nh On g
PH U O N G TH U O C
Bl TRUYEN
9 yv
C U A THAN Y
NHA XUAT BAN Y HOC
NHtfNG PHlTONG THUOC BI TRUYEN
CUA THAN Y HOA-DA
h o a -d A
n h O n g p h l / o n g t h u o c bi t r u y e n
CUA
THAN Y h o a -d A
Ban dich cua Tl/ONG QUAN
nhA XUAT BAN Y HOC
CH lfO N G I
CAC CHtTNG T H tfd N G HAN
Cac chufng ThtTdng han va Thuoc chufa.
Chiing thUdng han co rat nhieu loai, dai de ta co
the ke tdi nhflng loai thUdng han nhii sau.
Trong thdi gian tti sau tiet SUdng giang tdi trade tiet
Xuan phan, gap lanh bi cam thi goi la Chinh thUdng han.
Bi cam trong cac mua xuan mua ha thi goi la Tii thdi
thUdng han. Loai nay gom nhieu tap chting khac nhau,
phai phan biet tijf dau thi viec tri lieu mdi hieu qua.
Dai loai, thUdng han cung gan nhu thildng thuf, ttic
cam nkng. Nhtfng thUdng han thi than nong ma sd lanh,
con thUdng thii thi than nong ma sd nong. Neu mach
dap mau ma sd lanh la thUdng han, con mach dap cham
ma sd gio thi goi la thiidng phong. Mach thinh ma than
nong la nhiet benh, tijfc benh sot nong, mach huf ma
than nong la thUdng thii. ThUdng thik thi mach cang
ma cham, do la vi nhiet thUdng khi tan ma thanh ra
mach hif vay. Benh chting thi thay than nong, nhufc
dau, m ieng kho khat nU6c, do mo hoi, met moi, hdi
6 nh On g ph uong thuoc b i truyen
thci yeu, tham chi me man bat tinh, chan tay giat, hoac
non mika, tieu chay, bung dau, xuat huyet, hoac xuat
ban v.v... nhii vay la di dUdng thi trung nhiet, ma d
trong nha thi thUdng thvi. Lai thay bung chiicing len,
dau nhilc, phat sot, kho tieu. NhUng chi co nhtic dau,
sd lanh, than nong, chan tay ra rdi, m6i la thiidng han.
Tuy nhien, gap nhQng chting tren, chet vi benh thi
it ma chet vi thuoc thi nhieu. Bcfi vi neu khong gap
diidc lUdng y lUdng diidc ma dung thuoc khong trung
benh, thi tile la chet vi thuoc vay.
Neu xem trieu chiing dung la thiidng han thi triiclc
het ngUdi benh phai diidc de nfim ndi yen tinh kin
gio, khong diidc an cdm chao gi, chi nen uo'ng nii6c
giing, riidu nong hoac tra nong. Sau bay ngay nghi
ngdi, giut gin, benh cung co the thuyen giam. Cho
nen co nhan noi, thUdng han khong thuoc cung khoi,
chinh la vi vay.
Neu khong giQ gin, de sinh bien chting thi nguy,
luc do neu khong co lUdng y, hoac dung lam thuoc thi
kho tranh diidc mang vong. Vi vay, khong the khong
can than.
AM CHlTNG THUGNG HAN
Am chting thiidng han, cung con goi la Giap s|c
thiidng han, hoac Giap am thiidng han. Do la chiing
nam nti sau khi giao hdp, hoac gap phong han ben ngoai
CAC CHtfNG THUCfNG HAN 7
hoac vi an phai cac do song lanh, den noi bung chudng
va dau. Dan ong thi than nang co lai, dan ba thi dau
nhu hoa co lai, hoac chan tay co lai, tham tim, co the
a khau, mieng c ln chat roi t it thd. Chting nay goi la
Am chting thiiOng han.
Cach chtia tri cap thdi la nutdng gach nong, lot
vai ma chtfdm tren bung. Hoac co the dung cach tri
sau day:
1) Triidng hop sau khi giao hdp, diidng vat cua dan
ong co lai va dau dcJn gan ngat di, thi hay cap toe btit
am mao cua ngUdi dan ba vtia mdi giao hop, dot thanh
than, hoa v6i nU6c ma uong. Lai cung lay nUdc rtia am
ho cua ngUOi dan ba do ma uong. Day la cach cap ctiu
rat tot, ching nen cho la do day ma khong dung. Ngufdi
dan ong can dUOc ctiu cang mau cang tot, neu do du
cham chap thi khong ctiu dtfOc ntia.
2) TriiOng hdp con thoi thop thi lay bac nen nuf6ng
that nong, ap vao ron, roi mo mot con chim bo cau
song, de nguyen ruot, ap len nen bac, lay vai day len,
ap chat hai tay ngvfdi benh len tren cung, mot lat tat
thuyen giam. Tracing hop ngifcii benh khong con thay
thci ntia thi cung ctiu nhii cach vtia noi, nhtfng phai
xem chting thit bo cau va nen bac. Neu thay thit bo
cau xanh lai, mau bac xam lai thi phai thay bo cau
va bac khac. Mot luc lau cung hoi tinh. Neu khong co
bo cau thi dung ga thay the cung diidc.
3) Lay 49 hat ho tieu, 49 cu hanh con nguyen re,
8 n h i Jn g p h u o n g t h u o c b i t r u y £ n
gia that nat ra, them lo noi 0 dit noi, roi dap vao hai
ndi la ron va quy dau, co the lay vai cot lai cho khoi
rdt ra mot lat thay kien hieu.
4) Ho tieu 49 hat, Phi phan 1 tien, Hoang dan 1 tien,
nghien thanh bot nho, hoa vdi riidu trang thanh vien,
roi dap vao long ban tay, dan ong thi long ban tay trai,
gai thi long ban tay phai. Ap thuoc vao cho chat thi
lat sau thay nong trong bung, ttic la thuyen giam. Rieng
dan ba thi rat cong hieu.
5) Cung co the xep nhieu lan vai tren ron, roi rot
mot it nU6c soi vao ma chUdm, cung hieu qua.
6) Bat mot dtia tre con tieu tien tren dat, roi lay
ban chan di len dat, dan ong thi dung chan trai, dan
ba thi dung chan phai ma di, di cho dat tron v6i nif6c
tieu tre con thanh bun, lay bun do nan thanh mieng
mong d ip len ron, lay niidc soi do vao mot It cho nong
ma chtfdm, rat cong hieu.
7) Hoa dUdc 2 tien, nghien nho, cho uo'ng v6i nil6c
that nong, neu uong vdi rUdu nong thi cang cong hieu.
Uong xong ma non mUa hoac tieu chay la da hoi sinh.
Chting nay, han trung tam am, sinh mang nhu sdi td,
khong dung th\i thuoc manh liet nay de khu han hoi
diidng thi kho long ciiu noi. PhUdng thuoc nay da dude
dem dung nhieu lan, cong hieu rat bao dam, ch in g
nen nghi ngd cham chap ma hong viec.
8) Day la thang thuoc Thuan dUdng ctiu kho:
Gting song, mot nhanh nang khoang 2 hoac 3 lang
CAC CHLfNG THl/ONG HAN 9
xat mong ra - Dau den 3/10 thufng, sao chin - Gufng
va dau do vao sieu, cho 3 bat nu6c dun that soi len,
bo ba, lay niidc cho ngUOi benh uong, thay do mo hoi
la khoi. PhUOng thuoc nay cong hieu nhu than.
9) Bach truat 3 lang - Nhuc que 3 tien - Dinh hiidng,
Ngo thu du, moi thii 1 tien. Do niidc vao sac that soi
cho uong, tiic thi am tieu dUOng hoi, khoi phai uong
tdi lan thii nhi.
PhUdng thuoc nay co ten la Dang han thang, dung
that nhieu Bach truat la de ldi cho khi d liing va ron,
lai dung Nhuc que de lam nong hoa d menh mon. Dinh
hiidng va Ngo thu du la de chan non mtfa, lai lam cho
am han phai tieu tan. Do do chi uong mot thang nay
la khoi.
10) Nhan sam 5 tien - Bach truat 3 tien - Phu tti
1 tien - Giing kho 5 tien - Nhuc que 6 tien. Do nUdc
vao s ic len cho uong.
Chiing nay rat nguy ngap, can diidc ciiu ngay, neu
khong dung phUdng thuoc dai nhiet manh liet, nhu
vi tifdng pha ciia quan ma vao, thi am han se khien
ngiidi benh chet mau chong. Neu khong sii dung cac
vi thuoc tren thi lay gi de duoi am han ma ciiu vong
hon, lay gi ma khii doc khi doat diidng hon? Cho nen
Nhan sam chi dung It, ma Bach truat, Phu tu cung
khong the dung nhieu. Va lai ngiidi ngheo cung khong
sin tien mua Nhan sam. Trong phUdng thuoc nay, Bach
truat co nhiem vu ngan chan, ma Nhuc que, Phu tii
co nhiem vu xua duoi, do do ma phUdng thuoc co cai
10 nh On g phuong THUOC BI TRUY&N
cong hieu phan phach hoan hon vay. TrUdng hdp khong
co Nhan sam thi thay bang sam Cao ly cung dUdc , hoac
dung 1 lang thti Dang sam that tot cung co cong hieu.
11) Hoac dung Ty the trung 7 con, cho vao nude dun
soi len, bo ba uong nUdc. PhUdng thuoc nay cung co
cong hieu cai t\i hoan sinh.
12) Hoac dung: Nhan sam 1 lang - Gting kho 1 lang
- Sinh phu tik mot cai, bo thanh 8 mieng - Do 4 bat
nUdc, sac con mot bat cho uong, chi trong choc lat se
thay ngifdi am lai, mach chay deu.
TH l/O N G h A n A m D l/O N G
Chiing nay do nam nG luc trUdc m lc chiing thUdng
han, chiia binh phuc ma da giao hdp ma sinh ra. Neu
do ngufdi dan ong co benh thUdng han chUa khoi, ngifdi
dan ba vi giao hdp ma thanh benh thi goi la DUdng
dich. Ngildi dan ba co benh thiidng han chUa khoi, ngifdi
dan ong giao hdp ma thanh benh thi goi la Am dich.
M ic chiing nay thi than the nang ne, bung du6i ciing
nhiet xung len ngiic, dau nang khong nhac len noi
mat hoa, tii chi co lai, khong tri lieu cap toe thi co
the chet.
Neu la dan ba, tiic la mac chiing ThUdng han dudng
dich, thi dung 4 lang giing kho gia nho, do nude dun
soi len cho uong, thay ngUdi nong len, do mo hoi tiic
la cong hieu.
CAC CHtfNG THl/CfNG HAN 11
Neu la dan ong, tiic la m&c chiing thiidng han am
dich thi dung mot n&m 16n rau Gi6i, Ha thif phan 14
cai, do 5 thang niicic, s ic con 2 thUng cho uong, n lm
d ip chan mot luc thay ra mo hoi la khoi.
Thtfdng han sd khdi.
Luc m6i mac chiing thUdng han, trong mot hai ngay
dau co the dung phadng thuoc sau day: Sai ho - Bach
thiidc - Phuc linh - Cam thao - Que chi - Ma hoang
- Moi thii 1 tien - DUdng quy 2 tien - Tran bi 5 phan.
Do nii6c vao s ic len cho uong, ciic ky kien hieu.
- Don so' 2: ThUOng han luc mdi bat dau, thi nhiic
dau, ho, sot va sd lanh, hay dung Dam dau thi 1 lang
Thong dau 7 nhanh, s ic len cho uong.
Thiidng han phat ban.
ThUdng han phat ban thi than nong, tam nhii hoa,
mieng khat chi doi uong nU6c, khi su yln lUdi nong
va kho. Do la do diidng hoa dot da day, phai dung thuoc
mat ma triet di. Hay theo ddn sau day:
- N guyen sam 3 lang - Hoang linh 1 lang - M ach
dong 3 lang - Thang ma 2 tien - Phong phong - ThUdng
hoa phan - Thanh dai - Sinh cam thao, moi thii 3
tien - Sinh dia 1 lang - Tang bach bi 5 tien - To diep
1 tien.
Uong mot thang nay thi benh b6t qua nita, uong
thang thii nhi thi benh het han.
Chu y la ddn thuoc tren day cii theo cac vi than
12 NHlJNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
tien thdi co ma chep lai, thi so lUOng cac vi thuoc thay
khong deu. Thang ma dung tdi 2 tien, mot so vi khac
thi dung tdi may lang. Dung thang nay nen cham chiidc
cac vi cho hdp, ch ln g nen ne co.
Thtfdng han mieng khat.
Dung Bach hop 1 can, ngam nii6c mot dem, roi dun
soi len, lay nii6c ma tlm , tat thay cong hieu.
Thtfdng han vang da.
Dung ddn thuoc sau day:
1) Lay gting song va Hoa oi bo bi, cho vao tui cai,
gia giap ra vat thanh nUdc, hoa vdi hUOng du ma d ip
tren tran tren mat.
2) Hoac dung ddn sau day:
Lay mot n lm Ma hoang bo dot di, do 5 thung rUdu
ma s ic con ntia thUng cho uong. Mua xuan thi dung
mi6c la ma sic.
Thtfdng han ttfc ngtfc
ThUdng han tiic ngiic la do nhiet va doc khi ket d
ngiic, khong tieu tan di diidc. Neu thay an vao nguc
ma dau, thon manh thi phu, quan mach thi tram, tiic
la dung benh. Hay dung ddn thuoc sau day:
Thuc dai hoang ntia can - Dinh lich tu ntia can (rang
kho) - Hanh nhan ntia can (bo bi, rang len cho toi lnc
do len) - Mang tieu ntia thang. Tat ca nghien nho, vi§n
thanh vien, moi lan uong mot vien. Lai lay them Cam
CAC CHtfNG THl/CfNG HAN 13
loai mat 1 tien 7 - Bach mat 1 lang. Do 2 bat nvi6c sac
len con mot bat ma cho uong, chi qua mot dem la thay
cong hieu. TrUdng hop khong b6t thi lay Qua lau 1
nhanh, gia nat va Cam thao 1 tien, cung sac len cho
uong, cong hieu nhu than.
Thtfdng han me sang.
Dung dOn thuoc sau day:
Dai hoang 4 lang - Hau phac 2 lang (nu6ng len) -
Chi that 3 nhanh (nU6ng len) - Cho 4 bat ntf6c s ic con
mot bat 2 le ma cho uong. Uong xong thay het noi me
noi sang thi thoi, diing uong tiep ntia.
Thtfdng han khong do mo hoi.
Gap chiing thUOng han khong do mo hoi thi bit dau
thay than nong, nhtic dau, mach vUdng. Co the nau
chao hanh, cho muoi ma an. An xong se thay do mo
hoi, than the nhe nhom.
Hoac co the dung cach sau day: Dai le mot nhanh,
Gtfng song mot cu nho, gia nho vat ntfdc, hoa v6i
mot bat nii6c tieu tre con, dun nong len cho uong,
rat cong hieu.
TrUdng hdp bi thUdng han ma tif 1 t6i 3 ngay khong
do mo hoi, hay dung ddn thuoc sau day:
Cat can niia can - O mai 14 nhanh - Thong bach
mot n lm - Dau xi 1 bat - Do 9 bat nifdc sac con 3 bat,
uong lam 3 lan, se thay mo hoi do ra, benh tinh thuyen
giam mau chong.
14 NHTJNG PHUONG THUOC Bi TRUY&N
Thtfdng han phat dien.
Ngifdi bi thiidng han, nong qua co the phat dien,
neu khong cung me loan hoang hot. Hay dung ngay
ddn thuoc sau day:
1) Thach cao 2 tien - Hoang lien (bot) 1 tien - Dun
len v6i nii6c cam thao, doi nguoi cho uong, rat cong
hieu.
2) Hoac dung ddn thuoc sau day:
Dai khau dan ntia can, gia nho vat nii6c, hoa v6i
nU6c tieu tre con ma uong, rat cong hieu.
3) Hoac dung phUdng thuoc sau day:
Tao tam tho nau v6i niidc, ngay uong 3 lan tat
thuyen giam.
Thtfdng han co quap.
Gap chting nay thi chan tay co qu ip, hay dung gap
phiidng thuoc sau day:
Ngiiu bang can 10 nhanh - Ma hoang - NgUu tat
- Thien nam tinh - M6i thti 6 tien. Tat ca cho vao col,
do mot bat rifdu ma gia nho, sau do lay vai sach v lt
niidc. Do nii6c do vao chao sach, dung than dun len
cho can, con lai bot. Cho uong thti bot nay vdi rUdu,
m6i lan 1 tien, ngay uong 3 lan.
Thtfdng han trung han.
Hay dung phiidng thuoc sau day:
Sinh phu tti 1 lang (bo bi sao sd) - Gting kho 1 lang
- Do 2 bat nil6c s ic con 1 bat, uong nong.
CAC CHtfNG THLfCfNG HAN 15
Thtfdng han huyet ket.
Ngifdi gap chiing nay thi ngUc tiic bung day, dau
d6n vo cung. Hay dung phiidng thuoc sau day:
Hai cap cot - Cam thao - moi thii 1 lang - Mang
tieu 5 tien (tan nho). - Sac len cho uong.
Thtfdng han bung chtfdng.
Dung phUdng thuoc sau day:
Ket canh - Ban ha - Tran bi - Moi thii 3 tien - Giing
song 5 lat - Do hai bat nU6c vao s ic len cho uong.
Thtfdng han dau mang stfcffn.
Gap chiing nay thi dung phiidng thuoc sau day:
Nguyen hoa Cam toai Dai klch, tat ca tan thanh
bot, them Dai tao 10 trai, do mot bat rUdi nu6c, sic
con 8 le, ngUdi manh cho uong ca, con ngUdi siic yeu
cho uong lam 2 lan.
Thtfdng han nhtfc dau.
Dung phUdng thuoc sau day:
1) Giing kho - Phong phong - Sa sam - Te tan - Bach
truat - Nhan sam - Thuc tieu - Phuc linh - Ma hoang
- Hoang linh - Ket canh - Ngo thu du - Dai gia - Moi
thii 1 lang - Phu tii mot nhanh - Tat ca tan thanh bot,
uong v6i riidu moi lan 1 tien, ngay uong 3 lan.
2) Hoac dung phiiOng thuoc sau day:
Lien tu thong bach niia can, Giing song 2 lang. Do
nUdc sac len uong nong.
,16 NHONG PHJJONG THUOC BI TRUYEN
3) Hoac dung: O mai 14 nhanh, 5 phan muoi, do 1
bat nUdc sic con ntia bat, uong nong. Uong xong se
non ra, nen tranh gio thi thuoc se cong hieu nhieu.
Thtfdng han dau co.
Trong chting nay mach khong t6i ha bo, am diicJng
cach tuyet, ta tu d kinh thieu am cua chan, doc khi
xong len lam hai yet hau, kien dau d6n hoac sinh mun
nhot. Nen dung phUdng thuoc sau day:
1) Ban ha (nutfng) - Cam thao - Que tam- Tat ca
gia nho, do nU6c vao sic len, ngay uong 3 lan.
2) Hoac dung: Dai tao 20 trai - O mai 10 nhanh -
Gia nho hoan v6i mat, vien thanh vien tron, ngam cho
tan dan trong mieng, rat hieu qua.
Thtfdng han ha ly.
Trong chting thiidng han nay ngiidi benh hdi thay
dau bung va di cau lien lien. Nen dung phUdng thuoc
sau day:
Tan bi 3 lang - Hoang lien 4 lang - Bach dau ong
2 lang - A giao 3 lang - Trii6c het lay 3 vi thuoc dau
tien, do vao 8 bat nii6c, sac con 2 bat. Sau do hoa v6i
vi sau cung, uong nong, ngay uong 2 lan, kieng thit
ldn va nif6c lanh.
Thtfdng han bi tieu tien
Dung phiidng thuoc sau:
Hoat thach 2 tang - Bo chung v6i mot it Dinh lich
tti, do 2 bat nUdc sac con 7 le cho uong nong.
CAC CHtfNG THLfdNG HAN 17
Thtfdng han bi dai tien
Dung phUdng thuoc sau:
Dai hoang - Hau phac - Moi thii 3 lang, deu nU6ng
- Chi that (nUdng) 6 can. Do 5 bat nU6c s ic con 2 bat.
NgUdi manh uong 2 lan, ngUdi yeu uong 3 lan.
Thtfdng han le ltfdi.
Dung cac phiidng thuoc sau:
1) Lay Mai hoa Phien nao nghien nho, thoa vao lUdi,
lUdi se thu lai.
2) Lay mot hat Ba dau nghien nho, dung ong giay
thoi vao mui, lUdi tu nhien thu lai.
Thtfdng han khi suyen.
Dung phUdng thuoc sau:
1) Lay 1 nam Tii to, do nUdc vao dun len cho uong,
chiing suyen het ngay.
2) Hoac lay mot it Phong Ky, Nhan sam, tan thanh
bot, them Tang bach bi, do nUdc vao, dun len cho uong,
moi lan 2 tien.
Thtfdng han mat ngu.
Chiing nay la do dUdng thinh ma am hii, do do khong
ngu dUdc, cii t r ln troc khong yen, long da bon chon.
Dung phUdng thuoc sau:
Phi chi tu 14 nhanh - Hiidng thi 4 phan - TrUdc
het do 4 bat nUdc vao Phi chi tii, sac con 2 bat, bo ba,
cho HUdng thi vao sac tiep, con 1 bat, bo ba uong nong.
18 NHJjNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Thtfdng han quyet nghich.
Gap chiing nay, ngUdi benh mat xanh, tay chan lanh,
bung dau. Dung phiidng thuoc sau:
Dai phu ttf 2 nhanh - Phao che bo bi - Tan thanh
bot - m6i lan uong 3 tien, hoa vdi nu6c giing.
Thtfdng h a " non mufa.
Dung phiidng thuoc sau:
Quat bi (niidng) - Cam thao - moi thii 1 lang - Nhan
sam 2 lang - Sinh hoang 4 lang - Do 6 bat niiclc, s ic
con 2 bat, uong lam 3 lan- Kieng cac thii rau va do
bien.
Thtfdng han non muTa, tii chi lanh.
Dung phUdng thuoc sau day:
Tat triing, Gia cao, Giing tot, phan liidng bang nhau,
tan thanh bot. Moi lan lay 2 tien, bo vao 6 le nii6c,
dun soi, de nguoi b6t ma uong.
Thtfdng han ho.
Dung phiidng thuoc sau day:
Tri m lu 2 lang - Boi m lu 3 lang - Can cat 3 lang
- Thiidc diidc 3 lang - Thach cao 4 lang - Hoang linh
3 lang - Hanh nhan 1 lang (bo bi va song nhan) - Chi
tii nhan 3 lang - 8 vi thuoc nay do vao 7 bat nude, s ic
con 2 bat riidi, uong lam 3 lan.
CAC CHtfNG THUGNG HAN 19
Thtfdng han kho tieu.
Dung phUdng thuoc sau day:
Hoang linh 5 lang - Dai hoang 5 lang - Chi tii nhan
16 hat - Hoang lien 5 lang (bo long) - Dau thi mot bat
(sao sd) - Cam toai 3 lang - Ma hoang 5 lang (bo dot)
- Mang tieu 2 lang - Phi dau 100 hat (bo bi va ruot)
- Tat ca nghien nho thanh bot, hoa vdi bach mat, vien
thanh vien nho nhu hat ngo. Uong 3 vien mot lan, neu
thay non dUdc thi thoi, con khong thi uong 5 vien.
Thtfdng han nhtfc moi.
Gap chiing thUcing han ma tay chan dau nhiic thi
lay phan ngUa tron v6i phan de, ep nUdc ma bop. Hoac
lay m3 ldn (md nufdc) hoa v6i niidc phan de ma bop
cung rat hieu qua.
Thtfdng han met mat.
Dung phiidng thuoc sau day:
Tan bi 1 lang - Thang ma 1 lang - Hoang lien mot
lang - Do 4 bat niidc s ic con 2 bat riidi. Mot mat lay
bong gon tham thuoc thoa quanh m lt, mot mat nho
it giot vao m it. Ngay dung 5,6 lan. Kieng thit heo va
nUdc lanh.
Thtfdng han Id mieng.
Dung phUdng thuoc sau:
Thang ma 1 lang (niidng) - Cam thao 1 lang - True
20 nhj J n g p h i ! o n g THUOC BI TRUYEN
diep 5 phan - Mach mon dong 3 phan (bo tam) - Mau
ddn 1 phan - Can tao 20 trai - Do 4 bat niidc sac con
1 bat rUdi, uong lam 5 lan, ngam trong mieng roi nuot
tii tii qua co. Kieng do an cay nong.
Thtfdng han khat ntfciic.
Dung phiidng thuoc sau:
Tri m lu 6 lang - Thach cao 1 can - Cach me 6 phan
- Nhan sam 3 lang - Cam thao 10 lang - Triidc het
lay 12 bat nUdc bo gao vao nau, gao chin gan lay niidc
bo thuoc vao sac con 6 bat, uong lam 6 lan, ngay uong
3 lan.
Thtfdng han tho huyet.
Dung phUdng thuoc sau:
Thanh bach diep 3 lang - Giing kho 2 lang - Ngai
3 ndm - Do 5 bat nUdc vao s ic con 1 bat. Sau do v lt
phan ngiia lay 1 bat nUdc, do chung vdi 1 bat thuoc
viia roi, sac con lai 1 bat, chia uong lam 2 lan thi het.
Thtfdng han do mau mui.
Gap thiidng han ma chay mau mui la do ngu tang
nhiet ket ma sinh ra. Dung phiidng thuoc sau?
Ta co mau le 10 phan (sao) - Thach cao 5 phan -
Hai vi nay tron chung nghien nho thanh bot, chia uong
lam 3 lan. Co the tron vdi-mat vien thanh vien, chia
uong 3 lan vdi riidu.
CAC CHLfNG THLfONG HAN 21
Thtfdng han ha huyet.
Dung phUdng thuoc sau:
Phu tao ha Hoang tieu tho ntia thang - Cam thao
3 lang (sao) - Can dia hoang 3 lang - Bach truat 3 lang
- Phu tti 3 lang (sao va nghien nho) - A giao 3 lang
(sao) - Hoang linh 3 lang - TrUdc het do 8 bat nifdc
vao sac con 6 bat, sau do lay bdt ra 3 bat cho A giao
chay ra, roi lai do vao, s ic con 3 bat, chia uong lam
3 lan. Kieng thit va trai cay.
Thtfdng han lao phuc.
Chting nay la do trUdc mac benh thUdng han, nhUng
chUa binh phuc, huyet khi con hu, roi sdm lam viec
nang nhoc ma ra. Hay dung phUdng thuoc sau:
Thti xi 21 hat - HUdng thi 1 thang - Chi tti 7 hat
- Dai hoang 3 lang - Do 5 bat nUdc, s ic con 2 bat 7
le, chia lam 3 lan ma uong, thay do mo hoi la cong
hieu. PhUdng thuoc nay da thti nhieu lan, hieu nghiem
bao dam.
Phtfdng thuoc bi truyen Ngu thang tan.
Day la phUdng thuoc chuyen tri chting thiidng han
mao phong, than nong dau nhtic, met moi, co dam va
ho. M lc benh chting 3 ngay trci lai, dung thuoc nay
cUc ky cong hieu. Cac vi thuoc gom:
Cam thao 1 lang - Thach cao 1 lang - Bach truat
1 lang - Ngu vi tti mot lang - Gting kho 3 phan (sao).
Cac vi nay trUdc het tan nho thanh bot. Moi khi dung
22 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
thi lay ra 2 tien, cho vao 1 bat nUdc, them Gting song
2 lat, Ctic tti mot cai, roi s ic con 7 le, uong nong.
CAC PHEP NGOAI TRI VE THLfONG h AN
Phep Diem nhan.
Dung Phan cam thao 6 phan, Mai hoa bang phien
4 phan, tan chung thanh bot. Gap thiidng han trong
vong tti 1 tdi 6 ngay, dung thuoc nay diem vao khoe
mat trong cua ngUdi benh, dan ong thi mat trai, dan
ba thi m lt phai. Thay mo hoi va ttic la cong hieu. Neu
m ic benh tti 7 ngay trcl di thi diem ca hai mat, bat
luan ngiidi benh la nam hay nti. Cong hieu nhii than.
Phep thong khufdng uy.
Pham tri chting thUdng han la phai lam tieu het
nhting han ket, nhiet ket, thUc ket, dam ket, thuy ket
v.v... Do do mot mat uong thuoc ben trong, mot mat
phai chiidm ben ngoai de lam tieu tan. Vay dung phep
ngoai tri nhii sau:
Lay mot n lm hanh co ca rl, 2 cu gting gia va song,
4 cu cai song, khong co cu cai song thi thay bang 1
nhtim hat cai. Ba thti nay gia ra sao chin, sao bang
rvfdu cang tot. Sau do chia ra lam 2, goi bang hai tui
vai, chiidm tren ngUc va hai ben siidn. Mo hoi va ra
la co cong hieu, bao nhieu nhtic moi tieu tan. Chudm
tdi khi kho thi lai do ra, cho them rUdu sao lai ma
CAC CHtfNG THUdNG HAN 23
chUdm, khong nen chUdm nong qua. TrUdng hdp bi dai
tien thi chUdm luon ca bung.
Phep thong uy.
TrUdng hdp han trung tam am thi co the cam khau,
noi khong thanh tieng, tay chan ciing dd dau ddn, mach
tay khong dap, giong nhii la trung phong vay, hoac
chan tay lanh gia, moi tai di, dan ong thi than nang
co lai, dan ba thi dau nhu hoa co lai, hoac triidng hdp
nam m2 giao hdp xong ngat di, dau nen dung phep ngoai
tri nay. Hay lay mot can hanh tr&ng, gia giap sao chin,
chia lam 2, goi vao vai ma chiidm tren bung, nhat la
d bung dudi, mot lat sau tat thuyen giam. Lai lay them
hanh tr&ng gia giap, sac len b&ng riidu, do cho ngUdi
benh thi diidng khi tiic hoi.
Trufdng hdp benh nang thi lay ngai vien thanh vien
ldn nhu hat dau, tron chung vdi hanh, sao len b&ng
rUdu goi vai ma childm tren Thieu khi hai huyet d diidi
ron 1 tac 5 phan, va Quan nguyen huyet d diidi ron
2 tac. Lat sau se thay chan tay ngifdi benh dan dan
am lai, tiic da hoi sinh vay.
