu mukaji anyi Badi bateka Yoshua (14, 15)
mulume (5) Buntomboji bua Isalele budianjila
Kuenzela nyama malu mimpe (6, 7) kumanyisha (16-30)
Katshibumba ku mutu kua nzubu (8) Musambu wa kulongesha Isalele (19,
Mushindu mubi wa disambakaja 22, 30)
bintu (9-11) 32 Musambu wa Mose (1-47)
Tubulu tua manda tulembelele ku Yehowa udi Dibue (4)
bilamba (12) Isalele udi upua Dibue diende
Mikenji bua disangila dibi (13-30) muoyo (18)
23 Bantu bavua kabayi mua kubuela mu “Disombuela ndianyi” (35)
tshisumbu tshia Nzambi (1-8) “Nuenu bisamba, sankayi pamue ne
Bukezuke bua tshitudilu (9-14) tshisamba tshiende” (43)
Bapika badi banyema (15, 16) Mose udi ne bua kufuila pa mukuna wa
Dikandika bundumba (17, 18) Nebo (48-52)
Tshia kasombela ne mitshipu (19-23) 33 Mose udi ubenesha bisa (1-29)
Tshidi bapitshi ba njila mua kudia (24, 25) ‘Maboko a tshiendelele’ a Yehowa (27)
24 Dibaka ne dishipa dibaka (1-5) 34 Yehowa udi uleja Mose buloba (1-4)
Kanemu bua muoyo (6-9) Lufu lua Mose (5-12)
DUTELONOME 1:1-18 316
ˆ
1 Aa mmeyi avua Mose mua-
mbile Isalele mujima mu tshi-
NSHAP. 1
a Dut 9:23
ˆ
9 “Nunku mvua munuambile
dıba adi ne: ‘Tshiena mukumba-
tupa tshia buloba tshia Yadene b Nom 32:13 ne bua kuambula bujitu buenu
mu tshipela, mu mpata ya bipela Nom 33:38 nkayanyi to.a 10 Yehowa Nza-
idi mitangilangane ne Sufa panka- c Nom 21:23, 24 mbi wenu mmunuvudije, ne mo-
Yos 12:1, 2
tshi pa Palana, Tofele, Labana, nayi lelu nukadi bungi bu mitoto
Haselota ne Dizahaba. 2 Bidi d Nom 21:33-35 ya mu diulu. b 11 Yehowa Nza-
biangata matuku 11 bua kumbu- e Yos 13:8, 12 mbi wa bankambua benu anu-
ka ku Holeba kuya ku Kadeshe- f Dut 4:8 vudije c misangu tshinunu kupita
ˆ munudi mpindieu, ne anubene-
banea a lua njila wa mukuna wa Dut 17:18
ˆ
Seı. 3 Mu tshidimu tshia 40, b mu Neh 8:7
she anu muvuaye munulaye. d
ngondo wa 11, mu dituku dia ku- g Eks 19:1 12 Mmunyi mundi mua kuambu-
Nom 10:11, 12
mpala dia ngondo au, Mose la bujitu buenu, malu enu ne ma-
h Gen 15:16
wakakula ne bena Isalele1 bi- tandu enu meme nkayanyi?e
londeshile malu onso avua Yeho- i Yos 12:2, 3 13 Nusungule bantu balume badi
wa mumuambile bua kubambila. j Yos 9:1, 2 ne meji, badimuke ne bakadi ba-
4 Uvua muakule nabu panyima k Yos 13:1, 5 monemone malu ba mu bisa bie-
pa yeye mumane kutshimuna Si- 1Bk 9:19 nu, ne nembateke bu bamfumu
hona c mukalenge wa bena Amo- l Gen 15:18 ku mutu kuenu.’ f 14 Nuvua ba-
le uvua usombela mu Heshebona, m Gen 26:3 ngandamune ne: ‘Bualu buudi mu-
ne Oga d mukalenge wa Basha- tuambile bua kuenza mbuimpe.’
n Gen 28:13
na uvua usombela mu Ashetalota, 15 Nunku meme kuangata ba-
o Gen 12:7
mu Edelei.e 5 Mose wakatuadija Gen 13:14, 15
mfumu ba mu bisa bienu, bantu
kumvuija Mikenji eyi f mu tshitu- Gen 17:1, 7 balume ba meji badi bamonemo-
 ne malu, meme kubateka bu ba-
pa tshia buloba tshia Yadene mu
buloba bua Moaba, wamba ne: Mulongo 2 mfumu ku mutu kuenu, bamfumu
6 “Yehowa Nzambi wetu wa- a Eks 18:17, 18 ba bantu tshinunu tshinunu, ba-
katuambila ku Holeba ne: ‘Nudi b Gen 15:1, 5 mfumu ba bantu lukama lukama,
bashale ntanta mule mu buloba
Eks 32:13 bamfumu ba bantu makumi ata-
Nom 26:51
ebu bua mikuna.g 7 Kudimuka- Dut 10:22 nu makumi atanu, bamfumu ba
yi, nuase luendu batangile ku bu- c 1Bk 3:8 bantu dikumi dikumi ne batangi-
loba bua mikuna bua bena Amole h di ba bisa bienu. g
d Gen 12:1-3 ˆ
ne luseke lua bena mutumba babu Gen 22:15, 17 16 “Dıba adi ngakambila balu-
ˆ Gen 26:3, 4 mbuluishi benu ne: ‘Panudi nu-
bonso mu Alaba, i mu buloba bua Eks 23:25
mikuna, mu Shefela, mu Nege- teleja tshilumbu tshidi pankatshi
e Eks 18:17, 18
be, ne mu buloba bua kumpenga Nom 11:11
pa bana benu, nudi ne bua ku-
kua mbuu, j mu buloba bua bena Nom 20:3 lumbuluisha ne buakaneh panka-
ˆ f Eks 18:21 tshi pa muntu ne muanabu anyi
Kanana ne ku Lebanona,1 k too
ne ku musulu munene, musulu g Eks 18:25
ne muntu udi musombe buenyi. i
wa Pelata. l 8 Monayi, ndi mute- 17 Kanuena ne bua kuikala ne
h Eks 23:8
ke buloba kumpala kuenu. Buela- Dut 16:18 kansungansunga mu dilumbului-
yi, nukuate buloba buvua Yehowa
Yne 7:24 sha to. j Nudi ne bua kuteleja mu-
muditshipe kudi batatuenu, kudi i Eks 22:21 ntu mupuekele anu bu munudi
Lew 19:34 nuteleja muntu munene. k Kanue-
Abalahama, Izaka, m ne Yakoba, n Lew 24:22
bua kubapeshabu bobu ne bana1 na ne bua kutshina bantu to, l bua-
j Lew 19:15
babu balonda panyima pabu.’o Lom 2:11 lu dilumbuluisha ndia Nzambi; m
k Eks 23:3
ne bikala tshilumbu tshinukole-
1:3 1 Ku mua.: “bana ba balume ba Isa- le menemene, nudi ne bua ku-
l Nsu 29:25
lele.” 1:7 1 Bidi bimueneka ne: mmulo- lua natshi kundi, ne nentshitele-
ˆ
ngolongo wa mikuna ya mu Lebanona. m 2Ku 19:6 je.’ n 18 Dıba adi ngakanuambila
1:8 1 Ku mua.: “dimiinu.” n Eks 18:25, 26 malu onso anuvua ne bua kuenza.
317 DUTELONOME 1:19-38
19 “Pashishe tuetu kumbuka NSHAP. 1 batutekeshe ku muoyo1a pavuabu
ku Holeba, kupitshila mu tshipe- a Nom 10:12 bambe ne: “Bantu abu mbanene
Dut 8:14, 15
la tshinene tshionso atshia tshi- bale batupite, ne bimenga biabu
ˆ Yel 2:6
di tshienza buowa tshinuvua ba- mbinene ne mbikolesha too ne mu
mone mu njila wa ku buloba b Nom 13:29 diulu,2b ne tuvua bamonamu bana
bua mikuna bua bena Amole b ba bena Anaka.”’ c
anu muvua Yehowa Nzambi wetu c Nom 13:26 29 “Nunku meme kunuambi-
ˆ ˆ
mututumine dıyi, ne ndekelu wa d Eks 23:27
la ne: ‘Kanuikadi ne buowa
bionso tuetu kufika ku Kadeshe- Dut 1:8 anyi kanubatshinyi to.d 30 Ye-
ˆ
banea. c 20 Ke meme kunuambi- howa Nzambi wenu neaye kumpa-
e Nom 13:1, 2 la kuenu ne neanuluile mvita, e
la ne: ‘Nudi bafike mu buloba bua
mikuna bua bena Amole budi Ye- anu muvuaye muenze mu Ejipi-
f Nom 13:3 ˆ
howa Nzambi wetu utupesha. tu mu mesu enu mene. f 31 Nu-
21 Monayi, Yehowa Nzambi wenu g Nom 13:17 vua bamone kabidi mu tshipela
mmunupeshe buloba ebu. Banda- muvua Yehowa Nzambi wenu mu-
h Nom 13:23-27 nuambule miaba yonso inuvua
yi, nubukuate anu muvua Yehowa
Nzambi wa bankambua benu mu- nuya too ne panuvua bafike mua-
i Nom 14:1-4
nuambile. d Kanutshinyi anyi ka-  ba eu, anu bu mutu muntu wa-
ˆ mbula muanende.’ 32 Kadi na-
nuikadi ne buowa.’ Mulongo 2
22 “Kadi nuenu bonso nuaka- a Nom 32:9
nsha nanku, kanuvua baleje
lua kundi, nuenu kuamba ne: ‘Tu- Yos 14:7, 8 ditabuja kudi Yehowa Nzambi
tume bantu kumpala kuetu bua wenu g 33 uvua wenda mu njila
b Nom 13:28, 33 kumpala kuenu bua kutentekela
kututangidila buloba ne kulua ku-
tuambila njila utudi mua kulonda muaba wa nuenu kutudila. Yeye
c Nom 13:22
ne mushindu udi bimenga bitua- Yos 11:21 uvua umueneka mu kapia butuku
ne mu ditutu mu munya bua ku-
sangana.’e 23 Lungenyi alu lua- d Nom 14:9 nuleja njila unuvua ne bua kue-
kamueneka luimpe kundi, nunku
ndela.h
meme kusungula bantu 12 ba e Eks 14:14 ˆ
Yos 10:42 34 “Dıba dionso adi Yehowa
kunudi, muntu umue bua tshi-
uvua umvua binuvua nuamba,
sa tshionso. f 24 Bakaya, kuba- f Nom 14:22 yeye kumvua tshiji, kuditshipaye
ndabu mu buloba bua mikuna, g
ne muoyo mujima ne:i 35 ‘Mu-
kufikabu mu Tshibandabanda1 g Mis 78:22
Mis 106:24 ntu nansha umue wa ku bantu aba
tshia Eshekola, bobu kubutente- Eb 3:16, 19 ba mu tshipungu tshibi etshi ka-
kela. 25 Bakangata ndambu wa Yuda 5
kumona buloba buimpe bumvua
bimuma bia mu buloba abu, ku- muditshipe bua kupesha bata-
h Eks 13:21
luabu nabi kutudi, kutuambila- Eks 40:36 tuenu, j 36 pa kumbusha Kale-
bu ne: ‘Buloba budi Yehowa Nza- Nom 10:33, 34
ba muana wa Yefune. Yeye nea-
Mis 78:14
mbi wetu utupesha mbuimpe.’ h bumone, ne nemmupeshe yeye ne
26 Kadi nuakabenga bua kuba- i Nom 14:28, 35 bana bende buloba buvuaye mu-
ˆ
nda, nuenu kubenga dıyi dia Nom 32:10-12
diate bualu mmulonde Yehowa
Dut 2:14
Yehowa Nzambi wenu.i 27 Nue- Mis 95:11 ne muoyo mujima.1k 37 (Yeho-
nu kutungunuka ne kunungana Eb 3:11
wa wakankuatshila too ne meme
mu ntenta yenu, nuamba ne: tshiji bua bualu buenu, yeye kua-
j Nom 14:29, 35
‘Yehowa uvua mutukine ke bualu 1Ko 10:1, 5 mba ne: “Nansha wewe kuaku-
kayi uvua mutupatule mu buloba Eb 3:17
buelamu to. l 38 Yoshua muana
bua Ejipitu bua kutufila mu bia- wa Nuna, udi wimana kumpala
k Nom 14:24
nza bia bena Amole bua kutubu- Yos 14:9
tula. 28 Mmuaba wa mushindu 1:28 1 Ku mua.: “bafikishe mioyo yetu ku
kayi utudi tuya? Bana betu bavua l Nom 20:12 dienguluka.” 2 Mmumue ne: bidi ne bi-
Nom 27:13, 14
Dut 3:26
manu bile menemene. 1:36 1 Ku mua.:
1:24 1 Anyi “Kasulu ka tshilonda nkoka.” Mis 106:32 “menemene; mumulondelamu.”
DUTELONOME 1:39–2:11 318
ˆ
kuebe, a yeye ke wabuela mu bu- NSHAP. 1 tuakanyunguluka mukuna wa Seı
loba abu. b Umukoleshe,1c bualu a Eks 33:11 matuku a bungi. 2 Ndekelu wa
Nom 11:28
yeye neenze bua Isalele abupia- bionso Yehowa wakangambila ne:
ne.”) 39 Pashishe bana benu ba- 3 ‘Nudi banyunguluke mukuna
b Nom 14:38
nuvua bambe ne: nebabakuate eu mutantshi mule. Mpindieu ku-
mu mvita, d bana benu badi kabayi c Nom 27:18 dimukayi, nuye ku nord. 4 Elela
bamanye bualu buimpe anyi bua- Dut 31:7 bantu mukenji ne: “Nenupitshile
Yos 1:6, 9
lu bubi lelu, bobu aba nebabue- pabuipi ne mukalu wa bana benu,
le, ne nembapeshabu bua buikale d Nom 14:3 ndelanganyi ya Esau, a badi baso-
ˆ
buabu.e 40 Kadi nuenu, kudi- mbele mu Seı, b ne nebikale ne
ˆ
mukayi, nuye mu tshipela, nuyi- e Nom 14:30, 31 buowa bua bualu buenu, c ne nudi
le njila wa Mbuu Mukunze.’ f ne bua kuikala ne budimu bua
41 “Ke nuenu kungambila ne: f Nom 14:25 bungi. 5 Kanubaluishi1 to, bua-
‘Tudi benzele Yehowa mpekatu. lu tshiakunupesha buloba buabu
Mpindieu netubande bua kulua- g Nom 14:39-45 nansha bukese, nansha muaba wa
ngana anu muvua Yehowa Nza- bunene bua dikasa; bualu ndi mu-
ˆ h Lew 26:14, 17 ˆ
mbi wetu mututumine dıyi!’ Nu-  peshe Esau mukuna wa Seı bua
nku yonso wa kunudi kuvualaye NSHAP. 2
wikale wende.d 6 Nudi ne bua
bintu biende bia mvita, nuenu i Nom 14:25
kubapesha makuta bua biakudia
kuela meji ne: bivua mua kui-  binuadia, ne nudi ne bua kufu-
ˆ
kala bualu bupepele bua kubanda Mulongo 2 ta bua mayi anuanua. e 7 Bualu
ku mukuna au.g 42 Kadi Yeho- a Nom 20:14 Yehowa Nzambi webe mmukube-
wa wakangambila ne: ‘Ubambi- Dut 23:7 neshe mu malu onso audi mue-
le ne: “Kanubandi bua kuluanga- nze. Mmumanye bimpe luendu
na mvita, bualu tshiakuikala nenu b Gen 27:39, 40 luebe mu tshipela tshinene etshi.
Gen 36:8, 9
to. h Nuenu babande, bena lukuna Yehowa Nzambi webe uvua nebe
benu nebanutshimune.”’ 43 Nu- c Eks 15:15 mu bidimu 40 ebi, ne kuena mu-
nku meme kuakula nenu, kadi Eks 23:27 pangile tshintu nansha tshimue.”’ f
kanuakateleja to. Kadi nuakabe- 8 Nunku tuakapitshila pabuipi ne
ˆ d Dut 32:8
nga dıyi dia Yehowa, nuenu ku- Yos 24:4 bana betu, ndelanganyi ya Esau, g
ˆ
keba bua kubanda ku mukuna Bz 17:26 badi basombele mu Seı, tuetu ku-
ˆ
au mu dikamakama. 44 Nunku lekela njila wa Alaba, wa Elata ne
bena Amole bavua basomba mu e Nom 20:18, 19 ˆ
wa Esione-gebe.h
mukuna au bakapatuka bua ku- “Pashishe tuakakudimuka, tue-
f Dut 29:5
sambakena nenu, bobu kunuipa- Neh 9:21 tu kuyila mu njila wa tshipela
ta anu bu mutu mbulubulu ye-
ˆ
Mis 23:1
Mis 34:9, 10
tshia Moaba.i 9 Pashishe Yeho-
nza, bobu kunutangalaja mu Seı wa kungambila ne: ‘Kuluishi Moa-
ˆ
too ne ku Homa. 45 Nunku nue- g Nom 20:20, 21 ba anyi kumuedi mvita, bua-
nu kupingana, kubanga kudila ku- lu tshiakukupesha buloba buende
mpala kua Yehowa, kadi Yehowa h 2Ku 8:17 nansha bukese bua buikale bue-
kakanuteleja anyi kakatuma nte- be to, bualu ndi muangate Ale
ma kunudi to. 46 Ke bualu kayi i Nom 21:13
mumupeshe ndelanganyi ya Lota j
Bal 11:17, 18
nuakashala basombe mu Kadeshe 2Ku 20:10 bua ikale wayi. 10 (Bena Eme k
matuku onso anudi benzamu. bavua basombele muaba au ku-

2 “Pashishe tuakakudimuka, j Gen 19:36, 37 mpala; bavua tshisamba tshia ba-


tuetu kuya mu tshipela tulo- ntu ba bungi tshia bukole, ne
k Gen 14:5
nda njila wa Mbuu Mukunze anu bavua bale anu bu bena Ana-
muvua Yehowa mungambile, i ne l Dut 3:11
ka. 11 Bavua kabidi bangata
1Ku 20:6 bena Lefa l bu bena Anaka, m
1:38 1 Anyi pamuapa: “Nzambi mmumu-
koleshe.” m Nom 13:22, 33 2:5 1 Anyi “Kanubabundi.”
319 DUTELONOME 2:12-30
ne bena Moaba bavua bababi- NSHAP. 2 bu muaba wabu. 22 Ke tshivua-
kila ne: bena Eme. 12 Kumpa- a Gen 14:6 ye muenzele ndelanganyi ya Esau
Gen 36:20 ˆ
lampala bena Holi a bavua baso- idi misombele mpindieu mu Seı, a
ˆ
mbele mu Seı, kadi ndelanganyi pavuaye mubutule bena Holi b ku-
b Gen 27:39, 40
ya Esau yakabipata, kubabutu- mpala kuabu, bua babipate ne ba-
la, kusombelayi muaba wabu, b sombele muaba wabu too ne di-
anu muikala Isalele ne bua kue- c Nom 21:12 tuku edi mene. 23 Bena Awima
nzela buloba buabu budi Ye- bobu bakasombela miaba ivua pa-
howa ne bua kubapesha kakuyi d Nom 14:33 buipi ne Gaza c too ne pakababu-
Nom 32:11
mpata.) 13 Mpindieu ndayi, nu- Dut 1:35 tula bena Kafetolima d bavua bafu-
ˆ
sambuluke Tshibandabanda1 Mis 95:11 mine ku Kafeto,1 bobu kusombela
Eb 3:18
tshia Zelede.’ Nunku tuakasa- Yuda 5 muaba wabu.)
mbuluka Tshibandabanda1 tshia 24 “‘Jukayi, ndayi nusambu-ˆ
Zelede. c 14 Tuvua bende bidi- e 1Ko 10:1, 5 luke Tshibandabanda tshia Ano-
mu 38 bua kumbuka ku Kadeshe- na.1e Mona, ndi mufile Sihona f
ˆ
banea ne kusambuluka Tshiba- f Nom 26:63, 64 muena Amole, mukalenge wa He-
ndabanda1 tshia Zelede, too ne shebona, mu bianza biebe. Nunku
pavua tshipungu tshijima tshia g Gen 19:36, 38 tuadija kukuata buloba buende,
bena mvita abu tshijimine mu Dut 2:9 ne umuele mvita. 25 Kutuadiji-
tshitudilu anu muvua Yehowa mu- Bal 11:15 ˆ
2Ku 20:10 la ku lelu nembange kuteka buo-
ditshipe kudibu.d 15 Tshianza Bz 17:26 wa bukole ne ditshina bua bua-
tshia Yehowa tshivua kudibu bua lu buebe pa bisamba bionso bidi
kubajikija munkatshi mua tshitu- h Gen 15:18-20 muinshi mua diulu bidi biumvua
Dut 3:11
dilu too ne muakajiminabu. e bualu buebe. Nebipampakane ne
16 “Diakamue pakafua bena nebizakale1 bua bualu buebe.’ g
i Nom 13:33
mvita bonso munkatshi mua Dut 9:1, 2 26 “Pashishe ngakatumina Si-
tshisamba, f 17 Yehowa wakaku-  hona mukalenge wa Heshebona
la kabidi nanyi, wamba ne: Mulongo 2 bantu ne mukenji kumbukila mu
18 ‘Lelu udi ne bua kupitshi- ˆ
a Gen 36:8 tshipela tshia Kedemota h ne meyi
la pabuipi ne buloba bua Moa- a ditalala aa: i 27 ‘Lekela mpi-
ba, mmumue ne: Ale. 19 Pau- b Gen 14:6 tshile mu buloba buebe. Nenge-
di ufika pabuipi ne bena Amona, Dut 2:12
ndele anu mu njila, tshiakukudi-
kubatatshishi anyi kubabundi to, muka ku dia balume anyi ku dia
bualu tshiakukupesha buloba bua c Gen 10:19 bakaji to. j 28 Nendie anu biaku-
bena Amona nansha bukese bua ˆ
dia ne nennue anu mayi biwa-
buikale buebe, bualu ndi mubu- d Gen 10:13, 14 nsumbisha. Ndekele mpite anu ku
peshe ndelanganyi ya Lota bua makasa tshianana 29 (ke tshi-
buikale buayi. g 20 Bavua banga- e Nom 21:13 vua ndelanganyi ya Esau idi mi-
ta kabidi buloba ebu bu bua ˆ
sombele mu Seı ne bena Moaba
bena Lefa. h (Bena Lefa bavua ba- f Nom 21:23 badi basombele mu Ale bange-
sombele muaba au kumpala, ne nzele) too ne pangasabuka dia
bena Amona bavua bababikila ne: g Eks 15:14 muamua dia Yadene bua kubue-
bena Zamazuma. 21 Bavua tshi- Eks 23:27
Dut 11:25 la mu buloba budi Yehowa Nza-
samba tshia bukole tshia bantu ba Yos 2:9, 10 mbi wetu utupesha.’ 30 Kadi Si-
bungi, ne bavua bale anu bu bena hona mukalenge wa Heshebona
Anaka; i kadi Yehowa wakababu- h Yos 13:15, 18 wakabenga bua tuetu kupitshila
Yos 21:8, 37
tula kumpala kua bena Amona ne
bobu aba kubipata ne kusombela- 2:23 1 Mmumue ne: Kulete. 2:24ˆ 1 Anyi
i Dut 20:10 “Kasulu ka tshilonda nkoka ka Anona.”
2:13, 14 1 Anyi “Kasulu ka tshilonda nko- 2:25 1 Anyi “nebikale ne dikengakana bu
ka.” j Nom 21:21, 22 dia pa kulela.”
DUTELONOME 2:31–3:11 320
mu buloba buende, bualu Yeho- NSHAP. 2 ku Edelei.a 2 Nunku Yehowa wa-
wa Nzambi webe uvua mulekele a Lom 9:18 kangambila ne: ‘Kumutshinyi to,
bua alue ne mutu mukole a ne bua bualu nemmufile yeye ne ba-
muoyo wende upape, bua kumu- ntu bende bonso ne buloba bue-
fila mu tshianza tshiebe anu bu b Nom 21:25 nde mu tshianza tshiebe; neu-
mudibi mpindieu.b muenzele anu muuvua muenzele
31 “Ke Yehowa kungambila ne: Sihona mukalenge wa bena Amo-
c Nom 32:33 le uvua musombele mu Heshe-
‘Mona, nkadi mubange kufila Si- Mis 135:10-12
hona ne buloba buende mu bia- bona.’ 3 Nunku Yehowa Nzambi
nza biebe. Tuadija kukuata bu- wetu wakatupesha kabidi Oga
loba buende.’c 32 Pavua Sihona d Nom 21:23, 24 mukalenge wa Bashana ne bantu
mupatuke pamue ne bantu be- Bal 11:20 bende bonso mu tshianza tshie-
nde bonso bua kuluangana netu tu, ne tuakatungunuka ne ku-
ku Yahasa, d 33 Yehowa Nzambi e Dut 20:16, 17
mushipa too ne pavuaku kaku-
wetu wakamufila mu bianza bie- yi kushale muntu wende nansha
tu, tuetu kumutshimuna yeye, ne umue ne muoyo. 4 Pashishe tua-
bana bende, ne bantu bende bo- f Dut 3:12
kakuata bimenga biende bionso.
nso. 34 Tuvua bakuate bimenga Dut 4:47, 48 Kakuvua tshimenga tshituvua ka-
Yos 13:8, 9
biende bionso tshikondo atshi, tuyi babanyenge to: bimenga 60,
tuetu kubutula bimenga bionso, tshitupa
ˆ tshionso tshia buloba
kabidi ne bantu balume, ne bantu g Mis 44:3
bua Agoba, bukalenge bua Oga
bakaji, ne bana. Katuvua bashiye mu Bashana. b 5 Bimenga bio-
muntu nansha umue ne muoyo. e nso ebi bivua binyunguluka kudi
35 Tuvua bapawule anu bimuna h Dut 3:16 ngumbu mile, bivua ne biibi, ne
buetu tuetu ne bintu bituvua ba- Bal 11:15 milonda ya kutshiamakajaku, ka-
nyenge mu bimenga bituvua ba- bidi ne bimenga bikese bia bungi
ˆ bivua kabiyi ne ngumbu. 6 Kadi
kuate. 36 Kumbukila ku Aloe, f
i Nom 21:23, 24 tuakabibutula, c anu mutuvua be-
udi ku muelelu
ˆ kua Tshibandaba- 
nda tshia Anona1 (kusangisha ne nzele Sihona mukalenge wa He-
Mulongo 2
tshimenga tshidi mu tshibanda- shebona, babutule bimenga bio-
 nso, kusangisha ne bantu balume,
banda atshi), too ne ku Gilada,
kakuvua tshimenga nansha tshi- NSHAP. 3 ne bantu bakaji, ne bana. d 7 Tu-
a Nom 21:33-35 vua bangate bimuna bionso bue-
mue tshituvua katuyi mua kukua-
ta. Yehowa Nzambi wetu wakatu- tu tuetu, ne bintu bionso bituvua
peshabi bionso.g 37 Kadi kuvua banyenge mu bimenga.
b Nom 32:33
musemene pabuipi ne buloba bua Dut 29:7, 8 8 “Tshikondo atshi tuakakua-
bena Amona, h buloba buonso Yos 13:29, 30 ta buloba bua bakalenge babi-
budi ku muelelu kua Tshibanda- di bena Amolee bavua mu tshitu-
banda1 tshia Yaboka, i ne bime- pa tshia buloba tshia Yadene,
c Lew 27:29
nga bia mu buloba bua mikuna, kumbukila
ˆ ku Tshibandabanda
anyi muaba mukuabu uvua Yeho- tshia Anona1 too ne ku mukuna
ˆ
wa Nzambi wetu mukandike. wa Hemona f 9 (mukuna uvua
d Lew 18:25

3 “Pashishe tuakakudimuka, bena Sidona babikila ne: Sileona,


tuetu kubanda ne Njila wa Ba- ne bena Amole bavua bawubiki-
ˆ
shana. Ke Oga mukalenge wa Ba- e Nom 32:33
la ne: Senı), 10 bimenga bionso
shana kupatukaye ne bantu be- bia mu mpata wa pa mukuna, Gi-
nde bonso bua kuluangana netu lada mujima, ne Bashana mujima
f Yos 12:1, 2 too ne ku Saleka ne Edelei, g bime-
2:36; 3:8 ˆ 1 Anyi “Kasulu ka tshilonda nga bivua mu bukalenge bua Oga
nkoka ka Anona.” 2:37 1 Anyi “Kasulu mu Bashana. 11 Bualu Oga mu-
ka tshilonda nkoka.” g Nom 21:33 kalenge wa Bashana ke uvua mu-
321 DUTELONOME 3:12-27
ˆ
shale wa ndekelu mu bena Lefa. NSHAP. 3 18 “Ke meme kunutumina dıyi
Tshituadilu tshia tshitalu1 tshie- a Nom 32:34 ne: ‘Yehowa Nzambi wenu mmu-
nde tshivua tshienza ne tshiamu,2 nupeshe buloba ebu bua buikale
ne tshitshidi mu Laba wa bena b Nom 32:33 buenu. Bantu balume benu bonso
Amona. Tshidi ne nkubita3 tshi- ba bukitu nebangate bia mvita,
tema mu bule ne nkubita inayi c Nom 32:39
Yos 13:29-31 nebasabuke kumpala kua bana
mu butshiama bilondeshile nku- 1Ku 5:23 benu, bena Isalele.a 19 Anu ba-
bita wa pa tshibidilu. 12 Tshi- kaji benu, bana benu, ne bimu-
kondo atshi tuakakuata buloba d 1Ku 2:22
ˆ na bienu (ndi mumanye bimpe
ebu: kumbukila ku Aloe, a udi pa- ne: nudi ne bimuna bia bungi me-
e Dut 3:4
buipi
ˆ ne Tshibandabanda tshia nemene) ke bashala mu bimenga
Anona,1 ne tshitupa tshia bulo- bindi munupeshe, 20 too ne pi-
f Yos 13:13
ba bua mikuna bua Gilada, ne ndi kala Yehowa mua kupesha bana
mufile bimenga biabu kudi bena g Nom 32:40, 41 benu dikisha, anu mudiye munue-
Lubena ne bena Gada.b 13 Ndi nzele, ne bobu pabu bangate bu-
mufile tshitupa tshia Gilada tshi- h Nom 32:39 loba buabapesha Yehowa Nzambi
vua tshishale ne Bashana mujima Yos 17:1
wenu dia muamua dia Yadene. Pa-
wa mu bukalenge bua Oga kudi shishe nenupingane, yonso wa ku-
i Nom 32:33
tshitupa tshia tshisa tshia Mana- Yos 22:9 nudi mu buloba buende bundi mu-
she. c Tshitupa
ˆ tshia buloba buo-
nupeshe.’ b
nso bua Agoba tshidi mu Basha- j Nom 34:11, 12
na tshivua tshimanyike bu buloba  21 “Tshikondo atshi ngakatu-
ˆ
bua bena Lefa. Mulongo 2 mina Yoshua dıyi ne:c ‘Udi mudi-
ˆ ˆ
14 “Yaıd muana wa Mana- a Nom 32:20-22 muene ne mesu ebe tshidi Ye-
she wakangata tshitupa tshionso howa Nzambi webe muenzele
ˆ b Yos 1:14, 15 bakalenge babidi aba. Yehowa
tshia buloba bua Agoba e too ne
ˆ Yos 22:4, 8
neenzele makalenge onso awape-
ku mukalu wa bena Geshu ne
ˆ ta dia muamua bia muomumue. d
bena Makata f ne kupeshaye miso- c Nom 11:28
ko ya mu Bashana ayi dına die-
ˆ Nom 14:30 22 Kanuena ne bua kubatshina
ˆ Nom 27:18 to, bualu Yehowa Nzambi wenu ke
nde, Hawota-yaı,1g too ne lelu.
ˆ udi unuluila mvita.’ e
15 Ndi mufile Gilada kudi Makı.h d Yos 10:25
16 Ndi mupeshe bena Lubena ne 23 “Tshikondo atshi ngakase-
bena Gada buloba, i kumbukila ku e Eks 14:14 ngelela Yehowa ne: 24 ‘Wewe
Gilada too ne ku Tshibandabanda Eks 15:3 Mukalenge Mutambe Bunene Ye-
ˆ Dut 1:30
tshia Anona,1 mukalu muikale Dut 20:4 howa, udi mutuadije kuleja muena
munkatshi mua tshibandabanda Yos 10:42 mudimu webe bunene buebe ne
atshi, kuya too ne ku Yaboka, tshi- diboko diebe dia bukole, f bualu
f Eks 15:16
bandabanda tshidi tshienza mu- Dut 11:2 nnzambi kayi mu diulu anyi pa bu-
kalu wa bena Amona, 17 ne Ala- loba udi wenza bienzedi bia buko-
ˆ
ba ne Yadene ne muelelu wende, g Eks 15:11 le nunku bu wewe? g 25 Anyisha
2Sm 7:22
kumbukila ku Kinelete too ne ku nsabuke koku bua kumona bulo-
ˆ 1Bk 8:23
Mbuu wa mu Alaba, Mbuu wa Mu- Mis 86:8 ba buimpe budi dia muamua dia
Yel 10:6, 7
kele,1 kuinshi kua mpulumuku ya Yadene, buloba buimpe bua miku-
Pisega lua ku est. j h Eks 3:8 na ebu ne Lebanona.’ h 26 Kadi
Dut 1:7 Yehowa utshivua munkuatshile
3:11 1 Anyi “mushete.” 2 Anyi pamua- Dut 11:11, 12
tshiji bua bualu buenu i ne ka-
pa: “mabue mafiike.” 3 Nkubita uvua
ne santimetre 44,5. Tang. Tshis. B14. i Nom 20:12
kanteleja to. Kadi Yehowa waka-
ngambila ne: ‘Kuajiki! Kungambi-
ˆ 1 Anyi “Kasulu ka tshilonda nko-
Nom 27:13, 14
3:12, 16
ka ka Anona.” 3:14 1 Diumvuija: “Miso-
Dut 4:21
Mis 106:32
di kabidi bualu abu to. 27 Banda
ˆ
ko ya ntenta ya Yaı.” 3:17 1 Mmumue ku mutu kua Pisega, j utangile ku
ne: Mbuu Mufue. j Nom 27:12 ouest, ku nord, ku sud ne ku est,
DUTELONOME 3:28–4:15 322
ˆ ˆ
ne umone buloba abu ne mesu NSHAP. 3 muikale netu dıba dionso ditu-
ebe, bualu kuakusabuka Yadene a Dut 34:1, 4 di tumubila? a 8 Kabidi, ntshisa-
ˆ
eu to. a 28 Uteke Yoshua mu mu- b Nom 27:18-20 mba kayi tshinene tshidi ne meyi
dimu, b umukankamije ne umuko- Dut 1:38
Dut 31:7
ne mikandu biakane ne mapanga-
leshe, bualu yeye ke wasabuka c c Yos 1:1, 2
dika makane bidi bu Mikenji yo-
kumpala kua tshisamba etshi ne nso indi nteka kumpala kuenu
d Dut 4:45, 46
yeye ke wenza bua bapiane bu- Dut 34:5, 6 lelu eyi? b
loba buwamona.’ 29 Malu onso  9 “Kadi wamanya ne wadimu-
aa akenzeka patuvua basombele NSHAP. 4 ka bikole,1 bua kulu kupua muo-
mu tshibandabanda tshidi tshita- ˆ
ˆ e Lew 18:5 yo malu avua mesu ebe mamo-
ngilangane ne Bete-peo.d f Dut 12:32 ne bua kawumbuki mu muoyo

4
Nsu 30:5, 6
“Mpindieu wewe Isalele, tele- webe matuku ebe onso a muoyo.
ˆ Bua 22:18, 19
ja meyi ne mikandu ne mapa- g Nom 25:5, 9 Udi kabidi ne bua kuambila bana
ngadika bindi nnulongesha bua Mis 106:28 bebe ne bikulu bebe. c 10 Ditu-
Hos 9:10
kutumikila, bua nuikale ne muo- 1Ko 10:7, 8
ku diuvua muimane kumpala
yoe ne nubuele, nuangate buloba h Lew 26:46 kua Yehowa Nzambi webe mu
budi Yehowa Nzambi wa banka- Nom 30:16 Holeba, Yehowa wakangambila
mbua benu unupesha. 2 Ka- Nom 36:13
ne: ‘Sangisha bantu kumpala
ˆ Dut 6:1 ˆ
nuena ne bua kusakidila meyi kuanyi bua bumvue meyi anyi, d
ˆ i 1Bk 2:3
makuabu ku meyi andi nnutumi- bua balonge bua kuntshina e ma-
ˆ j Mis 111:10
na dıyi bua kuenza, anyi kanue- tuku onso adibu ne muoyo pa
ˆ k Mis 119:98,
na ne bua kumbushaku meyi ma- 100 buloba, ne bua balongeshe bana
ˆ
kuabu to, f bua nutumikile meyi a l 1Bk 4:34 babu.’ f
1Bk 10:4-7
Yehowa Nzambi wenu andi nnu-
ˆ Dan 1:19, 20 11 “Nunku nuenu kusemena
tumina dıyi bua kuenza.  pabuipi, kuimana kuinshi kua
ˆ
3 “Mesu enu avua madimuene Mulongo 2 mukuna, ne mukuna uvua ute-
tshivua Yehowa muenze mu tshi- a Eks 25:8 ma kapia too ne mu diulu mene;1
ˆ ˆ ˆ
lumbu tshia Bala wa Peo; Yehowa Lew 26:12 kuvua mıdima, matutu, ne mifi-
Dut 5:26
Nzambi wenu wakabutula muntu
ˆ ˆ 2Sm 7:23 tu mikole. g 12 Yehowa wakaba-
yonso uvua mulonde Bala wa Peo b Mis 147:19, 20 nga kuakuila nenu mu kapia. h
munkatshi muenu.g 4 Kadi nue- ˆ
c Gen 18:19 Nuvua bumvue anu dıyi, kadi
nu badi balamate Yehowa Nza- Dut 6:6, 7 kanuvua bamone tshintu, i ku-
mbi wenu bikole nudi bonso ne ˆ
d Eks 19:9 vua anu dıyi tshianana. j 13 Wa-
muoyo lelu. 5 Monayi, ndi mu- e Eks 20:20 kanumanyisha tshipungidi tshie-
ˆ ˆ
nulongeshe meyi ne mikandu ne Dut 5:29
nde k tshivuaye munutumine dıyi
mapangadika, h anu muvua Ye- f Nsu 22:6 ˆ
Ef 6:4 bua kulama, mmumue ne: Meyi
howa Nzambi wanyi muntumi- Dikumi.1l Pashishe yeye kuafu-
ˆ g Eks 19:18
ˆ
ne dıyi bua kuenza, bua nubi- Eb 12:18, 19 nda pa mabue abidi. m 14 Dıba
tumikile mu buloba bunuangata. h Dut 9:10 ˆ
adi Yehowa wakantumina dıyi
6 Nudi ne bua kubilonda bimpe i Yes 40:18
ˆ
bua kunulongesha meyi ne mika-
menemene, i bualu, bualu ebu ne- Yne 1:18
ndu ne mapangadika binudi ne
Yne 4:24
buleje munudi ne meji j ne lunge- bua kutumikila mu buloba bunu-
j Eks 20:22
nyi k kumpala kua bisamba bikala di nubuela bua kuangata.
ˆ k Eks 19:5
ne bua kumvua bualu bua meyi Dut 5:2 15 “Nunku nudimuke bikole,1
ne mikandu yonso eyi, ne ne- Dut 9:9
Eb 9:19, 20 bu munuvua kanuyi bamone tshi-
biambe ne: ‘Bulelela, tshisamba
l Eks 20:1
tshinene etshi ntshisamba tshi- Eks 34:28 4:9 1 Anyi “watabalela anyima webe bi-
di ne meji ne lungenyi.’ l 7 Bualu Dut 10:4 kole.” 4:11 1 Ku mua.: “too ne mu muo-
ntshisamba kayi tshinene tshidi m Eks 24:12 yo wa diulu.” 4:13 1 Anyi “Mikenji Di-
ne nzambi yatshi pabuipi natshi Eks 31:18
Eks 32:19
kumi.” 4:15 1 Anyi “nutabalele anyima
bu mudi Yehowa Nzambi wetu Eks 34:1 yenu bikole.”
323 DUTELONOME 4:16-32
ntu nansha tshimue dituku di- NSHAP. 4 kukandike. a 24 Bualu Yehowa
vua Yehowa muakuile nenu mu- a Eks 20:4 Nzambi webe nkapia kadi kabu-
Dut 27:15
nkatshi mua kapia mu Holeba, Yes 40:18
tula, b Nzambi udi ulomba bua
16 bua kanuenji bualu bubi pa Bz 17:29 kumulamata anu yeye. c
kudienzela lupingu lusonga na- 1Ko 10:14
25 “Wewe mupete bana ne bi-
nsha lua mushindu kayi ludi ne b Dut 5:8 kulu ne nuenu basombe matu-
Lom 1:22, 23
tshimuenekelu tshia tshintu kayi ku a bungi mu buloba ebu, nue-
tshionso, tshimfuanyi tshia mulu- c 1Sm 5:4 nu benze bualu bubi, ne benze
me anyi tshia mukaji, a 17 tshi- d Dut 17:2, 3 lupingu lusonga d nansha lua mu-
mfuanyi tshia nyama kayi yonso 2Bk 17:16 shindu kayi, ne wewe muenze
Yhz 8:16 ˆ
wa pa buloba anyi tshimfuanyi bualu bubi ku mesu kua Yeho-
tshia nyunyi kayi yonso udi e Eks 19:5 wa Nzambi webe bua kumufii-
ubuuka muulu, b 18 tshimfuanyi f Mis 106:32 kisha munda, e 26 ndi ngangata
tshia tshintu kayi tshionso tshi- diulu ne buloba bu bantemu ku-
g Nom 20:12
di tshidikoka panshi, anyi tshi- Dut 31:1, 2 nudi lelu eu ne: kakuyi mpata
mfuanyi tshia mushipa kayi wo- nenujimine ne lukasa mu bulo-
ˆ h Dut 3:27
nso udi mu mayi adi pa buloba. c ba bunudi nusabukila Yadene
ˆ
19 Paudi ubandisha kabidi mesu i Eks 24:3 bua kuangata. Kanuakunenga-

ebe utangila mu diulu ne umona mu matuku a bungi to, kadi ne-
ˆ
dıba, ngondo, ne mitoto, musu- Mulongo 2
nubutudibue butubutu. f 27 Ye-
a Eks 20:4
mba wonso wa bintu bia mu howa neanutangalaje munkatshi
diulu, kabikusesuishi ne kubina- b Eks 24:17 mua bisamba; g anu bantu bake-
Dut 9:3
minyi ne kubitendeledi to. d Yeho- Eb 12:29
se ba kunudi ke bashala ne muo-
wa Nzambi webe mmubipeshe bi- yoh mu bisamba muikala Yehowa
c Eks 20:5
samba bionso bidi muinshi mua Eks 34:14
mua kuya nenu. 28 Kuoku aku
diulu. 20 Kadi nuenu nudi ba- Nom 25:11 nenutendelele nzambi ya mitshi
Luk 10:27
ntu badi Yehowa muangate ne ne ya mabue mienza ku bianza
mupatule mu tshikutu tshia kapia d Bal 18:30 bia bantu, i nzambi idi kayiyi mua
2Bk 21:1, 7
tshia kuenguluila tshiamu tshifii- kumona anyi kumvua anyi kudia
ke, mu Ejipitu, bua kuikala tshi- e 2Bk 17:16, 17 anyi kununkila.
samba tshiende1e yeye nkayende f Lew 18:24, 28 29 “Nuenu bakebe Yehowa
bu munudi lelu eu. Lew 26:27, 32 Nzambi wenu kuntu aku, neumu-
21 “Yehowa wakankuatshila g Dut 28:64 pete kakuyi mpata, j wewe mu-
Neh 1:8
tshiji bua bualu buenu, f yeye ku- mukebe ne muoyo webe wo-
ditshipa ne: meme tshiakusabu- h Dut 28:62 nso ne anyima1 webe yonso. k
ka Yadene anyi kubuela mu bulo- i Dut 28:15, 36 30 Pawikala mu dikenga dikole
ba buimpe budi Yehowa Nzambi Yel 16:13 ne malu onso aa owu makufiki-
Yhz 20:39 ˆ
webe ukupesha bu bumpia- le mu matuku a ku ndekelu, dıba
nyi. g 22 Bualu nemfuile mu bu- j 2Ku 15:4, 15 adi neupingane kudi Yehowa
ˆ
loba ebu; tshiakusabuka Yade- k Dut 30:1-3 Nzambi webe ne neuteleje dıyi
ne to, h kadi nuenu nenusabuke Dut 30:8-10 diende. l 31 Bualu Yehowa Nza-
1Bk 8:48, 49
ne nenuangate buloba buimpe Yel 29:13 mbi webe udi Nzambi wa luse. m
ebu. 23 Nudimuke bua kanupu Yoe 2:12 Kakukulekela anyi kukufikisha
muoyo tshipungidi tshia Yehowa l 2Ku 33:13 ku kabutu anyi kupua tshipungi-
Nzambi wenu tshivuaye mudie Neh 1:9 di tshivuaye muditshipe kudi ba-
nenu, i ne kanudienzedi lupingu m Eks 34:6 nkambua bebe muoyo to. n
lusonga, mmumue ne: tshimfua- Dut 30:3 32 “Mpindieu ebeja bua ma-
2Ku 30:9
nyi tshia tshintu kayi tshionso Neh 9:31 tuku a kale a kumpala kua tshi-
tshidi Yehowa Nzambi webe mu- Yes 54:7 kondo tshiebe, kumbukila ku
Yes 55:7

4:20 1 Anyi “bumpianyi buende.” n Lew 26:42 4:29 1 Tang. Diumv.


DUTELONOME 4:33-49 324
ˆ
dituku divua Nzambi mufuke NSHAP. 4 ma meyi ne mikandu biende ne
ˆ ˆ
muntu pa buloba; keba kumbu- a Mis 44:1 meyi ende bindi nkutumina dıyi
kila ku ditengu dimue dia diu- b Dut 5:26
lelu bua kuenza, bua malu ende
lu too ne ku ditengu dikuabu dia bimpe buebe wewe ne bua bana
diulu. Bualu bunene bua nunku c Eks 7:3 bebe balua panyima pebe, bua
bukadiku buenzeke peshi kudi- d Eks 15:3 wewe usombe matuku a bungi
ku muntu ukadi mumvue bua- mu buloba budi Yehowa Nzambi
e Eks 13:3
lu bua nunku anyi? a 33 Kudi- webe ukupesha.” a
ˆ
ku tshisamba tshikuabu tshikadi
ˆ
f Dut 26:8
Mis 78:43-51
41 Dıba adi Mose wakateka bi-
tshiumvue dıyi dia Nzambi dia- menga bisatu ku luseke, ku luse-
kuila mu kapia mushindu uuvua g Eks 6:7 ke lua ku est kua Yadene.b
wewe mudiumvue kadi tshishale h Eks 15:11 42 Bikala muntu kampanda mu-
ne muoyo anyi? b 34 Peshi Nza- Dut 32:39 shipe mukuende kabiyi ku bu-
1Sm 2:2
mbi ukadiku mutete bua kudia- Yes 45:18 kole, ne kavua mumukine ko-
ˆ
ngatshila tshisamba kampanda Mak 12:32 nso eku, c udi ne bua kunyemena
munkatshi mua tshisamba tshi- i Eks 19:18 mu tshimue tshia ku bimenga bi-
kuabu ne manyoka,1 ne bimanyi- Eks 20:22 satu abi bua ashale ne muo-
nu, ne bishima, c ne mvita, d ne j Dut 10:15 yo. d 43 Bimenga abi mbiobi ebi:
ˆ
tshianza tshia bukole, e ne diboko Mis 105:6 Bese e mu tshipela tshidi mu mpa-
diolola, ne malu adi akuatshisha k Eks 23:28 ta wa pa mukuna bua bena Lube-
ˆ
buowa, f anu muvua Yehowa Nza- Dut 7:1 na, Lamota f mu Gilada bua bena
Dut 9:1
mbi wenu munuenzele mu Ejipi- Gada, ne Golana g mu Bashana
ˆ Yos 3:10
tu mu mesu enu mene anyi? bua bena Manashe. h
l 2Ku 20:6
35 Nuenu mbanuleje malu onso 44 Nunku eyi ke Mikenji i
aa bua numanye ne: Yehowa udi m Yes 44:6 ivua Mose muteke kumpala kua
Nzambi mulelela; g kakuena mu-  tshisamba tshia Isalele. 45 Aa
kuabu pa kumumbusha yeye. h ˆ
Mulongo 2 mmavuluija, meyi ne mikandu
36 Yeye uvua muenze bua a Gen 48:3, 4 ne mapangadika bivua Mose mu-
ˆ
umvue dıyi diende diumbukila b Nom 35:14 peshe bena Isalele bobu bama-
mu diulu bua kukubela; ne pa ne kupatuka mu Ejipitu, j 46 mu
buloba, uvua muenze bua umo- c Nom 35:22-24
tshitupa tshia buloba tshia Ya-
ne kapia kende kanene, ne wewe d Nom 35:11, 25 dene mu tshibandabanda tshidi
ˆ Dut 19:4, 5 ˆ
uvua mumvue meyi ende umbu- tshitangilangane ne Bete-peo, k
kila mu kapia. i e Yos 21:8, 36 mu buloba bua Sihona mukale-
37 “Bu muvuaye munange ba- f Yos 21:8, 38 nge wa bena Amole, uvua muso-
nkambua bebe ne musungule mbele mu Heshebona, l uvua
bana1 babu badi balonda panyi- g Yos 21:27
Mose ne bena Isalele batshimune
ma pabu, j bavua bakupatule mu h Yos 20:8, 9 bobu bamane kupatuka mu Ejipi-
Ejipitu kumpala kuende ku bu- i Dut 17:18 tu. m 47 Bakangata buloba bue-
kole buende bunene. 38 Yeye Dut 27:2, 3 nde ne buloba bua Oga mu-
wakipata kumpala kuebe bisa- Gal 3:24 kalenge n wa Bashana, bakalenge
mba binene bia bukole kukupita j Lew 26:46 babidi ba bena Amole bavua mu
wewe, bua kukubueja ne kuku- Dut 4:1 tshitupa tshia buloba tshia ku est
pesha buloba buabi bu bumpia- k Dut 1:5 kua Yadene, 48 kumbukila ku
ˆ
nyi, anu mudibi lelu eu. k 39 Nu- Dut 3:29 Aloe, o udi kumpenga ˆ kua Tshi-
nku lelu eu umanye ne ukuate l Nom 21:26 bandabanda tshia Anona,1 too
ne: Yehowa udi Nzambi mulele- ne ku mukuna wa Sileona, mmu-
m Nom 21:23, 24 ˆ ˆ
la muulu mu diulu ne panshi mue ne: Hemona, p 49 ne Alaba
pa buloba. l Kakuena mukuabu n Nom 21:33 yonso mu tshitupa tshia buloba
Dut 3:4
nansha. m 40 Udi ne bua kula- tshia ku est kua Yadene, too ne
o Dut 2:36
4:34 1 Anyi “mateta.” 4:37 1 Ku mua.: Dut 3:12
4:48ˆ 1 Anyi “Kasulu ka tshilonda nkoka
“dimiinu.” p Dut 3:8, 9 ka Anona.”
325 DUTELONOME 5:1-18
ˆ
ku Mbuu wa mu Alaba1 kuinshi NSHAP. 4 bantu ba tshipungu tshia tshinu-
kua mpulumuku ya Pisega. a a Dut 3:16, 17 nu tshia bantu badi bannange ne
ˆ
5 batumikila meyi anyi.
Dut 34:1
Pashishe Mose wakabikila Isa- 
lele mujima, kubambilaye ne: 11 “‘Kuena ne bua kuangata
ˆ NSHAP. 5 ˆ
“Wewe Isalele, teleja meyi ne dına dia Yehowa Nzambi webe
b Eks 19:5
mikandu ne mapangadika bindi Eb 9:19, 20
mu mushindu udi kawuyi mua-
nnuambila lelu; nudi ne bua kubi- c Eks 19:9, 18
kanyine to, a bualu Yehowa kaku-
longa ne kubitumikila bimpe me- Bz 7:38 panga kunyoka muntu yonso udi
ˆ
nemene. 2 Yehowa Nzambi wetu d Eks 20:19 wangata dına diende mu mushi-
uvua mudie netu tshipungidi mu Gal 3:19 ndu udi kawuyi muakanyine. b
Holeba.b 3 Yehowa kavua mudie e Eks 19:16 12 “‘Nemekela dituku dia Nsa-
tshipungidi etshi ne bankambua f Eks 13:3 batu bua kudilama dia tshijila,
Eks 20:2
betu to, kadi uvua mutshidie netu, anu muvua Yehowa Nzambi webe
tuetu bonso badi ne muoyo lelu g Eks 20:3-6
2Bk 17:35
mukuelele mukenji.c 13 Udi ne
muaba eu. 4 Yehowa wakakuila h Lew 26:1
bua kuenza midimu yebe mi-
nenu mu kapia c mpala ne mpa- Dut 4:15, 16 kole ne midimu yebe mikuabu
ˆ
la ku mukuna. 5 Dıba adi mvua Dut 4:23 yonso mu matuku asambombo, d
muimane pankatshi penu ne Ye-
Dut 27:15
Bz 17:29 14 kadi dituku dia muanda mu-
ˆ tekete ndia nsabatu bua Yeho-
howa d bua kunuambila dıyi dia i Eks 23:24
Yehowa, bualu nuvua bumvue 1Ko 10:14 wa Nzambi webe. e Kuena ne bua
ˆ kuenza mudimu nansha umue, f
buowa bua kapia ne kanuakaba- j Eks 34:14
nda ku mukuna to. e Yeye waka- Dut 4:24 wewe anyi muanebe wa balume
Yes 42:8
mba ne: Mat 4:10 anyi muanebe wa bakaji anyi mu-
6 “‘Meme ndi Yehowa Nzambi k Eks 34:6, 7 pika webe mulume anyi mupika
webe uvua mukupatule mu bulo-  webe mukaji anyi ngombe webe
ba bua Ejipitu, mu nzubu wa bu- Mulongo 2 anyi mpunda webe anyi tshimuna
pika.f 7 Kuena ne bua kuikala a Eks 22:28 tshiebe nansha tshimue anyi mu-
ne nzambi mikuabu pa kumbusha Lew 19:12 ntu udi musombe buenyi mu bi-
meme1 nansha kakese. g b Eks 20:7 menga1 biebe, g bua mupika webe
Lew 24:16
8 “‘Kuena ne bua kudienzela mulume ne mupika webe muka-
c Eks 16:23 ji bikishe muudi wikisha pebe. h
lupingu lusonga h anyi tshimfua- Eks 20:8-10
nyi1 tshia tshintu kayi tshionso Eks 31:13 15 Vuluka ne: wakalua mupika
tshidi muulu mu diulu anyi pa- d Eks 34:21 mu buloba bua Ejipitu ne Yehowa
ˆ Nzambi webe uvua mukupatula-
nshi pa buloba anyi mu mayi e Eks 16:29
muinshi mua buloba. 9 Kuena f Neh 13:15
mu ne tshianza tshia bukole ne
ne bua kubinamina anyi kabaku- diboko diolola. i Ke bualu kayi Ye-
g Eks 23:12
fikishi ku dibitendelela to, i bualu howa Nzambi webe uvua mukue-
h Dut 10:17 lele mukenji bua kunemekela di-
meme Yehowa Nzambi webe ndi Ef 6:9
Nzambi udi ulomba bua banda- i Eks 6:6
tuku dia Nsabatu.
mate anu meme, j udi ufila di- Dut 4:34 16 “‘Nemeka tatuebe ne ma-
nyoka bua tshilema tshia batatu j Eks 21:15 muebej anu mudi Yehowa Nzambi
kudi bana, kudi bantu ba tshi-
Lew 19:3 webe mukuelele mukenji, bua
Dut 27:16
pungu tshisatu ne kudi bantu Nsu 1:8 ulale matuku a bungi ne bua uta-
ˆ
ba tshipungu tshinayi tshia ba-
Mak 7:10 nte1 mu buloba budi Yehowa Nza-
ntu badi bankine, k 10 kadi udi k Eks 20:12 mbi webe ukupesha. k
uleja dinanga dia lulamatu1 kudi
Ef 6:2, 3
17 “‘Kuena ne bua kushipa
l Gen 9:6
Eks 20:13
muntu.l
4:49 1 Mmumue ne: Mbuu wa Mukele, Nom 35:20, 21 18 “‘Kuena nansha ne bua
anyi Mbuu Mufue. 5:7 1 Anyi “bua ku- Mat 5:21
Lom 13:9
kuenda masandi.m
ntemba nayi.” Ku mua.: “kumpala kua-
m Eks 20:14
nyi.” 5:8 1 Anyi “tshifuanyikiji.” 5:10 1Ko 6:18
5:14 1 Ku mua.: “biibi.” 5:16 1 Anyi
1 Anyi “luse lujalame.” Eb 13:4 “malu ebe ende bimpe.”
DUTELONOME 5:19–6:3 326
19 “‘Kuena nansha ne bua NSHAP. 5 Yehowa Nzambi wetu ukuambila,
kuiba. a a Eks 20:15 ne netukuteleje ne netubienze.’ a
20 “‘Kuena nansha ne bua ku- Lew 19:11
28 “Nunku Yehowa wakumvua
Nsu 30:8, 9 ˆ
jadika bualu bua dishima pa bidi 1Ko 6:10 meyi anuvua bangambile, Yeho-
bitangila mukuebe.b Ef 4:28 wa kungambila ne: ‘Ndi mumvue
ˆ
21 “‘Kuena nansha ne bua b Eks 20:16 meyi adi bantu aba bakuambi-
kualakana mukaji wa mukuebe.c Eks 23:1 le. Malu onso adibu bambe mmi-
mpe.b 29 Bu bobu mua kutu-
Lew 19:16
Kuena nansha ne bua kualakana Dut 19:16-19
nzubu wa mukuebe anyi budimi Nsu 6:16, 19 ngunuka anu ne kuikala ne
Nsu 19:5
buende anyi mupika wende mu- muoyo wa kuntshina c ne kulama
lume anyi mupika wende mukaji ˆ ˆ
c Mat 5:28 meyi anyi onso, d dıba adi malu
anyi ngombe wende anyi mpunda abu ne a bana babu neende bi-
d Eks 20:17
wende anyi tshintu kayi tshionso Luk 12:15 mpe bua kashidi. e 30 Ndaku
tshidi mukuebe natshi.’ d Lom 7:7 ubambile ne: “Pinganayi ku nte-
22 “Yehowa wakambila tshi- nta yenu.” 31 Kadi wewe udi
ˆ e Eks 19:9, 18
sumbu tshienu tshijima meyi1 aa ne bua kushala nanyi mua-
ku mukuna kumbukila mu kapia, f Eks 24:12 ˆ
Eks 31:18
ba eu bua nkuambile meyi onso,
mu matutu ne mu mifitu mikole, e mikenji, ne mapangadika biu-
ˆ Dut 4:12, 13
ne dıyi dikole, ne kakasakidila di ne bua kubalongesha ne bidi-
g Eks 20:18
bualu bukuabu to; pashishe wa- Eb 12:18, 19 bu ne bua kutumikila mu bulo-
kaafunda pa mabue abidi, yeye ba bundi mbapesha bua buikale
kuampesha. f h Eks 24:17
buabu.’ 32 Nunku nuenu nudi-
23 “Kadi diakamue panuvua i Dut 4:33, 36 muke bua kuenza anu mudi Ye-
ˆ ˆ
bumvue dıyi difumina mu mıdi-  howa Nzambi wenu munutumine
ma, pavua mukuna mukuate ka- ˆ
Mulongo 2 dıyi.f Kanuena ne bua kuya ku
pia, g bamfumu bonso ba bisa a Eks 20:19 dia balume anyi ku dia bakaji to. g
bienu ne bakulu bakalua kundi. Eb 12:18, 19 33 Nudi ne bua kuendela mu nji-
24 Ke nuenu kuamba ne: ‘Mona, b Dut 18:16, 17 la yonso idi Yehowa Nzambi
Yehowa Nzambi wetu mmutuleje ˆ
wenu munutumine dıyi bua kue-
butumbi buende ne bunene bue- c Dut 10:12
ndela, h bua nuikale ne muoyo,
ˆ Yob 28:28
nde, ne tudi bumvue dıyi diende Nsu 1:7 bua nutante ne nuvudije matuku
difumina mu kapia. h Lelu tudi Mat 10:28
enu mu buloba bunuangata. i
1Pt 2:17
ˆ
6
bamone ne: Nzambi udi mua kua- “Nunku aa mmeyi, mikenji,
kula ne muntu, ne muntu au ku- d Nsu 4:4
ne mapangadika bidi Yehowa
shala ne muoyo. i 25 Mpindieu Nsu 7:2
Mbi 12:13 Nzambi wenu mufile bua kunulo-
bua tshinyi tudi ne bua kufua? Yes 48:18
ngesha, bua nubitumikile panua-
Bualu kapia kanene aka kadi 1Yn 5:3
sabuka bua kubuela mu bulo-
mua kutubutula. Tuetu batungu-
ˆ e Mis 19:8, 11 ba bunuikala ne bua kuangata,
nuke ne kuteleja dıyi dia Ye- Yak 1:25
howa Nzambi wetu, netufue 2 bua utshine Yehowa Nzambi
bulelela. 26 Bualu nnganyi mu-
f Dut 6:3, 25 webe ne ulame mikenji yende mi-
Dut 8:1 ˆ
nkatshi mua bukua bantu1 uka- funda yonso ne meyi ende onso
ˆ ˆ
diku mumvue dıyi dia Nzambi g Dut 12:32 bindi nkutumina dıyi bua kuenza
Yos 1:7, 8
wa muoyo wakuila mu kapia bu wewe ne muanebe ne muikulue-
mutuvua bumvue, kadi kushala- h Dut 10:12 be, j matuku ebe onso a muoyo,
ye ne muoyo? 27 Wewe nkaye- bua ulale matuku a bungi. k
i Dut 4:40
be udi ne bua kusemena pabui- Dut 12:28 3 Udi ne bua kuteleja, wewe Isa-
pi bua kuteleja bionso biamba Lom 10:5 lele, ne kubitumikila bimpe me-
 nemene bua utante ne uvulanga-
Yehowa Nzambi wetu, ne wewe
ke wikala utuambila bionso bidi NSHAP. 6 ne bikole mu buloba budi ne
j Gen 18:19 mabele ne buitshi bia bungi, anu
Dut 4:9
5:22 1 Anyi “mikenji.” 5:26 1 Ku mua.: mudi Yehowa Nzambi wa banka-
“musunyi wonso.” k Nsu 3:1, 2 mbua bebe mukulaye.
327 DUTELONOME 6:4-24
4 “Teleja, wewe Isalele: Yeho- NSHAP. 6 bisamba bidi binunyunguluke, a
wa Nzambi wetu udi Yehowa a Dut 5:7 15 bualu Yehowa Nzambi webe
umue.a 5 Udi ne bua kunanga Yes 42:8
Zek 14:9
udi munkatshi muebe udi Nza-
Yehowa Nzambi webe ne muoyo ˆ
Mak 12:29, 32 mbi udi ulomba bua bamulamate
1Ko 8:6
webe wonso ne anyima1 webe yo- anu yeye. b Tshianana tshiji tshia
nso b ne bukole2 buebe buonso. c b Dut 10:12 Yehowa Nzambi webe netshiku-
ˆ ˆ
6 Meyi andi nkutumina dıyi lelu
Dut 11:13
Dut 30:6 temene, c ne neakujimije pa bu-
bua kuenza aa adi ne bua kui- Mat 22:37 loba. d
kala mu muoyo webe, 7 ne udi ˆ
c Mak 12:30, 33 16 “Kanuena ne bua kuteta
ne bua kuabueja munda mua1 Luk 10:27
Yehowa Nzambi wenue bu mu-
bana bebe d ne kuakula bua bua- d Gen 18:19 nuvua bamutete ku Masa. f
Dut 4:9 ˆ
lu buawu paudi usomba mu nzu- Nsu 22:6 17 Nudi ne bua kutumikila meyi
bu muebe, paudi wenda mu nji- Ef 6:4 a Yehowa Nzambi wenu ne muo-
la, paudi ulala, ne paudi ubika.e e Dut 11:19 yo mujima, pamue ne mavuluija
8 Uasuike bu divuluija pa tshia- ˆ
f Dut 11:18 ende ne meyi ne mikandu biende
nza tshiebe, ne adi ne bua kui- bidiye mukuambile bua kutumiki-
g Gen 15:18
kala bu mukaba wa ku mutu la. 18 Udi ne bua kuenza malu
pa mpala pebe.1f 9 Uafunde ku h Yos 24:13
adi makane ne adi mimpe ku
Mis 105:44 ˆ
mabaya a mu nseke ya mushi- mesu kua Yehowa bua utante ne
ku wa mbelu wa nzubu webe ne i Dut 8:10
bua ubuele bua kuangata buloba
ku biibi bia bimenga biebe. j Bal 3:7
buimpe buvua Yehowa muditshi-
10 “Pakubueja Yehowa Nza- k Dut 10:12 pe bua kupesha bankambua
mbi webe mu buloba buvua- Dut 13:4
bebe, g 19 paudi wipata bena lu-
ye muditshipe kudi bankambua l Luk 4:8 kuna bebe bonso kumpala kuebe,
bebe Abalahama, Izaka, ne Ya- m Yel 12:16 anu mudi Yehowa mulaye. h
koba bua kukupesha, g bulo- 
20 “Mu matuku atshilualua,
ba budi ne bimenga binene ne Mulongo 2 muanebe yeye mukuebeje ne:
bimpe biuvua kuyi muibake, h a Eks 34:14 ˆ
‘Mavuluija, meyi ne mikandu ne
11 nzubu miuwule ne bintu bi- b Eks 20:5 mapangadika bidi Yehowa Nza-
mpe bia mishindu yonso biu- Dut 4:24
mbi wetu munuambile bua ku-
vua kuyi mukuatshile mudimu, c Eks 32:9, 10 tumikila bidi biumvuija tshinyi?’
ˆ ˆ
bina bia kulamina mayi biuvua Nom 25:3
21 dıba adi newambile muanebe
Dut 11:16, 17
kuyi mumbule, ne madimi a tu- ˆ
Bal 2:14 ne: ‘Tuvua balue bapika ba Palo
muma tua mvinyo ne mitshi ya d 2Bk 17:18 mu Ejipitu, kadi Yehowa waka-
olive biuvua kuyi mukune, ne tupatula mu Ejipitu ne tshianza
e Mat 4:7
pawadia, wewe kukuta, i 12 udi- Luk 4:12 tshia bukole. 22 Nunku Yeho-
muke bua kupu Yehowa muoyo, j 1Ko 10:9
wa uvua anu utuma bimanyinu
yeye uvua mukupatule mu bulo- f Eks 17:2, 7
ne bishima binene ne bia kabutu
ba bua Ejipitu, mu nzubu wa bu- Mis 95:8, 9 ˆ
Eb 3:8, 9 mu Ejipitu, i ne kudi Palo, ne kudi
pika. 13 Yehowa Nzambi webe
g Gen 15:18 ba mu nzubu muende bonso mu
ke uudi ne bua kutshina, k yeye ˆ
mesu etu. j 23 Wakatupatulamu
ke uudi ne bua kuenzela mudi- h Eks 23:30
ˆ bua kulua netu muaba eu bua
mu, l ne mu dına diende ke muudi i Eks 7:3
kutupesha buloba buvuaye mu-
ne bua kuditshipa. m 14 Kanue- j Dut 4:34 ditshipe kudi bankambua betu. k
na ne bua kulonda nzambi mi-
k Eks 13:5 24 Nunku Yehowa wakatutumi-
kuabu, nzambi nansha umue wa Dut 1:8 ˆ ˆ
na dıyi bua kutumikila meyi ne
6:5 1 Tang. Diumv. 2 Anyi “bukole bua l Mis 111:10 mikandu bionso ebi ne bua ku-
Nsu 14:27
muoyo; bintu.” 6:7 1 Anyi “kuambului- tshina Yehowa Nzambi wetu bua
m Lew 18:5
la; kuumvuija.” 6:8 1 Ku mua.: “panka- Dut 4:1
tuikale ne diakalenga dia kashi-
ˆ di, l bua tushale ne muoyom anu
tshi pa mesu ebe.” Gal 3:12
DUTELONOME 6:25–7:14 328
bu mutudi nawu lelu. 25 Tue- NSHAP. 6 7 “Yehowa kavua mununange
ˆ
tu badimuke bua kulama meyi a Mbi 12:13 ne munusungule a bualu nuvua
onso aa bua kutumikila1 Yehowa Lom 10:5 tshisamba tshia bantu ba bu-

