Rene Descartes was a French 17th century
philosopher, famous above all for saying, I think
therefore I am, but worthy of our attention for many
reasons beyond this, what makes him stand out is that
he was a fierce rationalist.
In an age when many philosophers still backed up
their arguments with appeals to God, Descartes
trusted in nothing more than the human power of
logic.
This is how he defiantly kicked off his book Rules for
the Direction of the Mind. I shall bring to light the true
riches of our souls, opening up to each of us the
means whereby we can find within ourselves, without
any help from anyone else, all the knowledge that we
may need for the conduct of life. Descartes had
immense faith in what introspection, guided by
definition, sound argument and clarity of thought,
could achieve. He believed that much of what was
wrong with the world was caused by misusing our
minds by confusion, bad definition and unconscious
illogicality.
His life was an attempt to make our minds better
equipped for the task of thinking. To solve key
questions, Descartes proposed that one always had to
divide large problems into small understandable
sections by way of incisive questions. This is what he
called his method of doubts. We get muddled by
certain questions like what's the meaning of life?
Or what is love? Because we're not careful enough
about how we break these big inquiries down. He
described the method of doubts as akin to having a
large barrel of apples where good ones are mixed with
bad ones. To be a philosopher means a commitment to
sorting out the entire barrel, to inspecting each apple
individually and throwing away all the bad ones to
ensure only those of the best quality are left. Another
way to think about Descartes, and this explains why
he would, among other things, turn out to be such a
hero to the leaders of the French Revolution, is that he
believed in grounding all of our ideas in individual
experience and reasons, rather than authority and
tradition. In his greatest book, Discourse on the
method, published in 1637, he explained how he had
come to write it a long time ago. I entirely abandoned
the study of letters, resolving to seek no knowledge
other than that which could be found in myself or else
in the great book of the world. I spent my youth
traveling, visiting courts and armies, mixing with
people of diverse temperaments and ranks, gathering
various experiences, testing myself in situations which
fortune afforded me, and at all times reflecting
personally upon whatever came my way so as to
derive some profit from it.
Descartes spent a large part of his adult life away from
his native France, in the Dutch Republic. Since he held
the belief not entirely unwisely that the mercantile
Dutch would, as a people, be far too concerned with
earning money to pester a free thinking man like
himself. However, it turned out that the Dutch were a
little less materialistic than he'd hoped and the
philosopher ended up moving 24 times to keep ahead
of spies and government agents. Descartes subjective
approach to philosophy reached its climax when he
arrived at the famous phrase cogito ergo sum. I think,
therefore I am.
The phrase first appeared in French, je pense d'unc, je
suis in the Discourse on the Method, before then
appearing in Latin in the Principles of philosophy of
1644. It was intended to be Descartes ultimate answer
to a question that philosophers sometimes get
perhaps unreasonably interested in. Namely, how can
one know that anything, including oneself, actually
exists, rather than being some sort of dream or
phantasm? On his quest for certainty around this
question of whether it might all be a dream, Descartes
began by observing that our human senses are deeply
unreliable. He couldn't, for example, he said, be
trusted to know whether he was actually sitting in a
room in his dressing gown next to a fire, or merely
dreaming of such a thing. But there was one thing he
could know for sure. He could trust that he was
actually thinking. His existence could be proved by a
neat tautological trick.
He could not be thinking and wondering if he existed,
if he did not exist. Therefore, his thinking was a very
basic proof of his being. Or to return to the maxim, I
think, therefore I am. This might not sound like a huge
insight, but Descartes used it as an Archimedean point
in an epistemologically unsteady world. With this
certainty safely banked, Descartes argued that his
mind could go on to discover other similarly irrefutable
truths. Some of the charm of Descartes work comes
from his entwining of personal details along with more
arid philosophical passages.
He tells us, for example, that his revolutionary idea
came to him during the winter of 1619, when he'd
escaped the fierce cold of the Low Countries by
hopping into a stove and spending the whole day
meditating inside. Descartes epitomises the solitary
end of philosophy. One can, in his eyes, solve the most
profound problems by searching deep within oneself.
Teams of individuals or ideas passed through
generations, as they are in universities, are deeply
suspect. For Descartes, philosophers don't need gangs
of scientists using expensive equipment, unheard of
terminology and huge data sets. They just need a
quiet room, a rational mind. At another point,
Descartes recounts that he mocked friends of his who
once showed up at his home at 11 in the morning and
were surprised to find him still in bed. What are you
doing? They inquired skeptically. Thinking, descartes
replied. The group was stunned, but Descartes
criticised them in turn for privileging often nonsensical
practical tasks over the beauty of pure, quiet reflection
in bed.