Phep Dan uy.
Trong nhieu triidng hdp, thiidng han khong the phan
biet am diidng, thay lang khong biet nen khong the
cho thuoc. Nhiing neu thay mat trifng mieng ha, bat
tinh nhan sii, triidc dd thi than nong, dai tien tieu tien
khong thong, mo hoi khong co, thi lay 1 chuc triing
24 NHLfNG PHLfONG THUOC BI TRUYEN
ga luoc chin, lay vai qua bao lai bang vai mong ma
chtfdm tren bung, nhat la cho ron cua benh nhan. Vtia
chtfdm vtia lay mot mui tram bac dam vao qua trting,
thay mui tram bac den di thi doi trting. Khi tram bac
khong con den ntia thi se thay mo hoi ngtfdi benh va
ra, nhtf the la thuyen giam. Phep ngoai tri nay cung
rat cong hieu cho loai Am chting thtfdng han noi cl tren.
Phep Ngo thu du uy.
Phep nay cung tUdng ttf nhu cac phep tren, nghia
la dung cach chtfdm. Lay vi Ngo thu du 1 thang, gia
nho tam rtfdu, cho vao hai tui vai mong, chtfdm hai
long ban chan ngtfdi benh, chtfdm ca bung va hai ben
stfdn. Lat sau se thay tay chan ngtfdi benh am lai. Cung
co the cho them Mach mien, Thtfc diem, Thong bach,
sao nong vdi rtfdu ma chtfdm, lanh thi doi. Cong hieu
bao dam.
Phep Tijf to uy.
1) Gap chting thtfdng han noi thtfdng, do an khong
tieu, bung dtf 6i cting va chtfdng len, dai tien tieu tien
khong thong, khong noi dtfdc, hai mat trting trting,
chan tay cting dd, benh nhtf vay la nguy kich, kho long
cho thuoc uong, ma phai dung phep ngoai tri. Vay hay
lay vai lang Tti to, cho vao ntfdc, dun soi len. Sau do
dung khan sach nhung vao ntfdc Tti to, v i t ntfdc, trai
ra chtfdm tren bung ngtfdi benh, nhat la bung dudi.
Khan nguoi thi thay khan khac. Chi sau it lan, tu nhien
CAC CHtfNG THl/CJNG HAN 25
thuyen giam. Phep nay cong hieu nhtf than. Trtfdng
hdp ngtfdi benh tinh lai nhtfng van chtfa dai tien dtfdc,
thi lay dtfdng an va mat heo nau kho thanh thoi dai,
ttf ttf nhet vao hau mon ngtfdi benh roi ttf ttf keo ra,
lam vay vai lan, phan tich ttf trtfdc se dtfdc tong ra.
Tiep do thi ngtfdi benh phai dtfdc uong thuoc, vi phep
ngoai tri chi nham ctfu cap ma thoi.
2) Hoac co the lay it nam dat, sao len boc vai ma
chtfdm, cung hieu qua.
3) Hoac co the lay Da vu dau thai thanh mieng mong,
cha xat tren dot xtfdng song thti ba d ltfng, neu ngtfdi
benh thay dau va ngtia thi khong phai thUdng han,
neu khong thay dau va ngtia mdi dung la thtfdng han.
Tiep do dung cac mieng mong Da vu dau cha xat moi
khdp xtfdng. Dong thdi dung Da vu dau thai mong sao
len, s ic dac cho uong hai ba lan. Chtfng benh thuyen
giam mau chong. Nhd la kieng an cdm.
4) Hoac co the lay Ba dau 10 hat gia nho sao nong,
tron vdi 1 tien bot gao thanh nhtf cai banh, dung ngai
sao len cho nong ma chtfdm d ron. Lat sau thi khi huyet
tat thong.
C H lfd N G II
NGANH NO I K H OA
cAc PHLfONG t h u o c v e b e n h p h o i
Phoi ung ma ho co dam
Ngtfc gap lanh, mach dap mau, co kho ma khong
khat, thtfdng khac ra dam hoi tanh, nhtf vay la chung
Phe ung. Hay dung phiidng thuoc sau day:
Ket canh 3 phan - Boi mau 3 phan - Ba dau 1
phan (bo bi, tam, sao tan thanh bot). NgUdi the chat
manh me dung ntia tien, yeu duoi dung 1/4 tien. Kieng
thit heo.
Phoi ung khac ra mau.
Dung phiidng thuoc sau :
Y di nhan 3 phan (gia sao), do 2 bat nUdc s ic con
mot bat, cho them chut riidu, phan lam 2 lan ma uong
tat het.
Phoi liet ma ho.
Dung phiidng thuoc sau:
Sinh thien mon dong 1 thang (gia lay ntfdc) - Rudu
n g An h N0I khoa 27
mot bat - Dtfdng 1 can - Tii uyen 4 le - Do het vao
noi bang dong ma dun len cho can, roi vien lai thanh
tting vien nhu hot hanh nhan ma uong. Kieng an ca.
Phoi liet ho suyen.
Dung phiidng thuoc sau:
Phong ky mat 2 tien - TUdng thuy 1 tien - Sac len
con chiing 7 phan ma hit nhe vao.
Phoi ton ho ra mau.
Dung phUdng thuoc sau:
HUdng phu 1 tien, tan thanh bot, dun vdi ntfdc gao
rang, ngay uong 2 lan.
Phoi chtfdng, dang khi.
Ngtfdi benh bi chtfdng phoi, hdi thcf don dap, co the
ho hoac suyen, mat ngu. Nen dung phUdng thuoc sau:
Tti uyen 6 phan - Can thao 8 phan - Tan lang 7
la - Phuc linh 8 phan - Dinh lich tti (sao) 3 phan.
Do 6 bat ntfdc, s ic con 2 bat rtfdi, uong lar*i 3 ijLi
tat thuyen giam.
Phoi nhiet ma ho.
Dung phiidng thuoc sau:
Ntfdc sinh dia hoang 3 bat - Sinh mach mon dong 3
bat - Ntfdc gting song 1 le - Mat trang 2 le. Tat ca do
chung s ic con 2/3, sau do cho mat vao, nau nhtf chao
loang, tiep do cho them Bot boi mau 8 phan - Bot tti
28 NHllNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
uyen 4 phan, khuay deu len. Moi lan uong mot thia.
Ngay uong 2 lan, dem uong 1 lan.
Phoi nhiet co dam.
Dung phtfcing thuoc sau:
Ban ha 1 lang - Kho lau 1 lang. Hai vi nay tan thanh
bot, hoa vdi ntfdc gting vien thanh vien nho nhtf hat ngo.
M6i lan uong chting hai ba chuc vien vdi ntfdc nong.
Phoi liet tat tieng.
Dung phtfcing thuoc sau:
Dtfdng sam 3 tien - Thach moc 3 tien - Thien dong
3 tien - Mach dong 3 tien - Phtfdng hoang y 3 tien
- Dia hoang 8 tien - Xuyen boi 2 tien. Do 3 bat ntf6c,
sac con 1 bat ma uong.
Phoi met ma yeu.
Lay Bach dtfdc de ca vo trong, ngam vao dau Thuan
thai 3 nam. Moi buoi sang lay ra 2 hat, gia ra sao len,
uong vdi ntfdc muoi nhat va nong. Uong chting 5 ngay
la co hieu qua. Phtfdng thuoc nay giet dtfdc cac loai
khuan trung trong phoi, tri dtfdc cac loai phoi da htf.
tuy nhien ve sau phai tinh dtfdng, khong nen suy nghl
hoac lam viec nang nhoc.
Phoi yeu, ho lau, co mau.
Dung phtfdng thuoc sau:
Cam hanh nhan 3 lang - Ngan hanh 3 lang - Bach
ng Anh N0I khoa 29
hdp 3 lang - Ho dao nhuc 7 hat, roi lay tron bo phoi
heo, bo vao noi, do ntfdc ma dun len. Trong khi dun,
khi quan cua phoi heo song phai de tho ra ngoai noi.
Den khi ntfdc soi, ntfdc se theo khi quan do phot ra,
phai hting lay ntfdc do do vao cac vi thuoc ma sac, can
chting 1/3 thi uong dtfdc.
CAC BENH HO
Phtfdng thuoc bi truyen tri ho.
Ttf uyen 5 tien - Ngu vi tti 1 lang - Que tarn 2 lang
- Ma hoang 4 lang (bo dot) - Hanh nhan 70 hat (bo
bi tan nho) - Gting kho 4 lang - Cam thao 2 lang (sao).
Do 9 bat ntfdc sac con 2 bat rtfdi, uong nong, chia lam
3 lan, uong trong 1 ngay.
5 thtf ho.
5 thtf ho gom Thtfdng khi thau, Am thau, Tao thau,
Lanh thau va Ta thau. Dung phtfdng thuoc sau:
Tao giap (sao) - Gting kho - Que tam - Ba vi nay phan
ltfdng bang nhau, tan thanh bot, hoa vdi mat vien thanh
vien nho b&ng hat ngo. Ngay uong 3 lan, moi lan 3 vien,
uong vdi rtfdu cung dtfdc. Kieng an hanh toi.
Cac chting ho lau hay mdi bi ho.
Dung phtfdng thuoc sau:
Khoan dong hoa 2 lang - Gtfng kho 2 lang - Nguyen
30 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
hoa can 2 lang - Ngu vi tii 3 lang - Tti uyen 3 lang.
TrU6c het lay 3 vi Khoan dong hoa, Ngu vi tti va Tti
uyen, do 3 bat rUdi nU6c, dun soi len, bo ba, sau do
bo Gting kho va Nguyen hoa can, them 3 thang mat,
do tat ca vao mot noi b&ng dong, s ic ltia nho con 1
thang rtfdi, chia uong 3 lan 1 ngay. Kieng do tanh.
Ho lau nam
Dung phifdng thuoc sau:
HUdng thi (sao) 4 phan - Hanh nhan (bo bi) 2 phan
- Tti uyen 3 phan - Que tam 3 phan - Cam thao (nii6ng)
8phan - Gting kho 2 phan - Te tan 3 phan - Ngo thu
du 3 phan.
Tat ca tan thanh bot, tron vdi mat, vien thanh vien
bang hat ngo. Ngay uong 3 lan, moi lan 4 vien. Bo vao
mieng ngam cho tan dan thi tot hdn.
Ho nhiet
Dung phtfdng thuoc sau:
Hanh nhan 40 hat (bo bi, sao, tan) - Sai ho 4 lang
- Tti to tti 1 thang - Quat bi 1 lang.
Do mot bat niidc 16n, s ic con 3 le, uong lam 3 lan.
Ho han
Dung phUdng thuoc sau:
Nguyen hoa 2 lang - Gting kho 2 lang - Mat trln g
2 thang.
Lay Nguyen hoa va Gting kho tan nho, sau do tron
ngAnh noi khoa 31
vdi mat, dung nho ltia cho thanh keo, chia uong lam
4 lan, ngay 3 lan dem 1 lan.
Ho khan
Dung phiidng thuoc sau:
Qua lau chin, gia lay ntfdc, hoa vdi mat, them
Bach phan (sao), ngam tron g m ieng cho tan dan,
rat cong hieu.
Ho ra dam va mau
Lay trting ga, dap nhe cho vo dap ra, ngam vao nUdc
tieu tre con khoang ba bon ngay, roi lay ra luoc chin
ma an, se bdt.
Tuoi gia ho lau ngay
Dung phtfdng thuoc sau:
Md heo 4 lang - Nhu me dtfdng 4 lang - Mat ong
4 lang.
Tat ca nau len cho thanh keo, moi lan muc 1 thia ngam
cho tan, ngay dung nhieu lan, vai ba ngay tat bdt.
Ho mat tie'ng
Dung phtfdng thuoc sau:
Ha ttf bi - Ngu vi tti - Hoang cam - Cam thao.
4 vi nay phan ltfdng b&ng nhau, "tan nho thanh bot,
tron vdi mat vien thanh vien ldn b&ng qua anh dao.
Moi lan ngam mot vien cho tan trong mieng. Ngay ngam
nhieu lan.
32 NH&NG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Ho htf lao
Lay mot khuc Dai ngau, bo mot dau, do mat day,
goi giay d ngoai ma ntfdng cho nong roi uong, rat cong
hieu.
CAC CHLTNG SUYfiN
Phtfdng thuoc bi truyen tri benh suyen thong
thtfdng
Lay mot nhanh Bach phtfdng tien hoa, de ca re va
la, gia lay ntfdc, hoa vdi mot ltfdng rtfdu nong ttfdng
dtfdng. Cho ngay nang am, dung ntfdc thuoc dd thoa
len huyet Cao hoang, cho gitfa ngtfc va bung. Mdi dau
thay hoi lanh, sau thay nong va cay, roi lai hoi dau.
Khi thay hdi dau thi ngting lai, khong thoa ntia, lay
khan lau kho, nhd d ndi kin gio. Lam vay trong vai
ngay la dd nhieu.
Chtfng suyen cap
Dung phtfdng thuoc sau:
Lay 1 lang Ket canh, tan nho, hoa vdi ntia thang
ntfdc tieu tre con, sac con 4 le, gan ra ma uong.
Chufng khi suyen
Dung phtfdng thuoc sau:
Lay Hanh nhan va Dao nhan, moi thti ntia lang bo
NGANH NOI KHOA 33
bi, sao, ta n nho, do vao mot bat ntfdc hoa bot song,
vien thanh vien bang hat ngo, moi lan uong 10 vien,
chieu vdi ntfdc gting pha mat, rat cong hieu.
Chting dam suyen
Dung phtfdng thuoc sau:
Ban ha 2 tien - Cam thao (ntfdng) 1 tien 5 phan -
Tao giac 1 tien 5 phan - Gting song 1 tien.
Do 1 bat ntfdc, s ic can 8 le ma uong se thay khoi.
Chting Khi suyen thtfdng nghich
Nhieu ngtfdi cho r in g chting nay la do khi thinh
co dtf, stf that la do khi htf khong du. Nen dung phUdng
thuoc sau:
Nhan sam 1 lang - Ngtfu tat 3 tien - Thuc dia hoang
5 tien - Mach dong 5 tien - Sinh thu du 4 tien - Bao
ky tti 1 tien - Bac ngu vi 1 tien - Hach dao 3 hat -
Gting song 5 lat.
Do ntfdc vao sac ma uong se bdt.
Chting hen suyen
1) Lay trting ga ngam vao ntfdc tieu tre con, mua
ha ngam 3 ngay, mua dong ngam 7 ngay, lay ra luoc
chin, ngay an mot qua, it ngay se bdt.
2) Hoac dung phtfdng thuoc sau:
Tti Quan tti, cac vi phan ltfdng b ln g nhau, s ic len
ma uong.
34 NHtJNG PHLfONG THUOC BI TRUYEN
Phe htf suyen cap
Lay Quang minh sinh dong nhu phan 5 tien, tron
v6i ft cOm trang, nghien nhuyen vien thanh vien bang
hat ngo. Moi lan uong 1 vien, chieu bang ntfdc nong.
Chting Hen diem hao
Dung ntfdc dau phu, uong sang va toi, lau ngay cung
hieu qua. Neu m tre con thi ntfdng Chi ma giai tren
gach nong, lay. ra nghien nho cho an vdi dau phu.
CAC BENH VE DAU
Chting Dau phong
Dung phtfdng thuoc sau:
Phu tti 1 cai (sao, gia) - Mot so" ltfdng muoi ttfdng
dtfdng, ca hai thti tan nho ma uong, phong se het.
Chting dau dau
Dung phtfdng thuoc sau:
Man kinh tti 1 tien - Bach chi 1 tien - Cam thao
1 tien - Ban ha 1 tien - Te tan 1 tien - Xuyen khung
5 tien.
Do rtfdu vao dun len ma uong. Chi uong 1 lan la
thay b6t han.
Chting dau nao
Dung phtfdng thuoc sau:
n g Anh noi khoa 35
Sai ho 5 tien - Uc hanh nhan 5 tien - Mach dong
5 tien - Tan di 3 tien - Ket canh 3 tien - Bach thiidc
3 tien - Cam thao 1 tien.
Do 3 bat ntfdc va 1 thang rtfdu, s ic len ma uong.
Chting Dau minh
Ngtfdi bi benh nay trong dau nhu co tieng con trung
keu vang. Benh nay con co ten la Thien bach nghi.
Dung phiidng thuoc sau:
Diidc diep - H ie chi ma - Mau ddn bi - Chi tii.
Cac vi thuoc tren so" ltfdng bang nhau, tan nho hoa
vdi mat, vien thanh vien ldn bang hat ngo. Moi lan
uong tii 20 tdi 40 vien vdi ntf 6c tra nong, tuy theo benh
nang nhe.
Chufng dau mot ben dau.
Dung phUdng thuoc sau:
Xuyen khung 4 lang - Chu sa 4 lang - Thach cao
4 lang - Long nao 4 lang - Nhan sam 2 lang - Cam
thao 2 lang (ntfdng) - Te tan 2 lang - Sinh te giac 1
lang - Chi tii 1 lang - A giao (sao) 1 lang rtfdi - Mach
dong (bo tam) 3 lang.
Cac vi tren tan nho hoan vdi mat thanh tiing hoan
bang dau ngon tay, uong moi lan 1 hoan vdi riidu, rat
cong hieu.
Chiifng Thien chmh dau phong.
Dung Bach chi 3 tien, sao len, tan nho. Lai lay 3
36 NHlJNG PHLfONG THUOC BI TRUYEN
tien bot gao do ntfdc khuay len thanh ho, tron vdi
Bach chi tan nho, dan len cho dau nhtic. Chi sau 1
ngay thay bdt. Het 1 ngay lai thay thuoc mdi, thay
3 lan thi het benh.
Chting loi dau thong
NgUdi mac chiing nay, vi dau dau ma noi hach, hoac
trong dau nhtf co tieng sam vang. Nhtf vay la gap ta
phong, phong dong nen phat sinh ra thii tieng sam
trong dau. Dung phiidng thuoc sau:
1) Lien kieu 1 tien - Hoang cam 1 tien - H&c sdn
chi te giac 1 tien - Ngtfu bang tti 1 tien - Bac ha 7
phan - Ket canh 5 phan - Them mot nhtim tra tot va
Qua de.
Tat ca tan nho. Moi lan uong lay 2 tien, hoa vdi mi6c
muoi dUa ma uong trong luc doi.
2) Hoac dung phiiOng thuoc sau:
Dai hoang 2 lang - Hoang linh 2 lang - Khien ngiiu
4 lang - Hoat thach 4 lang - Hoang lien - Bac ha diep
va Xuyen khung, m6i thii ntia lang.
Tat ca tan nho thanh bot, hoa vdi ntfdc hoan lai
thanh hoan ldn bang hat ngo. Sau moi btia cdm uong
50 hoan vdi ntfdc nong.
Chting On nhiet dau thong.
Chting nay do thap va nhiet hdp lai ma thanh uat.
Khi hanh len tren, chong vdi khi thanh dtfdng nen lam
dau dau. Dung phtfdng thuoc sau:
n g An h N0I k h o a 37
Khtfdng hoat 1 lang - Phong phong 1 lang - Sai ho
7 tien - Xuyen khung 5 tien - Cam thao (ntfdng) 1 lang
rtfdi - Hoang lien (sao) 1 lang - Hoang linh 3 lang (llang
rtfdi sao, 1 lang rtfdi ngam rtfdu).
Tat ca tan thanh bot, moi lan dung 2 tien, hoa vdi
it ntfdc tra nong ma uong.
Chting phong nhiet dau thong.
Dung phtfdng thuoc sau day:
Cue hoa - Thach cao - Xuyen khung - Cac vi phan
ltfdng bling nhau, tan thanh bot. Moi lan uong 1 tien
rtfdi, hoa vdi ntfdc tra nong ma uong.
Chting Choang vang hoa mat.
Chtfng nay do khi huyet htf, phong ta nhap vao nao
ma dan tdi mat, khien cho dau oc choang vang ma mat
hoa len. Dung phtfdng thuoc sau:
Nhan sam - Dtfdng quy - Phong phong - Hoang ky
- Thtfdc dtfdc - Mach mon dong - Moi vi 1 lang - Doc
hoat - Bach truat - Que tam - Moi vi 3 lang.
Do 6 bat ntfdc sac con 2 bat chia uong 3 lan.
CAC BENH LY
Chting Thuy coc ly
Dung phtfdng thuoc sau:
Nhan sam - Dia du - Hau phac (sao) - Gting kho
38 NHtfNG PHLfONG THUOC BI TRUYEN
- O mai (sao) - Moi vi 6 phan - Bach truat 5 phan -
Duong quy 5 phan - Xich thach chi 7 phan - Long cot
7 phan - Thuc giai 4 phan - Cam thao 4 phan - Hoang
lien 10 phan.
Tat ca tan nho thanh bot, hoan thanh hoan 16n b&ng
hat ngo, ngay uong 3 lan vdi nU6c gao rang, moi lan
20 hoan.
Chting Lanh ly.
Chting nay do ruot va bao tti hii nhtfdc, lai gap lanh
ma ra. Pham thay di cau ra phan xanh, tr&ng hoac den,
deu la Lanh ly. Mach thay tram thi song ma thay phu
thi chet. Dung phUdng thuoc sau day:
Hoang lien 2 lang - Cam thao (sao) ntia lang - Phu
tti (sao) ntia lang - A giao (ntfdng) ntia lang.
Do 3 bat ntfdc s ic con 1 bat, chia uong 2 lan.
Chting Bach tre ly.
Chting Bach tre ly la do ruot htf ma gap khi lanh,
khien cac chat dich trong ruot ngtf ng tre lai va co mau
trang. Dung phtfdng thuoc sau:
Xich thach chi 8 lang - Gting kho 3 lang - Long cot
3 lang - Dtfdng quy 3 lang - Phu tti (sao) 2 lang - M lu
le (rang) 2 lang - Thtfdc dtfdc 1 lang - Cam thao (ntfdng)
1 lang - Nhan sam 1 lang rtfdi - Bach truat 1 thang.
Trtfdc het do 1 dau ntfdc, dun Bach truat len con
9 thang, sau do do cac vi thuoc kia vao s ic tiep con
3 thang, chia uong 3 lan.
n g An h N0I khoa 39
Di cau co dam mu thi them Hau phac 3 lang. Di
cau ma non mtia thi them Quat bi 2 lang.
Chting Lanh nhiet ly
Trong chiing nay, phan ngtfdi benh vtia vang vtia
tr&ng, dd la do ruot htf nhtfdc, san co han, lai gap nhiet
ma sanh ra. Dung phtfdng thuoc sau:
Htfdng co 1 thang - Bach truat 6 lang - Gidi bach
1 thang - Thang ma 2 lang.
Do 7 thang ntfdc sac con 2 thang rtfdi chia uong lam
3 lan.
Chting Nhiet doc ly.
1) Dung phtfdng thuoc sau:
Hoang linh - Quat bi - Doc hoat - Lam thanh - Hoang
lien - Quy tien vu - Hoang bach - Cam thao.
Cac vi nay phan ltfdng bang nhau, tan nho, hoan
thanh hoan ldn bang hat ngo, moi lan uong 10 hoan,
ngay uong 3 lan.
2) Hoac dung:
Sinh te giac - Toan thach ltfu bi - Chi that - Moi
thti phan ltfdng bang nhau, tan thanh bot, moi lan uong
1 thia nho hoa vdi ntfdc tra, ngay uong 2 lan.
Chting Hong ly.
Dung phtfdng thuoc sau:
Diem mai 1 cai - Ho hoang lien 1 tien - Tao ha tho
1 tien - Tat ca tan thanh bot, chia 2 lan, hoa vdi ntfdc
40 nh On g phuong thuoc b i tru yen
ma uong. PhUdng thuoc nay cong hieu nhtf than, da
thti nhieu lan, deu co hieu qua, nhieu ngtfdi di ly ra
huyet ca tram ngay, dung phUdng thuoc nay deu thuyen
giam ngay.
Chting Tien hong hau bach ly.
Chiing nay con co ten la TrUdng co, luc dau di ly
ra mau, sau ra phan trang. Dung phiidng thuoc sau:
Chuan ngUu tat 2 lang - Gia nho lay 1 can rtfdu do
vao, ham len, moi lan uong mot hai chung, ngay uong
3 lan, rat cong hieu.
Chting Xich ly
Dung phUdng thuoc sau:
Hiidng dam thi nika thang - Hoang lien 1 thang.
TrUdc het lay 1 thang rtfdi ntfdc ngam Htfdng thi
1 ngay, roi vdt ra gia vat lay ntfdc. Tiep dd cho Hoang
hen tan nho vao ntfdc Htfdng thi, dun can con ntfa thang.
Uong vao luc bung doi, cong hieu lien.
Chting Xich bach ly.
Pham chiing ly la do doanh ve bat tuc, trtfdng vi
htf nhtfdc, lanh khi nhiet khi thtia htf ma nhap vao
ruot. Nhiet nhap vao huyet, huyet ngam vao ruot, do
do bai tiet ra phan do. Lanh khi cung nhap vao ruot,
lam cho chat dich trong ruot ngtf ng tre, co mau tr&ng.
Do do bai tiet ra phan tr&ng do l&n Ion, do la do lanh
nhiet ttfdng giao ma ra. Dung phUdng thuoc sau:
n g Anh N0I khga 41
Loc nhl 2 phan - Thach ltfu bi 2 lang - Giing kho
2 phan - Tao hach trung nhan 7 hat - Xich dia ldi 1
lang (dot thanh than).
Cac vi tren tan thanh bot, trtfdc biia an uong 1
thia, tuy theo benh nang nhe, uong tii 3 tdi 6 lan
1 ngay.
Chufng Ngu sac ly.
Chiing nay, phan ngudi benh co nhieu mau lan Ion.
Dung phtfdng thuoc sau:
Toan thach ltf u bi 5 cai - Hat sen 2 thang. Tron lan,
gia nho, v lt lay ntfdc, uong 5 lan, rat cong hieu.
Chufng Ly lau ngay.
Day la phtfdng thuoc danh cho ngtfdi mac chiing Xich
ly lau nam khong khoi:
Dia du 1 lang - Thtf vi thao 1 lang.
Do 2 thang ntfdc, s ic con 1 thang, chia lam 2 lan,
uong tting ngay, rat cong hieu.
Chufng Hifu tUc ly.
Ruot va da day yeu, de bi lanh khi nhiet khi xam
nhap. Cac ta khi do luc dong luc tinh, khien cho benh
ly luc co luc ngting. Dung phtfdng thuoc sau:
Hoang lien - Long cot to b ln g qua trtfng ga 1 cai
- A giao b in g ban tay - Thuc ngai ntfdng 1 n lm .
Ba vi tren, trtf A giao, de 3 thang ntfdc s ic con 2
thang, roi cho A giao vao, chia uong 2 lan.
42 nh On g phuong thuoc bi tru yen
Chufng Cam khau ly.
Dung Moc miet tti 6 cai, bo vo nghien nat, phan
lam hai. Lay mot cai banh bot bo doc lam 2 ntia, dap
bot thuoc vao hai long banh, ho nong d ip vao ron ngtfdi
benh, nguoi thi doi. Choc lat, ly ngting, ngtfdi benh
thay doi.
Chufng Ly cua dan ba thai nghen
Dung phtfdng thuoc sau:
Lay 2 qua trting ga, due mot Id b ln g dau ngon tay,
cho vao 5 phan Hoang dan, lay dua bac ngoay deu, lay
giay ban bit kin, luoc chin, cho an vdi cdm, rat cong
hieu.
CAC BENH SAN KHI (tiic Sa di)
Phtfdng thuoc cho ngtfdi mdi mac benh:
Tien dia cot bi 4 lang - Gting song 4 lang.
Gia nho dap vao than nang, co rat ngtia cung phai
ran chiu. Dong thdi lay Lien de lao ty qua, sao len
nghien nho, mdi lan uong 3 tien, chieu b ln g rtfdu nong.
Chi vai ba lan la bdt nhieu.
Chufng Hoanh ltfdng san.
Ngtfdi m lc chting nay, trong bung dtfdi nhtf co cuc
gi, lam dun tdi ca ngtfc, rat kho tri. D ung phtfdng
thuoc sau:
n gAnh noi khoa 43
Bo cot chi 1 can - H lc ho ma 2 lang (sao)
Tron 2 vi sao len, roi bo Ho ma, lay Bo cot chi tan
nho, tham rtfdu ma hoan thanh ttfng hoan, uong vdi
ntfdc nong.
Chufng Ho san.
Trong chtfng nay, ngtfdi benh cam thay nhtf co mot
cuc gach luc n lm thi nhu cl bung dtfdi, luc dtfng thi
nhtf chay xuong tan than nang, roi cti the xuat nhap
lai vang tren dtfdi. Dung phtfdng thuoc sau day:
Do trong 5 tien, gia v lt lay ntfdc, hoa vdi chut ntfdc
lanh thanh 1 bat. Cho vao do 1 lang Nhan sam, 1 tien
Que nhuc, 1 tien Que chi, 1 tien Hach dao, 1 tien Tieu
hoi htfdng, dun soi len, bo ba ma uong. Uong 3 thang
nhtf vay thi benh het.
CAC BENH SA CHtTNG
(Chi chung cac benh sdi, di cau chay...)
Phtfdng thuoc khi mdi mac benh:
Mdi dau, thtfdng la dau bung, cung co trtfdng hdp
khong dau bung, ma chi thay nang bung kho chiu. Hay
dung vi Nam xa ding, s ic len, them rtfdu ma uong.
Chufng Cam khau sa.
Hay dung mot mieng sanh nhung vao ntfdc nong co
pha ntfdc Htfdng du, cao tren ltfng ttf tren xuong, tdi
44 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
khi thay cac sa diem noi len tting cuc thi thoi. Tiep
do dung 0 dtfdc, Thanh bi, Tran bi, Sdn tra, Tti phac,
phan ltfdng bang nhau, s ic len uong nong.
Chufng Van trtfcfng sa.
Dung 1 lang Ma phan sao den, them vao 1 dtim Hoang
tho, sao len, moi lan lay 5 tien uong vdi rtfdu nong,
vai lan thi het dau.
Chting Ta sa.