Nzambi wetu, anu mudiye mutu- ngi kupita bisamba bikuabu
ˆ NSHAP. 7
tumine dıyi bua kuenza, neatua- bionso to, kadi bualu nuvua tshi-
ngate bu bantu bakane.’ a b Dut 31:3 samba tshitambe bukese ku bi-

7 “Padi Yehowa Nzambi webe


ukubueja mu buloba buukadi
c Eks 33:2
Yos 3:10
samba bionso. b 8 Kadi Yehowa
wakanupatula ne tshianza tshie-
pa kubuela bua kuangata, b neu- d Gen 15:16
nde tshia bukole bua kunupiku-
mbushe kabidi bisamba bidi ne la mu nzubu wa bupika, c ku bu-
ˆ
bantu ba bungi kumpala kuebe: c e Gen 10:15-17 kokeshi1 bua Palo mukalenge wa
ˆ Ejipitu, bualu Yehowa uvua mu-
bena Hiti, bena Gıgashi, bena f Dut 20:1
ˆ nunange ne mulame mutshipu
Amole, d bena Kanana, bena Peli-
zi, bena Hiwi, ne bena Ye- g Nom 33:52 uvuaye muditshipe kudi banka-
buse, e bisamba muanda muteke- mbua benu. d 9 Wewe udi mu-
h Lew 27:29
te bidi ne bantu ba bungi ne bidi Yos 6:17
manye bimpe ne: Yehowa Nza-
ne bukole kukupita. f 2 Yeho- Yos 10:28 mbi webe udi Nzambi mulelela,
wa Nzambi webe neabafile kuu- Nzambi wa lulamatu, udi ula-
i Eks 23:32
di ne neubatshimune. g Udi ne Eks 34:15 ma tshipungidi tshiende ne uleja
bua kubabutula kakuyi mpata. h Dut 20:16, 17 dinanga diende dia lulamatu
Kuena ne bua kudia nabu tshi- j Yos 23:12, 13
kudi bipungu tshinunu bia bantu
pungidi nansha tshimue anyi ku- 1Bk 11:1, 2 badi bamunange ne batumikila e
ˆ
baleja luse to. i 3 Kuena ne bua
Ezl 9:2 meyi ende. 10 Kadi bua bantu
kudia nabu bipungidi bia disela- k Eks 34:16 badi bamukine neabafute kabu-
ˆ
ngana1 to. Kufidi bana bebe ba 1Bk 11:4 tu ku mesu kuabu. f Kakuenze-
bakaji kudi bana babu ba balu- la bantu badi bamukine malu ne
l Dut 6:14, 15 ˆ
me anyi kuangatshidi bana bebe lujoko; neabafute ku mesu kua-
ba balume bana babu ba baka- m Eks 23:24 bu. 11 Nunku udimuke bua ku-
Eks 34:13 ˆ
ji. j 4 Bualu nebasesuishe bana lama meyi ne mikenji ne ma-
ˆ
bebe bua kabandondi meme bua n Dut 16:21, 22 pangadika bindi nkutumina dıyi
benzele nzambi mikuabu mudi- lelu eu bua kuenza pa kubitumi-
ˆ o Dut 7:25 kila.
mu; k dıba adi tshiji tshia Yehowa Dut 12:2, 3
netshinutemene, ne neakubutule 12 “Nuenu batungunuke ne
p Eks 19:5, 6
ne lukasa luonso. l Dut 14:2
kuteleja mapangadika aa ne nue-
5 “Kadi nudi ne bua kubenze- Amo 3:2 nu baatumikile ne baenze, Yeho-
la nunku: Nupule bioshelu biabu,  wa Nzambi webe nealame tshi-
nutshibule makunji abu a tshiji- Mulongo 2 pungidi ne dinanga dia lulamatu
la, m nukose mitshi yabu ya tshiji- a Dut 10:15 bivuaye muditshipe kudi banka-
la1n ne nuoshe mpingu yabu mbua bebe. 13 Neakunange,
b Dut 10:22
misonga. o 6 Bualu wewe udi neakubeneshe ne neakuvudije.
tshisamba tshia tshijila kudi Ye- c Eks 6:6 Bulelela, neakubeneshe ne bana
howa Nzambi webe, ne Yehowa Eks 13:3, 14 ba bungi1g ne bintu bia mu buloba
Nzambi webe mmukusungule bua d Gen 22:16, 17 buebe, ntete yebe, mvinyo webe
wikale tshisamba tshiende, tshi- mupiamupia, mafuta ebe, h bana
samba tshiende tshia pa bua- e Eks 34:6, 7 ba ngombe yebe ne bana ba mi-
tshi,1 munkatshi mua bisamba f Nsu 2:22
koko yebe, mu buloba buvuaye
bionso bidi panshi pa buloba. p 2Pt 3:7 muditshipe kudi bankambua bebe
bua kukupesha. i 14 Newikale
6:25 1 Ku mua.: “kumpala kua.” 7:3 g Lew 26:9

1 Anyi “bua kuselangana nabu.” h Lew 26:4


7:8 1 Ku mua.: “tshianza.” 7:13 1 Ku
7:5 1 Tang. Diumv. 7:6 1 Anyi “tshintu mua.: “neabeneshe mamuma a munda
tshiende tshia mushinga mukole.” i Gen 13:14, 15 muebe.”
329 DUTELONOME 7:15–8:5
mubeneshibue kupita bisamba NSHAP. 7 vudidi. 23 Yehowa Nzambi webe
bionso;a muntu mulume anyi mu- a Dut 33:29 neabifile kuudi ne neabitshimune
Mis 147:20
ntu mukaji nansha umue wa mu- bionso nkong too ne padibi bibu-
b Eks 23:26
nkatshi muebe kakupanga kulela, Dut 28:11 tudibua. a 24 Yeye neafile baka-
nansha bimuna biebe kabiaku- Mis 127:3 lenge ba bisamba abi mu bianza
c Dut 28:15, 27 ˆ
panga kulela. b 15 Yehowa nea- biebe, b ne neujimije mena abi mui-
d Dut 7:1, 2
kumbushile masama onso, ne ka- Dut 20:16 nshi mua diulu. c Muntu nansha
kukutumina disama dibi nansha Yos 10:28
umue kakukukandamena d too ne
e Gen 15:16
dimue dia ku masama auvua mu- Lew 18:25 pawabibutula. e 25 Nudi ne bua
manye mu Ejipitu to. c Kadi neaa- Dut 9:5 kuosha mpingu misonga ya nza-
f Eks 20:3
tumine bantu bonso badi bakuki- mbi yabu mu kapia. f Kualakanyi
g Eks 23:33
ne. 16 Udi ne bua kubutula1 Dut 12:30 arjan anyi or udi pambidi payi
bisamba bionso bidi Yehowa Nza- Bal 2:2, 3
Mis 106:36
anyi kuyangatshi buebe wewe, g
mbi webe ufila kuudi. d Wewe2 h Nom 13:31 bua bualu abu kabukubueji mu
kuena ne bua kubumvuila luse to, e i Dut 1:29 buteyi, bualu mbualu bubi ku-
ne kuena ne bua kuenzela nzambi Dut 31:6
Mis 27:1 mpala kua Yehowa Nzambi webe.h
yabu mudimu, f bualu kuenza na- Yes 41:10 26 Kuena ne bua kubueja tshi-
nku nekuikale buteyi kuudi. g j Eks 14:13
ntu tshibi mu nzubu muebe bua
k Neh 9:10, 11
17 “Wewe mudiambile mu Yel 32:20 wewe kulua tshintu tshia kubutu-
muoyo webe ne: ‘Bisamba ebi l Dut 4:34 labu anu bu tshintu atshi. Udi ne
mbitupite ku bungi, mmunyi mu- m Eks 23:28 bua kutshikina menemene ne ku-
ndi mua kubipata?’h 18 kuena Yos 3:10
n Eks 23:29 tshibenga ne muoyo umue, bualu
ne bua kubitshina to. i Udi ne bua Dut 2:25 ntshintu tshia kubutula.
Yos 2:9

8
kuvuluka tshivua Yehowa Nza- “Udi ne bua kudimuka bua
ˆ Yos 24:12
ˆ
mbi webe muenzele Palo ne Ejipi- o Nom 14:9
kutumikila meyi onso andi
tu mujima, j 19 manyoka1 mako- p Dut 10:17
nkuambila lelu, bua nushale ne
ˆ 1Sm 4:7, 8
le avua mesu ebe mamone ne q Eks 23:30 muoyoi ne nuvulangane, nubuele
bimanyinu, ne bishima, k ne tshia-  ne nuangate buloba buvua Yeho-
nza tshia bukole ne diboko diolola Mulongo 2 wa muditshipe bua kupesha ba-
bivua Yehowa Nzambi webe mu- a Dut 9:3 nkambua benu. j 2 Uvuluke nji-
kupatule nabi.l Ke tshienzela Ye- b Yos 10:24 la mule uvua Yehowa Nzambi
howa Nzambi webe bisamba bio- Yos 12:1
webe mukuendeshe mu tshipe-
nso biudi utshina. m 20 Yehowa c Eks 17:14
Mis 9:5 la bidimu ebi 40, k bua kukupue-
Nzambi webe neabatumine dite- d Dut 11:25 kesha ne kukuteta l bua kuma-
keshibua mu mikolo1 too ne pika- Yos 1:5
Lom 8:31 nya tshivua mu muoyo webe, m
la bantu bavua bashale n ne bavua e Yos 11:14 ˆ
ni uvua mua kulama meyi ende
basokome kumpala kuebe bajike. f Dut 12:3
ˆ anyi kubenga kualama. 3 Nu-
21 Kuikadi ne buowa bua bualu 1Ku 14:12
g Yes 30:22 nku yeye wakakupuekesha ne
buabu to, bualu Yehowa Nzambi h Dut 27:15 kukulekela ne nzala, n kukudisha
webe udi nebe, o Nzambi munene  mana o auvua wewe kuyi muma-
ne udi ukemesha.p NSHAP. 8 nye nansha batatuebe kabayi ba-
22 “Yehowa Nzambi webe nei- i Nsu 3:1, 2 manye, bua kukuleja ne: muntu
pate bisamba ebi kumpala kue- j Gen 15:18
kena ne muoyo anu bua diampa
be ku kakese ku kakese ka- k Dut 2:7
nkayadi kadi udi ne muoyo bua
kuyi mpata.q Kabakukuanyishila l Eks 16:4 ˆ
Eks 20:20 dıyi dionso didi dipatuka mu-
bua kubijikija lukasa, bua nya- m Dut 13:3 kana mua Yehowa. p 4 Bilamba
ma ya luonji ya tshisuku kayiku- Nsu 17:3
n Eks 16:3 biuvua uvuala kabiakasunsuka,
7:16 1 Ku mua.: “kudia.” 2 Ku mua.: o Eks 16:31 nansha makasa ebe kaakuwula
ˆ
“Dısu diebe.” 7:19 1 Anyi “mateta.” p Mis 78:24 mu bidimu ebi 40. q 5 Udi mu-
Mat 4:4
7:20 1 Anyi pamuapa: “dipampakana; q Dut 29:5
manye bimpe mu muoyo webe
ditshina dikole.” Neh 9:21 ne: Yehowa Nzambi webe uvua
DUTELONOME 8:6–9:4 330
ˆ
ukubela anu mutu muntu ubela NSHAP. 8 buyi ne mayi. Yeye wakenza bua
ˆ
muanende. a a Nsu 3:12 mayi apatuke mu dibue dikole a
6 “Mpindieu udi ne bua kula- 1Ko 11:32 16 ne wakakudisha mana b mu
ˆ Eb 12:5-7
tshipela, avua batatuebe kaba-
ma meyi a Yehowa Nzambi webe Bua 3:19
paudi wendela mu njila yende yi bamanye, bua kukupueke-
b Eks 3:8
ne umutshina. 7 Bualu Yehowa Lew 26:4
sha c ne kukuteta bua kukua-
Nzambi webe udi uya nebe mu Dut 11:11, 12 mbuluisha mu matuku alonda. d
buloba buimpe, b buloba budi ne 17 Wewe mudiambile mu muo-
ˆ c Nom 13:23
yo webe ne: ‘Ndi mupete bubanji
tusulu tua mayi,1 mishimi ne
mpokolo2 bipueka mu tshibanda- d Yhz 20:6 ebu ku bukokeshi buanyi meme
banda ne mu buloba bua miku- ne ku bukole bua tshianza tshia-
ˆ
na, 8 buloba budi ne ntete ya e Dut 6:10-12 nyi meme,’ e 18 dıba adi uvulu-
´ ke ne: Yehowa Nzambi webe ke
ble, orje, mionji ya tumuma tua f Hos 13:6
mvinyo, mitshi ya mfigi, ne mi- udi ukupesha bukokeshi bua ku-
tshi ya bimuma bia grenade, c bu- g Dut 9:4 peta bubanji, f bua kukumbaja-
Dut 32:15
loba budi ne mafuta a olive ne ye tshipungidi tshiende tshivua-
buitshi, d 9 buloba buikala bia- h Mis 106:21 ye muditshipe kudi bankambua
kudia kabiyi mua kukepa ne bebe, anu mudibi lelu. g
i Dut 1:19
wewe kuyi ukengela tshintu, bu- Yel 2:6
19 “Wewe anu mupue Yehowa
loba budi ne mabue adi ne tshia-  Nzambi webe muoyo ne mulonde
mu tshifiike ne ku mikuna yabu Mulongo 2 nzambi mikuabu, muyenzele mu-
nkuwumbuila tshiamu tshia mi- a Nom 20:11 dimu ne muyinamine, ndi nnu-
taku. jadikila lelu ne: nenujimine bu-
10 “Pawadia, wewe kukuta, b Eks 16:35 lelela. h 20 Anu bu bisamba bidi
udi ne bua kutumbisha Yehowa c Dut 8:2
Yehowa ubutula kumpala kuenu,
Nzambi webe bua buloba buimpe ke mushindu unuajimina, bua-
ˆ
budiye mukupeshe. e 11 Udi- d Eb 12:11 lu kanuakuteleja dıyi dia Yehowa
muke bua kupu Yehowa Nza- Nzambi wenu. i
e Hos 12:8
mbi webe muoyo upanga bua
ˆ
kulama meyi ende, mapangadi- f Mis 127:1
Hos 2:8
9 “Teleja, wewe Isalele, udi usa-
buka lelu Yadenej bua kunye-
ka ende, ne mikenji yende mi- nga buloba budi ne bisamba bi-
ˆ
funda bindi nkutumina d ıyi g Dut 7:12 nene ne bia bukole kukupita, k ne
lelu bua kuenza. 12 Paudi udia, bimenga binene bidi ne ngumbu
ukuta, wasa nzubu mimpe ne h Dut 4:25, 26
Dut 30:17, 18
miye too ne mu diulu,1l 2 ne ba-
usombamu, f 13 pikala ngombe Yos 23:12, 13 ntu banene bale, bana ba bena
yebe ne mikoko yebe bivulanga- Anaka, m baudi mumanye ne mu-
ne ne arjan ne or yebe milue ya i Dan 9:11, 12 mvue bamba bua bualu buabu ne:

bungi ne wewe muikale ne bi- ‘Nnganyi udi mua kukandamena
ntu bionso bia bungi, 14 kule- NSHAP. 9
bana ba Anaka?’ 3 Nunku uma-
kedi muoyo webe upeta lutambi- j Yos 4:19
nye lelu eu ne: Yehowa Nzambi
shi g ne ukusaka bua kupua k Dut 7:1 webe neasabuke kumpala kue-
Yehowa Nzambi webe muoyo, be.n Yeye nkapia kadi kabutula o
yeye uvua mukupatule mu bu- l Nom 13:28 ne neababutule. Neabatshimune
ˆ
loba bua Ejipitu, mu nzubu wa m Nom 13:33
mu mesu ebe bua ubipate1 luka-
bupika, h 15 yeye uvua mukupi- sa ne ubabutule, anu mudi Yeho-
tshishile mu tshipela tshinene, n Dut 1:30 wa mukulaye. p
ˆ
tshidi tshienza buowa, i tshikale Dut 20:4
Dut 31:3
4 “Pikala Yehowa Nzambi we-
ne nyoka ya lulengu ne tuminyi- be ne bua kubipata kumpa-
minyi, ne buloba bume budi ka- o Dut 4:24
Eb 12:29
9:1 1 Mmumue ne: bidi ne bimanu bile
ˆ
8:7 1 Anyi “tusulu tua mayi tua tshilonda p Eks 23:31
menemene. 9:3 1 Anyi “ubanyenge bu-
ˆ
nkoka.” 2 Anyi “mpokolo mile ya mayi.” Dut 7:23, 24 loba.”
331 DUTELONOME 9:5-19
la kuebe, kudiambidi mu muoyo NSHAP. 9 butuku au, Yehowa wakampesha
webe ne: ‘Yehowa mmulue na- a Dut 7:7, 8 mabue abidi, mabue a tshipu-
nyi bua kuangata buloba ebu Yhz 36:22 ngidi, 12 ne Yehowa wakanga-
bua buakane buanyi meme’ to. a b Gen 15:16 mbila ne: ‘Juka, pueka lukasa,
Kadi Yehowa udi wipata bi- Dut 12:31 bualu bantu bebe bauvua mu-
Dut 18:9, 12
samba ebi kumpala kuebe bua patule mu Ejipitu mbenze bualu
malu abi mabi. b 5 Kuena ubue- c Lew 18:25 bubi. a Mbasesuke ne lukasa luo-
la bua kuangata buloba ebu bua nso mu njila umvua mubatumi-
d Gen 13:14, 15 ˆ
buakane buebe anyi bua bulu- ne dıyi bua bobu kulonda. Mba-
Gen 17:1, 8
lame bua muoyo webe to. Kadi dienzele lupingu lua tshiamu.’1b
Yehowa Nzambi webe udi wipa- e Gen 26:3 13 Pashishe Yehowa wakanga-
ta bisamba ebi kumpala kuebe mbila ne: ‘Ndi mutangile bantu
f Gen 28:13
bua malu abi mabi, c ne bua ku- aba, ne mona! mbantu ba mutu
ˆ
kumbaja dıyi divua Yehowa mu- g Eks 34:9 mukole.1c 14 Lekela mbabutu-
ˆ
ditshipe kudi bankambua bebe Mis 78:8 le, njimije dına diabu muinshi
Abalahama, d Izaka, e ne Yakoba. f mua diulu, nkuvuije wewe tshi-
h Dut 9:22
6 Nunku umanye ne: Yehowa Mis 78:40 samba tshia bukole ne tshia ba-
Nzambi webe kena ukupesha Eb 3:16 ntu ba bungi kubapita.’ d
buloba buimpe ebu bua buika- i Eks 17:2 15 “Pashishe ngakakudimuka,
le buebe bualu udi muakane to, Nom 11:4 meme kutuluka ku mukuna pa-
bualu wewe udi tshisamba tshidi Nom 16:1, 2
vua mukuna utema kapia;e mabue
Nom 25:2, 3
ne mutu mukole.1g Dut 31:27 abidi a tshipungidi avua mu bia-
7 “Nuvuluke mushindu unu- nza bianyi bionso bibidi. f 16 Ke
j Eks 32:4, 10
vua bafiikishe Yehowa Nza- meme kutangila, kumona ne: nu-
mbi wenu munda mu tshipela, k Eks 24:12 vua benzele Yehowa Nzambi wenu
kanupu muoyo musangu na- Eks 31:18 mpekatu! Nuvua badienzele kana
Eks 32:16
nsha umue to. h Kumbukila ku ka ngombe ka tshiamu.1 Nuvua
dituku dinuvua bumbuke mu bu- l Eks 24:7 basesuke ne lukasa luonso mu nji-
loba bua Ejipitu too ne panu- ˆ
la uvua Yehowa munutumine dıyi
di bafike muaba eu nudi bato- m Eks 24:18
bua kulonda. g 17 Ke meme kua-
mbokele Yehowa. i 8 Nansha mu n Eks 19:19 ngata mabue abidi au, kuatuta pa-
Holeba nuvua bafiikishe Yehowa Dut 4:10-13 nshi ne bianza bianyi bionso bi-
munda, ne Yehowa uvua munu-  ˆ
bidi, meme kuatayisha mu mesu
kuatshile tshiji tshikole, ukeba Mulongo 2 enu. h 18 Pashishe meme kutua
too ne kunubutula. j 9 Pamvua a Eks 32:7 mpala panshi kumpala kua Yeho-
mubande ku mukuna bua kua- wa, anu bu kumpala, munkatshi
b Eks 32:4
ngata mabue, k mabue a tshi- mua matuku 40, munya ne butu-
pungidi tshivua Yehowa mudie c Eks 32:9 ku. Tshiakadia biakudia, tshia-
nenu, l mvua mushale ku muku- ˆ
kanua mayii bualu bua mpekatu
na matuku 40, munya ne butu- d Eks 32:10 yonso inuvua benze panuvua be-
ku, m tshiyi ndia biakudia, tshiyi ˆ
ˆ e Eks 19:18 nze bualu bubi ku mesu kua
nnua mayi. 10 Pashishe Yeho- Yehowa ne bamufiikishe munda.
ˆ
wa Nzambi wakampesha mabue f Eks 32:15 19 Bualu mvua mumvue buowa
abidi avua mafunda ne munu wa bua tshiji tshikole tshivua Yeho-
g Eks 20:3, 4
Nzambi; pa mabue apu pavua wa munukuatshile, j ukeba too ne
ˆ
meyi onso avua Yehowa munua- h Eks 32:19 kunubutula. Kadi Yehowa waka-
mbile ku mukuna mu kapia ditu- nteleja musangu au kabidi. k
ku dia disangisha.1n 11 Ku nde- i Eks 34:28
kelu kua matuku 40 a munya ne 9:12 1 Anyi “lupingu lua tshiamu tshie-
j Eks 32:10
ngulula.” 9:13 1 Ku mua.: “badi ne
9:6 1 Ku mua.: “tshidi ne nshingu mumi- k Eks 32:11, 14
nshingu miumisha.” 9:16 1 Anyi “tshia-
sha.” 9:10 1 Anyi “tshisumbu.” Mis 106:23 mu tshiengulula.”
DUTELONOME 9:20–10:8 332
20 “Yehowa uvua mukuatshile NSHAP. 9 lu ntshisamba tshiebe ne mbantu
Alona tshiji tshikole, ukeba too a Eks 32:2, 21 bebe wewe nkayebe1a bauvua mu-
ne kumushipa, a kadi meme kulo- b Eks 32:4
patule ne bukole bua bungi ne di-
mbela Alona musangu au kabi- boko diebe diolola.’ b

10
di. 21 Pashishe meme kuanga- c Eks 32:20
“Tshikondo atshi Yeho-
ta tshintu tshibi tshinuvua benze, d Nom 11:3 wa wakangambila ne: ‘Di-
kana ka ngombe, b meme kukosha e Eks 17:7 songela mabue abidi a bue-
mu kapia; meme kukazaza, kuka- na a kumpala au, c ubande kundi
vingutula konso too ne pakasha- f Nom 11:4, 34
ku mukuna; udi ne bua kudie-
laku bukulakula anu bu lupuishi, g Nom 13:26 nzela kabidi mushete wa maba-
meme kuela lupuishi alu mu kasu- h Nom 14:3, 4 ya. 2 Nemfunde pa mabue au
lu kadi kapueka kafumina ku mu- ˆ
meyi avua pa mabue a ku-
kuna. c i Dut 1:32
Mis 106:24, 25 mpala auvua mutayishe au, ne
22 “Pashishe nuakajula kabi- Eb 3:19 udi ne bua kuateka mu mushe-
di Yehowa tshiji ku Tabela, d ku j Eks 34:28 te.’ 3 Nunku ngakenza mushe-
Masa, e ne ku Kibelota-hatawa. f te wa mabaya a mutshi wa muse-
ˆ
23 Ku Kadeshe-banea, g pavua Ye- k Eks 19:5
Mis 135:4
se, meme kusonga mabue abidi
howa munutume, muambe ne: a buena a kumpala, meme kuba-
‘Bandayi, nuangate buloba bu- l Eks 32:11
nda ku mukuna ne mabue abidi
nganupesha kakuyi mpata!’ nua-
ˆ m Eks 3:6 au mu tshianza tshianyi. d 4 Pa-
katombokela kabidi dıyi dia Ye- Eks 6:8
shishe yeye kufunda pa mabue
howa Nzambi wenu;h kanuakaleja
Dut 9:5 ˆ
au meyi avuaye mufunde ku-
ditabuja i kudiye ne kanuakamu- n Eks 32:31, 32 ˆ
mpala, e Meyi Dikumi,1 f avua
tumikila. 24 Nudi batombokele o Eks 32:12 Yehowa munuambile ku muku-
Yehowa katshia anu nganuma- Nom 14:15, 16
na mu kapia g dituku dia disa-

nya. ngisha;2h ne Yehowa wakaampe-
25 “Nunku ngakashala mutue Mulongo 2
sha. 5 Nunku ngakakudimuka,
mpala panshi kumpala kua Yeho- a 1Bk 8:51 meme kutuluka ku mukuna, i ku-
Neh 1:10
wa matuku 40, munya ne bu- teka mabue mu mushete umvua
tuku;j mvua mutue mpala pa- b Eks 6:6 muenze, muaba udiwu anu mu-
Dut 4:20, 34 ˆ
nshi mushindu au bualu Yehowa  vua Yehowa muntumine dıyi bua
uvua muambe bua kunubutu- NSHAP. 10 kuenza.
la. 26 Ngakabanga kusengelela c Eks 34:1 6 “Pashishe bena Isalele ba-
Yehowa, ngamba ne: ‘Mukalenge ˆ
kumbuka ku Belota Bene-yakana
Mutambe Bunene Yehowa, kubu- d Eks 34:4
batangile ku Mosela. Alona wa-
tudi bantu bebe to. Mbantu bebe e Eks 32:15 kafuila kuntu aku ne bakamu-
wewe nkayebe1k bauvua mupiku- ˆ
f Eks 20:1 jiika; j muanende Eleaza wakaba-
le mu bunene buebe ne mupatu- Eks 34:28 nga kuenza mudimu wa buakuidi
le mu Ejipitu ne tshianza tshia Dut 4:13 pa muaba wende. k 7 Bakumbu-
bukole. l 27 Vuluka bena mudi- g Dut 4:36 ka kuntu aku batangile ku Gudu-
mu bebe Abalahama, Izaka, ne Dut 5:4 goda, bakumbuka kabidi ku Gu-
Yakoba. m Kutangidi mutu muko- h Eks 19:17 dugoda batangile ku Yotebata, l
le wa bantu aba, malu abu mabi, Dut 5:22 ˆ
buloba budi ne tusulu tua mayi1
ne mpekatu wabu to.n 28 Tshia- i Eks 34:29 tua bungi.
nana bantu ba mu buloba buu- j Nom 20:23, 24 8 “Tshikondo atshi Yehowa
di mutupatule badi mua kuamba Nom 33:31, 38 wakateka tshisa tshia Lewim ku
ne: “Yehowa kavua mukokeshe k Nom 20:28 luseke bua kuambula mushete wa
bua kuya nabu mu buloba bu- tshipungidi tshia Yehowa, n bua
vuaye mubalaye, ne bu muvuaye l Nom 33:33
kuimana kumpala kua Yehowa
mubakine, wakabapatula bua ku- m Nom 1:50
bashipa mu tshipela.” o 29 Bua- Nom 3:6 10:4 1 Anyi “Mikenji Dikumi.” 2 Anyi
Nom 8:14
“tshisumbu.” 10:7 1 Anyi “tusulu tua
ˆ
9:26, 29 1 Anyi “bumpianyi buebe.” n Nom 3:30, 31 mayi tua tshilonda nkoka.”
333 DUTELONOME 10:9–11:4
bua kumuenzela mudimu, ne bua NSHAP. 10 mbi wa banzambi a ne Mukale-
ˆ
kubenesha bantu mu dına die- a Nom 6:23-27 nge wa bakalenge, Nzambi mu-
nde, a anu mudibu benza too ne Dut 21:5 nene, wa bukole, ne wa kutshina,
2Ku 30:27
lelu eu. 9 Ke bualu kayi ki mba- udi kayi wenzela muntu nansha
b Nom 18:20, 24
peshe Lewi tshiende tshitupa Dut 18:1 umue malu ne kansungansunga b
anyi bumpianyi bu mudibu bape- c Eks 24:18 ne udi kayi witaba dikosa mishi-
she bana babu to. Yehowa ke bu- Eks 34:28 ku. 18 Udi ulumbuluila muana
mpianyi buende, anu muvua d Eks 32:14 udi kayi ne tatuende1 ne muka-
Yehowa Nzambi webe mumua- e Gen 15:18 ji mukamba, c ne mmunange mu-
mbile. b 10 Ngakashala ku mu- f Mik 6:8 ntu udi musombe buenyi, d umu-
kuna meme nkayanyi anu bu mu- pesha biakudia ne bia kuvuala.
g Dut 5:29
sangu wa kumpala, matuku 40, 19 Nuenu penu nudi ne bua ku-
h Dut 5:33
munya ne butuku, c ne Yehowa Yos 22:5 nanga muntu udi musombe bue-
wakanteleja kabidi musangu au. d i Dut 6:5 nyi, bualu nuvua penu basombe
Yehowa kavua musue kukubutu- Luk 10:27 buenyi mu buloba bua Ejipitu. e
la to. 11 Nunku Yehowa waka- j Dut 6:24 20 “Yehowa Nzambi webe ke
ngambila ne: ‘Pita kumpala kua k 1Ku 29:11 uudi ne bua kutshina, yeye ke
bantu aba, ne udilongolole bua Mis 24:1 uudi ne bua kuenzela mudimu, f
kuya, bua babuele ne bangate Mis 115:16
yeye ke uudi ne bua kulama-
buloba bumvua muditshipe kudi l Dut 4:37 ˆ
ta, ne mu dına diende ke mu-
bankambua babu bua kubape- m Dut 30:6
udi ne bua kuditshipa. 21 Yeye
sha.’ e n Eks 34:9 nkayende ke uudi ne bua kutu-
12 “Mpindieu, wewe Isalele, Dut 9:6
Dut 31:27 mbisha. g Yeye udi Nzambi webe
Yehowa Nzambi webe udi ukulo-  udi mukuenzele malu mane-
mba tshinyi? f Udi ukulomba anu Mulongo 2 ne ne adi akemesha onso aa adi
bualu ebu: kutshina Yehowa Nza- ˆ
a Eks 18:11 mesu ebe madimuene. h 22 Ba-
mbi webe, g kuendela mu njila ye- 2Ku 2:5 nkambua bebe bavua bapueke
nde yonso, h kumunanga, kuenze- Mis 97:9
mu Ejipitu bantu1 70, i kadi
la Yehowa Nzambi webe mudimu b Bz 10:34
mpindieu Yehowa Nzambi webe
Lom 2:11
ne muoyo webe wonso ne anyi- mmukuvuije bungi bu bua mito-
ma1 webe yonso, i 13 ne kutu- c Mis 68:5
to ya mu diulu. j
ˆ Yak 1:27
mikila meyi a Yehowa ne mikenji
yende mifunda bindi nkutumina
ˆ
dıyi lelu eu bua kuenza bua dia-
d Lew 19:10
Dut 24:14
Mis 146:9
11 “Udi ne bua kunanga Yeho-
wa Nzambi webek ne kutu-
kalenga diebe wewe. j 14 Mona, e Eks 22:21
mikila misangu yonso malu adiye
diulu, nansha diulu dia mu diu- Lew 19:34 mukufundile bua kuenza, ne mi-
lu,1 ne buloba ne bionso bidipu f Luk 4:8 kenji yende mifunda, ne mapa-
ˆ
mbia Yehowa. k 15 Kadi Yehowa g Eks 15:2 ngadika ende ne meyi ende.
uvua musemene pabuipi ne ba- Bua 19:6 2 Nudi bamanye ne: lelu ndi nga-
nkambua benu nkayabu ne mu- h 2Sm 7:23 kula nenu, tshiena ngakula ne
baleje dinanga diende, ne mmu- i Gen 46:27 bana benu bavua kabayi bama-
nusungule nuenu, bana babu, l Eks 1:5 nye anyi bamone dinyoka dia
Bz 7:14
munkatshi mua bisamba bionso, kudi Yehowa Nzambi wenu, l bu-
j Gen 15:1, 5
anu bu munudi lelu eu. 16 Mpi- 
nene buende, m tshianza tshiende
ndieu nudi ne bua kulengeja1 tshia bukole n ne diboko diende
NSHAP. 11
mioyo yenu m ne kulekela kuikala diolola. 3 Kabavua bamone bi-
k Dut 6:5
ne tshitunu2 nunku. n 17 Bualu Dut 10:12
manyinu biende ne malu ende bi-
Yehowa Nzambi wenu udi Nza-
ˆ
Mak 12:30 vuaye muenze mu Ejipitu kudi
ˆ
l Dut 8:5 Palo mukalenge wa Ejipitu ne mu
10:12 1 Tang. Diumv. 10:14 1 Anyi “diu- Eb 12:6 buloba buende bujima;o 4 anyi
lu dia muulu menemene.” 10:16 1 Ku m Dut 5:24 tshivuaye muenzele biluilu bia
mua.: “kutengula musoso wa.” 2 Ku Dut 9:26

mua.: “ne kanukoleshi kabidi nshi- n Eks 13:3 10:18 1 Anyi “muana wa nshiya.” 10:22
ngu yenu.” o Dut 4:34 1 Anyi “anyima.”
DUTELONOME 11:5-22 334
ˆ
mu Ejipitu, tubalu tua Palo ne NSHAP. 11 13 “Nuenu batumikile ne muo-
ˆ
matempu ende a mvita, bivuabu a Eks 14:23, 28 yo mujima meyi anyi andi nnutu-
ˆ ˆ
babuikile kudi mayi a Mbuu Mu- Eb 11:29 mina dıyi lelu bua kuenza ne
kunze pavuabu benda banulonda, banange Yehowa Nzambi wenu,
ne Yehowa wakababutula musa- b Nom 16:1, 32 bamuenzele mudimu ne muoyo
ngu umue bua kashidi.1a 5 Ka- wenu wonso ne anyima1 wenu
bavua bamone tshivuaye munue- c Dut 4:40 yonso, a 14 nendokeshile kabidi
nzele mu tshipela too ne munudi Nsu 3:1, 2 buloba buenu mvula mu tshiko-
bafike muaba eu, 6 anyi bamo- ndo tshiayi, mvula ya mbe-
ne tshivuaye muenzele Datana ne d Gen 13:14, 15 di ne mvula ya ndekelu,1 ne
Gen 26:3
Abilama, bana ba Eliaba muana Gen 28:13
neusangishe ntete yebe, mvi-
wa Lubena, pavua buloba buka- nyo webe mupiamupia ne mafuta
nguke ne bubamine pamue ne ba e Eks 3:8
ebe. b 15 Nentolueshe bisonsa
mu nzubu yabu ne ntenta yabu Yhz 20:6 mu mpata yebe bua bimuna bie-
ne tshintu tshionso tshivua ne be, ne neudie, neukute. c 16 Nu-
muoyo tshivua tshibalonde, mu f Dut 1:7 dimuke bua kanulekedi mioyo
ˆ
mesu mua bena Isalele bonso. b yenu isesuishibua ne bua kanute-
ˆ
7 Mesu enu mmadimuene malu g Dut 8:7
ndeledi nzambi mikuabu ne kanu-
manene onso avua Yehowa mue-  yinaminyi. d 17 Tshianana tshiji
nze. Mulongo 2
tshia Yehowa netshinutemene, ne
ˆ
8 “Nudi ne bua kutumikila dı- a Dut 4:29
neakange diulu bua mvula kalo-
yi dionso dindi nnuambila lelu Dut 6:5 ki, e ne buloba kabuakumenesha
eu bua nulue ne bukole ne nu- Dut 10:12 bintu biabu ne nenujimine ne lu-
Mat 22:37
sabuke bua kubuela mu buloba kasa mu buloba buimpe budi Ye-
ne kubuangata, 9 ne bua nula- howa unupesha. f
ˆ
b Lew 26:4
le matuku a bungi c mu bulo- Dut 8:7-9
18 “Nudi ne bua kubueja meyi
ba buvua Yehowa muditshipe Dut 28:12 anyi aa mu mioyo yenu ne mu
Yel 14:22
bua kupesha bankambua benu anyima1 yenu, kuasuika ku tshia-
ne bana1 babu, d buloba budi ne nza tshienu bu divuluija, ne
mabele ne buitshi bia bungi. e c Dut 8:10 neikale bu mukaba pa mpala
10 “Buloba bunudi nuya bua yenu.2 g 19 Nualongeshe bana
kuangata kabuena bu buloba bua d Dut 8:19 benu, nubambilawu panudi ba-
Dut 29:18
Ejipitu munuvua bafume, munu- Eb 3:12
sombe mu nzubu yenu, panudi
vua nukuna ntete, nuyipandila nuenda mu njila, panudi nulala
ˆ ne panudi nubika. h 20 Uafunde
mayi ne dikasa,1 bienze bu budi- e Dut 28:15, 23
mi bua bisekiseki. 11 Kadi bu- 1Bk 8:35, 36 ku mabaya a mu nseke ya mu-
loba bunukadi pa kusabuka 2Ku 7:13, 14 shiku wa mbelu wa nzubu webe
bua kuangata mbuloba bua mi- ne ku biibi1 biebe, 21 bua nue-
kuna ne bibandabanda. f Budi bu- f Dut 8:19 nu ne bana benu nulale matu-
ˆ ku a bungi i mu buloba buvua
nua mayi adi afuma mu diulu; g
12 mbuloba budi Yehowa Nza- g Nsu 7:1-3 Yehowa muditshipe bua kupesha
ˆ bankambua benu, j matuku onso
mbi webe utabalela. Mesu a Ye-
howa Nzambi webe adi abutangi- h Dut 6:6-9
adi diulu pa mutu pa buloba.
la misangu yonso, kutuadijila ku Nsu 22:6 22 “Nuenu balame ne muo-
Ef 6:4 ˆ
mbangilu kua tshidimu too ne ku yo mujima dıyi dindi nnuambi-
ndekelu kua tshidimu. la edi ne baditumikile, bua kuna-
i Dut 4:40 nga Yehowa Nzambi wenu, k bua
11:4 1 Anyi “too ne lelu.” 11:9 1 Ku Nsu 4:10

mua.: “dimiinu.” 11:10 1 Anyi “nuyela 11:13, 18 1 Tang. Diumv. 11:14 1 Anyi
ˆ
mayi ne dikasa,” mmumue ne: kunyu- j Gen 13:14, 15 “mvula ya mu muvu wa automne ne
nguluja ne dikasa lukata ludi lunyungu- mvula ya mu muvu wa printemps.”
ˆ ˆ ˆ
luka ne mayi anyi kupandila mayi njila k Dut 6:5 11:18 2 Ku mua.: “pankatshi pa mesu
ne dikasa. Luk 10:27 enu.” 11:20 1 Anyi “biibi bia bimenga.”
335 DUTELONOME 11:23–12:8
ˆ
kuendela mu njila yende yonso NSHAP. 11 kutumikila meyi ne mikandu bio-
ne bua kumulamata, a 23 Yeho- a Dut 10:20 nso ne mapangadika onso bindi
wa neipate bisamba bionso ebi Dut 13:4
Yos 22:5
nteka kumpala kuenu lelu. a
ˆ
12
kumpala kuenu, b ne nenunyenge “Aa mmeyi ne mikandu
b Eks 23:28
buloba bua bisamba binene ne Yos 3:10 ne mapangadika binudi ne
bidi ne bantu ba bungi kunupi- bua kudimuka bua kutumikila
c Dut 7:1
ta. c 24 Muaba wonso udi dika- Dut 9:1, 5 matuku onso anudi ne muoyo mu
sa dienu didiata newulue wenu. d d Yos 14:9 buloba budi Yehowa Nzambi wa
Mukalu wenu newikale kumbuki- bankambua benu ne bua kunupe-
la ku tshipela too ne ku Leba- e Gen 15:18
Eks 23:31 sha bua buikale buenu. 2 Nudi
nona, kumbukila ku Musulu, ne bua kubutula miaba yonso
f Dut 7:24
musulu wa Pelata, too ne ku Yos 1:5 ivua bisamba binudi banyenge
mbuu wa ku ouest.1e 25 Muntu buloba bitendelela nzambi yabi
g Eks 23:27
nansha umue kakunukandamena Yos 2:9, 10 butubutu, b nansha pa mikuna mi-
to. f Yehowa Nzambi wenu nea- Yos 5:1
le, nansha pa mikuna mikese,
ˆ
tume buowa bukole ne ditshina h Dut 30:15 anyi muinshi mua mutshi wonso
bua bualu buenu mu buloba buo- i Dut 28:1, 2 udi musampile bikole. 3 Nudi
nso bunudi nuendela, g anu mu- Mis 19:8, 11
ne bua kupula bioshelu biabu, ku-
vuaye munulaye. j Lew 26:15, 16 bumbula makunji abu a tshijila, c
26 “Monayi, ndi nteka dibene- Yes 1:20
kuosha mitshi yabu ya tshijila1
sha ne mulawu kumpala kuenu k Dut 27:12, 13 mu kapia, ne kukosa mpingu mi-
lelu: h 27 dibenesha, nuenu ba- Yos 8:33, 34
songa ya nzambi yabu, d nujimija
ˆ ˆ
tumikile meyi a Yehowa Nzambi l Gen 12:6
mena ayi mene miaba ayi. e
ˆ
wenu andi nnutumina dıyi lelu m Yos 1:11 4 “Kanuena ne bua kutendele-
bua kuenza, i 28 ne mulawu, 
ˆ la Yehowa Nzambi wenu mu-
nuenu babenge kutumikila meyi Mulongo 2 shindu au to. f 5 Kadi nukebe
a Yehowa Nzambi wenu j ne nue- a Dut 5:32 Yehowa Nzambi wenu muaba wo-
nu basesuke mu njila undi nnu- Dut 12:32
ˆ  nso udiye usungula bua kujadi-
tumina dıyi lelu bua kulonda ne ˆ
ka dına diende ne muaba wende
nuenu balonde nzambi mikuabu NSHAP. 12
inuvua kanuyi bamanye. b Eks 34:13
wa kusombela munkatshi mua
bisa bienu bionso, ne nuye ku-
29 “Padi Yehowa Nzambi we- c Eks 23:24
ntu aku. g 6 Muaba au ke unudi
be ukubueja mu buloba buwi- d Dut 7:25 ne bua kuya ne milambu yenu ya
kala mua kuangata, udi ne bua
e Eks 23:13 kuosha, h milambu yenu mikua-
kuamba1 dibenesha ku mukuna Yos 23:7 bu, bia dikumi bienu, i mapa a ku
wa Gelizima ne kuela mulawu ku
mukuna wa Ebala. k 30 Kayena
f Lew 18:3 tshianza tshienu, j milambu yenu
Dut 12:31
dia muamua dia Yadene lua ku ya kukumbaja nayi mitshipu, mi-
ouest,1 mu buloba bua bena Ka-
g 2Ku 7:12 lambu yenu ya budisuile, k ne ba-
ˆ ˆ h Lew 1:3 nabute ba ngombe yenu ne ba
nana badi basombele mu Alaba,
bitangilangane ne Gilegala, ku- i Dut 14:22 mikoko yenu. l 7 Nuenu ne ba
mpenga kua mitshi minene ya mu nzubu yenu nudi ne bua ku-
j Nom 18:19
Mole anyi? l 31 Bualu nudi nu- Dut 12:11 diila kuntu aku kumpala kua Ye-
sabuka Yadene bua kubuela ne k 1Ku 29:9
howa Nzambi wenu m ne kusanka
kuangata buloba budi Yehowa Ezl 2:68 bua midimu yenu yonso, n bualu
Nzambi wenu unupesha. m Panu- l Dut 12:17 Yehowa Nzambi wenu mmunube-
di nubuangata ne nusombamu, Dut 15:19 neshe.
32 nudi ne bua kudimuka bua m Dut 15:19, 20 8 “Kanuena ne bua kuenza
n Lew 23:40
malu mutudi tuenza muaba eu
11:24 1 Mmumue ne: Mbuu Munene, Dut 12:12, 18 lelu, muntu yonso wenza tshio-
Mbuu wa Mediterane. 11:29 1 Anyi “ku- Dut 14:23, 26 nso tshidiye mumone tshimpe
ˆ Mis 32:11
fila.” 11:30 1 Anyi “kudi dıba dibuele- Mis 100:2
la.” Flp 4:4 12:3 1 Tang. Diumv.
DUTELONOME 12:9-23 336
ˆ
ku mesu kuende,1 9 bualu ka- NSHAP. 12 kanuena ne bua kudia mashi
nuena banji kubuela muaba wa a 1Bk 8:56 to; a neuapongolole panshi anu
ˆ
dikisha a ne mu bumpianyi budi 1Ku 23:25 bu mayi. b 17 Kabakukuanyishi-
Yehowa Nzambi webe ukupe- la bua kudiila tshia dikumi tshia
sha. 10 Panudi nusabuka Yade- b Yos 3:17
ntete yebe, tshia mvinyo webe
ne b ne nusomba mu buloba budi mupiamupia, tshia mafuta ebe,
c Dut 33:28
Yehowa Nzambi wenu unupesha 1Bk 4:25 banabute ba ngombe yebe ne mi-
bua buikale buenu, neanupeshe koko yebe, c milambu yebe yo-
kakuyi mpata dikisha bua bena d Dut 16:2 nso ya kukumbaja nayi mitshipu
lukuna benu bonso badi banu- Dut 26:2
yebe iudi ulaya, milambu yebe ya
nyunguluke, ne nenusombe ta- budisuile, anyi dipa dia ku tshia-
lalaa. c 11 Nenuye ne bintu bio- e Dut 14:22, 23
nza tshiebe mu bimenga bie-
nso bindi nnuambila muaba udi
f Dut 14:26
be1 to. 18 Neudie bintu ebi ku-
Yehowa Nzambi wenu usungula mpala kua Yehowa Nzambi webe
ˆ 1Bk 8:66
bua dına diende disombele: d mi- Neh 8:10 muaba wikala Yehowa Nzambi
lambu yenu ya kuosha, mila- webe mua kusungula, d wewe,
mbu yenu mikuabu, bia diku- g Nom 18:20, 24
Dut 10:9 muanebe wa balume, muanebe
mi bienu, e mapa a ku tshianza Dut 14:28, 29 wa bakaji, muena mudimu webe
tshienu, ne milambu yonso ya Yos 13:14
mulume ne mukaji, ne muena
kuditshipa nayi inudi nuditshipa Lewi udi musombele mu bime-
bua kupesha Yehowa. 12 Nenu- h Lew 17:3, 4
nga1 biebe; ne neusanke kumpa-
1Bk 12:28
sanke kumpala kua Yehowa Nza- la kua Yehowa Nzambi webe bua
mbi wenu, f nuenu, bana benu i 2Ku 7:12 midimu yebe yonso. 19 Udimu-
ba balume, bana benu ba baka- ke bua kulenguludi muena Lewi e
ji, bapika benu balume ne bakaji, j Dut 12:21 matuku onso audi usomba mu
ne muena Lewi udi mu bimenga1  buloba buebe.
bienu, bualu ki mbamupeshe Mulongo 2 20 “Padi Yehowa Nzambi we-
tshiende tshitupa anyi bumpia- a Gen 9:4 be udiundisha buloba buebe, f
nyi bu mudibu banupeshe nue- Lew 7:26
anu mudiye mukulaye, g wewe
nu to. g 13 Udimuke bua kufidi Lew 17:10

milambu yebe ya kuosha mua-


Bz 15:20, 29 muambe ne: ‘Ndi musue ku-
ba kayi wonso uudi mua kumo- dia munyinyi,’ bualu udi ujinga2
b Lew 17:13 kudia munyinyi, udi mua ku-
na. h 14 Neufile milambu yebe Dut 15:23 ˆ
ya kuosha anu muaba udi Yeho- dia munyinyi dıba dionso didiwu
wa usungula mu buloba bua tshi- c Dut 14:22, 23 ukusamina muoyo.3h 21 Bikala
mue tshia ku bisa bienu, ne mua- muaba udi Yehowa Nzambi webe
ˆ
ba au ke uwenzela malu onso d Dut 12:11 musungule bua kuteka dına die-
ˆ ˆ
andi nkutumina dıyi bua kue-
Dut 14:26 nde i muikale kule nebe, dıba adi
nza. i neushipe ngombe yebe mikuabu
ˆ e Nom 18:21
15 “Kadi dıba dionso didibi Dut 14:27
anyi mikoko yebe mikuabu idi
bikusamina muoyo,2 udi mua ku- 2Ku 31:4 Yehowa mukupeshe, anu mundi
Neh 10:38, 39 ˆ
shipa nyama mu bimenga biebe3 Mal 3:8
mukutumine dıyi bua kuenza, ne
bilondeshile mudi Yehowa Nza- udi mua kudia munyinyi mu bi-
ˆ
mbi webe mukubeneshe. Muntu f 1Bk 4:21 menga1 biebe dıba dionso didi-
udi mukoya ne muntu udi mu- wu ukusamina muoyo.3 22 Udi
kezuke badi mua kudia munyi- g Gen 15:18 mua kuwudia anu muudi mua ku-
nyi au, j anu muudi mua kudia ka-
Eks 34:24 dia kabuluku ne ngulungu; j mu-
Dut 11:24
buluku anyi ngulungu. 16 Kadi ntu udi mukoya ne muntu udi
h Lew 11:2-4 mukezuke badi mua kuwudia bo-
12:8 1 Anyi “tshidiye wela meji ne: nso. 23 Kadi udisuike ne muo-
ntshiakane.” 12:12, 18, 21 1 Ku mua.: i Dut 14:23
“biibi.” 12:15, 20, 21 2 Anyi “mu dijinga 2Ku 7:12 12:17 1 Ku mua.: “munda mua biibi bie-
dionso dia anyima webe.” 12:15 3 Ku be.” 12:20 3 Anyi “anyima webe udi uji-
mua.: “munda mua biibi biebe bionso.” j Dut 14:4, 5 nga.”
337 DUTELONOME 12:24–13:6
ˆ
yo umue bua kubenga kudia ma- NSHAP. 12 dıyi bua kuenza ke tshinudi ne
shi, a bualu mashi mmuoyo,1b ne a Lew 3:17 bua kudimuka bua kuenza. a Ka-
kuena ne bua kudia muoyo1 pa- Dut 12:16 nuena ne bua kusakidilaku anyi
mue ne munyinyi to. 24 Kuena kumbushilaku to. b