In 1649, Descartes finished another great work,
Passions of the Soul.
It was the outcome of six years of correspondence
with a royal acquaintance, the Princess Elizabeth of
Bohemia, who was a keen amateur philosopher and a
rather emotional and turbulent soul.
She had written to Descartes begging him to write
about passions in order that she might get to know
and control her own more clearly. Descartes obliged,
thinking that the ancient philosophers had done a poor
job of analysing the passions, and that ordinary and
not so ordinary people would benefit immensely from
another look at the topic. He therefore opened the
passions of the soul with a characteristic claim. I shall
be obliged to write just as if I were considering a topic
that no one had dealt with before me. The world
provides a beautiful taxonomy of pretty much any
passion one might feel, as well as descriptions of their
causes, effects and functions. This is followed by
another section called the Discipline of Virtue, a
manual of advice on how we can control our passions
and enjoy a virtuous life.
Descartes identified six fundamental wanderings love,
hatred, desire, joy and sadness. From these, there
followed in his eyes an unlimited number of specific
passions, combinations of the original ones.
Descartes didn't believe in vanquishing passions, as
the ancient Stoic philosophers had proposed, merely in
learning how to identify them in oneself and
understand their impact on one's behavior. He would
have been very sympathetic to psychotherapy. He
believed that a key task of being a philosopher was to
help people understand and therefore control their
passions, that is Become a little less anxious, status
driven, scared, or inclined to fall head over heels in
love with inappropriate people.
He was optimistic about how much progress we could
make psychologically. Even those who have the
weakest souls can acquire absolute mastery over their
passions if they work hard enough at training and
guiding them. Descartes psychological and
philosophical work attracted ever more powerful
admirers.
In 1646, Queen Christina of Sweden got interested in
sorting out issues in her mind and began a
correspondence with Descartes.
She even persuaded the philosopher to move to
Sweden to tutor her in passion and philosophy. In
1649, however, the early working hours required the
Queen could only make time for lessons at 5am and
the harsh cold soon made Descartes ill. He died of
pneumonia in 1650 at the age of 53.
To remember Descartes by I think therefore I am is
perhaps not as shallow as one might initially have
presumed. The sentence does truly capture something
important about him and the task of philosophy in
general. It signals a commitment to working through
emotional confusion.
Ο Ρενέ Ντεκάρτ ήταν ένας Γάλλος φιλόσοφος του
17ου αιώνα, διάσημος πάνω απ' όλα για το ότι είπε,
νομίζω άρα είμαι, αλλά άξιος της προσοχής μας για
πολλούς λόγους πέρα από αυτό, αυτό που τον κάνει να
ξεχωρίζει είναι ότι ήταν ένας σκληρός ορθολογιστής.
Σε μια εποχή που πολλοί φιλόσοφοι εξακολουθούσαν
να υποστηρίζουν τα επιχειρήματά τους με εκκλήσεις
προς τον Θεό, ο Καρτέσιος δεν εμπιστευόταν τίποτα
περισσότερο από την ανθρώπινη δύναμη της λογικής.
Έτσι ξεκίνησε προκλητικά το βιβλίο του Κανόνες για
την Κατεύθυνση του Νου. Θα φέρω στο φως τον
αληθινό πλούτο της ψυχής μας, ανοίγοντας στον
καθένα μας τα μέσα με τα οποία μπορούμε να βρούμε
μέσα μας, χωρίς καμία βοήθεια από κανέναν άλλον,
όλη τη γνώση που μπορεί να χρειαζόμαστε για τη
διεξαγωγή της ζωής. Ο Ντεκάρτ είχε τεράστια πίστη
σε αυτό που θα μπορούσε να επιτύχει η ενδοσκόπηση,
καθοδηγούμενη από τον ορισμό, την ορθή
επιχειρηματολογία και τη σαφήνεια της σκέψης.
Πίστευε ότι πολλά από αυτά που δεν πήγαιναν καλά
στον κόσμο προκλήθηκαν από κακή χρήση του μυαλού
μας από σύγχυση, κακό ορισμό και ασυνείδητη
παραλογικότητα.
Η ζωή του ήταν μια προσπάθεια να κάνει το μυαλό
μας καλύτερα εξοπλισμένο για το έργο της σκέψης.