Ngtfdi m ic chting nay, than the stfng len dau ddn,
lai noi nhieu vet den. Do la do tang phu bi doc, khien
khi tre huyet ngtfng. Dung phtfdng thuoc sau:
To moc dien ho te 1 lang - Ngu linh chi 1 lang -
Tien tien tti 1 lang - La bac tti 1 lang - Khtfdng hoang
7 tien - Tran bi 7 tien - Tan lang 7 tien - Chi that
7 tien - Hau phac 7 tien - Tam lang nga me 7 tien
- O dtfdc 5 tien - Htfdng phu 4 tien - Tram htfdng 3
tien - Giang htfdng 3 tien - A nguy 2 tien.
Tat ca tan nho hoan ttfng hoan nhtf hat dau ldn,
moi lan uong 50 hoan vdi ntfdc Sa nhan.
Chting Dtfdng mao sa.
Ngtfdi m ic chting nay, bung chtfdng len va dau, tiep
do dau ca ltfng va hai ben stfdn, nhtf co gai dam. Hay
dung Dam dau ne tho nghien that nho, hoa vdi rtfdu
dap vao cac cho dau, lat sau se thay cac ch6 do co nhting
sdi long trln g nhtf long de. Nhtf vay la cong hieu.
ngAnh noi khoa 45
Chufng Ban sa.
Ngtfdi mac chting nay dau vang mat hoa, non mtf a,
minh noi ban do tim.
Cach tri, trtf 6c het y nhtf cach tri chting Cam khau
sa d tren. Tiep do lay Thien hoa phan, Dan bi, Bac
ha, Dia cot bi, Sdn chi, Huyen sam, Te tan. Cac vi phan
ltfdng bang nhau, sac len ma uong.
Chufng Trung nang mua he.
Dung cac phtfdng thuoc sau:
1) Nhan sam 4 lang - Thach cao 4 lang - Hoang lien
3 tien.
Do ntfdc vao sac cho uong. Uong 1 thang thi dinh
than, 2 thang thi do mo hoi va khoi. Trung thti nang,
ngat di, uong rat cong hieu.
2) Nhan sam 1 lang - Thanh hao 2 lang - Htfdng
nhu 3 tien - Bach truat 5 tien.
Do ntfdc vao sac len cho uong. Rat cong hieu vdi
Trung thti phat dien, khi suyen toat mo hoi.
3) Thanh hao 1 lang - Hoang lien 3 tien - Nhan sam
3 tien - Bach truat 3 tien - Phuc linh 5 tien - Hoac
htfdng 5 tien - Htfdng nhu 1 tien - Ban ha 1 tien.
Do ntfdc sac len cho uong. Neu dau bung la het dau
lien. Lai nhtf trung thti nga xuong non mtia, sui bot
mep, ngtfdi nong nhtf ltia nhat nhat deu tieu tan.
4) Huyen sam 3 lang - Mach dong 3 lang - Thien dong
1 lang - Thanh hao 1 lang - Thang ma 3 tien - Kinh gidi
3 tien - Hoang lien 3 tien - Hoang linh 3 tien.
46 NHVNG PHLfONG THUOC BI TRUYEN
Do ntfdc vao sac len cho uong, bao nhieu ban sac
lai lien, uong 3 thang thi het han.
CAC CHLfNG ON DICH
Chufng Dai dau on.
Dung phUOng thuoc sau:
Dien ho to' 1 tien 5 phan - Tao giac 1 tien - Xuyen
khung 1 tien - Le lo 5 phan - Trich true hoa 2 tien
5 phan.
Tat ca tan nho thanh bot, cuon giay lai thoi vao mui
se thay bdt.
Chufng Hach tuf on.
Dung phUOng thuoc sau:
Sinh thach cao 1 lang - Huyen sam 4 tien - Da cuc
hoa 4 tien - Kim ngan hoa 4 tien - Lien kieu 4 tien
- Dan bi 4 tien - Bac ha 2 tien - Xa can 2 tien - Cam
thao 1 tien.
Do ntfdc vao sac len cho uong tat giam benh ngay.
Chufng Phe nhiet on.
Dung phiidng thuoc sau:
Tay ngiiu hoang thon 1 phan - Dtfdng mon ttf thon
2 ly - Lao mai bang phien thon 1 phan - Dai hoang
mang tieu 5 tien - Te ngtfu giac ma 1 tien.
Do ntfdc vao sac len cho uong tat cong hieu.
n gAnh noi khoa 47
Tich on dan.
Dung phtfdng thuoc sau:
Hung hoang - Thu hoang - Tang thanh- Quy bach
- Chan chau - Chu sa - Ho dau cot - Ket canh - Bach
truat - Nti thanh - Cung khung - Quy doc btfu - Vu
di - Quy tien vu - Le lo - Xtfdng pho' - Tao giap.
Cac vi thuoc tren, moi thti 1 lang, tan nho thanh
bot, hoan vdi mat thanh tting hoan ldn bang dau ngon
tay. Moi lan uong 1 hoan ctfc cong hieu.
Tich on tufu.
Dung phtfdng thuoc sau:
Dai hoang 15 thu - Bach truat 18 thu - Que tarn
18 thu - Ket canh 15 thu - Thuc tieu 15 thu - O dau
6 thu. (Moi thu bang 1/24 lang ta)
Tat ca tan nho, bo vao tui vai khau lai, thang 12
mua dong, nhting xuong gieng cho tdi bun. Tdi ngay
nguyen dan lay len, do rtfdu vao dun nong ma uong.
Ca nha uong se tranh dtfdc benh dich.
CAC CHLfNG NGUOC TAT
Phtfdng thuoc tri ngtfdc tat bi truyeji.
Thtfdng sdn - Cam thao (ntfdng) - D ai hoan g -
Que tam.
M6i thti 4 phan, tan nho, hoan vdi mat, to bang dau
48 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
ngon tay. Moi lan benh muon phat, uong 6 hoan. Uong
thuoc xong nen an chao nong va loang.
Chufng Tam am ngtfdc.
Pham chiing ngtfdc cti sau chinh ngo thi phat, goi
la Tam am ngtfdc. Dung phUdng thuoc sau:
Hoa tieu 2 tien 5 phan - Chu sa 2 tien 5 phan 5
ly - Xa hUdng 3 phan - Bang phien 3 phan.
Tat ca tan nho thanh bot, hoa chut rtfdu, chia lam
hai, d ip vao xtfdng song ltfng, cho sau phoi, va dap
vao trtfdc ngtfc, rat cong hieu.
Chufng Cach nhat ngtfdc.
Dung phUdng thuoc sau:
Dai hoang 3 phan - ThUdng sdn 1 phan rtfdi - Cam
thao (ntfctag) 1 phan rtfdi.
Do 3 thang ntfdc, s ic con 1 thang, bo ba di, lai do
them 2 thang ntfdc, dun can con 1 thang ma uong.
Chufng Tam nhat ngtfdc.
Lay 1 nhanh Tran htfdng duyen, bo bi tren dau, tan
nho, roi sao ky len, sau do lai lay ra tan cho ctfc nhuyen.
M6i lan dung 7 phan, cti cho vao mieng ma nuot, khong
chieu b ln g ntfdc.
Chufng Lao ngtfdc.
Ngtfdi mac chting ngtfdc lau ngay, ta khi khong tan
dtfdc nen chan khi khong the khoi phuc, do do ma phat
n gAnh noi khoa 49
lao, va goi la Lao ngtfdc. Dung phtfdng thuoc sau:
Miet giap (ntfdng) 2 lang - Thuc tat 2 lang - Tri m lu
2 lang - Thtfdng sdn 3 lang - O tac ngtf cot 1 lang -
Phu tii 1 lang. Thuc tieu 1 lang.
Do 3 dau rtfdu vao ngam 1 dem, horn sau muc ra
1 chung ldn ma uong, ngay uong 3 lan. Cung co the
uong 2 chung moi lan.
Chufng Nghjch lau ngay.
Dung phtfdng thuoc sau:
Long cot 1 lang - Thtfdng sdn 3 lang - Dai hoang
2 lang - Phu tti 2 phan (sao).
Tat ca tan nho thanh bot, hoa vdi long do trting ga,
hoan tting hoan bang hat ngo. Moi lan chting nghich
keo len thi uong 5 hoan. Kieng an hanh, cac thti rau
song va thit heo.
Chting Ctiu nghich hif ctfc.
Dung phtfdng thuoc sau:
Nhan sam 5 tien - Gting song 5 tien - Do 2 bat ntfdc
sac con 1 bat. Dem ra phdi stfdng 1 dem. Canh nam
hom sau ham nong ma uong. Ngay hom do chting nghich
se ngting. Trtfdng hdp khong co Nhan sam thi thay
blng Bach truat 1 lang. Uong 2 lan la khoi.
Chting Cdch nien nghich.
Dung phtfdng thuoc sau:
50 NHtfNG PHUONG THUdc BI TRUYEN
1) Gting kho 5 tien - Bach truat 3 tien. Do ntfdc vao
s&c uong.
2) Dung Hung hoang 3 tien tan nho, Quy ban 1 cai,
bo ria, ntfdng tren ltia, tti tti do bot Hung hoang khap
cai Quy ban, ntfdng tdi luc Quy ban den, lay ra nghien
nho tat ca, uong vdi rtfdu roi dap chan am, thay do
mo hoi la hie1' qua.
Chufng Tam thap nien nghich.
Dung phtfdng thuoc sau:
Thtfdng sdn 5 tien - Hoang lien 5 tien - Do vao 1
can rtfdu, ngam 1 dem, lay ra do vao sieu sanh dun
con 7 phan, chia lam 2 lan uong luc chting nghich phat
ra, uong xong thay non mtia hoac di tieu chay la co
hieu qua.
Chting nghich lau ngay thanh cuc trong bung.
Mac chting nghich ma bung, ngtfc va nach r&n chic,
noi go len la dung benh. Benh nay con co ten la Nghich
mau. Hay dung r l rau can, toi, va Ngan chu, gia nat,
sao roi dap vao cac cho dau. Trong vong ntia ngay, thay
rat dau, trong mieng co hdi toi, nhtf ng nhtf vay la cuc
nghich da tieu.
Hoac dung phtfdng thuoc sau:
Dung Phac tieu 3 tien va mot cu tdi ldn, bo chung
gia nho dap len cho dau, rat cong hieu.
ngAnh noi khoa 51
Chufng on nghich
Neu thay trtfdc lanh sau nong thi tiic la Han nghich,
do la do trtfdc thi gap han sau lai gap phong. Con neu
gap phong trtfdc gap han sau thi se thay trtfdc nong
sau lanh, benh nay goi la On nghich. Dung phtfdng
thuoc sau:
Tri m lu 6 lang - Thach cao 1 can - Canh m l 6 le.
Do mot dau 2 thang ntfdc vao dun len cho Canh me
chin thi bo ba, them Que tam 3 lang roi dun tiep cho
can con 3 thang, chia lam 3 lan, uong nong. Mo hoi
ra la co hieu qua.
Chufng nghich lau ngay cua tre con.
Dung phtfdng thuoc sau:
Cho an thit ba ba (ttic cua dinh), chi 2 lan la bdt nhieu.
Chufng Sdn chtfdng nghich.
Chiing nay hay co tai cac vung nui non, do la mac
phai chtfdng khi ma ra. Dung phtfdng thuoc sau:
Thuc tat 5 phan - Tri mau 5 phan - Thang ma 5
phan - Bach vi 5 phan - Dia cot bi 5 phan - Mach mon
dong 5 phan - O mai nhuc 4 phan - Miet giap (sao)
4 phan - Thach cao 8 phan - Cam thao (ntfdng) 3 phan
- Thtfdng sdn 6 phan - Dau thi (sao) 1 le.
Tat ca tan nho thanh bot, tron vdi mat hoan thanh
hoan b ln g hat ngo, moi lan uong ttf 10 tdi 30 hoan tuy
benh nang nhe.
52 NHJjNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
CAC BENH NON MUA
Nhufng phtfdng thuoc bi truyen tri cac benh non
mufa.
Benh non mtia co 2 loai, mot loai la do da day tich
nhiet, mot loai la do da day tich lanh. Hai loai nay
phai diidc phan biet ro rang thi viec tri lieu mdi hieu
qua.
TrUdng hdp non mtfa la do da day tich nhiet thi dung
phiidng thuoc sau:
1)Sinh lo can - Sinh mach mon dong (bo tam) - Thanh
true nhti - Moi thii 1 thang - Ntfdc giing song 5 le -
Phuc linh 5 lang.
Do 8 thang niidc, s ic con 2 thang riidi, bo ba, them
True lich 6 le khuay deu, chia lam 3 lan ma uong. Kieng
do chua.
Triidng hdp thang tren day uong xong benh khong
het thi dung them phiidng thuoc sau:
2) Phuc linh 5 lang - Nhan sam 3 lang - Mach mon
dong (bo tam) 1 thang - Giing song 6 lang - Thanh true
nhii 1 thang.
Tat ca tan nho, tron vdi mat hoan thanh tiing hoan,
uong vdi nUdc re lau, moi lan 15 vien, ngay uong 2
lan (moi hoan ldn b&ng hat ngo).
TrUdng hdp non m{fa la do da day tich lanh thi dung
phiidng thuoc sau:
3) Ban ha 1 thang - Tieu mach mien 1 thang.
n g Anh N0I khoa 53
TrUcic het tan Ban ha thanh bot, hoa vdi nUdc, gan
do vao Mach mien, hoan lung hoan ldn bang dau ngon
tay, hap cho chin. Moi lan nuot bon nam vien, ngay
2 lan, tu nhien het benh.
TrUdng hdp thii thuoc vita ke tuy co khien benh bdt,
nhiing can benh chUa tieu thi dung them phUdng thuoc
sau:
4) Nhan sam 5 lang - Bach truat 5 lang - Giing song
8 lang - Hau phac (nUdng) 4 lang - Te tan 4 lang -
Quat bi 3 lang - Que tam 2 lang.
Tat ca tan nho tron vdi mat hoan thanh tiing hoan
ldn b&ng hat ngo, ngay uong 2 lan, moi lan 10 hoan.
Kieng an thit heo, de, hanh song, rau song va trai cay.
Chufng non khan
Chiing nay la do khi nghich d da day ma ra. Khong
muon non ma cii phai non, non ra lai chang co gi. Hay
lay Sinh cat can, gia vat lay niidc ma uong tat khoi.
Chufng non mufa ra nifdc chua.
Dung phUdng thuoc sau:
1) Hac sdn chi 3 tien - S ic len lay niidc, hoa vdi
mot it nUdc giing song ma uong tat khoi.
2) Hoac dung Hoang lien 6 phan, Ngo thu du 1 phan
sac len ma uong.
Chufng non mufa ra ntfdc trong.
Lay Ky ngai kho s ic len uong la het ngay.
54 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng doi ma non mufa.
Dung thuc tieu, s ic len uong nong la het ngay.
Chting non mtia ra mau (tho huyet).
Diing phtfdng thuoc bi truyen sau:
Sinh dia 1 lang - Dtfdng quy 1 lang - Xuyen khung
5 tien - Nguyen sam 5 tien - Hoang linh 3 tien - Tam
that 3 tien - Cam thao 1 tien - Kinh gidi 1 tien.
Sac len uong nong tat ngtfng.
Chting Tich nhiet tho huyet.
Lay Ma bot tan nho, hoa vdi ntfdc dtfdng vien thanh
vien b ln g dau ngon tay, moi lan uong ntia vien vdi
ntfdc lanh.
Chting lao tam tho huyet.
Lay Lien tam 7 cai va Nhu me ntia thang, tat ca
tan nho uong vdi rtfdu.
CAC BENH HOAC LOAN
Chting Can hoac loan.
Pham m lc chting H ole loan ma mtia ra dtfdc la tot.
Khong mtia ra dtfdc thi bung ctfc dau. Trtfdng hdp nay
goi la Can h o le loan. Hay lay mot thia muoi rang len
cho vang, hoa vdi 1 bat ntfdc. tieu tre con ma uong nong,
thay non ra dtfdc la benh bdt.
NGANH NOI KHOA 55
Chufng H oacloan vtia mtia vtia di ly.
Chiing h ole loan sd di co la do am lanh khong deu
hoa, do hai khi am dtfdng thanh troc. Chiing nay khi
d ruot va bung thi gap an uong ma bien, khien cho
tim va bung dau quan. Tam dau tat non mtia, ma bung
dau tat di ly, tam bung cung dau tat vtia mtia vtfa ly,
nhtf vay goi la Hoac loan. Hay dung phtfdng thuoc sau:
Ban ha 3 lang - Nhan sam 3 lang - Phu tti (sao) 4
lang - Gting kho (sao) 4 lang - Ket canh 2 lang.
Tat ca tan nho, hoan thanh tting hoan bang hat ngo,
benh phat thi uong 2 hoan vdi rUdu, cUc ky cong hieu.
Phtfdng thuoc nay da dtfdc thti nhieu lan, tham chi co
ngtfdi dau qua ngat di, cho uong cung ngoi day ngay dtfdc.
Chting Hoac loan chuyen gan.
Chuyen gan la do khi lanh nhap vao. Pham m lc chting
H ole loan, sau khi mtia va di ly thi am dtfdng deu htf,
chan tay lanh. Khi lanh nhap vao gan khien gan chuyen,
chan tay co qu ip . Hay gap dung phtfdng thuoc sau:
Ngo thu du 1 thang - Cam thao (ntfdng) 2 lang -
Gting kho (sao) 2 lang - Lieu tti 1 nam - Loan phat
(sao) 1 lang - Que tam 2 lang.
Do 7 thang ntfdc, sac con 2 thang 7 le, chia lam 3
lan uong nong. Dong thdi lay kim chich vao cac dau
ngon tay va ngon chan cai, chi lat sau co hieu qua.
Chting Hoac loan tti nghjeh.
Ngtfdi mac chting Hoac loan, sau khi non mtia nhieu
56 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
va di cau nhieu thi ruot va da day deu htf, mo hoi tuon
ra, mach gan nhtf tuyet, chan tay lanh ngat, nhtf vay
goi la Ttf nghich. Dung ngay phtfdng thuoc sau day:
Ngo thu du 2 lang - Te tan 2 lang - Thong thao 2
lang - Cam thao (ntfdng) 2 lang - Cat can 2 lang - Dtfdng
quy 3 lang - Que tam 3 lang - Thtfdc dtfdc 3 lang -
Gting song 8 lang.
Do 7 thang ntfdc, 6 thang rtfdu, sac len con 3 thang,
chia uong 4 lan. Dong thdi lay kim chich vao m it ca
chan, neu khong bdt thi chich vao Tam am giao, ch6
tren mat ca 3 tac.
Chufng Hoac loan mtia khan.
Dung phtfdng thuoc sau:
Hau phac (ntfdng) 2 lang - Gting song 3 lang - Chi
that (ntfdng) 3 lang.
Do 6 thang ntfdc, s ic con 2 thang, chia uong 3 lan.
Dong thdi dung phep cham ctiu d huyet That trang
tai co tay.
Chting Hoac loan dau bung.
Dung phtfdng thuoc sau:
Nhan sam 3 lang - Gting kho (ntfdng) 3 lang - Cam
thao (ntfdng) 3 lang - Bach truat 3 lang - Dtfdng quy
2 lang - Thtfdc dtfdc 2 lang.
Do 3 thang ntfdc s ic con 1 thang, chia uong nong
3 lan.
ngA nh noi k h oa 57
Chufng Hoac loan khat ntfdc.
Chiing H ole loan, sau khi non mtia, khi thiia d tam
khien phien muon ra rtfdi. Sau khi di cau nhieu lan,
mat ntfdc nhieu tat tang phu kho ma thanh khat ntfdc.
Dung phtfdng thuoc sau:
Lay 1 nhanh Moc qua, do 4 thang ntfdc, sac con 2
thang, khat thi uong thay ntfdc.
Chufng Hoac loan tao.
H ole loan non mtia va di cau, khien tang phu kho
khan, nlm ngu khong yen. Dung hanh trang 20 nhanh,
Dai tao 20 trai, do 2 thang ntfdc, sac con ntia thang
ma uong se het.
CAC BENH TRUNG PHONG
Phtfdng thuoc bi truyen tri cac chufng Trung
phong thong thtfdng:
Pham trung phong la rat de chet, than the co quap,
m lt lech di, ltfdi cting ra khong ndi dtfdc. Gap dung
phtfdng thuoc sau:
Ma hoang 1 lang - Phong phong 1 lang - Nhan sam
1 lang - Hoang linh 1 lang - Que tam 1 lang - Bach
dtfdc 1 lang - Cam thao 1 lang - Xuyen khung 1 lang
- Hanh nhan 1 lang - Phong ky 1 la'ng - Phu tti 1 cai
- Gting song 5 lang.
Trtfdc het lay 1 dau 2 thang ntfdc, bo ma hoang vao
58 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
nau soi, v6t bot, sau do m6i cho cac vi thuoc khac vao,
s ic con 3 thang, chia uong 3 lan, ctfc cong hieu.
Chufng Trung phong cam khau.
Dung phtfdng thuoc sau:
Dam true lich 1 dau - Phong phong 1 lang - Cat
can 1 lang - Cue hoa 1 lang - Te tan 1 lang - Thtfdc
dtfdc 1 lang - Bach truat 1 lang - Dtfdng quy 1 lang
- Que tam 1 lang - Thong thao 1 lang - Phong ky 1
lang - Nhan sam mot lang - Cam thao (ntfdng) 1 lang
- Phu tii (sao) 1 lang - Phuc linh 1 lang - Huyen sam
1 lang - Tan bong 2 lang - Gting song 2 lang - Phong
ky sinh 3 lang.
Do dam true lich vao cac vi thuoc ma nau can con
4 thang. Chia uong 4 lan. Kieng an thit, do bien va
rau song.
Chufng Trung phong mco mieng
Lay 1 ong lau dai chting 5 tac, mot dau nhet vao
lo tai, xung quanh lay Khuc mat tret cho that km, dau
kia dot ngai ma thoi vao. Dong thdi dung phep cham
ctiu cac huyet That trang, meo ben phai thi cham ctiu
cac huyet ben trai, va ngtfdc lai.
Chufng Trung phong tat tieng
Dung phtfdng thuoc sau:
Khtfdng hoat 10 phan (sao) - Cam thao 2 phan - Nhan
sam 2 phan - Kinh lich 2 thang - True lich 2 thang
n gAnh noi khoa 59
- Ntfdc Sinh dia hoang 2 thang - Dai phu tti 1 cai (sao).
Do cac ntfdc thuoc va vi thuoc tren vao vdi nhau,
sfic con 6 le, chia uong 2 lan. Bon nam ngay sau lai
uong tiep 1 thang. Cti thit, rau song.
Chufng Trung phong khong noi diidc.
Lay stia ngtfdi, ntia le, hoa vdi ntia thang rtfdu ngon,
chia uong 2 lan.
Chufng Trung phong co dam, chan tay lanh cong.
Dung phtfdng thuoic sau:
Sinh xuyen o dau ntia lang - Sinh phu tti ntia lang
(ca 2 vi deu bo bi) - Sinh nam tinh 1 lang - Sinh moc
htfdng 2 tien rtfdi.
Do 1 bat ntfdc, them 10 lat gting song, sac len ma
uong:
Chufng Trung phong minh may dau ddn.
Lay Ngai diep kho, bo vao noi ma hap, chtia r^ ’not
lo d n ip vung, hd hdi ngai xong ra vao cho dau, thay
bdt ngay.
Chufng Trung phong dam ung.
Lay Toan phuc hoa rtia sach, say kho tan nho, dung
mat hoan tting hoan nhtf hat ngo. Moi lan uong 5 hoan
vdi ntfdc tra, co the tang len 7 hoac 10 hoan tuy benh
nang nhe.
60 NHlfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Trung phong co cufng.
Chting nay la do gan than gap phong han ma ra.
Lay mot trai Tuyen moc qua bo ruot, nhoi Nhu hUdng
vao trong, lay chi khau lai, bo vao noi chUng ba bon
lan, lay ra nghien thanh cao, hoa vdi nUdc Sinh dia
hoang, uong vdi rUdu nong.
Chufng Trung phong giac cung phan trifdng.
Pham trung phong ma dau quay lai kho khan, co
cti cong nhu cay cung, goi la Giac cung phan trUdng.
Hay dung Ke xi bach 3 tien, bo vao 5 chung rudu, dung
dua tre ma khuay cho deu ma uong. Tre con uong phan
ntia, ngay uong 2 lan. Mac ao am cho ra mo hoi, phai
tranh gio.
Chufng Trung phong ban than bat toai
Dung phUdng thuoc sau:
Doc hoat 4 lang - Que tam 5 lang - Sinh cac can
8 lang - Chich cam thao 2 lang - Phong phong 2 lang
- DUdng quy 2 lang - ThUdc dUdc 1 lang - Phuc tti 1
lang (sao) - Ban ha 1 thang.
Do 1 dau nU6c s ic con 3 thang chia uong 3 lan trong
mot ngay. Kieng an hanh, rau song, thit heo de.
Chufng Trung phong meo mieng lac m^t.
1) Lay Tao giac tan nho, nho it giam, d ip xung quanh
mieng, kho lai doi thuoc, vai lan tat bdt.
2) Hoac dung Sinh O dau va Thanh phan thoi vao
mui cung co cong hieu.
n g Anh noi kho a 61
Chufng Trung phong liet tay chan.
Dung phtfdng thuoc sau:
Bach truat 5 thang - Dia cot bi 5 thang - Kinh that
5 thang - Cue hoa 3 thang.
Do 3 thach ntfdc, s ic con 1 thach 5 dau, bo ba de
lin g lay ntfdc trong, roi cho them 2 thach cai rtfdu
nghien nho vao khuay deu, uong vdi rtfdu. Uong hdi
nga nga say thi thoi, dting uong tdi luc non ra.
Chufng Trung phong dau bung
Lay ntia can muoi rang len, uong vdi 2 thang ntfdc
nong, lat sau non ra la dd.
Chufng Trung phong ra rtfdi
Dung Sinh phu tti bo bi, cung vdi Khtfdng hoat va
O dtfdc, moi thti 1 lang, 3 lat gting song. Do° 1 bat ntfdc
sic con 7 phan ma uong tat dd.
Chufng Trung phong ma moc
Ngtfdi m lc chtfng nay, tay chan dtfdng nhtf khong
cif dong noi. Dung phtfdng thuoc sau:
Xuyen sdn giap (sao chin) 2 lang - Dai xuyen o dau
(sao chin) 2 lang - Hong mai cap 2 lang.
Tat ca tan nho thanh bot. Gia hanh song lay ntfdc,
tron vdi bot thuoc thanh nhtf cai banh tron, dtfdng kinh
khoang 1 tac, d ip vao gan ban chan. Lat sau thay do
mo hoi thi bo thuoc, ngam chan vao ntfdc nong. Phai
d ndi yen tinh, kin gio. Ctf ntia thang lai lam mot lan
nhtf vay, ket qua rat tot.
62 NHJjNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Phong dien.
Pham da trung chiing Phong dien nay thi phai nga
xuoiig, sui bot mep, phan vai ra quan va bat tinh nhan
sii. Hay gap dung phiidng thuoc sau:
Si dau 1 cai (niicing) - Dinh lich tii 3 phan - DuySn
dan 3 phan - Ho chiicfng 3 phan - O dau 3 phan -
Quat lau can 3 phan - Cam toai 2 phan - Dai kich
(niidng) 2 phan - Thien hung (sao) 2 phan - Thuc
tieu 2 phan - Bach truat 1 phan - Thiet tinh 1 lang
- Lii nhii 1 lang.
Tat ca tan nho hoan vcii mat thanh tting hoan 16n blng
hat ngo. Moi lan cho uong 2 hoan v6i riidu, ngay uong
3 lan. Kieng trai cay, thit heo, chim se va nu6c lanh.
Chufng Hoa dien phong
Benh nay hay phat ci dan ba con gai, do la do can
moc kho khan, noi hoa qua thinh ma ra. Phai dung
phiidng thuoc binh can tan uat khti ta sau day:
Sai ho 5 tien - Thiidc diidc 1 lang - Diidng quy 5
tien - Chi tti (sao) 3 tien - Cam thao 1 tien - Phuc
linh 3 tien - Xiidng bo 1 tien - Mach dong 5 tien -
Nguyen sam 3 tien - Bach gi6i tti 5 tien.
Do nii6c vao s ic uong, uong xong n lm ngu, luc thtic
day la khoi.
Chufng Ngifu ma dien phong
Sci di goi ten nhii vay, vi khi benh phat, ngiidi benh
keu len nhii tieng trau tieng ngiia. Benh nay ngiidi
ldn hay m ic hdn tre con. Dung ngay phiidng thuoc bi
NGANH N O l KHOA 63
truyen sau day:
Bach truat 5 lang - Nhan sam 3 lang - Cam thao
1 lang - Sinh nam tinh 1 lang - Ban ha 1 lang - Tran
bi 1 tien - Phu tti 1 tien.
Tat ca tan nho hoan mat, benh s ip phat thi uong.
Bao dam khoi luon, khong tai phat ntia.
Chufng Dtfdng dien phong
Ttf nhien nga xuong, bat tinh nhan sli, mieng sui
bot tring, keu nhii tieng de keu, ttic la dung benh.
Hay dung phUdng thuoc bi truyen sau day:
Duyen dan 1 lang (sao ky) - Chan chau 1 lang - Hung
hoang 1 lang - Thu hoang 1 lang - Thtiy ngan 1 lang
- Dan sa ntia lang.
Tat ca tan nho hoan mat, moi hoan bang hat dau
ldn. Moi lan uong 2 hoan, ngay uong 2 lan la tat khoi.
Chufng Nam nuf phong ta
Pham nam nti trung chting phong ta thi nam mong
thay nti, nti mong thay nam, trong mong giao hoan,
lau ngay thanh chting, sinh ra dau buon u dot, vui gian
bat thiidng, xanh xao hoc hac, lau ngay chay thang thanh
chting nan y. Hay dung phiidng thuoc bi truyen sau:
Tang ky sinh 3 lang - Bach truat 2 lang - Nhan vu
2 lang - Que tam 1 lang - Thien hung 1 lang - Xiidng
bo 1 lang - Te tan 1 lang - Thien can 1 lang - Phu
tti 1 lang - Gting kho 1 lang.
Tat ca tan thanh bot, uong v6i riidu, ngay 3 lan.
64 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Ttf tien phong
Ngtfdi mkc chtfng nay thi dinh dau, canh tay, ltfng
hong, chan deu dau nhtfc. Hay dung:
Lang ly giap (sao vang) 1 tien - Thach lan diep 3 tien.