13
ne bua kuadia to. Udi ne bua b Gen 9:4 “Bikala muprofete anyi
kuapongolola panshi anu bu Lew 17:11, 14 muntu udi wamba malu a-
ˆ
mayi. c 25 Kuena ne bua kua- tshilualua ku diambuluisha dia bi-
dia, bua malu ende bimpe bue- lota mujuke munkatshi muebe ne
be wewe ne bua bana bebe balua c Lew 17:13
Dut 15:23 mukuleje tshimanyinu anyi tshi-
panyima pebe, bualu udi we- ntu tshidi tshileja bualu bue-
ˆ
nza tshidi tshimpe ku mesu kua nzeka matuku atshilualua, 2 ne
Yehowa. 26 Newangate anu bi- d Lew 17:11 tshimanyinu anyi tshintu tshi-
ntu biebe bia tshijila ne mi- di tshileja bualu buenzeka matu-
lambu yebe ya kukumbaja nayi ku atshilualua atshi tshikumbane
mitshipu paudi uya muaba wi- e Lew 4:29, 30
padiye ukuambila ne: ‘Tulonde
kala Yehowa ne bua kusungu- nzambi mikuabu,’ nzambi iudi
la. 27 Neufile kuntu aku mila- f Eks 23:23 kuyi mumanye, ‘ne tuyenzele mu-
mbu yebe ya kuosha, mmumue Mis 44:2 dimu,’ 3 kuena ne bua kuteleja
ne: munyinyi ne mashi, d pa Mis 78:55 ˆ
meyi a muprofete au anyi mulo-
tshioshelu tshia Yehowa Nzambi tshi wa bilota au to, c bualu Ye-
webe; neupongolole mashi a nya- g Dut 7:16 howa Nzambi wenu udi unuteta d
ma ya milambu yebe ku tshioshe- Mis 106:36 bua kumanya binuikala banange
lu e tshia Yehowa Nzambi webe, Yhz 20:28
Yehowa Nzambi wenu ne muoyo
kadi udi mua kudia munyinyi. wenu wonso, ne anyima1 wenu
28 “Udimuke bua kutumikila yonso. e 4 Yehowa Nzambi wenu
ˆ ˆ h Lew 18:3, 21
meyi onso andi nkutumina dıyi Lew 20:2 ke unudi ne bua kulonda, yeye
bua kuenza bua malu ikale anu Dut 18:10-12 ˆ
Yel 32:35
ke unudi ne bua kutshina, meyi
enda bimpe buebe wewe ne bua  ende ke anudi ne bua kulama,
bana bebe balua panyima pebe, ˆ
Mulongo 2 dıyi diende ke dinudi ne bua kute-
bualu udi wenza tshidi tshimpe leja; yeye ke unudi ne bua kue-
ˆ a Yos 22:5
ne tshiakane ku mesu kua Yeho- nzela mudimu, ne yeye ke unudi
wa Nzambi webe. ne bua kulamata bikole. f 5 Kadi
29 “Padi Yehowa Nzambi we- b Dut 4:2 badi ne bua kushipa muprofete
be ubutula bisamba biudi ne bua Yos 1:7 au anyi mulotshi wa bilota aug

kunyenga buloba, f ne paudi uso- bualu mmukusake ku ditombo-
mba mu buloba buabi, 30 udi- NSHAP. 13 kela Yehowa Nzambi wenu uvua
muke bua kukuluki mu buteyi c Yes 8:19 munupatule mu buloba bua Ejipi-
Yel 27:9
biobi bimane kubutudibua ku- tu ne mukupikule mu nzubu wa
mpala kuebe. Kuebeji bua nza- bupika, bua kukumbusha mu nji-
mbi yabi, wamba ne: ‘Bisamba d Dut 8:2 la uvua Yehowa Nzambi webe mu-
ˆ
ebi bivua bitendelela nzambi kutumine dıyi bua kuendela. Udi
yabi mushindu kayi? Meme pa- ne bua kumbusha malu mabi mu-
nyi nengenze bia muomumue.’ g e Dut 6:5 nkatshi muebe. h
Dut 10:12
31 Kuena ne bua kuenzela Yeho- Mat 22:37 6 “Bikala muanenu wa balu-
wa Nzambi webe nunku, bualu me, muana wa mamuebe, anyi
bobu badi benzela nzambi yabu muanebe wa balume anyi mua-
malu mabi onso adi Yehowa mu- f Dut 10:20 nebe wa bakaji anyi mukajebe
kine, buoshila too ne nzambi uudi munange anyi mulunda
yabu bana babu ba balume ne webe wa pa muoyo1 mute-
g Dut 18:20
bana babu ba bakaji mu kapia. h te kukusesuisha mu musokoko
32 Tshionso tshindi nnutumina
h Dut 17:2, 3, 7 13:3 1 Tang. Diumv. 13:6 1 Anyi “mulu-
12:23 1 Anyi “anyima.” 1Ko 5:13 nda webe udi bu anyima webe wewe.”
DUTELONOME 13:7–14:7 338
wamba ne: ‘Tuye, tuenzele nza- NSHAP. 13 kapia, ne bintu biudi mupete ne-
mbi mikuabu mudimu,’ a nzambi a 1Bk 11:4 bikale bu mulambu mujima kudi
iudi wewe nansha bankambua 2Pt 2:1 Yehowa Nzambi webe. Tshime-
benu kanuyi bamanye, 7 mu nga atshi netshishale tshibundu
nzambi ya bisamba bionso bidi b Gal 1:8 kashidi. Kabakutshiasulula kabi-
binunyunguluke, nansha bidi pa- di nansha. 17 Tshianza tshie-
buipi nebe anyi bidi kule nebe, be katshiangatshi tshintu nansha
c Eks 22:20
kumbukila ku luseke lumue lua Eks 32:27 tshimue tshivua tshiteka ku luse-
buloba abu too ne ku luseke lu- Nom 25:5 ke bua kabutu,1a bua Yehowa
kuabu lua buloba abu, 8 kuena umbushe tshiji tshiende tshikole,
ne bua kumuitaba anyi kumute- d Dut 17:2, 3, 7 akufuile luse ne akumvuile, aku-
leja, b kuena nansha mua kumu- vudije anu muvuaye muditshipe
fuila luse, anyi kumumvuila pe- kudi bankambua bebe.b 18 Bua-
shi kumusokoka to; 9 kadi udi e Lew 20:2, 27 lu udi ne bua kutumikila1 Ye-
ne bua kumushipa kakuyi mpa- howa Nzambi webe paudi ulama
ta. c Tshianza tshiebe netshika- ˆ
f Dut 17:13 meyi ende onso andi nkutumina
le tshia kumpala bua kumushi- ˆ
1Tm 5:20 dıyi lelu bua kulama, bua kuenza
pa, ne bianza bia bantu bonso ˆ
malu makane ku mesu kua Yeho-
nebilonde pashishe. d 10 Udi ne g Dut 19:15 wa Nzambi webe. c

14
bua kumuasa mabue too ne pa- 1Tm 5:19
“Nudi bana ba Yehowa
diye ufua, e bualu mmukebe bua Nzambi wenu. Kanuditapi
kukumbusha kudi Yehowa Nza- h Dut 17:4, 5 nsalu d anyi kanukunguishi mu
mbi webe udi mukupatule mu 2Ku 28:6
mpala yenu1 bua muntu mufue
buloba bua Ejipitu, mu nzubu to. e 2 Bualu wewe udi tshisa-
wa bupika. 11 Nunku bena Isa- i Eks 22:20 mba tshia tshijila f kudi Yehowa
lele bonso nebumvue lumu elu,  Nzambi webe, ne Yehowa mmu-
nebatshine, ne kabakuenza kabi- Mulongo 2 kusungule bua wikale tshisa-
di bualu bubi bua nunku munka- a Yos 6:18 mba tshiende, tshisamba tshie-
tshi muebe to. f nde tshia pa buatshi,1 munkatshi
12 “Wewe mumvue bamba mu mua bisamba bionso bidi panshi
tshimue tshia ku bimenga biebe b Gen 22:15, 17
Gen 26:3, 4 pa buloba. g
bidi Yehowa Nzambi webe ukupe- 3 “Kuena ne bua kudia tshi-
sha bua kusombela ne: 13 ‘Ba- ntu nansha tshimue tshidi tshi-
ntu tshianana mbajuke munka- c Dut 6:18
bi to. h 4 Nyama inudi mua ku-
tshi muebe bua kusesuisha bantu 
dia nyoyi eyi: i ngombe, mukoko,
ba mu tshimenga tshiabu, bamba NSHAP. 14
mbuji, 5 ngulungu, kabuluku,
ne: “Tuyayi, tuenzele nzambi mi- d Lew 19:28
ntole, mbuji wa tshisuku, mbaji,
kuabu mudimu,” nzambi inudi ka-
mukoko wa tshisuku, ne mu-
nuyi bamanye,’ 14 udi ne bua e Lew 21:1, 5 koko wa ku mikuna. 6 Nudi
kutangila bualu abu, kukebulula
mua kudia nyama yonso udi
bimpe bimpe ne kuebeja;g bikala-
f Lew 19:2 ne bikono bipanduluke mu bitu-
bu bajadike ne: bualu bubi ebu Lew 20:26 pa bibidi ne udi upingajilula bi-
mbuenzeke munkatshi muebe bu- Dut 28:9
ntu mukana bua kubidia kabi-
lelela, 15 udi ne bua kushipa 1Pt 1:15
di. 7 Kadi kuena ne bua kudia
bantu ba mu tshimenga atshi ne
nyama idi ipingajilula bintu mu-
muele wa mvita kakuyi mpata. h g Eks 19:5, 6 kana bua kubidia kabidi anyi idi
Utshibutule i ne bintu bionso bidi- Dut 7:6
mu ku muele wa mvita, kusangi- 13:17 1 Anyi “tshivuija tshia tshijila ku
sha ne bimuna bidimu. 16 Pa- h Lew 11:43 mukandu.” 13:18 1 Anyi “kuteleja dıyi
ˆ
shishe neusangishe bintu bionso Lew 20:25 dia.” 14:1 1 Ku mua.: “kuenza dibala
biudi upeta mu tshimenga mua- Bz 10:14 ˆ
pankatshi pa mesu ebe.” 14:2 1 Anyi
ba wa tshinsangansanga, lua mu- “tshintu tshiende tshia mushinga mu-
nkatshi, ne neutue tshimenga i Lew 11:2, 3 kole.”
339 DUTELONOME 14:8-27
ne bikono bipanduluke idi ilonda NSHAP. 14 pesha muntu udi musombe bue-
eyi: kamelu, kalulu ka ditu, ne a Lew 11:4-8 nyi mu bimenga1 biebe, ne yeye
nsenji, bualu idi ipingajilula bi- udi mua kudia nyama au, anyi
ntu mukana bua kubidia kabidi badi mua kumusumbisha muntu
kadi kayena ne bikono bipandu- wa ku babende. Bualu wewe udi
luke to. Ki mmikumbane buenu tshisamba tshia tshijila kudi Ye-
nuenu to. a 8 Nansha ngulube, b Lew 11:9, 10 howa Nzambi webe.
bualu udi ne bikono bipandu- “Kuena ne bua kulambila kana
luke, kadi kena upingajilula bi- ka mbuji mu mabele a mamua-
ntu mukana bua kubidia kabidi ku to. a
to. Ki mmukumbane buenu nue- 22 “Kakuyi mpata udi ne bua
nu to. Kanuena ne bua kudia mu- c Lew 11:13-20 kufila tshia dikumi tshia bintu
nyinyi wayi anyi kulenga bitalu bionso bidi bikuama mu budimi
biayi. buebe ku tshidimu ku tshidimu. b
9 “Ku bintu bionso bidi ne 23 Neudiile tshia dikumi tshia
ˆ
muoyo mu mayi, nudi mua kudia ntete yebe, mvinyo webe mupia-
d Eks 22:31
ebi: Bintu bionso bidi ne bipepe Lew 17:15 mupia, mafuta ebe ne banabu-
ne misalala ne mabamba, nudi  te ba ngombe yebe ne banabu-
mua kubidia. b 10 Kadi kanue- Mulongo 2 te ba mikoko yebe kumpala kua
na ne bua kudia tshintu na- a Eks 23:19 Yehowa Nzambi webe muaba udi-
nsha tshimue tshidi katshiyi ne ˆ
Eks 34:26 ye usungula bua dına diende
bipepe ne musalala anyi ne ma- disombele, c bua ulonge mua ku-
bamba. Ki ntshikumbane buenu tshina Yehowa Nzambi webe mi-
nuenu to. sangu yonso. d
11 “Nudi mua kudia nyunyi 24 “Kadi bikala njila mupi-
yonso udi mukezuke. 12 Kadi b Dut 12:11
Dut 26:12
te bule buebe wewe ne kuena
kanuena ne bua kudia nyu- ne mushindu wa kuya ne bintu
nyi eyi to: mukanku, mukanku bionso ebi muaba udi Yehowa
utu ukuata mishipa, tshimi- ˆ
Nzambi webe usungula bua dına
nyi tshifiike, c 13 kabemba, nku- diende dikale, e bualu muaba au
mbikumbi, tubemba tua mishi- c Dut 12:5, 17 udi kule ne muaba uudi mu-
ndu yonso, 14 bikololo bia Dut 15:19, 20
sombele (bualu Yehowa Nzambi
mishindu yonso, 15 nyunyi wa ˆ
webe neakubeneshe), 25 dıba
mfiondo, tshipungulu, musabula adi udi mua kubisumbisha ne
nkala, nyunyi ya mvulu ya mishi- kuya muaba wasungula Yehowa
ndu yonso, 16 kakutukutu, tshi- Nzambi webe ne makuta ebe
d Mis 111:10
kutukutu, dibata ditoke dia pa
ˆ au mu tshianza. 26 Pashishe
mayi, 17 mukuekue, tshiminyi, udi mua kutula makuta au bua
tshiowa,1 18 kasonga nyunyi, tshintu tshionso tshiudi musue:1
nyunyi ya tusonga mule ya mishi- ngombe, mikoko, mbuji, mvi-
ndu yonso, katodi, ne mudima. e Dut 12:5, 6 nyo ne maluvu makuabu makole,
19 Nansha bifukibua bia mishi- anyi tshintu tshionso tshidi tshi-
ndu yonso bidi ne masala bidi kusankisha;2 neudiile kuntu aku
bienda mu bisumbu1 ki mbiku- kumpala kua Yehowa Nzambi
mbane buenu nuenu to. Ki mbia webe ne neusanke, wewe ne ba
kudia to. 20 Nudi mua kudia f Dut 12:7 mu nzubu muebe. f 27 Kulengu-
tshifukibua tshikezuke tshionso Dut 26:11 ludi muena Lewi udi musombele
tshitu tshibuuka. Mis 100:2
mu bimenga biebe, g bualu ki
21 “Kanuena ne bua kudia mbamupeshe tshiende tshitupa
nyama nansha umue uvuabu ba-
sangane mufue. d Udi mua kumu- 14:21 1 Ku mua.: “biibi.” 14:26 1 Anyi
“tshidi anyima webe musue.” 2 Anyi
g Nom 18:21
14:17 1 Anyi “tshiokoso.” 14:19 1 Anyi 2Ku 31:4 “tshintu tshionso tshidi anyima webe
“bishi.” 1Ko 9:13 mua kukulomba.”
DUTELONOME 14:28–15:14 340
anyi bumpianyi bu mudibu baku- NSHAP. 14 kadi biobi kabiakukukokesha
peshe wewe to. a a Nom 18:20 wewe to.a
28 “Ku ndekelu kua bidimu bi- Dut 10:9 7 “Bikala muanenu mulue mu-
satu bionso, neupatule tshia di- b Dut 26:12 pele munkatshi muebe mu tshi-
kumi tshionso tshia bintu biebe mue tshia ku bimenga bidi
bia tshidimu atshi ne neutshite- c Eks 22:21 mu buloba budi Yehowa Nzambi
ˆ Dut 10:18
webe ukupesha, kukoleshi muo-
ke mu bimenga biebe.b 29 Dıba Yak 1:27
adi muena Lewi udibu kabayi ba- yo webe anyi kuikadi ne minu mi-
peshe tshiende tshitupa anyi bu- d Dut 15:10 kole kudi muanenu mupele to.b
mpianyi bu mudibu bakupeshe
Mis 41:1
Nsu 11:24 8 Bualu udi ne bua kumubului-
wewe, muntu udi musombe bue- Nsu 19:17 la tshianza tshiebe bikole c ne mu
Mal 3:10
nyi, muana udi kayi ne tatuende,1 Luk 6:35
mishindu yonso kumusombesha1
ne mukaji mukamba badi mu bi-  tshionso tshidiye natshi dijinga
anyi tshidiye mupangile. 9 Udi-
menga biebe nebalue, nebadie NSHAP. 15
muke bua kuikadi ne lungenyi
bobu kukuta, c bua Yehowa Nza- e Lew 25:2
lubi elu mu muoyo webe, wa-
mbi webe akubeneshe mu malu mba ne: ‘Tshidimu tshia muanda
f Dut 31:10
onso audi wenza. d mutekete, tshidimu tshia dileke-
15 “Ku ndekelu kua bidimu
muanda mutekete bionso
g Eks 12:43
Dut 14:21
Dut 23:20
leela bantu mabanza, ntshiseme-
ne pabuipi,’ d ne upala muanenu
neulekeleele bantu mabanza.e mupele bintu, ubenga kumupe-
2 Dilekeleelangana edi nedikale h Dut 28:8
sha tshintu nansha tshimue. Yeye
nunku: Muntu yonso udi muso- i Yos 1:7, 8 mudile kudi Yehowa bua bualu
mbeshangane bintu nealekeleele Yes 1:19 buebe, newikale muenze mpeka-
mukuende dibanza divuaye mu- tu. e 10 Udi ne bua kumupesha
j Dut 28:12
buele. Kena ne bua kulomba bua  ne muoyo mujima, f kuena1 ne
mukuende anyi muanabu amufu- bua kumupesha ne muoyo mu-
Mulongo 2
te to, bualu nebamanyishe dile- kuatshidile to, bualu ke tshi-
a Dut 28:13
keleelangana mabanza bua Yeho- 1Bk 4:24, 25 di Yehowa Nzambi webe ubene-
wa. f 3 Udi mua kulomba muntu shila bualu buonso buudi wenza
b Nsu 21:13 ne mudimu wonso uudi wenza. g
wa ku babende bua akufute, g Yak 2:15, 16
kadi udi ne bua kulekeleela mua- 1Yn 3:17 11 Bualu nekuikale anu bapele
nenu dibanza diebe dionso didi- mu buloba buebe. h Ke bualu kayi
c Lew 25:35 ˆ
ye nadi. 4 Kadi muntu nansha ndi nkutumina dıyi edi ne: ‘Udi
Nsu 19:17
umue wa munkatshi muebe kena Mat 5:42 ne bua kubuluila muanenu udi
Luk 6:34, 35 ukenga ne udi mupele tshianza
ne bua kulua mupele, bualu Ye- Gal 2:10
tshiebe bikole mu buloba buebe.’ i
howa neakubeneshe kakuyi mpa-
d Dut 15:1 12 “Bikalabu bakusumbishe
ta h mu buloba budi Yehowa Nza-
muanenu muena Ebelu mulume
mbi webe ukupesha bua buikale e Eks 22:22, 23 anyi mukaji, ne yeye mukuenze-
bumpianyi buebe, 5 kadi anu Dut 24:14, 15
le mudimu bidimu bisambombo,
ˆ Nsu 21:13
wewe mutumikile dıyi dia Yeho- nunku mu tshidimu tshia mua-
wa Nzambi webe ne muoyo umue f Bz 20:35
nda mutekete udi ne bua kumu-
ˆ 2Ko 9:7
ne mulame bimpe meyi onso 1Tm 6:18 lekela. j 13 Wewe mumulekele,
andi nkuambila lelu aa.i 6 Bua- Eb 13:16 kumulekedi uya bianza bitupu
lu Yehowa Nzambi webe neakube- to. 14 Udi ne bua kumupesha
g Dut 24:19
neshe anu mudiye mukulaye, ne Mis 41:1 ne muoyo umue ndambu wa bi-
neusombeshe1 bisamba bia bu- ntu mu mikoko yebe, mu bintu
ngi bintu, kadi wewe kuakuika- h Mat 26:11
bia muaba webe wa tshishipui-
la dijinga ne kusomba tshintu; j i Nsu 3:27 di, ne bia mu tshikaminu tshie-
neukokeshe bisamba bia bungi, Mat 5:42 be tshia mafuta ne tshia mvinyo.
Luk 12:33

14:29 1 Anyi “muana wa nshiya.” 15:6 j Eks 21:2 15:8 1 Anyi “kumusombesha ku tshieya.”
1 Anyi “neusombeshe ku tshieya.” Lew 25:39 15:10 1 Ku mua.: “muoyo webe kawena.”
341 DUTELONOME 15:15–16:8
Neumupeshe bilondeshile mudi NSHAP. 15 luku anyi ngulungu. a 23 Kadi
Yehowa Nzambi webe mukube- a Eks 21:5, 6 kuena ne bua kudia mashi ende
neshe. 15 Vuluka ne: wakalua to; b neuapongolole panshi anu
ˆ
mupika mu buloba bua Ejipitu ne b Eks 13:2 bu mayi. c
Eks 22:30
Yehowa Nzambi webe uvua mu-
kupikule. ˆ Ke bualu kayi ndi nku-
tumina dıyi bua kuenza nunku
Nom 3:13
Nom 18:15, 17 16 “Uvuluke ngondo wa Abi-
ba,1 ne wenze Pasaka bua
c Dut 12:5, 6 Yehowa Nzambi webe, d bua-
lelu. Dut 14:23 lu mu ngondo wa Abiba Yeho-
16 “Kadi yeye mukuambile Dut 16:11
wa Nzambi webe uvua mukupa-
ne: ‘Tshiakukushiya to,’ bu mudi- d Lew 22:20 tule mu Ejipitu butuku. e 2 Udi
ye mukunange wewe ne ba mu Dut 17:1 ne bua kulambula Yehowa Nza-
Mal 1:8
nzubu muebe, bualu uvua ne di- mbi webe mulambu wa Pasaka, f
ˆ Eb 9:14
sanka pavuaye kuebe, a 17 dıba  muangatshila mu mikoko ne mu
adi newangate tshintu tshia ku- Mulongo 2 ngombe, g muaba udi Yehowa usu-
tubula natshi tumasoso, neutu- ˆ
a Dut 12:15
ngula bua dına diende disombe-
buile ditshi diende ku tshiibi, ne Dut 14:4, 5 le. 3 Kuena ne bua kuwudia
h

yeye neashale mupika webe ma- pamue ne bintu biela luevene to; i
tuku ende onso a muoyo. Ne- b Gen 9:4
Lew 7:26
neudie mampa kaayi mela lue-
wenze kabidi nanku bua mu- Bz 15:20, 29 vene, mampa a dikenga, matu-
pika webe mukaji. 18 Kumonyi ku muanda mutekete, bualu uvua
bu bualu bukole paudi umule- c Lew 17:10, 13
Dut 12:16
mupatuke mu Ejipitu lubilu lubi-
kela, uya ukushiya, bualu mudi-  lu. j Wenze nunku bua wewe ku-
mu uvuaye mukuenzele munka- NSHAP. 16 vuluka dituku diuvua mupatuke
tshi mua bidimu bisambombo d Eks 12:14
mu buloba bua Ejipitu matuku
uvua mupite wa muntu udibu ba- Lew 23:5 ebe onso a muoyo. k 4 Kabena
ngate ku mudimu misangu ibidi, Nom 9:2 ne bua kukusangana ne lueve-
Nom 28:16
ne Yehowa Nzambi webe mmu- 1Ko 5:7 ne mu buloba buebe buonso mu-
kubeneshe mu malu onso avua nkatshi mua matuku muanda mu-
menzeke. e Eks 34:18 tekete, l anyi kuena mua kushiya
19 “Udi ne bua kujidila Yeho- f Mat 26:17
munyinyi nansha mukese uwala-
wa Nzambi webe muanabute yo- mbula dituku dia kumpala dilolo,
nso mulume wa ngombe yebe ne g Eks 12:5, 6 butuku bujima too ne mu dinda. m
wa mikoko yebe. b Kuena ne bua 2Ku 35:7
5 Kabakukuanyishila bua kula-
kuenza mudimu nansha umue h 1Bk 8:29 mbula mulambu wa Pasaka mu
ne banabute ba ngombe1 yebe, bimenga bionso tshianana bidi
anyi kukosa miosa ya bana- i Eks 13:3 Yehowa Nzambi webe ukupesha.
bute ba mikoko yebe. 20 Neu- Lew 23:6
Nom 28:17
6 Kadi neuwulambuile muaba
mudiile wewe ne ba mu nzu- 1Ko 5:8 udi Yehowa Nzambi webe usu-
ˆ
bu muebe kumpala kua Yehowa ngula bua dına diende disombele.
j Eks 12:33
Nzambi webe ku tshidimu ku Udi ne bua kulambula mulambu
tshidimu muaba wikala Yehowa k Eks 12:14 wa Pasaka ˆ ku dilolo diakamue
ne bua kusungula. c 21 Kadi bi- Eks 13:8, 9 padi dıba dibuela, n padi tshiko-
kalaye ne bulema, mmumue ne: l Eks 12:15
ndo tshia buena tshiuvua mu-
muikale utebuka, muikale ne Eks 13:7 patuke mu Ejipitu tshikumbana.
bufofo anyi ne bulema bukua- 7 Udi ne bua kuwosha ne ku-
m Eks 12:10 wudiila o muaba wasungula Yeho-
bu bubi, kuena ne bua kumula- Eks 34:25
mbula Yehowa Nzambi webe to. d wa Nzambi webe, p ne mu dinda
22 Udi ne bua kumudiila mu bi- n Eks 12:3, 6 udi mua kupingana ku ntenta
menga1 biebe, muntu udi muko- Nom 9:2, 3
Mat 26:19, 20
yebe. 8 Neudie mampa kaayi
ya nansha muntu udi mukezuke, mela luevene matuku asambo-
anu bu mudibu mua kudia kabu- o Eks 12:8 mbo, ne dituku dia muanda mute-
2Ku 35:13
kete nekuikale masangisha a pa
15:19 1 Ku mua.: “ngombe milume.” p Yne 2:13
15:22 1 Ku mua.: “biibi.” Yne 11:55 16:1 1 Tang. Tshis. B15.
DUTELONOME 16:9–17:1 342
buawu bua Yehowa Nzambi webe. NSHAP. 16 webe neabeneshe bintu biebe
Kuena ne bua kuenza mudimu a Eks 12:16 bionso bia pa madimi ne malu
nansha umue to.a Lew 23:8 onso audi wenza, a ne newikale
9 “Neubale mbingu muanda b Eks 23:16 anu ne disanka. b
mutekete. Neubange kubala mbi- Eks 34:22 16 “Misangu isatu ku tshidi-
Lew 23:15
ngu muanda mutekete eyi ku- mu bantu balume bebe bonso
mbukila ku tshikondo tshiudi c Nom 28:26 nebamueneke kumpala kua Ye-
ukosa ntete itshidi ku tukolakola howa Nzambi webe muaba udi-
d Dut 16:17 ye musungule: mu Tshibilu tshia
bua musangu wa kumpala.b 1Ko 16:2
10 Pashishe newenze Tshibilu 2Ko 8:12 Mampa kaayi mela Luevene, c mu
tshia Mbingu bua Yehowa Nza- Tshibilu tshia Mbingu d ne mu
e Dut 12:5-7 Tshibilu tshia Bitanda,1e ne mu-
mbi webe c ne mulambu wa bu-
disuile wa ku tshianza tshiebe f Eks 3:7 ntu nansha umue wa kudi-
uudi ufila bilondeshile mudi Ye- Dut 5:15 bu kamueneki kumpala kua Ye-
howa Nzambi webe ukubenesha. d howa bianza bitupu to. 17 Dipa
g Eks 23:16
11 Neusanke kumpala kua Yeho- Lew 23:34 didi muntu yonso ulua nadi di-
wa Nzambi webe, muaba udi Ye- Nom 29:12 kale dikumbanangane ne dibe-
Dut 31:10, 11
howa Nzambi webe usungula bua Yne 7:2
nesha didi Yehowa Nzambi webe
ˆ mukubeneshe nadi. f
dına diende disombele, wewe,
h Dut 12:12
muanebe wa balume, muanebe Neh 8:10, 17
18 “Neuteke balumbuluishig
wa bakaji, mupika webe mulu- Mbi 5:18 ne batangidi bua tshisa tshionso
me, mupika webe mukaji, muena mu bimenga bionso1 bidi Yehowa
i Lew 23:36, 40
Lewi udi mu bimenga1 biebe, mu- Neh 8:18 Nzambi webe ukupesha, ne badi
ntu udi musombe buenyi, muana  ne bua kulumbuluisha bantu ne
udi kayi ne tatuende2 ne mukaji Mulongo 2 dilumbuluisha diakane. 19 Kue-
mukamba, badi munkatshi mue- a Dut 7:13 na ne bua kukonyangaja tshilu-
be. e 12 Vuluka ne: wakalua mu- Dut 28:8 mbu, h kuikala ne kansungansu-
Dut 30:16
pika mu Ejipitu, f nunku ulame nga, i anyi kuitaba dikosa mishiku,
ˆ bualu dikosa mishiku didi difofo-
meyi ne mikandu ebi ne ubitumi- b Flp 4:4 ˆ
kile. 1Ts 5:16 mija mesu a muena meji j ne diko-
ˆ
13 “Newenze Tshibilu tshia c Eks 23:14, 15
nyangaja meyi a muntu muakane.
Bitanda1g matuku muanda mute- 20 Ulonde buakane, anu buaka-
kete paudi usangisha bintu bia d Dut 16:10 ne nkayabu, k bua ushale ne muo-
muaba webe wa tshishipuidi, yo ne wangate buloba budi Yeho-
e Dut 16:13
ne bia mu tshikaminu tshiebe wa Nzambi webe ukupesha.
tshia mvinyo ne tshia mafuta. f 2Ko 8:12 21 “Kuena ne bua kukuna mu-
14 Usanke mu tshibilu tshie- tshi wa mushindu kayi wonso bua
g Eks 18:25, 26 wikale mutshi wa tshijila1l pabuipi
be, h wewe, muanebe wa balu- Dut 1:16
me, muanebe wa bakaji, mupi- 2Ku 19:4, 5 ne tshioshelu tshia Yehowa Nza-
ka webe mulume, mupika webe mbi webe tshiudi udiashila.
h Eks 23:2
mukaji, muena Lewi, muntu udi Lew 19:15
22 “Kuena nansha ne bua ku-
musombe buenyi, muana udi mu- dimanyikila dikunji dia tshijila, m
fuishe tatuende, ne mukaji mu- i Dut 1:17 tshintu tshidi Yehowa Nzambi
kamba, badi mu bimenga biebe. j Eks 23:8
webe ukina.
15 Newenze tshibilu i bua Yeho-
wa Nzambi webe matuku mua-
1Sm 12:3
Mbi 7:7 17 “Kuena ne bua kulambula
Yehowa Nzambi webe ngo-
nda mutekete muaba udi Yehowa k Mik 6:8 mbe mulume anyi mukoko bidi
usungula, bualu Yehowa Nzambi ne bulema kampanda anyi bidi
l Eks 34:13 kabiyi bimpe to, bualu mulambu
16:11 1 Ku mua.: “biibi.” 2 Anyi “muana
wa nshiya.” 16:13, 16 1 Anyi “Bisaasa m Eks 23:24
Lew 26:1 16:18 1 Ku mua.: “munda mua biibi bie-
bia kusombela bua matuku makese.” Dut 12:3 be bionso.” 16:21 1 Tang. Diumv.
343 DUTELONOME 17:2-18
au newikale mubi kumpala kua NSHAP. 17 la. a 9 Uye kudi bakuidi bena
Yehowa Nzambi webe. a a Lew 22:20 Lewi ne kudi mulumbuluishi b
2 “Fuanyikija ne: mbasanga- Dut 15:21
Mal 1:8
udi ulumbuluisha mu matuku
ne muntu mulume anyi muntu au, ubakuatshile tshilumbu, ne
mukaji munkatshi muebe, mu b Dut 4:23 bobu nebakuambile tshia kue-
tshimenga kayi tshionso tshidi
Dut 13:6-9
nza. c 10 Nunku udi ne bua kue-
Yehowa Nzambi webe ukupesha, c Dut 4:19 nza malu bilondeshile tshidibu
ˆ bakuambila muaba udi Yehowa
udi wenza malu mabi ku mesu d Dut 13:12-15
kua Yehowa Nzambi webe ne usungula. Udimuke bua kuenza
unyanga tshipungidi tshiende, b e Yne 7:51 malu bilondeshile bionso bidibu
3 ne muntu au udi usesuka ne bakuambila. 11 Udi ne bua kue-
f Dut 13:6, 10
utendelela nzambi mikuabu, uyi- nza malu bilondeshile mukenji
ˆ udibu bakuleje, ne bilondeshile
namina anyi winamina dıba anyi g Mat 18:16
Yne 8:17
ngondo anyi musumba wonso wa 1Tm 5:19
tshidibu bakuambile bua kue-
bintu bia mu diulu, c bualu bundi Eb 10:28 nza.d Kubengi tshiakuambilabu
ˆ bua kuenza, wenza tshia tshiana-
tshiyi mutume dıyi bua kuenza. d h Nom 35:30
4 Padibu bakuambila bualu abu Dut 19:15 na, uya ku dia balume anyi ku dia
ˆ bakaji to. e 12 Muntu udi wenza
anyi paudi ubumvua, dıba adi
i Dut 13:5
neukebulule bualu abu bimpe 1Ko 5:13
malu ne dikamakama, kayi utele-
menemene. Bobu bajadike bule- ja muakuidi udi wenzela Yehowa
lela e ne: bualu bubi ebu mbue- j Nom 35:11 Nzambi webe mudimu anyi kayi

nzeke mu Isalele, 5 udi ne bua uteleja mulumbuluishi, udi ne
kuya ne muntu mulume anyi mu- Mulongo 2 bua kufua. f Udi ne bua kumbusha
ˆ
ntu mukaji udi muenze bualu a Dut 12:5 malu mabi mu Isalele. g 13 Dıba
1Bk 3:16, 28
bubi ebu ku biibi bia tshimenga, adi bantu bonso nebumvue, ne-
Mis 122:2, 5 ˆ
ne badi ne bua kushipa muntu bikale ne buowa, ne kabakuenza
b 1Sm 7:15, 16 kabidi malu ne dikamakama to.h
mulume anyi muntu mukaji au
ne mabue. f 6 Badi ne bua ku- c Dut 19:17 14 “Paudi ubuela mu buloba
shipa muntu udi mukumbanyine Dut 21:5 budi Yehowa Nzambi webe uku-
lufu au anu ku bujadiki1 bua ba- d Mal 2:7 pesha, ubuangata ne usombamu,
ntemu babidi anyi bantemu ba- wewe muambe ne: ‘Nditekele mu-
e Dut 5:32 kalenge ku mutu kuanyi bu mudi
satu. g Kabena ne bua kumushi- Dut 12:32
pa ku bujadiki bua ntemu umue bisamba bionso bidi binnyungu-
ˆ
to. h 7 Bianza bia bantemu abu f Nsu 11:2 luke bienza,’i 15 dıba adi, kaku-
Eb 10:28
ke bikala bia kumpala bua ku- yi mpata neuteke mukalenge udi
banga kumushipa, ne bianza bia g Dut 13:5 Yehowa Nzambi webe usungula. j
1Ko 5:13
bantu bonso nebilonde pashishe. Neuteke mukalenge wa munka-
Udi ne bua kumbusha malu mabi h Dut 13:11 tshi mua bana benu. Mbakuka-
munkatshi muebe. i Dut 19:20 ndike bua kuditekela muntu wa
8 “Bikalaku kujuke tshilumbu i 1Sm 8:5, 20 ku babende udi kayi muanenu ku
tshidi tshipite bukole bua kutshi- 1Sm 10:19 mutu kuebe. 16 Kadi yeye kena
kosa mu tshimue tshia ku bime- j 1Sm 9:17
ne bua kudikebela tubalu tua bu-
nga biebe, nansha tshiotshi tshi- 1Sm 10:24 ngi k anyi kupingaja bantu mu Eji-
kale tshilumbu tshidi tshitangila 1Sm 16:12, 13 pitu bua kupetaye tubalu tupite
diela mashi panshi, j anyi mu- k Dut 20:1 bungi, l bualu Yehowa uvua mu-
ntu yeye mulue kufunda mukua- 2Sm 8:4 nuambile ne: ‘Kanuena ne bua
Mis 20:7
bu, anyi mbenze bualu kampa- Nsu 21:31
kupinganyina kabidi mu njila eu
nda bua tshikisu, anyi bilumbu to.’ 17 Kena nansha ne bua ku-
l Yes 31:1 sela bakaji ba bungi, bua muoyo
bikuabu bia bantu bakokangana,
neujuke, wewe kuya muaba udi m 1Bk 11:1-3 wende kawulu kupambuka;m anyi
Yehowa Nzambi webe usungu- Neh 13:26 kena ne bua kupeta arjan ne or
n Yob 31:24, 28
bia bungi menemene to. n 18 Pa-
17:6 1 Ku mua.: “mukana.” 1Tm 6:9 diye usomba mu nkuasa wa
DUTELONOME 17:19–18:16 344
bukalenge buende, yeye udi ne NSHAP. 17 vuaye usombela a ne yeye1 musue
bua kudifundila mukanda,1 ute- a Dut 31:9, 26 kuya muaba udi Yehowa usungu-
ntulamu Mikenji eyi, uyitentula 2Bk 22:8 la,2b 7 yeye udi mua kuenza
ˆ
mu mukanda udi bakuidi bena b 2Ku 34:18 mudimu kuntu aku mu dına dia
Lewi nawu. a c Mis 1:2 Yehowa Nzambi wende anu mudi
19 “Neashale nawu, ne yeye Mis 119:97 bana babu bonso bena Lewi

udi ne bua kuwubala matuku badi bimane kuntu aku kumpala
ende onso a muoyo, b bua alonge NSHAP. 18 kua Yehowa benza. c 8 Neapete
bua kutshina Yehowa Nzambi d Nom 18:20, 24 tshiende tshitupa tshia biakudia
ˆ Dut 10:9
wende ne alame meyi onso a mu Yos 13:14, 33 tshia muomumue ne tshiabu, d
ˆ
Mikenji eyi ne meyi ne mikandu 1Ko 9:13 kusakidila ku bintu bidiye upeta
ebi pa kubitumikila. c 20 Nunku e Eks 23:19 ku disumbisha bintu bia banka-
Nom 18:8, 12
muoyo wende kawakudibandisha 2Ku 31:4 mbua bende.
ku mutu kua bana babu ne kaku-
ˆ
Neh 12:44 9 “Paudi ubuela mu buloba
sesuka ku dıyi edi bua kuya ku f Eks 28:1 budi Yehowa Nzambi webe uku-
dia balume anyi ku dia bakaji Nom 3:10
pesha, kuena ne bua kulonga
Dut 10:8
bua ashale matuku a bungi mu  bua kuidikija bilele bibi meneme-
bukalenge buende, yeye ne bana
Mulongo 2 ne bia bisamba abi to. e 10 Ka-
bende munkatshi mua Isalele. bena ne bua kusangana munka-
a Nom 35:2

18 “Bakuidi bena Lewi, bu-


shuwa tshisa tshijima
b Dut 12:5, 6
Dut 16:2
tshi muebe muntu udi upitshisha
muanende wa balume anyi mua-
tshia Lewi, kabakubapesha tshia- Mis 26:8 nende wa bakaji mu kapia, f mue-
bu tshitupa anyi bumpianyi c 2Ku 31:2 na mbuku, g muena majimbu, h
muapeshabu Isalele to. Nebadie d Lew 7:10 muntu udi ukeba bimanyinu bia
milambu miosha pa kapia bua e Lew 18:26
malu atshilualua, i muena mupo-
Yehowa, idi bumpianyi buende.d Dut 12:30 ngo, j 11 muntu udi ulowa ba-
2 Nunku kabakuikala ne bumpia- f Dut 12:31 kuabu, muntu udi webeja malu
nyi munkatshi mua bana babu 2Bk 16:1, 3 kudi muena mbuku k anyi kudi
2Ku 28:1, 3
to. Yehowa ke bumpianyi buabu, Mis 106:35-37
muntu udi wamba malu atshilua-
anu mudiye mubambile. Yel 32:35 lua, l anyi muntu udi webeja ba-
3 “Kadi tangila bintu bidi ba- g 2Bk 17:17 fue malu. m 12 Bualu muntu yo-
kuidi ne bua kupetela kudi bantu: Bz 16:16 nso udi wenza malu aa mmuntu
Muntu yonso udi ufila mulambu, h Lew 19:26 mubi kumpala kua Yehowa, ne
Bz 19:19
nansha wa ngombe mulume anyi Yehowa Nzambi webe udi wi-
wa mukoko, udi ne bua kupesha i Yhz 21:21 pata bisamba ebi kumpala kuebe
muakuidi tshikayakaya, mbanga j Eks 22:18 bua bilele bibi ebi. 13 Kuena ne
ne tshifu. 4 Neumupeshe kabidi k Lew 20:27 bua kuikala ne kalema kumpala
bintu bia kumpala bia mu ntete 1Ku 10:13 kua Yehowa Nzambi webe to. n
yebe, mu mvinyo webe mupiamu- l Lew 19:31 14 “Bualu bisamba biudi unye-
pia, mu mafuta ebe, ne mu mio- m 1Sm 28:7-11 nga buloba ebi bivua bitele-
sa ya kumpala iudi ukosa ya mi- Yes 8:19 ja bena majimbuo ne bena mbu-
koko yebe.e 5 Yehowa Nzambi Gal 5:19, 20
ku, p kadi Yehowa Nzambi webe
webe mmusungule Lewi ne bana n Mat 5:48 ki mmukuanyishile bua kuenza
2Pt 3:14
bende ba balume munkatshi mua bualu bua nunku to. 15 Yeho-
bisa biebe bionso bua kuenza mu- o Lew 19:26
ˆ 2Bk 21:1, 2, 6 wa Nzambi webe neakujudile mu-
dimu mu dına dia Yehowa misa- profete bu meme munkatshi mua
p Yos 13:22
ngu yonso. f bana benu. Nudi ne bua kumute-
6 “Kadi bikala muena Lewi q Gen 49:10
Nom 24:17 leja. q 16 Bualu ebu nebuenzeke
mumbuke mu tshimue tshia ku Luk 7:16
bimenga biebe bia mu Isalele mu- Yne 1:45 18:6 1 Anyi “anyima wende.” 2 Mmu-
Yne 6:14
Bz 3:22 mue ne: muaba udi Yehowa usungula bu
17:18 1 Anyi “muvungu.” Bz 7:37 muaba munene wa kutendelela.
345 DUTELONOME 18:17–19:11
bilondeshile tshiuvua mulombe NSHAP. 18 pangana anyemene mu tshimue
Yehowa Nzambi webe ku Hole- a Eks 19:17 tshia ku bimenga abi.
ba dituku dia disangisha,1a pau- 4 “Mpindieu mona tshidi ne
vua muambe ne: ‘Enza bua tshiu- b Eks 20:19 bua kuenzeka bua muntu udi mu-
ˆ
mvu dıyi dia Yehowa Nzambi shipangane ne unyemena kuntu
wanyi anyi tshimonyi kapia ka- aku bua kushala ne muoyo: Padi-
c Eks 34:28
kole aka kabidi, bua tshifu to.’b Nom 12:3 ye ushipa mukuende uvuaye kayi
17 Ke Yehowa kungambila ne: Mat 4:1, 2 mukine kuonso eku, ku mpuka-
Mat 11:29
‘Bualu budibu bambe abu mbui- Yne 5:46 mpuka; a 5 bu mudi padiye uya
mpe. 18 Nembajudile muprofe- ne mukuende muitu bua kua-
te bu wewe munkatshi mua bana ngula nkunyi, yeye muele kasuyi
ˆ d Yne 17:8
babu, c nengele meyi anyi muka- muulu bua kukosa mutshi, kadi
na muende, d ne yeye neabambile mutu wa kasuyi udi ubafuka mu
ˆ e Yne 12:49
malu onso andi mmutumina dıyi Eb 1:2 mulabi, ututa mukuende ne udi
bua kuamba. e 19 Bulelela, ne- ufua, muntu udi mushipangane
ndumbuluishe muntu wabenga udi ne bua kunyemena mu tshi-
ˆ f Bz 3:23
kuteleja meyi anyi ambaye mu mue tshia ku bimenga ebi bua
ˆ
dına dianyi.f ashale ne muoyo. b 6 Tshianana
20 “‘Bikala muprofete mupe- g Dut 13:1-5
Yel 28:11-17
bua tshiji tshikole1 tshidi natshi
te dikamakama dia kuamba mu  musombuedi wa mashi, c udi mua
ˆ ˆ
dına dianyi dıyi dimvua tshi- kulonda muntu udi mushipanga-
ˆ NSHAP. 19
yi mumutumine dıyi bua kuamba ne, yeye kumukuata kumushipa,
ˆ h Dut 7:1
anyi muakule mu dına dia nza- Dut 9:1 bua mudi njila udi uya ku tshi-
mbi mikuabu, muprofete au udi menga mupite bule, pende kayi
ne bua kufua. g 21 Kadi udi mua i Nom 35:14 mukumbanyine lufu to, bualu ka-
kudiambila mu muoyo webe ne: Yos 20:7, 9 vua mukine mukuende kuonso

“Mmunyi mutuamanya ne: Yeho-
ˆ eku to. d 7 Ke bualu kayi ndi
wa ki ngudi muambe dıyi edi?” Mulongo 2 ˆ
nkutumina dıyi ne: ‘Teka bime-
22 Padi muprofete wakula mu a Nom 35:15 nga bisatu ku luseke.’
ˆ ˆ Dut 4:42
dına dia Yehowa ne dıyi didiye 8 “Yehowa Nzambi webe yeye
wamba kadiyi dikumbana anyi mudiundishe buloba buebe anu
ˆ b Nom 35:25
kadiyi dilua dilelela, dıba adi Ye- muvuaye muditshipe kudi ba-
ˆ
howa kavua muambe dıyi adi to. nkambua bebe, e ne yeye muku-
ˆ
Muprofete au uvua muambe dıyi c Nom 35:12, 19 peshe buloba buonso buvuaye
adi mu dikamakama. Kuena ne mulaye bua kupesha bankambua
bua kumutshina to.’ d Yos 20:4, 5 bebe, f 9 (anu wewe mutumikile

19 “Padi Yehowa Nzambi


webe ubutula bisamba bie- e Gen 15:18
ne muoyo mujima mikenji yonso
indi nkupesha lelu eyi, bua ku-
na buloba budi Yehowa Nzambi Eks 23:31 nanga Yehowa Nzambi webe ne
Dut 11:24
webe ukupesha, ne wewe muma- kuendela mu njila yende misa-
ˆ
ne kubinyenga buloba ne muso- ngu yonso) g dıba adi neusakidi-
mbe mu bimenga biabu ne mu f Gen 28:14 le bimenga bikuabu bisatu ku bi-
nzubu yabu, h 2 neuteke bime- menga ebi. h 10 Nunku mashi a
nga bisatu ku luseke munkatshi g Dut 11:22, 23 bantu badi kabayi ne bualu kaa-
mua buloba buebe budi Yehowa kuya panshi i mu buloba buebe
Nzambi webe ukupesha bua bui- h Yos 20:7, 8 budi Yehowa Nzambi webe uku-
kale buebe. i 3 Neukosolole bu- pesha bu bumpianyi, ne kuakui-
loba budi Yehowa Nzambi webe i Nsu 6:16, 17
kala ne dibanza dia mashi to. j
ukupesha bua buikale buebe mu 11 “Kadi bikala muntu uvua
bitupa bisatu, ne neulongolole mukine mukuende, k ne uvua
j Dut 21:6-9
njila bua muntu yonso udi ushi-
19:6 1 Ku mua.: “bualu muoyo wende
18:16 1 Anyi “tshisumbu.” k 1Yn 3:15 mmuteme kapia.”
DUTELONOME 19:12–20:8 346
mumualamine bua kumuluisha, NSHAP. 19 kabidi bualu bua nunku munka-
yeye mutape mukuende1 au bibi a Gen 9:6 tshi muebe to.a 21 Wewe kue-
ne yeye mufue, ne muntu au mu- Eks 21:12 na1 ne bua kumvua luse to: b Ne-
Nom 35:16 ˆ
nyemene mu tshimue tshia ku Dut 27:24 bafile muoyo2 ku muoyo,2 dısu
ˆ ˆ ˆ ˆ
bimenga ebi, 12 dıba adi ba- ku dısu, dınu ku dınu, tshianza
kulu ba mu tshimenga tshia- b Lew 24:17, 21 ku tshianza, dikasa ku dikasa. c