Για την επίλυση βασικών ερωτήσεων, ο Ντεκάρτ
πρότεινε ότι έπρεπε πάντα να χωρίζει κανείς τα
μεγάλα προβλήματα σε μικρές κατανοητές ενότητες
μέσω διεισδυτικών ερωτήσεων. Αυτή είναι που
ονόμασε τη μέθοδο των αμφιβολιών του.
Μπερδευόμαστε από ορισμένες ερωτήσεις όπως ποιο
είναι το νόημα της ζωής; Ή τι είναι αγάπη; Επειδή
δεν είμαστε αρκετά προσεκτικοί σχετικά με το πώς
καταρρίπτουμε αυτές τις μεγάλες έρευνες.
Περιέγραψε τη μέθοδο των αμφιβολιών σαν να έχεις
ένα μεγάλο βαρέλι με μήλα όπου τα καλά
αναμειγνύονται με τα κακά. Το να είσαι φιλόσοφος
σημαίνει δέσμευση να τακτοποιήσεις ολόκληρο το
βαρέλι, να επιθεωρήσεις κάθε μήλο ξεχωριστά και να
πετάξεις όλα τα κακά για να διασφαλίσεις ότι έχουν
απομείνει μόνο αυτά της καλύτερης ποιότητας. Ένας
άλλος τρόπος να σκεφτούμε τον Ντεκάρτ, και αυτό
εξηγεί γιατί, μεταξύ άλλων, θα αποδεικνυόταν ένας
τέτοιος ήρωας για τους ηγέτες της Γαλλικής
Επανάστασης, είναι ότι πίστευε στη θεμελίωση όλων
των ιδεών μας σε ατομικές εμπειρίες και λόγους,
μάλλον. παρά την εξουσία και την παράδοση. Στο
σπουδαιότερο βιβλίο του, Ο λόγος για τη μέθοδο, που
δημοσιεύτηκε το 1637, εξήγησε πώς είχε φτάσει να το
γράψει εδώ και πολύ καιρό. Εγκατέλειψα τελείως τη
μελέτη των γραμμάτων, αποφασίζοντας να μην
αναζητήσω καμία άλλη γνώση εκτός από αυτή που θα
μπορούσα να βρω στον εαυτό μου ή στο μεγάλο βιβλίο
του κόσμου. Πέρασα τα νιάτα μου ταξιδεύοντας,
επισκεπτόμενοι δικαστήρια και στρατούς,
ανακατεύοντας με ανθρώπους διαφορετικών
ιδιοσυγκρασιών και βαθμών, συλλέγοντας διάφορες
εμπειρίες, δοκίμασα τον εαυτό μου σε καταστάσεις
που μου πρόσφερε η τύχη και αναλογιζόμουν ανά πάσα
στιγμή προσωπικά ό,τι μου έρχονταν για να
αποκομίσω κάποιο κέρδος από αυτό.
Ο Ντεκάρτ πέρασε ένα μεγάλο μέρος της ενήλικης
ζωής του μακριά από την πατρίδα του τη Γαλλία,
στην Ολλανδική Δημοκρατία. Δεδομένου ότι είχε την
πεποίθηση όχι εντελώς παράλογα ότι οι εμπορικοί
Ολλανδοί, ως λαός, θα ασχολούνταν πάρα πολύ με το
να κερδίζουν χρήματα για να ενοχλούν έναν ελεύθερο
σκεπτόμενο άνθρωπο σαν τον ίδιο. Ωστόσο,
αποδείχθηκε ότι οι Ολλανδοί ήταν λίγο λιγότερο
υλιστές από ό,τι ήλπιζε και ο φιλόσοφος κατέληξε 24
φορές για να κρατήσει μπροστά από κατασκόπους και
κυβερνητικούς πράκτορες. Η υποκειμενική
προσέγγιση του Ντεκάρτ στη φιλοσοφία έφτασε στο
αποκορύφωμά της όταν έφτασε στη διάσημη φράση
cogito ergo sum. Νομίζω, άρα είμαι.
Η φράση εμφανίστηκε για πρώτη φορά στα γαλλικά, je
pense d'unc, je suis στον Λόγο για τη Μέθοδο, προτού
εμφανιστεί στα Λατινικά στις Αρχές της Φιλοσοφίας
του 1644. Προοριζόταν να είναι η τελική απάντηση
του Ντεκάρτ σε μια ερώτηση που μερικές φορές
παίρνουν οι φιλόσοφοι Δηλαδή, πώς μπορεί κανείς να
γνωρίζει ότι οτιδήποτε, συμπεριλαμβανομένου του
εαυτού του, υπάρχει στην πραγματικότητα, αντί να
είναι κάποιο είδος ονείρου ή φαντασίας; Στην
αναζήτησή του για βεβαιότητα γύρω από αυτό το
ερώτημα εάν θα μπορούσε να είναι όλα ένα όνειρο, ο
Descartes ξεκίνησε παρατηρώντας ότι οι ανθρώπινες
αισθήσεις μας είναι βαθιά αναξιόπιστες. Δεν
μπορούσε, για παράδειγμα, είπε, να του εμπιστευτούν
αν όντως καθόταν σε ένα δωμάτιο με τη ρόμπα του
δίπλα σε μια φωτιά ή απλώς ονειρευόταν κάτι τέτοιο.