S ic bang rtfdu ma uong.
Chufng Lich tiet phong.
Ngtfdi mac chtfng nay, cac dau gan va kh6p xtfdng
dau d6n vo cung, thtfdng hay bi luc uong rtfdu nhieu,
do mo hoi ma lai bi gio, hoac la do khi quyet htf ma
gap phong ta.
Hay dung 3 vi Doc hoat, Khtfdng hoat, Tung tiet, phan
ltfdng bang nhau, sac bang rtfdu, uong vao luc doi.
Chufng Hac tat phong.
Benh nay luc bat dau thi dau goi dau nhtfc roi sau
do stfng len. Do la do than htf ma ra.
Hay lay Bach chi tutu nau thanh cao, moi lan lay
ra 2 tien, uong vdi rtfdu. Cung co the vtfa uong vtia
dap thuoc len dau goi.
Chufng Cot nhuyen phong.
Ngtfdi mac chtfng nay thi ltfng va dau goi ctfc dau,
khong di dtf ng ndi, trong khi minh may lai phat ngtia.
Hay dung:
Ha thu o 1 can - Ngtfu tat 1 can.
Do 1 thang rtfdu ngam 7 ngay, lay ra sao gion, tan
nho hoan v6i Tao nhuc thanh ttfng hoan bang hat ngo,
n g Anh N0I khoa 65
moi lan uong tii 30 tdi 50 hoan vdi rtfdu, tuy theo dau
nhieu hay it.
Chufng Nga chtfdng phong.
Ngtfdi m&c chiing nay thi ban tay tr&ng toat, kho
cling ma nong, roi lot da tay, lo thit chay mau, viia
dau, viia ngtfa. Hay lay phan bo cau va phan ga trong
long trln g tuyen, sao len nghien nho, hoa v6i ntfdc
soi ma riia tat khoi dan. Khong dtfdc uong.
Chufng Ke trao phong.
Chtfng nay phat ra thi ngtfdi benh ttf nhien co quip
cac ngon tay, giong nhtf mong ga. Hay gap cham ciiu
cac huyet Quy nhan cf hai ben xtfdng dau goi, se thay
bdt ngay.
Chufng Bach dien phong
Ngtfdi bi chtfng nay thi ngoai da ndi ttfng mun nho
roi thanh ttfng mang mau trln g . Dung phtfdng thuoc
sau:
Kho sam 3 can - Than phong phong (ntfdng) 3 lang
- Tung chi 3 lang - Phu tii 3 lang - Phong phong 3
lang - Chi tii nhan 5 lang - O xa phu (ntfdng) 6 lang.
Them Moc lan bi, tat ca tan nho, chia lam 7, uong
vdi rtfdu.
Ngoai ra dung Phu tii, Thien hung, 0 dau, moi thii
3 lang, va Phong phong 2 lang, cho xnd heo vao nau
thanh cao, boi len.
66 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Dai ma phong
Chiing nay do thuy kho hoa thinh, roi gap luc trd
trdi ma phat ra. Be ngoai thi ttfdng la benh d ngoai
da, nhtfng ky that chat doc da san trong tang phu. Mdi
dau ngtfdi benh thay ra rtfdi, sau do ndi ban do, sau
do thi phu thung, lau dan tang phu bi hai, moi tai,
tieng khan, ta.' ti, cac khdp xtfdng long leo, ntfdc mui
chay suot ngay. Tri theo cach thtfc sau day:
TrU6c het can Ma hoang, To diep moi thii ntia can,
Phong phong. Kinh gidi moi thti 4 lang, cho vao thung
ntfdc, nau len ma t&m rtia, sau do thay quan ao sach.
Tiep do lay Sinh tat va Tung hiidng, moi thti ntia
can, hoa cho deu, do vao mot chau sanh, cho vao do
7 con cua ldn, cua nho thi phai nhieu hdn, dung canh
lieu ma khuay, dem phai day lai. Sau 21 ngay thi thanh
ntfdc. Roi can Thu hoang ntia can, Xa thue 7 cai, Xuyen
o va Thao o (deu sao v6i niidc gting), Nhan sam, Thien
ma, moi thti 2 lang. Tat ca tan nho, hoa v6i nii6c thuoc
trong chau, hoan tting hoan. Moi lan tam nU6c thuoc
xong thi uong vdi rUdu, moi lan uong chting 3 tien.
Uong vdi rUdu cho hdi say roi nam dap chan, do mo
hoi thi thay ao. Tdi trUa thi lai uong 3 tien, roi dot
rdm d dtfdi giiidng cho am.
Uong chting 7 ngay nhtf the thi chat doc ra het, ngoai
da nhtf len dau hay moc nhot. Uong them 7 ngay ntia
thi khoi h in , nhtfng suot ddi phai kieng an cua.
ngA nh noi khoa 67
Chufng Tu cau phong.
Lay 1 day ca, de ca r l va la, nau len ma tlm rvta,
7 ngay thi lot vay, rat hieu nghiem.
Chufng Dai le phong
Ngtfdi m lc chiing nay let loi nhtf hui. Dung phtfdng
thuoc sau:
Lang tieu hoa 5 tien - Dia long boi, Ctfdng lam sa,
Toan hiet sa, moi thii 7 cai.
Tat ca tan thanh bot, moi lan uong 2 tien vdi rtfdu
nong. Do mo hoi co mui kho chiu la khoi.
CAC CHtfNG DAU
Chufng Tam thong (dau tim)
Dung phtfdng thuoc sau:
Kho sam 2 lang - Long dam 2 lang - Thang ma 2
lang - Chi txk nhan 3 lang -
Do 5 thang rtfdu trln g, s ic con 1 thang, chia uong
2 lan, non ra la co hieu qua.
Chufng Chif trung tam thong
Dung phtfdng thuoc sau:
Hac s it 8 phan - Dtfdng quy 8 phan - Ket canh 8
phan - Thtfdc dtfdc 8 phan - Quat bi 8 phan - Tan lang
10 phan - Nhan sam 6 phan - Que tam 6 phan.
Tat ca tan nho, chia lam 7, uong vdi ntfdc gtfng va
tao tau.
68 NHTJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Tam thong lau ngay.
Dung phUdng thuoc sau:
Loi hoan - Hac s it - Quan chung - Lang nha - Que
tam - Dudng quy.
Cac vi thuoc tren, phan lUdng b ln g nhau, tan nho,
chia uong ngay 3 lan la toi da.
Chufng dau tim dau ltfng.
Dung phUdng thuoc sau:
O dau (bo bi, sao) 2 phan - Xich thach chi 2 phan
- GCfng kho 2 phan - Phu txi (bo bi, sao) 1 phan - Thuc
tieu 1 phan.
Tat ca tan nho tron v6i mat hoan tvfng hoan nho
nhu dau dua. ngay uong 3 lan, moi lan 3 hoan, co the
tang them.
Chufng dau tim dau bung.
Moi lan cdn dau hanh thi nghet thcl, hay dung phUOng
thuoc sau day:
Chi tik 14 hat - Dau thi 7 le - TrUdc het do 2 thang
nU6c, nau Dau thi len con 1 thang 2 le, roi bo ba, cho
Chi ttf vao, sic con 8 le, bo ba chia uong 2 lan trong ngay.
Chufng Khi thong, dau gan va da day.
Dung phUdng thuoc sau:
HUdng phu t£f (sao) 5 lang - O dude (sao) 2 lang
- Tat ca nghien thanh bot, tron vdi nUdc giam, hoan
tOfng hoan 16n b ln g hat ngo, m6i lan uong 3 hoan
v6i nU6c nong.
NGANH NQI KHOA 69
Chting Khi thong dau tim dau da day.
Dung phUdng thuoc sau:
Chan tram htfdng 1 tien - Moc htfdng 1 tien - Cong
txi htfdng 1 tien - Nhu htfdng 1 tien - Mot dtfdc 1 tien
- Linh chi 1 tien - Tien ho 1 tien - Chan xa htfdng
1 phan.
Tat ca tan nho cho vao binh sanh, lay sap bit mieng
binh lai, moi lan lay ra 7 phan ma uong vdi ntfdc
that nong.
Phtfdng thuoc nay chuyen tri chtfng Khi thong dau
tim dau da day cua nam ntf. M lc chtfng nay thi mot
giot ntfdc uong vao cung non ra, bung ngtfc dau ddn
cung ctfc, nhieu khi xe ao dap pha do dac. Thuoc nay
uong vao belt ngay, cong hieu phi thtfdng. Neu khong
thay cong hieu ttfc la khong dung benh, ma la chtfng
Trung thong, xem cach tri lieu d dtfdi.
Chting dau bung.
Dung phtfdng thuoc sau:
Dtfdng quy 3 lang - Chich cam thao 2 lang . Nhan
sam 1 lang - Dai hoang 1 lang - Thtfdc dtfdc 8 phan
- Gtfng kho 6 phan - Thu du 5 phan - Que tam 3 phan.
Do 6 thang ntfdc s ic con 3 thang, uorig nong, chia
lam 3 lan trong ngay.
Chting Dau ltfng.
Dung phtfdng thuoc sau:
70 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Tang ky sinh 4 lang - Doc hoat 4 lang - Que tam
4 lang - H ie cau tich 5 lang - Do trong 5 lang - Phu
tvi (ntfdng) 3 lang - Thtfdc dtfdc 3 lang - Thach hoc 3
lang - Ngtfu tat 3 lang - Bach truat 3 lang - Nhan sam
3 lang - Chich cam thao 2 lang - Khung cung 1 lang.
Do 1 dau ntfdc, sac con 3 thang, chia uong 3 lan trong
ngay.
Chufng Phong thap dau fang.
Dung phtfdng thuoc sau:
Ma hoang (bo dot) 2 lang - Chich cam thao 2 lang
- Doc hoat 3 lang - Phong phong 3 lang - Que tam
3 lang - Quat lau 3 lang - Can cat 3 lang - Thtfdc dtfdc
4 lang - Can dia hoang 5 lang - Gtfng song 6 lang.
Do 8 thang ntfdc va 2 thang rtfdu, s ic con 3 thang,
chia lam 3 lan uong trong ngay, kieng lam viec nang.
Chufng Than htf dau ltfng
Dung phtfdng thuoc sau:
Dan bi (bo tam) 2 phan - Ty giai 3 phan - Bach truat
3 phan - Tat ca tan nho, moi lan uong 1 thia vdi ntfdc
nong.
Chufng Htf han dau ltfng.
Gao nep sao chin, bo vao tui vai chtfdm len bung
va ltfng dong thdi dung Hoi htfdng 8 phan, tan nho
uong vdi rtfdu.
n g An k noi khoa 71
Chufng dau_stfcfn.
M lc chtfng nay thi nach va stfdn phat nhiet, mach
dap mau, do la do gap han ma ra, phai dung loai on
dtfdc ma tri nhtf sau:
Dai hoang 3 lang - Te tan 2 lang - Phu tii (sao) 3 cai.
Do 5 thang ntfdc s ic con 3 thang, chia 3 lan uong
trong ngay.
Chufng Dau ngtfc dau stfdn.
Dung phtfdng thuoc sau:
Ha le lac (bo hach, sao) 4 cai - Nhan sam 2 phan.
Tat ca tan nho, dung 2 thang stfa bo ttfdi do vao
dun that soi, de nguoi chia lam 2 lan ma uong tat dd.
Chufng Dau ngam cf phia trong da day.
Chtfng dau nay thtfdng keo dai nhieu nam, chtfa chay
lau khoi, lau dan thi khi xung hoa trong da day khong
cung cap day du, khien trong da day tren dtfdi khong
thong dtfdc vdi nhau, dai khi khong thang dtfdc, thanh
dtfdng muon ket lai, khien ngay cang nguy kich. Phai
gap dung phtfdng thuoc sau:
Mot cai la sen ntfdng thanh than - Sinh htfdng phu
me 1 lang - Ciiu htfdng trung 9 cai - Ntfdc cam thao
- Ho to' 3 tien - Txiu sa (tan) - Dai tao (bo bi va hot)
- Gtfng kho 1 lang.
Tat ca nghien nhuyen hoan thanh hoan, moi lan uong
1 tien vdi ntfdc that nong.
72 NH&NG PHUONG THUOC BI TRUYEN
CAC CHlTNG VANG THAN THE (DAN BENH)
Phtfdng thuoc tri cac chufng Dan benh
Noi chung, ngtfdi m&c cac chtfng Dan benh thi toan
than dau ddn, phat nong, mat vang ra, do la do han
thap d ben ngoai ma nhiet tich d ty vi, uat khi khong
tieu dtfdc nen dai tien tieu tien kho khan, sau dd thi
m it cung vang. Cac chtfng nay phan lam Hoang dan,
H ie dan, Xich dan, Bach dan, Coe dan va Ma hoang,
tat ca deu co the dung chung phtfdng thuoc sau:
Qua de 27 cai - Xich tieu dau 27 hat - Gao nep 27
hat.
Tat ca tan nho, lay ttfng chut, cuon giay lam ong,
thdi vao mui, tat bdt.
Chufng Cap hoang.
Ty vi tich nhiet, uat khi dang len, chat doc gia tang,
mat may vang khe, tam day khi suyen. Benh phat ra
trong khoanh khac, vi vay goi la Cap hoang. Chtfng
nay khong biet cach tri thi luc chet, than the cung con
vang khe. Chtfa tri nhtf sau:
Tieu dau, Dinh htfdng, Gao thii, Qua de, m6i thti
27 cai, Xa htfdng, Huan lang htfdng, phan ltfdng blng
nhau tan nho, vai xanh 2 vuong dot thanh than. Tat
ca tan nho, moi lan uong 1 tien 7 phan. Uong xong
di tieu ra ntfdc vang la bdt, kieng an do song, lanh.
NGANH N 0 I KHOA 73
Chufng Hoang dan.
Ngtfdi m&c chiing nay thi mat, mat, mong tay mong
chan va ntfdc tieu deu vang khe, do la do rtfdu che
qua do ma ra. Dung phiidng thuoc sau:
Nhan tran 4 lang - Sai ho 4 lang - Thang ma 3 lang
- Hoang linh 3 lang - Dai hoang 3 lang - Long dam
thao 2 lang.
Do 9 thang ntfdc sac con 3 thang chia uong 3 lan.
Triidng hdp siic yeu thi them Chi tii nhan 5 lang va
Sinh dia hoang 1 thang con Dai hoang thi bo di.
Chufng Hac dan.
Chiing nay la do cac chiing Hoang dan, Tiiu dan,
Ntf dan, Lao dan keo dai lau ngay ma thanh. Ngtfdi
mac benh toan than deu vang, nhtfng tren tran lai co
vet den. Dung phtfdng thuoc sau:
Xich tieu dau 30 hat - Phuc linh 6 tien - Qua de
4 thu - Hung hoang 2 thu - Chich cam thao ntf a lang
- Ntf quy 4 thu.
Trtfdc het lay 3 thang ntfdc bo Tieu dau va Phuc linh
vao, sic con 8 le. Sau dd cac vi thuoc con lai tan thanh
bot, bo vao ntfdc thuoc vtfa sac, chia lam 2 lan ma uong,
lat sau la dd, neu non ra dtfdc thi cang mau bdt.
Chufng Coc dan.
Ngtfdi m lc benh ctf sau khi an thi dau vang ngtfc
tiic, uat khi keo len. Dung phtfdng thuoc sau:
Nhan tran 4 lang, do vao 1 dau ntfdc sac con 6 thang,
tiep dd bo them Dai hoang 2 lang. Chi tii 7 cai, sac
74 NHlfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
len con 2 thang, chia uong 3 lan trong ngay. Benh se
theo ntfdc tieu ma ra.
Chufng Nuf dan.
Ngtfdi benh vang mat va than the, phat sot, sd lanh,
bung dtf6i ctfng ra, tieu tien khong thong. Nguyen nhan
la do met nhoc, gap nhiet, lai an n&m vdi dan ong ma
ra. Dung phtfdng thuoc sau:
Lay Tieu thach va Kho phan tan nho, uong vdi ntf6c
chao ngay 3 lan, uong thuoc xong thi n&m d ip chan
cho am, lat sau do mo hoi, dai tieu tien nhieu ttfc la
benh bdt.
Chufng Lao dan.
Chtfng nay la do met nhoc ma ra, tri nhtf sau:
Kho sam 3 lang - Long dam thao 2 lang - Chi tut nhan
37 cai. Tat ca tan nho, hoan vdi mat heo thanh ttfng hoan
nhtf hat ngo, ngay uong 3 lan, moi lan 5 hoan.
Chufng Tufu dan.
Ngtfdi benh m&t va toan than vang khe, bung dau,
ngtfc ttfc, chan stfng, ntfdc tieu vang, ndi ban do. Nguyen
la vi than the htf lao, lai uong rtfdu qua do, an cdm
it, sinh ra non mtfa hoac di cau chay. Dung phtfdng
thuoc sau:
Chi ttf 5 cai - Chi that 5 cai - Htfdng thi 1 thang
- Dai hoang 1 lang.
Do 6 thang ntfdc sac con 2 thang, chia 3 lan trong
ngay.
ngAnh noi khoa 75
CAC chtjtng b ! t i c h
Phtfdng thuoc tri cac chufng benh Hon.
Benh Hon la do on nhiet bat dieu, khien cho khi
trong tang phu phai hU nhUdc, an uong khong tieu,
hU khi tich lai lau dan thanh hon thanh cuc, khien
ngUdi dan gay yeu, bung dan ldn roi chet. Phai dung
phUOng thuoc bi truyen sau day:
Xa vdng (sao) 2 lang - Thuc tieu 300 hat. Tat ca nghien
nho, tron vdi long trang trUng ga, hoan tUng hoan
nhu hat dau, uong vdi nUdc nong.
Chufng Hon ngao.
Goi ten nhu vay vi hon ket trong bung nhu hinh
con ngao vay. Dd la do lau ngay an nhieu thU lanh ma
khong tieu dUOc. Hay dung cac cach tri sau:
1) HUng nUdc tieu cua loai ngUa bach, 1 thang rUdi,
ma uong ngay cho nong.
2) Hoac dung: Giai trao 3 phan - Xa hudng 3 pi' A:i
- Gting song 4 phan - Phu tti (sao) 6 phan - Ban ha
/ ^
6 phan - Ngao giap (nUdng) 6 phan - Uc ly nhan 8 le.
Tat ca tan nho, tron vdi mat thanh tting hoan bang
hat ngo. Ngay uong 2 lan vao luc doi, moi lan uong
20 hoan vdi rUOu.
Chting Xa trtfng.
Ngudi mac chting nay thi luc nao cung nhu doi, nhUng
76 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
an vao tdi co da non ra. Tri nhu sau:
Dai hoang n&a lang - Mot cuc Mang tieu ldn bang
qua triing ga - O tac cot 3 cai - Hoang linh nUa lang
- Mot thiidc cam thao ldn bang ngon tay, niidng - Tao
giap 6 cai, niidng, bo bi.
Do 6 thang nUdc dun soi, chia 3 lan uong nong trong
ngay. Cii 10 ngay thi lai uong 1 thang.
Chufng Sat triing.
Chiing nay la do tang phu hU nhiidc, hU khi khong
tieu ma khien nhu co nhiing con bo trong ruot, thiidng
ra lan vdi phan cach tri nhu sau:
Cach tri la lay dau chien hanh va dau cho thdm,
de ngUdi benh nhin doi hai ngay, roi b it n&m ngtfa,
ha mieng ra, de hanh va dau chien d canh mieng, tii
nhien trung se tii tii bo ra, lay que gap loi ra.
Chufng Phat triing.
Chiing nay la do an uong lan ca nhiing sdi toe ma
khong biet, toe vao tdi da day, khien nhii trong bung
co cac con trung bo lui bo tdi.
Lay mot cai lUdc thiia cu, mot cai hide bi cu, che
doi, dot thanh than, tan thanh bot, do 5 thang nUdc,
sac con 1 thang ma uong.
Chufng Nhuc trifng.
Chiing nay la do an uong qua do thanh non mvfa,
n g Anh noi khoa 77
nhieu khi non ra nhiing thii nhu cuc thit. Tri nhu sau:
Lay Cau thi 5 thang, dot thanh than, tan nho, chia
10 lan ma uong, ngay uong 3 lan tat khoi.
Chufng Me triing.
NgUdi mac chiing nay cii nhu thay doi, nhUng chi
an gao m6i b6t, ma gao an vao thi khong tieu, nen thanh
benh. Tri nhii sau:
Ke xi mot thang, gao trang 5 le, tron sao len, tan
nho ma uong, lat sau se non ra nhu nU6c bot gao tiic
la khoi.
Chufng Bao triing.
NgUdi benh cam thay trong bung nhu co vat gi, ciing
ma dau, ngay dem ren ri. Khong chvia tri thi chi tram
ngay la chet. Tri theo cach sau:
Lay NgUu tat can 2 can, phdi that kho roi ngam vao
mot dau riidu trong binh that kin, bit mieng binh, vui
vao than nong, ddi thay mui thuoc xong len thi rot
ra chufng 6 le ma uong moi lan.
Phiidng thuoc than hieu tri benh Tich.
Chiing nay do tang phu yeu, ruot va da day khong
chiu lam viec, lai gap han nen tich tu ma thanh. Ngiidi
bi benh thay dau hai ben sUdn, cho dUcii nach, ben trong
lai nhii co cuc co hon. Dung phUdng thuoc sau:
Ngiiu tat 8 phan - Chi that (nUdng) 8 phan - Phuc
78 NHlfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
linh 8 phan - Ngao giap 8 phan - Ket canh 6 phan -
Thtfdc dtfdc 6 phan - Bach truat 6 phan - Nhan sam
6 phan - Hau phac (ntfdng) 6 phan - Dai hoang 6 phan
- Que tam 6 phan - Tan lang 6 phan.
Tat ca tan nho hoan vdi mat thanh ttfng hoan b&ng
hat ngo, ngay uong 2 lan, moi lan 20 hoan vdi ntfdc
nong luc bung doi, dan tang len 30 hoan.
Thuoc cao tieu bi (cuc ran trong ngtfdi).
Thtf cao nay chuyen tri cac chtfng hon cuc lau nam
chi can dan vao cho dau chtfng 2 lan la hon cuc tieu
tan, da ttfng thi nghiem nhieu lan, deu rat hieu qua.
Cach che cao nhtf sau:
Mat da tang 6 lang - A nguy 5 tien - Khtfdng hoat
1 lang - Thuy hong hoa tii 1 lang - Xuyen sdn giap
3 tien - Htfdng du 8 lang.
Tat ca nau chung thanh cao. Thanh cao xong thi
them Xa htfdng 1 tien. Sau dd phet ra vai, dan cao
vao cho dau. Nen nhd la cho nao dau thi da ndi do
rung long, lay but khoanh tron de dan cho dung. Ngoai
ra dung Thuy hong hoa tii 3 tien tan nhd, hoa vdi
2 can rtfdu nong, moi lan uong 1 chen. Dau ddn se
het, hon cuc se tieu. Nen nhd Thuy hong hoa tii tuc
la H ong lieu hoa tii, cac tiem thuoc B&c phan nhieu
la thtf gia, khong cong hieu. Phai tim mua thtf that
ma uong.
n gAnh noi khoa 79
CAC CHtJTNG CIT6C KHI
Phtfdng thuoc tri chufng Ctfdc khi luc mdi bj.
Chiing Ctf6c khi la do Cam phong doc ma ra. Pham
diing lau ngoi lau ci nhiing ndi am thap lanh leo deu
khien cac khi nhiet thap va lanh thap nhap vao ngtfdi.
B it dau thi theo chan ma len, sau thi tdi bung dtf6i,
tham chi t6i ngtfc va tim, neu khong tri gap tat nguy
t6i tanh mang.
Ngay khi benh m6i phat, lay Ho ma diep gia nho,
chtfng len ma dap mong vao hai ong chan, chi 2 ngay
la khoi. Neu la mua dong thi lay Soc dieu can thai
ra gia nho, them 3 phan cam, chtfng nong ma d ip nhtf
tren, ctfc cong hieu.
Chufng Ctfdc khi phu thung.
Lay Dai dau 2 thang, do 1 dau ntf6c, len con 5 thang,
bo ba, them 2 le rtfdu va Tang can bach bi 1 nam, Tan
lang 27 la, Phuc linh 2 lang, dun tiep cho con 2 thang,
them 2 le rtfdu ntf a, bo ba chia vai ba lan ma uong.
Chufng Ctfdc khi cong tam.
Pham gap chtfng nay la doc khi da len tdi tim, benh
hanh thi bung chtfdng, hdi thd gap co the chet. Dung
cach tri sau:
Ngo thu du 3 thang - Moc qua 2 le - Tan lang 20
80 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
cai - True diep 2 thang.
Do 1 dau ntfdc, dun con 3 thang, chia 3 lan ma uong.
Kieng an do song lanh. Ngoai ra lay Ma nhtfdng 1 thach,
cho vao noi nau lay ntfdc, bo ba cho them 1 dau Tieu
muc, roi dun soi that ky, de nguoi ngam va rvta chan.
Chufng Ctfdc khi bung chtfdng.
Chtfng nay la do phong thap nhiet doc theo chan
ma vao, gap tang khi ngan can nen ket tu khong tieu,
do dd ngtfc dau bung chtfdng. Phai dtfng phtfdng thuoc
ha khi sau day:
Con bo’ 8 lang - Xa can 4 lang - Ttfdng dtfdng giac
3 lang - Quat bi 3 lang - Phuc linh 1 lang - Gtfng kho
1 lang - Tat bat 6 phan - Ngo thu du 6 phan - Dai
hoang 6 phan - Hanh nhan (bo bi) 5 phan.
Tat ca tan nhd, tron mat hoan ttfng hoan b ln g hat
ngo, moi lan uong ttf 7 tdi 15 hoan tuy tang ngtfdi. Trtfdng
hdp ngtfdi benh khong an dtfdc thi them Bach truat
6 phan. Neu thay hieu qua cham thi nau ntfdc Tan lang
bi lam thang ma uong.
Chufng Ctfdc khi co gan.
Chtfng Ctfdc khi nhtf da ndi la do nhiem phong doc
ma ra. Phong doc nhiem vao gan thi khien gan co lai.
Mat khac phong thap nhan do ma nhap vao huyet.
Phtfdng thuoc sau day chuyen tri phong htf khi man,
chan dau, lanh, gan co.
Thach hoc 5 lang - Dan sam 5 lang - T rie ttf 4 lang
ngAnh noi khoa 81
- Tan bong 4 lang - Do trong 4 lang - Sdn thu du 4
lang - NgUu tat 4 lang - Que tam 3 lang - Giing kho
3 lang - KhUdng hoat 3 lang - Khung cung 3 lang -
Quat bi 3 lang - Tieu 3 lang - Hoang ky 3 lang - Nhan
vu 3 lang - Bach tien 3 lang - DUdng quy 3 lang - Phong
✓
phong 2 lang - Y di nhan 1 thang - Ngu gia bi can 5
lang - Chung nhu 8 lang.
Tat ca bo vao trong mot cai tui vai sach, ngam vao
1 dau rtfdu trong 3 ngay roi lay ra uong ngay 2 lan
moi lan 3 le, sau do co the uong nhieu hdn. Kieng thit
heo, ntfdc lanh va hanh song.
Chufng Ctfdc khi cua ngtfdi gia.
Lay mot cai bao ttf heo rifa sach thai nho, ngam vdi
giam, ntfdc tdi va Ngu vi, an thtfdng ngay se bdt.
CAC CHLTNG CO T R U IN G (L 6 n BUNG)
Chtfng Huyet co.
Chtfng nay do huyet tf khong tan, lai them lo buon
nen huyet ket bat hanh ma ra, khien cho bung cii ldn
len. Khong biet cach tri ma ctf dung cac cach tri khi
tri thuy thi chi them hai. Chtfng nay phai tri bang cach
tieu tf dang ue nhtf sau:
Thuy diet (sao, tan) 3 tien - Loi hoan 3 tien - Hong
hoa 3 tien - Chi that 3 tien - Bach thudc 3 tien - Ngtfu
tat 3 tien - Dao nhan 40 hat (bo bi, dam nhd) - Dtfdng
82 NHlJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
quy 2 lang.
Do nUdc vao sac len uong, chi mot thang la b6t, hai
thang la huyet doc tieu tan. Sau khi khoi benh nen dung
thuoc bo khi huyet de ngtia chting Can kho sau nay.
Chufng Trung co
NgUdi mic chting nay thi bung du6i hdi dau, tti chi
sUng len, co sac do lai co sac den, giong nhu mau sic
con giun, m&t cung sUng len. Phai dung phep sat trung,
trung het thi benh tieu. PhUdng thuoc nhvf sau:
Loi hoan 3 tien - Than cuc 3 tien - Phuc linh 3 tien
- Bach phan 3 tien - Xa tien tti 5 tien - DUdng quy
1 lang - Miet giap 1 lang - Dia tuc phan (nU6ng giam)
1 lang.
Do nUdc vao sac len ma uong. Sau 2 thang la khoi
han. Khoi xong phai dung them thuoc bo ty de ngtia
benh tai phat.
Chufng Thuy co.
Ngiidi mac chting nay thi toan than day nvf6c. Lay
tay an vao thi da thit lom xuong nhu bun. Khong tri
mau thi nguy t6i tinh mang. Dung phUdng thuoc sau:
Khien ngiiu 2 lang - Cam toai 2 lang - Nhuc que
3 phan - Xa tien tti llang.
Do nUdc vao s ic uong, chi dung 2 thang la het benh,
cam doan khong phai dung t6i thang thti ba. Khoi benh
xong nen dung cac loai thuoc bo ty co cac vi Nhan sam,
Bach truat.
n g Anh noi khoa 83
Chufng Khi co.
Chiing nay la do khi hU sinh ra phu thung, m6i dau
thi d chan, roi tdi minh va dau. Phai dung phUdng thuoc
kien ty hanh khi sau day:
Bach truat 1 lang - Y nhan 1 lang - Phuc linh 1
lang - Nhan sam 1 tien - Sdn diidc 1 tien - Xa tien
tii 1 tien - Lai bac tii 1 tien - Than mien 1 tien - Chi
xac 5 phan - Cam thao 1 phan - Nhuc que 1 phan.
Do nUdc vao sic uong, tii 10 tdi 30 thang thi het
benh. Sau khi khoi benh thi phai chd 3 thang trd ra
mdi dUdc an muoi, neu khong, benh tai phat se vo
phUdng ciiu chiia.