20
bu nebamubikidishe, nebamufile Nom 35:33
2Sm 21:1 “Wewe muye ku mvita bua
mu tshianza tshia musombuedi kuluangana ne bena luku-
wa mashi, ne udi ne bua kufua. a c Dut 27:17 na bebe ne mumone ne: tuba-
13 Kuena1 ne bua kumumvuila lu tuabu ne makalu abu a mvita
luse to, ne udi ne bua kumbusha d Nom 35:30 ne basalayi babu mbipite biebe
mu Isalele dipila dia kuela mashi Dut 17:6
ku bungi, kubatshinyi to, bualu
a bantu badi kabayi ne bualu pa- Yehowa Nzambi webe uvua mu-
nshi, b bua malu ebe ende bimpe. e Mat 18:16
kupatule mu buloba bua Ejipi-
Yne 8:17
14 “Paudi upeta bumpianyi 2Ko 13:1 tu udi nebe. d 2 Panudi nukeba
buebe mu buloba budi Yeho- 1Tm 5:19
kuya ku mvita, muakuidi nea-
wa Nzambi webe ukupesha bua ˆ
f Eks 23:1
lue bua kuambila bantu dıyi. e
buikale buebe, kuena ne bua 3 Neabambile ne: ‘Telejayi nue-
1Bk 21:13
kutentemuna tshimanyinu tshia ˆ
Mak 14:56 nu bena Isalele, nukadi pa ku-
mukalu wa mukuebe, c kutshiu- luangana ne bena lukuna benu.
mbusha muaba uvua bankambua g Dut 17:8, 9
Kanuteketshi ku muoyo to. Ka-
bebe bateke mikalu to. ˆ
nubatshinyi, kanuikadi ne buo-
15 “Ntemu umuepele kena h Dut 13:14
wa anyi kanuzakadi bua bualu
Dut 17:4
mua kupisha1 muntu mukuabu 2Ku 19:6 buabu to, 4 bualu Yehowa Nza-
bua tshilema anyi bua mpekatu mbi wenu udi uya nenu bua ku-
kampanda udiye muenze to.d i Nsu 19:5 nuluila mvita ne bena lukuna
Tshilumbu netshijadikibue anu benu ne bua kunupandisha.’ f
ku bujadiki2 bua bantemu babidi j Dut 21:20, 21
5 “Batangidi pabu nebambile
anyi ku bujadiki bua bantemu ba- Dut 24:7
bantu ne: ‘Nnganyi udi muiba-
satu. e 16 Bikala ntemu wa meji
1Ko 5:13
 ke nzubu mupiamupia kadi kayi
mabi ujadika bualu bua mu-
Mulongo 2 muanji kumubanjija? Apingane
ntu ne umubanda mudiye mushi-
pe mikenji kampanda, f 17 ba-
a Dut 13:11 kuende. Tshianana udi mua
Dut 17:13
ntu babidi badi bakokangana abu 1Tm 5:20
kufua mu mvita ne muntu mu-
nebimane kumpala kua Yehowa, kuabu neamubanjije. 6 Nnga-
kua bakuidi ne kua balumbului- b Dut 19:13 nyi udi mudime mionji ya tumu-
shi bikala benza mudimu matu- ma tua mvinyo kadi kayi muanji
ku au. g 18 Balumbuluishi neba- c Eks 21:23-25 kupuola tumuma tuayi? Apinga-
londolole bualu abu bimpe, h ne
Lew 24:20 ne, aye kuende. Tshianana udi
Mat 5:38
bikala muntu udi ujadika bualu  mua kufua mu mvita ne muntu
au muikale ntemu wa dishima ne mukuabu neabange kutupuola.
NSHAP. 20
mubande muanabu ne bualu bua 7 Nnganyi udi mubangile muka-
d Dut 3:22
dishima, 19 nenumuenzele anu Dut 31:6 ji kadi kayi muanji kumusela?
muvuaye ukeba kuenzela muana- Mis 20:7 Apingane, aye kuende. g Tshia-
Nsu 21:31
bu; i udi ne bua kumbusha malu nana udi mua kufua mu mvita
mabi munkatshi muebe. j 20 Ba- e Nom 31:6
ne muntu mukuabu neamusele.’
ntu badi bashale nebumvue ne 8 Batangidi nebakonke kabidi
ˆ ˆ
nebapete buowa, ne kabakuenza f Eks 14:14 bantu ne: ‘Nnganyi udi ne buowa
Yos 23:10 ne kayi ne muoyo mukole? h Api-
19:11 1 Anyi “anyima wende.” 19:13, 21 ngane kuende bua kalu kuteke-
ˆ
1 Ku mua.: “Dısu diebe kadiena.” 19:15 g Dut 24:5 sha bana babu ku muoyo anu bu
1 Ku mua.: “kujukila.” 2 Ku mua.: “mu-
kana.” h Bal 7:3 19:21 2 Anyi “anyima.”
347 DUTELONOME 20:9–21:5
yeye.’1a 9 Padi batangidi bajiki- NSHAP. 20 bua kulonda bilele biabu bibi me-
ja kuakula ne bantu, badi ne bua a Nom 13:33 nemene bidibu benzele nzambi
kuteka bamfumu ba basalayi bua Nom 14:1-3
Nom 32:9
yabu, banufikisha ku dienzela Ye-
kulombolabu bantu. Dut 1:28 howa Nzambi wenu mpekatu. a
10 “Paudi usemena pabuipi 19 “Wewe mutshintshimike
ne tshimenga kampanda bua ku- tshimenga bua kutshikuata ne
tshiela mvita, udi kabidi ne bua mutshiluishe matuku a bungi,
kuambila benamu malu adibu kuena ne bua kupula mitshi idi-
b Yos 11:19
ne bua kuenza bua kuikala mu mu ne kasuyi to. Udi mua ku-
ditalala. b 11 Benamu bobu ba- dia bimuma biayi, kadi kuena
ˆ
kuandamune ne meyi a ditalala ne bua kuyikosa to.b Bualu, udi
ne bakukanguile biibi, bantu bo- mua kutshintshimika mutshi wa
nso baudi usanganamu nebalue c Lew 25:44, 46 mu mpata bu muudi mua kutshi-
bebe bua ubenzeje midimu mi- Yos 9:22, 27
ntshimika muntu anyi? 20 Udi
kole ku bukole, ne nebakuenze- mua kupula anu mutshi uudi
le mudimu. c 12 Bobu babenge mumanye ne: kabatu bawudia to.
kulengejangana nebe, kadi balue Udi mua kuwukosa ne kuenza lu-
bua kuluangana nebe, neutshi- d 2Ku 14:13 pangu lua mitshi lunyunguluke
ntshimike tshimenga atshi, tshimenga tshidi tshikuela mvita,
13 ne Yehowa Nzambi webe nea- too ne paudi utshikuata.
tshifile mu tshianza tshiebe ka-
kuyi mpata, ne neushipe mu-
ntu mulume yonso ne muele wa e Yos 22:8
21 “Bobu basangane muntu
mushipa mu mpata mu bu-
loba budi Yehowa Nzambi webe
mvita. 14 Kadi bua bantu baka-
ukupesha bua buikale buebe,
ji, bana, bimuna ne bintu bio-
kadi kabayi bamanye muntu
nso bidi mu tshimenga, mmu-
uvua mumushipe, 2 bakulu ne
mue ne: bintu bionso biudi
f Yos 6:17 balumbuluishi bebec nebapatuke
unyengamu, udi mua kubianga- Yos 10:28
ta buebe wewe; d ne neudie bintu Yos 11:11
ne nebapime ntanta wa kumbu-
biudi unyenga bena lukuna bebe ka muaba udi tshitalu too ne
bidi Yehowa Nzambi webe mufi- ku bimenga bidi bitshinyungu-
le kuudi. e luke. 3 Pashishe bakulu ba mu
tshimenga tshidi pabuipi mene-
15 “Etshi ke tshiwenzela bi- g Dut 7:1 mene ne muaba udi tshitalu ne-
menga bionso bidi nebe kule me- 
nemene bidi kabiyi bia munka- bangate mu tshisumbu tshia ngo-
Mulongo 2 mbe muana wa ngombe mukaji
tshi mua bimenga bia bisamba a Eks 34:15
bidi pabuipi nebe ebi. 16 Kadi Dut 7:4
udibu kabayi banji kuenza nende
mu bimenga bia bisamba ebi Yos 23:12, 13 mudimu, udi kayi muanji kukoka
bidi Yehowa Nzambi webe uku-
Yes 2:6
1Ko 5:6
mutshi wa tshikokedi, 4 ne ba-
pesha bu bumpianyi, kuena ne 1Ko 15:33 kulu ba mu tshimenga atshi ne-
bua kulekela tshintu nansha tshi- bapueke ne muana wa ngombe
mue tshidi tshipuyakana tshisha- au mu tshibandabanda1 tshidi ne
ˆ
la ne muoyo to.f 17 Kadi udi ne mayi adi apueka mudibu kabayi
bua kubibutula butubutu: bena banji kudima anyi kukuna ntete,
b Neh 9:25
ˆ ne nebatshibule nshingu wa mua-
Hiti, bena Amole, bena Kanana, 
bena Pelizi, bena Hiwi, ne bena NSHAP. 21
na wa ngombe au mu tshibanda-
Yebuse, g anu mudi Yehowa Nza- c Dut 16:18
banda amu. d
ˆ 5 “Pashishe bakuidi, bena Le-
mbi webe mukutumine dıyi bua
kuenza; 18 bua kabanulongeshi wi, nebalue, bualu Yehowa Nza-
mbi webe mmubasungule bua
20:8 1 Anyi “kuenza bua muoyo wa bana
babu utekete bu wende.” d Nom 35:33 21:4 1 Anyi “kasulu ka tshilonda nkoka.”
DUTELONOME 21:6-23 348
kumuenzela mudimu, a bua kube- NSHAP. 21 kengesha to, bualu udi mumupue-
ˆ
nesha mu dına dia Yehowa. b Ne- a Eks 28:1 keshe milongo.
baleje mudibu ne bua kukosa tshi- 15 “Bikala muntu ne bakaji ba-
lumbu tshionso tshidi tshitangila b Nom 6:23-27 bidi, munange umue kupita mu-
dienzelangana malu ne tshikisu. c 1Ku 23:13 kuabu,1 ne bonso babidi mbamu-
6 Pashishe bakulu bonso ba mu lelele bana ba balume, kadi
tshimenga badi pabuipi meneme- c Dut 17:8, 9 muanabute muikale wa muka-
ne ne muaba udi tshitalu nebuo-
ˆ ji udiye kayi munange, a 16 di-
wele mayi ku bianza d pa mutu pa d Mis 26:6 tuku didiye upesha bana bende
muana wa ngombe uvuabu batshi- Mat 27:24 bumpianyi buende, kabakumua-
bule nshingu mu tshibandabanda, nyishila bua kuangata muana wa
7 ne nebambe ne: ‘Bianza bietu e 2Sm 7:23 mukaji udiye munange bu mua-
kabivua biele mashi aa panshi ne nabute wende pamutu pa mua-
ˆ
mesu etu kaavua mamone muvua- f Yes 26:21 na wa mukaji udiye kayi munange,
bu baele panshi to. 8 Yehowa, Yel 26:15 udi muanabute. 17 Neangate
kubadidi tshisamba tshiebe tshia muana wa mukaji udiye kayi mu-
Isalele tshiuvua mupikule tshile- g Nom 31:9 nange bu muanabute wende, nea-
Dut 20:13, 14
ma etshi to, e ne kulekedi bua dipi- mupeshe bitupa bibidi bia bintu
la bua mashi a muntu udi kayi ne bionso bidiye nabi, bualu muana
h Nom 20:29
bualu dishala mu tshisamba tshie- au ke ntuadijilu wa bukole bue-
ˆ Dut 34:8
be tshia Isalele.’ f Dıba adi kaba- nde bua kulela. Yeye ke udi ne bu-
kubabadila dibanza dia mashi to. i Dut 24:1
kenji bua kuikala muanabute. b
9 Mushindu eu ke uwumbusha di-  18 “Bikala muntu ne muana
pila dia mashi a muntu udi kayi Mulongo 2 udi ne tshitunu ne muikale nto-
ne bualu munkatshi muebe paudi mboji, muana au kayi utumikila
ˆ a Gen 29:30, 33
wenza tshidi tshiakane ku mesu tatuende anyi mamuende, c ne
kua Yehowa. mbatete bua kumubela kadi yeye
b Gen 25:31
10 “Wewe muye ku mvita bua 2Ku 21:3 udi ubenga kubateleja, d 19 ta-
kuluangana ne bena lukuna bebe tuende ne mamuende nebamu-
ne Yehowa Nzambi webe yeye mu- c Eks 20:12 kuate, nebaye nende kudi bakulu
kutshimuinabu, wewe mubakua- Dut 27:16 ku tshiibi tshia tshimenga tshia-
te, g 11 ne wewe mumone mukaji Nsu 1:8
Ef 6:1
bu, 20 nebambile bakulu ba mu
mulenga udi ukusankisha munka- tshimenga tshiabu ne: ‘Muanetu
tshi mua bantu baudi mukuate eu udi ne tshitunu, udi ntomboji,
d Dut 8:5
ne wewe musue kumuangata bu Nsu 13:24 ne udi ubenga kututumikila.
mukajebe, 12 udi mua kulua ne- Nsu 19:18 Mmuena lumpukusu e ne mmu-
nde mu nzubu muebe. Pashishe Nsu 23:13
Eb 12:9
kuatshiki wa maluvu.’ f 21 Pashi-
neakungule mutu wende, neakose she bantu bonso ba mu tshime-
nzadi yende, 13 neumbushe bi- e Nsu 28:7
nga tshiabu badi ne bua kumuasa
lamba biende bivuabu bamukua- mabue too ne padiye ufua. Nunku
te nabi, ne neasombe mu nzu- udi ne bua kumbusha malu mabi
f Lom 13:13
bu muebe. Neadile tatuende ne 1Ko 6:10 munkatshi muebe, ne Isalele mu-
mamuende ngondo mujima, h pa- Ef 5:18 jima neumvue ne neatshine.g
shishe udi mua kusangila ne- 22 “Bikala muntu muenze
nde; neulue bayende ne yeye nea- g Dut 13:10, 11 mpekatu udi mukumbanyine tshi-
lue mukajebe. 14 Kadi yeye kayi bawu tshia lufu, bobu bamushipeh
ˆ
mukusankishe, dıba adi udi mua h Nom 25:5 ne wewe mumukudike ku mutshi, i
kumulekela aye i konso kudiye 23 tshitalu tshiende katshiena ne
musue.1 Kadi kuena mua kumu- i Yos 10:26 bua kushala butuku bujima ku
sumbisha ku makuta anyi kumu- Bz 10:39 mutshi aku to. j Kadi wenze mue-
21:14 1 Anyi “bilondeshile anyima we- j Yos 8:29 21:15 1 Ku mua.: “bakaji babidi, umue
nde.” Yne 19:31 munangibue ne mukuabu mukinyibue.”
349 DUTELONOME 22:1-17
be muonso bua kumujiika dituku NSHAP. 21 wewe, ne bua ulale matuku a bu-
adi, bualu muntu udibu bakudike a Gal 3:13 ngi.
ku mutshi mmuntu muela mula- 8 “Wewe muibake nzubu mu-
wu kudi Nzambi, a ne kuena ne bua piamupia, udi ne bua kuibaka ka-
kunyanga buloba buebe budi Ye- bidi katshibumba ku mutu kua
howa Nzambi webe ukupesha bu nzubu webe, a bua kukebedi nzu-
bumpianyi to.b b Nom 35:34 bu webe dibanza dia mashi, bua-

22 “Wewe mumone ngombe lu muntu udi mua kukulukaku.
wa muanenu anyi muko- NSHAP. 22 9 “Kuena ne bua kukuna ma-
ko wende mupambuke, kuleke- c Eks 23:4 miinu a mishindu ibidi mu budi-
di nyama au ku bukole to. c Mu mi buebe bua tumuma tua mvi-
nyo to. b Tshianana nebanyenge
mishindu yonso udi ne bua kuya
bintu bionso biapatuka ku ma-
nende kudi muanenu. 2 Kadi
miinu audi ukuna ne bionso bia-
bikala muanenu kayi musombe- d Mat 7:12 patula budimi bua tumuma tua
le pabuipi nebe anyi kuyi mumu- mvinyo bua kubifila muaba mu-
manye, udi ne bua kuya ne nya- nsantu.
ma au kumbelu kuebe, ne nyama 10 “Kuena ne bua kudima ne
au neashale kuebe too ne padi ngombe ne mpunda popamue to.c
ˆ
muanenu umukeba. Dıba adi e Eks 23:5 11 “Kuena ne bua kuvuala
neumupingajilaye. d 3 Ke tshiu- Lew 19:18
tshilamba tshienza ne miosa ya
Luk 10:27
di ne bua kuenza ne mpunda we- Gal 6:10 mikoko ne line bisambakane to. d
nde, ne tshilamba tshiende, ne 12 “Udi ne bua kuenza tubu-
tshintu tshionso tshidi muanenu lu tua manda tulembelele ku ma-
mujimije tshiudi muangule. Kue- tumba anayi a tshilamba tshiudi
na ne bua kutshilekela to. uvuala. e
4 “Wewe mumone mpunda wa f Lew 22:28
13 “Muntu yeye musele muka-
Mis 145:9
muanenu anyi ngombe wende Nsu 12:10 ji ne musangile nende, kadi pa-
mudishinde mu njila, kuena ne Mat 10:29
shishe mulue kumukina,1 14 ne

bua kumulekela ku bukole to. Mu udi umubanda ne bualu bubi ne
mishindu yonso udi ne bua ku- Mulongo 2
umunyangila lumu, wamba ne:
muambuluisha bua kujula nyama a 2Sm 11:2 ‘Ndi musele mukaji eu, kadi pa-
Bz 10:9
wende.e mvua musangile nende, tshiena
5 “Muntu mukaji kena ne bua musangane tshijadiki tshia mu-
kuvuala bilamba bia muntu mu- tshivuaye kamama,’ 15 tatue-
lume, nansha muntu mulume pe- nde ne mamuende wa nsongakaji
nde kena ne bua kuvuala bila- b Lew 19:19 nebafile bijadiki bia muvua nso-
mba bia muntu mukaji to. Bualu ngakaji muikale kamama kudi ba-
muntu yonso udi wenza nunku kulu ku tshiibi tshia tshimenga.
mmuntu mubi kumpala kua Ye- 16 Tatuende wa nsongakaji nea-
howa Nzambi webe. mbile bakulu ne: ‘Mvua mufile
6 “Wewe musangane disua dia c Nsu 12:10 muananyi wa bakaji kudi mu-
nyunyi mu njila dikale ne tuana ntu eu bua ikale mukajende,
anyi ne mayi, nansha diodi dika- kadi yeye mmumukine1 17 ne
udi umubanda ne bualu bubi wa-
le ku mutshi anyi panshi, ne ma-
mba ne: “Ndi musangane ne:
muatu mmusombe pa tuana anyi
d Lew 19:19 muanebe wa bakaji katshivua
pa mayi, kuena ne bua kukuata ne tshijadiki tshia mutshivuaye
mamuatu pamue ne tuana tuende kamama to.” Mpindieu tshijadi-
to.f 7 Mu mishindu yonso udi ki tshia mutshivua muananyi wa
ne bua kulekelela mamuatu, kadi
udi mua kukuata tuana. Enza nu- e Nom 15:38 22:13 1 Anyi “pashishe umubenga.”
nku bua malu ende bimpe buebe Mat 23:2, 5 22:16 1 Anyi “mmumubenge.”
DUTELONOME 22:18–23:2 350
bakaji kamama ntshiotshi etshi.’ NSHAP. 22 bua kumbusha malu mabi mu-
Pashishe nebabalule tshilamba a Eks 18:21 nkatshi muebe.
kumpala kua bakulu ba tshime- Dut 1:13
Dut 16:18
25 “Kadi bikala muntu mu-
nga. 18 Bakulu ba tshimenga a sambakene ne nsongakaji udibu
nebakuate muntu au, nebamu- babangile mu mpata, ne muntu
nyoke. b 19 Nebamukosele tshi- b Dut 25:2 au yeye mumupite makanda ne
bawu tshia nshekele1 lukama ya Nsu 10:13 mulale nende, muntu uvua mu-
Nsu 19:29
arjan ne nebayipeshe tatuende lale nende au udi ne bua kufua
wa nsongakaji, bualu muntu au yeye nkayende, 26 kadi kuena
mmunyange lumu lua nsongakaji c Mal 2:16
ne bua kuenzela nsongakaji bua-
wa mu Isalele utshivua kamama; c lu nansha bumue to. Nsongakaji
neatungunuke ne kuikala mu- ki mmuenze mpekatu udi muku-
kajende. Kabakumuanyishila bua d Eb 13:4 mbanyine lufu to. Bualu ebu
kumubenga matuku ende onso a budi muomumue ne bua mu-
muoyo to. ntu udi ubunda mukuende ne
20 “Kadi bikala bualu budibu e Lew 21:9 umushipa.1 a 27 Bualu muntu
babanda nabu nsongakaji buika- au uvua musambakene nende
le bulelela, ne kakuena tshijadi- mu mpata, ne nsongakaji udibu
ˆ
ki tshia ne: utshivua kamama, f Lew 11:45 babangile uvua muele dıyi, kadi
21 nebaye ne nsongakaji ku mu- 1Ko 5:13 kakuvua muntu uvua mua kumu-
shiku wa mbelu wa nzubu wa ta- sungila to.
tuende, ne bantu ba mu tshime- g Gen 20:3
28 “Bikala muntu musamba-
nga tshiabu nebamuase mabue Eks 20:14 kene ne nsongakaji utshidi ka-
too ne padiye ufua, bualu mmue- Lew 20:10 mama udibu kabayi banji kuba-
1Ko 6:9, 10
nze bualu bua bundu d mu Isale- 1Ko 6:18 ngila, mumukuate, mulale nende,
le, muendele masandi1 mu nzu- ne bobu babakuate, b 29 muntu
bu mua tatuende. e Nunku udi ne uvua mulale nende udi ne bua
bua kumbusha malu mabi mu- h Lew 20:10 kupesha tatuende wa nsongakaji
nkatshi muebe. f Dut 5:18
1Ts 4:3, 6
au nshekele 50 ya arjan, ne nso-
22 “Bobu basangane muntu Eb 13:4 ngakaji nealue mukajende. c Bu
mulume mulale ne mukaji wa be-  muvua muntu au mufuishe nso-
nde, bubidi buabu badi ne bua Mulongo 2 ngakaji eu bundu, kabakumua-
kufua, mulume uvua mulale ne a Gen 4:8 nyishila bua kumubenga matuku
mukaji, ne mukaji muine.g Nunku Nom 35:20, 21 ende onso a muoyo to.
Yak 2:11
udi ne bua kumbusha malu mabi 30 “Muntu nansha umue kena
mu Isalele. ne bua kuangata mukaji wa ta-
23 “Bikalabu babangile nso- b Gen 34:2, 5 tuende, bua kalu kufuisha tatue-
ngakaji utshidi kamama kudi nde bundu.1d
muntu kampanda, ne muntu mu-
kuabu yeye musambakene nende c Gen 34:11, 12
Eks 22:16
23 “Muntu nansha umue udi-
bu batungule padibu ba-
mu tshimenga ne mulale nende, boze mipesa yende anyi udibu
24 nudi ne bua kuya nabu bo- bakose mubidi wende wa bu-
nso babidi ku tshiibi tshia tshi- d Lew 18:8
ntu bulume kena mua kubuela
menga atshi, ne kubasa mabue Lew 20:11 mu tshisumbu tshia Yehowa to. e
too ne padibu bafua, kuasa nso-
ˆ
Dut 27:20 2 “Muana nansha umue udibu
1Ko 5:1
ngakaji bualu kavua muele dıyi  balele mu bundumba kena mua
mu tshimenga, ne mulume au kubuela mu tshisumbu tshia Ye-
NSHAP. 23
bualu uvua mufuishe mukaji wa howa to. f Muntu nansha umue
e Lew 21:18, 20
mukuende bundu. h Nunku udi ne Yes 56:4, 5 wa mu ndelanganyi yende kena
22:19 1 Nshekele uvua ne grame 11,4. 22:26 1 Anyi “umushipa, anyima.”
Tang. Tshis. B14. 22:21 1 Anyi “bundu- f Eks 20:14 22:30 1 Ku mua.: “kubulula tshilamba
mba.” Lew 20:10 tshia tatuende.”
351 DUTELONOME 23:3-20
mua kubuela mu tshisumbu NSHAP. 23 kuya. 13 Udi ne bua kuikala
tshia Yehowa, too ne ku tshipu- a Neh 13:1, 2 ne kakasu mu bintu biebe. Pau-
ngu tshia dikumi. di uzonzoma pambelu pa tshitu-
3 “Muena Amona anyi mue- b Bal 11:18 dilu, udi ne bua kumbula naku
na Moaba kena mua kubuela mu tshina ne pashishe kubuikila bu-
tshisumbu tshia Yehowa to. a Mu- c Nom 22:6 nyawu buebe. 14 Bualu Yeho-
ntu nansha umue wa mu ndela- Yos 24:9 wa Nzambi webe udi wendaka-
nganyi yabu kena mua kubuela na mu tshitudilu tshiebe a bua
mu tshisumbu tshia Yehowa na- d Nom 22:35 kukusungila ne bua kufila bena
nsha kakese, too ne ku tshi- lukuna bebe mu tshianza tshie-
pungu tshia dikumi, 4 bualu e Nom 23:11, 25
Nom 24:10
be; tshitudilu tshiebe tshidi ne
kabavua banuambuluishe ne bia- bua kuikala tshia tshijila, b bua
ˆ kamonyi tshintu tshibi munka-
kudia ne mayi panuvua mu njila f Dut 7:7, 8
b
nufuma mu Ejipitu, ne bualu tshi muebe ne yeye kabengi kuya
ˆ nebe.
bavua
ˆ bafute Balama muana wa g 2Sm 8:2
Beo wa ku Petole wa mu Mezo- 2Sm 12:31 15 “Kuena ne bua kupingaja
potamia bua kukuela mulawu.1c mupika mu bianza bia mfumue-
5 Kadi Yehowa Nzambi webe wa- h Gen 25:25, 26 nde padiye unyema mfumuende,
ˆ
kabenga kuteleja Balama. d Kadi Gen 36:1
Nom 20:14
ulua kuudi. 16 Yeye udi mua
Yehowa Nzambi webe wakashi- kusomba munkatshi muebe mua-
ntulula mulawu kuluawu dibene- i Gen 46:6
ba wonso udiye usungula mu
sha buebe wewe, e bualu Yehowa Lew 19:34 tshimue tshia ku bimenga biebe,
Nzambi webe uvua mukunange. f Mis 105:23 muaba wonso udiye musue. Kue-
6 Kuena ne bua kukeba disanka na ne bua kumukengesha to. c
diabu anyi diakalenga diabu ma- j 1Sm 21:5
2Sm 11:11
17 “Muana wa bakaji nansha
tuku ebe onso a muoyo to. g umue wa mu Isalele kena mua
7 “Kuena ne bua kukina mue- k Lew 15:16 kulua ndumba wa ku ntempelo, d
na Edome to, bualu mmuanenu. h anyi muana wa balume nansha
“Kuena ne bua kukina muena l Lew 15:31 umue wa mu Isalele kena mua
Ejipitu to, bualu wewe uvua mu-  kulua ndumba wa ku ntempelo
sombe buenyi mu ditunga diabu. i Mulongo 2 to. e 18 Kuena ne bua kulua ne
8 Bana babu ba mu tshipungu a Lew 26:12
difutu didibu bafute mukaji wa
tshisatu badibu balela badi mua ndumba anyi difutu didibu ba-
kubuela mu tshisumbu tshia Ye- b 1Pt 1:16
fute ndumba mulume1 mu nzu-
howa. bu wa Yehowa Nzambi webe bua
9 “Paudi muase tshitudilu c Eks 22:21
kukumbaja mutshipu kampanda,
bua kuluisha bena lukuna bebe, bualu mafutu onso abidi aa
udi ne bua kudilama ku tshintu d Lew 19:29
ntshintu tshibi kumpala kua Ye-
tshionso tshidi tshibi.1j 10 Bi- Lew 21:9 howa Nzambi webe.
kala muntu mulue mukoya bua- 19 “Kuena ne bua kufutshisha
lu mmuele bilume butuku, k udi e 1Bk 14:24 muanenu tshia kasombela, f na-
2Bk 23:7 nsha tshia kasombela bua maku-
ne bua kuya pambelu pa tshitu-
dilu, kayi upingana mu tshitudi- ta, bua biakudia, anyi bua tshi-
f Eks 22:25
lu to. 11 Padi dilolo dikumba- Lew 25:36, 37
ntu tshionso tshidibu mua
ˆ kulombela tshia kasombela.
na, neowe mayi, ne pashishe Neh 5:10
udi mua kupingana mu tshitudi- Mis 15:5 20 Udi mua kufutshisha muntu
ˆ
lu padi dıba dibuela. l 12 Wewe wa ku babende tshia kasombe-
g Dut 15:6 la, g kadi kuena mua kufutshisha
udi ne bua kusungula muaba wa
kusesukila1 pambelu pa tshitu- muanenu tshia kasombela to, h
h Nsu 28:8 bua Yehowa Nzambi webe akube-
dilu, muaba au ke uudi ne bua
neshe mu midimu yebe yonso mu
23:4 1 Anyi “kukujingila diakabi.” 23:9 i Dut 15:4
Dut 15:7, 10
buloba buudi uya bua kuangata. i
1 Anyi “tshidi mua kukunyanga.” 23:12 Nsu 19:17
1 Mmumue ne: nkumba. Luk 6:34, 35 23:18 1 Ku mua.: “mbua.”
DUTELONOME 23:21–24:11 352
21 “Wewe muenze mutshipu NSHAP. 23 mpala kua Yehowa. Kuena ne bua
kudi Yehowa Nzambi webe, a kuji- a Bal 11:30, 31 kubueja mpekatu mu buloba budi
ngakanyi bua kuwukumbaja to. b 1Sm 1:11 Yehowa Nzambi webe ukupesha
Bualu Yehowa Nzambi webe nea- bu bumpianyi to.
kulombawu bulelela; tshianana b Yna 2:9 5 “Padi muntu utshiselelaku,
netshikale mpekatu kuudi wewe kena mua kubuela mu tshilui-
kuyi muwukumbaje. c 22 Kadi c Mbi 5:4, 6 lu anyi kabena mua kumupesha
wewe mudikande bua kuenza majitu makuabu to. Neenze tshi-
mutshipu, kuakuikala ne dipi- d Mbi 5:5 dimu tshijima kabayi bamupesha
la dia mpekatu to. d 23 Udi ne majitu, ne neashale kuende bua
ˆ
bua kukumbaja dıyi dia ku mishi- e Nom 30:2 kusankisha mukajende. a
ku yebe, e ne udi ne bua kuenza Mis 15:4
6 “Muntu nansha umue kena
Nsu 20:25
bualu budi mukana muebe mudi- mua kukuata dibue dia kupele-
tshipe bu mulambu wa budisuile la anyi dibue dia mpelu didi pa
f Bal 11:35
kudi Yehowa Nzambi webe. f 1Sm 14:24 mutu padi bu tshieya tshia tshi-
24 “Wewe mubuele mu budi- Mat 5:33
ntu tshisomba1 to, b bualu udi
mi bua tumuma tua mvinyo bua ukuata tshintu tshidi tshipetesha
mukuebe, udi mua kudia tumu- g Mat 6:11 muntu biakudia2 bu tshieya.
Lom 13:10
ma bungi bukumbane bua kuma- 7 “Bobu basangane muntu
na nzala yebe,1 kadi kuena mua mukuate muanabu1 muena Isale-
kuela tumuma nansha tukese mu h Mat 12:1
Luk 6:1 le ku bukole, mumukengeshe ne
tshintu tshiebe tshia kuambuila  mumupane, c muntu udi mukua-
bintu to. g NSHAP. 24 tangane au udi ne bua kufua. d
25 “Wewe mubuele mu budi- i Mat 5:31, 32 Udi ne bua kumbusha malu mabi
mi bua mukuebe butshidi ne nte- ˆ
Mak 10:4, 11
munkatshi muebe. e
te ku tukolakola, udi mua kutula 8 “Padi disama dia nsudi1 di-
miepu ikadi mikole ne tshianza j Mal 2:16
budika, nudimuke bikole bua
tshiebe, kadi kuena mua kuela Mat 1:19
kuenza malu onso ikala bakuidi
Mat 19:3-8
muele mu ntete ya mukuebe to. h
bena Lewi ne bua kunuambila
24 “Bikala mulume musele
mukaji kadi kena umusa-
k Lew 21:7

bua kuenza. f Nudimuke bua kue-
nza malu anu mumvua mubatu-
ˆ
nkisha bualu mmumusangane ne Mulongo 2 mine dıyi. 9 Nuvuluke tshivua
bualu bubi, udi ne bua kumu- a Dut 20:7 Yehowa Nzambi wenu muenzele
fundila mukanda wa kushipa Nsu 5:18 ˆ
Mıyama mu njila panuvua nufu-
nawu dibaka, i kumupeshawu, Mbi 9:9
ma mu Ejipitu. g
ne kumuipata kumbelu kuende. j 10 “Wewe musombeshe mu-
2 Yeye mumane kumbuka ku- b Eks 22:26, 27
kuebe tshintu kayi tshionso, h
mbelu kuende, udi mua kuya, ne kuena ne bua kubuela mu nzubu
kulua mukaji wa muntu mukua- c Gen 37:28
muende bua kudiangatshila tshi-
bu. k 3 Bikala mulume muibidi Gen 40:15
ntu tshidiye ufila bu tshieya to.
mumukine1 ne mumufundile mu-
d Eks 21:16 11 Newimanyine pambelu, ne
kanda wa kushipa nawu diba-
muntu uuvua musombeshe tshi-
ka, mumupeshawu ne mumuipa-
te kumbelu kuende, anyi bikala e Dut 19:18, 19
Dut 21:20, 21 24:6 1 Anyi “bu tshintu tshikuata luko-
mulume muibidi uvua mumusele le.” 2 Anyi “ukuata muoyo wa muntu;
mufue, 4 kabakuanyishila baye- ukuata anyima.” 24:7 1 Anyi “anyima
f Lew 13:2, 15
nde wa kumpala uvua mumuipa- ˆ
Mak 1:44 wa.” 24:8 1 Muaku wa mu tshiena Ebelu
te au bua kumupingaja kabidi bu Luk 17:14 udibu bakudimune ne: “nsudi” udi mua
mukajende bobu bamane kumu- kumvuija bintu bia bungi ne udi mua ku-
nyanga, bualu mbualu bubi ku- g Nom 12:10, 15 konga masama a pa dikoba mashilashi-
langane a tshiambu. Udi kabidi mua ku-
23:24 1 Anyi “bua anyima webe.” 24:3 h Dut 15:7, 8 konga amue masama atubu basangana
1 Anyi “mumubenge.” Nsu 3:27 ku bilamba ne mu nzubu.
353 DUTELONOME 24:12–25:5
ntu nealue kuudi pambelu ne NSHAP. 24 mbu tshia bintu muoyo mu budi-
tshintu tshidiye ufila bu tshieya. a Yob 24:9, 10 mi, kupinganyi bua kutshiangata
12 Bikala muntu au mu lutatu, to. Netshishale bua muntu udi
kuena ne bua kulala ne tshintu b Eks 22:26, 27 musombe buenyi, bua muana udi
tshivuaye mufile bu tshieya mu mufuishe tatuende ne bua muka-
bianza biebe to. a 13 Mu mishi- c Lew 25:39, 43 ji mukamba, a bua Yehowa Nza-
Nsu 14:31
ndu yonso neumupingajile tshi- mbi webe akubeneshe mu malu
ntu tshidiye mufile bu tshieya onso audi wenza. b
ˆ d Lew 19:13
diakamue padi dıba dibuela, ne Yel 22:13 20 “Paudi ututa ku mutshi
yeye nealale ne tshilamba tshie- Mat 20:8
webe wa olive, kuena ne bua ku-
nde, b neakubeneshe; ne Yehowa pingana bua kututa kabidi ma-
e Nsu 22:22, 23
Nzambi webe neakubadile bualu Yak 5:4 tamba awu to. Tumuma tudi tu-
abu bu buakane. shala netushale bua muntu udi
14 “Kuena ne bua kudia mu- f 2Ku 25:3, 4 musombe buenyi, bua muana udi
ntu muangata ku mudimu udi mu mufuishe tatuende ne bua muka-
lutatu ne udi mupele bintu to, na- g Yhz 18:20 ji mukamba. c
nsha yeye muikale muanenu anyi 21 “Paudi upuola tumuma tua
muntu musombe buenyi mu bu- h Eks 22:21, 22 mvinyo mu budimi buebe bua tu-
loba buebe, mu bimenga1 biebe.c muma tua mvinyo, kuena ne bua
15 Udi ne bua kumupesha difu- i Eks 22:26, 27
kupingana bua kupuola tudi tu-
tu diende anu dituku adi, d ku- shale to. Netushale bua muntu
ˆ j Dut 5:15
mpala kua dıba kubuela, bualu udi musombe buenyi, bua mua-

udi mu lutatu ne difutu diende na udi mufuishe tatuende, ne
adi didi dikuatshisha muoyo1 we- Mulongo 2
bua mukaji mukamba. 22 Vulu-
nde. Tshianana neadidile Yehowa a Lew 19:9
Lew 23:22 ka ne: wakalua mupika mu bulo-
bua bualu buebe ne newikale ne Lut 2:16 ba bua Ejipitu. Ke bualu kayi ndi
dipila dia mpekatu. e Mis 41:1 ˆ
nkutumina dıyi bua kuenza nu-
16 “Kabena ne bua kushipa nku.
b Dut 15:7, 10

25
batatu bua malu adi bana babu Nsu 11:24 “Padi tshilumbu tshijuka
benza, ne kabena ne bua kushi- Nsu 19:17
pankatshi pa bantu babidi,
Luk 6:38
pa bana bua malu adi batatuabu 2Ko 9:6 badi mua kuya kumpala kua ba-
benza to. f Badi ne bua kushipa 1Yn 3:17
lumbuluishi, d nebabalumbului-
muntu yonso anu bua mpekatu she ne nebabingishe udi muaka-
wende yeye nkayende. g c Lew 19:10
ne ne nebapishe udi mubi. e
17 “Kuena ne bua kukonya- Dut 26:13
 2 Bikalabi bilomba bua kututa
ngaja tshilumbu tshia muntu udi muntu udi mubi, f mulumbului-
NSHAP. 25
musombe buenyi anyi tshia mua- shi neamuladike panshi ne neba-
d Dut 16:18 ˆ
na udi kayi ne tatuende,1h ne Dut 17:8, 9 mutute mu mesu muende. Bungi
kuena ne bua kukuata tshila- Dut 19:16, 17
bua mfimbu nebuikale bilonde-
mba tshia mukaji mukamba bu shile bubi bua bualu budiye mue-
tshieya tshia tshintu tshisomba2 e Eks 23:6
2Ku 19:6 nze. 3 Yeye udi mua kumututa
to. i 18 Vuluka ne: wakalua mu- Nsu 17:15 mfimbu too ne ku 40, g kadi kapi-
pika mu Ejipitu ne Yehowa Nza- Nsu 31:9
tshishi to. Yeye mutungunuke ne
mbi webe uvua mukupikulamu. j kumututa mfimbu ya bungi ku-
ˆ f Nsu 10:13
Ke bualu kayi ndi nkutumina dıyi Nsu 20:30 pita eyi, muanenu neafuishibue
bua kuenza nunku. Nsu 26:3 ˆ
bundu ku mesu kuebe.
19 “Paudi upuola bintu mu bu- Luk 12:48
Eb 2:2 4 “Kuena ne bua kusuika
dimi buebe, wewe mupue tshisu-
mbanga ya ngombe padiye ushi-
24:14 1 Ku mua.: “biibi.” 24:15 1 Anyi
g 2Ko 11:24 pula ntete to. h
“anyima.” 24:17 1 Anyi “muana wa 5 “Bikala bana ba muntu ba-
h Nsu 12:10
nshiya.” 2 Anyi “bu tshintu tshikuata 1Ko 9:9
sombele kaba kamue ne umue wa
lukole.” 1Tm 5:18 kudibu yeye mufue kayi mulele
DUTELONOME 25:6–26:3 354
muana wa balume, mukaji wa NSHAP. 25 nzubu muebe,1a tshinene ne tshi-
udi mufue au kena mua kuse- a Gen 38:7, 8 kese to. 15 Udi ne bua kuika-
dibua kudi muntu mukuabu udi Lut 4:5
ˆ la ne tshintu tshia kupima na-
ˆ Mak 12:19
kayi wa mu dıku adi to. Bayende tshi bujitu tshijalame ne tshimpe
tshina neaye kudiye, neamuanga- ne tshipiminu tshijalame ne tshi-
te bu mukajende ne neamupia- mpe, bua ulale matuku a bungi
ne.a 6 Muanabute walela mukaji b Gen 38:9 mu buloba budi Yehowa Nzambi
ˆ
au neatungunuje dına dia muana- Lut 4:10, 17
webe ukupesha. b 16 Bualu mu-
ˆ
bu ukadi mufue, b bua dına diende ntu yonso udi kayi muakane udi
kadijiminyi mu Isalele. c wenza malu a mushindu eu mmu-
7 “Kadi bikala muntu kayi c Nom 27:1, 4 ntu mubi kumpala kua Yehowa
musue kusela mukaji udi muana- Nzambi webe. c
ˆ
bu mushiye, dıba adi mukaji wa 17 “Uvuluke tshivua Amale-
muanabu neaye kudi bakulu ku d Lut 4:7 ka mukuenzele mu njila panuvua
tshiibi tshia tshimenga, neaba- nufuma mu Ejipitu, d 18 mushi-
mbile ne: ‘Bayanyi tshina mmu- ndu uvuaye musambakene nebe
ˆ
benge bua kulama dına dia mua- mu njila ne muluishe bonso ba-
nabu mu Isalele. Kena witaba e Nsu 11:1 vua bashadile panyima pebe
Nsu 20:10
bua kumpiana to.’ 8 Bakulu ba Mik 6:11 pauvua mutshioke ne mupungi-
mu tshimenga tshiabu badi ne  le. Kavua mutshine Nzambi to.
bua kumubikila ne kuyukila ne- Mulongo 2 19 Padi Yehowa Nzambi webe
nde. Yeye musuminyine wamba a Lew 19:36 ukupesha dikisha kudi bena
ne: ‘Tshiena musue kumusela,’ lukuna bebe bonso badi baku-
ˆ
9 dıba adi mukaji udi muanabu nyunguluke mu buloba budi Ye-
mushiye neaye kudiye kumpala howa Nzambi webe ukupesha
kua bakulu, neamuvule sandala b Dut 4:40 bua buikale bumpianyi buebe, e
ˆ
ku dikasa, d neamutuile mate mu udi ne bua kujimija dına dia
mpala, ne neambe ne: ‘Ke tshi- Amaleka muinshi mua diulu. f
dibu ne bua kuenzela muntu wa- c Lew 19:35 Kupu muoyo to.
ˆ
benga kutungunuja dıku dia
muanabu.’ 10 Pashishe nebabi-
ˆ
kile dıku diende1 mu Isalele ne:
26 “Ndekelu wa bionso, paudi
ubuela mu buloba budi Ye-
howa Nzambi webe ukupesha bu
d Eks 17:8
‘Nzubu wa muntu uvuabu bavule Nom 24:20 bumpianyi, paudi ubuangata ne
sandala.’ usombamu, 2 udi ne bua kua-
11 “Bantu balume babidi ngata ndambu wa bintu bia ku-
bobu baluangana, ne mukaji wa mpala bia ku bintu bionso1 bia
e Yos 22:4
mukuabu yeye mubuele mu mvi- mu budimi biwapuola mu buloba
ta bua kusungila bayende kudi budi Yehowa Nzambi webe uku-
muntu udi umukuma, yeye muo- pesha, kubiela mu tshisaka ne
lole tshianza tshiende mukuate f Eks 17:14 kuya muaba udi Yehowa Nzambi
muntu au ku butaka, 12 udi ne 1Sm 14:47, 48 ˆ
1Sm 15:1-3
webe usungula bua dına diende
bua kumukosa tshianza. Kuena1 1Ku 4:42, 43 disombele. g 3 Udi ne bua kuya
ne bua kumumvuila luse to.  kudi muakuidi wikala wenza mu-
13 “Kuena ne bua kuikala ne NSHAP. 26 dimu matuku au, ne kumuambi-
mabue a kupima nawu bintu a mi- g Eks 23:19 la ne: ‘Lelu ndi ngambila Yehowa
shindu ibidi mu tshibuta tshiebe, e Lew 23:10 Nzambi webe ne: ndi mubuele
dinene ne dikese to. 14 Kuena Nom 18:8, 12
2Ku 6:6 mu buloba buvua Yehowa mudi-
ne bua kuikala ne bipiminu bibi- 2Ku 31:5 tshipe kudi bankambua betu bua
Nsu 3:9
di bia bunene bushilangane mu kutupesha.’ h
ˆ
25:10 1 Anyi “dına dia nzubu wende.” Ku 25:14 1 Ku mua.: “efa ne efa mu nzu-
ˆ
mua.: “dına diende.” 25:12 1 Ku mua.: h Gen 17:1, 8 bu muebe.” Tang. Tshis. B14. 26:2 1 Ku
ˆ
“Dısu diebe kadiena.” Gen 26:3 mua.: “mamuma onso.”
355 DUTELONOME 26:4-18
4 “Nunku muakuidi neangate NSHAP. 26 udi musombe buenyi, muana udi
tshisaka atshi mu bianza biebe, a Gen 28:5 kayi ne tatuende,1 ne mukaji mu-
neatshiteke kumpala kua tshio- Hos 12:12 kamba, ne nebadie ne nebukute
shelu tshia Yehowa Nzambi webe. mu bimenga2 biebe. a 13 Pashi-
b Gen 46:3
5 Pashishe udi ne bua kuamba Bz 7:15 she newambe kumpala kua Ye-
kumpala kua Yehowa Nzambi howa Nzambi webe ne: ‘Ndi
webe ne: ‘Tatu wanyi uvua mue- c Gen 46:27 mumbushe tshitupa tshia tshiji-
na Alama uvua wenda utambaka- la mu nzubu muanyi ne ndi
d Eks 1:7 mutshipeshe muena Lewi, mu-
na;1a uvua mupueke mu Ejipitu, b Dut 10:22
yeye kusombamu bu muntu wa Mis 105:24 ntu udi musombe buenyi, muana
ku babende ne bantu bakese mu udi kayi ne tatuende, ne mukaji
ˆ e Eks 1:11 mukamba, b anu muuvua muntu-
dıku diende. c Kadi kuntu aku wa- ˆ
kalua tshisamba tshinene, tshia mine dıyi bua kuenza. Tshiena
f Eks 3:9 ˆ
bukole ne tshia bantu ba bungi. d Eks 4:31
mutupe ku meyi ebe anyi mua-
6 Bena Ejipitu bakatukengesha, Bz 7:34 lengulule to. 14 Tshiena mudie
kutusubishabu ne kutubuejabu nansha tshikese pamvua mu ma-
g Eks 6:6 dilu, anyi mulenge nansha tshi-
mu bupika bukole. e 7 Nunku
tuakabanga kudila kudi Yehowa kese pamvua mukoya, anyi mu-
h Eks 7:3
Nzambi wa bankambua betu, ne Dut 4:33, 34 file nansha tshikese bua muntu
ˆ
Yehowa wakateleja muadi wetu, mufue. Ndi mutumikile dıyi dia
yeye kumona muvuabu batuke- i Eks 3:8 Yehowa Nzambi wanyi ne mue-
Dut 8:7, 8
ngesha, batutatshisha ne batusu- nze malu onso auvua muntumine
Yhz 20:6 ˆ
bisha. f 8 Ndekelu wa bionso, Ye- dıyi bua kuenza. 15 Mpindieu
howa wakatupatula mu Ejipitu ne j Dut 26:2 tangila panshi kumbukila mua-
tshianza tshia bukole ne dibo- ba wa tshijila uudi musombele,
k Dut 12:7 mu diulu, ne ubeneshe tshisa-
ko diolola g ne malu adi akuatshi- Dut 16:14
ˆ mba tshiebe tshia Isalele ne bu-
sha buowa bua bungi ne bima-
nyinu ne bishima. h 9 Pashishe l Dut 12:5, 6 loba buudi mutupeshe c anu muu-
wakalua netu muaba eu, kutupe-
Dut 14:22 vua muditshipe kudi bankambua
 betu, d buloba budi ne mabele ne
shaye buloba ebu, buloba budi
ne mabele ne buitshi bia bungi.i
Mulongo 2 buitshi bia bungi.’ e
10 Mpindieu ndi mulue ne bintu
a Dut 14:28, 29 16 “Lelu Yehowa Nzambi webe
Nsu 14:21 ˆ
bia kumpala bia ku bintu bia mu udi ukutumina dıyi bua kutumiki-
1Yn 3:17 ˆ
buloba budi Yehowa mumpeshe.’ j la meyi ne mikandu ebi ne mapa-
b Yak 1:27 ngadika aa. Udi ne bua kubilama
“Udi ne bua kubiteka kumpa-
ne kubitumikila ne muoyo webe
la kua Yehowa Nzambi webe ne c Eks 23:25 wonsof ne anyima1 webe yonso.
kuinama kumpala kua Yehowa
17 Lelu udi mumvue mudi Ye-
Nzambi webe. 11 Pashishe neu- d Gen 15:18
howa muambe ne: nealue Nza-
Gen 26:3
sanke, wewe ne muena Lewi ne mbi webe paudi wendela mu
muntu udi musombe buenyi mu- e Dut 8:7, 8 njila yende, ulama mikenji ye-
nkatshi muebe, bua bintu bimpe ˆ
nde, g meyi ende h ne mapangadi-
bionso bidi Yehowa Nzambi webe f Dut 6:6 ˆ
ka ende, i ne paudi uteleja dıyi die-
mukupeshe wewe ne ba mu nzu- Dut 11:1
nde. 18 Lelu Yehowa mmumvue
Mis 119:34
bu muebe. k 1Yn 5:3 pende muudi muambe ne: neulue
12 “Paudi ujikija kusangisha tshisamba tshiende, tshisamba
tshia dikumi l tshionso tshia bi- g Lew 26:46
tshiende tshia pa buatshi,1j anu
ntu biebe mu tshidimu tshisatu, mudiye mukulaye, ne kabidi ne:
h Mbi 12:13
tshidimu tshia tshia dikumi, neu-
tshipeshe muena Lewi, muntu i Lew 19:37 26:12 1 Anyi “muana wa nshiya.” 2 Ku
mua.: “biibi.” 26:16 1 Tang. Diumv.
26:5 1 Anyi pamuapa: “ukavua pa ku- j Dut 14:2 26:18 1 Anyi “tshintu tshiende tshia mu-
fua.” Dut 29:10-13 shinga mukole.”
DUTELONOME 26:19–27:19 356
ˆ ˆ
neulame meyi ende onso, 19 ne NSHAP. 26 ne bua kuteleja dıyi dia Yeho-
yeye neakubandishe ku mutu kua a Dut 4:8 wa Nzambi webe ne kutumikila
ˆ
bisamba bionso bidiye muenze, a meyi ende a ne mikenji yende bi-
neakupeshe lumu, neumanyi- b Dut 7:6
ˆ
ndi nkutumina dıyi lelu bua kue-
Dut 28:1, 9
ke ne neakupeshe butumbi pau-  nza.”
di udileja tshisamba tshia tshijila 11 Dituku adi Mose waka-
kudi Yehowa Nzambi webe, b anu NSHAP. 27 ˆ
c Yos 8:30-32
tumina bantu dıyi wamba ne:
mudiye mulaye.” 12 “Panuasabuka Yadene, bisa
27 Pashishe Mose ne bakulu
ba mu Isalele bakatumina
ˆ
d Nom 13:26, 27 bidi bilonda ebi nebimane ku mu-
kuna wa Gelizima b bua kubene-
bantu dıyi bamba ne: “Nulame e Dut 11:29 sha bantu: tshisa tshia Simeona,
ˆ
meyi onso andi nnuambila lelu. tshia Lewi, tshia Yuda, tshia Yisa-
2 Dituku dinuasabuka Yadene f Eks 20:25 ˆ
ka, tshia Jozefe, ne tshia Benya-
bua kubuela mu buloba budi mina. 13 Bisa bidi bilonda ebi
Yehowa Nzambi webe ukupe- g Lew 3:1
nebimane ku mukuna wa Ebala c
sha, neudimanyikile mabue ma- bua kuela mulawu: tshisa tshia
nene ne neuashinguile.1c 3 Pa- h Lew 7:15 ˆ
ˆ Lubena, tshia Gada, tshia Ashe,
shishe neufundapu meyi onso a i Dut 12:7 tshia Zebulona, tshia Dana, ne
Mikenji eyi pawasabuka dia mua- tshia Nafatale. 14 Bena Lewi
mua, bua ubuele mu buloba budi j Eks 24:12 nebambile muntu yonso wa mu
Yehowa Nzambi webe ukupesha, ˆ
Isalele ne dıyi dikole ne: d
buloba budi ne mabele ne bui- k Eks 19:5 15 “‘Mulawu wikale kudi mu-
tshi bia bungi, anu mudi Yeho- Dut 26:18
ntu udi wenza lupingu lusonga e

wa Nzambi wa bankambua bebe anyi lupingu lua tshiamu,1f ne udi
mukulaye. d 4 Panudi nusabuka Mulongo 2
mulusokoke, bualu ntshintu tshi-
Yadene, nenuimanyike mabue aa a 1Bk 2:3
Mat 19:17 bi kumpala kua Yehowa, g mmu-
ku mukuna wa Ebala e ne nenua- 1Yn 5:3 dimu wa ku bianza bia nsenda.’2
shinguile,1 anu mundi nnutumi- (Bantu bonso nebandamune, ba-
ˆ
na dıyi lelu bua kuenza. 5 Udi b Dut 11:29
mba ne: ‘Amen!’3)
kabidi ne bua kuibakila Yeho-
wa Nzambi webe tshioshelu ku- c Yos 8:33 16 “‘Mulawu wikale kudi mu-
ntu aku, tshioshelu tshia ma- ntu udi upetula tatuende anyi
bue. Kuena ne bua kuatapa ne d Dut 33:10 mamuende.’ h (Bantu bonso neba-
bintu bia tshiamu to. f 6 Newi- mbe ne: ‘Amen!’)
e Eks 20:4
bakile Yehowa Nzambi webe Dut 4:15, 16
17 “‘Mulawu wikale kudi mu-
tshioshelu ne mabue majima Yes 44:9 ntu udi utentemuna tshimanyinu
ne neulambulapu Yehowa Nza- tshia mukalu wa mukuende.’i (Ba-
f Eks 34:17 ntu bonso nebambe ne: ‘Amen!’)
mbi webe milambu ya kuosha. Lew 19:4
7 Neufile milambu ya diumvua- 18 “‘Mulawu wikale kudi mu-
ngana, g neuyidiile kuntu aku, h ne g Dut 7:25 ntu udi upambuisha mpofu mu
neusanke kumpala kua Yehowa Dut 29:17 njila wende.’j (Bantu bonso neba-
Nzambi webe. i 8 Pashishe ufu- mbe ne: ‘Amen!’)
ˆ h Eks 20:12
nde meyi onso a Mikenji eyi ma- Dut 21:18-21 19 “‘Mulawu wikale kudi mu-
mueneke bimpe pa mabue au.” j Nsu 20:20 ntu udi ukonyangaja tshilumbuk
9 Pashishe Mose ne bakuidi Nsu 30:17
Mat 15:4 tshia muntu udi musombe bue-
bena Lewi bakakula ne bena Isa- nyi, tshia muana udi kayi ne ta-
lele bonso, bamba ne: “Wewe Isa- i Dut 19:14 tuende,1 anyi tshia mukaji muka-
lele shala mupuwe, uteleje. Lelu Nsu 23:10