Αλλά υπήρχε ένα πράγμα που μπορούσε να ξέρει
σίγουρα. Μπορούσε να πιστέψει ότι όντως
σκεφτόταν. Η ύπαρξή του θα μπορούσε να αποδειχθεί
με ένα τακτοποιημένο ταυτολογικό τέχνασμα.
Δεν μπορούσε να σκέφτεται και να αναρωτιέται αν
υπήρχε, αν δεν υπήρχε. Επομένως, η σκέψη του ήταν
μια πολύ βασική απόδειξη της ύπαρξής του. Ή για να
επιστρέψω στο αξίωμα, νομίζω, άρα είμαι. Αυτό
μπορεί να μην ακούγεται σαν μια τεράστια
διορατικότητα, αλλά ο Ντεκάρτ το χρησιμοποίησε ως
αρχιμήδειο σημείο σε έναν επιστημολογικά ασταθή
κόσμο. Με αυτή τη βεβαιότητα εξασφαλισμένη, ο
Ντεκάρτ υποστήριξε ότι το μυαλό του θα μπορούσε να
συνεχίσει να ανακαλύπτει άλλες παρόμοιες
αδιαμφισβήτητες αλήθειες. Κάποια από τη γοητεία
του έργου του Ντεκάρτ προέρχεται από τη συνένωση
των προσωπικών του στοιχείων μαζί με τα πιο άνυδρα
φιλοσοφικά αποσπάσματα.
Μας λέει, για παράδειγμα, ότι η επαναστατική του
ιδέα του ήρθε κατά τη διάρκεια του χειμώνα του
1619, όταν είχε γλιτώσει από το άγριο κρύο των
Κάτω Χωρών πηδώντας σε μια σόμπα και περνώντας
όλη τη μέρα διαλογιζόμενος μέσα. Ο Ντεκάρτ
συνοψίζει το μοναχικό τέλος της φιλοσοφίας. Μπορεί
κανείς, στα μάτια του, να λύσει τα πιο βαθιά
προβλήματα ψάχνοντας βαθιά μέσα του.
Ομάδες ατόμων ή ιδέες που πέρασαν από γενεές,
όπως συμβαίνει στα πανεπιστήμια, είναι βαθιά
ύποπτες. Για τον Ντεκάρτ, οι φιλόσοφοι δεν
χρειάζονται συμμορίες επιστημόνων που
χρησιμοποιούν ακριβό εξοπλισμό, ανήκουστη
ορολογία και τεράστια σύνολα δεδομένων. Απλώς
χρειάζονται ένα ήσυχο δωμάτιο, ένα λογικό μυαλό. Σε
άλλο σημείο, ο Ντεκάρτ αφηγείται ότι κορόιδευε τους
φίλους του που κάποτε εμφανίστηκαν στο σπίτι του
στις 11 το πρωί και εξεπλάγησαν όταν τον βρήκαν
ακόμα στο κρεβάτι. Τι κάνεις; Ρώτησαν δύσπιστα.
Σκεπτόμενος, απάντησε ο Ντεκάρτ. Η ομάδα έμεινε
έκπληκτη, αλλά ο Ντεκάρτ τους επέκρινε με τη σειρά
του ότι προνόμιζαν συχνά ανόητες πρακτικές
εργασίες έναντι της ομορφιάς του καθαρού, ήσυχου
προβληματισμού στο κρεβάτι.
Το 1649, ο Ντεκάρτ ολοκλήρωσε ένα άλλο σπουδαίο
έργο, τα Πάθη της Ψυχής.
Ήταν το αποτέλεσμα έξι ετών αλληλογραφίας με μια
βασιλική γνωριμία, την πριγκίπισσα Ελισάβετ της
Βοημίας, η οποία ήταν δεινός ερασιτέχνης φιλόσοφος
και μια μάλλον συναισθηματική και ταραχώδης ψυχή.