Chufng Thuy khi phu thung.
Dung phUdng thuoc sau:
Dinh lich tii (niidng) 7 lang - Cam toai 5 lang - Phuc
linh 3 lang - Tieu muc 3 lang - Ngo thu du 2 lang.
Tat ca tan nhd, tron mat thanh tiing hoan bang hat
ngo, ngay uong 3 lan, moi lan 5 hoan.
CAC BENH TA
Phtfdng thuoc than hieu tri chufng tieu chay
lau ngay.
Chiing ta lau ngay la do khi doc tich tu d ruot va
da day ma khong tieu tan di diidc. Khi doc tich tu 1
ngay thi di ta dung 1 ngay. Phai dung phUdng thuoc
84 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
bi truyen sau:
Hau phac 2 lang - Giing kho 2 lang - Cam thao 2
lang - Que tam 2 lang - Phu tii 2 lang - Dai hoang
4 tien.
TrU6c het lay rieng Dai hoang ra ngam ntf6c nifa
ngay, roi do ntfdc vao dun len. Tiep do do 2 thang ntfdc
vao cac vi thuoc kia-, s ic con 8 le. Sau do mdi do ntfdc
Dai hoang vao, dun can con 6 le, chia lam 3 lan uong
trong ngay.
Chufng San ta.
Ngtfdi m lc chiing nay thi an gi la dai tien ra thii
do, do an khong tieu hoa dtfdc, do la ty khi vi khi da
hii. Phai dung phtfdng thuoc sau:
Phuc linh - Xuyen khung - Quan que - Dtfdng quy
- Bach thtfdc - Bach truat.
Cac vi thuoc tren phan ltfdng bang nhau la 2 tien,
them 100 hat gao trang, do 1 thang ntfdc, sac con 7
le, uong vao luc doi. Trtfdng hdp met nhoc ma ho thi
them Ngu vi tii, co dam thi them Ban ha, phat sot thi
them Sai ho, do mo hoi thi them Mau trung, gap lanh
thi them Phu tii hoac gtfng kho, cung 2 tien.
Chufng Than ta.
Chiing nay la do than dtfdng htf ton, on khi khong
dtfdng dtfdc d ty, dtfdng khi bat chan nen am han thing
the, khien bung chtfdng len va soi, cii tdi canh nam
ngAnh noi khoa 85
la di ta. Dung phUdng thuoc sau:
Nhuc dau khau 2 lang - Ngu vi ttf 2 lang - Ngo thu
du 1 lang - Bo cot chi 4 lang - Gtfng song 8 lang -
Hong tao 100 trai.
Tat ca tan nho, hoa vdi ntfdc hoan ttfng hoan nhtf
hat ngo, moi lan uong ttf 5 tdi 10 hoan, vao luc doi,
vdi ntfdc nong. Ngay uong 2 lan trtfdc 2 btfa cdm.
Chufng Thii ta.
Chtfng nay con co ten la Phuc thii tiet ta. Cach tri
nhtf sau:
Bach truat 1 lang - Xa tien tvf 5 tien.
S ic vdi ntfdc gtfng ma uong, ctfc cong hieu.
Chufng Nhiet ta.
Chtfng nay la do nhiet khi cua mua ha nhap vao
Thai am, hdp vdi phong thap ma thanh. Do do dau
bung, do mo hoi, mach htf, hau mon dau, di ra toan
ntfdc. Dung phtfdng thuoc sau:
Htfdng nhu 1 can - Bach thien dau ntf a can (sao sd)
- Hau phac (bo bi, sao ntfdc giing) ntfa can.
Tat ca tan nho, moi lan uong 3 tien vdi ntfdc nong.
Chufng Han ta
Chtfng nay la do ty khi suy nhtfdc, lai gap han khi
ma sinh ra. Phan rat long, ldn nhon va xanh den. Dung
phtfdng thuoc sau:
86 NHtJNG PHUONG THUdC BI TRUYEN
Xuyen que chi ntia lang - Bach dUdc ntia lang - Bach
truat ntia lang - Chich cam thao 2 tien.
Do nUdc s ic uong. Day la phUdng thuoc dung trong
mua xuan hoac mua ha. Con mua thu va mua dong thi
dung phiidng thuoc sau:
Bach dUdc 3 tien - Bach truat 3 tien - Gting kho
(sao) ntia lang - Chich cam thao 2 tien.
Do niidc s ic uong. Benh qua nang thi bo Gting kho,
thay the b ln g Phu tti 3 tien.
CAC BENH VE DAI VA TIEU TIEN
Chufng Bi dai tien.
Chting nay do tam tieu ngu tang bat hoa, lanh khi
nhiet khi bat dieu, nhiet khi nhap vao ruot va da day
can trci tieu hoa, khien dai tien bat thong. Dung phiidng
thuoc sau:
Dai hoang 3 lang - Hoang linh 2 lang - Chich cam
thao 1 lang - Chi tti 27 hat.
Do 5 thang niidc s ic con 1 thang 8 le, chia uong
3 lan.
Chufng bi dai tien cua ngtfdi gia.
Dting phiidng thuoc sau:
Nhuc thung dung (ngam riidu, sao) 2 lang - Tram
hiidng mat 1 lang.
NGANH NOI KHOA 87
Tat ca tan nho, tron v6i nUdc ma tii nhan, hoan tifng
hoan nhii hat ngo, moi lan uong 7 hoan v6i nUdc nong.
Chufng Tien huyet.
Chiing nay con co ten la TrUdng phong hoac TrUdng
hong, nguyen do la thap nhiet tUdng xam, hoac tiiu
doc tich ket. Phai dung phUdng thuoc khu trU thap
nhiet tiiu doc sau day:
Thuc dia 1 lang - Dia du 3 tien - Bach thUdc 3 tien
- DUdng quy 3 tien - Hoang lien 3 tien - Cam thao
1 tien - Cat can 1 tien - Tac moc chi 5 tien.
Do nUdc vao s ic uong. Sau thang thU nhat, dai tien
ra huyet nhieu hdn nhung dUng sd vi do la huyet doc.
Sau thang thU hai thi huyet bdt han, sau thang thU
ba thi benh khoi hoan toan.
Chufng huyet tao
Dai tien tao bon co huyet, dung phUdng thuoc sau:
Dao nhan (bo bi, sao, tan) - Ma nhan - DUdng quy.
Moi thU 3 tien, sac len uong.
Chufng Quan cach bat thong.
Dung phUdng thuoc sau:
Ngo thu du (sao) 1 thang - Giing kho 2 lang - Dai
hoang 2 lang - Que tam 2 lang - DUdng quy 2 lang
- Chich cam thao 2 lang - Khung cung 2 lang - Hung
hoang 3 phan (tan) - Chan chau (tan) 1 phan - Nhan
sam 4 lang - Te tan 4 lang - Dao bach bi 1 nlm .
88 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Do 1 dau nUdc sac con 3 thang, bo ba roi luc do mdi
them bot Hung hoang va Chan chau va 1 thang rUdu
dun lai cho soi ky ma uong, cong hieu cap ky.
Chufng Tieu tien bat thong.
Chiing nay nguyen nhan la bang quang khi hoa bat
hanh, bung dudi trUdng len, khien dau tiic vo cung.
Dung phUdng thuoc sau:
Nhan sam 3 tien - Lien tam 3 tien - Phuc linh 3 tien
- Xa tien tii 3 tien - VUdng bat lUu hanh 3 tien - Cam
thao 1 tien - Nhuc que 3 phan - Bach qua 20 trai.
Do nUdc vao sic uong, cong hieu cap ky.
Chufng Tieu tien bat cam.
Dung phUdng thuoc sau:
Tho ty txi (ngam rUdu) 2 lang - Bo hoang 3 lang -
Hoang lien 3 lang - Tieu thach 1 lang - Nhuc thung
dung 2 lang - Ngu vi ttf 3 lang - Chich hoang bi 3 lang.
Tat ca tan thanh bot, ngay uong 3 lan, m6i lan
1 thia.
Chufng Dai rat.
ChUng nay la do bang quang va than deu hU, nhiet
6 ngoai nhap vao ma thanh. Dung phUdng thuoc sau:
Hoan lien 2 phan - Kho sam 2 phan - Mach mon
dong (bo tam) 1 lang - Tho qua can 1 phan - Long dam
1 phan.
Tat ca tan nho, tron mat thanh ttfng hoan nhu hat
ngo, moi lan uong 7 hoan, dan dan tang tdi 20 hoan.
ngAnh N 0I khoa 89
Chufng Tieu tien qua nhieu.
Dung phUdng thuoc sau:
Bo cot chi (chUng rUdu) 10 lang - Hoi hUdng (sao
muoi) 10 lang.
Tat ca tan nho, hoa vdi rUdu hoan tUng hoan nhu
hat ngo uong vdi nUdc muoi moi lan mot tram hoan,
rat cong hieu.
Chufng Di nie'u.
Lay DUdng do he, do nUdc vao cot chat nau chin,
uong vdi nUdc nong, cong hieu ngay.
Chufng Nich huyet.
Dung phUdng thuoc sau:
Tho ty tii - Bo hoang - Can dia hoang - Bach chi
- Kinh that - Quy tif - Bai tUdng - DUdng quy - Phuc
linh - Khung cung.
Moi thU 2 lang tan nho, tron mat, hoan tUng hoan
nhu hat ngo, ngay uong 3 lan, moi lan 2 hoan, tang
dan tdi 6 hoan.
Chufng Bi tieu tien cua ngtfdi gia.
Dung phUdng thuoc sau:
Hoang ky (sao mat) 2 tien - Tran bi (bo bach) 1 tien
- Cam thao 8 phan.
Do 1 thang rUdi nUdc sac con 8 le ma uong, rat cong
hieu.
90 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
CAC CHL/NG TIEN HAU AM BENH
Phtfdng thuoc chung tri cac chufng Than lam.
Ma trung (sao) 5 phan - Ban mau (bo chan, sao) 2
phan - Dia dam (bo chan, sao) 2 phan - TrU linh 3 phan.
Tat ca tan nho, moi lan uong mot muong nho vdi
ntfdc Tieu mach, ngay uong 3 lan, dem 2 lan. Neu thay
nong thi bo vi Trtf linh. Uong thuoc xong hai ngay,
lay chau dtfng ntfdc tieu thi thay, neu la chting Nhuc
lam, se tieu tien ra nhiing mieng thit nho, neu la chting
huyet lam se tieu tien ra nhif nhiing sdi day ngln, neu
la chting khi lam thi ntfdc tieu vang len nhif co md,
neu la chting Thach lam thi tieu tien ra nhtf cat nho.
Benh nang, uong thuoc trong 10 ngay la khoi.
Chufng Lao lam.
Chting nay la do met nhoc ton thvfdng tdi than khi
ma ra. Ngiidi benh khi tieu tien cam thay ntfdc tieu
da chay trong nieu dao ma mai khong ra ngoai, may
lan mdi ra dtfdc, trong khi do bung dtfdi dau ddn, than
the met moi. Dung phtfdng thuoc sau:
Hoat thach 3 phan - Vtfdng bat ltfu hanh 2 phan
- Dong quy tti 2 phan - Xa tien tti 2 phan - Que tam
2 phan - Cam toai 2 phan - Thong thao 2 phan - Thach
vi (bo long) 4 phan.
Tat ca tan nho, an 1 thia vdi chao Ma ttf, ngay 3
lan, ntfdc tieu se trong ngay.
NGANH NOI KHOA 91
Chufng cao lam.
Ngiidi m&c chiing nay co ntfdc tieu due va nhu cao
nhu m3. Chtfng nay con co ten la Nhuc lam. Nguyen
nhan la than khong che ngtf dtfdc cac chat beo nen mdi
theo ntf6c tieu ma ra. Dung phtfdng thuoc sau:
Ttf thach (sao giam that ky) - Nhuc thung dung (sao
tam, thai nho) - Hoat thach - Trach ta.
M6i thtf 1 lang tan nho hoan thanh ttfng hoan nhtf
hat ngo, moi lan uong 30 hoan vdi rtfdu am. Trtfdng
hdp thay bung kho chiu thi them Tram htfdng 1 tien
de hanh tre khi.
Chufng Khi lam
Chtfng nay la do khi be nen khong the hoa thuy.
Benh nhap ttf phoi ma vao tdi bang quang, khien bung
dtfdi ctfng ra. Phai dung phtfdng thuoc sau:
Tram htfdng 5 tien - Thach vi (bo long) 5 tien - Vtfdng
bat ltfu hanh 5 tien - Dtfdng quy 5 tien - Dong quy
ttf 7 tien 5 phan - Bach thtfdc 7 tien 5 phan - Quat
bi 2 tien 5 phan - Cam thao 2 tien 5 phan.
Tat ca tan nho, moi lan uong 2 tien vdi ntfdc Dai
mach.
Chufng Thach lam.
Ngtfdi m&c chtfng nay khi tieu tien thi dau buot ndi
nieu dao, tieu tien khong het, bang quang va bung dtfdi
dau ddn, cat da theo ntfdc tieu ma ra. Dung phtfdng
thuoc sau:
92 NHJjNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Ba ttf nhan - Gi6i ttf - Hoat thach.
Cac vi tren phan ltfdng bang nhau, tan thanh bot,
moi lan uo'ng 1 thia v6i ntf6c chao, rat cong hieu.
Chting Huyet lam.
Chiing nay la do nhiet tu b ha tieu, nhiet thinh nen
nhap vao huyet mach. Huyet nhiet nen tiet ra ma nhap
vao ntf6c tieu. Dung phtfdng thuoc sau:
Bach mao can 3 lang - Thtfdc dtfdc 3 lang - Moc thong
3 lang - Xa tien tti 3 lang - Hoat thach 1 lang 5 tien
- Hoang linh 1 lang 5 tien - Loan phat (dot thanh than)
5 tien - Dong quy tti (sao sd) 5 tien.
Tat ca tan nho, ngay uong 3 lan, moi lan 3 tien, v6i
ntf6c that nong.
Chtfng Nhiet lam.
Chtfng nay la do nhiet khi tu d tam tieu roi nhap
than ma tiet ra b ntf6c tieu. Dung phtfdng thuoc sau
day:
Hoat thach 2 lang - Quat lau 3 lang - Thach vi (bo
long) 2 phan.
Tat ca tan nho, moi lan muc 1 thia an v6i chao dai
mach, ngay 3 lan.
Chufng Di tinh.
Nguyen nhan chtfng nay la do than thuy hao kiet,
tren thi khong the thong v6i tam, dtf6i thi khong the
nhuan d gan, khien ngoc quan khong dong lai dtfdc,
NGANH NOI KHOA 93
n&m mong la tinh khi chay ra. Phai dung phUOng thuoc
dai bo than ma lai ich tam ich can ty nhu sau:
Thuc dia 1 lang - Tao nhan 5 tien - Y nhan 5 tien
- Son thu du 4 tien - Phuc linh 5 tien - Bach dUdc
5 tien - DUdng quy 5 tien - Phuc than 2 tien - B&c
ngu vi 1 tien - Bach gi6i tu 1 tien - Nhuc que 3 phan
- Hoang lien 3 phan.
Do ntf6c sac uong, 1 thang la b6t, 10 thang la khoi
hin.
Chufng Tam hif di tinh.
Chtfng nay be ngoai thi thuoc ve than hoa htf, nhung
truy nguyen thi lai thuoc ve tam quan hU. Phai dung
phUOng thuoc tam than giao bo, thuy hoa tUOng te,
nhu sau:
Thuc dia 8 lang - Sdn dUdc 4 lang - Sdn thu du 4
lang - Bach truat 4 lang - Nhan sam 3 lang - Phuc
linh 3 lang - Mach dong 3 lang - Ba kich thien 3 lang
- Nhuc thung dung 3 lang - Nhuc que 1 lang - Bac
ngu vi 1 lang - Vien chi 1 lang - Tao nhan (sao) 1 lang
- Ba tu nhan 1 lang - Do trong 1 lang - Pha co' chi
1 lang - Sa nhan 5 tien - Phu ttf 1 cai - Loc nhi 1 bo
- Tii ha sa 1 it.
Tat ca tan nho, hoan v6i mat thanh ttfng hoan nhtf
hat ngo, ngay uong 2 lan, moi lan 20 t6i 30 hoan.
Chufng Am hif mong di.
Thuc dia 8 lang - Sdn dUdc 8 lang - Khiem that 8
94 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
lang - Bach truat 8 lang - Sdn thu du 4 lang - Sa tao
nhan 4 lang - B&c ngu vi 3 lang - Mach dong 3 lang
- Xa tien tti 3 lang - Phuc linh 3 lang - Vien chi 1
lang.
Tat ca tan thanh bot hoan v6i mat, ngay uong 1 lan
vdi ntf6c nong.
Chting Htf lao nieu tinh.
Chiing nay la do than suy nhtfdc ma ra. Met nhoc
ton thtfdng tdi than khien khong gitf dtfdc khi, cho
nen tieu tien ma tinh dich cung theo ra. Dung phtfdng
thuoc sau:
Phi tii (sao) 1 thang - Mach mon dong 1 thang -
Tho ty tii 2 lang - Xa tien tii 2 lang - Khung cung 2
lang - Bach long cot 3 lang.
Tat ca tan nho, moi lan uong 1 thia vdi rtfdu, ngay
3 lan. Benh nang dem uong them 1 lan.
Chting Htf lao that tinh.
Chtfng nay do Htf lao ma tinh khi kho can, dung
phtfdng thuoc bo tinh sau day:
Nhan sam 2 lang - Que tam 3 phan - Thtf dtf 3 phan
- M lu le 3 phan - Hoang ba 3 phan - Te tan 3 phan
- Phu tii (sao) 3 phan - Kho sam 3 phan - Trach ta
3 phan - Mach mon dong (bo tam) 4 phan - Gtfng kho
4 phan - Can dia hoang 4 phan - Tho ty tii 2 phan.
Tat ca tan thanh bot, tron mat hoan ttfng hoan nhtf
hat ngo, moi lan uong 3 vien vdi rtfdu.
ngA nh noi khoa 95
Chufng Thoat tinh.
Chiing nay la nam mi chiia thuc sU giao hop ma
khoai lac da ciic do khien tinh khi thoat ra, khong
kiem che lai dUOc, vay he nam thoat tinh thi nil ke
mieng ma uong lay, m2 thoat khi thi nam cung lam
nhu vay, co the thi dUOng khi mdi trung hoi. Dong
thdi dung Nhan sam vai lang, Phu tti 1 tien, do nUdc
vao sic len uong nong. Sau do boi bo b&ng phUdng thuoc
sau day:
Nhan sam 3 lang - Hoang ky 3 lang - Thuc dia 1
lang - Mach dong 1 lang - Phu ttf 1 tien - B&c ngu
vi 1 tien.
Do nU6c vao sac len ma uong.
Chiing Ctfdng trung.
ChUng nay la cU cUOng dUOng lien tuc ma khong
mem di, do la do hU hoa boc len ma khi phe kim khong
di xuong dUOc vay. Dung phUOng thuoc sau:
Nguyen sam 3 lang - Mach dong 3 lang - Nhuc que
3 phan.
Do nUdc vao sac len uong tUc thi b6t ngay. Lai phai
kieng cQ vai ngay roi hay nen giao hop.
Chufng Dtfdng xuc.
ChUng nay thi trai lai, dUOng vat cU u ru, khong
sao cUdng len dUOc. Dung phUOng thuoc sau:
Nhan sam 5 tien - GUng kho 5 tien - Bach truat
96 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
3 lang - Phu tti 1 lang - Nhuc que 6 tien.
Do nUdc vao s ic uong, cong hieu tiic thi.
Chiing Am nuy.
Chiing nay la cua dan ba, am ho cii mem liet, khong
hiing thu. Dung phUOng thuoc sau:
Thuc dia 1 lang - Bach truat 5 tien - Son thu du
4 tien - Nhan sam 3 tien - Cau ky tu 3 tien - Nhuc
que 2 tien - Phuc than 2 tien - Vien chi 1 tien - Ba
kich thien 1 tien - Nhuc dung 1 tien - Do trong 1 tien.
Do nUdc vao sic uong, 1 thang thi hiing khoi, 2 thang
thi ciiOng cUOng, 3 thang thi tuyet dieu.
Chiing Am thung.
A ^
Day la chiing Am ho sUng len. Dung phUOng thuoc
sau:
ThU hoang (tan) 1 lang - Cam thao 1 tien.
Do 1 thang nUdc nau soi len, de nguoi bdt ma rtfa
se bdt.
Chtfng Am nang am if6t ngiia ngay.
O mai 14 cai - Muoi 3 nhum.
Do 1 thang nUdc, nau soi len de nguoi ma rtfa, rat
cong hieu.
C H lfO N G III
NGOAI KHOA
CAC CHU*NG UNG NHOT
Chting Nhot dtfdng ung.
Chiing nay cung co ten DUOng chiing ung thu, la
chiing nhot phat thinh linh, mau do, lang bong, dau
nhiic vo cung. Chiing nay m&c trong vong 5 ngay thi
con chfla tri dUdc. Dung phUdng thuoc sau:
Kim ngan hoa 4 lang - Bo cong anh 2 lang - Sinh
cam thao 2 lang - DUdng quy 2 lang - Thien hoa phan
5 tien.
Do nU6c v&o s ic, uong 1 thang la nhot xep, 2 thang
la nhot tieu hoan to&n. TrUcJng hdp uong thuoc khong
tieu, tiic 1^ nhot moc da qua 5 ngay, phai dung dao
khoet bo phan thit thoi di, de cho khi noi doc khong
con cho an gi&u nuta. Dao dung thUdng dai khoang 3
t&c, rong khoang 3 phan, sach se va cUc s ic ben. Sau
d6 dung cao dan len 4at khoi. Bfo vi chi trong vong
3 ngay, mu doc se ra het.
Cung co the dung thii thuoc bot r lc vao mieng nhot.
Thii thuoc n&y nhu sau:
98 NHlJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Nhan sam 1 lang - Long nao 1 tien - Nhu htfOng 1
tien (bo dau) - Thau minh huyet kiet 5 tien - Tam that
mat 1 lang - Nhi tra 1 lang - D in g hoang 3 tien - Bdi
m lu 2 tien - Khinh phan 1 tien.
Tat ca nghien thanh bot that nhuyen, r lc vao mieng
nhot.
Dong thdi dung phiidng thuoc sau day:
Dtfdng quy i lang - Hoang ky 5 tien - Kinh gi6i 1
tien - Kim ngan hoa 2 lang - Sinh cam thao 3 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, chi 2 thang la khoi.
Chufng Nhot Am ung.
Chiing nay con co ten la Am chiing ung thtf, ngtfdi
phu quy, an toan cao ltfdng my vi thtfdng hay m lc phai.
Ay la nhan tam than bat giao, am dtfdng deu hao ton,
lai them tfu sau uat tfc gian dtf thu h ln , khi khong
tan ma ket thanh dai doc. Nhot nay mdi phat thi mau
sac den toi, khong dau llm , mieng nhot cung khong
thay ro, hoac thay ro thi lai co vo so' nhiing mieng nhot
that nho. Ngtfdi bi benh ctf met moi ra rdi. Gap dung
phtfdng thuoc sau:
Phu tik 3 tien - Nhan sam 3 lang - Sinh hoang ky
3 lang - Kim ngan hoa 3 lang - Bach gidi tut 2 tien.
Do ntfdc vao sac uong. Dong thdi ben ngoai dung
thtf thuoc bot nhtf vtfa noi cf tren. Hoac co the dung
thtf thuoc cao nhtf sau:
Kim ngan hoa 1 can - Sinh dia hoang 8 lang - Dtfdng
quy 3 lang - Xuyen khung 2 lang - Ngtfu tat 1 lang
n g An h n g o a i k h o a 99
- Dan bi 1 lang - Mach dong 3 lang - Sinh cam thao
1 lang - Kinh gidi 1 lang - Phong phong 5 tien - Hoang
ky 3 lang - Thien thao can 5 tien - Nhan sam 5 tien
- Huyen sam 5 tien.
Do 5 can dau Ma du vao cac vi thuoc tren, nau that
soi, bo het ba di, dun tiep, dong thdi cho them Quang
moc htfdng 1 lang, Hoang dan 2 can - Mot dtfdc 1 lang
- Nhu htfdng 1 lang - Huyet kiet 1 lang - Ttfdng bi
(tan nho) 5 tien - Xa htfdng 1 tien.
Tat ca deu tan nho. Dun ky tdi luc thanh cao thi
thoi. Cao bo vao binh day kin, m6i lan dung hdn 1 lang,
phet vao vai sach ma dan tren nhot. Ngay thay cao
2 lin.
Chufng Nao hau ung.
Day la chtfng nhot moc d sau gay, khac vdi hai chtfng
Dtfdng ung Am ung 6 tren, va nguy hiem hdn nhieu,
bcfi vi mot khi thit thoi an vao dau thi vo phtfdng ctfu
chtfa, nen chtfng nay con co ten la Lac dau dan. Neu
th&y nhot moc cao len, do va stfng to, do la thuoc Dtfdng
chtfng, dung phtfdng thuoc sau:
Kim ngan hoa 2 lang - Bo cong anh 1 lang - Sinh
cam thao 3 tien.
Do 3 bat ntfdc, s ic con 8 phan ma uong. Neu nhot
chtfa v6 thi uong 2 thang la tieu h ln . Neu nhot da vd
roi thi phai dung tdi 3 thang mdi lanh.
Neu thay xung quanh nhot ldn co rat nhieu mun
tiho, trtfdc thi ngtfa sau thi dau. Cai nhot ldn thi co
100 NHlJNG PHUONG TH U 6c B I TRUYEN
mau s ic den toi, khong moc cao len, trong khi than
the ra rdi, thi do la thuoc Am chiing, phai dung phtfdng
thuoc sau:
Nhan sam 1 lang - Sinh hoang ky 1 lang - Dtfdng
quy 1 lang - Kim ngan hoa 2 lang - Bach gi6i tii 3 tien
- Nhuc que 1 tien - Bach truat (sao) 1 lang.
Do ntfdc vao s ic uong, chi 1 thang la het mau mu,
2 thang la thit m6i sinh ra, 3 thang la mieng nhot nho
lai, 4 thang la hoan toan khoi han.
Chtfng Nao ung.
Trong chtfng nay thi nhot moc b dinh dau, do ting
len, mieng nhot thi xung quanh ctfng rin , do tia chti
khong den. Day la benh nhe, thuoc Dtfdng chtfng, chfla
tri de dang. Con nhtf nhpt co mau tim den, ngtfdi met
moi, nhieu khi ngat di, thi do la thuoc Am chtfng, chi
co the chiia tri khi nhot phat ra trong vong 5 ngay,
t r i hdn thi vo phtfdng, tram ngtfdi chet ca tr&m. Ca
2 trtfdng hdp tren deu tri b ln g phtfdng thuoc sau:
Kim ngan hoa 8 lang - Huyen sam 3 lang - Ho&ng
ky 4 lang - Mach dong 3 lang - Nhan sam 2 lang.
Trtfdc het do 16 bat ntfdc, cho Kim ngan hoa v&o
dun soi, sau do mdi cho cac vi thuoc khac vao, s ic can
con 2 bat, chia uong 2 lan trong ngay. Uong nhtf the
trong 4 ngay lien thi mdi bdt. Tiep do phai dieu tri
them b ln g cac loai Dai bo thang ho&c Bat vi dia ho&ng
thang. Cach tri nay chi co hy vong -1/10 ma thoi.
Trtfdng hdp nhot chtfa vd thi ket qua bao dam vdi
n g An h n g o a i k h o a 101
phUdng thuoc sau:
Xuyen khung 1 lang - Huyen sam 2 lang - Kim ngan
hoa 2 lang - Sdn thu du 1 lang - Mach dong 1 lang
- Boi mau 3 tien - Man kinh tti 2 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, 1 thang thi b6t dau nhieu,
2 thang thi nhot tieu.
Chufng Phe ung.
Dung phtfdng thuoc sau:
Huyen sam 2 lang - Mach dong 3 lang - Sinh cam
thao 5 tien - Kim ngan hoa 10 lang.
Do ntfdc vko s ic uong, 2 thang la khoi.
Chufng Can ung.
Dung phtfdng thuoc sau:
Bach thtfdc 3 lang - Dtfdng quy 2 lang - Chi tti (sao)
3 tien - Sinh cam thao 2 tien - Kim ngan hoa 10 lang.
Do ntfdc. v&o s ic uong, chi 2 thang 1& khoi.
Chufng Trtfdng ung.
Chtfng nay phat sinh cl ruot, ngtfdi benh se khat ntfdc,
tieu tien r£t nhieu, mo hoi nhtf tim , bung dtfdi stfng
len dau ddn. Neu th&y chan trai co lai ma khong duoi
ra dtfdc thi b$nh sinh b ruot non, neu la chan phai
thi benh sinh d ru6t gia. Phai gap dung phtfOng thuoic
sau:
Kim ngan hoa 8 lang (do ntfdc vao 2 bat dun soi len)
•Dtfdng quy 1 lang - Dia du 1 lang - Y nhan 5 tien.
102 NHlJNG PHUONG THUdC BI TRUY&N
Do 10 bat ntfdc vao cac vi thuoc tren, trtf vi Kim
ngan hoa, s ic con 2 bat. Luc do mdi hoa chung vdi nUdc
Kim ngan hoa da nau trtfdc, chia 2 lan ma uong. Mot
lan buoi sang va mot lan buoi toi trtfdc khi di ngu.
Dung chtfng 2 thang thi bdt nhieu.
Pham tri chtfng Trtfdng ung la phai theo phtfdng
phap noi tieu, muon vay thi phai dung thang thuoc
ldn, nhtfng ltfdng thuoc nhieu thi lai sd ton thtfdng tdi
nguyen khi. Do dd chi co Kim ngan hoa vtfa khti doc
vtfa bo am nen mdi dung nhieu, bdi neu khong thi kem
cong hieu.
Chting Boi ung.
Day la chtfng nhot moc d ltfng. Luc mdi bi thi dung
phtfdng thuoc sau:
Nhan dong d in g 2 lang - Thien thao 3 tien - Tti
hoa dia dinh 1 lang - Boi mlku 3 tien - Cam cuc hoa
3 tien - Hoang ba 1 tien - Thien hao phdin 3 tien ■
Ket canh 3 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, 1 thang thi bdt nhieu, 2 thang
thi nhot tieu.