eu udi mulue tshisamba tshia 27:15 1 Anyi “lupingu lua tshiamu tshie-
j Lew 19:14 ngulula.” 2 Anyi “wa muntu udi wenza
Yehowa Nzambi webe. k 10 Udi
mudimu ne mitshi ne biamu.” 3 Anyi
k Dut 16:20
27:2 1 Anyi “neualabe lupemba.” 27:4 Nsu 17:23
“Bikale nanku!” 27:19 1 Anyi “muana
1 Anyi “nenualabe lupemba.” Mik 3:11 wa nshiya.”
357 DUTELONOME 27:20–28:13
mba.’a (Bantu bonso nebambe ne: NSHAP. 27 4 “Bana bebe1a ne bintu bia
‘Amen!’) a Eks 22:21, 22 mu budimi buebe ne bana ba
20 “‘Mulawu wikale kudi mu- Dut 10:17, 18
Mal 3:5
bimuna biebe, bana ba ngombe
ntu udi ulala ne mukaji wa tatue- Yak 1:27 yebe ne ba mikoko yebe nebibe-
nde, bualu mmufuishe tatuende b Lew 18:8
neshibue. b
bundu.’1b (Bantu bonso nebambe 1Ko 5:1 5 “Tshisaka tshiebe c ne dilo-
ne: ‘Amen!’) c Eks 22:19 ngo diebe dia kusopela mampa
21 “‘Mulawu wikale kudi mu- Lew 18:23 nebibeneshibue. d
ntu udi ulala ne nyama kayi yo-
Lew 20:15
6 “Neubeneshibue pawabue-
d Lew 18:9 la, ne neubeneshibue pawapa-
nso.’c (Bantu bonso nebambe ne: Lew 20:17
‘Amen!’) tuka.
22 “‘Mulawu wikale kudi mu-
e Lew 18:17
Lew 20:14
7 “Yehowa neenze bua utshi-
ntu udi ulala ne muanabu wa mune bena lukuna bebe badi
f Eks 20:13
bakaji, muana wa tatuende anyi Eks 21:12
balua bua kukuluisha. e Nebalui-
muana wa mamuende.’d (Bantu Nom 35:31 le mu njila umue bua kukuluisha
g Mat 27:3, 4 kadi nebakunyemene mu njila
bonso nebambe ne: ‘Amen!’) f
muanda mutekete mishilangane.
23 “‘Mulawu wikale kudi mu- h Dut 28:15 ˆ
8 Yehowa neatume dıyi bua bua-
Gal 3:10
ntu udi ulala ne mamuende mue-  lu buebe bua nzubu yebe ya di-
nu.’e (Bantu bonso nebambe ne: lamina bintu g ne midimu yebe
NSHAP. 28
‘Amen!’) yonso iudi wenza bibeneshibue,
i Dut 26:18, 19
24 “‘Mulawu wikale kudi mu- ne neakubeneshe kakuyi mpa-
ntu udi walamina mukuende ne j Lew 26:3, 4
Nsu 10:22 ta mu buloba budi Yehowa
umushipa.’f (Bantu bonso neba- Yes 1:19 Nzambi webe ukupesha. 9 Ye-
mbe ne: ‘Amen!’) k Dut 11:14 howa neakujadike bu tshisamba
25 “‘Mulawu wikale kudi mu-  tshia tshijila kudiye h anu muvua-
ntu udi witaba bua bamukose mi- Mulongo 2 ye muditshipe kuudi, i bualu udi
ˆ
shiku bua kushipa muntu udi kayi a Lew 26:9 utungunuka ne kulama meyi a
ne bualu.’1g (Bantu bonso neba- Mis 127:3 Yehowa Nzambi webe ne kuende-
mbe ne: ‘Amen!’) Mis 128:3
la mu njila yende. 10 Bisamba
26 “‘Mulawu wikale kudi mu- b Dut 7:13 bionso bia pa buloba nebimone
ˆ
ˆ ne: udi ubikidibua ku dına dia
ntu wabenga kulama meyi a Mi- c Dut 26:2
kenji eyi bua kuatumikila.’h (Ba- d Eks 23:25 Yehowa, j ne nebikutshine. k
ntu bonso nebambe ne: ‘Amen!’) 11 “Yehowa neakuvudijile
e Dut 32:30
ˆ
28 “Biwateleja bushuwa dıyi Yos 10:11 bana ba bungi ne bimuna bia bu-
ngi ne buloba bua bufuke l mu
dia Yehowa Nzambi webe f Dut 7:23
ˆ 2Ku 14:13 buloba buvua Yehowa muditshi-
bua kudimuka bua kuenza meyi
ˆ g Lew 26:10 pe kudi bankambua bebe bua
ende onso andi nkutumina dıyi kukupesha. m 12 Yehowa nea-
Nsu 3:9, 10
lelu bua kuenza, Yehowa Nza- Mal 3:10 kunzuluile nzubu wende mui-
mbi webe neakubandishe kakuyi h Dut 7:6 mpe wa kulamina bintu, diulu
mpata ku mutu kua bisamba bi- mene, bua kupesha buloba bue-
i Eks 19:6
kuabu bionso bia pa buloba.i be mvula mu tshikondo tshie-
2 Mabenesha onso aa nealue j Yes 43:10
Dan 9:19 nde n ne bua kubenesha malu
kuudi, neakupete j bualu udi utu- Bz 15:17 onso audi wenza. Neusombeshe
ˆ
ngunuka ne kuteleja dıyi dia Ye- k Nom 22:3 bisamba bia bungi bintu, kadi
howa Nzambi webe: Dut 11:25 wewe kuakuikala dijinga ne ku-
3 “Neubeneshibue mu tshi- Yos 5:1
somba tshintu. o 13 Wewe mu-
menga, ne neubeneshibue mu l Dut 30:9 ˆ
Mis 65:9
tungunuke ne kutumikila meyi a
musoko. k Yehowa Nzambi webe andi nku-
m Gen 15:18 ˆ
tumina dıyi lelu bua kulama ne
27:20 1 Ku mua.: “mmubulule tshilamba n Lew 26:4
tshia tatuende.” 27:25 1 Anyi “anyima Dut 11:14
28:4 1 Ku mua.: “mamuma a munda
wa mashi adi kaayi ne bualu.” o Dut 15:6 muebe.”
DUTELONOME 28:14-33 358
bua kuenza, Yehowa neakuteke NSHAP. 28 ku, ne buloba budi muinshi mua
ku mutu, a ki nku ndekelu to; ne- a 1Bk 4:21 makasa ebe bu tshiamu tshifii-
wikale kuulu, ki nkuinshi to. ke. a 24 Yehowa neavuije mvu-
14 Kuena ne bua kusesuka ku b Dut 5:32 la wa mu buloba buebe lusenga
ˆ ˆ Yos 1:7
ne lupuishi biakupuekela bifu-
meyi andi nnutumina dıyi lelu Yes 30:21
bua kuenza, nuya ku dia balume ma mu diulu too ne paudi ubutu-
anyi ku dia bakaji, b bua kulonda c Lew 19:4 dibua. 25 Yehowa neenze bua
nzambi mikuabu bua kuyenzela bena lukuna bebe bakutshimu-
mudimu. c d Lew 26:16, 17 ne. b Neuluile mu njila umue bua
Dan 9:11
15 “Kadi wewe kuyi mutele- kubaluisha, kadi neubanyemene
ˆ mu njila muanda mutekete mi-
je dıyi dia Yehowa Nzambi webe e 1Bk 17:1
ˆ shilangane; neulue tshintu tshi-
bua kudimuka bua kuenza meyi
ende onso ne mikenji yende mi- f Dut 26:2 di tshienza makalenge onso a pa
ˆ ˆ
funda bindi nkutumina dıyi lelu buloba buowa. c 26 Bitalu biebe
bua kuenza, milawu yonso eyi g Lew 26:26 nebilue biakudia bia nyunyi yo-
neyilue kuudi ne neyikukuate: d nso ya muulu ne nyama yonso ya
h Mdi 2:11, 19 pa buloba, kakuyi muntu wa ku-
16 “Newikale ne mulawu mu Mdi 4:10
tshimenga, ne newikale ne mula- yitshinyisha bua inyeme. d
wu mu musoko. e i Lew 26:20, 22 27 “Yehowa neakutue biuwu-
17 “Tshisaka tshiebe f ne dilo- ja bia mu Ejipitu, nsundu, nkaka,
ngo diebe dia kusopela mampa j Yos 23:16 ne masama makuabu a pa diko-
ba, bidibu kabayi mua kukuo-
nebikale ne mulawu. g k Lew 26:25 ndopa. 28 Yehowa neakutue di-
18 “Bana bebe1h ne bintu bia Yel 24:10
pala, bufofu, e ne butatakane.1
mu budimi buebe ne bana ba 29 Neububute munda munya
ngombe yebe ne ba mikoko yebe l Lew 26:16
anuˆ mutu mpofu ububuta mu
nebikale ne mulawu. i mıdima, f ne bualu nansha bumue
m Lew 26:33
19 “Newikale ne mulawu pa- buudi wenza kabuakuya kumpa-
wabuela, ne newikale ne mulawu n Amo 4:9 la; nebikale anu bakudia bintu
pawapatuka.  ne bakuiba, kakuyi muntu wa
20 “Yehowa neakutumine mu- Mulongo 2 kukupandisha. g 30 Newele mu-
lawu, dikondakana, ne dinyo- ˆ
a Lew 26:19 kaji dıyi, kadi muntu mukuabu
ka mu midimu yebe yonso too Dut 11:17 nealale nende ku bukole. Newa-
1Bk 17:1
ne pawabutudibua ne pawajimi- se nzubu, kadi kuakusombamu
na ne lukasa, bua malu mabi b Lew 26:14, 17 to. h Neudime budimi bua tumu-
audi wenza ne bua muudi mumu- 1Sm 4:10 ma tua mvinyo, kadi kuakuba-
lekele.1j 21 Yehowa neenze bua nga kutudia nansha. i 31 Neba-
disama dikulamate too ne pa- c Yel 29:18 ˆ
Luk 21:24
shipe ngombe webe mu mesu
diye ukubutula mu buloba buudi ebe, kadi kuakudia munyinyi we-
uya bua kuangata. k 22 Yehowa d Yel 7:33 nde nansha mukese to. Nebibe
neakutumine disama dia tshia- mpunda webe wewe mutangile,
di, dia mubidi ubanda kapia bi- e Eks 4:11 kadi kakualukila kuudi to. Neba-
kole, l dia mubidi usama wosha, peshe bena lukuna bebe mikoko
dia luya lukole lua mubidi kapia, f Yes 59:10 yebe, kadi kuakuikala ne mupa-
ne muele wa mvita, m ne tshipupu ndishi to. 32 Nebapeshe tshisa-
tshidi tshiumisha bia pa madimi, g Bal 3:14 mba tshikuabu bana bebe ba ba-
Bal 6:1-5
ne disama dia mitshi; n ne nebi- Neh 9:27 lume ne bana bebe ba bakaji j
kulondakaje too ne paudi ujimi- wewe mutangile, ne newikale
na. 23 Diulu didi pa mutu pebe h Yes 5:9 ubajinga misangu yonso, kadi
Mdi 5:2
nedilue bu tshiamu tshia mita- bianza biebe kabiakuikala ne
i Amo 5:11
bukole to. 33 Tshisamba tshiu-
28:18 1 Ku mua.: “mamuma a munda Mik 6:15 di kuyi mumanye netshidie bi-
muebe.” 28:20 1 Ku mua.: “munde-
kele.” j 2Ku 29:9 28:28 1 Anyi “tshibuejakaji mu muoyo.”
359 DUTELONOME 28:34-52
ntu bia mu budimi buebe ne bia- NSHAP. 28 45 “Milawu yonso eyi a neyi-
kudia biebe bionso, a ne nebikale a Neh 9:37 lue kuudi kakuyi mpata, neyiku-
anu bakudia bintu ne bakudiata. Yes 1:7 londe ne neyikukuate too ne
ˆ
34 Neupale bua malu ikala mesu paudi ubutudibua, b bualu kuvua
b 2Bk 17:6 ˆ
ebe ne bua kumona. muteleje dıyi dia Yehowa Nza-
2Bk 25:7 ˆ
35 “Yehowa neakutue biuwu- 2Ku 33:11 mbi webe bua kulama meyi ende
2Ku 36:5, 6
ja bidi bisama ne bidibu kabayi ne mikenji yende mifunda bivua-
ˆ
mua kuondopa mu binu ne ku ye mukutumine dıyi bua kue-
c Yel 16:13
mikolo, kumbukila muinshi mua nza. c 46 Neyitungunuke ne kui-
dikasa diebe too ne mu lubo- d 1Bk 9:8
kala kuudi ne kudi bana bebe
mbo lua mutu webe. 36 Yeho- 2Ku 7:20 bu tshimanyinu tshia kashi-
wa neaye nebe ne mukalenge Yel 24:9 di ne tshintu tshia kashidi tshi-
Yel 25:9
uudi uteka ku mutu kuebe kudi di tshileja bualu buenzeka matu-
tshisamba tshiudi wewe ne ba- e Yes 5:10
ku atshilualua, d 47 bualu kuvua
nkambua bebe kanuyi bamanye, b Hag 1:6 muenzele Yehowa Nzambi webe
ne kuntu aku newenzele nzambi mudimu ne disanka ne muo-
mikuabu mudimu, nzambi ya f Sef 1:13 yo wa disanka pauvua ne bintu
mitshi ne ya mabue. c 37 Neu- bionso bia bungi nunku.e 48 Ye-
ˆ g 2Bk 24:14 howa neakutumine bena lukuna
lue tshintu tshidi tshienza buo- Yel 52:15, 30
wa, tshia kupetula1 ne tshia ku- bebe, ne neubenzele mudimu f ne
seka munkatshi mua bisamba h Nsu 22:7 nzala, g ne nyota, musunsuke, ne
bionso mudi Yehowa ukutuma. d mupangile bintu bionso. Neateke
38 “Neuye ne ntete ya bungi i Ezl 9:7 tshikokedi tshia tshiamu pa nshi-
mu budimi, kadi neupuole bintu  ngu pebe too ne padiye ukubu-
bikese, e bualu mpasu neyibidie. Mulongo 2 tula.
39 Neukune ne neudime budimi a Dut 28:15 49 “Yehowa neakujudile tshi-
bua tumuma tua mvinyo, kadi Dut 29:27 samba tshia kule, h tshia ku nde-
kuakunua mvinyo ne kuakupuo- kelu kua buloba; netshikutuki-
b 2Bk 17:20 le anu bu nyunyi wa mukanku, i
la tshintu nansha tshimue, f bua- Yel 24:10
lu bishi nebibidie. 40 Newikale tshisamba tshidi ne muakulu
ne mitshi ya olive mu buloba c Dut 11:26-28 uwikala kuyi umvua, j 50 tshi-
buebe buonso, kadi kuakudilaba samba tshidi tshimueneka tshi-
mafuta pambidi, bualu tumuma d 1Ko 10:11 kale ne luonji, tshikala katshi-
tuebe tua olive netuikale tumata. yi mua kuleja bantu bakulumpe
41 Neulele bana ba balume ne e Dut 12:7 kanemu anyi bana luse. k 51 Ne-
bana ba bakaji, kadi kabakusha- Neh 9:35 badie bana ba bimuna biebe ne
la bebe to, bualu nebabakuate bintu bia mu budimi buebe too
f 2Ku 12:8, 9
bobu kuya nabu. g 42 Bisumbu Yel 5:19 ne paudi ubutudibua. Kabakuku-
bia bishi1 nebikunguile ku mi- shila ntete, mvinyo mupiamupia
tshi yebe yonso ne ku bintu bia g Yel 44:27 anyi mafuta, bana ba ngombe
mu budimi buebe. 43 Muntu anyi bana ba mikoko nansha bi-
udi musombe buenyi munkatshi h Yel 6:22 kese, too ne padibu bakubutula. l
muebe neatungunuke ne kuba- Hab 1:6
52 Nebakutshintshimike, baku-
nda anu kubanda ku mutu kue- kangila munda mua bimenga1
i Yel 4:13
be, paudi wewe utungunuka ne Hos 8:1 biebe mu buloba buebe buonso,
kupueka anu kupueka. 44 Nea- too ne padi bimanu biebe bile
kusombeshe bintu, kadi wewe j Yel 5:15 ne bikole biudi weyemena biupu-
kuakumusombesha tshintu to. h ka. Bushuwa, nebakutshintshi-
Nealue ku mutu, paudi wewe uya k 2Ku 36:17 mike kakuyi mpata mu bimenga
Yes 47:6
ku ndekelu. i Luk 19:44
biebe bionso mu buloba buebe
buonso budi Yehowa Nzambi
28:37 1 Ku mua.: “lusumuinu.” 28:42 l Lew 26:26
1 Anyi “bishi bidi bididisha masala.” Yel 15:13 28:52 1 Ku mua.: “biibi.”
DUTELONOME 28:53-68 360
ˆ
webe mukupeshe. a 53 Dıba adi NSHAP. 28 ne masama onso a mu Ejipi-
neudie bana bebe1 wewe muine, a 2Bk 17:5 tu auvua utshina, ne neakula-
munyinyi wa bana bebe ba balu- 2Bk 25:1 mate kakuyi mpata. 61 Yehowa
Luk 19:43
me ne wa bana bebe ba bakaji, b neakutumine kabidi masama
badi Yehowa Nzambi webe mu- onso anyi bipupu bidibu kabayi
kupeshe, bua bukole bua ditshi- b 2Bk 6:28
bafunde mu mukanda wa Mike-
ntshimika ne dikenga bidi mue- Mdi 4:10 nji eyi, too ne paudi ubutudibua.
na lukuna webe ukukebela. Yhz 5:10 62 Nansha nuenu balue bungi
54 “Nansha muntu mulume bu mitoto ya mu diulu, a nenu-
udi ne nsombelu muimpe mene- shale bakese menemene, b bualu
c Yel 52:6 ˆ
mene ne utu umvuilangana biko- kuvua muteleje dıyi dia Yehowa
le munkatshi muebe kakumvuila Nzambi webe.
muanabu wa balume anyi mu- 63 “Anu muvua Yehowa mu-
d Mdi 4:5 sanke kumpala bua kunutantshi-
kajende udiye munange anyi
bana bende badi bashale luse, sha ne kunuvudija, ke muikala
55 ne kakubabanyina munyinyi Yehowa mua kusanka kabidi bua
e Eks 24:7 kunubutula ne kunujimija; neba-
wa bana bende wikalaye udia Dut 31:26
nansha mukese, bualu kena ne numbushe mu buloba bunukadi
tshintu tshikuabu bua buko- pa kuangata.
le bua ditshintshimika ne dike- f Dut 10:17
64 “Yehowa neakutangalaje
nga bidi muena lukuna webe uke- Mis 99:3 munkatshi mua bisamba bionso
bela bimenga biebe.c 56 Nansha kumbukila ku ditengu dimue dia
mamu udi ne nsombelu muimpe buloba too ne ku ditengu dikua-
menemene ne utu umvuilangana g Eks 3:15 bu dia buloba, c ne kuoku aku ne-
Eks 6:3
munkatshi muebe uvua kayi mua Eks 20:2
wenzele nzambi ya mitshi ne ya
kuela meji nansha kakese bua ku- Mis 83:18 tshiamu mudimu, nzambi iuvua
diata dikasa diende panshi bua
Mis 113:3 wewe ne bankambua bebe kanu-
mudiye ne nsombelu muimpe me-
Yes 42:8
yi bamanye. d 65 Kuakuikala ne
ditalala munkatshi mua bisa-
nemene, d kakumvua luse bua ba-
mba abi e anyi muaba wa dika-
yende udiye munange anyi mua- h Lew 26:21
Dan 9:12 sa diebe kuikishila. Kadi kuntu
nende wa balume anyi muanende
 aku Yehowa neakupeshe muo-
wa bakaji, 57 nansha bua tshia ˆ
Mulongo 2 yo udi upampakana, f mesu adi
munda tshidi tshipatuka mu mi- ashikila ne dipanga ditekeme-
kolo yende ne bana badiye ule- a Dut 10:22
na.1g 66 Muoyo webe newikale
la, bualu neadie bionso ebi mu muˆ njiwu mikole ne newikale ne
musokoko bua bukole bua ditshi- buowa bukole butuku ne munya;
ntshimika ne dikenga bidi mue- b Dut 4:27
ne kuakumanya ni udi mua ku-
na lukuna webe ukebela bimenga panduka anyi kubenga kupandu-
biebe. ka. 67 Mu dinda newambe ne:
ˆ c Lew 26:33
58 “Wewe kuyi mulame meyi Neh 1:8 ‘Bu tuetu nansha dilolo!’ ne dilo-
onso a Mikenji eyi bimpe adi ma- Luk 21:24 lo newambe ne: ‘Bu tuetu nansha
funda mu mukanda eu e ne kuyi ˆ
ˆ mu dinda!’ bua buowa bukole
mutshine dına dia butumbi ne buwikala nabu mu muoyo webe
ˆ ˆ
dia kutshina edi, f dına dia Yeho- d Dut 4:27, 28 ne bua malu amona mesu ebe.
wa g Nzambi webe, 59 Yehowa 68 Yehowa neakupingaje kaku-
neakukengeshe wewe ne bana yi mpata mu Ejipitu ku mazuwa
bebe ne bipupu bikole mene- e Amo 9:4 mu njila umvua mukuambile ne:
mene, bipupu binene bidi kabi- ‘Kuakumumona kabidi to,’ ne ku-
yi bijika, h ne masama makole ntu aku nenuikale mua kudipana
adi kaayi ajika. 60 Neakutumi- f Yhz 12:19 kudi bena lukuna benu bu bapi-
28:53 1 Ku mua.: “mamuma a munda 28:65 1 Anyi “ne dipanga ditekemena
muebe.” g Lew 26:16, 36 dia anyima.”
361 DUTELONOME 29:1-19
ka balume ne bapika bakaji, kadi NSHAP. 29 lele, 11 bana benu balela, ba-
kakuakuikala muntu wa kunusu- a Eks 24:8 kaji benu, a muntu udi musombe
mba to.” buenyi b munkatshi mua tshitudi-
ˆ
29
b Eks 19:4 lu tshiebe, kubangila ku udi
Aa mmeyi a tshipungidi Yos 24:5
tshivua Yehowa mutumine ukuanguila nkunyi too ne ku udi
ˆ ˆ
Mose dıyi bua kudia ne tshisa- c Dut 4:34 ukusunyina mayi. 12 Udi mua-
mba tshia Isalele mu buloba bua Neh 9:10 ba eu bua kubuela mu tshipungi-
Moaba, pa kumbusha tshipungi- di tshia Yehowa Nzambi webe ne
d Lom 11:8
di tshivuaye mudie nabu ku Ho- mu mutshipu wende bidi Yehowa
leba. a e Dut 1:3 Nzambi webe wenza nebe lelu c
2 Nunku Mose wakabikidi- Dut 8:2 13 bua akujadike wewe lelu bu
sha bena Isalele bonso, kuba- tshisamba tshiende d ne bua yeye
f Dut 8:4
mbilaye ne: “Nuvua bamone Neh 9:21
ikale Nzambi webe e anu mu-
malu onso avua Yehowa mue- Mat 6:31 vuaye mukulaye ne anu mu-
ˆ vuaye muditshipe kudi banka-
nzele Palo ne bena mudimu
g Nom 21:26 mbua bebe Abalahama, f Izaka g
bende ne buloba buende buo-
ˆ ne Yakoba. h
nso mu mesu enu, mu buloba h Nom 21:33
bua Ejipitu, b 3 manyoka1 ma- 14 “Mpindieu tshiena ngenza
ˆ
kole avua mesu ebe mamone, bi- i Mis 135:10, 11 tshipungidi etshi ne mutshipu
manyinu binene abi ne bishi- eu anu nenu nuenu nkayenu to,
ma. c 4 Kadi too ne lelu Yehowa j Nom 32:33 15 kadi ndi mbienza ne badi bi-
Dut 3:12, 13
ki mmunupeshe muoyo bua ku- mane netu muaba eu lelu kumpa-
ˆ
mvua, mesu bua kumona ne ma- k Dut 4:6 la kua Yehowa Nzambi wetu ne
tshi bua kuteleja. d 5 ‘Pamvua Dut 8:18 badi kabayi netu muaba eu lelu.
ngenda nnulombola mu tshipela Yos 1:7, 8
1Bk 2:3 16 (Bualu nudi bamanye bimpe
bidimu 40, e bilamba bienu kabi- Mis 103:17, 18 mutuvua basombe mu buloba
vua bisunsuke pambidi penu, ne Luk 11:28
bua Ejipitu ne mutuvua bapitshi-

sandala yenu kayivua misunsu- le munkatshi mua bisamba bi-
ke ku makasa enu. f 6 Kuvua Mulongo 2
shilashilangane mu luendu luetu.i
mudie mampa, munue mvinyo a Neh 8:2
17 Nuvua numona bintu biabu
anyi maluvu makuabu makole, bibi ne mpingu yabu ya muendi1j
b Eks 12:38
bua numanye ne: meme ndi Ye- ya mitshi ne ya mabue, ya arjan
howa Nzambi wenu.’ 7 Ndekelu c Dut 1:3 ne ya or, ivua munkatshi mua-
wa bionso nuakafika muaba eu, Dut 29:1 bu.) 18 Nudimuke bua kakuika-
ne Sihona mukalenge wa Heshe- di ni mmuntu mulume anyi mu-
bona g ne Oga mukalenge wa Ba- d Eks 19:5 ˆ
Dut 7:6 ntu mukaji, ni ndıku anyi tshisa
shana h kuluabu bua kuluangana Dut 28:9 munkatshi muenu tshidi muoyo
netu, kadi tuetu kubatshimuna. i ubenga Yehowa Nzambi wetu lelu
8 Pashishe tuakangata buloba e Eks 6:7
Eks 29:45 bua kuenzela nzambi ya bisamba
buabu, tuetu kubupesha bena abi mudimu, k bua kakuikadi muji
Lubena, bena Gada, ne tshitu- f Gen 17:1, 7 munkatshi muenu udi ukuamisha
pa tshia tshisa tshia bena Mana- Gen 22:16, 17
bimuma bia mulungu ne mutshi
she bu bumpianyi. j 9 Nunku la- wa bululu. l
ˆ g Gen 26:3
mayi meyi a tshipungidi etshi ne 19 “Kadi bikala muntu mute-
nuatumikile bua malu onso anu- ˆ
h Gen 28:13 leje meyi a mutshipu eu, ne udiu-
di nuenza ende bimpe. k wuja mu muoyo wende, wamba
10 “Nuenu bonso nudi bima- i Dut 2:4
ne: ‘Nengikale ne ditalala nansha
ne lelu kumpala kua Yehowa
Nzambi wenu, bamfumu ba bisa j Nom 25:1, 2
29:17 1 Tshiambilu tshia mu tshiena
bienu, bakulu benu, batangidi k Dut 11:16
Ebelu etshi tshidi mua kuikala tshipeta-
benu, balume bonso ba mu Isa- Eb 3:12 ngana ne muaku “tumvi tua nyama” ne
mbenze natshi mudimu bua kuleja ka-
29:3 1 Anyi “mateta.” l Eb 12:15 peja.
DUTELONOME 29:20–30:6 362
meme mutungunuke ne kuendela NSHAP. 29 lua kudi buloba abu, kufikisha-
mu njila idi muoyo wanyi musue,’ a Yos 24:19 mu milawu yonso idi mifunda
unyanga tshintu tshionso1 mu mu mukanda eu.a 28 Nunku Ye-
b Dut 27:26
njila wende, 20 Yehowa kakui- Dut 28:15 howa wakabumbusha mu buloba
taba bua kumufuila luse to.a Kadi buabu mu tshiji tshiende b ne di-
tshiji tshikole tshia Yehowa ne- c Gen 19:24
Yuda 7
fiika diende dia munda dikole ne
tshitemene muntu au, ne mi- tshiji tshiende tshikole, kuyaye
lawu yonso idi mifunda mu d Gen 10:19 nabu mu buloba bukuabu, mudi-
Gen 14:2
mukanda eu neyimukuate bulele- bu lelu.’ c
la, b ne Yehowa neakupule bu- e 1Bk 9:8, 9 29 “Malu adi masokoka nga
ˆ 2Ku 7:21, 22
shuwa dına diende muinshi mua Yel 22:8, 9 Yehowa Nzambi wetu, d kadi malu
diulu. 21 Nunku Yehowa nea- adi mabulula ngetu tuetu ne nde-
musobole mu bisa bionso bia Isa- f 1Bk 19:10
langanyi yetu bua kashidi, bua
lele bua kumukengesha mu diu- ˆ
g Yel 31:32 tutumikile meyi onso a mu Mike-
mvuangana ne milawu yonso ya nji eyi. e
tshipungidi idi mifunda mu mu- h Bal 2:12 ˆ
kanda eu wa Mikenji.
22 “Padi tshipungu tshilualua

Mulongo 2
30 “Padi meyi onso aa akuku-
mbanyina, mabenesha ne
milawu bindi muteke kumpa-
tshia bana benu ne muntu wa a Lew 26:16
Dut 27:26 la kuebe, f wewe mubivuluke1g
ku babende wa mu buloba bua
mu bisamba bionso mudi Ye-
kule bamona bipupu bia mu bu- b Dut 28:45, 63
1Bk 14:15 howa Nzambi webe mukuta-
loba abu, mmumue ne: masama
adi Yehowa mutumamu, 23 (su-
2Bk 17:18 ngalaje, h 2 ne wewe mupinga-
Luk 21:24
fre ne mukele ne diosheka, bie- ne kudi Yehowa Nzambi webe i
ˆ
nza ne: buloba kabukunyibu tshi- c Ezl 9:7 ne muteleje dıyi diende ne
Dan 9:7
ntu anyi kabumeneshi tshintu, muoyo webe wonso ne anyima1
ne bua tshikunyibua nansha tshi- d Lom 11:33 webe yonso j bilondeshile malu
ˆ
mue katshitolokimu, anu bu di- onso andi nkutumina dıyi lelu
e Mis 78:5
butuka dia Sodoma ne Amola, c bua kuenza, wewe ne bana bebe,
Mbi 12:13 ˆ
Adema ne Seboyima, d bivua Ye-  3 dıba adi Yehowa Nzambi webe
howa mubutule mu tshiji tshie- NSHAP. 30 neapingaje bantu bebe bavua-
nde ne mu difiika diende dia f Dut 11:26-28 bu bakuate, k neakuleje luse l ne
munda) 24 bobu ne bisamba Dut 28:2, 15 neakusangishe kabidi, ukumbu-
bionso nebambe ne: ‘Bua tshinyi g 1Bk 8:47
sha mu bisamba bionso muvua
Yehowa uvua muenzele buloba Neh 1:9 Yehowa Nzambi webe mukuta-
ebu bualu ebu? e Ntshinyi tshivua Yhz 18:28 ngalaje. m 4 Nansha bikala tshi-
Yoe 2:13
tshikebeshe tshiji tshinene ne samba tshiebe tshitangalake too
ˆ ne ku ntengu ya diulu, Yehowa
tshikole etshi?’ 25 Dıba adi ne- h 2Bk 17:6
2Ku 36:20
bambe ne: ‘Bivua bienzeke nanku Nzambi webe neakumbushaku,
bualu bavua balekele tshipungi- i Yes 55:7 neakusangishe ne neakupingaje.n
di tshia Yehowa, f Nzambi wa ba- 1Yn 1:9 5 Yehowa Nzambi webe nealue
nkambua babu, tshivuaye mudie j Dut 4:29 nebe mu buloba buvua batatue-
nabu pavuaye mubapatule mu be bangate, neubuangate; neaku-
k Yel 29:14
buloba bua Ejipitu.g 26 Kadi ba- tantshishe ne neakuvudije kupita
kaya, kuenzelabu nzambi mikua- l Mdi 3:22 batatuebe. o 6 Yehowa Nzambi
bu mudimu, bobu kuyinamina, webe nealengeje2 muoyo webe ne
m Ezl 1:2, 3
nzambi ivuabu kabayi bamanye Mis 147:2 muoyo wa bana bebe p bua una-
ne ivuaye kayi mubanyishile bua Yel 32:37 nge Yehowa Nzambi webe ne
kutendelela.1h 27 Nunku tshiji Yhz 34:13
muoyo webe wonso ne anyi-
tshikole tshia Yehowa tshiaka- n Dut 28:64 ma1 webe yonso, bua usha-
Sef 3:20
29:19 1 Ku mua.: “muntu udi mumia- o 30:1 1 Ku mua.: “wewe mubipingaje mu
ˆ Neh 1:9
muoyo webe.” 30:2, 6 1 Tang. Diumv.
mina mayi bimpe ne udi muminyine.”
29:26 1 Ku mua.: “kayi mubapeshe.” p Yel 32:37, 39 30:6 2 Ku mua.: “neatengule.”
363 DUTELONOME 30:7–31:6
le ne muoyo.a 7 Pashishe Yeho- NSHAP. 30 ne, ne Yehowa Nzambi webe nea-
wa Nzambi webe neatumine bena a Dut 6:5 kubeneshe mu buloba buudi uya
lukuna bebe bavua bakukine b Gen 12:2, 3 bua kuangata. a
ne bakukengeshe milawu yonso Yel 25:12 17 “Kadi bikala muoyo webe
Mdi 3:64
eyi. b Lom 12:19 mukudimuke, b wewe mubenge
8 “Nunku neupingane, neute- c Yes 65:21, 22 kuteleja, ne bobu bakusesuishe
ˆ
leje dıyi dia Yehowa ne neulame Mal 3:10 ne wewe muinamine nzambi mi-
ˆ
meyi ende onso andi nkutumina d Yel 32:37, 41 kuabu ne muyenzele mudimu, c
ˆ
dıyi lelu bua kuenza. 9 Yehowa e Neh 1:9 18 ndi nnuambila lelu ne: ne-
Bz 3:19 nujimine bulelela. d Kanuakusha-
Nzambi webe neenze bua utante
bikole mu midimu yonso ya bia- f Yes 45:19 la ne muoyo matuku a bungi mu
nza biebe, c uvudija bana bebe, g Lom 10:6 buloba bunudi nusabukila Yade-
bimuna biebe, ne bia pa madimi h Lom 10:8 ne bua kuangata. 19 Ndi nga-
ebe, bualu Yehowa neasanke ka- i Mat 7:21 ngata diulu ne buloba bu bante-
Yak 1:25
bidi bua kukutantshisha anu mu- mu kunudi lelu eu ne: ndi
vuaye musanke bua bankambua j Dut 11:26 muteke muoyo ne lufu, dibene-
ˆ
bebe. d 10 Bualu dıba adi neute- k Dut 6:5 sha ne mulawu kumpala kuebe; e
ˆ
leje dıyi dia Yehowa Nzambi l Lew 18:5 udi ne bua kusungula muoyo bua
ˆ 
webe, neulame meyi ende ne mi- ushale ne muoyo, f wewe ne nde-
kenji yende bidi bifunda mu mu- Mulongo 2 langanyi yebe, g 20 pa kunanga
kanda wa Mikenji eu ne neupi- a Lew 25:18 Yehowa Nzambi webe, h kuteleja
Dut 30:5 ˆ
ngane kudi Yehowa Nzambi webe dıyi diende ne kumulamata biko-
b Dut 29:18
ne muoyo webe wonso ne anyi- Eb 3:12
le, i bualu yeye udi muoyo webe
ma1 webe yonso. e c Dut 4:19
ne ku diambuluisha diende neu-
ˆ
11 “Dıyi dindi nkuambila lelu d Dut 8:19
shale matuku a bungi mu bu-
edi ki ndikupite bukole anyi di- Yos 23:15 loba buvua Yehowa muditshipe
kale kule nebe to. f 12 Kadie- 1Sm 12:25 kudi bankambua bebe, Abalaha-
na mu diulu bua wewe kuamba e Dut 11:26 ma, Izaka ne Yakoba.” j

31
Dut 27:26
ne: ‘Nnganyi wabanda mu diulu Dut 28:2, 15 Pashishe Mose wakapatu-
bua kutuangatshiladi, bua tudiu- f Dut 32:47 ka, kuambilaye Isalele mu-
mvue ne tudilame?’ g 13 Kadie- ˆ
g Yos 24:15 jima meyi aa, 2 ubambila ne:
na nansha dia muamua dia mbuu h Dut 10:12 “Lelu eu nkadi ne bidimu 120.k
bua wewe kuamba ne: ‘Nnganyi i Dut 4:4 Tshiena mua kunulombola1 ka-
wasabuka dia muamua dia mbuu bidi to, bualu Yehowa mmunga-
j Gen 12:7
bua kutuangatshiladi, bua tudiu- Gen 15:18 mbile ne: ‘Kuakusabuka Yadene
mvue ne tudilame?’ 14 Bualu  eu to.’ l 3 Yehowa Nzambi webe
ˆ
dıyi edi didi pabuipi nebe mene- NSHAP. 31 ke udi usabuka kumpala kuebe,
mene, mukana muebe wewe mui- k Eks 7:7 yeye nkayende neabutule bisa-
ne ne mu muoyo webe wewe, h Dut 34:7 mba ebi kumpala kuebe, ne wewe
Bz 7:23
bua udienze. i neubipate. m Yoshua ke muntu
l Nom 20:12
15 “Tangila, lelu ndi nteka Dut 3:27 wakulombola dia muamua, n anu
kumpala kuebe muoyo ne malu m Dut 9:3 mudi Yehowa muambe. 4 Yeho-
mimpe, lufu ne malu mabi.j wa neabienzele anu muvuaye
ˆ n Nom 27:18
16 Wewe muteleje meyi a Yeho- Dut 3:28 muenzele Sihona o ne Oga, p ba-
wa Nzambi webe andi nkutumina Yos 1:2 kalenge ba bena Amole, ne bulo-
ˆ o Nom 21:23, 24
dıyi lelu bua kuenza, pa kunanga ba buabu pavuaye mubabutule. q
Yehowa Nzambi webe, k kuendela p Nom 21:33, 35 5 Yehowa neanutshimuinabi, ne
ˆ
mu njila yende ne kulama meyi q Eks 23:23 nudi ne bua kubienzela malu bilo-
ˆ
ende, mikenji yende mifunda, ne r Nom 33:52 ndeshile meyi onso andi munua-
ˆ
mapangadika ende, dıba adi neu- Dut 7:2, 24
Dut 20:16
mbile. r 6 Ikala ne dikima ne bu-
shale ne muoyo l ne neuvulanga- s Yos 1:6
kole.s Kutshinyi anyi kuikadi ne
Mis 27:14
30:10 1 Tang. Diumv. Mis 118:6 31:2 1 Ku mua.: “kupatuka ne kubuela.”
DUTELONOME 31:7-20 364
ˆ
buowa kumpala kuabi to, a bualu NSHAP. 31 14 Pashishe Yehowa waka-
ˆ
Yehowa Nzambi webe ke udi we- a Nom 14:9 mbila Mose ne: “Mona! Dıba dia
nda nebe. Kakukushiya nkayebe Dut 7:18 wewe kufua diasemenyi pabui-
anyi kakukulekela to.” b b Dut 4:31 pi.a Bikila Yoshua, nulue nende1
7 Pashishe Mose wakabikila Yos 1:5
ku ntenta wa kusambakena bua
ˆ Eb 13:5
mmuteke mu mudimu wende.” b
Yoshua, kumuambilaye mu mesu
c Yos 10:25
a Isalele mujima ne: “Ikala ne di- Nunku Mose ne Yoshua bakaya,
kima ne bukole, c bualu wewe ke d Dut 1:38 kuimanabu ku ntenta wa kusa-
wabueja bantu aba mu buloba e Eks 33:14 mbakena. 15 Pashishe Yehowa
buvua Yehowa muditshipe kudi wakamueneka ku ntenta mu di-
f Yos 1:9
bankambua babu bua kubape- kunji dia ditutu, ne dikunji dia di-
g Eks 34:27 tutu diakimana ku tshibuelelu
sha, ne neubapeshabu bu bu-
mpianyi. d 8 Yehowa ke udi h Dut 15:1 tshia ntenta. c
wenda kumpala kuebe, ne nea- i Lew 23:34 16 Mpindieu Yehowa waka-
tungunuke anu ne kuikala nebe. e mbila Mose ne: “Mona! Ukadi pa
j Dut 16:16
Kakukushiya nkayebe anyi kaku- kufua;1 ne bantu aba nebatuadije
k Neh 8:7 kuenda bundumba bua mu nyu-
kulekela to. Kutshinyi anyi kui-
ˆ l Dut 4:10 ma ne nzambi ya ku babende idi
kadi ne buowa to.” f
9 Pashishe Mose wakafunda
Eb 10:25 mibanyunguluke mu buloba budi-
Mikenji eyi, g kuyipeshaye bakui- m Dut 6:6, 7 bu baya.d Nebandekele e ne neba-
Ef 6:4 shipe tshipungidi tshindi mudie
di, bena Lewi, badi bambula mu- ˆ
shete wa tshipungidi tshia Ye-
n Dut 30:16 nabu. f 17 Dıba adi tshiji tshia-
 nyi netshibatemene, g nembaleke-
howa, ne bakulu bonso ba mu
Mulongo 2 leh ne nembasokoke mpala wanyi i
Isalele. 10 Mose kubatuminaye
ˆ a Nom 27:13 too ne padibu babutudibua. Pa-
dıyi wamba ne: “Ku ndekelu kua
b Dut 3:28 shishe makenga ne tunyinganyi-
bidimu muanda mutekete bio-
nga bia bungi bimane kubakua-
nso, padi tshikondo tshikumba- c Eks 33:9
Eks 40:38 ta, j nebambe ne: ‘Makenga aa ki
na mu tshidimu tshia dilekele- mmatukuate bualu Nzambi wetu
langana mabanza, h mu Tshibilu d Bal 2:17
kena munkatshi muetu anyi?’ k
tshia Bitanda,1i 11 padi Isalele Mis 106:37-39
18 Kadi nensokoke mpala wanyi
mujima umueneka kumpala kua e 1Bk 11:33
dituku adi bua malu mabi onso
Yehowa j Nzambi webe muaba f Bal 2:12, 20 adibu benze padibu balonde nza-
udiye usungula, udi ne bua ku- g Dut 29:20 mbi mikuabu.l
bala Mikenji eyi bua Isalele mu- 19 “Mpindieu fundayi musa-
h 1Ku 28:9
jima ayumvue. k 12 Usangishe 2Ku 15:2 mbu eu buenu nuenu m ne uwu-
bantu kaba kamue, l balume, ba- 2Ku 24:20
longeshe bena Isalele. n Enza bua
kaji, bana,1 ne muntu udi muso- i Dut 32:20 bawulonge1 bua musambu eu wi-
mbe buenyi mu bimenga2 biebe, Mis 104:29
kale bu ntemu wanyi kudi tshi-
Yhz 39:23
bua bateleje, balonge ne batshi- samba tshia Isalele. o 20 Pandi
ne Yehowa Nzambi wenu ne badi- j Neh 9:27
ˆ nya nabu mu buloba bumvua
muke bua kutumikila meyi onso k Bal 6:13 muditshipe bua kupesha banka-
ˆ
a Mikenji eyi. 13 Dıba adi bana l Yes 59:2 mbua babu, p buloba budi ne ma-
babu badi kabayi bamanye Mike- bele ne buitshi bia bungi, q
m Dut 31:30
nji eyi nebateleje m ne nebalonge Dut 32:44 bobu badie, bukute ne batante,1r
bua kutshina Yehowa Nzambi n Dut 4:9 nebalonde nzambi mikuabu, ne-
wenu matuku onso anudi nuso- Dut 11:19 bayenzele mudimu, nebampetu-
mba mu buloba bunudi nusabu- o Dut 31:21 le meme ne nebashipe tshipungi-
kila Yadene bua kuangata.” n
p Gen 15:18
31:14 1 Anyi “nuangate miaba yenu.”
31:10 1 Anyi “bisaasa bia kusombela q Eks 3:8 31:16 1 Ku mua.: “kulala ne batatuebe.”
bua matuku makese.” 31:12 1 Ku mua.: Nom 13:26, 27 31:19 1 Ku mua.: “Uwele mukana mua-
“bana bakese.” 2 Ku mua.: “biibi.” r Neh 9:25 bu.” 31:20 1 Ku mua.: “base manyi.”
365 DUTELONOME 31:21–32:7
ˆ
di tshianyi. a 21 Padi makenga NSHAP. 31 nuenze malu mabi ku mesu kua
ne tunyinganyinga bia bungi bi- a Eks 24:7 Yehowa ne nenumufiikishe mu-
bakuata, b musambu eu newi- Dut 8:12-14 nda bua midimu ya bianza bienu.”
Dut 29:1 ˆ
kale ntemu kudibu, (bualu bana Neh 9:26 30 Nunku Mose wakamba me-
babu kabakuwupua muoyo to), b Dut 28:59 yi a musambu eu mu matshi a
bualu nkadi mumanye meji adi- tshisumbu tshijima tshia Isalele
c Eks 16:4
bu nawu c kumpala mene kua kubangila ku ntuadijilu too ne ku
meme kubabueja mu buloba bu- d Nom 27:18 ndekelu: a
Dut 31:14

32
mvua muditshipe kudibu.” “Wewe diulu, teya matshi,
22 Nunku dituku adi Mose e Yos 1:6, 9
meme nengakule,
wakafunda musambu eu, yeye f Dut 1:38 ˆ
Dut 3:28 Buloba buteleje meyi a muka-
kuwulongesha bena Isalele. na muanyi.
23 Pashishe Yeye1 wakateka g Eks 34:27
2 Malu andi ndongesha nealo-
Yoshua d muana wa Nuna mu mu- h Dut 17:18
ke bu mvula,
2Ku 34:14 ˆ
dimu wende, kuambaye ne: “Ika- Meyi anyi neapueke bu lu-
la ne dikima ne bukole, e bua- i 1Bk 8:9
muma,
lu wewe ke wabueja bena Isalele j Dut 9:24
Bu mvula ya yebayeba pa bi-
mu buloba bumvua muditshipe Neh 9:26
sonsa
bua kubapesha, f ne nentungunu- k Eks 32:9
ke ne kuikala nebe.” Mis 78:8 Ne bu mvula ya mudimbi pa
bikunyibua.
24 Diakamue pakajikija Mose l Dut 30:19 ˆ
ˆ
kufunda meyi onso a Mikenji eyi m Bal 2:19
3 Bualu nemmanyishe dına dia
mu mukanda, g 25 Mose waka- Yehowa. b
n Dut 28:15
tumina bena Lewi badi bambula 
Nuakule bua bunene bua
mushete wa tshipungidi tshia Ye- Nzambi wetu! c
ˆ Mulongo 2
howa dıyi wamba ne: 26 “Anga- 4 Yeye udi Dibue, mudimu we-
a Dut 32:44
tayi mukanda wa Mikenji eu, h 
nde wonso mmupuangane, d
nuwuteke ku luseke lua mushe- NSHAP. 32
Bualu njila yende yonso
te i wa tshipungidi tshia Yeho- mmiakane. e
b Yne 17:26
wa Nzambi wenu, ne newikale bu Nzambi wa lulamatu f utu kayi
c 1Ku 29:11
ntemu kuudi muaba au. 27 Bua- Mis 145:3
wenza bibi; g
lu meme nkayanyi ndi muma- Yeye udi muakane ne mulu-
d 2Sm 22:31
nye bimpe buntomboji buebe j Mis 18:2 lame. h
ne mutu webe mukole.1k Bikala- Mis 19:7 5 Bobu ke badi benze malu
Yak 1:17
bi ne: nudi batombokele Yehowa mabi. i
nunku pantshidi nenu ne muoyo e Mis 33:5
Ki mbana bende to, badi ne
apa, nebikale mushindu kayi pa- f Dut 7:9 dinyanguka munda muabu. j
ngikala mufue? 28 Nsangishila- 1Pt 4:19
Mbantu ba tshipungu tshiko-
yi bakulu bonso ba bisa bienu ne g Dut 25:16 nyangale ne tshibi! k
ˆ
batangidi benu, ngakule meyi aa h Gen 18:25 6 Eu ke mushindu unudi ne
mu matshi abu, ne ngangate diu- i Dut 31:27 bua kuenzela Yehowa malu l
lu ne buloba bu bantemu kudibu. l Bal 2:19
Nuenu bantu batshimbakane,
29 Bualu ndi mumanye bimpe Mis 14:1
badi kabayi ne meji anyi? m
ne: panyima pa lufu luanyi, ne- j Yes 1:4
Yeye kena Tatuebe uvua
nuenze bushuwa malu mabi m ne k Mis 78:8 muenze bua wikalaku, n
nenusesuke mu njila undi munu- Luk 9:41
Uvua mukuenze ne mukuja-
ˆ
tumine dıyi bua kulonda. Kakuyi l Yes 1:2
dike bikole anyi?
mpata dikenga nedinukuate n ku m Yel 4:22 7 Uvuluke matuku a kale;
ndekelu kua matuku, bualu ne- n Eks 4:22 Nuele meji bua bidimu bia bi-
Dut 32:18
31:23 1 Biumvuika ne: n’Nzambi. 31:27 Yes 63:16 pungu bikadi bipite.
1 Ku mua.: “diumisha diebe dia nshi- o Eks 13:14
Ebeja tatuebe, yeye neakua-
ngu.” Mis 44:1 mbile; o
DUTELONOME 32:8-20 366
Bakulu bebe, bobu nebaku- NSHAP. 32 Pamue ne mikoko mitambe
manyishe. a Gen 10:5 buimpe,1
8 Pavua Mutambe Bunene mu- Mis 115:16
Ne bimpanga bia mikoko bia
peshe bisamba bumpianyi b Gen 11:9 mu Bashana, ne mbuji ya
buabi, a mpumbu,
´
Pavuaye mutapulule bana ba c Dut 2:5, 19 Pamue ne ntete ya ble ya mi-
Bz 17:26
Adama,1b mpe menemene;2a
Wakajadika mikalu ya d Gen 15:18 Wewe kunua mvinyo wa ma-
bisamba c Eks 23:31
shi3 a tumuma tua mvinyo.
Bilondeshile bungi bua bana e Eks 19:5 15 Pakadiunda Yeshuluna,1 wa-
ba Isalele. d Dut 7:6 katua museba ne bunto-
9 Bualu tshisamba tshia Yeho- mboji.
f Mis 78:71
wa ntshiende tshitupa; e Udi mudiunde, udi mulue ne
Yakoba mbumpianyi g Dut 8:14, 15 bujitu, udi muase difu. b
buende. f Nunku yeye wakalekela Nza-
10 Yeye wakamusangana mu bu- h Yel 2:6 mbi uvua mumuenze, c
loba butupu g i Neh 9:19, 20 Kupepejaye Dibue dia lupa-
Ne mu tshipela tshia munda ndu luende.
mutupu, mudi mikunda yu- j Zek 2:8 16 Bakamujula tshiji ne nzambi
mvuika. h ya ku babende; d
k Eks 19:4
Wakamunyunguluka bua ku- Bavua bamufiikisha munda
mulama, yeye kumutaba- l Dut 1:31 ne malu mabi. e
lela, i 17 Bavua balambula milambu
Ne wakamukuba bu kamonyi m Yes 43:12
ˆ kudi bademon, ki nkudi
ka dısu diende. j n Dut 33:29 Nzambi to, f
11 Anu bu mudi nyunyi wa mu- Kudi nzambi ivuabu kabayi
kanku unyukula disua die- o Dut 8:7, 8 bamanye,
nde, 
Ya mipiamipia ivua mipatuke
Upapala pa mutu pa tuana Mulongo 2 matuku mashale aa,
tuende, a Mis 147:14 Kudi nzambi ivua banka-
Ubalula mapuapua ende, mbua benu kabayi bama-
b Dut 31:20
utuangata, Neh 9:25 nye.
Utuambula pa mapuapua 18 Wewe wakapua Dibue g divua
ende, k c Yes 1:4
Hos 13:6 dikulele muoyo,
12 Yehowa nkayende uvua we- Ne kuakavuluka Nzambi
nda umulombola;1l d Bal 2:12 uvua mukulele. h
1Bk 14:22
Kavua ne nzambi wa ku ba- 1Ko 10:21, 22 19 Pakamona Yehowa bualu
bende nansha umue to. m abu, wakababenga i
13 Yeye wakamuendesha pa e 2Bk 23:13
Bualu bana bende ba balume
Yhz 8:17
miaba mitumbuke ya pa ne bana bende ba bakaji
buloba, n f Lew 17:7 bavua bamufiikishe mu-
Bua adie bintu bia pa ma- Mis 106:37
1Ko 10:20 nda.
dimi. o 20 Ke yeye kuamba ne: ‘Nemba-
Wakamudiisha ne buitshi bua g Mis 106:21 sokoke mpala wanyi; j
Yes 17:10
ku mukuna wa dibue Yel 2:32 Nemmone tshiabafikila.
Ne mafuta a mu dibue dikole,
14 Manteka a ngombe ne mabe- h Dut 4:34 32:14 1 Ku mua.: “mafuta a mikoko.”
le a mikoko, 2 Ku mua.: “mafuta a ku tuonyi tua nte-
i Bal 2:14 ´ ˆ
Mis 78:59
te ya ble.” 3 Anyi “mayi.” 32:15 1 Diu-
32:8 1 Anyi pamuapa: “bukua bantu.” mvuija: “Muntu muakane,” muanzu wa
ˆ
32:12 1 Mmumue ne: Yakoba. j Dut 31:17 buneme bua Isalele.
367 DUTELONOME 32:21-35
Bualu mbena mu tshipungu NSHAP. 32 Bualu baluishi badi mua ku-
tshibi, a a Dut 32:5 kudimuna bualu abu bibi. a
Yes 65:2
Bana badi kabayi ne lula- Mat 17:17
Badi mua kuamba ne: “Buko-
matu. b le buetu mbutshimune; b
b Yes 1:2
21 Mbanjule tshiji1 ne tshintu Yehowa ki nguvua muenze
tshidi katshiyi nzambi; c c Mis 96:5 bionso ebi to.”
Mbamfiikishe munda ne mpi-
1Ko 10:21, 22
28 Bualu bobu badi tshisamba
ngu yabu ya tshianana. d d 1Sm 12:10, 21 tshidi katshiyi ne meji,1
Nunku nembajule mukawu e Hos 2:23 Ne kakuena lungenyi munka-
ne tshidi katshiyi tshisa- Lom 9:25 tshi muabu to. c
mba; e
Lom 11:11
1Pt 2:10
29 Bu bobu nansha bikale ne
Nembafiikishe munda ne meji! d Bavua mua kuela-
f Lom 10:19
ngana meji bua bualu ebu. e
tshisamba tshipote. f g Mdi 4:11 Bavua mua kuela meji bua
22 Bualu tshiji tshianyi ntshite- tshiabafikila. f
h Amo 9:2
meshe kapia g
30 Mmunyi muvua muntu umue
Kikala ne bua kutema too ne i Dut 28:53
mua kulondakaja bantu
mu ndondo ya Lukita,1h j Dut 28:21, 22 tshinunu,
Ne nekuoshe buloba ne bintu k Lew 26:22 Ne bantu babidi mua kunye-
bidi bitolokapu mesha bantu binunu 10? g
Ne nekakuate bishimikidi bia l Mdi 1:20
Kabivua mua kuenzeka bu Di-
mikuna. m Yhz 7:15 bue diabu kadiyi dibapane h
23 Nemvudije makenga abu; n 2Ku 36:17 Ne Yehowa kayi mubafile ku-
Nembajikijile mikete yanyi. Mdi 2:21 dibu.
24 Nebaletele bua nzala i o 1Sm 12:22 31 Bualu dibue diabu kadiena
Ne dibanda dia mubidi kapia Yhz 20:14 bu Dibue dietu to, i

bikole ne dibutuka dibi ne- Nansha bena lukuna betu
Mulongo 2 mbamanye bualu ebu. j
bibadie. j
ˆ a Eks 32:12
32 Bualu muonji wabu wa tumu-
Nembatumine menu a Nom 14:15, 16
nyama k ma tua mvinyo mmufumine
b Mis 115:2 ku muonji wa tumuma tua
Ne lulengu lua nyoka ya mu
lusenga. c Mat 13:15 mvinyo wa mu Sodoma
25 Pambelu, muele wa mvita d Mis 81:13 Ne mu madimi a mu Amola. k
neubashiye mu madilu; l Tumuma tuabu tua mvinyo
e Hos 14:9
ˆ ntumuma tua mulungu,
Munda, mudi buowa bukole m f Yel 2:19 Bisumbu biabu bia tumuma
Bua nsongalume ne nsonga- tua mvinyo bidi ne bululu. l
g 2Ku 24:24
kaji utshidi kamama, 33 Mvinyo wabu ndulengu lua
Muana ne muntu wa nsuki h Bal 2:14
nyoka,
1Sm 12:9
mitoke. n Lulengu lubi lua nyoka wa
26 Mvua mua kuikala muambe i 1Sm 2:2
kobra.
ne: “Nembatangalaje; j Eks 14:25 34 Meme tshiena mulame malu
1Sm 4:8
Nengenze bua tshivulukilu Ezl 1:2, 3 abu onso,
tshiabu tshijimine munka- Muakangile mu nzubu wanyi
k Yuda 7
tshi mua bantu,” wa kulamina bintu anyi? m
ˆ
27 Bu kabuyi bua buowa bukole l Yes 5:4 35 Disombuela ndianyi, ne di-
Yel 2:21
bumvua nabu bua tshienza nyoka, n
muena lukuna, o m Lom 2:5 Pakumbana tshikondo padi
n Nah 1:2 dikasa diabu diselemuka, o
32:21 1 Anyi “mukawu.” 32:22 1 Anyi Lom 12:19
“Sheole,” mmumue ne: lukita lua bukua Eb 10:30
32:28 1 Anyi pamuapa: “tshijika matshi
bantu buonso. Tang. Diumv. o Mis 73:12, 18 ku mibelu.”
DUTELONOME 32:36-50 368
Bualu dituku dia dikenga dia- NSHAP. 32 Ne muele wanyi wa mvita
bu dikadi pabuipi, a Eb 10:30 neudie munyinyi,
Ne bualu budi bubindile ne- Ne mashi a bantu badibu ba-
b Bal 2:18
bulue lukasa.’ Mis 90:13
shipe ne badibu bakuate,
36 Bualu Yehowa nealumbului- Mis 106:45 Ne mitu ya bamfumu ba bena
Mis 135:14
she tshisamba tshiende, a lukuna.’
Ne neumvuile bena mudimu c Bal 10:14 43 Nuenu bisamba, sankayi pa-
bende luse1b mue ne tshisamba tshie-
Padiye umona ne: bukole d Hos 2:8 nde, a
1Ko 10:20, 21
buabu mbukepele, Bualu neasombuele mashi a
Ne anu bantu badi kabayi ne e Yes 41:4 bena mudimu bende, b
Yes 48:12
bukole ne badi bateketa- Neasombuele baluishi bende c
ngane ke badi bashale. f Dut 4:35 Ne neabuikidile buloba bua
ˆ
37 Dıba adi neambe ne: ‘Nzambi tshisamba tshiende mpe-
yabu idi penyi, c g 1Sm 2:6 katu.”1
Mis 68:20
Dibue divuabu banyemena, 44 Nunku Mose wakalua, kua-
38 Ivua idia mafuta a milambu ˆ
h 2Ku 21:16, 18 mbaye meyi onso a musambu
yabu,1 eu mu matshi a tshisamba, d yeye
i Nom 12:13
Inua mvinyo wa milambu Yel 17:14 ne Hoshea1e muana wa Nuna.
yabu ya bia kunua? d 45 Pakajikija Mose kuambila Isa-
j Yes 43:13 ˆ
Ijuke, inuambuluishe. lele mujima meyi onso aa,
Ilue muaba wenu wa kunye- 46 wakabambila ne: “Teyayi nte-
k 1Tm 1:17 ˆ
mena. Bua 10:5, 6 ma ku meyi onso andi nnuambi-
39 Mpindieu monayi ne: meme, la bua kunudimuija lelu aa, f bua
ˆ
l Nah 1:3 nutumine bana benu dıyi bua ba-
meme ke yeye, e ˆ
Kakuena nzambi mikuabu pa m Yes 1:24 dimuke bua kuenza meyi onso a
ˆ
kumbusha meme. f Yes 59:18 Mikenji eyi. g 47 Bualu edi ki ndı-
 yi dia tshianana kunudi to, kadi
Ndi nshipa, ne ndi mfila
muoyo. g Mulongo 2 didi diumvuija muoyo wenu, h ne
ˆ
Ndi ntapa, h ne nenguodope, i a Gen 12:2, 3 bua dıyi edi nenulale matuku a bu-
1Bk 8:43 ngi mu buloba bunudi nusabuki-
Ne kakuena muntu udi mua Lom 3:29
kusungila mukuabu mu Lom 15:10 la Yadene bua kuangata.”
tshianza tshianyi. j 48 Yehowa wakakula ne Mose
b 2Bk 9:7
40 Bualu ndi njula tshianza Bua 6:10
dituku dimue dimue adi, wamba
tshianyi muulu, ne: 49 “Banda ku mukuna wa
Ne ndi nditshipa ne: “Bule-
c Mik 5:15 Abalima eu, i mukuna wa Nebo, j
lela, bu mundi meme ne udi mu buloba bua Moaba, bita-
d Bua 15:3
muoyo bua kashidi,” k ngilangane ne Yeliko, umone bu-
ˆ
loba bua Kanana bundi mpesha
41 Meme musakishe muele wa- e Nom 11:28
Dut 31:22, 23 bena Isalele bua buikale buabu. k
nyi wa mvita udi ubalakana
50 Pashishe neufuile ku mukuna
Ne mulongolole tshianza f Dut 11:18
uukadi pa kubanda eu, ne neu-
tshianyi bua kulumbului-
g Dut 6:6, 7 sangishibue kudi bena mu tshisa-
sha, l
mba tshienu,1 anu muvua muane-
Nensombuele baluishi banyi m h Lew 18:5 nu Alona mufuile ku mukuna wa
Ne nennyoke bantu badi ba- Dut 30:19
Lom 10:5
nkine. 32:43 1 Anyi “neabulengeje.” 32:44
42 ˆ
Nengenze bua mikete yanyi i Nom 27:12 1 Ke dına dia ntuadijilu dia Yoshua. Ho-
ˆ
yinue mashi yikuatshike, shea ntshikepeshelu tshia d ına Ho-
j Dut 34:1 shaiah didi diumvuija ne: “Musungi-
32:36 1 Anyi “neanyingalale bua bena la kudi Yah; Yah mmusungile.” 32:50
k Gen 10:19
mudimu bende.” 32:38 1 Anyi “idia mi- Gen 15:18 1 Eu mmushindu wa kuakula bua lufu mu
lambu yabu mitambe buimpe.” Yos 1:3 ngakuilu wa kasala.
369 DUTELONOME 32:51–33:11
ˆ
Hoa ne musangishibue kudi bena NSHAP. 32 6 Lubena ikale ne muoyo,
mu tshisamba tshiabu, 51 bua- a Nom 20:28 kafu to, a
lu nuenu bonso babidi nuvua ba- Nom 33:38
Ne bantu balume bende ka-
pange lulamatu kundi munkatshi b Nom 20:12, 13 bakepi to.” b
ˆ
mua bena Isalele ku mayi a Meli- c Lew 22:32
7 Yeye wakabenesha Yuda ne
Yes 8:13
ba b ku Kadeshe mu tshipela tshia dibenesha edi: c
Sine, bualu kanuvua banjidile ku- d Nom 27:13, 14
ˆ
mpala kua tshisamba tshia Isa-
Dut 3:27
Dut 34:4, 5
“Yehowa, teleja koku dıyi dia
lele. c 52 Neumuenene buloba pa  Yuda, d
bule, kadi kuakubuela mu bulo- NSHAP. 33 Ne umupingajaku kudi tshi-
ba bundi mpesha tshisamba tshia e Gen 49:28 samba tshiabu.
Isalele to.” d f Eks 19:18 Maboko ende mmaluile1 tshi-