Είχε γράψει στον Ντεκάρτ παρακαλώντας τον να
γράψει για τα πάθη για να γνωρίσει και να ελέγξει τα
δικά της πιο καθαρά. Ο Ντεκάρτ υποχρέωσε,
νομίζοντας ότι οι αρχαίοι φιλόσοφοι είχαν κάνει κακή
δουλειά στην ανάλυση των παθών, και ότι οι απλοί και
όχι τόσο απλοί άνθρωποι θα ωφελούνταν πάρα πολύ
από μια άλλη ματιά στο θέμα. Άνοιξε λοιπόν τα πάθη
της ψυχής με μια χαρακτηριστική αξίωση. Θα είμαι
υποχρεωμένος να γράψω σαν να σκέφτομαι ένα θέμα
που κανείς δεν είχε ασχοληθεί πριν από εμένα. Ο
κόσμος παρέχει μια όμορφη ταξινόμηση σχεδόν
οποιουδήποτε πάθους μπορεί να νιώσει κανείς, καθώς
και περιγραφές των αιτιών, των αποτελεσμάτων και
των λειτουργιών τους. Ακολουθεί μια άλλη ενότητα
που ονομάζεται Πειθαρχία της Αρετής, ένα εγχειρίδιο
συμβουλών για το πώς μπορούμε να ελέγξουμε τα
πάθη μας και να απολαύσουμε μια ενάρετη ζωή.
Ο Ντεκάρτ εντόπισε έξι θεμελιώδεις περιπλανήσεις
αγάπη, μίσος, επιθυμία, χαρά και λύπη. Από αυτά,
ακολουθούσε στα μάτια του απεριόριστος αριθμός
συγκεκριμένων παθών, συνδυασμοί των αυθεντικών.
Ο Ντεκάρτ δεν πίστευε στην καταπολέμηση των
παθών, όπως είχαν προτείνει οι αρχαίοι Στωικοί
φιλόσοφοι, απλώς στο να μάθει πώς να τα
αναγνωρίζει στον εαυτό του και να κατανοεί τον
αντίκτυπό τους στη συμπεριφορά του. Θα ήταν πολύ
συμπαθητικός στην ψυχοθεραπεία. Πίστευε ότι ένα
βασικό καθήκον του να είσαι φιλόσοφος ήταν να
βοηθήσει τους ανθρώπους να κατανοήσουν και
επομένως να ελέγξουν τα πάθη τους, δηλαδή να
γίνουν λίγο λιγότερο ανήσυχοι, να οδηγούνται από
την κατάσταση, να φοβούνται ή να έχουν την τάση να
ερωτεύονται ακατάλληλα άτομα.
Ήταν αισιόδοξος για το πόση πρόοδο θα μπορούσαμε
να κάνουμε ψυχολογικά. Ακόμη και εκείνοι που έχουν
τις πιο αδύναμες ψυχές μπορούν να αποκτήσουν
απόλυτη κυριαρχία στα πάθη τους, αν δουλέψουν
αρκετά σκληρά για να τα εκπαιδεύσουν και να τα
καθοδηγήσουν. Το ψυχολογικό και φιλοσοφικό έργο
του Ντεκάρτ προσέλκυσε όλο και πιο ισχυρούς
θαυμαστές.
Το 1646, η βασίλισσα Χριστίνα της Σουηδίας
ενδιαφέρθηκε να λύσει ζητήματα στο μυαλό της και
άρχισε μια αλληλογραφία με τον Ντεκάρτ.
Έπεισε μάλιστα τον φιλόσοφο να μετακομίσει στη
Σουηδία για να τη διδάξει στο πάθος και τη
φιλοσοφία. Το 1649, ωστόσο, οι πρώτες ώρες
εργασίας απαιτούσαν η βασίλισσα μπορούσε να
αφιερώσει χρόνο για μαθήματα μόνο στις 5 το πρωί
και το δριμύ κρύο έκανε σύντομα τον Ντεκάρτ να
αρρωστήσει. Πέθανε από πνευμονία το 1650 σε
ηλικία 53 ετών.
Το να θυμόμαστε τον Ντεκάρτ με το σκέφτομαι άρα
είμαι ίσως δεν είναι τόσο ρηχό όσο θα μπορούσε να
υποθέσει κανείς αρχικά. Η πρόταση αποτυπώνει
πραγματικά κάτι σημαντικό για αυτόν και το έργο της
φιλοσοφίας γενικότερα. Σηματοδοτεί τη δέσμευση να
δουλέψουμε μέσα από τη συναισθηματική σύγχυση.