Trtfdng hdp nhot den, co nhieu mieng ttfc la thuoc
Am chtfng, dung phtfdng thuoc sau:
Nhan sam 2 lang - Hoang ky 2 lang - Kim ngan hoa
ntia can - Phu tti 1 tien - Kinh gidi (sao den) 3 tien
- Sai ho 2 tien - Bach thtfdc 1 lang - Thien hoa phan
5 tien - Sinh cam thao 5 tien.
Do 10 bat ntfdc s ic con 2 bat chia 2 lan ma uong.
n g An h n g o a i k h o a 103
Uong xong 1 thang thi Am chiing se bien thanh DUOng
chiing, tiic la cam thay dau nhiic. Uong xong thang
thii nhi thi het dau. Uong xong thang thii ba thi khoi
benh.
Chting Yeu ung.
Trong chiing nay nhot phat ci lung, nhiing gan that
lUng, phai hdp am dtfOng lUdng tinh ma tri nhu sau:
Bach truat 1 lang - Do trong 1 lang - Diidng quy
1 lang - Kim ngan hoa 3 lang - Phong ky 1 tien - Hy
dap thao 3 tien.
Do nUcic vao sic uong tat khoi.
Chting Te hau ung.
Day la chiing nhot moc ci lUng, ngay huyet menh
mon, doi dien v6i ron 6 phfa trUdc. Chiing nay do chan
hoa suy nhUdc, ma ta hoa lai thinh, do do phai dung
phep khti ta hoa tieu doc khi. TrUdng hdp nhot chua
v8 thi dung phUdng thuoc sau:
Earn ngan hoa 5 lang - Hy dap tti 5 tien - Thuc dia
1 lang - Bach truat 1 lang - Hoang ba 3 tien - Xa tien
tti 3 tien.
Tru6c het do 10 bat nUdc, bo Kim ngan hoa vao dun
con 4 bat, sau do chia doi, lay 2 bat do vao cac vi thuoc
con lai, s ic con 1 bat, uong vao luc doi. Sau do do 2
bat nUdc Kim ngan hoa con lai vao ba thuoc viia roi,
sic con 1 bat uong tiep. Uong 2 thang nhu vay la khoi.
TrUcJng hdp nhot da vd thi dung phUdng thuoc sau:
104 NHlfNG PHUONG THUdC BI TRUYEN
Nhan sam 3 lang - Bach truat 5 lang - Nhuc que
3 tien - Phu tii 1 tien - Sdn thu du 1 lang - B lc ngu
vi tti 3 tien - Kim ngan hoa 3 lang - Phuc than 3 tien.
Do 10 bat ntfdc s ic con 1 bat ma uong.
Chting Huyen ung.
Chting nay con c6 ten Ik Ky ma ung, nhot moc 6
sau b lp v§', ch6 g in mong, do la do ham s ic due, phi
tinh khi m& ra. Dung phtfdng thuoc sau:
Kim ngan hoa 1 lang 4 - Bo cong anh 2 lang - Nhan
sam 1 lang - Dtfdng quy 1 lang - Sinh cam thao 1 lang
- Dai hoang 5 tien - Thien hoa ph&n 2 tien.
Do ntfdc vko s ic uong, 1 te la bdt h ln , 2 thang 1&
lanh.
Chting Ngifu dau ung.
Chtfng nay, nhot moc cl dau goi, stfng do va rat dau,
dung phtfdng thuoic sau:
Sinh hoang ky 4 lang - Dtfdng quy 1 lang - Kim ngan
hoa 1 lang - Phuc linh 3 tien - Y nhan 5 tien - Ngtfu
tat 3 tien - Dia du 1 tien - Bach truat 3 tien - Thien
nam tinh 1 tien - Sinh dia ho&ng 5 tien.
D6° 5 bat ntfdc s ic con 1 bat, uong vao luc doi.
Chting Nhu ung.
Chtfng nay, nhot moc cl vu, luc mdi phat thi ngtfefi
benh sot nong sot ret, phat ra thi dau trtfdc roi stfng
sau. Dung phtfdng thuoc sau day:
n TRm
n g An h ngoai khoa 105
lat
Boi m lu 3 tien - Thien hoa phan 1 tien - Bo cong
anh 1 tien - Dtf Ong quy 1 lang - Sinh cam thao 2 tien
- Xuyen sdn giap 1 mieng 16n tan nho.
Do ntfdc vao s ic uong, chi 1 thang la bdt nhieu.
Chting Ung thung v6 dau.
IQ
Day la chtfng nhot boc, nhot stfng len dau ddn nhtfng
khong co mieng. Hay lay xac rln lot, ntfdng thanh than,
tan nho, tron vdi md heo ma boi len nhot, ctfc cong
hieu.
Chting Thach thtf.
Trong chtfng nay, nhot stfng len ma mau da van nhtf
thtfdng, khong bien sic, nhtfng ctfng nhtf da va rat dau
ddn. Hay gia Sinh thtfOng luc can, cho them It muoi
ma d ip vao, rat cong hieu.
Chting Thoat cot thtf.
Chtfng nay la nhot nho phat sinh d cac d iu ngon
tay, ngon chan, trtfdc thi ngtfa sau thi dau ddn vo cung,
mong tay mong chan bien thanh mau den, khi nhot
v3 thi cac mong tay rung di.
Hay l^y mot day Sinh cam thao that ldn, tan thanh
bot nho, tron vdi dau Ma du, d ip that day vao nhot,
moi ngay doi thuoc 1 lln , 10 ngay thi bdt. Dong thdi
•uong thuoc theo ddn sau:
Kim ngan hoa 3 lang - Huyen sam 3 lang - Dtfdng
ii quy 2 lang - Cam thao 1 lang.
Dd ntfdc vao s ic uong, 10 thang thi khoi.
106 NHLTNG PHUONG THU6C BI TRUYEN
Chufng Da cot thtf.
Chting nay la do nhot moc d dui, nhot vd xong thi
mieng cii loet hoai khong kin, thit thoi d in , trong thay
ca xtfdng, dau d6n cung ctfc. Do la do cai doc cua thap
va nhiet bien hoa ma sinh ra.
Dung phiidng thuoc sau:
Phuc linh 1 lang - Xa tien tii 1 lang - Kim ngan
hoa 3 lang - Ngilu tat 5 tien - Tii hoa dia dinh 1 lang.
Do nil6c s ic uong, 6 thang thi b6t h&n, 10 thang thi
benh khoi. Ben ngoai thi dung Phi qua mat da hoa v6i
Dong du thanh cao, dan len nhot, ctic cong hieu.
Chufng Giap thtf.
Chting nay hay phat sinh til trUdng hdp c i t mong tay
ma pham vao thit, roi gap dd ban ma thanh nhot, dau
nhtic vo cung, lai lau khoi. Dung phUdng thuoc sau:
Thao o 5 tien - Bach siiu 1 lang - Long cot 2 tien
5 phan.
Tat ca tan nho. Them Toan van cap 4 lang, tron
chung, sao t6i den, lai them bot Ngu boi tii, tron vdi
Ma du, d ip vao nhot, rat cong hieu.
Chufng Tinh thtf.
Tinh thU la chtfng nhot moc ci ngtfc, phai s6m tri,
neu de chat doc nhap vao tang phu thi nguy den tinh
mang. Hay gap dung phtfdng thuoc sau:
Nhan sam 1 lang - Phuc linh 5 tien - M ach dong
5 tien - Thuc dia 1 lang : Son dtfdc 1 lang - Khiem
n g An h n g o a i k h o a 107
that 1 lang - Cam cuc hoa 5 tien - Thtfdc dtfdc 5 tien
- N hln dong d in g 2 lang - V iln chi 3 tien - Thien hoa
ph£n 3 lang - Vtfdng bat ltfu hanh 3 tien.
Do 3 bat ntf6c s ic con 1 bat uong 1 lan. Uong 1 thang
la bdt nhieu. Trtfdng hdp nhot da vd thi phai uong dam
ba thang.
Chufng Lich thtf.
Day la chtfng Chang nhac, ttfc nhot chum. Tri nhtf
sau:
Xa can 8 phan - Cam thao 8 phan - Chi that 8 phan
- Thang ma 8 phan - Can dai hoang 8 phan - Hoang
linh 8 phan - Xa htfdng 2 phan - Tien ho 3 phan - Te
hoang 6 phan - Dai hoang 1 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, 3 thang thi khoi.
Chufng Tieu phuc thtf.
Chtfng nay la do that tinh luc due hjen hoa ma sinh
ra. Nhot se moc cl bung dtfdi, cho huyet Khi hai, mot
tac rtfdi ben dtfdi ron, hoac huyet Quan nguyer. ^ _£c
dtfdi ron, ho&c Dan dien 3 tac dtfdi ron. Phai dung phtfdng
thuoc tri chtfng Am ung da noi d tren.
Chufng Xuc ctfdc thtf.
Chtfng nay la nhot moc d phia ngoai dui, khien chan
co lai, khong cijf dong dtfOc. Dung phtfdng thuoc sau:
Lay 2 vi Dai kich va Cam toai, phan ltfdng blng nhau,
tan nho, tron vdi Bach mat d ip vao nhot. Dong thdi
108 NHONG PHUONG THUdC BI TRUYEN
uong thang thuoc sau day:
Thuc dia 1 lang - Loc giac giao 3 tien - Nhuc que
1 tien - Cam thao 1 tien - Ma hoang 5 phan - Gting
sao 5 phan.
Do ntfdc vao s ic uong, toi da 5 thang la khoi. Nen
nhd la chiing nay khong nen dung dao khoet ra, neu
kho6t ra thi chan se co lai, khong bao gid duoi ra
dtfdc ntfa.
Chufng Thap thu.
Day la chtfng nhot moc cl tay, tri giong nhtf tri chtfng
Boi ung da noi cl tren, rat cong hieu.
CAC CHU’NG BU6U CUC
Phtfdng phap chung tri cac chufng btfdu.
Btfdu co 2 loai khac nhau, dong y goi la Anh va Ltfu.
Btfdu Anh thi moc lien vdi thit, chan ldn ma btfdu cung
ldn. Btfdu Ltfu thi chan nho ma btfdu ldn.
Rieng ve btfdu Anh cung gom nhieu loai, hinh thu
cung khac nhau, nhtfng noi chung deu do thap nhiet
ma ra. Btfdu mdi dau thi nho, sau ldn dan, sau cung
thi vd ra va lam chet ngtfdi. Luc mdi co thi nen dung
dao that s ic c lt bo di, roi lay Sinh cd tan ma d ip . Cach,
che Sinh cd tan nhtf sau:
Nhan sam 1 tien - Tam that 3 tien - Khinh ph&n
5 phan - Ky lan huyet kiet 3 tien - Ttfdng bi 1 tien
n g An h n g o a i k h o a 109
- Nhu htfdng 1 tien - Mot dtfdc 1 tien - Thien nien thach
hoi 3 tien - Quang moc htfOng 1 tien - Bang phien 3
''phan - Nhi tra 2 tien.
T£t ca tan thanh bot ctfc nhuyln.
TrtfcJng hdp btfdu da ldn thi dung phep diem dtfdc.
ta'Diem dtfdc thi dung cac vi sau:
Thuy ngan 1 tien - Bang sa 1 tien - Thtfdc phan
1 tien - Khinh phan 1 tien - Ung phan 1 tiln - Bang
phien 5 phan - Trieu nao 5 phan - Luc phan 1 tien
- Tao phan 1 tien - Xa htfOng 3 phan.
Ta't ca tan that nho, moi ngay diem len btfdu 1 lan,
amdi dau se dau, roi chay ntfdc ra, nhtfng se do.
Ba ngay sau thi dung phtfdng thuoc sau:
Nhan sam 3 tien - Phuc linh 5 tien - Y nhan 1 lang
Trach ta 2 tien - Thu linh 1 tien - Hoang ky 1 lang
Bach thtfdc 5 tien - Sinh cam thao 1 tien - Tran bi
1 tien - Sdn dtfdc 3 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, 10 thang thi khoi han. Sau
khi btfdu tieu roi thi phai tuyet doi tranh giao hdp
1 thang, neu khong se mac chtfng lau kinh nien.
1J6U
Chufng btfdu 6 nach.
Hay lay mot trai bau dai, ntfdng chay tan nho, lay
b6t xat vao btfdu, se tieu dan. Cung co the tron bot
cJ6 vdi dau Ma du ma dap len btfdu.
in;
Chting Cot ltfu.
Chtfng nay thi btfdu moc 6 ngoai da, an vao nhtf co
iifib
110 NHlJNG PHUONG THUdC BI TRUY&N
cuc xtfdng. Chiing nay khong the dung phep ngoai tri
dtfdc, ma phai dung phUOng thuoc sau day:
O tac ngtf cot 1 tien - Bach thach anh 2 phan - Thach
lUu hoang 2 phan - Chung nhu 3 phan - Tii thach anh
2 phan - Giing kho 1 tien - Dan sam 8 phan - Ho phac
1 tien - Dai hoang 1 tien - Phu tti 3 phan - Trieu yen
xi 1 tien - Thach phan 1 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, sau 10 thang thi btfdu tieu
tan.
Chufng Vat ltfu
Chtfng nay, btfdu co chan rat ldn, rat kho tri. Btfdu
co the di dong, lai keu dtfdc, luc thi nhtf chim keu,
luc thi nhtf con trung keu. Nhtf vay la trong btfdu c6
mot loai vat gi. Lay dao rach btfdu, vat do se thoat
ra. Sau do dting Sinh cd tan nhtf da noi d tren.
Chufng Huyet ltfu.
Trong chting nay, cai btf6u nho thi b ln g tui m&t,
ldn thi b ln g trai ca. Hay dung dao ctfc s ic c l t di, roi
ngay sau do ntfdng mot cai thia b ln g bac cho do len,
ap vao cho btfdu clt, mau se ngtfng chay, va btfdu khong
moc lai ntia.
Neu nhat sd khong dam clt thi dung phtfdng thuoc
sau:
Thuy ngan 1 tien - Khinh phan 1 tien - Trieu nao
1 tien - Kinh tu 1 tien - Boi mau 1 tien - Hoang ba
3 tien - Nhi tra 2 tien - Bang phien 3 phan.
n g An h n g o a i k h o a 111
Tat ca tan nho thanh bot nhuyln, cha xat nhieu lan,
biidu se rung di.
Chting Can ltfu.
Chiing nay that ra khong hai may, co the de m£c
cung khong sao. Neu dung dao ma c lt co the pham
vao gan, lam chet ngUdi, do do toi ky cach do. Muon
tri thi ngay tii luc mdi co, hay lay Nguyen hoa nau
day roi dung day do that chat lan lan, bu6u se rung.
Chting Phat ltfu.
Trong chiing nay thi budu moc d chan toe, an vao
khong thay dau. Hay lay kim chich ra, roi dap b ln g
Sinh cO tan nhii da noi.
Chting Nhuc ltfu (btfdu thit)
Dung phiidng thuoc sau:
Thuy ngan 1 lang - Nhi tra 1 tien - Bang phien 3
phan - B ln g sa 1 tien - Xa hUdng 3 phan - Hoang ba
5 tien - Huyet kiet 3 tien.
Tat ca tan nho thanh bot, xat vao chan bildu, it lau
se rung.
Chting Phan ltfu.
Chiing nay phai tri ngay tit khi mdi phat sinh, neu
khong de bildu ldn dan, se khong chiu noi. Trildc het
dung ngai ma cham ciiu cac huyet, sau do lay Tho" ma
va Hung hoang phet len giay dan vao cac cho cham
112 NHtfNG PHUONG THUdC BI TR UYiN
ciiu. Hai ng&y thay mot lin , nUdc phan trong bildu ra
het thi d ip bang [Link] tan nhii da noi.
Chufng Khi ltfu.
Trong chiing nay thi cai bildu khong dau khong ngiia,
luc ldn luc nho tuy theo sU bien doi cua khi trong ngiidi.
Khi vildng thi bildu nho, khi suy thi bildu lai ldn. Phai
dung phep bo chinh khi, khai uat khi thi bildu til tan.
Dung phiidng thuoc sau:
T rim hildng 1 lang - Moc hilOng 2 lang - Bach thildc
4 lang - Bach truat 8 lang - Nhan sam 2 lang - Hoang
ky 8 lang - Chi that 1 lang - Tan lang 1 lang - Phuc
linh 4 lang - Hildng phu 2 lang - Phu tut 5 tien - Thien
hoa pha'n 4 lang.
Tat ca tan nho tron mat, moi lan dung 3 tien. Uong
1 thang la dd han.
Chufng Thach ltfu.
Trong chiing n&y, bildu cung phat sinh tren mat da,
sd ciing nhii da, khong dau, cach tri giong cach tri chiing
Cot lilu d tren.
CAC CHLfNG CHANG NHAC (NHOT CHUM)
Phtfdng thuoc chung tri cac chting Chang nhac.
Chiing chang nhac co 9 nguyen nhan la hoac gian
dijt, hoac uat lie, hoac an phai do an chuot da an, hoac
n g An h n g o a i k h o a 113
la an phai do an thach sung, moi da an, hoac an phai
mat ong doc, hoac an phai do an bi con ret bo qua,
hoac an qua nhieu trai cay khac loai nhau, hoac tham
sic due khien than ton thtfdng, hoac qua sd hai thinh
linh. Ve tri lieu thi co 3 cach:
1) Tri gan mat uat ket b ln g phtfOng thuoc sau:
Bach thtfdc 5 tien - Dtfdng quy 2 tien - Bach gi6i
tif 3 tien - Sai ho 1 tien - Chich cam thao 8 phan -
Toan hat 3 cai - Bach truat 3 tien - Phuc linh 3 tien
- Uat kim 3 tien - Htfdng phu 3 tien - Thien quy thao
3 tien.
Do ntf6c vao sac uong, 10 thang thi khoi hln.
2) Tri ty vi da viem b ln g phtfdng thuoc sau:
Nhan sam 3 lang - Bach truat 10 lang - Phuc ;inh
6 lang - Chich cam thao 1 lang - Tii to 8 tien - Ban
ha 2 lang - Ctfdng tam 2 lang - Tran bi 6 tien - Bach
chi 7 tien - Moc thong 1 lang - Kim ngan hoa 10 lang
- Thien hoa phan 3 lang.
Tat ca tan nhuyen, hoan v6i mat thanh ttfng hoan
blng dau ngon tay, moi lan uong 3 hoan sau btfa cdm.
Chi dung 1 thang nay la het h ln , nhtfng sau do phai
kieng cuf sac due dung 3 thang.
3) Tri tam than bat giao blng phtfOng thuoc sau:
Dai quy 2 cai (mot thtf mot hung ) - Vien chi 2 lang
- Mach dong 3 lang - Son thu du 4 lang - Nhuc que
1 lang - Bach truat 5 lang - Thtfdng truat 10 lang -
Thuc dia 10 iang - Huyen sam 10 lang - Phuc than
4 lang - Ha thu o 10 lang - Tam kham 4 lang - Ttf hoa
114 NHJjNG PHUONG THU6C BI TRUYEN
dia dinh 4 lang - Ha kho thao 5 lang.
Trtfdc het lay Dai quy nau chin, roi say kho tan nho.
Sau do cac vi khac deu tan nho tron day vdi bot Dai
quy, tron vdi mat, ngay uong 3 lan, moi lan 3 tien, uong
het thi khoi.
Chufng Chang nhac da vd.
Pham chtfnfe Chang nhac khong vd thi de tri hdn
la chtfng Chang nhac da vd. Vay trtf6c het lay mot khuc
Kinh gidi can, cat ra nau vdi ntfdc ma rtfa that ky, thay
tren cho vd co nhtfng dom tia hoac den thi lay kim
ma chich ra, mau doc chay ra, lai dung ntfdc Kinh gi6i
can ma rtfa that ky. Tiep do lay Chtfdng nao, Minh
phan, moi thtf 3 tien, hoa v6i dau Ma du ma d ip len.
Moi ngay rika va dap nhtf vay mot lan. Tuyet doi cfi
tiiu sac.
Chufng Chang nhac khong tieu.
Chtfa tri nhtf sau:
Mieu dau de cot 1 bo (ntfdng, tan) - Con bo" 1 lang
5 tien - (hai vi nay phai nka de bo het ntfdc muoi) -
Sai can 1 lang - Lien kieu 1 lang - Hoang linh 1 lang
- Kim ngan hoa 1 lang - Xuyen sdn giap 1 lang - Chi
xac 1 lang - Htfdng phu 1 lang - Tao giac 5 tien.
Tat ca tan nhuyen, tron vdi Huyen sam thanh ttfng
hoan nhtf hat ngo, moi lan uong 8 hoan vdi ntfdc gtfng,
ngay uong 3 lan.
n g An h n g o a i k h o a 115
CAC CHtJfNG MUN NHOT.
Phtfdng thuoc tri Ngu dinh.
Mun nhot sinh ra la do hoa doc ngoai phat ma thanh.
can cii vao ten goi thi co nhieu loai, ma ch6 moc len
cung khong nhat dinh. Nhtfng noi chung thi chi co
5 loai nhot dinh do tam phe can ty than suy nhtfdc.
Nhot mau do la Tam dinh, mau trang la phe dinh, mau
xanh hoac tia la Can dinh, mau vang la Ty dinh, mau
den la Than dinh. Ca 5 chiing nay, luc mdi phat thi
tri nhu sau:
Tu hoa dia dinh 1 lang - Do ntf6c vao sac uong. Uong
het 6 lang thi khoi han. Ben ngoai thi dung Ty qua
diep 10 la gia nat, lay ntfdc hoa vdi Minh phan, Hung
hoang, moi thtf 2 tien, dung long chim phet len nhot
dinh, vai ngay la tieu.
Hoac lay Bach cuc hoa diep, ca re, gia lay ntfdc chtfng
mot chung nho, ham rtfdu that nong, do chung vao ma
uong. Benh cang nang cang phai uong nhieu, con ba
thi lay ra d ip len nhot dinh, nhot doc se dan dan tieu
tan.
Chufng Hong ty dinh.
Chtfng nay thuoc loai Tam dinh, vd ra thi mau mu
ling n h ln g nhtf nhtfng sdi to, nen nan het mau mu
doc, ctf an do nong. Mot mat lay Cue hoa can diep,
Hung hoang ky htf a, Dien du, gia chung, d ip len nhot
116 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
dinh, lay vai buoc chat lai, qua 1 dem nhot se tieu.
*> * X 9 A 12
Phai tri ngay, neu de cac nhot nay lan rong, chang
han tii chan moc lan ron, tii tay lan t6i ngiic, tii mat,
moi lan xuong co, thi nguy tdi tinh mang. Nhot chiia
vd thi lay kim chich ra, roi lay Phu binh tiidc dap len.
Lai lay Bach phan tan nho, tron vdi hanh trang gia
nho ma uong. Tiep do uong mot hai chung riidu Thong
tiiu, d ip chan n lm yen, do mo hoi la cong hieu.
Chufng Dtfdng mao dinh.
Ngiidi m lc chiing nay thi bat dau thay nhiic dau,
phat sot nong sot lanh, ngiic va liing cd nhiing mun
nho nhii mun sdi. Phai dung kim kheu cac mun do,
se thay trong moi mun co mot sdi long nhii long de,
keo sdi long do ra. Roi lay Minh hung hoang 3 tien
tan nho, bao vao vai ma cha sat d ngiic va liing, se thay
cac sdi long dinh chat vao vai. Dong thdi dung phiidng
thuoc sau:
Tii hoa dai dinh 1 lang - Kim ngan hoa 3 lang - Bach
phan 3 tien - Cam thao 3 tien.
Do niidc vao sac uong.
Chufng Dtfdng mao dinh ltfu.
Trong chiing nay, tii nhien diidi da no’i nhii mot cai
biidu nhd trong lai cd mot soi long nhii long de, do
dd cung co ten la Diidng dinh. Trong chiing nay, thoat
tien ngiidi benh nhiic dau, phat sot phat ret. Hay dung
Hac dau va Kieu mach, phan liidng bang nhau, tan
n g An h n g o a i k h o a 117
nhuyen roi kheu cho nhot vd ra ma d ip thuoc vao.
Dong thoi nau Cue hoa lay ntfdc ma uong. Soi long de
rung la khoi.
Chufng Xa dau dinh.
Day la chtfng nhot moc d dau ngon tay, nhot stf ng
len, trong nhtf dau ran, dau nhtfc vo cung, lam cho
phat sot phat ret. Luc nhot m6i phat thi dung ngay
Hung hoang va Phac tieu, phan ltfdng bang nhau, tan
nhuyen, tron vdi md heo hoac HtfOng du ma dap vao.
Dong thoi dung phtfdng thuoc Thiem to hoan nhtf
sau:
Thiem to (hoa rtfdu) 2 tien - Khinh phan 5 phan
- Kho bach phan 1 tien - Han thuy thach doan 1 tien
- Dong luc thiem to 1 tien - Nhu htfOng 1 tien - Mot
dtfdc 1 tien - Xa htfdng 1 tien - Hung hoang 2 tien
- Chu sa 3 tien - Oa ngtfu 21 cai.
Ltfa buoi trtf a ngay Doan ngo, trong phong yen lang
vlng ve, trtfdc het lay Oa ngtfu gia nho hoa vdi Thiem
to. Sau do cac vi thuoc con lai dtfOc tan nhuyen, hoa
vdi Oa ngtfu va Thiem to vtfa roi, hoan thanh ttfng hoan
nhtf hat dau, moi lan uong 3 hoan. Lai lay hanh trang,
bit ngtfdi binh nhai nho roi nho vao long ban tay minh,
nam tay trai, ntf tay phai, lay Thiem to hoan lan trong
long ban tay roi uong vdi rtfdu nong. Sau do d ip chan
nlm nghi cho ra mo hoi. Ngoai ra lai con chtfng Xa
nhan dinh la nhot nho moc 6 hai ben mong chan, Xa
boi dinh la nhot nho moc 6 dtfdi mong tay, Xa phuc
118 NHllNG PHUONG THUdC BI TRUYEN
dinh la nhot nho cac dot ngon tay, khien ngon tay stfng
len nhu bung ca. Cac loai nhot dinh nay deu tri theo
cach vtfa ke.
Chufng Than dinh.
Day la chiing nhot moc d mdi, ta cung thtfdng goi
la Dinh rau. Chtfng nay khong the dung thuoc mat
dap len dtfdc, ma phai dung mau ga cham vao. Dong
thdi phai lay la hoac re O bach gia nat ra v lt ntfdc
vai chung ma uong.
Chufng Loa dinh.
Day la chtfng nhot dinh moc ct cac ngon tay. Hay
lay Lang ke can va Ma xi hien hanh, cho rtfdu vao gia
nho ma d ip , ctfc cong hieu. Neu nhot co nhtfng cham
do thi dung Hong ma xi hien, co cham tr ln g thi dung
Bach ma xi hien.
ChuTng Dao liem dinh.
Day la chtfng nhot dinh ma dau nhot cao t6i ca tac,
mau tfa den. Chtfng nay ky cham chich, ma phai dung
M inh phan 3 tien tan nho, hanh trln g 7 nhanh gia ra,
hai thtf tron lan, chia lam 7 phan, uong ttfng phan v6i
rtfdu nong. Uong xong n lm d ip chan cho do mo hoi.
Neu khong co mo hoi thi them nhieu hanh trlng. Ngoai
dung Dtfdng ke phan ma d ip len.
Chufng O gia dinh.
Nong gia bon phan ngoai ruong, thtfdng ngay dim
n g An h ngoai khoa 119
len chat dd, nhiet doc tham nhap khien ngon chan stfng
len nhtf co nhot, muon vd ra ma khong vd dtfdc, hay
gap lay long vit nau ntfdc, tron vdi Tao phan ma rtfa
tat khoi.
ChuTng Dinh sang xuat huyet.
Day la chtfng mun nhot ma khi vd ra mau ctf chay
khong ngtfng. Hay uong 1 bat ldn Chan Ma du la ngtfng
ngay. Dung Thai tii du cung cong hieu.
Chufng Dinh sang bait pha.
Day la chtfng nhot dinh, nhtfng nhot khong vd dtfdc,
ctf dau nhtfc khong thoi. Hay lay Thien y va Ctfdng
tam, phan ltfdng b ln g nhau tan nhuyen, hoa vdi giam
ma dip d xung quanh nhot. Kho lai thay thuoc.
Chufng Dinh can bat xuat.
Dung phtfOng thuoc sau day:
Thiet phan 1 lang - Khinh phan 1 tien - Xa htfOng
mot it tan nho. Rach nhot ra, r lc bot thuoc vao, lai
tron bot thuoc vdi giam ma dap ben ngoai, ctfc cong
hieu, nhot se tuyet can.
Chufng Dinh sang tau hoang.
Trong chtfng nay, ngtfdi benh dang co nhot ma an
phai thit heo doc, chat doc chay trong ngtfdi khien
mat vang ra, nhot them dau nhtfc. Hay lay re Ba tieu
gia nho v lt ntfdc ma uong tat het.
120 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
CAC CHLfNG TRI SANG
Phtfdng thuoc bi truyen tri binh Tri sang.
Tri co nhieu loai, ch ln g han 6 xung quanh hau mon
moc len nhiing mun thit, chay mau chay mu dau ddn,
nhu the goi la m lu tri. Trtfdng hdp xung quanh hau
mon stfng len moc nhot, ttfc la Tiku tri. Trtfdng hdp
xung quanh hau mon noi hach nhd, dau nhtfc phat sot
phat ret, ttfc la Trtfdng tri. Trtfdng hdp Id loet trong
hau mon, dai tien ra mau, ttfc la Huyet tri. Trtfdng
hdp hau mon loi ra ngoai ttfc la Khi tri. Tat ca deu
cd the tri chung b ln g mot trong cac phtfdng thuoc sau:
1. Dung Nhi tra va Xa htfdng, phan ltfdng b ln g nhau,
tron vdi ntfdc mieng ma dap vao.
2. Hoac trtfdc het lay Tao giac ma xong khoi, roi
lay ntfdc mat ngong tron vdi Bach chi ma dap vao.
3. Hoac b it con ret chan dd, ntfdng gion len, tan
nho cung vdi mot it bang phien, tron vdi ntfdc mieng
ma d ip .
4. Hoac dung: Sinh hoa 5 phan - Tao giac 2 lang
- Xa htfdng 2 phan - Hung hoang 2 phan - Lang tang
2 phan - Dinh htfdng 2 phan - Moc htfdng 2 phan -
Chich man ly 2 phan.