33 Mpindieu edi ndibenesha g Hab 3:3


ntu tshiende,
divua Mose, muntu wa h Dan 7:10
Ne umuambuluishaku ku-
Nzambi mulelela, mubeneshe na- Yuda 14 mpala kua baluishi
di bena Isalele kumpala kua lufu i Mis 68:17 bende.” e
luende.e 2 Wakamba ne: j Dut 7:8 8 Yeye wakamba bua Lewi nu-
Hos 11:1
“Yehowa wakalua ufumina nku:f
k Eks 19:6
ku Sinai, f “Tumima webe1 ne Ulima
l Eks 19:23
Ne wakabakenkela kumbuki- webe g mbia muntu udi mu-
ˆ m Eks 20:19
la ku Seı. kulamate, h
Yeye wakakenka mu butumbi n Eks 24:8
Uuvua mutete ku Masa. i
kumbukila mu buloba bua o Dut 4:8
Wewe wakatuadija kuluanga-
mikuna bua Palana, g Bz 7:53 ˆ
p Yes 44:2 na nende ku mayi a
Uvua ne binunu ne binunu Meliba, j
q Eks 18:25
bia bansantu,1h Eks 19:7 9 Muntu uvua muambile ta-
Ku dia balume diende bena r Nom 1:44, 46 tuende ne mamuende ne:
mvita bende. i  ‘Tshiena nnunemeka to.’
3 Uvua munange tshisamba Mulongo 2 Kavua muitabe nansha bana
tshiende; j a Gen 49:3 babu ba balume, k
Bansantu babu bonso badi b Nom 26:7 Ne uvua mulengulule bana
mu tshianza tshiebe. k Yos 13:15
bende yeye muine.
Bavua basomba ku makasa c Gen 49:8 ˆ
Bualu bavua batumikile dıyi
ebe; l 1Ku 5:2
ˆ d Mis 78:68 diebe,
Bakatuadija kuteleja meyi
ebe. m e Bal 1:2 Ne bavua balame tshipungidi
ˆ 2Sm 7:8, 9 tshiebe. l
4 (Mose uvua mututumine dıyi,
mutuelele mukenji, n f Gen 49:5 10 Bobu balongeshe Yakoba ma-
Nom 3:12
Bu tshintu tshia tshisumbu pangadika ebe m
g Eks 28:30
tshia Yakoba.) o Lew 8:6, 8
Ne Isalele Mikenji yebe. n
5 Nzambi wakalua mukalenge h Eks 32:26 Balambule musenga wa ma-
mu Yeshuluna,1p i Eks 17:7 nananshi bu dipembu didi
Pavua bamfumu ba tshisa- j Nom 20:13
dikusankisha1o
mba badisangishe kaba ka- k Eks 32:27
Ne mulambu mujima pa
mue, q Lew 10:6, 7 tshioshelu tshiebe. p
Pamue ne bisa bionso bia Isa- l Mal 2:4, 5 11 Yehowa, beneshaku bukole
lele. r m Dut 17:9 buende,
n 2Ku 17:8, 9
33:2 1 Anyi “Uvua ne makumi a binunu Mal 2:7 33:7 1 Anyi “muluangane bua.” 33:8
bia bansantu.” 33:5 1 Diumvuija: “Mu- o Eks 30:7 1 “Webe” ne “wewe” mu mvese eu bidi
ˆ bileja Nzambi. 33:10 1 Ku mua.: “disa-
ntu muakane,” muanzu wa buneme bua Nom 16:40
Isalele. p Lew 1:9 nkisha diulu diebe.”
DUTELONOME 33:12-22 370
Usankaku bua mudimu wa NSHAP. 33 Neasakile nayi1 bisamba
bianza biende. a Gen 49:27 Bionso pamue too ne ku nte-
Uzaze mikolo1 ya bantu badi ngu ya buloba.
bamuluisha, Idi binunu makumi bia Efela-
b Gen 49:22
Bua bantu badi bamukine ka- yima, a
bajuki kabidi to.” Ne idi binunu bia Manashe.”
12 Yeye wakamba bua Benya- c Yos 16:1 18 Yeye wakamba bua Zebu-
mina nunku: a lona nunku: b
“Munangibue wa Yehowa aso- d Gen 49:25 “Wewe Zebulona, usanke mu
mbe talalaa ku luseke lue- dipatuka diebe,
nde; ˆ
Ne wewe Yisaka, mu ntenta
Padiye umulama dituku di- e Lew 26:5
yebe. c
Mis 65:9
jima,
19 Nebabikile bukua bantu ku
Yeye neasombe pankatshi pa
mukuna.
makaya ende.” f Yos 17:17, 18
Kuoku aku nebafile milambu
13 Yeye wakamba bua Joze- ya buakane.
fe nunku: b
g Dut 8:7, 8 Bualu nebapetele bintu ku
“Yehowa abeneshe buloba bubanji bua bungi bua1 mu
buende c mbuu
Ne bintu bimpe menemene h Eks 3:4
Ne ku bintu bisokoka2 bia mu
Bz 7:30
bia mu diulu, lusenga.”
ˆ
Ne lumuma ne mayi a mu mi-
shimi idi muinshi, d i Gen 37:7
20 Yeye wakamba bua Gada
14 Ne bintu bimpe menemene Gen 49:26 nunku:d
ˆ 1Ku 5:1, 2
“Muntu udi udiundisha mika-
bidi dıba dipatula 
Ne bintu bimpe menemene lu ya Gada abeneshibue. e
Mulongo 2
bidi bipatuka ngondo yo- a Gen 48:19, 20
Yeye udi ulala bu nyama wa
nso, e ntambue,
15 Ne bintu bitambe buimpe bia Mudiakaje bua kusunsula di-
ku mikuna ya kale1f b Gen 49:13 boko, eyowa, lubombo lua
Ne bintu bimpe menemene mutu.
bia ku mikuna mikese idi c Gen 49:14
21 Neadisunguile tshitupa tshia
ishala kashidi, kumpala, f
16 Ne bintu bimpe menemene Bualu mbalame tshitupa
bia pa buloba ne bionso bi- d Gen 49:19 tshia muedi wa mikenji ku-
dipu, g ntu aku. g
Ne dianyisha dia Yeye uvua Bamfumu ba tshisamba ne-
e Yos 13:24-28
musombele mu kamutshi badisangishe pamue.
ˆ
ka meba. h Neakumbaje buakane bua Ye-
Bilue pa mutu pa Jozefe, f Nom 32:1-5 howa
Mu lubombo lua mutu wa Ne mapangadika ende bua
muntu udibu batapulule ne Isalele.”
bana babu. i g Yos 22:1, 4
17 Butumbi buende budi bu 22 Yeye wakamba bua Dana
bua muanabute mulume wa nunku:h
h Gen 49:16
ngombe, “Dana mmuana wa ntambue. i
Ne nsengu yende nnsengu Neatumpike ufumina ku Ba-
ya ngombe mulume wa i Bal 13:2, 24 shana.” j
Bal 15:8, 20
tshisuku. Bal 16:30
33:17 1 Anyi “Neayitue.” 33:19 1 Ku
33:11 1 Anyi “nyima” 33:15 1 Anyi pa- mua.: “nebamue bintu bia bungi bia.”
muapa: “mikuna ya ku est.” j Yos 19:47 2 Anyi “bintu bia mushinga mukole.”
371 DUTELONOME 33:23–34:8
23 Yeye wakamba bua Nafata- NSHAP. 33 Ngabu webe udi ukulama a
le nunku: a a Gen 49:21 Ne muele webe wa mvita mu-
“Nafatale udi usanka bua dia- b Gen 49:20 nene?
nyishibua Bena lukuna bebe nebadibo-
c Dut 8:7, 9
Ne mmuwule ne dibenesha mbe kumpala kuebe bua
dia Yehowa. d Eks 15:11 kukukokela, b
Wewe angata luseke lua ku e Yes 44:2 Ne wewe newendele pa nyi-
ouest ne lua ku sud.” f Mis 68:32-34
ma yabu.”1

34
ˆ Pashishe Mose wakumbu-
24 Yeye wakamba bua Ashe g Mis 46:11
nunku: b Mis 91:2 ka mu mpata ya bipela
ˆ ya Moaba, kubandaye ku muku-
“Ashe abeneshibue ne bana h Yes 40:11
na wa Nebo, c ku lusongo lua Pi-
ba balume. i Dut 9:3 sega, d bitangilangane ne Yeliko. e
Bana babu bamuanyishe, Nunku Yehowa wakamuleja bulo-
j Dut 31:3, 4
Ne atue1 makasa ende mu ba buonso, kumbukila ku Gilada
mafuta. k Dut 8:7, 8
too ne ku Dana, f 2 ne Nafatale
25 Tshiamu tshifiike ne tshiamu l Dut 11:11 mujima ne buloba bua Efelayima
tshia mitaku mbikangidi m Mis 33:12 ne bua Manashe ne buloba buo-
bia biibi bia bimenga Mis 144:15 nso bua Yuda too ne ku mbuu
Mis 146:5
biebe, c wa ku ouest1g 3 ne Negebe h ne
Ne neusombe talalaa matuku n Dut 4:7 tshitupa tshionso tshia Yade-
2Sm 7:23
ebe onso.1 Mis 147:20 ne, i tshibandabanda tshia Yeliko,
26 Kakuena muntu udi bu Nza- tshimenga tshia mabue a ngaji,
mbi mulelela d wa Yeshu-
o Mis 27:1 ˆ
Yes 12:2 too ne ku Soa. j
luna, e  4 Ke Yehowa kumuambila ne:
Udi wendela mu diulu bua Mulongo 2 “Ebu ke buloba bumvua mudi-
kukuambuluisha a Mis 115:9 tshipe kudi Abalahama, Izaka,
Ne udi wendela pa matutu b Mis 66:3 ne Yakoba, muambe ne: ‘Nembu-
mu bunene buende. f  peshe bana1 bebe.’ k Ndi mukule-
ˆ
27 Nzambi udi tshinyemenu ka- NSHAP. 34 kele bua ubumone ne mesu ebe,
tshia ku bikondo bia kale, g c Dut 32:49 kadi kuakusabuka dia muamua
Maboko ende a tshiendelele to.” l
d Dut 3:27
adi muinshi muebe. h 5 Pashishe Mose muena mu-
e Nom 36:13 dimu wa Yehowa wakafuila mua-
Neipate bena lukuna kumpa-
la kuebe, i f Bal 18:29 ba au mu buloba bua Moa-
Ne neambe ne: ‘Ubabutule!’ j g Eks 23:31
ba anu muvua Yehowa muambe.m
28 Isalele neasombe talalaa, Nom 34:2, 6 6 Yeye wakamujiika mu tshiba-
Dut 11:24 ndabanda mu buloba bua Moa-
Ne mushimi wa Yakoba newi- ˆ
h Yos 15:1 ba, bitangilangane ne Bete-peo,
kale muaba wa nkayawu,
ne muntu nansha umue ki mmu-
Mu buloba bua ntete ne mvi- i Gen 13:10
manye muaba udi lukita luende
nyo mupiamupia, k j Gen 19:22, 23 too ne lelu. n 7 Mose uvua ne bi-
Budi diulu diabu dimatshisha ˆ
k Gen 12:7 dimu 120 pakafuaye. o Mesu ende
lumuma. l Gen 26:3
kaavua malue bitayitayi ne buko-
29 Isalele udi wa diakalenga! m Gen 28:13
le buende kabuvua bujike to.
Nnganyi udiku bu wewe, n l Nom 20:12 8 Tshisamba tshia Isalele tshia-
Tshisamba tshidi tshipetela m Dut 32:50 kadila Mose mu mpata ya bipela
lupandu mu Yehowa, o Yos 1:2

n Yuda 9 33:29 1 Anyi pamuapa: “miaba yabu mi-


33:24 1 Anyi “oweshe.” 33:25 1 Ku tumbuke.” 34:2 1 Mmumue ne: Mbuu
mua.: “Ne bukole buebe nebuikale bu o Dut 31:1, 2
Bz 7:23
Munene, Mbuu wa Mediterane. 34:4
matuku ebe.” Bz 7:30, 36 1 Ku mua.: “dimiinu.”
DUTELONOME 34:9 – Malu adi mu YOSHUA 372
ya Moaba matuku 30. a Ndekelu NSHAP. 34 profete bu Mose, a uvua Yeho-
wa bionso, matuku a kudila Mose a Nom 20:29 wa mumanye mpala ne mpala. b
ne a kumujinga akajika. b Dut 31:14
1Tm 4:14
11 Wakenza bimanyinu ne bishi-
9 Yoshua muana wa Nuna c Nom 27:18, 21 ma bionso bivua Yehowa mumu-
Yos 1:16
uvua muwule ne nyuma wa tume bua kuenza mu buloba bua
 ˆ
meji, bualu Mose uvua mumu- Ejipitu kudi Palo ne bena mu-
Mulongo 2
tentekele tshianza tshiende; b ne dimu bende bonso ne buloba
a Dut 18:15
bena Isalele bakabanga kumute- Bz 3:22 buende buonso, c 12 pamue ne
Bz 7:37
leja ne bakenza anu muvua Yeho- tshianza tshia bukole ne bukole
ˆ b Eks 33:11 ˆ
wa mutumine Mose dıyi bua Nom 12:8 budi bukuatshisha buowa bivua
ˆ
kuenza. c 10 Kadi mu Isalele ka- c Dut 4:34 Mose muleje ku mesu kua Isale-
d Dut 26:8
mutu muanji kujuka kabidi mu- Luk 24:19 le mujima. d

YO S H UA
MALU ADI M U M U K AN DA E U

1 Yehowa udi ukankamija Yoshua (1-9) 8 Yoshua udi uteka bantu bua kualamina
ˆ Ai (1-13)
Kubala Mikenji ne dıyi dia panshi
panshi (8) Badi bakuata Ai kakuyi lutatu (14-29)
Didilongolola bua kusabuka Dibala Mikenji ku mukuna wa
Yadene (10-18) Ebala (30-35)
2 Yoshua udi utuma batentekedi 2 ku 9 Bena Gibeona bakeba ditalala bikale ne
Yeliko (1-3) budimu (1-15)
Lahaba udi usokoka batentekedi (4-7) Dishima dia bena Gibeona diedibue
Bualu bulaya Lahaba (8-21a) patoke (16-21)
Muonji wa dikala dikunze kunzuu bu Bena Gibeona nebikale bangula nkunyi
ˆ
tshimanyinu (18) ne basuna mayi (22-27)
Batentekedi badi bapingana kudi 10 Isalele udi uluila Gibeona mvita (1-7)
Yoshua (21b-24) Yehowa udi uluila Isalele mvita (8-15)
3 Isalele udi usabuka Yadene (1-17) Mabue a mvula alokela bena lukuna
bavua mu lubilu (11)
4 Mabue bua ikale tshivulukilu (1-24) ˆ
Dıba didi dimana tendee (12-14)
5 Ditengula bantu ku Gilegala (1-9) Dishipa bakalenge 5 bavua babunde
Dienza Pasaka; dijimina dia mana (10-12) Isalele (16-28)
Mukokeshi wa tshiluilu tshia Dikuata bimenga bia ku sud (29-43)
Yehowa (13-15) 11 Dikuata bimenga bia ku nord (1-15)
6 Bimanu bia Yeliko bidi biupuka (1-21) Maloba avua Yoshua mukuate (16-23)
ˆ
Badi bashiya Lahaba ne bena mu dıku 12 Bakalenge batshimuna ku est kua
diabu ne muoyo (22-27) Yadene (1-6)
7 Badi batshimuna Isalele ku Ai (1-5) Bakalenge batshimuna ku ouest kua
Disambila dia Yoshua (6-9) Yadene (7-24)
Mpekatu mmutshimuishishe 13 Buloba budi bushale bua kukuata (1-7)
Isalele (10-15) Diabanya buloba bua ku est kua
Badi bela Akana patoke ne bamuasa Yadene (8-14)
mabue (16-26) Bumpianyi bua Lubena (15-23)
373 Malu adi mu YOSHUA–1:7

Bumpianyi bua Gada (24-28) 21 Bimenga bua bena Lewi (1-42)


Bumpianyi bua Manashe ku est (29-32) Bua ndelanganyi ya Alona (9-19)
Yehowa ke bumpianyi bua bena Lewi (33) Bua bena Kohata bavua
bashale (20-26)
14 Diabanya buloba bua ku ouest kua ˆ
Bua bena Geshona (27-33)
Yadene (1-5)
Bua bena Melali (34-40)
Kaleba udi upiana Hebelone (6-15)
Malaya a Yehowa mmakumbane (43-45)
15 Bumpianyi bua Yuda (1-12)
22 Bisa bia ku est bidi bipingana ku
Muana wa bakaji wa Kaleba udi upeta
buloba (13-19) mabu (1-8)
Bimenga bia Yuda (20-63) Tshioshelu tshiasa ku Yadene (9-12)
Diumvuija kashila ka tshioshelu (13-29)
16 Bumpianyi bua ndelanganyi ya Dikokangana didi dijika (30-34)
Jozefe (1-4)
23 Yoshua udi ulayangana ne balombodi
Bumpianyi bua Efelayima (5-10)
ba Isalele (1-16)
17 Bumpianyi bua Manashe ku ouest (1-13) ˆ ˆ
Dıyi nansha dimue dia ku meyi
Buloba bukuabu bua ndelanganyi ya a Yehowa kadivua dipange
Jozefe (14-18) kukumbana (14)
18 Diabanya ku Shilo dia buloba buvua 24 Yoshua wamba malu avua mafikile
bushale (1-10) Isalele (1-13)
Bumpianyi bua Benyamina (11-28) Disaka bantu bua kuenzela Yehowa
19 Bumpianyi bua Simeona (1-9) mudimu (14-24)
Bumpianyi bua Zebulona (10-16) “Buanyi meme ne ba mu
ˆ nzubu muanyi, netuenzele Yehowa
Bumpianyi bua Yisaka (17-23)
ˆ mudimu” (15)
Bumpianyi bua Ashe (24-31) Tshipungidi tshia Yoshua ne
Bumpianyi bua Nafatale (32-39) Isalele (25-28)
Bumpianyi bua Dana (40-48) Lufu lua Yoshua ne dimujiika (29-31)
Bumpianyi bua Yoshua (49-51) Mifuba ya Jozefe mijiika ku Shekeme (32)
ˆ
20 Bimenga bia kunyemena (1-9) Lufu lua Eleaza ne dimujiika (33)

1 Panyima pa lufu lua Mose


muena mudimu wa Yeho-
NSHAP. 1
a Dut 31:14
(buloba buonso bua bena Hiti a)
ne nebuye too ne ku Mbuu Mune-
wa, Yehowa wakambila Yoshua1 a b Eks 24:13 ne1 ku ouest.2 b 5 Muntu nansha
Nom 11:28
muana wa Nuna, muambuluishi b c Dut 34:5 umue kakukokesha mua kukuka-
wa Mose ne: 2 “Mose muena d Dut 3:28 ndamena matuku onso audi ne
mudimu wanyi wafu. c Mpindieu e Dut 11:24 muoyo to. c Nengikale nebe anu
juka, usabuke Yadene, wewe ne  mumvua ne Mose. d Tshiakuku-
tshisamba tshionso etshi, ubuele Mulongo 2 shiya nkayebe anyi tshiaku-
mu buloba bundi mbapesha a Nom 13:29 kulekela to. e 6 Ikala ne dikima
bobu, tshisamba tshia Isalele. d b Gen 15:18 ne bukole, f bualu wewe ke we-
Eks 23:31
3 Nennupeshe muaba wonso Nom 34:2, 3 nza bua tshisamba etshi tshi-
Dut 1:7
wadiata makasa enu, anu mu- Yos 15:1, 4 piane buloba bumvua muditshi-
mvua mulaye Mose. e 4 Buloba c Dut 7:24 pe kudi bankambua babu bua
Dut 11:25 kubapesha. g
buenu nebumbukile ku tshipela d Eks 3:12
too ne ku Lebanona ne ku mu- Yos 3:7 7 “Kadi ikala anu ne dikima
sulu munene, musulu wa Pelata, e Dut 31:6 ne bukole bua bungi, utumikile
f Dut 31:23
1:1 1 Anyi “Yehoshua,” diumvuija: “Yeho- g Gen 12:7
1:4 1 Mmumue ne: “Mbuu wa Meditera-
Gen 15:18 ˆ
wa udi lupandu.” Gen 26:3 ne.” 2 Anyi “lua kudi dıba dibuelela.”
YOSHUA 1:8–2:5 374
ne muoyo mujima Mikenji yonso NSHAP. 1 budi Yehowa Nzambi wenu uba-
ivua muena mudimu wanyi Mose a Dut 5:32 pesha. Pashishe nupingane mu
ˆ
mukutumine dıyi bua kutumiki- buloba buvuabu banupeshe bua
la. Kusesukiku, uya ku dia balu- b Dut 29:9 kusomba ne nubuangate, buloba
me anyi ku dia bakaji, a bua we- 1Bk 2:3 buvua Mose muena mudimu wa
nze malu ne meji kuonso kuudi Yehowa munupeshe ku luseke
uya. b 8 Mukanda wa Mikenji eu c Dut 6:6 lua ku est kua Yadene.’” a
kawumbuki mukana muebe to; c
ˆ
Dut 30:14
16 Bakandamuna Yoshua ne:
udi ne bua kuwubala ne dıyi dia “Netuenze bionso biudi mututu-
panshi panshi1 munya ne butu- d Dut 17:18, 19 ˆ
mine dıyi bua kuenza, ne netuye
Mis 1:1, 2
ku, bua utumikile ne muoyo mu- 1Tm 4:15 kuonso kuudi ututuma. b 17 Ne-
jima malu onso adibu bafunda- Yak 1:25 tukuteleje anu mutuvua bateleje
ˆ
mu; d bualu dıba adi malu ebe malu onso avua Mose muambe.
ˆ
neende bimpe, ne dıba adi ne- e 1Ku 22:13 Kadi Yehowa Nzambi webe ikale
wenze malu ne meji. e 9 Tshie- nebe anu bu muvuaye ne Mose. c
ˆ
na mukutumine dıyi anyi? Ika- f Eks 23:27 18 Muntu yonso udi utombokela
la ne dikima ne bukole. Kuikadi ˆ
ˆ Dut 31:7, 8 dıyi diebe ne ubenga kutumiki-
ne buowa anyi kutshinyi to, bua- la mukenji wonso uudi umuele-
lu Yehowa Nzambi webe udi nebe g Dut 9:1 la neashipibue. d Kadi wewe ikala
kuonso kuudi uya.” f Yos 3:2, 3
anu ne dikima ne bukole.” e
10 Pashishe Yoshua wakatu-
mina batangidi ba tshisamba
ˆ
dıyi ne: 11 “Pitshilayi munka-
h Nom 32:20-22
Yos 22:1-4
2 Pashishe Yoshua muana wa
Nuna wakatuma bantu balu-
me babidi mu musokoko kumbu-
tshi mua tshitudilu, nuelele ba- kila ku Shitima f bu batentekedi.
ntu mukenji eu ne: ‘Longolo- i Dut 3:19, 20
Dut 29:8 Wakabambila ne: “Ndayi, nuta-
layi biakudia, bualu mu matuku Yos 13:8 ngile buloba, nangananga Yeli-
asatu emu nenusabuke Yadene
ko.” Nunku bakaya, kufikabu ku
bua kubuela ne kuangata buloba j Nom 1:3 nzubu kua mukaji wa ndumba
budi Yehowa Nzambi wenu unu- Nom 26:2 ˆ
mukuabu dına diende Lahaba, g
pesha bua buikale buenu.’” g
kushalabu kuntu aku. 2 Baka-
12 Yoshua wakambila bena k Dut 3:18
mbila mukalenge wa Yeliko ne:
Lubena, bena Gada, ne tshitu- 
“Tangila! Bena Isalele mbabuele
pa tshia tshisa tshia Manashe Mulongo 2
munemu butuku ebu bua kute-
ne: 13 “Nuvuluke tshivua Mose a Nom 32:33
ntekela buloba.” 3 Ke mukale-
muena mudimu wa Yehowa mu- Yos 22:4, 9
ˆ nge wa Yeliko kutumina Lahaba
nutumine dıyi bua kuenza: h ‘Ye-
mukenji ne: “Patula bantu bavua
howa Nzambi wenu udi unupe- b Nom 32:17, 25
balue abu, badi basombele mu
sha dikisha ne mmunupeshe
nzubu muebe, bualu mbalue bua
buloba ebu. 14 Bakaji benu, c Nom 27:18, 20
kutentekela buloba buetu buo-
bana benu balela, ne bimuna Dut 34:9

bienu nebishale mu buloba budi nso.”


Mose munupeshe dia munemu1 d Dut 17:12 4 Kadi mukaji au wakanga-
dia Yadene, i kadi nuenu bilo- ta bantu babidi abu, kubaso-
bo bia mvita j bionso nenusabuke kokaye. Pashishe kuambaye ne:
e Dut 31:7
kumpala kua bana benu, badilo- Yos 1:6, 9 “Bushuwa, bantu abu bavua
ngolole bua mvita. k Nudi ne bua  balue kundi, kadi tshivua mu-
kubambuluisha 15 too ne padi NSHAP. 2 manye kuvuabu bafumina to.
Yehowa upesha bana benu diki- f Nom 25:1 5 Kadi pakavua panshi pafii-
sha, anu mudiye munupeshadi, Nom 33:49 ka pakavuabu bakeba kukanga
ne padibu bangata pabu buloba tshiibi tshia tshimenga, bantu
g Yos 6:17 abu bakapatuka. Tshiena muma-
Mat 1:5
1:8 1 Anyi “kuelelanganapu meji.” 1:14 Eb 11:31
nye kudi bantu abu baye to, kadi
1 Mmumue ne: luseke lua ku est. Yak 2:25 nuenu babalonde lukasa nenuba-
375 YOSHUA 2:6-21
pete.” 6 (Pabi uvua muye nabu NSHAP. 2 bonso badibu nabu, ne nudi ne
pa mutu pa nzubu ne mubaso- a Bal 3:28 bua kutupandisha1 ku lufu.” a
koke munkatshi mua tukolako- Bal 12:5
14 Ke bantu abu kumuambi-
la tua line tuvuabu balonge mu labu ne: “Netufile mioyo yetu
milongo pa mutu pa nzubu.) bua mioyo yenu!1 Nuenu kanu-
7 Nunku bantu abu bakabalo- yi bambilangane tshitudi balui-
nda mu njila wa ku Yadene lua
b Eks 3:8 ˆ
le, dıba adi netunuleje dinanga
ku bisabu, a ne bakakanga tshiibi dia lulamatu ne lulamatu pi-
tshia tshimenga diakamue pavua kala Yehowa mutupeshe buloba
bantu bavua babalonda abu ba- c Eks 23:27 ebu.” 15 Pashishe wakabapue-
patuke. Dut 2:25 keshila ku dididishi ne muonji,
8 Kumpala kua bantu abu ku- Dut 11:25
bualu nzubu wende uvua luse-
lala, wakabanda kudibu pa mutu ke lua tshimanu tshia tshime-
pa nzubu. 9 Yeye kuambila ba- nga. Bushuwa, uvua musombele
ntu abu ne: “Ndi mumanye bi-
d Eks 15:15 pa tshimanu. b 16 Pashishe wa-
mpe ne: Yehowa neanupeshe bu- Yos 5:1 kabambila ne: “Ndayi ku buloba
loba ebu b ne tuetu bonso tudi ne bua mikuna, nusokomaku matu-
ˆ
buowa bua bualu buenu. c Bantu ku asatu, bua bantu badi banu-
bonso ba mu buloba mbateke- londa kabanupetshi to. Pashishe
te ku muoyo bua bualu buenu, d e Eks 14:21 padi bantu badi banulonda bapi-
10 bualu tuvua bumvue muvua Eks 15:13, 14 ˆ
ˆ ngana, dıba adi nudi mua kutu-
Yehowa mukamishe mayi a Mbuu ngunuka ne njila wenu.”
Mukunze kumpala kuenu panu- 17 Bantu abu bakamuambila
vua bapatuke mu Ejipitu e ne f Nom 21:21-24 ne: “Netubinge ku mutshipu uudi
tshinuvua benzele bakalenge ba- mututshipishe euc 18 patuabue-
bidi ba bena Amole, Sihona f ne la mu buloba ebu wewe kuyi
Oga, g banuvua babutule dia musuike muonji wa dikala diku-
muamua1 dia Yadene. 11 Patu- g Nom 21:33, 34 nze kunzuu eu ku dididishi kuu-
vua bumvue bualu abu, tuakate- Dut 3:3
di mutupuekeshile eku. Neusa-
keta ku muoyo,1 ne muntu na- Yos 9:9, 10
ngishe tatuebe, mamuebe, bana
nsha umue kena ne dikima
benu ba balume, ne bantu bonso
nansha dikese2 bua bualu bue-
ba mu nzubu wa tatuebe mu nzu-
nu, bualu Yehowa Nzambi wenu
h Dut 4:39 bu muebe. d 19 Nunku muntu
udi Nzambi muulu mu diulu 2Ku 20:6
yeye mupatuke ku biibi bia nzu-
ne panshi pa buloba. h 12 Mpi- Dan 4:35
 bu webe muye pambelu, mashi
ndieu ndi nnulomba bua nudi-
ˆ ende neikale pa mutu pende yeye
tshipe kundi mu dına dia Yehowa Mulongo 2
ne: bu mundi munuleje dinanga a Yos 6:23
nkayende, ne tuetu katuakupila
dia lulamatu, nuenu penu nenu- to. Kadi bualu bubi buobu bufiki-
leje ba mu nzubu wa tatu wanyi le1 muntu yonso udi ushala nebe
dinanga dia lulamatu; ne nudi ne mu nzubu, mashi ende neika-
bua kumpesha tshimanyinu tshi- b Eb 11:31 le pa mitu yetu. 20 Kadi wewe
ˆ muambilangane tshitudi baluile, e
di tshileja ne: nenukumbaje dıyi
dienu.1 13 Nudi ne bua kusu- katuakupila bua mutshipu webe
ngila muoyo wa tatuanyi ne wa uudi mututshipishe to.” 21 Yeye
mamuanyi, wa bana betu ba ba- c Nom 30:2 kubandamuna ne: “Bienzeke bilo-
ˆ
lume ne ba bakaji ne wa bantu ndeshile meyi enu.”
Ke yeye kubalekela, kuyabu.
2:10 1 Mmumue ne: luseke lua ku est. Pashishe yeye kusuika muonji
2:11 1 Ku mua.: “mioyo yetu yakengulu- d Yos 6:23
ka.” 2 Ku mua.: “ne bukole bua muoyo 2:13 1 Anyi “kupandisha anyima yetu.”
kabuvua bujuke munda mua muntu na- 2:14 1 Anyi “Anyima yetu neyifue pa
nsha umue.” 2:12 1 Anyi “tshimanyinu muaba wenu!” 2:19 1 Anyi “bobu bale-
tshia kueyemena.” e Yos 2:14 nge.”
YOSHUA 2:22–3:15 376
wa dikala dikunze kunzuu ku di- NSHAP. 2 mushete wa tshipungidi, kupita-
didishi. 22 Nunku bakumbuka, a Eks 23:31 bu kumpala kua bantu.
kuyabu ku buloba bua miku- Yos 6:2
Yos 21:44
7 Pashishe Yehowa wakambi-
na, kushalabu kuntu aku matu- la Yoshua ne: “Lelu eu nentua-
ku asatu too ne pavua ba- ˆ
dije kukutumbisha ku mesu kua
ntu bavua babalonda bapingane. b Eks 15:14-16 Isalele mujima, a bua bamanye
Yos 2:9-11
Bantu bavua babalonda aba ba- Yos 5:1 ne: nengikale nebe b anu bu mu-
vua benda babakeba mu nji-  mvua ne Mose. c 8 Udi ne bua
la yonso, kadi kabakabapeta to. NSHAP. 3 kutumina bakuidi bikala ne bua
23 Pashishe bantu babidi aba c Nom 25:1 kuambula mushete wa tshipungi-
bakapueka bafuma ku buloba ˆ
Yos 2:1 di dıyi edi ne: ‘Panudi nufika ku
bua mikuna, kusabukabu musu- ˆ
muelelu kua mayi a Yadene, nu-
lu, kufikabu kudi Yoshua muana shale bimane mu Yadene.’” d
d Dut 1:15
wa Nuna. Bakamulondela malu Yos 1:10, 11 9 Nunku Yoshua wakambila
onso avua mabafikile. 24 Pa- bena Isalele ne: “Luayi kuneku,
shishe bobu kuambila Yoshua ˆ
nuteleje meyi a Yehowa Nzambi
e Nom 4:15
ne: “Yehowa mmutupeshe bulo- 1Ku 15:2 wenu.” 10 Ke Yoshua kuamba
ba buonso abu. a Bushuwa, bantu ne: “Bua bualu ebu nenumanye
bonso ba mu buloba abu mba- ne: Nzambi wa muoyo udi mu-
tekete ku muoyo bua bualu bue- f Eks 19:10 nkatshi muenu, e ne neipate ka-
tu.” b Lew 20:7 ˆ
kuyi mpata bena Kanana, bena

3 Pashishe Yoshua wakajuka


mu dindadinda, ne yeye ne g Eks 34:10
Hiti, bena Hiwi, bena Pelizi,
ˆ
bena Gıgashi, bena Amole ne
bena Isalele1 bonso bakumbuka bena Yebuse f kumpala kuenu.
ku Shitima, c kufikabu ku Yade- h Eks 25:10
11 Monayi! Mushete wa tshipu-
ne. Bakapitshisha butuku muaba Nom 4:15 ngidi tshia Mukalenge wa bulo-
au kumpala kua kusabukabu.  ba bujima udi ubuela mu Yadene
2 Panyima pa matuku asatu, Mulongo 2 kumpala kuenu. 12 Mpindieu
batangidi d bakapita mu tshitudi- a Yos 4:14 sungulayi bantu balume 12 mu
ˆ
lu, 3 kutuminabu bantu dıyi bisa bia Isalele, muntu umue bua
ne: “Diakamue panudi numona tshisa tshionso, g 13 ne diaka-
b Yos 1:5, 17
bakuidi bena Lewi bambula mu- mue padi makasa a bakuidi
shete wa tshipungidi tshia Yeho- badi bambule Mushete wa Yeho-
wa Nzambi wenu, e nudi ne bua c Eks 3:12 wa, Mukalenge wa buloba buji-
ˆ ˆ
kuasa luendu muaba unudi, ku- Eks 14:31 ma, adiata1 mayi a Yadene, mayi
wulonda. 4 Kadi nuikale nawu a Yadene adi apueka afumina ku
ntanta wa nkubita 2 000,1 kanu- d Yos 3:17
mutu neakosoloke, ne neimane
semenyi pabuipi nawu to, bua anu bu nkila.”2 h
numanye njila wa kuyila bualu 14 Nunku pakasa bantu lue-
kanutu banji kuyila mu njila e Dut 7:21 ndu bumbuka ku ntenta yabu
eu to.” kumpala kua kusabukabu Yade-
5 Ke Yoshua kuambila bantu f Eks 3:8
ne, bakuidi bavua bambule mu-
ne: “Nudijidile, f bualu malaba Ye- Dut 7:1 shete i wa tshipungidi bakapita
howa neenze malu a kukema mu- Mis 44:2 kumpala kua bantu. 15 Diaka-
nkatshi muenu.” g mue pavua bantu bavua bambu-
6 Pashishe Yoshua wakambila g Yos 4:2, 3 le Mushete bafike ku Yadene ne
bakuidi ne: “Ambulayi mushete h bakuidi bavua bambule mushe-
ˆ
wa tshipungidi, nupite kumpa- te batue makasa abu mu mayi
la kua bantu.” Nunku bakambula h Mis 114:1, 3 a ku muelelu (pabi Yadene uvua
uwula bikole upita pa mikalu
3:1 1 Ku mua.: “bana ba balume ba Isa-
i Eks 25:10
lele.” 3:4 1 Metre matue ku 890. Tang. Yos 3:6 3:13 1 Ku mua.: “asomba mu.” 2 Anyi
Tshis. B14. Bz 7:44, 45 “tshimanu.”
377 YOSHUA 3:16–4:16
yende aˆ matuku onso a dinowa), NSHAP. 3 le tshivulukilu tshia kashidi kudi
16 mayi avua apueka afumina a Yos 4:18 tshisamba tshia Isalele.’” a
ku mutu akimana. Akimana ma- 1Ku 12:15 8 Nunku bena Isalele bake-
bande muulu menze bu nkila1 nza anu ˆ muvua Yoshua mubatu-
kule menemene ku Adama, tshi- mine dıyi bua kuenza. Bakangata
menga tshidi pabuipi ne Saleta- b Yos 4:3 mabue 12 munkatshi mua Yade-
ˆ
na, pavua mayi avuaˆ apueka ku ne, anu muvua Yehowa muambi-
Mbuu wa mu Alaba, Mbuu wa le Yoshua bua kuenza, bua ika-
ˆ
Mukele,2 enda akama. Mayi aka- le bungi bumue ne bungi bua
kosoloka, ne bantu kusabukabu c Mis 66:6 bisa bia bena Isalele. Bakaambu-
dia muamua bitangilangane ne  la, kuyabu nawu muaba uvuabu
Yeliko. 17 Pavua bakuidi bavua NSHAP. 4 ne bua kulala butuku, bobu kua-
bambule mushete wa tshipungi- d Yos 3:12, 13 teka muaba au.
di tshia Yehowa bashale bimane 9 Yoshua wakimanyika kabidi
pa buloba bume b munkatshi mua mabue 12 munkatshi mua Yade-
Yadene, Isalele mujima wakasa- ne muaba uvua makasa a bakuidi
e Yos 3:17
buka pa buloba bume, c too ne bavua bambule mushete wa tshi-
pavua tshisamba tshijima tshiji- pungidi mimane, b ne mabue au
kije kusabuka Yadene. adi muaba au too ne lelu.

4 Diakamue pakajikija tshisa-


mba tshijima kusabuka Ya-
f Yos 4:19, 20 10 Bakuidi bavua bambule
Mushete bakashala bimane mu-
dene, Yehowa wakambila Yoshua nkatshi mua Yadene too ne pa-
ne: 2 “Angata bantu balume 12 kajika malu onso avua ˆ Yehowa
g Eks 13:14 mutumine Yoshua dıyi bua kua-
mu tshisamba, muntu umue mu Dut 6:20, 21
tshisa
ˆ tshionso, d 3 ubatumine Mis 78:3, 4 mbila bantu bua kuenza, mu diu-
dıyi edi ne: ‘Angatayi mabue 12 mvuangana ne malu onsoˆ avua
munkatshi mua Yadene muaba Mose mutumine Yoshua dıyi bua
uvua makasa a bakuidi mima- kuenza. Mutantshi wonso au, ba-
h Yos 3:13, 16
ne, e nuye nawu, nuateke muaba 
ntu bavua basabuka lukasa luka-
unualala butuku.’” f sa. 11 Diakamue pakajikija ba-
Mulongo 2
4 Nunku Yoshua wakabikila ntu bonso kusabuka, Mushete
a Dut 4:9 wa Yehowa ˆ ne bakuidi bakasa-
bantu balume 12 bavuaye musu-
ngule mu bena Isalele, muntu buka mu mesu a bantu bonso. c
umue mu tshisa tshionso, 5 ne 12 Bena Lubena, bena Gada, ne
Yoshua wakabambila ne: “Pitayi b Yos 3:17 tshitupa tshia tshisa tshia Ma-
kumpala kua Mushete wa Yeho- nashe bakasabuka badilongolo-
wa Nzambi wenu, nuye munka- le bua mvita d kumpala kua
tshi mua Yadene, muntu yonso bena Isalele bakuabu, anu mu-
ambule dibue pa dikaya die- c Yos 3:8, 17 vua Mose mubambile bua kue-
nde, bilondeshile bungi bua bisa nza. e 13 Basalayi batue ku bi-
bia bena Isalele, 6 bua ikale nunu 40 bikale ne bia mvita bua
tshimanyinu munkatshi muenu. kuluangana bakasabuka kumpa-
d Yos 1:12, 14
Bikala bana1 benu banuebeje pa- la kua Yehowa mu mpata ya bi-
shishe ne: ‘Mabue aa nga tshi- pela ya Yeliko.
nyi?’ gˆ 7 nenubambile ne: ‘Bua- 14 Dituku adi Yehowaˆ waka-
lu mayi a Yadene avua mimane e Nom 32:20-22 tumbisha Yoshua ku mesu kua
kumpala kua mushete h wa tshi- Nom 32:25-29 Isalele mujima, f ne bakamune-
pungidi tshia Yehowa. Pavuawu meka1 bikole matuku ende onso
ˆ a muoyo, anu muvuabu baneme-
musabuke Yadene, mayi a Ya-
dene akimana. Mabue aa neika- f Yos 3:7 ka Mose bikole. g
15 Pashishe Yehowa waka-
3:16 1 Anyi “tshimanu.” 2 Mmumue ne: mbila Yoshua ne: 16 “Tumina
Mbuu Mufue. 4:6 1 Ku mua.: “bana ba
balume.” g Eks 14:31 4:14 1 Ku mua.: “bakamutshina.”
YOSHUA 4:17–5:8 378
bakuidi badi bambule mushete a NSHAP. 4 ta ku muoyo1 a ne bakajimija diki-
ˆ
wa Bujadiki dıyi bua bapatuke a Eks 25:22 ma dionso2 bua bualu bua bena
mu Yadene.” 17 Ke Yoshua ku- Isalele. b
ˆ
tumina bakuidi dıyi ne: “Patuka- b Nom 4:15 2 Tshikondo atshi Yehowa
yi mu Yadene.” 18 Pavua bakui- wakambila Yoshua ne: “Enza tue-
c Yos 3:13, 15
di bavua bambule mushete b wa le tua mabue, utengule c kabi-
tshipungidi tshia Yehowa bapa- d Yos 4:3 di bantu balume ba mu Isalele
tuke munkatshi mua Yadene ne Yos 5:8, 9 bua musangu muibidi.” 3 Nu-
makasa a bakuidi madiate pa bu- Yos 10:6
nku Yoshua wakenza tuele tua
ˆ
loba bume, mayi a Yadene aka- e Yos 4:8 mabue, yeye kutengula bantu ba-
tuadija kupueka kabidi, kuwula- lume ba mu Isalele ku Gibeata-
wu kupita too ne pa mikalu c anu ˆ
f Mis 44:1 halalota.1 d 4 Yoshua wakabate-
bu kumpala. ngula bua bualu ebu: Bantu
19 Bantu bakumbuka ku Ya- g Yos 3:17
balume bonso ba mu tshisa-
Mis 66:6
dene mu dituku dia dikumi dia mba bavua bapatuke mu Ejipitu,
ngondo wa kumpala, bobu kutu- h Eks 14:21 bena mvita bonso,1 bakafua mu
dila ku Gilegala d ku mukalu wa Yes 63:12
Eb 11:29 luendu mu tshipela bobu bama-
ku est kua Yeliko.
ne kupatuka mu Ejipitu. e 5 Ba-
20 Bua mabue 12 avuabu ba- i Eks 9:16 ntu bonso bavua bapatuke mu
ngate mu Yadene au, Yoshua wa- Eks 15:6
Ejipitu bavua batengula, kadi ba-
kaimanyika ku Gilegala.e 21 Pa- Dut 28:10
1Sm 17:46 ntu bonso bavuabu balelele mu
shishe wakambila bena Isalele 2Bk 19:19
ne: “Pikala bana benu bebeje ba- Mis 106:8
luendu mu tshipela bobu bama-
tatuabu mu matuku alualua ne:  ne kupatuka mu Ejipitu kaba-
‘Mabue aa adi umvuija tshinyi?’ f NSHAP. 5 vua batengula to. 6 Bena Isale-
22 nudi ne bua kumvuija bana j Gen 10:15, 16 le bavua bende mu tshipela
benu ne: ‘Bena Isalele bavua ba- bidimu 40 f too ne pavua tshi-
sabuke Yadene pa buloba bume g k Nom 13:29 samba tshijima tshifue, mbue-
 na kuamba ne: bena mvita ba-
23 pavua Yehowa Nzambi wenu
ˆ Mulongo 2 vua bapatuke mu Ejipitu bavua
mumishe mayi a Yadene kumpa- ˆ
la kuabu too ne pavuabu bamusa- a Eks 15:15 kabayi batumikile dıyi dia Ye-
Yos 2:24
buke, anu muvua Yehowa Nzambi howa. g Yehowa uvua muditshipe
wenu muenze ku Mbuu Muku- b Yos 2:9-11 kudibu ne: kavua mua kubale-
nze pavuaye mumumishe kumpa- kela bua bamone buloba h buvua
la kuetu too ne patuvua bamusa- c Gen 17:9-11 Yehowa muditshipe kudi banka-
buke. h 24 Uvua muenze nunku mbua babu bua kutupesha, i bu-
d Yos 5:8, 9
bua bisamba bionso bia pa bulo- loba budi ne mabele ne buitshi
ba bimanye mudi tshianza tshia e Nom 14:29
bia bungi. j 7 Nunku wakajula
Yehowa tshikalei ne bukole ne Nom 26:65 bana babu pamutu pabu. k Bobu
bua nuikale nutshina Yehowa Dut 2:14
aba ke bavua Yoshua mutengule;
Nzambi wenu misangu yonso.’” kabavua batengula bualu kaba-
f Nom 14:33

5 Diakamue pavua bakalenge


bonso ba bena Amole j ba-
Dut 1:3

g Nom 14:22, 23
vua babatengule mu luendu to.
8 Pakajikijabu kutengula tshi-
vua ku luseke lua ku ouest1 samba tshijima, bakashala miaba
kua Yadene ne bakalenge bonso ivuabu mu tshitudilu too ne pa-
ˆ h Dut 1:35
ba bena Kanana k bavua kumpe- kumvuabu bimpe.
nga kua mbuu bumvue ne: Yeho- i Gen 13:14, 15
ˆ 5:1 1 Ku mua.: “mioyo yabu yakengulu-
wa uvua mumishe mayi a Yade- Eks 33:1
ne kumpala kua bena Isalele too ka.” 2 Ku mua.: “kakuvua kabidi buko-
j Eks 3:8 le bua muoyo munda muabu to.” 5:3
ne pavuabu basabuke, bakateke- Nom 13:26, 27
Yhz 20:6 1 Diumvuija: “Mukuna wa misoso.” 5:4
5:1 1 Ku mua.: “luseke luvua lutangile ku 1 Anyi “bantu balume bavua ne bidimu
mbuu.” k Nom 14:31 bikumbane bua kubuela mu busalayi.”
379 YOSHUA 5:9–6:9
9 Pashishe Yehowa wakambi- NSHAP. 5 2 Nunku Yehowa wakambila
la Yoshua ne: “Ndi mumbushe a Yos 4:19 Yoshua ne: “Mona, ndi mufile Ye-
tshipendu tshia Ejipitu kunudi Yos 5:3 liko ne mukalenge wende ne bilo-
lelu.” Ke bualu kayi too ne lelu bo biende bia mvita mu tshianza
badi babikila muaba au ne: Gile- tshiebe.a 3 Nuenu baluanganyi
gala.1 a b Eks 12:24, 25 ba mvita bonso nenuende nunyu-
Nom 9:5
10 Bena Isalele bakatungunu- nguluka tshimenga, nunyungulu-
ka ne kutudila ku Gilegala, ne ba- ka tshimenga musangu umue.
kenza Pasaka mu dituku dia 14 Nenuenze nunku matuku asa-
c Eks 12:18
dia ngondo aub ku dilolo mu mpa- mbombo. 4 Enza bua bakuidi
ta ya bipela ya Yeliko. 11 Ba- muanda mutekete bikale ne nse-
katuadija kudia bintu bia mu ngu muanda mutekete ya bimpa-
d Eks 16:35
buloba abu dituku diakalonda Pa- nga bia mikoko kumpala kua Mu-
saka, mampa kaayi mela lueve- shete. Kadi dituku dia muanda
ne c ne ntete mikanga, anu dituku mutekete, nenuende nunyungu-
e Dut 6:10-12 luka tshimenga misangu mua-
adi. 12 Nunku mana akajimina Dut 8:10
dituku diakalonda adi pakavua- nda mutekete ne bakuidi nebele
bu bamane kudia bimue bintu bia mpungi. b 5 Padibu bela mpungi
mu buloba abu; kakutshivua ka- f Gen 18:2
wa lusengu lua tshimpanga tshia
bidi mana bua bena Isalele to, d Bal 13:6 mukoko, diakamue panudi nu-
kadi bakatuadija kudia bintu bia
Bz 1:10 mvua muadi1 wa mpungi, bantu
ˆ bonso nebele lubila lua mvita lu-
mu buloba bua Kanana tshidimu ˆ
atshi. e kole. Dıba adi bimanu bia tshime-
g Eks 23:23 nga nebiupuke, bilala panshi, c ne
13 Pavua Yoshua pabuipi ne Nom 22:23
ˆ bantu badi ne bua kuya, muntu
Yeliko, wakabandisha mesu, ku- 1Ku 21:16
yonso mutangile kumpala kue-
monaye muntu f muimane ku- nde.”
mpala kuende ne muele wa mvi-
h Eks 23:20 6 Nunku Yoshua muana wa
ta mu tshianza tshiende. g Yoshua 1Bk 22:19 Nuna wakasangisha bakuidi pa-
wakaya kudiye, kuebejaye ne: Dan 10:13
mue, kubambilaye ne: “Ambulayi
“Udi ku luseke luetu anyi ku lu- mushete wa tshipungidi, ne ba-
seke lua baluishi betu?” 14 Ke kuidi muanda mutekete bambule
`
muntu au kuamba ne: “Too, kadi i Eks 3:4, 5 nsengu muanda mutekete ya bi-
ndi mmulue bu mukokeshi1 wa 
mpanga bia mikoko kumpala kua
tshiluilu tshia Yehowa.” h Nunku NSHAP. 6 Mushete wa Yehowa.”d 7 Pashi-
Yoshua wakadiela panshi, kutua- j Yos 2:9 she wakambila bantu ne: “Ndayi,
ye mpala wende panshi, kumua- 
nunyunguluke tshimenga, ne ba-
mbilaye ne: “Mbualu kayi budi Mulongo 2 salayi bavuale bia mvita e nebaye
mukalenge wanyi nabu bua kua- a Nom 14:9 kumpala kua Mushete wa Yeho-
mbila muena mudimu wende?” Dut 7:24
wa.” 8 Anu muvua Yoshua mua-
15 Mukokeshi wa tshiluilu tshia Neh 9:24
mbile bantu, bakuidi muanda mu-
Yehowa wakandamuna Yoshua tekete bambule nsengu muanda
ne: “Umbusha sandala ku maka- mutekete ya bimpanga bia miko-
b Bal 7:22
sa ebe, bualu muaba uudi mui- ko kumpala kua Yehowa bakaya
mane ngua tshijila.” Diakamue kumpala, ne bakela mpungi, ne
Yoshua wakenza nanku. i mushete wa tshipungidi tshia Ye-
6
c Eb 11:30
Mpindieu biibi bia Yeliko bi- howa uvua ubalonda. 9 Basala-
vua bikanga bikole bualu bua yi bavua ne bia mvita bakaya ku-
bena Isalele; kakuvua muntu mpala kua bakuidi bavua benda
d Nom 4:15
uvua upatuka ne kakuvua muntu bela mpungi, ne bakuabu bavua
uvua ubuela to. j panyima bakalonda Mushete pa-
vua mpungi yenda idila.
5:9 1 Diumvuija: “Kumbusha.” 5:14 e Nom 10:14,
18, 22
1 Anyi “mfumu.” Yos 1:12, 14 6:5 1 Anyi “muadi mukole udi unenga.”
YOSHUA 6:10-25 380
10 Mpindieu Yoshua uvua NSHAP. 6 me. a 18 Kadi nudilame ku tshi-
muelele bantu mukenji ne: “Ka- a 1Ku 15:2 ntu tshia kubutula, b bua kanuji-
ˆ
nuedi mbila anyi meyi enu kau- ngi tshintu tshia kubutula ne
ˆ
mvuiki to. Dıyi nansha dimue ka- kanutshiangatshi, c nuvuija tshi-
b Yos 6:3
dipatuki mukana muenu too ne tudilu tshia Isalele tshintu tshia
dituku dindi nnuambila ne: ‘Ela- kubutula, nutshikebela dike-
ˆ nga.1 d 19 Kadi arjan yonso ne
yi mbila!’ Dıba adi nenuele mbi- c Yos 6:4
la.” 11 Wakenza bua Mushete or ne bintu bia tshiamu tshia
wa Yehowa unyunguluke tshime- mitaku ne bia tshiamu tshifiike
d Yos 6:5, 10
nga, utshinyunguluka musangu mbia tshijila kudi Yehowa. e Mbia
umue, pashishe bakapingana mu kuela mu tshibutshilu tshia Ye-
tshitudilu, kulalabu muntu amu. e Lew 27:29 howa.” f
12 Dinda diakalonda Yoshua
Dut 7:2
Dut 20:16 20 Pashishe bantu bakela
wakajuka mu dinda menemene, mbila pavuabu bele mpungi. g
ne bakuidi bakambula Mushete a Diakamue pavua bantu bumvue
f Yos 2:1 muadi wa mpungi ne bele lubila
wa Yehowa, 13 ne bakuidi mua- Mat 1:5
nda mutekete bavua bambule Eb 11:31 lua mvita lukole, bimanu biaku-
 puka, kulalabi panshi. h Pashishe
nsengu muanda mutekete ya bi-
mpanga bia mikoko bavua benda Mulongo 2 bantu bakabanda mu tshimenga,
kumpala kua Mushete wa Yeho- a Gen 12:3 muntu yonso mutangile kumpa-
wa, benda bela mpungi. Basala-
Yos 2:4, 6 la kuende, kukuatabu tshime-
Yak 2:25
yi bavua ne bia mvita bavua nga. 21 Bakabutula bionso bi-
benda kumpala kuabu, eku basa- vua mu tshimenga ne muele wa
layi bakuabu bavua panyima be-
b Dut 7:26 mvita: bantu balume ne bantu
nda balonda Mushete wa Ye- bakaji, bana ne bakulumpe, ngo-
howa pavua mpungi yenda idila. c Dut 13:17 mbe, mikoko, ne mpunda. i
14 Bakanyunguluka tshimenga Yos 7:11, 21 22 Yoshua wakambila bantu
musangu umue dituku dibidi, pa- babidi bavua batentekele bulo-
shishe bakapingana mu tshitudi- d Yos 7:25
ba abu ne: “Buelayi mu nzubu
lu. Ke tshiakenzabu matuku asa- wa mukaji wa ndumba au, nupa-
mbombo. b tule mukaji au ne bonso badiye
e Nom 31:22, 23 nabu, anu munuvua baditshipe
15 Dituku dia muanda mu-
kudiye.” j 23 Nunku bansonga-
tekete bakajuka mu dindadinda lume bavua batentekele tshime-
diakamue pakatshia butuku, ne f Yos 6:24
1Bk 7:51 nga abu bakabuela, kupatulabu
bakanyunguluka tshimenga mu- 1Ku 18:11 Lahaba, pamue ne tatuende, ma-
shindu wa muomumue misa- muende, bana babu ba balume,
ngu muanda mutekete. Anu ne bantu bonso bavuaye nabu;
g Yos 6:4, 16
dituku adi ke divuabu banyungu- ˆ
bushuwa, bakapatula dıku die-
luke tshimenga misangu mua- nde dijima, k bakaya nabu muaba
nda mutekete. c 16 Musangu wa h Yos 6:5
kampanda pambelu pa tshitudi-
Eb 11:30
muanda mutekete bakuidi bake- lu tshia Isalele kakuyi bualu bubi
la mpungi, ne Yoshua wakambi- bubenzekele.
la bantu ne: “Elayi mbila, d bualu i Dut 7:2
24 Pashishe bakuosha tshi-
Dut 20:16
Yehowa mmunupeshe tshime- menga ne bionso bivuamu ne ka-
nga etshi! 17 Tshimenga ne bi- pia. Kadi bakafila arjan ne or ne
ntu bionso bidimu mbia ku- j Yos 2:14 bintu bia tshiamu tshia mitaku
Eb 11:31
butula; e tshionso tshijima ntshia ne bia tshiamu tshifiike mu tshi-
Yehowa. Anu Lahaba f mukaji butshilu tshia nzubu wa Yehowa. l
wa ndumba ke washala ne muo- k Yos 2:12, 13 25 Kadi Yoshua wakalama anu
Yos 2:17-19
yo, yeye ne bonso badi nende Lahaba mukaji wa ndumba, ne
mu nzubu muende, bualu uvua
musokoke bantu batuvua batu- l Yos 6:19 6:18 1 Anyi “lutatu; dibengibua.”
381 YOSHUA 6:26–7:12
ba mu nzubu wa tatuende, ne ba- NSHAP. 6 too ne ku Shebalima,1 ne baka-
ntu bonso bavuaye nabu; a yeye a Yos 2:14 tungunuka ne kubashipa mu di-
mmusombele mu Isalele too ne Yos 6:17, 22 pueka. Nunku mioyo ya bantu
lelu b bualu wakasokoka bantu yakabanga kuzakala, bobu kupa-
bavua Yoshua mutume bua kute- b Mat 1:5
nga dikima.2
ntekela Yeliko. c 6 Ke Yoshua kudipanda bila-
26 Tshikondo atshi, Yoshua mba, kutuaye mpala wende pa-
wakenza mutshipu1 eu wamba c Eb 6:10 nshi kumpala kua Mushete wa
ne: “Muntu udi ubanga kuibaku- Yak 2:25 Yehowa too ne ku dilolo, yeye
lula tshimenga tshia Yeliko etshi ne bakulu ba mu Isalele, ne ba-
edibue mulawu kumpala kua Ye- katungunuka anu ne kudiela
d 1Bk 16:34
howa. Neajimije muanabute we- buloba mu mutu. 7 Yoshua wa-
nde bua kuasa tshishimikidi kamba ne: “Aka! Mukalenge Mu-
tshiende, ne neajimije muanende e Dut 31:6 tambe Bunene Yehowa, bua tshi-
wa mukala bua kuela biibi bia- Yos 1:5 nyi uvua mulue ne tshisamba
tshi.” d etshi, mutshisabuishe too ne Ya-
27 Nunku Yehowa uvua ne Yo- dene anu bua kutufila mu bia-
f Yos 9:1, 2
shua, e ne lumu luende luakata- Yos 9:9, 10 nza bia bena Amole bua ku-
ngalaka pa buloba bujima. f  tubutulabu? Tuvua mua kuikala

7 Kadi bena Isalele bakapanga


lulamatu bua bintu bivuabu
NSHAP. 7
g Yos 22:20
nansha bashale dia muamua1 dia
Yadene! 8 Mfuila koku luse Ye-
ne bua kubutula, bualu Akana g 1Ku 2:7 howa, ntshinyi tshindi mua kua-
ˆ
muana wa Kami, muana wa Za- mba mpindieu udi Isalele mu-
bedi, muana wa Zela, wa mu tshi- nyeme kumpala kua bena lukuna
h Dut 7:26 ˆ
sa tshia Yuda wakangata bimue bende?1 9 Pumvua bena Kana-
bintu bivuabu ne bua kubutula. h na ne bantu bonso ba mu buloba
Ke tshiji tshia Yehowa kutemena- i Yos 6:17, 18 ebu bualu ebu, nebatunyungulu-
ˆ
tshi bena Isalele. i ke ne nebajimije dına dietu mene
2 Pashishe Yoshua wakatuma pa buloba, ne ntshinyi tshiwenza
ˆ
bantu balume kumbukila ku Yeli- j Gen 12:8 bua dına diebe dinene?” a
ko bua kuya ku Ai j udi pabuipi ne 10 Yehowa wakandamuna Yo-
Bete-awena ne udi ku est kua Be- shua ne: “Juka! Bua tshi-
k Gen 28:19
tele, k kubambilaye ne: “Bandayi, nyi udi mutue mpala panshi?
nutentekele buloba.” Nunku ba- 11 Bena Isalele mbenze mpeka-
ntu abu bakabanda, kutenteke- l Lew 26:14, 17 tu. Mbanyange tshipungidi tshia-
labu Ai. 3 Pakapinganabu kudi Dut 28:15, 25 nyi b tshimvua mubelele muke-
Yoshua, bakamuambila ne: “Ka- Dut 32:30

nji bua kulama. Mbangate bimue
biena bikengela bua bantu bonso bintu bivuabu ne bua kubutu-
babande kuntu aku to. Bantu ba- Mulongo 2
la, c mbabiibe d ne mbabiteke
tue ku 2 000 anyi 3000 mbaku- a Dut 32:26, 27
Mis 106:8
mu bintu biabu mu musokoko. e
mbane bua kutshimuna Ai. Ku- Mis 143:11 12 Nunku bena Isalele kabaku-
tshiokeshi tshisamba tshijima, Yhz 20:9
kumbana bua kuimana kumpala
utshituma kuntu aku to, bualu kua bena lukuna babu to. Nebele
bobu badi anu bakese.” bena lukuna babu nyima ne ne-
b Eks 24:7
4 Nunku bantu balume batue babanyeme, bualu mbalue tshi-
ku 3000 bakabanda kuntu aku, ntu tshia kubutula. Nuenu kanu-
kadi bakanyema bantu ba ku Ai. l c Yos 6:17 yi babutule tshintu tshivuabu ne
5 Bantu ba ku Ai bakashipa ba-
ntu 36, bobu kubalondakaja pa- 7:5 1 Diumvuija: “Miaba idibu bumbu-
mbelu pa tshiibi tshia tshimenga d Eks 20:15 la mabue.” 2 Ku mua.: “mioyo ya ba-
ˆ
ntu yakenguluka, kuluayi bu mayi.” 7:7
6:26 1 Anyi pamuapa: “wakatshipisha 1 Mmumue ne: luseke lua ku est. 7:8
bantu mutshipu.” e Yos 7:21 1 Anyi “muele baluishi bende nyima?”
YOSHUA 7:13-26 382
bua kubutula tshidi munkatshi NSHAP. 7 mpe tshia pa buatshi tshia ku
ˆ
muenu, tshiakuikala nenu to. a a Dut 7:26 Shina, a ne nshekele1 200 ya
13 Juka, ujidile bantu! b Ubambi- Yos 6:18 tshiamu tshia arjan ne mulungu
Yes 59:2
le ne: ‘Dijidilayi bua malaba, wa or wa bujitu bua nshekele 50
bualu Yehowa Nzambi wa Isalele mu bintu bituvua bapete, biaka-
udi wamba ne: “Tshintu tshidibu nsamina muoyo, ke meme kubia-
b Eks 19:10
ne bua kubutula tshidi munka- ngata. Mpindieu mbisokoka mu
tshi muebe, wewe Isalele. Kuaku- buloba mu ntenta wanyi, ne ma-
kumbana bua kuimana kumpa- kuta adi muinshi.”
la kua bena lukuna bebe too ne c Nsu 16:33
22 Diakamue Yoshua wakatu-
paudi umbusha tshintu tshia ku- ma bantu, kuyabu lubilu mu nte-
butula tshidi munkatshi muebe. nta wa Akana; monayi, tshila-
14 Nenulue mu dinda tshisa ku d Yos 1:18 mba tshivua tshisokoka mu
Yos 7:25
tshisa, ne tshisa tshiasungula ntenta amu ne makuta avua mui-
ˆ
Yehowa c netshisemene dıku ku nshi muatshi. 23 Nunku baka-
ˆ ˆ
dıku, ne dıku diasungula Yehowa ngata bintu abi mu ntenta, ku-
nedisemene nzubu ku nzubu, ne e Eks 24:7
luabu nabi kudi Yoshua ne
nzubu wasungula Yehowa nease- kudi bena Isalele bonso, bobu
mene muntu ku muntu. 15 Mu- kubiteka kumpala kua Yehowa.
ntu wakuatabu ne tshintu tshia f Gen 38:30 24 Pashishe Yoshua ne bena Isa-
Nom 26:20
kubutula nebamuoshe ne kapia, d 1Ku 2:4, 6 lele bavua nende bakangata
yeye ne bionso bidiye nabi, bua- Akana b muana wa Zela, ne
lu mmunyange tshipungidi e tshia tshiamu tshia arjan, ne tshila-
Yehowa ne bualu mmuenze bua- mba tshia pa buatshi, ne mulu-
g Nsu 16:33
lu bua bundu mu Isalele.”’” Bz 5:3 ngu wa or, c pamue ne bana be-
16 Nunku pakatshiabu, Yo-  nde ba balume, ne bana bende
shua wakajuka mu dinda mene- Mulongo 2 ba bakaji, ne ngombe yende, ne
mene, kusemejaye bena Isalele a Gen 10:10 mpunda yende, ne mikoko ye-
tshisa ku tshisa, bobu kusu- nde, ne ntenta wende, ne bi-
ngula tshisa tshia Yuda. 17 Wa- ntu bionso bivuaye nabi, bobu
ˆ
kasemeja meku a Yuda, bobu kuya nabu mu Tshibandaba-
ˆ b Yos 22:20
kusungula dıku dia bena Zela, f nda1 tshia Akola. d 25 Pashishe
ˆ
pashishe kusemejaye dıku dia Yoshua wakamba ne: “Bua tshi-
bena Zela muntu ku muntu, ku- nyi udi mutukebele dikenga?1 e
c Yos 6:19
sungulabu Zabedi. 18 Ndekelu Yehowa neakutumine dikenga
wa bionso, wakasemeja ba mu lelu eu.” Ke bena Isalele bo-
nzubu mua Zabedi muntu ku mu- nso kumuasa mabue, f pashishe
ntu, kusungulabu Akana mua- d Yos 15:7, 12
ˆ Yes 65:10 bakabuosha ne kapia. g Nunku
na wa Kami, muana wa Zabe- Hos 2:15 bakabasa mabue buonso buabu.
di, muana wa Zela, wa mu tshisa 26 Pashishe bakakunguija mu-
tshia Yuda. g 19 Ke Yoshua kua- shiki munene wa mabue pa mutu
mbila Akana ne: “Muananyi, ndi e Yos 6:18 pende; mushiki au udiku too ne
nkulomba bua unemeke Yeho- 1Ku 2:7
lelu. Nunku tshiji tshikole tshia
wa Nzambi wa Isalele ne umuto-
Yehowa tshiakapueka. h Ke bua-
ndele mpekatu webe. Ngambila
lu kayi badi babikila muaba au
koku tshiudi muenze. Kutshinso- f Lew 24:14
ne: Tshibandabanda tshia Akola1
koki to.” Yos 1:18
too ne lelu.
20 Akana wakandamuna Yo-
shua ne: “Bushuwa, meme ke 7:21 1 Nshekele uvua ne grame 11,4.
udi muenzele Yehowa Nzambi g Yos 7:15
Tang. Tshis. B14. 7:24 1 Anyi “Tshiba-
wa Isalele mpekatu; bualu bu- tabata.” 7:25 1 Anyi “lutatu; dibengi-
ndi muenze budi nunku: 21 Pa- bua.” 7:26 1 Diumvuija: “Dikenga; Di-
mvua mumone tshilamba tshi- h Dut 13:17 bengibua.”
383 YOSHUA 8:1-18

8 Pashishe Yehowa wakambila


Yoshua ne: “Kutshinyi anyi
ˆ
NSHAP. 8
a Dut 7:18
10 Pashishe Yoshua waka-
juka mu dinda menemene, ku-
kuikadi ne buowa to. a Angata ba- Dut 31:8 sangishaye basalayi, ne yeye ne
Yos 1:9
luanganyi ba mvita bonso, uba- Yes 12:2 bakulu ba mu Isalele baka-
nde bua kuluisha Ai. Mona, ndi Lom 8:31 balombola ku Ai. 11 Baluanga-
mufile mukalenge wa Ai ne ba- nyi ba mvita bonsoa bavua
ntu bende ne tshimenga tshie- nende bakaya, kusemenabu ku-
nde ne buloba buende mu tshia- b Mis 44:3
mpala kua tshimenga. Bakatudi-
nza tshiebe. b 2 Wenzele Ai ne la ku nord kua Ai, ne tshibanda-
mukalenge wende anu muuvua banda tshivua pankatshi pabu
muenzele Yeliko ne mukalenge ne Ai. 12 Pine apu ukavua
wende, c kadi nudi mua kuanga- c Yos 6:2, 21 muangate bantu batue ku 5 000,
ta bintu ne bimuna binudi nupe- mubateke bua kualamina b pa-
tamu buenu nuenu. Uteke bantu nkatshi pa Betele c ne Ai, ku
bua kualamina panyima pa tshi- ouest kua tshimenga. 13 Nunku
menga.” d Yos 7:5 bantu bakasa tshitudilu tshinene
3 Nunku Yoshua ne baluanga- ku nord kua tshimenga, d ne ba-
nyi ba mvita bonso bakabanda salayi bavua balamine bavua ku
bua kuluisha Ai. Yoshua waka- ouest kua tshimenga, e ne Yoshua
e Yos 8:16
sungula bilobo bia mvita binu- wakaya munkatshi mua tshiba-
nu 30, kubitumaye butuku bu- ndabanda1 butuku abu.
ˆ
tuku. 4 Wakabitumina dıyi edi 14 Diakamue pavua mukale-
ne: “Tangilayi, nudi ne bua kua- f Yos 8:19, 28 nge wa Ai mumone bualu ebu,
lamina panyima pa tshimenga.  yeye ne bantu balume ba mu
Kanuyi kule menemene ne tshi- Mulongo 2 tshimenga bakapatuka lukasa
menga to, ne nuenu bonso nui- a Yos 8:1, 3 mu dinda menemene bua ku-
kale badilongolole. 5 Meme ne luangana ne Isalele muaba ka-
bantu bonso badi nanyi ne- mpanda uvua kuulu kua mpata
tusemene pabuipi ne tshime- wa tshipela. Kadi kavua mu-
nga, ne padibu bapatuka bua b Yos 8:2 manye ne: kuvua bantu bavua
balamine panyima pa tshime-
kutuluisha anu bu kumpala, d ne-
nga bua kumuluisha to. 15 Pa-
tubanyeme. 6 Padibu bapatu-
katuadija bantu ba mu Ai ku-
ka bua kutulonda, netubakoke c Gen 28:19 baluisha, Yoshua ne bena Isalele
kule ne tshimenga, bualu neba-
bonso bakanyemena mu njila udi
mbe ne: ‘Badi batunyema anu
mutangile mu tshipela. f 16 Nu-
bu kumpala.’ e Nunku tuetu ne- nku bakatumina bantu bonso ba-
tubanyeme. 7 Pashishe nenu- d Yos 8:5 ˆ
vua mu tshimenga dıyi bua ku-
juke muaba unudi balamine, balondabu; ne pavuabu balonda
nenukuate tshimenga; Yehowa Yoshua, bakakokibua kule ne
Nzambi wenu neatshifile mu bia- tshimenga. 17 Kakuvua muntu
e Yos 8:4
nza bienu. 8 Diakamue panudi mulume nansha umue uvua mu-
nukuata tshimenga, nudi ne bua shale mu Ai ne mu Betele uvua
kutshitua kapia. f Nenuenze malu kayi mulonde bena Isalele to. Ba-
ˆ
bilondeshile dıyi dia Yehowa. Ta- f Yos 8:6 kashiya tshimenga tshionso bua-
ngilayi, ndi munuambile tshinu- shi, kulondabu bena Isalele.
di ne bua kuenza.” 18 Ke Yehowa kuambila Yo-
9 Pashishe Yoshua wakabatu- shua ne: “Olola tshianza tshie-
ma, bobu kuya muaba uvuabu ne g Eks 17:11
Yos 8:26 be, utangije difuma didimu ku
bua kualamina; bakimanyina pa- Ai, g bualu nemmufile mu tshia-
nkatshi pa Betele ne Ai, ku ouest nza tshiebe.” h Nunku Yoshua
kua Ai, pavua Yoshua yeye mu-
shale ne bantu butuku abu. h Dut 7:24 8:13 1 Anyi “tshibatabata.”
YOSHUA 8:19-34 384
ˆ
wakolola tshianza tshiende, ku- NSHAP. 8 ndeshile meyi avua Yehowa mu-
tangijaye difuma divuamu ku a Yos 8:8, 28 tumine Yoshua. a
tshimenga. 19 Diakamue pako- 28 Pashishe Yoshua wakuo-
lolaye tshianza, bantu bavua ba- b Lew 27:29
sha Ai, kumushiyaye tshibundu
lamine bakajuka lukasa muaba Dut 7:2 bua kashidi, b anu mudiye musha-
uvuabu, kubuelabu mu tshime- le too ne lelu. 29 Kukudikaye
nga lubilu, kutshikuatabu, ku- c Yos 8:29
mukalenge wa Ai ku mutshi1 ˆ too
tshituabu kapia musangu umue. a Yos 12:7, 9 ne ku dilolo, ne pakavua dıba di-
20 Pakakudimuka bantu ba keba kubuela, Yoshua wakatuma
ˆ
mu Ai, bakamona muishi wa d Eks 17:11
dıyi bua batulule tshitalu tshie-
tshimenga ubanda muulu, kupa- Yos 8:18 nde ku mutshi. c Pashishe baka-
ngabu bukole bua kunyemena lu- tshimansha ku tshibuelelu tshia
seke nansha lumue. Nunku ba- tshiibi tshia tshimenga, kungui-
e Lew 27:29
ntu bavua banyemena luseke 
jabu mushiki wa mabue pa tshi-
lua tshipela bakakudimukila ba- talu tshiende, mushiki au udiku
Mulongo 2
ntu bavua babalonda. 21 Paka- too ne lelu.
a Yos 8:2
mona Yoshua ne bena Isalele bo- 30 Tshikondo atshi ke tshi-
nso ne: bantu bavua balamine vua Yoshua muashile Yehowa
abu bavua bakuate tshimenga, b Yos 8:8 Nzambi wa Isalele tshioshelu ku
ne bamone muishi wa tshime- mukuna wa Ebala, d 31 anu mu-
nga ubanda, bakakudimuka, ku- c Dut 21:22, 23 vua Mose muena mudimu wa Ye- ˆ
tuadijabu kuluisha bantu ba mu howa mutumine bena Isalele dıyi
Ai. 22 Bakuabu abu bakapatu- bua kuenza ne anu mudibi bifu-
d Dut 11:29 nda mu mukanda wa Mikenji e ya
ka pabu mu tshimenga bua kusa- Dut 27:4, 5
mbakena nabu, nunku bantu ba Mose ne: “Tshioshelu tshia ma-
mu Ai bakadisangana munka- bue majima adibu kabayi bako-
e Dut 31:9 se ne tshiamu.” f Bakalambuilapu
tshi, bamue bena Isalele ku lu- Yos 1:8
seke elu ne bakuabu ku luse- Yehowa milambu ya kuosha ne
ke lualua, ne bakabashipa too ne milambu ya diumvuangana. g
pavua muntu nansha umue kayi
f Eks 20:25 32 Pashishe wakatentula pa
mushale ne muoyo anyi munye- mabue apu Mikenji h ivua Mose
me. b 23 Kadi bakakuata muka- g Dut 27:6, 7 mufunde kumpala kua bena Isa-
lenge wa Ai c ne muoyo, kuluabu lele. i 33 Bena Isalele bonso, ba-
nende kumpala kua Yoshua. kulu babu, batangidi babu, ne
h Dut 27:2, 3
balumbuluishi babu, bavua bi-
24 Pakajikija bena Isalele ku- mane nseke yonso ibidi ya Mu-
shipa bena mu Ai bonso pambe- i Eks 24:4 shete kumpala kua bakuidi bena
lu pa tshimenga, mu tshipela Eks 34:27
Lewi bavua bambule mushete wa
muvuabu babalonde, ne pakaku- tshipungidi tshia Yehowa. Bantu
luka muntu wa ndekelu ku mue- j Lew 24:22 bavua basombe buenyi ne bena
le wa mvita, nunku bena Isalele Nom 15:16
Isalele bavuapu. j Tshitupa tshia
bonso bakapingana ku Ai, ku- bantu tshivua tshimane kumpa-
mubutulabu ne muele wa mvita. k Dut 27:12, 13 la kua mukuna wa Gelizima ne
25 Bantu bonso bavua bafue di- tshitupa tshikuabu kumpala kua
tuku adi, bantu balume ne bantu mukuna wa Ebala, k (anu muvua
bakaji, bavua binunu 12, mmu- l Dut 11:29
Mose muena mudimu wa Yeho-
mue ne: bantu bonso ba mu Ai. ˆ
wa mudianjile kutuma dıyi), l bua
26 Yoshua kakapingaja tshianza m Dut 31:9 kubenesha tshisamba tshia Isale-
tshiende tshivua ne difuma tshi- Neh 8:3 ˆ
le. 34 Pashishe wakabala meyi
vuaye muolole d too ne pakabutu- a mu Mikenji, m ˆ mabenesha, n ne
laye bantu bonso ba mu Ai. e n Dut 28:2 milawu o ne dıyi dikole, bilo-
27 Kadi bena Isalele bakangata ndeshile malu onso adibu ba-
bimuna ne bintu bivuabu bapete o Dut 27:15
mu tshimenga buabu bobu, bilo- Dut 28:15 8:29 1 Anyi “dikunji.”
385 YOSHUA 8:35–9:17
funde mu mukanda
ˆ wa Mikenji. NSHAP. 8 Nunku Yoshua wakabebeja ne:
35 Kakuvua dıyi nansha dimue a Dut 4:2 “Nuenu nudi banganyi? Nudi nu-
ˆ
ku meyiˆ onso avua Mose mutu- Dut 12:32 fumina penyi?” 9 Ke bobu ku-
me dıyi bua kuenza divua Yo- muambila ne: “Bena mudimu
ˆ b Lew 24:22
shua kayi mubale ne dıyi dikole Nom 15:16 bebe mbafumine ku buloba bua
kumpala kua tshisumbu tshijima ˆ
c Dut 29:10, 11
kule menemene a bua dına dia
tshia bena Isalele, a kusangisha Dut 31:12 Yehowa Nzambi webe, bualu tu-
ne bantu bakaji ne bana ne ba- Neh 8:2 vua bumvue lumu luende ne
ntu bavua basombe buenyi b ba- 
malu onso avuaye muenze mu
vua1 munkatshi muabu. c NSHAP. 9 Ejipitu b 10 ne malu onso avua-
9 Pavua bakalenge bonso ba-
vua ku luseke lua ouest lua
d Yos 12:7, 8

e Nom 34:2, 6
ye muenzele bakalenge babidi ba
bena Amole bavua dia muamua1
Yadene d bumvue tshivua tshie- dia Yadene, Sihona c mukalenge
nzeke, bonso bavua mu bulo- f Gen 15:18-21 wa Heshebona ne Oga d mukale-
ba bua mikuna, mu Shefela, ku Eks 3:17
nge wa Bashana, uvua mu Ashe-
Eks 23:23
maloba onso a ku muelelu kua Dut 7:1 talota. 11 Ke bualu kayi baku-
Mbuu Munene,1 e ne kumpala kua lu betu ne bantu bonso ba
Lebanona, mmumue ne: bena g Yos 24:11
ˆ mu buloba buetu bakatuambila
Hiti, bena Amola, bena Kanana, h Yos 10:2 ne: ‘Angatayi bintu bia nuenu ku-
bena Pelizi, bena Hiwi, ne bena Yos 11:19
Yebuse, f 2 bakadisanga bua ku- dia mu njila, nuye kusambake-
luisha Yoshua ne Isalele. g i Yos 6:20 na nabu. Nubambile ne: “Netui-
3 Bena mu Gibeona h baku- kale bena mudimu benu; e nunku
j Yos 8:24
mvua pabu tshivua Yoshua mue- tudi tunulomba bua kudia netu
nzele Yeliko i ne Ai. j 4 Nunku k Yos 5:10 tshipungidi.”’ f 12 Mampa atu-
Yos 10:43 vua bangate bua tuetu kudia aa
bakenza malu ne budimu, kue-
labu biakudia mu bibombi bisu- l Gen 10:15, 17 atshivua ne luya patuvua bu-
nsuke, kubitekabu pa mpunda Gen 34:2 mbuke ku nzubu yetu bua kulua
Eks 3:8
yabu, pamue ne milondo ya kunudi muaba eu. Mpindieu mo-
mvinyo ya biseba misunsuke ika- m Eks 34:12 nayi mudiwu mume ne asunsu-
vua mitayike ne bayilamakaje; Dut 7:2 luka. g 13 Milondo ya mvinyo ya
Dut 20:16-18
5 bavua kabidi ne sandala mi-  biseba eyi ivua mipiamipia pa-
sunsuke ne milamakaja ku ma- Mulongo 2
tuvua belamu mvinyo, kadi mpi-
kasa abu, ne bavua bavuale bila- a Dut 20:10, 15
ndieu ikadi mitayike. h Bilamba
mba bisunsuke. Mampa onso bietu ne sandala yetu mbisunsu-
avuabu bambule avua mume b Eks 9:16 ke bua bule bua luendu.”
ne asunsuluka. 6 Nunku baka- Eks 15:13, 14
Yos 2:9, 10 14 Ke bantu kuangatabu1
ya kudi Yoshua mu tshitudilu ndambu wa bintu biabu bia
tshivua ku Gilegala, k kumuambi- c Nom 21:21-24 kudia, kadi kabakebeja Yehowa
Dut 2:32-34
labu yeye ne bena Isalele ne: bualu to. i 15 Nunku Yoshua wa-
“Tudi bafume ku buloba bua d Nom 21:33-35 kadia nabu tshipungidi tshia di-
kule. Nunku tudi tunulomba bua Dut 3:3
talala, j kubalayaye bua kubashi-
kudia netu tshipungidi.” 7 Kadi e Dut 20:10, 11 ya ne muoyo, ne bamfumu ba
bena Isalele bakambila bena
tshisumbu bakabalaya nanku mu
Hiwi ne: l “Pamuapa nudi baso- f Yos 9:6
mutshipu. k
mbele pabuipi netu. Nunku tudi
mua kudia nenu tshipungidi mu- g Yos 9:5 16 Ku ndekelu kua matuku
shindu kayi?” m 8 Bakandamu- asatu bobu bamane kudia nabu
h Yos 9:4
na Yoshua ne: “Tudi bena mudi- tshipungidi, bakumvua ne: ba-
mu bebe.”1 i Nom 27:18, 21 vua basombele pabuipi apu, ku
1Sm 30:7, 8 mutumba kuabu. 17 Pashishe
8:35 1 Ku mua.: “benda.” 9:1 1 Mmu- j Yos 11:19
mue ne: “Mbuu wa Mediterane.” 9:8 9:10 1 Mmumue ne: luseke lua ku est.
1 Anyi “bapika bebe.” k 2Sm 21:2 9:14 1 Anyi “kukenketabu.”
YOSHUA 9:18–10:6 386
bena Isalele bakasa luendu ne NSHAP. 9 ne tshiakane.” 26 Ke tshiaka-
bakafika mu bimenga biabu ditu- a Yos 10:2 benzelaye; wakabapandisha mu
ku disatu; bimenga biabu
ˆ bivua: bianza bia bena Isalele, ne ka-
Gibeona, a Kefila, Belota, ne
ˆ
b Yos 18:11, 14
1Sm 7:1
bakabashipa to. 27 Kadi dituku
Kıyata-yalima. 18 Kadi bena
b
1Ku 13:5 adi, Yoshua wakabavuija bangu-
Isalele kabakabaluisha to, bua- ˆ
di ba nkunyi ne basunyi ba mayi
lu bamfumu ba tshisumbu ba-ˆ c Nom 30:2
Dut 6:13
bua tshisumbu a ne bua tshioshe-
kavua baditshipe kudibu mu dı- lu tshia Yehowa muaba uvuaye
na dia Yehowa c Nzambi wa d 2Sm 21:1 Yeye ne bua kusungula, b ne mba-
Isalele. Nunku tshisumbu tshiji- Mis 15:4
Mbi 5:4, 6
shale nanku too ne lelu. c

10
ma tshiakabanga kunungana bua Diakamue pakumvua
bamfumu. 19 Ke bamfumu bo- e Yos 9:6, 16
Adoni-sedeke mukalenge
nso kuambilabu tshisumbu tshi- wa Yelushalema ne: Yoshua uvua
jima ne: “Bu mutuvua baditshi- f Gen 9:25, 26
ˆ mukuate Ai ne mumubutule,
pe kudibu mu dına dia Yehowa g Dut 7:1 muenzele Ai ne mukalenge we-
Nzambi wa Isalele, katuena ne Dut 20:16
nde d anu muvuaye muenzele Ye-
mushindu wa kubenzela bibi
h Dut 2:25 liko ne mukalenge wende, e ne
to. 20 Netuenze nunku: Netu- Dut 11:25 muvua bena mu Gibeona ba-
balekele ne muoyo, bua tshiji Yos 5:1
tshia Nzambi katshilu kutudi punge tshipungidi tshia ditalala
bua mutshipu utuvua baditshipe i Eb 11:31 ne Isalele f ne bashale munkatshi
ˆ
kudibu.” d 21 Bamfumu baka-
 muabu, 2 wakumvua buowa
mba kabidi ne: “Bashale ne muo- Mulongo 2 bua bungi, g bualu Gibeona uvua
yo, kadi balue bangudi ba nkunyi a Yos 9:21 tshimenga tshinene, bu tshi-
ˆ mue tshia ku bimenga bia baka-
ne basunyi ba mayi bua tshisu- b 1Bk 8:29
mbu tshijima.” Ke tshiakabalaya 2Ku 6:6
lenge. Uvua munene kupita Ai, h
bamfumu. ne bantu balume bonso ba muo-
22 Nunku Yoshua wakababi- c 1Ku 9:2 mu bavua bena mvita. 3 Nu-
Ezl 7:24
kila, kubambilaye ne: “Bua tshi- Ezl 8:17
nku Adoni-sedeke mukalenge wa
nyi nuvua batudinge, nuamba Neh 3:26 Yelushalema wakatumina Hoha-
ne: ‘Tudi tufumina muaba wa
Neh 7:60 ma mukalenge wa Hebelone, i Pi-
 ˆ
kule menemene,’ penu basombe- lama mukalenge wa Yamuta, Yafia
NSHAP. 10 ˆ
le bushuwa anu munkatshi mue- mukalenge wa Lakisha, ne Debı
d Yos 8:24, 29 mukalenge wa Egelona, muke-
tu emu? e 23 Kumbukila ku lelu
nudi bedibue mulawu, f ne nenui- e Yos 6:2, 21
nji eu ne: j 4 “Luayi nungambu-
kale anu mu mulongo wa bapika luishe, tuluishayi Gibeona, bualu
bu bangudi ba nkunyi ne basu- f Yos 9:9, 15 mmupunge tshipungidi tshia dita-
ˆ Yos 11:19
lala ne Yoshua ne bena Isalele.” k
nyi ba mayi bua nzubu wa Nza-
mbi wanyi.” 24 Bakandamuna g Dut 2:25 5 Nunku bakalenge batanu ba
Yoshua ne: “Mbualu bavua ba- Dut 11:25 bena Amolel bakadisanga pamue,
Yos 2:10, 11
mbile bena mudimu bebe pato- Yos 5:1
mmumue ne: mukalenge wa Yelu-
ke ne: Yehowa Nzambi webe shalema, mukalenge wa Hebelo-
ˆ
uvua mutumine Mose muena mu- h Yos 8:25 ne, mukalenge wa Yamuta, muka-
ˆ lenge wa Lakisha, ne mukalenge
dimu wende dıyi bua kunupesha i Gen 23:2
buloba buonso ebu ne kubutula Nom 13:22 wa Egelona, pamue ne biluilu bia-
benamu bonso kumpala kuenu. g bu, bobu kuya, kuasabu tshitudi-
ˆ j Yos 12:7, 10-12 lu bua kuluisha Gibeona.
Nunku tuvua bumvue buowa bua
mioyo1 yetu bua bualu buenu, h k Yos 9:9, 15 6 Pashishe bantu ba mu Gi-
ke bualu kayi tuvua benze nu- Yos 11:19 beona bakatumina Yoshua muke-
nku. i 25 Mpindieu tudi mu bia- nji mu tshitudilu ku Gilegala ne: m
l Gen 15:16
nza biebe. Tuenzela tshionso “Kulekedi1 bapika bebe to. n Lua-
tshiudi mumone ne: ntshimpe m Yos 5:10
10:6 1 Ku mua.: “kupuekeshi tshianza
9:24 1 Anyi “anyima.” n Yos 9:25, 27 tshiebe kudi.”
387 YOSHUA 10:7-23
ku lukasa! Utusungile ne utua- NSHAP. 10 kimana tendee munkatshi mua
mbuluishe! Bakalenge bonso ba a Yos 8:3 diulu ne kadiakabuela lukasa di-
bena Amole ba ku buloba bua tuku bu dijima. 14 Kakutu kua-
mikuna mbadisange bua kutu- nji kuikala dituku bu dituku adi
luisha.” 7 Nunku Yoshua waka- b Dut 3:2 to, ni nkumpala kuadi anyi pa-
banda, umbukila ku Gilegala ne Dut 20:1 nyima padi, divua Yehowa mute-
ˆ
baluanganyi ba mvita bonso ne leje dıyi dia muntu, a bualu Yeho-
bilobo bia mvita. a wa uvua uluila Isalele. b
8 Pashishe Yehowa wakambi- c Dut 7:24 15 Pashishe Yoshua pamue ne
la Yoshua ne: “Kubatshinyi to, b
Yos 11:6 Isalele mujima bakapingana mu
bualu ndi mubafile mu tshianza tshitudilu ku Gilegala. c
tshiebe. c Muntu nansha umue wa 16 Pine apu bakalenge ba-
kudibu kakukukandamena to.” d d Yos 1:3-5 tanu abu bakanyema, kusoko-
9 Yoshua wakalua kudibu mu mabu mu nyongolo ku Makeda. d
tshimpitshimpi yeye mumane 17 Pashishe bakambila Yoshua
kuenda butuku bujima ufumina e Mis 44:3 ne: “Mbasangane bakalenge ba-
ku Gilegala. 10 Yehowa waka- tanu abu basokome mu nyongo-
babueja mu kayumbayumba ku- lo ku Makeda.” e 18 Ke Yoshua
kuamba ne: “Bungulujayi ma-
mpala kua Isalele, e bobu kuba- f 2Bk 20:10
Mis 135:6 bue manene, nuajike ku mushiku
shipa dishipa dia dikema ku Yes 38:8 wa nyongolo au, nutekaku bantu
Gibeona, kubalondabu mu nji- bua kubalama. 19 Kadi nuenu
la udi mubande ku Bete-holona, bakuabu kanuimanyi to. Londayi
kubashipabu too ne ku Azeka ne g Yes 28:21 bena lukuna benu, nubashipele
ku Makeda. 11 Pavuabu benda lua panyima. f Kanubalekedi ba-
banyema Isalele, bikale pa mpu- buela mu bimenga biabu to, bua-
lumuku wa Bete-holona, Yehowa h 2Sm 1:17, 18 lu Yehowa Nzambi wenu mmuba-
wakabalokeshila mabue manene  file mu bianza bienu.”
a mvula umbukila mu diulu, too Mulongo 2 20 Pavua Yoshua ne bena Isa-
ne ku Azeka, bobu kufua. Bushu- a Dut 9:18, 19 lele bajikije kubashipa dishipa
wa, bantu bavua bafue ku mabue 1Bk 17:22 dia dikema menemene, bamba
Yak 5:16
a mvula bavua bapite bavua ba- kubabutula bonso pa kumbu-
fue ku muele wa mvita wa bena sha bantu ndambu bavua ba-
Isalele ku bungi. pande, banyemene mu bimenga
ˆ
12 Dıba adi, dituku divua Ye- b Dut 1:30
Yos 23:3
bikolesha, 21 bantu bonso ba-
howa mutshimune bena Amo- kapingana kudi Yoshua mu tshi-
ˆ
le ku mesu kua bena Isalele, ke tudilu ku Makeda kakuyi bualu
divua Yoshua muambile Yehowa bubi bubafikile. Muntu nansha
c Yos 5:10
kumpala kua Isalele ne: Yos 9:6 umue kakateta kuamba bena Isa-
ˆ
ˆ
“Dıba, imana tendee f pa lele dıyi.1 22 Pashishe Yoshua
mutu pa Gibeona, g wakamba ne: “Kangulayi mushi-
Ne ngondo pa mutu pa Tshi- d Yos 10:10 ku wa nyongolo, nupatule baka-
lenge batanu abu, nulue nabu
bandabanda1 tshia Aya-
kundi.” 23 Nunku bakapatula
lona!”
ˆ bakalenge batanu aba mu nyo-
13 Nunku dıba diakimana te- e Yos 10:28
ngolo, kuyabu nabu kudiye: mu-
ndee ne ngondo kakanyunga too kalenge wa Yelushalema, muka-
ne pavua tshisamba tshidiso- lenge wa Hebelone, mukalenge
mbuele kudi bena lukuna batshi. f Dut 28:7 ˆ
wa Yamuta, mukalenge wa Laki-
Ki mbafunde bualu ebu mu mu- sha, ne mukalenge wa Egelona. g
ˆ ˆ
kanda wa Yasha anyi? h Dıba dia-
g Yos 10:3-5 10:21 1 Ku mua.: “kavua ne ludimi lutue
10:12 1 Anyi “Tshibatabata.” Yos 12:7, 10-12 kudi bena Isalele.”
YOSHUA 10:24-39 388
24 Pakayabu ne bakalenge bata- NSHAP. 10 31 Pashishe Yoshua pamue ne
nu aba kudi Yoshua, Yoshua wa- a Eks 23:27 Isalele mujima bakumbuka ku Li-
kabikila bantu balume bonso ba bina, kuyabu ku Lakisha, a kua-
mu Isalele, kuambilaye balombo- b Dut 31:6 sabu tshitudilu kuntu aku, bobu
di ba baluanganyi ba mvita ba- Yos 1:9 kumuluisha. 32 Yehowa waka-
vua baye nende ne: “Semenayi. fila Lakisha mu tshianza tshia
Diatayi makasa enu pa makoshi c Dut 3:21 Isalele, bobu kumukuata dituku
Dut 7:18, 19
a bakalenge aba.” Nunku bakase- dibidi. Bakamubutula ne bantu
mena, bobu kudiata makasa abu bonso1 bavuamu ne muele wa
d Dut 21:22, 23
pa makoshi abu. a 25 Ke Yoshua Yos 8:29 mvita, b anu muvuabu benzele Li-
kubambila ne: “Kanutshinyi anyi bina.
ˆ
kanuikadi ne buowa to. b Ikalayi e Yos 10:10 33 Ke Holama mukalenge wa
ne dikima ne bukole, bualu ke Yos 15:20, 41 ˆ
Geze c kubandaye bua kuambu-
tshienzela Yehowa bena lukuna luisha Lakisha. Kadi Yoshua wa-
benu bonso banudi nuluangana f Dut 20:16 kamushipa yeye ne bantu bende
nabu.” c too ne pavuaku kakuyi kushale
26 Pashishe Yoshua wakaba- g Yos 12:7, 16 muntu nansha umue ne muoyo.
kuma, kubashipaye, kubakudi- 34 Pashishe Yoshua pamue ne
kaye ku mitshi1 itanu, ne baka- h Yos 15:20, 42 Isalele mujima bakumbuka ku
shala bakudika ku mitshi ayi too Yos 21:13
Lakisha kuyabu ku Egelona, d
ˆ
ne ku dilolo. 27 Pakavua dıba kuasabu tshitudilu kuntu aku,
ˆ i Yos 12:7, 15
dibuela, Yoshua wakatuma dıyi bobu kumuluisha. 35 Bakakua-
bua babatulule ku mitshi d ne ba- ta Egelona dituku adi, kumubu-
bimanshe mu nyongolo muvua- j Yos 6:2, 21
 tulabu ne muele wa mvita. Ditu-
bu basokome. Pashishe baka- ku adi bakabutula bantu bonso1
jika mabue manene ku mushiku Mulongo 2
bavuamu, anu muvuabu benzele
wa nyongolo, ne owu aa adiku a Yos 10:3, 4
Lakisha. e
Yos 12:7, 11
too ne lelu eu. Yos 15:20, 39 36 Pashishe Yoshua pamue ne
28 Yoshua wakakuata Make- Isalele mujima bakumbuka ku
da e dituku adi, kubutulaye bena- b Dut 20:16 Egelona kuyabu ku Hebelone, f
mu ne muele wa mvita. Wakabu- bobu kumuluisha. 37 Bakakua-
tula mukalenge wende ne bantu c Yos 12:7, 12 ta Hebelone, kumubutulabu ne
bonso1 bavuamu, kayi ushiya Yos 16:10
Yos 21:20, 21 mukalenge wende, ne bimenga
muntu nansha umue ne muoyo. f 1Bk 9:16 biende, ne bantu bonso1 bavua-
Wakenzela mukalenge wa Make-
mu ne muele wa mvita, kabayi
da g anu muvuaye muenzele mu- d Yos 10:3, 4 bashiya muntu nansha umue ne
kalenge wa Yeliko. Yos 12:7, 12
muoyo. Wakamubutula ne bantu
29 Pashishe Yoshua pamue Yos 15:20, 39
bonso1 bavuamu, anu muvuaye
ne Isalele mujima bakumbuka
e Dut 20:16 muenzele Egelona.
ku Makeda, kuyabu ku Libina,
kuluishabu Libina. h 30 Yehowa
Yos 10:32 38 Ndekelu wa bionso, Yoshua
wakafila kabidi Libina ne muka- pamue ne Isalele mujima ba-
ˆ
lenge wende i mu tshianza tshia
f Gen 13:18 kakudimuka batangile ku Debı, g
bobu kumuluisha. 39 Waka-
Gen 23:19
Isalele, bobu kumubutula ne ba- Nom 13:22 ˆ
ntu bonso1 bavuamu ne muele Yos 10:3, 4 kuata Debı, mukalenge wende
Yos 15:13
wa mvita, kabayi bashiyamu mu- Yos 21:13
ne bimenga biende bionso, kubi-
ntu nansha umue ne muoyo. Nu- butulabu ne muele wa mvita,
nku bakenzela mukalenge wende g Yos 12:7, 13 kubutulabu bantu bonso1 bavua-
anu muvuabu benzele mukale- Yos 15:15 mu, h kabayi bashiya muntu na-
nge wa Yeliko. j nsha umue ne muoyo. i Wakenze-
ˆ
h Dut 7:2 la Debı ne mukalenge wende anu
10:26 1 Anyi “makunji.” 10:28, 30, 32, muvuaye muenzele Hebelone, ne
35, 37, 39 1 Anyi “anyima yonso.” i Yos 11:14 Libina ne mukalenge wende.
389 YOSHUA 10:40–11:13
ˆ
40 Yoshua wakatshimuna NSHAP. 10 ku mayi a Meloma bua kuluisha
tshitupa tshionso tshia buloba a Yos 9:1, 2 Isalele.
bua mikuna, tshia Negebe, tshia Bal 1:9
6 Ke Yehowa kuambila Yo-
Shefela, a ne tshia mpulumu- b Lew 27:29 shua ne: “Kutshinyi bua bualu
ku, ne bakalenge ba bitupa bio- ˆ
Dut 20:16 buabu, a bualu malaba ku meba
Yos 11:14
nso abi, kayi ushiya muntu aa nembafile buonso buabu kudi
nansha umue ne muoyo; wa- c Dut 7:2 Isalele, bashipa. Udi ne bua ku-
Dut 9:5
kabutula tshintu tshionso tshi- kosa mijilu ya ku bikono bia tu-
vua tshipuyakana, b anu muvua d Nom 34:2, 4 balu tuabu, b ne udi ne bua kuo-
Yehowa Nzambi wa Isalele mu- Dut 9:23
sha makalu abu a mvita mu
ˆ
tume dıyi bua kuenza. c 41 Yo- e Dut 2:23 kapia.” 7 Nunku Yoshua pamue
shua wakabatshimuna kumbuki- ne baluanganyi ba mvita bo-
ˆ f Yos 15:20, 51
la ku Kadeshe-banea d too ne ku nso bakabela mvita mu tshi-
Gaza e ne buloba buonso bua Go- ˆ
g Yos 11:16, 19 mpitshimpi kumpenga kua mayi
shene f too ne ku Gibeona. g a Meloma. 8 Yehowa wakabafi-
h Eks 14:14
42 Yoshua wakakuata bakalenge Dut 1:30 la mu tshianza tshia Isalele, c
aba bonso ne buloba buabu, bio- bobu kubatshimuna, kubalonda-
nso musangu umue, bualu Yeho- i Yos 4:19
bu too ne ku Sidona mune-

wa Nzambi wa Isalele ke uvua ne d ne ku Miselefota-mayima, e
uluila Isalele mvita. h 43 Pashi- NSHAP. 11
ne mu Tshibandabanda tshia Mi-
she Yoshua wakapingana ne Isa- j Yos 12:7, 19
sepe ku est; bakabashipa too ne
lele mujima mu tshitudilu ku Gi- k Yos 12:7, 20 pavuaku kakuyi kushale muntu
legala. i nansha umue ne muoyo. f 9 Pa-

11
l Yos 17:11
Diakamue pakumvua Ya- Bal 1:27 shishe Yoshua wakabenzela anu
ˆ muvua Yehowa mumuambile; wa-
bina mukalenge wa Haso
m Nom 13:29 kakosa mijilu ya ku bikono bia
bualu abu, wakatuma mukenji
kudi Yobaba mukalenge wa Ma- n Gen 15:16 tubalu tuabu ne wakuosha maka-
dona, j kudi mukalenge wa Shi- lu abu a mvita mu kapia. g
o Dut 7:1
melona, kudi mukalenge wa Aka- 10 Pashishe Yoshua wakapi-
Dut 20:17 ˆ
safa, k 2 kudi bakalenge bavua ngana, kukuataye Haso, kushi-
p Dut 4:48 paye mukalenge wende ne muele
ku nord mu buloba bua miku-
 ˆ
na, kudi bavua mu mpata1 ku wa mvita, h bualu kumpala Haso
Mulongo 2
sud kua Kinelete, kudi bavua mu uvua ku mutu kua makalenge
Shefela ne mu mpulumuku ya a Yos 10:8
onso aa. 11 Bakashipa bantu
ˆ ˆ
Do l ku ouest, 3 kudi bena Kana- b Dut 17:16 bonso1 bavuamu ne muele wa
na m ku est ne ku ouest, kudi bena Nsu 21:31 mvita, kubabutulabu. i Kakuvua
Amole, n kudi bena Hiti, kudi c Yos 21:44 kushale tshintu nansha tshimue
bena Pelizi, kudi bena Yebuse tshivua tshipuyakana to. j Pashi-
d Gen 10:19 ˆ
mu buloba bua mikuna, ne kudi Yos 19:28, 31
she wakuosha Haso ne kapia.
bena Hiwi o kuinshi kua mukuna 12 Yoshua wakakuata bimenga
ˆ e Yos 13:1, 6
wa Hemona p mu buloba bua Mi- bionso bia bakalenge aba, ku-
sepa. 4 Nunku bakalua ne bi- f Dut 20:16 tshimunaye bakalenge bonso ba
luilu biabu bionso, tshisumbu bimenga abi ne muele wa mvita. k
tshinene menemene, bungi bu g Yos 11:6 Wakababutula l anu muvua Mose
nsenga ya ku muelelu kua mbuu, h Yos 12:7, 19 muena mudimu wa Yehowa mu-
ˆ
pamue ne tubalu tua bungi me- tume dıyi bua kuenza. 13 Kadi
nemene ne matempu a mvita. i Lew 27:29 Isalele kavua muoshe bimenga
5 Bakalenge bonso aba bakita- j Dut 20:16 bivua pa mikuna yabi pa kumbu-
ˆ
ba bua kusambakena, bobu ku- Yos 11:14 sha Haso; tshiotshi ke tshime-
lua, kuasabu tshitudilu pamue k Dut 9:5 nga tshimuepele tshivua Yoshua
ˆ
11:2 1 Anyi “Alaba.” l Dut 7:2, 16 11:11 1 Anyi “anyima yonso.”
YOSHUA 11:14–12:5 390
muoshe. 14 Bena Isalele baka- NSHAP. 11 bua Yuda ne buloba buonso
ngata buabu bobu bintu bionso a Yos 8:2, 27 bua mikuna bua Isalele. Yoshua
bivuabu bapete mu bimenga abi b Dut 7:2 wakababutula bobu ne bime-
ne bimuna. a Kadi bakashipa ba- c Dut 20:16
nga biabu. a 22 Kakuvua kusha-
ntu bonso ne muele wa mvita le muena Anaka nansha umue
d Dut 3:28
too ne pakabutulabu yonso wa Dut 7:1 mu buloba bua Isalele; bakasha-
kudibu. b Kabakashiya muntu na- Dut 31:7 la b anu mu Gaza, c mu Gata d
nsha umue uvua upuyakana to. c e Dut 4:2, 5 ne mu Ashedodo. e 23 Nunku
15 Anu muvua Yehowa mutumi- f Nom 13:17 Yoshua wakakuata buloba buo-
ne Mose muena mudimu wende Dut 1:7 nso anu muvua Yehowa mulaye
ˆ Mose, f ne pashishe Yoshua waka-
dıyi bua kuenza, ke muvua Mose g Yos 10:40, 41
ˆ bupesha bena Isalele bu bumpia-
mutumine Yoshua dıyi bua kue- h Yos 12:7, 8
nza, d ne ke muvua Yoshua mue- i Yos 13:1, 5
nyi bilondeshile bitupa biabu,
nze. Kakashiya bualu nansha bu- bua babuabanye mu bisa biabu. g
j Dut 4:48
mue bua ku malu onso avua Yos 13:8, 11 Nunku buloba buakashala mu di-
ˆ kisha, kakuyi mvita. h
Yehowa mutumine Mose dıyi bua k Yos 9:7, 15
kuenza kabuyi buenza. e
16 Nunku Yoshua wakatshi-
l Dut 20:17
m Dut 2:30
12 Mpindieu aba ke bakale-
nge ba buloba bavua bena
muna buloba buonso ebu, bulo- Isalele batshimune, bena bu-
n Eks 34:12
ba bua mikuna, Negebe yonso, f Dut 7:2
loba buvuabu bangate luseke lua
buloba buonso bua Goshene, o Dut 20:16
ku est kua Yadene, kumbukila ˆ
ˆ ku Tshibandabanda tshia Ano-
Shefela, g Alaba, h buloba bua mi- p Nom 13:22
kuna bua Isalele ne Shefela1 na1 i kubanda too ne ku muku-
Dut 1:28 ˆ ˆ
wabu, 17 kumbukila ku muku- Yos 15:13, 14 na wa Hemona j ne Alaba mujima
 lua ku est: k 2 Sihona mukale-
na wa Halaka udi mubande too
ˆ ˆ Mulongo 2 nge l wa bena Amole, uvua mu-
ne ku Seı, too ne ku Bala-gada i
mu Tshibandabanda tshia Leba- a Lew 27:29 sombele mu Heshebona ne uvua
Yos 11:12 ˆ
nona kuinshi kua mukuna wa Yos 24:11
ukokesha kumbukila ku Aloe, m
ˆ udi ku muelelu kua Tshibandaba-
Hemona, j ne wakakuata bakale- b Eks 23:28-30 ˆ
nge babu bonso, yeye kubatshi- nda tshia Anona,1 n ne kumbukila
c Bal 1:18
muna, kubashipaye. 18 Yoshua munkatshi mua tshibandaba-
d 1Sm 17:4 nda atshi ne tshitupa tshia Gi-
wakaluangana ne bakalenge bo-
nso aba ndambu wa matuku. e 2Ku 26:1, 6 lada too ne ku Tshibandabanda2
19 Kakuvua tshimenga tshivua f Eks 23:27 tshia Yaboka, mukalu wa bena
tshidie tshipungidi tshia ditala-
Dut 11:23 Amona. 3 Uvua ukokesha kabi-
ˆ
g Nom 26:53, 54 di mu Alaba too ne ku Mbuu
la ne bena Isalele pa kumbu- Yos 14:1
wa Kinelete1 o lua ku est, too ne
sha bena Hiwi bavua basombele h Yos 14:15 ˆ
ku Mbuu wa mu Alaba, Mbuu
mu Gibeona. k Bakakuata bikua- Yos 21:44
wa Mukele,2 lua ku est batangi-
bu bionso ku mvita. l 20 Yeho- Yos 23:1
 le ku Bete-yishimota, ne lua ku
wa ke uvua mulekele bua mio-
NSHAP. 12 sud kuinshi kua mpulumuku ya
yo yabu ipape m bua kuela Isalele Pisega. p
i Dut 2:24
mvita, bua yeye ababutule kaku-
j Dut 3:8 4 Kabidi ne buloba bua Oga
yi luse. n Bavua ne bua kubutudi-
mukalenge q wa Bashana uvua
bua anu muvua Yehowa mutumi- k Dut 4:47-49
ˆ umue wa mu bena Lefa ba nde-
ne Mose dıyi bua kuenza. o l Nom 21:23, 24
kelu, r uvua musombele mu Ashe-
21 Tshikondo atshi Yoshua m Dut 3:12 talota ne Edelei, 5 ne uvua
wakajimija bena Anaka p mu bu- n Nom 21:13
loba bua mikuna, mu Hebelo- 12:1,ˆ 2 1 Anyi “Kasulu ka tshilonda nkoka
ˆ o Yne 6:1
ne, mu Debı, mu Anaba, ne ka Anona.” 12:2 2 Anyi “Kasulu ka tshi-
p Dut 3:27
mu buloba buonso bua mikuna londa nkoka.” 12:3 1 Mmumue ne: diji-
q Nom 21:33-35 ba dia Genesaleta, anyi Mbuu wa Gale-
11:16 1 Anyi “mikuna yabu ya mikese.” r Dut 3:11 la. 2 Mmumue ne: Mbuu Mufue.
391 YOSHUA 12:6–13:3
ˆ
ukokesha ku mukuna wa Hemo- NSHAP. 12 15 mukalenge wa Libina, a
na, mu Saleka, ne mu Bashana a Dut 29:7 umue; mukalenge wa Adu-
mujima, a too ne ku mukalu wa lama, umue;
ˆ ˆ b Yos 13:13
bena Geshu ne bena Makata, b ne 16 mukalenge wa Makeda, b
tshitupa tshia Gilada, too ne ku c Nom 21:26 umue; mukalenge wa Bete-
buloba bua Sihona mukalenge le, c umue;
wa Heshebona. c d Nom 21:23, 24 17 mukalenge wa Tapua,
6 Mose muena mudimu wa Ye- Nom 21:33-35 ˆ
umue; mukalenge wa Hefe,
howa ne bena Isalele bakaba- e Nom 32:33 umue;
tshimuna, d pashishe Mose mue- Dut 3:12, 13
18 mukalenge wa Afeke,
na mudimu wa Yehowa wakafila f Yos 13:1, 5 umue; mukalenge wa La-
buloba buabu kudi bena Lube- shalona, umue;
na, bena Gada, ne tshitupa tshia g Yos 1:4
19 mukalenge wa Madona,
tshisa tshia Manashe bua buika-
h Yos 11:16, 17 umue; mukalenge wa
le buabu. e ˆ
Haso, d umue;
7 Aba ke bakalenge ba bulo- i Dut 2:12 20 mukalenge wa Shimelo-
ba bavua Yoshua ne bena Isale-
j Yos 11:23 na-melona, umue; mukale-
le batshimune ku luseke lua ku
ouest kua Yadene, kumbukila ku nge wa Akasafa, umue;
ˆ
Bala-gada f mu Tshibandabanda
k Yos 10:40 21 mukalenge wa Tanaka,
Yos 11:16
tshia Lebanona g too ne ku mu- umue; mukalenge wa Megi-
kuna wa Halaka h udi mubande l Gen 15:16 do, umue;
ˆ 22 mukalenge wa Kedeshe,
too ne ku Seı, i pashishe Yoshua m Eks 3:8
wakafila buloba buabu kudi bisa Eks 23:23 umue; mukalenge wa Yoke-
ˆ
bia Isalele bua buikale buabu bi- Dut 7:1 nama e mu Kamele, umue;
ˆ
londeshile bitupa biabu, j 8 mu 23 mukalenge wa Do mu
n Yos 6:2 ˆ
buloba bua mikuna, mu Shefela, mpulumuku ya Do, f umue;
ˆ
mu Alaba, mu mpulumuku, mu o Yos 8:29 mukalenge wa Goyima mu
tshipela, ne mu Negebe, k mbue- Gilegala, umue;
p Yos 10:23, 26 ˆ
na kuamba ne: buloba bua bena
ˆ 24 mukalenge wa Tısa, umue;
Hiti, bena Amole, l bena Kanana, q Yos 10:33 bakalenge bonso basanga 31.