Tat ca cho vao mot cai binh sanh day n ip , n ip binh
cd mot lo hd. Dot than dtfdi dit binh, roi ngoi ke hau
mon gan lo hd cua nap binh ma xong thuoc.
n g An h n g o a i k h o a 121
5. Hoac dung Vo hoa qua diep, nau len ma rtfa hau
mon, se lam het dau, ctfc cong hieu.
Chting Noi tri.
Chiing nay phat sinh 6 ben trong hau mon, khi dai
tien thi ra mau, dong thdi luc dai tien thi hau mon
mdi loi ra, dai tien xong lay tay an vao, mot luc hau
mon mdi co lai.
Vdi chiing nay thi ben trong phai uong thuoc, gom
Sinh chi xac 2 lang, Tran bi 1 lang, do ntfdc vao s ic
uong. Ben ngoai thi phai dung Sinh cam thao 1 tien,
0 tiem 1 tien - Bo Lat vi bi 3 tien - Kho phan 5 phan
- Bang phien 3 phan. Tat ca tan nho thanh bot, tron
vdi ntfdc hanh gia ra, roi cho vao hau mon, lat sau,
tri se loi ra, rvia sach di. Roi dung Ke phan 4 lang -
Thtf hoang 6 tien - Hung hoang 6 tien - Minh phan
1 lang - Bi tieu 1 lang - Dam phan 5 tien. Tat ca tan
nhuyen, do vao mot cai dia bac, rang len cho tdi khi
boic thanh khoi xanh. Luc do them Nhu htfdng 3 tien
- Mot dtfdc 3 tien - Bang phien 5 phan. Roi boi vao
tri, chi trong vong 7 ngay la tri ttf rung. Tri rung roi
thi dung Tran chau tan nhd ma boi cho lanh mieng.
Dong thdi uong thtf thuoc Tran chau tan nhtf sau:
Tran chau 1 tien - Thach cao 1 tien - Xich thach
1 tien - Chi phan 1 tien - Bach long cot 3 tien - Hai
nhi cot 5 phan - Bang phien 2 phan. .
Tat ca tan nhuyen.
Cung cd the uong thtf thuoc Thau cang tan nhtf sau:
122 NHllNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Tran bi 3 lang - Chi xac 1 lang.
Do 3 bat niidc, s ic con 1 bat ma uong.
Chufng ngoai tri.
Dung phiidng thuoc sau:
Kim cii6c ty 2 tien - Bach phan 1 lang.
Tat ca tan nho, do vao mot cai binh bac, rang len
tdi luc khong boic khoi nuta, roi them Hiet vy 7 cai va
bot Sinh thao o, roi do ra boi vao hau mon. Chi trong
vong 7 ngay la tri rung.
Chufng Noi ngoai tri.
Chiing nay scl di goi ten nhii vay vi no phat sinh
ca 6 trong va ngoai hau mon, khien luc dai tien viia
chay mau vtia dau d6n cung ciic. Tri nhii sau:
Ho hoang len 5 tien - Huyet kiet 2 tien - Nhi tra
2 tien - Bi dam 3 tien - Bang phien 1 tien - Xa hiidng
3 phan.
Tat ca tan nhuyen, tron v6i mot It nii6c, ngay boi
ba lan.
Chufng Huyet tien tri.
Chiing nay giong nhii chiing Noi tri, nhiing khong
dau va ngiia. Rieng luc dai tien thi mau vot ra nhu
ten b ln , bdi vay mdi co ten la Huyet tien. Tri nhu
sau:
Bach thao siidng 4 lang - Hoang linh 1 lang - Ch:
tii 1 lang - Hoe hoang lien 5 tien - Hoe hoa 5 tien
n g An h n g o a i k h o a 123
Dia du 5 tien.
Tat ca tan nhuyln, tron vdi ho loang ma d&p vao
hau mon, ngay ba lan.
Chufng Phien hoa tri.
Trong chting nay, xung quanh hau mon loe ra nhtf
mieng ly, thit mau tia den, dau ddn cung ctfc, thtfdng
chay mau khong ngtfng. Ben trong phai uong thang
thuoc sau:
Cang sa 1 lang - Dieu linh 2 lang - Hoang lien 2
lang - Hoe giac tti 2 lang - Chi tti 1 lang - Hoang hoa
- Dia dinh 1 lang - Thanh dai 5 tien.
Tat ca tan nho, hoan ttfng hoan nhtf hat ngo, moi
lan uong ttf 40 tdi 50 hoan v6i ntfdc nong vao luc doi.
Ben ngoai thi trtfdc het dung Vo hoa qua diep, nau
len lay ntfdc ma rtia. Sau thi dung phtfdng thuoc sau
day:
Tien nguyen hoa can 1 tien - Loi hoan 1 tien - Thiem
to 1 tien - Thao o 3 tien.
Do 2 bat ntfdc s ic con 1 bat, bo ba, lay Sinh ty 1
tien bo vao ntfdc thuoc, dun tiep cho can, roi lay day
Thien thu ty da phoi stfdng dtfdc 6,7 thang, ngam vao
thuoc, sau do lay day ra ma cot tri.
Chufng Ke quan tri.
Ttfc la chtfng tri mao ga, dung bot Hoang lien ma
dap, co the them bot Xich tieu dau cang cong hieu.
tfoetioaow-
124 NHlJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Da ke tri.
Trii6c het lay Hoe lieu, nau nU6c ma rUa, sau lay
ngai ciiu ma cham ciiu se khoi.
Chufng Tri sang xuat huyet.
Thuoc uong thi theo phiidng thuoc sau:
Diidng quy vy 1 tien 5 phan - Sinh dia 2 tien - Xich
thiidc 1 tien - Hoang lien 2 tien - Chi xac (sao) 1 tien
- Hoang linh (sao) 1 tien - Hoe giac (sao) 3 tien - Dia
du (sao) 2 tien - Kinh gi6i 1 tien - Thang ma 5 phan
- Thien hoa phan 8 phan - Cam thao 5 phan - Sinh
trac bach 2 tien.
Do nii6c vao sac uong, sau 4 thang thi het dau d6n,
hau mon khong con siing nufa.
Thuoc dung ben ngoai thi theo phiiOng thuoc sau:
Dia cot bi 2 lang - Hoe hoa 2 lang - Phi thai can
2 lang - Phac tieu 2 lang - Bach phan 5 tien - To diep
5 tien - Thong dau 7 nhanh.
Do 15 bat niidc, dun soi that ky, do vao mot cai
chau, ngiidi benh ngoi vao chau, triidc thi hd tren
hdi thuoc nong boc len, sau thi rtfa, thay tri ra nii6c
vang thi thoi.
Chufng Tri lau.
Dung phiidng thuoc sau:
Luc kho 5 tien (sao tan) - DiiOng de xac 5 bo - Bach
truat (sao) 1 lang - Bach chi 1 lang - Phuc linh 2 lang
- Hoe hoa 5 tien.
[H m n t>▼-
n g An h n g o a i k h o a 125
Tat ca tan nhuyen, hoa vdi ho loang thanh hoan,
nang chtfng 1 tien, toi trtfdc khi di ngu uong 1 hoan,
trong vong 1 thang la khoi han.
Chtfng Tufu tri.
Lay Thanh hao diep tan nho. Khi dai tien mau ra
trtfdc phan thi uong vdi ntfdc lanh, mau ra sau phan
thi uong vdi rtfdu, hieu qua vo cung.
Chufng Tri lau sinh quan.
Chtfng nay dau ddn vo cung. Hay lay Moc miet tii
mai vdi ntfdc ma boi vao, hoac mai vdi giam cang tot.
Mdi dau thi thay dau hdn, nhtfng chi choc lat se het
dau bdt stfng, ctfc cong hieu.
Hoac co the lay Lao ty qua 1 cai, ntfdng tren gach
nong, cho them it bang phien, roi hoa vdi dau Ma du
ma boi se bdt lien.
Chufng Tri dtfdng.
Chtfng nay dau it ma ngtfa thi cung ctfc. Hay lay:
Thuy ngan 2 lang - Tao cao 2 lang - Nghien nho,
boc vai nhet vao hau mon, qua mot dem trung se ra
va khoi benh.
Hoac co the dung mot it Hiet ttf, dot thanh khoi
ma xong hau mon, cung het ngtfa.
Thtfdng thuoc hoan trif benh tri.
Dtfdng quy 5 tien - Xuyen lien 5 tien - Bot chan
126 NHtfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
ttfdng nha 5 tien - Hoe hoa 5 tien - Xuyen khung 2
tien - Trich nhu htfdng 2 tien - Lo phong phong 1 cai.
Tat ca tan nhuyen, roi nau chay 2 lang Hoang lap,
hoa vdi bot thuoc thanh hoan nang 1 tien, luc doi uong
moi lan 3 hoan vdi ntfdc Lau lo dun len.
Chtfng 5 ngay sau thi tri loi ra chtfng 2,3 tac. L&y
keo ma c lt. Moc ra lai c l t ntf a, chi 2,3 lan la tuyet
hin.
Phtfdng thuoc ruTa mau mu benh tri.
Bong dai hai 5 cai - Bi tieu 1 lang - Ngu boi tut 3
tien - Ngtf tinh thao 3 tien - Sinh cam thao 3 tien -
DtfOng quy 3 tien - Giang chi xac 3 tien - Uy linh tien
5 tien.
Do ntfdc vao dun soi len, bo ba lay ntfdc ma r&a,
ctfc cong hieu, mau mu se het dan.
Phtfdng thuoc dap tri.
Lay Tho moc miet bo vo tan nho, d ip vao cho tri
dau, chi trong 7 ngay, moi Id loi stfng nhtfc dau ddn
se het. Hoa vdi giam ma d ip len cang cong hieu hdn.
Thang chap thi lay mot trai mat de u vao bang phien,
treo d ndi cd gio, doan dem xuong hoa vdi ntfdc lanh
ma d ip , ctfc cong hieu.
Phtfdng thuoc Kho tri tan.
Hong ty (cho vao binh, dot binh len cho boc het khoi
tr ln g roi lay ra tan nhd) 1 tien - Kho phan 1 tien -
n g An h n g o a i k h o a 127
Chan O mai nhuc (dot) hai tien - Chu sa 3 phan.
Tat ca tan nho, boi vao cho tri, ngay 3 lan. Chi trong
6 ngay, ntfdc thoi chay ra het, tri se kho lai, benh nang
liim thi nuta thang la se het, ctfc cong hieu.
CAC CHLTNG KET D 0C
Chufng Nhot do mdi phat.
Lay Dam phan, Bach phan, va Thuy ngan, phan ltfdng
blng nhau, tan nhuyen, hoa vdi htfOng du, ngoi trong
cho kin gio, thoa thuoc vao hai long ban chan, lay hai
long ban tay cha xat vao hai long ban chan mot luc
lau, vtfa cha xat vtfa them thuoc, roi dap chan n&m
nghi cho ra mo hoi, se dai tien ra cac chat do. Ngay
lam nhtf vay 3 lan.
Dong thdi uong thang thuoc sau:
Phuc linh 3 can - Sinh hoang ky 1 can - Dtfdng quy
8 lang.
Trtfdc het lay Tho phuc linh do 30 bat ntfdc ma rtfa,
hai vi thuoc kia sao len tan nho, hoan vdi mat thanh
ttfng hoan nang 3 tien, mdi lan uong 1 hoan vdi ntfdc
nong, ngay 3 lan.
Chufng Nhot do ket doc.
Dung phtfOng thuoc sau:
Mach dong 3 lang - Cam thao 1 lang - Ket canh 3
tien - Hoang linh 3 tien - Lien kieu 3 tien - Boi m&u
128 NH&NG PHUONG THUOC BI TRUYEN
3 tien - Han thuy thach (tan) 3 tien - Tho phuc linh
2 lang - Ha kho thao 2 lang.
Do 3 thang ntf6c sac con ntfa thang, uong v6i hot
Han thuy thach de ngo&i. Uong xong thay ntfdc mui
chay, di dai tien ra chat do la co hieu qua. Dung 2
thang la het benh.
Chufng Nhot do thanh vong.
Chiing nay la nhot doc co da lau, lai khong kieng
cu[ viec an n&m, do do nhot cang dau nhiic, lung sau
thanh ho, mieng nhot thanh vong. Phai dung phtfdng
thuoc dai bo khi huyet nhtf sau:
Nhan sam 2 tien - Phuc linh 2 tien - Cam thao 2
tien - DtfOng quy 3 tien - Bach truat 3 tien - Hoang
ky 3 tien - Thuc dia 5 tien - Tho phuc linh 5 tien -
Khung cung 1 tien - Sai ho 5 phan - Nhuc que 3 phan.
Do ntf6c vao s ic uong, 10 thang la dd nhieu. Nang
thi phai uong nhieu hdn. Dong thdi ben ngoai dung
phtfdng thuoc sau:
Nhan sam 1 tien - Phan stfdng 1 tien - Cam thao
1 tien - Khinh phan 1 tien - Dan sa 1 tien - Hoe ml
mot tien - Thach cao 2 tien - Long nao 3 phan.
Tat ca tan nhuyen, hoa v6i mo heo ma boi, ctfc
cong hieu.
Chufng Nhot do thit thoi.
Dung phtfdng thuoc sau:
NGANH NGOAI KHOA 129
Kim ngan hoa nika can- Tho phuc linh 4 lang - DUOng
quy 2 lang - Thuc dia 2 lang - Hoang ky 1 lang - Son
thu du 3 tien - Nhuc que 2 tien - Bac ngu vi tu 1 tien.
Tat ca tan nhuyen, moi ngay uong 1 lang v6i nUdc
nong.
Chufng Nhot doc cf mui.
Dung phtfdng thuoc sau:
Nhan sam 1 lang - Mach dong 3 lang - Kim ngan
hoa 3 lang - Ket canh 1 lang - To diep 5 tien - Cam
thao 1 lang.
Do 5 bat ntfdc s ic con 1 bat. Uong 1 thang la bdt
nhieu.
Chting Nhot do phien hoa.
Dung phtfdng thuoc sau:
Hoang ky 1 lang - Tho phuc linh 2 lang - Bach thtfdc
5 tien - Phuc linh 5 tien - Nhan sam 3 tien - Cam thao
3 tien - Dtfdng quy 2 tien - Bach phan 2 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, 4 thang la khoi, nang lam
la 10 thang. Dong thoi ben ngoai dung phtfOng thuoc
sau:
Phan stfdng 2 tien - Khinh phan 2 tien - Long nao
2 tien - Hoang ky (sao) 2 tien - Ho phan 2 tien - Bach
hoa stfdng 3 tien - Hoang dan 3 tien - Sinh cam thao
3 tien - Kha~ dan phan (say kho) 1 lang.
Tat ca tan nhuyen ma boi.
130 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Nhot do dtfdng tinh.
Nhot do phan lam dtfdng tinh va am tinh. Pham nhot
co mau do, dau ddn va moc cao len la thuoc dtfdng
tinh. Phai dung phtfdng thuoc bo khi hoa doc nhtf sau:
Nhan sam 5 tien - Bach truat 5 tien - Cam thao
3 tien - Phuc linh 3 tien - Ban ha 1 tien - Tran bi
5 phan - Tho phuc linh 1 lang - Kim ngan hoa 1 lang.
Do ntfdc vao ole uong, 10 thang la khoi han.
Chufng Nhot dd am tinh.
Chtfng nay trai ngutdc vdi chiing tren, nghia la nhot
khong do lam, khong dau ma lai ngtfa. Phai dung
phtfOng thuoc bo huyet tieu doc nhtf sau:
Thuc dia 5 tien - DtfOng quy 5 tien - Xuyen khung
2 tien - Phuc linh 2 tien - Cam thao 2 tien - Thien
hoa phan 2 tien - Bach thtfOc 1 tien - Earn ngan hoa
1 lang - Tho phuc linh 1 lang.
Do nufdc s ic uong, phai uong khoang 20 thang.
Dong thdi ben ngoai dung phtfdng thuoc sau:
Dari sa 1 tien - Phan xtfdng 1 tien - Khinh phan
1 tien - Cam thao 1 tien - Hung hoang 2 tien - Hai
nhi tra 3 tiein - Lo phong phong (dot thanh than) 5
phan - Long nao 3 phan.
Tat ca tan nhuyen, hoa vdi md heo ma boi vao nhot.
Thuoc nay cung dung de boi nhot dtfdng tinh d tren.
Chufng Nhot dd sinh ghe Id hSc lao.
Chtfng nay hoac do dan ba nh ilm dtf doc cua dan
NGANH NGOAI KHOA 131
ong ma sinh ra, hoac do nhot da khoi ma an phai thit
trau bo, hoac tim goi trtfdc gio, hoac s ic due qua do,
khien chat doc ket cl bi phi ma khong tan. Chtfng nay
co ngtfdi thi da nhtf huyet kho dong vay trlng, co ngtfdi
thi lo thit do, chay ntfdc hoi thoi. Ben trong dung phtfdng
thuoc sau:
Thien hoa phan 2 tien - Uy linh tien 2 tien - Ho
ma 2 tien - Hoe giac 2 tien - Cam thao 2 tien - Sinh
dia hoang 3 tien - Mach dong 3 tien - Thien dong 3
tien - Dtfdng quy 5 tien - Hoang ky 5 tien - Sai ho
1 tien - Nhu htfdng mat 1 tien - Kinh gidi 1 tien 5
phan - Bach tien bi 1 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, phai uong chtfng, 10 thang.
Dong thdi ben ngoai dung phtfOng thuoc sau:
Hoang bach 2 tien - Hung hoang 2 tien - Hai nhi
tra 3 tien - Mot dtfdc 1 tien - Khinh phan 1 tien -
Phan stfdng 1 tien - Kho phan 1 tien - Dan sa 3 phan
- Long nao 3 phan - Oa ngtfu 10 cai*
Tat ca tan nhuyen, hoa vdi md heo ma boi, ngay 3
lan, 3 ngay thay bdt nhieu.
Chufng 16 loet dtfdng vat.
Dung phtfdng thuoic sau:
Sinh hoang ky 3 lang - Tho phuc linh 3 lang - Sinh
cam thao 3 tien.
t w tf o ✓ ,
Do ntfdc vao sac uong, phai uong vai ba thang trong
vai ba ngay lien. Dong thdi ben ngoai dtfng phtfOng
thuoc sau :
132 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Khinh phan 1 tien - Nhu htfdng 1 tien - Bach thao
stfdng 1 tien - Hai nhi tra 3 tien - Hoang bach 5 tien
- Thuy phan 3 phan - Long nao 3 phan.
Tat ca tan nhuyen, tron vdi md heo ma boi.
Chting nhot ngtf khau.
Dung phtfOng thuoc sau:
Hung hoang 2 lang - Nhu htfdng 2 lang - Hoang bach
1 lang.
Tat ca tan nhuyen, hoa ntfdc boi vao cac cho nhot
stfng.
Chting Hach doc ol ben.
Lang ly g ap 5 tien - Trtf linh 2 tien.
Tat ca sao giam, nghien nho, moi lan uong 2 tien
vdi rtfdu.
Dong thdi ben ngoai thi dtfng Ly lang giap va Khinh
phan, tat ca tan nhuyen, tron vdi htfOng du ma boi.
Hoac dung: Du dia 4 lang - Xuyen sdn giap (tho sao)
2 mieng. Do 3 bat rtfdu sac con 1 bat uong vao luc doi.
CAC CHTJTNG MUN NHOT (DO LO Al VAT CAN)
Chting Thti lu (bi chuot can)
Lay Lang thii, nau canh hoac nau chao ma an. Dong
thdi dung: Bach ma phan, Ngtfu phan, Dtfdng phan,
Trtf phan, Ke phan, moi thtf 1 can, Lau lo, Cao moc
oc '
n g An h n g o a i k h o a 133
ltv
li moi thii 1 can, tat ca niidng tren gach cho thanh than
i roi tan ctfc nhuyen. Lai lay md heo 1 thang 3 le, cho
Loan phat 1 tien 5 phan vao dun ky, roi do cac vi thuoc
tren vao, sac con 1 thang. Riia nhot ky vdi ntfdc muoi,
roi boi thuoc vao, ngay 2 lan, ctfc cong hieu.
Chufng Xa lu (bi ran can)
Lay xac r ln lot, dot thanh than, tan nho, tron vdi
md heo ma d ip vao.
Chufng Ha md lu (bi coc nhai can)
Lay dau ran ngay mong 5 thang 5, niidng thanh than,
tron vdi md heo ma dap vao.
.me
Chufng Hiet lu (bi bo cap can)
Lay Nhu can gia vat ntfdc ma boi, ctfc cong hieu.
v6ih
Chufng Phong lu (bi ong dot)
Lay to ong dot thanh than, hoa vdi md ma boi.
Chufng Khudng lang lu (bi bo hung dot)
K Lay Ngifu phan d ip len.
Chufng Khau dan lu (bi giun doc can)
Lay ke phan, Khau dan phan, phan ltfOng blng nhau
J say kho tan nhuyen, tron vdi ntfdc tuy xtfdng heo dtfc
I ma boi.
134 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Ttf6c lu.
Lay Mau trtf phan dot thanh than, hoa v6i md heo
ma dap vao nhot, se co con vat nhif con chim se tii
trong nhot thoat ra.
CAC CH l/N G NHOT (DO VET THlTONG)
Chufng Noi ngoai sang.
Chiing nay la dp tang phu san co thap doc, roi bi
thtfdng, bi tray da chay mau, hoac bi cac loai doc trung,
ho^c hi cho c in ma phat ra. Trtf 6c h§t phai tiet che
sac due, roi dung phtfOng thuoc sau day:
Nhan sam 2 tien - Bach truat 3 tien - Phuc linh
3 tien - Dtfdng quy 3 tien - Sinh hoang ky 3 tien -
Sinh cam thao 1 tien - Sai ho 1 tien - Ban ha 1 tien
- Kim ngan hoa 5 tien - Tran bi 5 phan - Thang ma
5 phan.
Do ntfdc s ic uong, 4 thang la khoi. Dong thcJi ben
ngoai dung phtfdng thuoc sau:
Long cot 2 tien - Nhu htfOng 1 tien - Mot dtfdc 1
tien - Huyet kiet 5 phan - Khinh phan 5 phan - A
nguy 2 phan.
Tat ca tan nhuyen. Lai dung Hoang dan 1 lang, Sinh
chi ma 1 le, tan nho them HtfOng du 3 lang. Bo tat
ca cac vi thuoc da tan va Htfdng du vao noi dun that
ky, cho thanh cao, ltfc gan dtfdc, them Bang phien, Xa
htfdng, m6i thtf 1 phan. Phet cao ra giay ban hoac giay
0 NGANH NGOAI KHOA 135
dau. Lay ba thuoc uong cl tren, do ntfdc vao dun, lay
ntfdc rifa nhot trtfdc khi dan cao. Dan cao xong vai
^ ngay la bdt nhieu.
Chufng Nhot Thien phao.
Chiing nay thiidng hay moc d dau, mat va tay chan,
nhat la vao mua he. Phai dung phUOng thuoc bo khi
khuf hoa doc nhii sau:
Htfdng nhu 1 tien - Thien hoa phan 1 tien - Sinh
thao ky 1 tien - Chich cam thao 1 tien - Hoang linh
1 tien - Bach truat 1 tien - Phuc linh 2 tien - Mach
dong 2 tien - Ket canh 1 tien 5 phan - Nhan sam 5
phan - Hau phac 5 phan - Tran bi 3 phan.
Do niidc sac uong, vai thang la bdt. Dong thdi ben
ngoai dung phiiOng thuoc sau:
Dinh phan (sao) 5 tien - Khinh phan 5 phan - Hung
hoang 3 tien.
Tat ca tan nhuyln. Lay Ty qua diep gia ra v lt chtfng
nufa chung ntfdc, tron vao ma boi len nhot, cong hieu
nhtf than.
Trtfdng hop tre con thi dung: Yen chi 3 tien - Hoang
lien 2 tien - Thanh dai 2 tien - Bang phien 2 phan.
Tat ca tan nhuyen, hoa vdi Ke tif thanh, hoac ntfdc
mat heo ma boi len nhot.
m
Chufng Nhot Phien hoa.
Trong chtfng nay, thit d mieng nhot loi ra, tuy khong
dau ddn lam nhiing ctf chay mau hoai. Phai dtfng phtfOng
giay
136 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
thuoc tu can bo huyet ich khi boi nguyen, ben ngoai
lai phai dung O mai ntfcing thanh than ma dap. Hoac
dung Ma xi hien tron v6i md heo ma dap. Cung dung
phiidng thuoc sau:
Bach truat 5 tien - Diidng quy 5 tien - Tac moc chi
5 tien - Phuc linh 2 tien - Sinh cam thao 2 tien - Y
nhan 5 tien - Ty giai 2 tien - Trach ta 2 tien - Nhuc
que 1 tien - Hong hoa 1 tien - Hoang ky 1 lang.
Do niidc vao s ic uong. Ben ngoai thi dung phiidng
thuoc sau:
Khau dan phan 1 lang - Ma xi hien 1 lang - Hoang
bach 5 tien - Chu sa 4 tien - Huyen kiet 2 tien - 0
bach can 2 tien - Ho phan 2 tien - Trieu nao 3 tien
- Khinh phan 1 tien - Xa hiidng 3 phan.
Tat ca tan nhuyen, hoa v6i md heo thanh cao, phet
len giay ma dan len nhot. Nhot chay niidc nhieu thi
thay cao. Moi lan thay cao thi dun niidc Kim ngan hoa,
de am ma riia. Chi vai ngay la khoi.
Chufng Mun Thien xa.
Chting nay moc 6 ngoai da, nhii la hui ma khong
phai hui, do la do gap giong nhen doc d cay co cln
phai ma thanh. Cach tri thi ben trong uong nii6c Tan
bong dun nong. Ben ngoai thi lay Ngo cong 1 con, nghien
nat, hoa v6i niidc mat heo ma boi.
Chufng Nhot Nhan dien
Chiing nay thiidng moc d dau goi hoac khuyu tay,
NGANH NGOAI KHOA 137
'
ijhpt trong giong nhtf mat ngtfdi. Nang thi khi vd ra,
nhot co du ca m lt, mui, mieng, giong het mat ngtfdi,
lai
*
cviA/dong dtfOc, nhtf dang mat ngtfdi nhan nho sau
kho. Ay la do thit 0 nhot bi an loi lom ma nhin ra nhtf
vay. Hay lay Loi hoan 3 tien - Khinh phan 1 tien -
Bach phuc linh 1 tien. Tat ca tan nhuyen roi r lc len.
ich
Chufng Hoang thuy sang.
Day la chtfng mun nhot chay ntfdc vang, cung co ten
la Trich huy sang, vi ntfdc vang chay tdi dau la mun
nhot moc theo ngay tdi do. Cach tri thi trtfdc het phai
dung phtfdng thuoc trtf thap thanh nhiet ltfdng huyet
nhu sau:
Phuc linh 3 tien - Thtfdng truat 2 tien - Kinh gidi
2 tien - Bo cong anh 2 tien - Phong phong 1 tien -
Hoang cam 1 tien - Ban ha 1 tien - DtfOng quy 5 tien.
Do ntfdc vao sac uong. Phai uong lien chtfng 4 thang
mdi bdt. Dong thdi ben ngoai dung phtfOng thuoc sau:
Hung hoang 5 tien - Phong phong 5 tien - Kinh gidi
3 tien - Kho sam 3 tien.
Do ntfdc vao dun soi len de nguoi bdt ma rtfa.
Chufng Nhot doi khau.
Day la loai nhot doc, moc d chinh gitf a gay, ngang
vdi mieng d phia trtfdc, vi the mdi cd ten Doi khau.
Dung phtfOng thuoc sau:
Tien gia tii de 14 nhanh- Sinh ha thu o 2 lang.
oac Do ntfdc vao s ic uong. Uong chtfng 3 thang thi neu
138 NHLfNG PHUONG THUOC BI i n u f $ N
nhot chtf a vd se tieu, nhot vO roi se het mu len da non.
Ben ngoai thi lay boi mau tan nho ma sic. Hoac lay
Kham d in 1 con, gia nat, hoa vdi ntfdc ma dap cung
cong hieu.
Chufng Nhot Ngif tich.
Chtfng nay thtfdng hay moc d nhtf ng ch6 xtfdng gan.
Mdi dau thi chi la nhtfng cai bot nho mau trln g, sau
thi thanh nhot cd hinh nhtf xtfdng song ca, bdi vay m6i
goi la Ngtf tich, tiep do thi vd ra chay ntfdc vang, dau
ddn vo cung. Cach tri nhtf sau:
Trtfdc het, luc mdi phat thi thai tdi gia ra thanh
ttfng mieng mong dap len, lai lay mot chut ngai ldn
b ln g hat dau, ntfdng tren gach nong, roi ap vao toi
d mat nhot. Lat sau la het dau.
Ben trong thi dung phtfOng thuoc sau:
Nhan sam 1 tien - Hoang ky 1 tien - Bach truat
1 tien - Phuc linh 1 tien - Xuyen khung 1 tien - Kim
ngan hoa 1 tien - Dtfdng quy 1 tien - Bach chi 5 phan
- Tao giac 5 phan - Lat cam thao 5 phan - Ket canh
5 phan.
Do 3 bat ntfdc sac con 8 le, uong sau bfla an. Trtfdng
hdp ngtfdi yeu da day thi thay the Bach chi b ln g Nhan
sam.
Chufng Nhot Te ngtf.
Day la chtfng nhot moc d b lp tay va bung chan, dau
n g An h ngoai khoa 139
net
ddn vo cung. Luc mdi phat mot hai ngay thi nen dung
phep cham ciiu, rat hieu qua. Ben trong thi dung phUOng
thuoc sau:
Kim ngan hoa 1 lang - DUOng quy 5 tien - Hoang
ky 5 tien - Sinh cam thao 2 tien - Thanh dai 2 tien
- Dia du 2 tien - Bach phan 1 tien.
Do nUdc vao sac uong.
Hoac lay Nao trU dau cot say kho tan nho, hoa vdi
long trln g trting ga ma dap, vai ngay la khoi.
ich
Chufng Nhot Mieu nhan. ,
Day la chiing nhot trong giong nhu m lt meo, vi vay
co ten Mieu nhan. Nhot nay khong co mau mu, luc dau
luc ngiia, con co ten la Han sang ntia. Tri thi dung
u phUOng thuoc sau:
Sinh thao o 3 tien - Gting song (sao) 2 lang - Bach
k] chi (sao) 1 lang - Nam tinh 1 lang - Nhuc que 5 tien.