13
bena Pelizi, bena Hiwi, ne bena Mpindieu Yoshua ukavua
Yebuse: m r Yos 10:38
 mukulakaje ne muikale ne
9 Mukalenge wa Yeliko, n bidimu bia bungi. g Nunku Ye-
umue; mukalenge wa Ai, o Mulongo 2
a Yos 10:29
howa wakamuambila ne: “Ukadi
tshimenga tshivua ku luse- mukulakaje ne muikale ne bidi-
ke lua Betele, umue; b Yos 10:28 mu bia bungi; kadi kutshidi ku-
10 mukalenge wa Yelushale- shale tshitupa tshinene tshia
ma, umue; mukalenge wa c Bal 1:22
buloba tshia kukuata.1 2 Ebu
Hebelone, p umue; ke buloba budi bushale: h bitu-
ˆ d Yos 11:1, 10
11 mukalenge wa Yamuta, pa bia maloba onso a bena Pe-
umue; mukalenge wa Laki- e Yos 21:34 ˆ
leshete ne a bena Geshu bonso i
sha, umue; 3 (kumbukila ku diapa dia mu-
12 mukalenge wa Egelona, f Yos 11:1, 2
 sulu wa Nile1 didi ku est kua2 Eji-
umue; mukalenge wa pitu too ne ku mukalu wa Ekelo-
ˆ NSHAP. 13
Geze, q umue; na ku nord, buloba buvuabu
ˆ g Yos 23:1
13 mukalenge wa Debı, r Yos 24:29 bangata bu buloba bua bena Ka-
umue; mukalenge wa ˆ
ˆ nana) j kusangisha ne buloba bua
Gede, umue; h Eks 23:29, 30
ˆ
14 mukalenge wa Homa, i 1Sm 27:8 13:1 1 Anyi “kutshimuna.” 13:3 1 Anyi
ˆ
umue; mukalenge wa Ala- “kumbukila ku Shiho.” 2 Ku mua.: “ku-
da, umue; j Gen 10:19 mpala kua.”
YOSHUA 13:4-22 392
bakalenge batanu ba bena Pele- NSHAP. 13 nge buonso bua Oga mu Ba-
shete, a mmumue ne: bena Gaza, a Bal 3:1, 3 shana, yeye uvua ukokesha mu
bena Ashedodo, b bena Ashekelo- 1Sm 6:4 Ashetalota ne mu Edelei. (Yeye
na, c bena Gata, d ne bena Ekelo- b Yos 15:20, 46 uvua umue wa ku bena Lefa
na; e buloba bua bena Awima f c Bal 14:19 ba ndekelu.)a Mose wakabatshi-
4 ku sud; buloba buonso bua d 2Sm 21:19 muna, yeye kubipata.1 b 13 Kadi
ˆ
bena Kanana; Meala wa bena Si- e 1Sm 5:10 bena Isalele kabavua bipate1 c
ˆ ˆ
dona, g too ne ku Afeke, too ne f Dut 2:23 bena Geshu ne bena Makata to,
ˆ ˆ
ku mukalu wa bena Amole; g Bal 1:31 bualu Geshu ne Makata mbaso-
5 buloba bua bena Gebala h ne h 1Bk 5:18 mbele munkatshi mua Isalele too
Lebanona mujima lua ku est, ku- i Nom 34:2, 8 ne lelu.
ˆ
mbukila ku Bala-gada kuinshi
ˆ j Dut 3:25 14 Anu tshisa tshia bena
kua mukuna wa Hemona too ne k Yos 11:8 Lewi ke tshivuaye kayi mupe-
ku Lebo-hamate;1 i 6 bantu bo- she bumpianyi. d Milambu miosha
l Bal 3:1-3
nso ba mu buloba bua mikuna, pa kapia bua Yehowa Nzambi wa
m Eks 23:30
kumbukila ku Lebanona j too ne Isalele ke bumpianyi buabu, e anu
n Nom 34:17
ku Miselefota-mayima; k ne bena Yos 14:1 muvuaye mubalaye. f
Sidona bonso. l Nembipate1 ku- o Nom 33:54 15 Pashishe Mose wakapesha
mpala kua bena Isalele. m Wewe p Nom 32:33 tshisa tshia bena Lubena bu-
udi anu ne bua kubupesha Isale- ˆ
Yos 22:4 mpianyi bilondeshile meku abu,
le bu bumpianyi, anu mundi mu-
ˆ q Dut 3:12 16 ne buloba buabu buvua bu-
kutumine d ıyi bua kuenza. n ˆ
r Nom 21:13 mbukila ku Aloe udi ku muelelu ˆ
7 Mpindieu udi ne bua kuaba- s Nom 21:23, 24 kua Tshibandabanda tshia Ano-
nyina bisa tshitema ne tshitupa t Dut 3:14 na,1 ne tshimenga tshidi munka-
tshia tshisa tshia Manashe bulo- u Yos 17:1 tshi mua tshibandabanda atshi,
ba ebu bu bumpianyi.” o ne mpata mujima wa pa mukuna
v 1Ku 5:11
8 Tshitupa tshikuabu tshia  udi pabuipi ne Medeba; 17 He-
tshisa atshi pamue ne bena Lu- Mulongo 2 shebona ne bimenga biende bio-
bena ne bena Gada bavua banga- nsog bidi mu mpata wa pa
te buabu bumpianyi buvua Mose
a Dut 3:11 ˆ
mukuna, Dibona, Bamota-bala,
b Nom 21:23, 24 ˆ
mubapeshe luseke lua ku est kua Nom 21:33-35 Bete-bala-meona, h 18 Yahasa, i
ˆ
Yadene, anu muvua Mose mue- c Nom 33:55 Kedemota, j Mefata, k 19 Kiyata-
na mudimu wa Yehowa mubape- Yos 23:12, 13 yima, Sibema, l ne Selete-shaha
ˆ
she:p 9 kumbukila ku Aloe q udi d Nom 18:20 pa mukuna wa mu tshibanda-
ˆ
ku muelelu
ˆ kua Tshibandabanda Dut 10:9
Dut 12:12 banda,1 20 Bete-peo, mpulu-
tshia Anona,1 r ne tshimenga tshi- e Lew 7:33-35 muku ya Pisega, m Bete-yishimo-
di munkatshi mua tshibandaba- Dut 18:1 ta, n 21 bimenga bionso bia mu
nda, ne mpata yonso wa pa f Nom 18:24 mpata wa pa mukuna, bukale-
mukuna wa Medeba too ne ku Di- g Nom 21:25, 26 nge buonso bua Sihona mukale-
bona; 10 ne bimenga bionso bia h Nom 32:37, 38 nge wa bena Amole uvua uko-
Sihona mukalenge wa bena Amo- i Nom 21:23 kesha mu Heshebona. o Mose
le uvua ukokesha mu Heshebo- j Dut 2:26 wakamutshimuna p ne bamfumu
na, too ne ku mukalu wa bena ba bena Midiyana: Evi, Lekeme,
Amona; s 11 kabidi ne Gilada ne
k Yos 21:8, 37 ˆ ˆ
ˆ l Nom 32:37, 38
Su, Hu, ne Leba, q bilolo1 bia Si-
buloba bua bena Geshu ne bena hona bivua bisombele mu bulo-
ˆ ˆ m Dut 3:16, 17 ˆ
Makata t ne mukuna wa Hemo- ba abu. 22 Balama r muana wa
na mujima ne Bashana u mujima n Nom 33:48, 49 ˆ
Beo, muena mbuku, s uvua umue
too ne ku Saleka; v 12 bukale- o Nom 21:25
p Dut 2:30 13:12 1 Anyi “kubanyenga buloba.”
13:5 1 Anyi “tshibuelelu tshia Hamate.” q Nom 31:7, 8 13:13 1 Anyi “banyenge buloba bua.”
13:6 1 Anyi “Nembanyenge buloba.” r Nom 22:5 13:19 1 Anyi “tshibatabata.” 13:21
13:9, 16ˆ 1 Anyi “Kasulu ka tshilonda nko- 2Pt 2:15 1 Mmumue ne: bakalenge bavua ku bu-
ka ka Anona.” s Nom 22:7 kokeshi bua Sihona.
393 YOSHUA 13:23–14:6
wa ku bantu bavua bena Isalele NSHAP. 13 bia mu bukalenge bua Oga mu
bashipe ne muele wa mvita pa- a Nom 32:34, 35 Bashana, biakaya kudi bana ba
ˆ
mue ne bantu bakuabu bonso ba- b Yos 12:2 Makı a muana wa Manashe, kudi
ˆ
vuabu bashipe. 23 Mukalu wa Bal 11:13 tshitupa tshia bana ba Makı bilo-
ˆ
bena Lubena uvua Yadene; bulo- c 2Sm 11:1 ndeshile meku abu.
ba ebu buvua bumpianyi bua
ˆ d Nom 21:26
32 Ebu mbumpianyi buvua
bena Lubena bilondeshile meku Mose mubapeshe mu mpata ya
abu, ne bimenga ne miaba yabi e Gen 32:2
Yos 21:8, 38
bipela ya Moaba dia muamua dia
mikuabu ya kusombela. Yadene, ku est kua Yeliko. b
24 Mose wakafila kabidi bu- f Nom 32:34, 36
33 Kadi Mose kakapesha tshi-
mpianyi kudi tshisa tshia Gada, g Gen 33:17 sa tshia bena Lewi bumpianyi
kudi bena Gada bilondeshi- h Nom 21:26 to. c Yehowa Nzambi wa Isalele ke
ˆ
le meku abu, 25 ne buloba bua- bumpianyi buabu, anu muvuaye
ˆ i Nom 34:2, 11
bu buvua buangata Yaze a ne Dut 3:16, 17 mubalaye. d

14
bimenga bionso bia Gilada ne Yne 6:1
Mpindieu ebu ke bumpia-
tshitupa tshia buloba bua bena j Dut 3:13
nyi buvua bena Isalele ba-
ˆ
Amona b too ne ku Aloe, udi mu- k 1Ku 6:77, 80 ˆ
ngate mu buloba bua Kanana,
tangilangane ne Laba; c 26 ne ˆ
l Nom 32:40, 41 buvua muakuidi Eleaza ne Yo-
kumbukila ku Heshebona d too Dut 3:14 shua muana wa Nuna, ne bamfu-
ne ku Lamata-misepe, ne Beto- m Nom 21:33 mu ba nzubu ya batatu ba bisa
nima, kumbukila kabidi ku Ma-  bia Isalele babapeshe bua kupia-
hanayima e too ne ku mukalu
ˆ Mulongo 2 na. e 2 Bakababanyina bumpia-
wa Debı; 27 ne mu tshibanda- a Nom 32:39 nyi buabu ku nshobo, f anu mu-
banda,1 Bete-halama, f Bete-ni- ˆ
b Nom 32:33 vua Yehowa mutume dıyi ku
mela, Sukota, g ne Safona, tshitu-
pa tshia buloba tshivua tshishale c Dut 10:9
butuangaji bua Mose bua bisa
tshia bukalenge bua Sihona mu- Yos 18:7 tshitema ne tshitupa. g 3 Mose
kalenge wa Heshebona; h Yadene d Nom 18:24 uvua mufile bumpianyi bua bisa
muikale mukalu kumbukila kui- Nom 26:62, 63 bikuabu bibidi ne tshitupa abi
Dut 18:1
nshi, ku ndekelu kua Mbuu wa dia muamua1 dia Yadene, h kadi

Kinelete2 i ku luseke lua ku est kavua mupeshe bena Lewi bu-
NSHAP. 14
kua Yadene. 28 Ebu ke buvua mpianyi munkatshi muabu to. i
bumpianyi bua bena Gada bilo-
e Nom 34:17
Yos 19:51
4 Bavua babala ndelanganyi ya
ˆ Jozefe bu bisa bibidi, j tshia
ndeshile meku abu, ne bimenga f Nom 26:55
ne miaba yabi mikuabu ya kuso- Nom 33:54 Manashe ne tshia Efelayima; k
mbela. Nsu 16:33 kabakapesha bena Lewi tshitupa
Bz 13:19
29 Mose wakafila kabidi bu- tshia buloba mu buloba abu to,
g Nom 34:13 pa kumbusha bimenga l bia kuso-
mpianyi kudi tshitupa tshia tshi-
sa tshia Manashe, kudi tshitupa h Nom 32:29 mbelamu ne mpata yabi ya ku-
tshia tshisa tshia Manashe bi- i Dut 10:9 dishila nyama bua bimuna biabu
ˆ
londeshile meku abu. j 30 Bulo- Yos 13:14 ne bintu biabu. m 5 Nunku bena
ba buabu buvua bumbukila ku j Gen 48:5 Isalele bakabanya buloba anu
Mahanayima, k buangata Bashana 1Ku 5:2 muvua Yehowa mutumine Mose
ˆ
mujima, bukalenge buonso bua k Gen 48:19, 20 dıyi bua kuenza.
Oga mukalenge wa Bashana, ne l Nom 35:7 6 Pashishe bantu ba mu Yuda
misoko yonso ya ntenta ya mu Yos 21:1, 2 bakalua kudi Yoshua ku Gilega-
ˆ la, n ne Kaleba o muana wa Yefune
Yaı l mu Bashana, bimenga 60. m Nom 35:2, 5
31 Tshitupa tshia Gilada, ne n Yos 4:19
muena Kenizi wakamuambila ne:
Ashetalota ne Edelei, m bimenga Yos 10:43 “Udi mumanye bimpe tshivua Ye-
o Nom 32:11, 12 howa muambile p Mose muntu wa
13:27 1 Anyi “tshibatabata.” 2 Mmu- Nzambi mulelela q buebe wewe
mue ne: dijiba dia Genesaleta, anyi p Dut 1:35, 36

Mbuu wa Galela. q Nom 12:7, 8 14:3 1 Mmumue ne: luseke lua ku est.
YOSHUA 14:7–15:7 394
ˆ
ne buanyi meme ku Kadeshe-ba- NSHAP. 14 Kenizi udi ne Hebelone bu bu-
nea. a 7 Mvua ne bidimu 40 pa- a Nom 13:26 mpianyi too ne lelu, bualu uvua
vua Mose muena mudimu wa mulonde Yehowa Nzambi wa Isa-
b Nom 13:2, 6
Yehowa muntume kumbukila ku lele ne muoyo mujima. a 15 Ku-
ˆ ˆ
Kadeshe-banea bua kutenteke- c Nom 13:30 mpala dına diaˆ Hebelone divua
la buloba, b ne mvua mupingane, Nom 14:6, 7 ˆ ˆ
Kıyata-aba b (Aba uvua muntu
muambe bualu anu muvuabu.1 c d Nom 14:24 munene munkatshi mua bena
8 Nansha muvua bana betu ba- Nom 32:11, 12 Anaka). Nunku buloba buaka-
vua babande nanyi batekeshe shala mu dikisha, kakuyi mvita. c
e Dut 1:36

15
bantu ku muoyo,1 meme ngaka- Buloba buvuabu babanyi-
londa Yehowa Nzambi wanyi ne f Yos 21:45 ne1 d tshisa tshia Yuda bua
muoyo mujima.2 d 9 Mose waka- ˆ
meku abu buvua buya too ne
g Nom 14:29, 30
ditshipa dituku adi wamba ne: ku mukalu wa Edome, e tshipe-
‘Buloba budi dikasa diebe didia- h Nom 14:33 la tshia Sine, too ne ku Nege-
te nebuikale bumpianyi bua ka- be ku ndekelu wende wa ku sud.
i Nom 13:33
shidi buebe wewe ne bana bebe, 2 Mukalu wabu wa ku sud uvua
bualu wewe udi mulonde Yeho- j Nom 13:22, 28 umbukila ku ndekelu kua Mbuu
wa Nzambi wanyi ne muoyo mu- wa Mukele,1 f kumbukila ku tshi-
jima.’ e 10 Mpindieu anu muvua k Nom 14:8
Lom 8:31
ˆ
nkonya tshia mayi tshidi tshi-
Yehowa mulaye, f yeye mmunda-
tangile ku sud. 3 Mukalu uvua
me ne muoyo g bidimu 45 ebi ka- l Yos 15:14
Bal 1:20 uya kabidi ku sud too ne ku nji-
tshia Yehowa walaya Mose bua-
la udi mubande ku Akalabima, g
lu ebu pavua Isalele wendela mu m Yos 10:36, 37
upita mutangile ku Sine, pashi-
tshipela; h ntshidiku too ne lelu, Yos 15:13
Yos 21:11, 12 she ubanda umbukila ku sud mu-
muikale ne bidimu 85. 11 Lelu 1Ku 6:55, 56 ˆ

tangile ku Kadeshe-banea h, uya
ndi ne bukole anu mumvua nabu
too ne ku Heselona, ubanda ku
dituku divua Mose muntume. Mulongo 2 ˆ
Ada, ne unyunguluka mutangile
Bukole bundi nabu mpindieu a Nom 14:24 ˆ
budi anu bu bumvua nabu tshi- Dut 1:35, 36 ku Kaka. 4 Pashishe uvua uya
kondo atshi, bua kuya ku mvi-
Yos 14:8 too ne ku Asemona, i utungunu-
ta ne bua kuenza malu makuabu. b Gen 23:2 ka too ne ku Kasulu ka tshilonda
12 Nunku mpesha buloba bua nkoka1 ka mu Ejipitu; j ne muka-
mikuna ebu buvua Yehowa mu-
c Lew 26:6 lu au uvua ushikila ku Mbuu.2
Yos 11:23
laye dituku adi. Nansha muuvua  Eu ke uvua mukalu wabu wa ku
mumvue dituku adi ne: mu bulo- NSHAP. 15
sud.
ba amu muvua bena Anaka i ne d Nom 26:55
5 Mukalu wa ku est uvua
bimenga binene bikolesha, j ka- Mbuu wa Mukele,1 ne mukalu eu
kuyi mpata1 Yehowa neikale na- e Gen 36:19 uvua ubanda too ne ku ndekelu
nyi, k ne nembipate2 anu muvua f Nom 34:2, 3
kua Yadene, ne mukalu wa ku di-
Yehowa mulaye.” l tumba dia ku nord uvua ku tshi-
13 Nunku Yoshua wakabene- g Bal 1:36 nkonya tshia mbuu, ku ndeke-
sha Kaleba muana wa Yefune, h Nom 34:4
lu kua Yadene. k 6 Mukalu uvua
kumupeshaye Hebelone bu bu- ubanda too ne ku Bete-hogola, l
mpianyi. m 14 Ke bualu kayi Ka- i Nom 34:2, 5 upitshila ku nord kua Bete-ala-
ˆ
leba muana wa Yefune muena ba, m ne mukalu eu uvua uba-
j 1Bk 8:65
nda too ne ku dibue dia Bohana n
ˆ
14:7 1 Ku mua.: “ne dıyi anu bu mu- k Nom 34:12 muana wa Lubena. 7 Mukalu
vua mu muoyo wanyi.” 14:8 1 Ku mua.:
“benze bua muoyo wa bantu wengu- l Yos 18:19, 20 15:1 1 Anyi “bafile ku nshobo kudi.”
luke.” 2 Ku mua.: “menemene; ne muo- m Yos 18:21, 22
15:2, 5 1 Mmumue ne: Mbuu Mu-
yo umue.” 14:12 1 Anyi “pamuapa.” fue. 15:4 1 Tang. Diumv. 2 Mmumue
2 Anyi “nembanyenge buloba.” n Yos 18:17, 20 ne: Mbuu Munene, Mbuu wa Mediterane.
395 YOSHUA 15:8-21
ˆ
uvua ubanda too ne ku Debı NSHAP. 15 ivua mikalu ya ndelanganyi ya
ˆ
mu Tshibandabanda1 tshia Ako- a Yos 7:26 Yuda bilondeshile meku abu ku
la, a ukudimuka lua ku nord mu- nseke yonso.
tangile ku Gilegala b udi mutangi- b Yos 5:8, 9 13 Wakapesha Kaleba a muana
langane ne kakuna ka Adumima wa Yefune tshitupa tshia bulo-
c Yos 18:17, 20
kadi ku sud kua kasulu ka tshilo- ba munkatshi mua ndelanga-
nda nkoka, ne mukalu eu uvua ˆ
ˆ d 1Bk 1:9 nyi ya Yuda ku dıyi divua Yeho-
upita mutangile ku mayi a Ene- wa mutumine Yoshua, ˆ mmumue
shemeshe c ne ushikila ku Ene- ˆ ˆ
e Yos 18:16, 20 ne: Kıyata-aba (Aba uvua tatue-
logela. d 8 Mukalu uvua ubanda 2Bk 23:10 nde wa Anaka), mbuena kua-
Yel 7:31
mutangile ku Tshibandabanda mba ne: Hebelone. b 14 Nunku
tshia Muana wa Hinoma e too ne f Bal 1:21 Kaleba wakipatamu bana basa-
ku mpulumuku wa muena Yebu- tu ba Anaka: c Sheshai, Ahi-
se f lua ku sud, mbuena kuamba g Yos 18:28 mana, ne Talemai, d ndelanganyi
ne: Yelushalema, g ne mukalu eu Bal 19:10
ya Anaka. 15 Pashishe waka-
uvua ubanda too ne ku lusongo h Yos 18:15, 20
banda kumbukila muaba au
lua mukuna udi mutangilanga- ˆ
bua kuluisha bena mu Debı. e
ne ne Tshibandabanda tshia Hi- ˆ ˆ
i Yos 9:16, 17 (Kumpala dına dia Debı di-
ˆ
noma lua ku ouest, udi ku nde- 2Sm 6:2 vua Kıyata-sefe.) 16 Nunku Ka-
1Ku 13:6
kelu kua Tshibandabanda1 tshia leba wakamba ne: “Muntu wa-
bena Lefa ku nord. 9 Bavua ba- ˆ
j Yos 21:8, 16 luisha Kıyata-sefe ne wamukuata
kose mukalu kumbukila ku luso- nemmupeshe muananyi wa ba-
ngo lua mukuna too ne ku mu- k Yos 19:43, 48 kaji Akasa bua ikale mukajende.”
ˆ
shimi wa mayi wa Nefetoa h ne Bal 14:1, 2
2Ku 28:18
17 Nunku Oteniele f muana wa
mukalu eu uvua uya too ne ku Kenaza, g muanabu ne Kaleba,
bimenga bia ku mukuna wa Efe- ˆ
l 1Sm 5:10 wakakuata Kıyata-sefe. Ke yeye
lona; ne bavua bakose mukalu 1Sm 7:14
kumupesha muanende wa baka-
ˆ 2Bk 1:2
too ne ku Balaha, mbuena kua- ji Akasa h bua ikale mukajende.
ˆ
mba ne: Kıyata-yalima. i 10 Mu- m Nom 34:2, 6 18 Pakavua Akasa uya kuende,
kalu uvua unyunguluka kumbu- Dut 11:24 wakasaka Oteniele bua kulomba
ˆ 
kila ku Balaha lua ku ouest tatuende Kaleba buloba. Pashi-
ˆ Mulongo 2
mutangile ku mukuna wa Seı she yeye wakatuluka pa mpu-
ne upita mutangile ku mpulu- a Nom 13:30
Dut 1:36
nda wende.1 Kaleba wakamuebe-
muku wa mukuna wa Yalima lua ja ne: “Udi ukeba tshinyi?” i
ku nord, mmumue ne: Kasalona, b Gen 23:2 19 Yeye kuamba ne: “Mbenesha-
ne uvua upueka mutangile ku Gen 35:27
ku, bualu udi mumpeshe tshi-
Yos 20:7
Bete-shemeshe, j upita mutangi- Yos 21:11, 12 tupa tshia buloba ku sud;1
le ku Timena. k 11 Mukalu uvua mpeshaku kabidi Gulota-mayi-
uya too ne ku mpulumuku wa c Nom 13:33 ma.”2 Nunku yeye wakamupesha
Yos 11:21
Ekelona l ku nord, ne bavua bako- Gulota wa ku mutu ne Gulota wa
se mukalu too ne ku Shikelona, d Nom 13:22 kuinshi.
upita mutangile ku mukuna wa
ˆ ˆ
Bal 1:10, 20 20 Ebu ke buvua bumpianyi
Balaha, uya too ne ku Yabenele, bua tshisa tshia Yuda bilondeshi-
ne mukalu eu uvua ushikila ku e Yos 10:38, 39 ˆ
le meku abu.
mbuu. 21 Bimenga bivua ku ndeke-
f Bal 3:9-11
12 Mukalu wa ku ouest uvua lu kua buloba bua tshisa tshia
ku Mbuu Munene1 m ne malo- g 1Ku 4:13
ba a ku muelelu kuawu. Eyi ke 15:18 1 Anyi pamuapa: “yeye wakatu-
h 1Ku 2:49 ta bianza biende pavuaye pa mpunda.”
15:7, 8 1 Anyi “Tshibatabata.” 15:12 15:19 1 Anyi “Negebe.” 2 Diumvuija:
ˆ
1 Mmumue ne: Mbuu wa Mediterane. i Bal 1:14, 15 “Miaba ya mayi.”
YOSHUA 15:22-63 396
Yuda lua ku mukalu wa NSHAP. 15 mikuabu ya kusombela; Gaza, a
Edome a ku sud bivua: Kabe- a Nom 34:2, 3 misoko ya kumpenga kuende ne
ˆ ˆ ˆ
s ele, Ede, Yagu, 22 Kina, Dut 2:5
miaba yende mikuabu ya ku-
Dimona, Adada, 23 Kedeshe, b Yos 19:1, 2 sombela, kupueka too ne ku Ka-
ˆ
Haso, Yitenana, 24 Zifa, Te- c Neh 11:25, 26 sulu ka tshilonda nkoka ka mu
ˆ
leme, Bealota, 25 Haso-hadata, d Gen 21:31 Ejipitu, ku Mbuu Munene,1 ne
ne Keliyota-heselona, mmumue Yos 19:1-3 tshitupa tshia buloba tshidi tshi-
ˆ
ne: Haso, 26 Amama, Shema, e Nom 14:44, 45 lamataku. b
ˆ
Molada, b 27 Hasa-gada, Heshe- Yos 19:1, 4
48 Mu buloba bua mikuna:
ˆ
mona, Bete-pelete, c 28 Has a- Bal 1:17 ˆ ˆ
Shamı, Yatı, c Soko, 49 Danaha,
ˆ ˆ ˆ
shuala, Be-sheba, d Bizeyote- f Yos 19:1, 5
Kıyata-sana, mmumue ne: Debı,
ˆ
ya, 29 Balaha, Yiyima, Eseme, 1Sm 27:5, 6
50 Anaba, Eshetemo, d Anima,
ˆ 1Ku 12:1
30 Eletolada, Kesila, Homa, e g Yos 19:1, 7 51 Goshene, e Holona, ne Gilo: f
31 Sikelaga, f Mademana, Sa- Neh 11:25, 29
bimenga 11 ne miaba yabi mikua-
nesana, 32 Lebaota, Shilihima, h Bal 1:9
Ayina, ne Limona; g bimenga bio- bu ya kusombela.
nso bisanga bivua 29 pamue ne
i Yos 19:40, 41 52 Alaba, Duma, Eshana,
Bal 16:31
miaba yabi mikuabu ya kuso- 53 Yanima, Bete-tapua, Afeka,
ˆ ˆ
mbela.
j 1Sm 22:1 54 Humeta, Kıyata-aba, mmu-
ˆ
33 Mu Shefela h muvua: Eshe- k 1Sm 17:1 mue ne: Hebelone, g ne Sio: bime-
taola, Solea, i Ashena, 34 Za- l 1Sm 17:52 nga tshitema ne miaba yabi mi-
noa, Ene-ganima, Tapua, Enama, m 2Bk 18:14 kuabu ya kusombela.
ˆ ˆ
35 Yamuta, Adulama, j Soko, n Yos 10:28 55 Maona, h Kamele, Zifa, i Yu-
ˆ ta, 56 Yizelele, Yokedama, Za-
Azeka, k 36 Shalayima, l Aditayi- o Yos 10:29
ma, ne Gedela ne Gedelotayima:1 2Bk 8:22 noa, 57 Kaina, Gibea, ne Time-
bimenga 14 ne miaba yabi mikua- p Yos 19:1, 7 na: j bimenga dikumi ne miaba
bu ya kusombela. yabi mikuabu ya kusombela.
q 1Sm 5:1 ˆ ˆ
37 Senana, Hadasha, Mige-  58 Halelula, Bete-su, Gedo,
dala-gada, 38 Dileana, Misepe, ˆ
ˆ Mulongo 2 59 Malata, Bete-anota, ne Elete-
Yoketele, 39 Lakisha, m Bosa- kona: bimenga bisambombo ne
a Gen 10:19
kata, Egelona, 40 Kabona, La- miaba yabi mikuabu ya kuso-
mama, Kitelisha, 41 Gedelote, b Nom 34:2, 5
mbela.
ˆ ˆ ˆ
Bete-dagona, Namaha, ne Make- c Yos 21:8, 14
60 Kıyata-bala, mmumue ne:
da: n bimenga 16 ne miaba yabi d 1Ku 6:57 ˆ
Kıyata-yalima, k ne Laba: bimenga
mikuabu ya kusombela. e Yos 11:16 bibidi ne miaba yabi mikuabu ya
ˆ
42 Libina, o Ete, Ashana, p kusombela.
f 2Sm 15:12
43 Ifeta, Ashena, Nesiba, 61 Mu tshipela: Bete-alaba, l
ˆ
44 Keila, Akeziba, ne Malesha: g Yos 14:15
Midina, Sekaka, 62 Nibeshana,
bimenga tshitema ne miaba yabi h 1Sm 23:25
1Sm 25:2, 3 tshimenga tshia mukele, ne Ene-
mikuabu ya kusombela.
gedi: m bimenga bisambombo ne
45 Ekelona ne misoko ya ku- i 1Sm 23:14
miaba yabi mikuabu ya kuso-
mpenga1 kuende ne miaba yende j Gen 38:12
mikuabu ya kusombela; 46 ku- mbela.
k Yos 9:16, 17
mbukila ku Ekelona lua ku ouest, Yos 18:11, 14 63 Bua bena Yebuse n bavua
bimenga bionso bidi kumpenga 1Sm 7:1 basombele mu Yelushalema, o ba-
kua Ashedodo ne miaba yabi mi- l Yos 18:21, 22 ntu ba mu Yuda kabakakokesha
kuabu ya kusombela. m 1Sm 23:29 bua kubipata, p nunku bena Ye-
47 Ashedodo, q misoko ya ku- n Gen 10:15, 16
buse badi batungunuka ne kuso-
mpenga1 kuende ne miaba yende mba ne bena Yuda mu Yelushale-
o 1Ku 11:4
ma too ne lelu.
15:36 1 Anyi pamuapa: “Gedela ne bi- p Nom 33:55

kumbi biende bia mikoko.” 15:45, 47


Bal 1:8, 21
Bal 19:11
15:47 1 Mmumue ne: Mbuu wa Medite-
1 Anyi “idi mimunyunguluke.” 2Sm 5:6 rane.
397 YOSHUA 16:1–17:6
ˆ ˆ
16 Buloba buvua ndelanga-
nyi ya Jozefe a mipete ku
NSHAP. 16
a Gen 49:22
Geze to, a ne bena Kanana abu
badi batungunuka ne kusombela
nshobo1 b buvua bumbukila ku Dut 33:13 munkatshi mua Efelayima too ne
Yadene pabuipi ne Yeliko buya b Nom 26:55 lelu b ne badi babenzeja midimu
ˆ Nom 33:54
too ne ku mayi a ku est kua Yeli- Nsu 16:33
mikole ku bukole. c
ko, bupitshila mu tshipela tshidi
tshibanda tshiumbukila ku Yeli- c Yos 18:11, 13 17 Pashishe nshobod yaka-
kuata tshisa tshia Mana-
ko tshiya mu buloba bua mikuna d Yos 18:11, 13 she, e bualu uvua muanabute wa
bua Betele. c 2 Buvua butungu- 1Ku 7:24 ˆ
Jozefe. f Bu muvua Makı, g mua-
nuka, bumbukila ku Betele wa e 1Ku 7:20, 28 nabute wa Manashe ne tatuende
ku Luza, buya too ne ku mukalu f Gen 48:5 wa Gilada, muikale muena mvi-
wa bena Aka ku Atalota, 3 pa- ta, wakapeta Gilada ne Basha-
g Dut 33:13-15
shishe buvua bupueka butangile Yos 17:17, 18 na. h 2 Pashishe nshobo yaka-
ku ouest ku mukalu wa bena Ya- kuata ndelanganyi ya Manashe
felete too ne ku mukalu wa Bete- h Yos 18:11, 13 ˆ
ˆ ivua mishale bilondeshile meku
holona wa kuinshi d ne ku Geze, e i 2Ku 8:1, 5 ˆ
ayi, bua bana ba Abieze, i bana ba
ne buvua bushikila ku mbuu. j Yos 17:7 Heleke, bana ba Aseliele, bana
4 Nunku ndelanganyi ya Jo- ˆ
ba Shekeme, bana ba Hefe, ne
k Yos 6:20, 26
zefe, f Manashe ne Efelayi- bana ba Shemida. Eyi ke ivua
ma, yakangata buayi buloba. g l Yos 17:8 ndelanganyi ya Manashe muana
5 Mukalu wa ndelanganyi ya m Nom 34:2, 6 wa Jozefe, bantu balume bilo-
ˆ ˆ
Efelayima bilondeshile meku ayi ndeshile meku abu. j 3 Kadi Se-
uvua nunku: Mukalu wa bumpia- n Yos 17:9 ˆ
 lofehada k muana wa Hefe, mua-
nyi buayi ku est uvua Atalota- ˆ
ˆ na wa Gilada, muana wa Makı,
Mulongo 2
adala h too ne ku Bete-holona muana wa Manashe, kavua ne
a Bal 1:29
wa ku mutu, i 6 ne mukalu uvua bana ba balume to, anu bana ba
ˆ
uya too ne ku mbuu. Mikemeta- b Nom 33:52, 55 bakaji, ne aa ke avua mena
ta j uvua ku nord, ne mukalu eu c Yos 17:13 a bana bende ba bakaji: Maha-
ˆ
uvua unyunguluka ku est uya ku  la, Noa, Hogela, Mileka, ne Tısa.
ˆ
Tanata-shilo, ne upita ku est mu- NSHAP. 17 4 Nunku bakaya kumpala kua
ˆ
tangile ku Yanoa. 7 Pashishe d Nom 26:55 muakuidi Eleaza, l Yoshua muana
uvua upueka, umbukila ku Ya- Nom 33:54 wa Nuna ne bamfumu, bobu kua-
Nsu 16:33
noa mutangile ku Atalota ne ku mba ne: “Yehowa ke uvua mutu-
ˆ ˆ
Nala, ufika ku Yeliko k uya too e Gen 41:51 mine Mose dıyi bua kutupesha
Gen 46:20
ne ku Yadene. 8 Kumbukila ku Gen 48:17, 18 bumpianyi munkatshi mua bana
Tapua l mukalu uvua utungunuka betu ba balume.” m Nunku ku
f Dut 21:17 ˆ
mutangile ku ouest too ne ku Ka- dıyi dia Yehowa, wakabapesha
sulu ka tshilonda nkoka ka Kana- g Gen 50:23 bumpianyi munkatshi mua bana
Nom 26:29
ha, ne uvua ushikila ku mbuu. m 1Ku 7:14 babu ne tatuabu ba balume. n
Ebu ke buvua bumpianyi bua
h Dut 3:13
5 Kuvua kabidi bitupa dikumi
tshisa tshia Efelayima bilonde- Yos 13:31 bia maloba bivua biye kudi Ma-
ˆ
shile meku abu; 9 ndelanganyi nashe pa kumbusha buloba bua
i Bal 6:11
ya Efelayima ivua kabidi ne bi- Gilada ne bua Bashana avua dia
menga biela munkatshi, munka- j Nom 26:29-32 muamua1 dia Yadene, o 6 bualu
tshi mua bumpianyi bua Mana- k Nom 26:33 bana ba Manashe ba bakaji ba-
she, n bimenga bionso ne miaba vua bapete bumpianyi pamue ne
l Nom 27:1, 2
yabi mikuabu ya kusombela. Nom 34:17 bana bende ba balume, ne bu-
10 Kadi kabavua bipate bena Yos 14:1 loba bua Gilada buakalua bulo-
ˆ
Kanana bavua basombele mu m Nom 27:7, 11 ba bua ndelanganyi ya Manashe
ivua mishale.
16:1 1 Anyi “buvuabu bapeshe ndelanga- n Nom 36:6, 12

nyi ya Jozefe.” o Yos 13:29 17:5 1 Mmumue ne: luseke lua ku est.
YOSHUA 17:7–18:1 398
7 Mukalu wa Manashe uvua NSHAP. 17 midimu mikole ku bukole, a kadi
ˆ
umbukila ku Ashe uya too ne a Yos 16:5, 6 kabavua babipate1 bonso to. b
ku Mikemetata, a udi mutangila- b Yos 20:7 14 Ndelanganyi ya Jozefe ya-
ngane ne Shekeme, b ne muka- Yos 24:1 kambila Yoshua ne: “Bua tshinyi
lu eu uvua utungunuka lua ku 1Ku 6:66, 67 udi mutupeshe tuetu1 bumpianyi
sud1 ku buloba bua bantu ba mu c Yos 16:8 anu bua tshitupa tshimue c tshia
Ene-tapua. 8 Buloba bua Ta- d Yos 16:9 buloba?2 Tudi bantu ba bu-
pua c buakalua bua Manashe, kadi ngi, bualu Yehowa mmutubene-
tshimenga tshia Tapua tshivua
e Yos 16:8
she too ne mpindieu.” d 15 Yo-
ku mukalu wa Manashe tshivua
f Nom 34:2, 6 shua wakabambila ne: “Binuikala
g 2Bk 9:27 bantu ba bungi nunku, bandayi
tshia ndelanganyi ya Efelayima.
muitu, nutapamu muaba mu bu-
9 Mukalu eu uvua upueka ku Ka- h Yos 12:7, 23
loba bua bena Pelizi e ne bena
sulu ka tshilonda nkoka ka Ka- i 1Sm 28:7 Lefa f, bu mudi buloba bua miku-
naha, ku sud ku kasulu ka tshi- na bua Efelayima g buikale buke-
j Yos 12:7, 21
londa nkoka. Kuvua bimenga bia se menemene buenu nuenu.”
k Bal 1:27
Efelayima munkatshi mua bime-

16 Ke ndelanganyi ya Jozefe
nga bia Manashe, d ne mukalu wa kuambayi ne: “Buloba bua miku-
Mulongo 2
Manashe uvua ku nord kua kasu- na ki mbutukumbane to, ne bena
a Yos 16:10 ˆ
lu ka tshilonda nkoka, ne uvua Bal 1:30 Kanana bonso badi basombele
ushikila ku mbuu. e 10 Luseke 2Ku 8:8 mu buloba bua mu tshibandaba-
lua ku sud luvua lua Efelayima, b Eks 23:33 nda2 badi ne matempu a mvi-
ne luseke lua ku nord luvua lua Nom 33:55 ta h mikale ne miele mikobame,2
Dut 20:16, 17
Manashe, ne mbuu uvua muka- Yos 23:12, 13
bonso badi mu Bete-sheana i ne
lu wende; f ku nord bavua1 bafika Bal 1:28 misoko idi kumpenga kuende1
ˆ ne badi mu Tshibandabanda3
too ne ku Ashe, ku est too ne ku c Nom 33:54
Yisaka.
ˆ tshia Yizelele.” j 17 Nunku Yo-
ˆ d Gen 48:19 shua wakambila bena mu nzubu
11 Mu buloba bua Yisaka ne Nom 26:34, 37
ˆ wa Jozefe, mmumue ne: Efelayi-
bua Ashe, bakapesha Manashe e Eks 33:2 ma ne Manashe ne: “Nudi bantu
Bete-sheana ne misoko ya ku- f Gen 15:18-20 ba bungi, ne nudi ne bukole bua
mpenga kuende,1 Yibelama g ne bungi. Kanuakupeta anu tshitu-
g Yos 24:33
misoko ya kumpenga kuende, pa tshimue to, k 18 kadi bulo-
ˆ h Dut 20:1
bantu ba mu Do h ne misoko ya ba bua mikuna nebuikale kabidi
Bal 1:19
kumpenga kuende, bantu ba mu buenu. l Nansha mudibu ditu, ne-
ˆ i Yos 17:11
Ene-do i ne misoko ya kumpenga nuditape, ne nebuikale ndekelu
kuende, bantu ba mu Tanaka j ne j Yos 19:17, 18 wa buloba buenu. Bualu nenui-
Bal 6:33 ˆ
misoko ya kumpenga kuende, ne pate bena Kanana nansha mudi-
bantu ba mu Megido ne misoko k Yos 17:14 bu ne bukole ne mudibu ne ma-
ya kumpenga kuende, bitupa bi- l Nom 33:53 tempu a mvita mikale ne miele
satu bia maloba a mikuna. Yos 20:7 mikobame.”2 m

18
Bal 4:5
12 Kadi ndelanganyi ya Mana- Pashishe tshisumbu tshio-
m Dut 20:1 nso tshia bena Isale-
she kayakakokesha bua kuanga- Dut 31:6
ˆ le tshiakadisangisha ku Shilo, n
ta bimenga ebi to; bena Kanana Yos 13:6

bakatungunuka ne kusombe-
Nsu 21:31 bobu kuasaku ntenta wa kusa-

la mu buloba ebu. k 13 Pavua mbakena o bu mukavua buloba
NSHAP. 18
bena Isalele bapete bukole, ba- 17:13 1 Anyi “kabakabanyenga buloba.”
ˆ n Yos 19:51
katuadija kuenzeja bena Kanana Yos 22:9 17:14 1 Ku mua.: “meme.” 2 Ku mua.:
Bal 21:19
“tshitupa tshia buloba tshidibu bapime
17:7 1 Ku mua.: “ku dia balume.” 17:10 o 1Sm 1:3 ne babanye ku nshobo.” 17:16 2 Anyi
1 Mmumue ne: bantu ba mu Manashe 1Sm 4:3 “tshibatabata.” 17:18 2 Ku mua.: “ma-
Mis 78:60
anyi buloba bua Manashe. 17:11, 16 Yel 7:12 kalu a biamu.” 17:16 3 Anyi “Tshibata-
1 Anyi “idi mimunyunguluke.” Bz 7:44, 45 bata.”
399 YOSHUA 18:2-16
ˆ
ku bukokeshi buabu dıba adi. a NSHAP. 18 Shilo. 10 Nunku Yoshua waka-
2 Kadi kutshivua kushale bisa a Nom 14:8 belela nshobo ku Shilo kumpala
muanda mutekete bia bena Isa- Dut 7:22 kua Yehowa. a Yoshua wakabanyi-
Dut 33:29
lele bivuabu kabayi banji kuaba- naku bena Isalele buloba bilo-
nyina bumpianyi. 3 Nunku Yo- b Nom 33:53, 55 ndeshile bitupa biabu. b
shua wakambila bena Isalele 11 Nshobo yakakuata tshi-
ne: “Nenuladikije bua kuya kua- c Nom 34:13
sa tshia Benyamina bilondeshile
ngata buloba budi Yehowa Nza-
Yos 19:51 ˆ
meku atshi, ne tshitupa tshia bu-
mbi wa bankambua benu mu- d Yos 15:1 loba tshivuabu bapete ku nsho-
ˆ
nupeshe too ne dıba kayi? b bo tshivua pankatshi pa bantu
4 Mpeshayi bantu basatu mu e Yos 16:1, 4
ba Yuda c ne bantu ba Jozefe. d
tshisa tshionso bua mbatume; 12 Ku luseke lua ku nord, muka-
f Nom 26:55
nebaye, nebendakane mu bulo- Nom 33:54 lu wabu uvua utuadijila ku Yade-
ba ne nebazole mudibu bilonde- Yos 14:2
ne, ne mukalu eu uvua ubanda
Nsu 16:33
shile bumpianyi buabu. Pashi- Bz 13:19 too ne ku mpulumuku wa Yeli-
she nebapingane kundi. 5 Badi ko e ku nord, ubanda kabidi too
ne bua kudiabanyinabu mu bitu- g Nom 18:20
ne ku mukuna lua ku ouest,
Yos 13:33
pa muanda mutekete. c Yuda nea- ne utungunuka too ne ku tshi-
shale mu tshitupa tshiende tshia h Dut 10:9 pela tshia Bete-awena. f 13 Mu-
buloba ku sud, d ne ba mu nzubu Dut 18:1
kalu eu uvua umbuka muaba au
wa Jozefe nebashale mu tshitu-
i Dut 3:12, 13 utungunuka too ne ku Luza, ku
pa tshiabu tshia buloba ku nord. e
6 Kadi nuenu, nuzole buloba mpulumuku wa ku sud kua Luza,
j Yos 19:51 mmumue ne: Betele; g mukalu
mudibu mu bitupa muanda mu- Bal 21:19 ˆ
tekete, nulue nabi kundi muaba  uvua upueka ku Atalota-adala h
eu, ne meme nennuelele nsho- Mulongo 2
ku mukuna udi ku sud kua Bete-
bo f muaba eu kumpala kua Yeho- a Nsu 16:33
holona wa kuinshi. i 14 Bavua
wa Nzambi wetu. 7 Kadi kaba- bakose mukalu ku luseke lua
kupesha bena Lewi tshitupa b Nom 33:54 ku ouest, ne uvua unyungulu-
tshia buloba munkatshi muenu
Bz 13:19 ka uya ku sud kumbukila ku
to, g bualu buakuidi bua Yehowa c Yos 15:1
mukuna udi mutangilangane ne
ke bumpianyi buabu; h ne Gada Bete-holona ku sud; uvua ushi-
ˆ ˆ
ne Lubena ne tshitupa tshia tshi- d Yos 16:1 kila ku Kıyata-bala, mmumue ne:
ˆ
sa tshia Manashe i bakadi bama- Kıyata-yalima, j tshimenga tshia
e Yos 2:1 mu Yuda. Elu ke luseke lua ku
ne kuangata bumpianyi buabu Yos 16:1
ku luseke lua ku est kua Yadene, ouest.
buvua Mose muena mudimu wa f Yos 7:2 15 Luseke lua ku sud luvua lu-
ˆ
Yehowa mubapeshe.” mbukila ku ndekelu kua Kıyata-
g Gen 28:18, 19
8 Bantu abu bakadilongolola yalima, ne mukalu uvua utungu-
bua kuya, ne Yoshua wakatumi- h Yos 16:5 nuka mutangile ku ouest; uvua
ˆ
na bantu bavua ne bua kuzo- uya too ne ku mushimi wa mayi
ˆ
la mudi buloba dıyi ne: “Ndayi, i Yos 10:11 wa Nefetoa. k 16 Mukalu uvua
Yos 21:20, 22
nuendakane mu buloba, nuzole upueka too ne ku ndekelu kua
mudibu, ne nupingane kundi, ne j Yos 15:9 mukuna udi mutangilangane ne
meme nennuelele nshobo muaba Tshibandabanda tshia Muana wa
eu kumpala kua Yehowa ku Shi- k Yos 15:9, 12 Hinoma, l udi mu Tshibandaba-
lo.” j 9 Nunku bantu abu baka- nda1 tshia bena Lefa m ku nord,
l Yos 15:8, 12
ya, kuendakanabu mu buloba, Yel 7:31 ne uvua upueka ku Tshibanda-
kubuzolabu muvuabu bilonde- Yel 19:2 banda tshia Hinoma, too ne
Mat 5:22
shile bimenga mu bitupa mua- ku mpulumuku wa muena Ye-
nda mutekete, babuzola mu mu- m Dut 2:11 buse n ku sud, ne upueka ku
kanda. Pashishe bobu kupingana
kudi Yoshua mu tshitudilu ku n Yos 15:63 18:16 1 Anyi “Tshibatabata.”
YOSHUA 18:17–19:14 400
ˆ
Ene-logela. a 17 Bavua bawuko- NSHAP. 18 2 Bumpianyi buatshi buvua Be-
se mutangile ku nord ne uvua a Yos 15:7, 12 sheba a ne Sheba, Molada, b
ˆ
utungunuka too ne ku Ene-she- 1Bk 1:9 3 Has a-shuala, c Balaha, Ese-
ˆ
meshe, pashishe uya too ne ku b Yos 15:7, 12 me, d 4 Eletolada, e Betula, Ho-
ˆ
Gelilota udi mutangilangane ne ma, 5 Sikelaga, f Bete-makabo-
c Dut 19:14 ˆ
kakuna ka Adumima, b ne uvua ta, Hasa-susa, 6 Bete-lebaota, g
upueka ku dibue c dia Bohana d d Yos 15:6, 12 ne Shaluhena: bimenga 13 ne
muana wa Lubena. 18 Uvua e Yos 15:6, 12 miaba yabi mikuabu ya kusombe-
ˆ
utungunuka too ne ku mpulu- la; 7 Ayina, Limona, Ete, ne
muku wa ku nord udi mutangi- f Nom 34:12 Ashana: h bimenga binayi ne mia-
ˆ
langane ne Alaba, ne upueka g Yos 15:6, 12 ba yabi mikuabu ya kusombela;
ˆ
ku Alaba. 19 Mukalu uvua utu- 8 ne miaba mikuabu yonso ya
h Gen 12:8
ngunuka too ne ku mpulumuku kusombela ivua minyunguluke
wa ku nord wa Bete-hogola, e ne
1Bk 12:28, 29 ˆ ˆ
bimenga ebi too ne ku Balata-be,
mukalu eu uvua ushikila ku tshi- i Yos 21:8, 17
mmumue ne: Lama wa ku sud.
nkonya tshia ku nord tshia Mbuu j Yos 9:16, 17 Ebu ke buvua bumpianyi bua
wa Mukele1 f ku ndekelu kua Ya- 1Bk 3:4
tshisa tshia Simeona bilondeshi-
ˆ
dene ku sud. Eu ke uvua muka- k 2Sm 21:14 le meku atshi. 9 Bavua banga-
lu wa ku sud. 20 Yadene uvua te bumpianyi bua ndelanganyi ya
l Yos 15:8, 12
mukalu wabu ku luseke lua ku 1Ku 11:4 Simeona mu tshitupa tshia bu-
est. Ebu ke buvua bumpianyi bua 2Ku 3:1 loba tshivuabu babanyine Yuda,
ndelanganyi ya Benyamina bilo- bualu tshitupa tshia Yuda tshi-
ˆ m 1Sm 10:26
ndeshile meku ayi, ne bilonde-  vua tshipite bunene buabu bobu.
shile mikalu yabu ku nseke yo- NSHAP. 19 Nunku ndelanganyi ya Simeona
nso. n Yos 18:6 yakapeta buloba munkatshi mua
21 Bimenga bia tshisa tshia bumpianyi buabu. i
ˆ o Gen 46:10
Benyamina bilondeshile meku 10 Pashishe nshobo misatu j
abu bivua: Yeliko, Bete-hogola, p Gen 49:5, 7 yakakuata ndelanganyi ya Ze-
ˆ ˆ
Emeke-kezizi, 22 Bete-alaba, g  bulona k bilondeshile meku ayi,
Semalayima, Betele, h 23 Awi- Mulongo 2 ne mukalu wa bumpianyi bua-
ˆ ˆ
ma, Pala, Ofela, 24 Kefa- a Gen 21:31 yi uvua uya too ne ku Sali-
amoni, Ofeni, ne Geba: i bime- Gen 26:32, 33
da. 11 Mukalu wayi uvua uba-
Yos 15:21, 28
nga 12 ne miaba yabi mikuabu ya nda lua ku ouest uya ku Malala ne
kusombela. b Yos 15:21, 26
ufika ku Dabeshete ne pashishe
ˆ 1Ku 4:28-31
25 Gibeona, j Lama, Belo- ufika ku tshibandabanda1 tshidi
ta, 26 Misepe, Kefila, Mosa, c Yos 15:21, 28 tshitangilangane ne Yokenama.
27 Lekeme, Yipele, Talala, d Yos 15:20, 29 12 Uvua umbuka ku Salida uya
28 Sela, k Elefe, Yebuse, mmumue ˆ
ˆ mutangile ku est, lua kudi dıba
ne: Yelushalema, l Gibea, m ne Kı- e Yos 15:21, 30
dipatukila, uya ku mukalu wa
yata: bimenga 14 ne miaba yabi ˆ
f Yos 15:21, 31 Kiselota-tabo, upatuka mutangi-
mikuabu ya kusombela. 1Sm 27:6
le ku Dabelata, l ne pashishe uba-
Ebu ke buvua bumpianyi bua g Yos 15:21, 32 nda ku Yafia. 13 Uvua umbuki-
ndelanganyi ya Benyamina bilo- la muaba au uya mutangile ku
ˆ h Yos 15:20, 42 ˆ
ndeshile meku ayi. 1Ku 4:24, 32 est, lua kudi dıba dipatukila, uya
ˆ
19 Pashishe nshobo mibidi n ku Gata-hefe, m ku Eta-kasina,
1Ku 6:59, 64

yakakuata Simeona, yaka- i Bal 1:3 upatuka mutangile ku Limona,


kuata tshisa tshia Simeona o bi- ne uya too ne ku Nea. 14 Mu-
ˆ j Yos 18:6
londeshile meku atshi. Bumpia- kalu eu uvua umunyunguluka
nyi buatshi buvua munkatshi k Gen 49:13 ku nord uya ku Hanatona, ne
mua bumpianyi bua Yuda. p l Yos 21:27, 28
uvua ushikila ku Tshibandaba-
18:19 1 Mmumue ne: Mbuu Mufue. m 2Bk 14:25 19:11 1 Anyi “kasulu ka tshilonda nkoka.”
401 YOSHUA 19:15-47
nda tshia Yifeta-ele, 15 ne Ka- NSHAP. 19 miaba yabi mikuabu ya kusombe-
tata, Nahalala, Shimelona, a Yida- a Yos 12:7, 20 la. 31 Ebu ke buvua bumpianyi
ˆ
la, ne Beteleheme: b bimenga 12 b Bal 12:8 bua tshisa tshia Ashe bilondeshi-
ˆ
ne miaba yabi mikuabu ya ku- c Nom 26:27 le meku atshi. a Ebi ke bivua bi-
sombela. 16 Ebu ke buvua bu- d Nom 33:54 menga ne miaba yabi mikuabu ya
mpianyi bua ndelanganyi ya Ze- e Gen 49:14 kusombela.
ˆ
bulona bilondeshile meku ayi. c f Yos 17:16 32 Nshobo misambombob ya-
Ebi ke bivua bimenga ne miaba Bal 6:33 kakuata ndelanganyi ya Nafata-
1Bk 21:1
yabi mikuabu ya kusombela. le, yakakuata ndelanganyi ya Na-
ˆ
17 Nshobo minayi d yakakua- g 1Sm 28:4
fatale bilondeshile meku ayi.
ˆ 1Bk 1:3
ta Yisaka, e yakakuata ndela- 2Bk 4:8 33 Mukalu wayi uvua umbukila
ˆ
nganyi ya Yisaka bilondeshile h Yos 21:8, 29 ku Helefe, umbukila ku mu-
ˆ ˆ
meku ayi. 18 Mukalu wayi uvua i Bal 4:6 tshi munene wa mu Sanani-
uya ku Yizelele, f Kesulota, Shu- j Nom 26:25 ma, c ne Adami-nekeba ne Yabe-
ˆ
nema, g 19 Hafalayima, Shiona, k Nom 26:55 nele too ne ku Lakuma; ne uvua
Anahalata, 20 Labita, Kishio- Yos 18:6 ushikila ku Yadene. 34 Muka-
na, Ebese, 21 Lemeta, Ene-ga- l Gen 49:20 lu uvua upingana ku ouest ku
ˆ
nima, h Ene-hada, ne Bete-pase- m Yos 21:8, 31 Azanota-tabo, umbukila muaba
sa. 22 Mukalu eu uvua ufika n 1Bk 18:19 au uya mutangile ku Huko-
ˆ
ku Tabo, i ku Shahasuma ne ku o Gen 10:15 ka, ufika ku Zebulona ku sud ne
Bal 1:31 ˆ
Bete-shemeshe, ne ndekelu wa ku Ashe ku ouest ne ku Yuda
mukalu wayi uvua ku Yadene: bi- p 2Sm 5:11
1Bk 5:1
ku Yadene lua ku est. 35 Bi-
menga 16 ne miaba yabi mikuabu menga bikolesha bivua: Sidi-
q Bal 1:31 ˆ
ya kusombela. 23 Ebu ke bu- ma, Se, Hamata, d Lakata, Kine-
r Yos 21:8, 31 ˆ
vua bumpianyi bua tshisa tshia  lete, 36 Adama, Lama, Haso, e
ˆ ˆ ˆ
Yisaka bilondeshile meku atshi, j 37 Kedeshe, f Edelei, Ene-haso,
Mulongo 2
bimenga ne miaba yabi mikuabu 38 Yiliona, Migedala-ele, Hole-
a Nom 26:47
ya kusombela. ma, Bete-anata, Bete-shemeshe: g
b Nom 26:55
24 Pashishe nshobo mitanu k Yos 18:6 bimenga 19 ne miaba yabi mi-
ˆ kuabu ya kusombela. 39 Ebu
yakakuata tshisa tshia Ashe l bi- c Bal 4:11
ˆ
londeshile meku atshi. 25 Mu- d Yos 21:32 ke buvua bumpianyi bua tshisa
ˆ
kalu watshi uvua Helekata, m e Yos 11:10 tshia Nafatale bilondeshile meku
Hali, Betena, Akasafa, 26 Ala- Bal 4:2 atshi, h bimenga ne miaba yabi
1Sm 12:9
meleke, Amada, ne Mishala. mikuabu ya kusombela.
ˆ
Uvua ufika ku ouest ku Kame- f Yos 20:7
40 Nshobo ya muanda mute-
ˆ
le n ne ku Shiho-libenata, 27 ne g Bal 1:33 ketei yakakuata tshisa tshia
h Nom 26:50 ˆ
uvua upingana ku est ku Bete- Dana j bilondeshile meku
dagona ne ufika ku Zebulo- i Yos 18:6 atshi. 41 Mukalu wa bumpia-
na ne ku Tshibandabanda tshia j Gen 49:17 nyi buatshi uvua Solea, k
Yifeta-ele ku nord, ku Bete- k Yos 15:20, 33 Eshetaola, Ile-shemesha, 42 Sa-
Bal 13:2
emeke ne ku Niele, ne uvua uya halabina, l Ayalona, m Yitelaha,
too ne ku Kabula ku dia ba- l Bal 1:35
43 Elona, Timena, n Ekelona, o
ˆ
kaji, 28 ne ku Ebelona, Leho- m Yos 10:12
Yos 21:8, 24
44 Eleteke, Gibetona, p Balata,
ba, Hamone, ne Kanaha too ne 45 Yehuda, Bene-belaka, Gata-
n Bal 14:1 ˆ
ku Sidona munene. o 29 Mukalu limona, q 46 Me-yakona, ne La-
o Yos 15:20, 45
eu uvua upingana ku Lama, uya kona, muikale ne mukalu mu-
p Yos 21:8, 23
too ne ku tshimenga tshikole- tangilangane ne Yopa. r 47 Kadi
q Yos 21:8, 24
sha tshia Tulo. p Pashishe mukalu buloba bua Dana buvua bukese
r Yna 1:3
uvua upingana ku Hosa, ne uvua Bz 9:36
menemene buabu bobu. s Nunku
ushikila ku mbuu udi mu bulo- s Nom 26:54 bakabanda, kuyabu kuluangana
ba bua Akeziba, 30 Uma, Afe- Nom 33:54 ne Leshema, t bobu kumukuata,
ke, q ne Lehoba: r bimenga 22 ne t Bal 18:7 kubutulabu benamu ku muele
YOSHUA 19:48–20:9 402
wa mvita. Pashishe bakamuanga- NSHAP. 19 menga tshilumbu tshiende. Nu-
ta ne kusombamu, bobu kushi- a Bal 18:29 nku bobu badi ne bua kumuaki-
ˆ
ntulula dına dia Leshema kulua- dila mu tshimenga, kumupesha
ˆ
di Dana, bilondeshile dına dia b Yos 24:29, 30 muaba, ne yeye neasombe nabu.
Dana nkambua wabu. a 48 Ebu 5 Bikala musombuedi wa ma-
ke buvua bumpianyi bua tshi- c Nom 34:17 shi mumulonde, kabakufila mu-
ˆ Yos 14:1
sa tshia Dana bilondeshile meku ntu udi mushipangane au mu
atshi. Ebi ke bivua bimenga ne d Bal 21:19 bianza biende to, bualu uvua mu-
miaba yabi mikuabu ya kuso- Yel 7:12 shipe mukuende ku mpukapu-
mbela. ka2 ne kavua mumukine kuonso
e Yos 18:1, 8
49 Nunku bakajikija kuaba- 
eku to. a 6 Yeye udi ne bua ku-
nya buloba bilondeshile bitupa sombela mu tshimenga atshi too
NSHAP. 20
biabu bua babupiane. Pashishe ne padiye wimana kumpala kua
f Eks 21:12, 13
bena Isalele bakapesha Yoshua Nom 35:14, 15 tshisumbu b bua kulumbulula ne
muana wa Nuna bumpianyi mu- Dut 4:41 udi ne bua kushalamu too ne
ˆ
nkatshi muabu. 50 Ku dıyi dia padi muakuidi munene c udi we-
g Gen 9:6
Yehowa bakamupesha tshime- nza mudimu tshikondo atshi
Eks 21:23 ˆ
nga tshivuaye mulombe, mmu- Nom 35:26, 27 ufua. Dıba adi muntu udi mushi-
mue ne: Timenata-sela, b mu bu- pangane udi mua kupingana mu
loba bua mikuna bua Efelayima, h Dut 19:3 tshimenga tshivuaye munyeme,
yeye kuibaka tshimenga atshi, ne udi mua kubuela mu tshime-
i Nsu 31:23
kusombelamu.