Tat ca tan nho thanh hot, hoa vdi rUOu ham nong
ma dip. Nen an nhieu ca toi va thit ga, nhUng V;Ansr
an tom cua.
Chufng Nlrot Qua dang
Chting nay moi lan phat ra la moc mot luc hon 10
nhot, lai rat de lan ra nhu la day dUa. Hay dung Tiem
vy vu, Gia tti diep, Ngu nguyet ngai, cung vdi hanh
trang va gting song, tat ca gia nat, do mot it giam vao,
ydun nong len ma d ip , rat cong hieu.
140 NHlJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Nhot Tri chu.
Nhot nay trong giong hinh ltfdi nhen, ngtia khong
chiu noi. Trtfdc het hay ep nhot cho ntfdc do ra het.
Sau thi lay Hung hoang, Kho phan, phan ltfdng blng
nhau, tan nho rac vao nhot, ctfc cong hieu.
Chufng Nhot Cot tien.
Chting nay thtfdng moc ci hai huyet Than dtfdng, khong
dau ma ctfc ngtfa, cang gai cang ngtfa, den noi gai nhot
loet ra ma van khong het ngtfa, nhieu khi thit thoi,
trong thay xtfdng. Dting phtfOng thuoc sau:
Nhan sam 5 tien - Dtfdng quy 1 lang - Hoang ky
1 lang - Kim ngan hoa 2 lang - Phuc linh 3 tien - Boi
mau 3 tien.
Do ntfdc vao sac uong, chi 1 thang la het ngtfa, 3
thang la khoi h ln .
Chufng Nhot Quyen mao.
Nhot nay moc d dau, hinh thti nhtf trai Bo dao. Dung
phtfdng thuoc sau:
Hoang bach 1 lang - Nhu htfOng 2 tien 5 phan.
Tat ca tan nhd, tron vdi ntfdc Hoe hoa dun len, roi
d ip len nhot. Dong thdi lay Ngo thu du tan nho, tron
vdi giam ma dap vao hai long ban chan.
Chufng Nhot Dtfdng ho.
Nhot nay moc d moi dtfdi hoac elm . Ben trong phai
n g An h n g o a i k h o a 141
dung phUdng thuoc trti thap thanh nhiet nhu sau:
Phuc linh 2 tien - Thien hoa phan 1 tien 5 phan
- Chich cam thao 1 tien - Bach truat 1 tien - ThUdng
truat 1 tien - Bo cong anh 1 tien - Trach ta 1 tien
[o - TrU linh 1 tien - Bach chi 5 phan - KhUOng hoat 5
phan - Bang phien 3 phan.
Tat ca tan nhuyen, tron vdi Huong du ma dip, vai
ngay khoi.
Chting Nhpt Trien yeu.
Day la chting nhot moc 0 lUng, cho that lung, nhot
co the dai tdi mot hai tac, cting nhu da rat dau. Hay
lay Hung hoang tan nho tron dam ma boi, cUc cong
hieu.
Chting Nlrot Han mao.
Lay ba dau hu sao chin, dap vao nhot, lay vai cot
lai, nguoi lai thay. Qua mot dem la b6t rat nhieu.
Chting Nhot toa ban.
Goi ten nhu vay vi loai nhot nay chuyen moc d mong,
vtia dau vtia ngtia. Ben trong dting phUOng thuoc sau:
Bach truat 5 tien - Phuc linh 3 tien - Trach ta 2
u tien - TrU linh 1 tien - Hoang bach 1 tien - Nhuc que
2 phan.
Do nUdc vao s ic uong. Dong thdi ben ngoai dung
La bac chung 1 lang, sao nong tan nho rac day tren
142 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
gach am ma ngoi len. Vai lan thi khoi.
Hoac dung Tung htfOng 5 tien, Hung hoang 1 tien
(neu chay ntf6c ma ngtfa thi them ThtfOng truat 3 tien).
Tat ca tan nho, tron v6i mO heo rang nong ma thoa
vao, se bdt ngay.
Hoac lay Hoi hien tan nho ma boi cung cong hieu.
Hoac lay Khinh phan 2 tien, Thach cao 6 tien, tat
ca tan nho, tron vdi dau lac ma boi.
Chufng Nhot Xa oa.
Nhot nay chi moc ci bung, xung quanh ron, nhe thi
nhot can, nang thi thit thoi an sau rat nguy hiem. Hay
lay Ngo cong 10 con, Hung hoang va Sinh cam thao
moi thtf 3 tien. Tat ca tan nhuyen, tron vcti 2 lang HtfOng
du, boi vao, rat cong hieu.
Chufng Nh9t stfng ma khong vd.
Dung phtfOng thuoc sau:
Lo sa 2 tien 5 phan - Khinh phan 1 tien 5 phan -
Bach dinh htfOng 1 tien 5 phan - Ba dau 5 phan.
Tat ca nghien nho, tron giam ma thoa len, nhot se
v3, chat doc ra het la khoi.
Chufng Nhot doc khong lien mieng.
Dtfng phtfOng thuoc sau:
Khinh phan 1 lang - Duyen phan 1 lang - Tran chau
1 tien - Phi trtfdng sa 4 phan - Bang phien 2 phan.
t n g An h n g o a i k h o a 143
Tat ca tan n h u yln r lc vao mieng nhot, chi trong
vong 1 ngay la nhot lien mieng.
Cac chufng Nhot doc khong ten.
PhtfOng thuoc nay cong hieu ctfc ky 16n lao, co nang
liic cai tti hoan sinh, doat quyen tao hoa. Pham moi
c loai ung thtf dinh doc, hoac cac loai nhot doc khong
ro ten tuoi, hoac nhot do vet thtf Ong vi bi cac thu vat
doc cln, deu dtfng thuoc nay ma tri, cong hieu nhtf
than. PhtfOng thuoc nhtf sau:
Blng sa 1 tien - Hoang dan 1 tien - Lo sa 1 tien
- Ba dau (bo dau) 1 tien - Nhan ngon 1 tien - Ban mau
3 tien - Thiem to 3 tien - Huyet kiet 3 tien - Nhu
hUdng 3 tien - Mat dtfOc 3 tien - Xa htfOng 5 phan -
Ban ha 5 phan.
Tat ca tan nhuyen, hoa vdi stfa cua dan ba m6i sinh
ncl lan thtf nhat, hoan ttfng hoan b ln g hat dau ttfOng,
moi lan uong ttf 5 t6i 7 hoan, ngay 2 lan.
Cac chufng phong doc.
Pham vi bi phong han thap khi ma than the noi len
nhiing nhot boc, khong co dau co mieng, cho da b nhot
khong thay doi mau s ic , dau d6n vo ctfng, thi do la
phong doc. Tri gap nhtf sau:
Tram htfOng 5 phan - Dinh htfOng 5 phan - Mat htfOng
5 phan - Nhu htfdng 6 phan - Xa htfdng 1 phan.
Tat ca tan nhuyen, do vao mot ntia cai Dai hach
144 NHJjNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
dao xac, cho day roi up vao nhot, dong thdi ben ngoai
dung ngai dot xac Dai hach dao. Khi biet nong tiic la
gan khoi. Lam vai lan la phong doc tieu tan.
CAC CHU’NG MUN NHOT LINH TINH
Chufng ghe.
Trong mun ghe co vi trung, cang chtia cang khong
khoi, khong phai la thuoc khong cong hieu, ma chi vi
trung chtfa ra het. Cii tti tti ma tri the nao cung het
han. Nhiing trtfdng hop chting ghe de lau khong tri,
thi khi nhap vao m&t se thanh chting Dai ma phong
ctfc nguy hiem. Luc do thi phai gap tri nhtf sau:
Lay chting mot hai can Tao giac ttfoi, gia nat roi
do giam vao ma dun cho dac lai. Lay kim kheu het
cac mun ghe roi boi thtf thuoc dd vao, lat sau se thay
ntfdc do chay ra ttf nhtfng mun ghe. Rtia sach roi lai
boi, ngay chting vai lan. Chi noi 10 ngay, du benh ghe
gi cung het han.
Chufng Ghe am.
Dting phtfOng thuoc sau:
Xa sang tti - Hy hiem thao - Xuyen khung - Xuyen
ngan - Bach hoa.
Do’ ntfdc vao dun sdi ky, roi do’ vao mot chau thau,
trtfdc thi ke mong vao xong, sau nguoi bdt thi ngoi
nganh n g o ai kh o a 145
hin vao chau mot luc that lau. Ngay 1 lan nhu vay,
chi vai ngay la khoi.
Chufng Ld loet 6 dui.
Lay Lo cam thach (luyen trang), trat bun kin, nung
len, de nguoi roi lay thuoc ra, them mot It bang phien,
tat ca nghien nho, tron v6i mo heo ma boi.
Chufng Ghe 16 6 ben.
Dung phUOng thuoc sau:
Dat phong tti (bo vo) 100 hat - Kho phan 5 phan
- Xuyen tieu 1 lang - Khinh phan 1 lang.
Tat ca tan nhuyen, tron v6i dau Bach du ma boi
tat khoi.
Chufng Ghe ntfcfc.
Cac mun ghe deu mong nU6c, lay kim theu cho vO
ra roi dung phUOng thuoc. sau:
Lay Dong tho can gia nat v lt nUdc, them Ke cU6c,
Dai hoang, Sinh phan, mO heo song ,tat ca gia nho,
bo vao vai, turn lai ma cha xat tren cac mun ghe, rat
cong hieu.
Chufng Choc dau, Ghe tren dau.
Lay Bot te gia nat, hoa v6i dUOng trang ma dap len,
ngay thay 2 Ian. Nen lay keo c lt het toe tren dau roi
hay dap thuoic thi mau hieu qua hon.
146 NHtfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Mun ghe d mat.
Lay Hutu b ln g luc ngtfu gia nho, phet ra giay dan
len tat khoi.
Chufng Nhot d mdi.
Lay Toan phuc hoa ntfdng len tan nho tron vdi dau
Ma du ma boi, rat cong hieu.
Chufng Mun d ltfdi.
Lay Dinh htfOng 3 tien, Son dau can 5 tien. Do ntfdc
vao dun soi, de nguoi bdt, ngam trong mieng, mot lat
nhd ra roi ngam tiep. Lam nhtf vay nhieu lan, chi mot
hai ngay la khoi.
Chufng Thoi cac ke chan.
Bat mot con Ha ngtf song, do mot it bang phien vao
bung ca, tha ca vao mot thtfng ntfdc tieu that trong,
sau do lay ca ra, ntfdng tren gach nung nong cho gidn
roi tan nho, tron vdi Ma du ma boi. Doi thuoic kho thi
nau ntfdc hanh ma riia. Ngay lam 2 lan, vai ngay la
khoi.
Chufng Nhot d mui.
Dung Mat da tang va Bach chi, moi thtf 2 tien, tan
nhuyen, tron vdi dau sap ong ma boi, rat cong hieu.
Chufng Mun nhot Ltfu hoa trtfdng.
Chtfng nay thtfdng hay moc d ben trong hai b lp ve.
ii- r %
NGANH NGOAI KHOA 147
Hay lay Tti to ttfOi, PhUOng tien hoa, r l va la sen,
tat ca gia nho, do ntfdc dun soi roi do ra chau, gac dui
len ma rtia, lay vai nhung ntfdc thuoc ma cha xat. Ngay
la 2 lan, vai ngay la khoi. Nhtfng khoi roi thi phai kieng
an oc.
Chting Mun ban.
Than ngUOi dang lanh ma gap nhiet khi, thi ttf nhien
uat khi pha ra thanh nhting mun do khip ngtfdi nhu
la len sdi vay. Neu ttfdng do la nhiet, dung phtfOng
thuoc han ltfOng tiet hoa ma tri thi khong cong hieu,
nhieu khi ban khong tieu dtfOc, nguy tdi tinh mang.
Vi vay phai dting phtfOng thuoc sau:
Nguyen sam 1 lang - Mach dong 1 lang - Bach gidi
tii 3 tien - Sa sam 3 tien - Thang ma 2 tien - Bach
chi 1 tien - Dan bi 1 tien.
Do’ ntfdc vao s ic uong. Mot thang thi ban giam, hai
thang thi ban tan, ba thang thi ban tieu. Set di phtfOng
thuoc nay cong hieu la nhd Nguyen sam va Mach dong
nhap vao tan bi phu, khien ban phai tieu.
Chting Sang doc bung chtfdng.
Ngtfdi mac chting nay bung trtfOng len vi chat doc
tii cac mun nhot doc ben ngoai nhap vao bung, do do
chting nay con co ten la Sang cd. Trtfdc het phai cti
ntfdc, khong dtfOc tam rtia, roi dting Bach ctfOng tam,
Hong tao, moi thti 4 lang. Lay nUdc dun Hong tao cho
148 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
soi nhieu lan. V6t Hong tao ra, bo vo, rtia sach, gia
nat lay thit. Roi lay Bach ciicfng tam, say kho, tan
nhuyln, tron v6i thit Hong tao lam thanh hoan. Uong
hoan thuoc do v6i mf6c Hong tao dun hoi nay. Sau do
chon cua song that 16n chting bon nam con, luoc len
ma an, roi d ip chan nghi. Chting ntia ngay sau thi nhot
phat ra nhieu hdn trii6c, nhufng bung xep di. Tiep do
thi dung thuoc tri nhot.
Chufng Nhot co gidi 6 trong.
Day la do nhot bi ruoi nhang dau vao ma sinh gioi
bo. Phai lay Han thuy thach tan ctfc nhuyen ma rlc
vao, lai lay vai che di cho ruoi nhang khoi bu. Cung
co the lay Hai sam ntfdng kho tan nhuyen ma rlc, hoac
them Tao phan tan nhuyen rac chung, gioi se het va
nhot lanh.
IT
nia
say
aoit
C H lfO N G IV
CAC BENH DAN BA
CAC BENH 6 VU
Chufng Nhu ung
Dan ba mac chufng nay thi cap vu sUng cting len,
do tay, dau ddn cung ciic. Tri nhii sau:
Dai hoang - ThUdc diidc - Dong that - Ma de (niidng
vang).
Tat ca phan lUdng b ln g nhau, nhieu it tuy y, tan
nhuyen, uong b ln g riidu, roi dap chan n lm ngu. Ngu
day se bdt dau va vu cung bdt siing. Vai ngay thi khoi.
Kieng ra gio va an do lanh.
Chufng Nhu nham.
Day la chufng nhot d vu. Hay lay bo cong anh tiidi
va Lien can diep gia nat lay niidc, hoa vdi riidu ma
uong. Lai nau hanh lay niidc ma uong. Sau dd dap chan,
ra mo hoi la cong hieu.
TrUdng hdp nhot da vd roi thi lay Phong phong, Hung
thu thi, Xuyen dong tti, phan lUdng bang nhau, nUdng
len tan nhuyen ma thoa vao. Ben trong thi dung phUdng
150 NHTJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
thuoc sau:
Dai qua lau (nhieu hat cang tot) 1 cai - Diidng quy
5 tien - Cam thao 4 tien - Moc diidc 3 tien - Nhu
htfdng 1 tien.
Do 2 bat rtfdu vao s ic con 8 le, uong nong.
Hoac thay the Dtfdng quy bang Tao giac 1 lang 6
tien thi cong hieu hdn. TrUdng hdp nang thi them Nhan
sam, Hoang ky, Xuyen khung, Bach truat, tuy theo
lang y.
Chufng rom say 6 vu.
Lay Thuy tien hoa phdi heo trtfdc gio, roi gia ra ma
dap, rat cong hieu.
Chufng Nhu suy.
Pham dan ba co thai ma vu stfng len thi goi la Nhu
suy. Dung phiidng thuoc sau:
Sa nhan (tan) 5 phan - Dong quy tti (tan) 8 phan
- Bo cong anh 5 tien - Quat lau nhan 3 tien.
Do niidc vao sac uong. Ben ngoai dung Sinh nam
tinh tan nho hoa vdi niidc nong ma thoa vu, rat hieu
qua.
Chufng Nhu thung.
Tii nhien cap vu stfng len, khong ro nguyen do gi
thi dung phiidng thuoc sau:
Que tam 2 phan - Cam thao 2 phan - O dau (sao)
1 phan.
CAC BENH DAN BA 151
Tat ca tan nhuyen, tron vdi mot it rtfdu, phet ra
giay ma dan len vu, rat cong hieu.
Chufng Thap sang d vu.
Day la chting mun nhot d vu do thap khi ma ra. Tri
nhii sau:
Lo phong phong 5 tien - Khinh phan (sao) 5 phan
- Long nao 1 phan.
Tat ca tan nhuyen. Lay Kim ngan hoa, do niidc vao
dun len, lay niidc tron vdi hot thuoc ma thoa len, ngay
3 lan.
Chufng Dau vu nuft rach.
Lay Quy ban (niidng) 3 tien - Long nao 5 phan. Tat
ca tan nhuyen, tron vdi dau Hiidng du ma thoa.
Chufng Do nhu.
Day la chting stia tich trong vu dan ba sanh de,.vi
qua nhieu stia ma khong vat bdt ra, hoac vi dtia con
chet, stia khong ngiidi bu ma ra. Tri nhii sau:
Lien kieu 3 lang - Thang ma 3 lang - Hanh nhan
(bo bi) 3 lang - Xa can 3 lang - Phong ky 3 lang - Hoang
cam 3 lang - Sai ho 3 lang - Mang tieu 3 lang - Thiidc
dUdc 4 lang - Chich cam thao 4 lang.
Do 9 thang niidc sac con 3 thang, chia uong 3 lan
mot ngay. Dong thdi phai rtia vu b ln g niidc nong cho
sach se.
152 NHifNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Sura khong xuong.
Dung phtfdng thuoc sau:
Mot con Ha ngtf dai 7 tac - Md heo ntia can - Lau
lo 8 lang - Thach chung nhu 8 lang.
Do 1 dau 2 thang rtfdu vao nau tat ca len, ca chin
la thuoc dtfdc. Chi gan ntfdc chia 5 lan uong trong ngay.
Uong het la ttf nhien stfa chay ra.
Khong co sura.
Dung phtfdng thuoc sau:
Mliu trtf de 4 tien - Do 2 thang ntfdc dun soi ky
roi bo ba, them Tho qua can 3 lang - Thong thao 3 lang
- Lau lo 3 lang.
Lai dun soi tiep, sau do lai bo het ba, them Thong
bach dau va Trtf thieu me, dun tiep thanh chao loang
ma hup. Lat sau thay nong ntfc ra mo hoi la hieu qua.
Trtfdng hdp dan ba khong co vu hoac vu qua nho
thi phai uong vai ba thang mdi b it dau cd sQa.
Sura qua nhieu.
Dung phtfdng thuoc sau:
Mach nha (sao) 3 tien, do ntfdc dun soi ma uong,
ngay 1 lan, stfa se bdt di, ma v ln giti nguyen chat bo.
Nhtf ng thay stfa bdt di thi khong dtfdc uong them mia,
vi uong them se t it stfa.
Sufa qua it.
Dung phtfdng thuoc sau:
CAC BENH DAN BA 153
TrU de 4 cai - Hoang ky 8 lang - Can dia hoang 4
lang - Dtfdng quy 4 lang - Xuyen doan 4 lang - Ngtfu
tat 2 lang.
Do ntfdc vao dun soi nhieu lan, bo ba, them mat dun
can gan nhtf keo. M oi lan muc ra mot thia ldn uong
vdi rtfdu, stfa se nhieu.
CAC BENH VE KINH NGUYET
Kinh nguyet bat dieu.
Kinh nguyet khong deu, thang troi thang sut, thang
it thang nhieu, thang xau thang tot, thi tri nhtf sau:
Mua mot cap ga trong Bach mao o cot, nuoi 7 ngay
cho an toan gao nep, nhot ky de ga khong an con trung
hoac cac do dd, say 7 ngay thi lay day that cd ga cho
chet, vat long, bo ruot, lay Sinh dia hoang - Thuc dia
hoang - Thien mon dong - Mach mon dong. Moi thtf
2 lang, cho vao bung ga. Bo ga vao noi, do it rtfdu, dun
chin. Tiep dd lay ga ra, dung cui go dau ntfdng ga cho
that kho gidn, roi tan nhd. Doan them: Do trong (sao)
so2 lang - Nhan sam 1 lang - Chich cam thao 1 lang -
jv Nhuc thung dung 1 lang - Bo cot chi 1 lang - Hdi htfdng
;g 1 lang - Sa nhan 1 lang - Xuyen khung 2 lang - Bach
truat 2 lang - Dan sam 2 lang - Dtfdng quy 2 lang -
Htfdng phu 4 lang.
Tat ca ngam rtfdu ba ngay, lay ra say kho roi tan
nhuyen, hoa vdi bot ga da tan nhuyen d tren. Tat ca
154 NHtJfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
lai hoa v6i niidc ga hoi nay ma hoan thanh tCfng hoan,
uong vdi riidu luc bung doi.
Kinh nguyet bait thong.
T6i ky ma kinh nguyet khong co, bung dau dau nhiic,
thi dung phiidng thuoc sau:
Dao nhan 3 lang - Phac tieu 3 lang - Mau ddn 3
lang - Xa can 3 lang - Tho qua can 3 lang - Hoang
cam 3 lang - Thiidc diidc 4 lang - Dai hoang 4 lang
- Sai ho 4 lang - Ngiiu tat 2 lang - Que tam 2 lang
- Thuy diet 70 con - Manh trung 70 con.
Do 9 thang ntfdc s ic con 2 thang, chia uong 3 lan
mot ngay.
Chufng That ntf be kinh.
Con gai chiia chong, t6i ky ma kinh nguyet khong
co, dung phiidng thuoc sau:
Hoang cam 2 lang - M lu ddn 2 lang - Dao nhan 2
lang - Anh mach 2 lang - Khung cung 2 lang - Thiidc
diidc 3 lang - Chi that 3 lang - Xa can 3 lang - Hai
tao 3 lang - Dai hoang 3 lang - Manh trung 70 con
- Te tao 10 con - Thuy diet 50 con.
Do 1 dau niidc s ic con 3 thang chia uong 3 lan.
Kinh nguyet co trtfdc han ky qua sdm.
Neu tinh tinh on hoa va khong co benh gi khac thi
do la do huyet qua thinh ma ra, roi lai gap nhiet khi.
Tri nhii sau:
CAC BENH BAN b A 155
Quy than 7 phan - Xuyen khung 7 phan - Xich thtfdc
1 tien - Sinh dia 1 tien - Tri mau 1 tien - Mach dong
1 tien - Dia cot bi 1 tien - Cam thao 5 phan.
Do ntfdc vao s ic uong luc doi.
Neu la ngtfdi tinh tinh nong nay, thi do la do khi
huyet deu nhiet, lai gap stf gian dti btfc boi ma ra. Tri
nhtf sau:
Che htfdng phu (sao, tan) 1 tien - Quy than 1 tien
- Xuyen khung 1 tien - Bach thtfdc 1 tien - Dieu cam
(sao) 1 tien - Hoang lien 1 tien - Sinh thao 5 phan
- Sinh dia 7 phan.
Do ntfdc vao s ic uong.
Neu ngtfdi gay go ma khong benh tat thi dd la huyet
nhiet ma cot cung nhiet. Dung phtfdng thuoc sau:
Quy than 1 tien - Sinh dia 1 tien - Xuyen khung
1 tien - Xich thtfdc 1 tien - Hoang cam (sao) 1 tien
- Hoang lien (sao) 1 tien - Sinh thao 5 phan.
Do ntfdc s ic uong. Lai phai dung them thuoc Tam
bo hoan nhtf sau:
Hoang cam, Hoang bach, Hoang hen. Tat ca deu sao,
phan ltfdng b ln g nhau, tan nhd, tron mat thanh hoan
ma uong vdi ntfdc nong.
Neu ngtfdi gay yeu, lai von hay benh nay tat kia
thi dung phtfdng thuoc sau:
Nhan sam 1 tien - Quy than 1 tien - Thai dang 1
tien - Thuc dia 1 tien - Tri mau 1 tien - Mach dong
1 tien - Xuyen khung 7 phan - Chich thao 5 phan.
Bo them gting va it trai dai tao, do ntfdc vao sac
156 NHlJNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
uong. Lai phai uong them thuoc Dia hoang hoan nhtf
sau:
Thuc dia 8 lang - Sdn dtfdc 4 lang - Sdn thu nhuc
4 lang - Bach phuc linh 3 lang - Dan bi (bo c6t) 3 lang
- Trach ta (bo long) 3 lang.
Tat ca tan nho, tron mat thanh hoan, uong vdi ntf6c
nong vao luc doi. Thuoc Dia hoang hoan nay cung con
tri cac benh nhtf than htf, huyet kho, huyet thieu, huyet
be rat cong hieu.
Trtfdng hdp uong lam thtf thuoc tan nhiet hoan cung,
khien kinh nguyet cang ra nhieu, ra s6m hdn trtfdc
thi phai tri bang phtfdng thuoc sau:
Hoang bach 1 tien - Tri mau 1 tien - Quy than 1
tien - Xich thtfdc 1 tien - Sinh dia 1 tien - Moc thong
1 tien - Xuyen khung 7 phan - Sinh thao 5 phan.
Do ntf6c vao sac uong. Lai phai dung them thuoc
Tam bo hoan nhtf da noi d tren.
Neu ngtfdi map map nhieu dam, thi do la do huyet
htf khi nhiet ma ra, dung phtfdng thuoc sau:
Quy than 7 phan - Xuyen khung 7 phan - Sinh dia
7 phan - Tran bi (khti hach) 5 phan - Phap ban ha 5
phan - Van linh 5 phan - Sinh thao 5 phan - Dieu cam
(sao) 1 tien - Htfdng phu 1 tien - Hoang lien 1 tien
- Gting song vai lat.
Do ntf6c vao s ic uong.
Kinh nguyet cham tre.
Neu ngtfdi co tinh tinh on hoa, lai khong benh tat
CAC BENH BAN BA 157
thi do la do khi huyet htf thieu ma ra, dung phtfdng
thuoc sau:
Day la phtfdng thuoc co ten Bat vat thang:
Xuyen khung - Bach thtfdc - Phuc linh - Thai dang
- Quy than - Sinh thao - Sinh dia - Bach truat.
Tat ca phan ltfdng b ln g nhau, them it trai Dai tao
va vai lat gting song, do ntfdc sac uong.
Neu la ngtfdi tinh tinh nong nay, hay gian hdn ghen
ghet, thi do la do khi nghich huyet thieu ma ra. Dung
phtfdng thuoc sau:
Lay nguyen phtfdng thuoc Bat vat thang vtia roi ,them
cac vi Htfdng phu (sao) va Thanh bi, phan ltfdng b ln g
nhau. Do ntf6c vao sac uong. Lai phai dting them thuoc
Thtfdng sa hoan de khai uat. Thtfdng sa hoan che nhtf
sau:
Thtfdng truat (ngam Me cam thuy) 3 lang - Htfdng
phu (ngam ntf6c tieu tre con 1 ngay 1 dem) 3 lang -
Dieu cam (sao rtfdu) 1 lang.
Tat ca tan nho, hoan thanh hoan ma uong v6i ntf 6c
nong.
Neu la ngtfdi gay go nhtfng von khong benh tat gi,
thi do la do khi huyet bat tuc ma ra, dung phtfdng thuoc
Thap toan dai bo thang sau day:
Thai dang 1 tien - Bach truat 1 tien - Phuc linh
(tho sao) 1 tien - Chich thao 1 tien - Dtfdng quy 1 tien
- Xuyen khung 1 tien - Bach thtfdc (sao rtfdu) 1 tien
- Thuc dia 1 tien - Chich ky 1 tien - Nhuc que 5 phan
- Dai tao it trai - Gting song vai lat.
158 NHtJNG PHUONG THUdc BI TRUY&N
Do ntfdc vao s ic uong.
Neu la ngtfdi gay go, an it, thi do la do ty vi suy
nhtfdc, khi huyet htf thieu ma ra. Dung phtfdng thuoc
sau:
Thai dang 1 tien - Bach truat 1 tien - Phuc linh
1 tien - Chich thao 1 tien - Tran bi 1 tien - Quy than
1 tien - Xuyen khung 1 tien - Dai tao it trai - Giing
song dam lat.
Do ntfdc vao sic uong. Lai phai them thuoc Dia hoang
hoan d tren.
Neu la ngtfdi map map, an uong qua do thi dung
phtfdng thuoc sau: do la Luc quan tti gia Quy khung
thang:
Thai dang - Bach truat - Phuc linh - Chich thao
- Tran bi - Ban ha che - Quy than - Xuyen khung -
Htfdng phu.
Moi thti 1 tien, them it trai Dai tao va gting song,
do ntfdc vao s ic uong. Lai phai uong them thuoc Thtfdng
sa hoan nhtf da ndi d tren.
Neu la ngtfdi von co nhieu dam, ttfc la ty vi htf ton,
khi huyet that dtfdng ma ra. Phai dung thuoc Sam truat
dai bo hoan nhtf sau:
Thai dang 5 tien - Xuyen khung 5 tien - Sa nhan
5 tien - Thach xtfdng bo 5 tien - Bach truat 5 phan
- Phuc linh 5 phan - Tran bi 5 phan - Lien nhuc 5
phan - Quy than 5 phan - Chich thao 3 tien - Sdn dtfdc
1 lang.
CAC BENH BAN BA 159
Tat ca tan nhuyln, tron vdi niidc com hoan ttfng
hoan ma uong.
Mot thang may lan co kinh.
Neu la ngiidi tinh tinh nong nay, hay gian dfl, tiic
la can bi thiidng ton ma dong tdi cac huyet mach. Phai
dung thang thuoc Tii vat, them Sai ho nhii sau:
Quy than - Xuyen khung - Bach thtfdc - Sinh dia
- Sai ho - Dang sam - Dieu cam - Sinh thao - Hoang
lien.
Tat ca phan ltfdng b ln g nhau, do ntfdc vao sac uong.
Lai phai dung them thuoc Khik hoa bo’ am hoan nhtf
sau:
Hoang bach - tri mau (bo bi bo long, sao). Hai vi
phan ltfdng b ln g nhau, tan nhuyen, tron mat thanh
hoan ma uong.
Trtfdng hdp ghet uong thtf thuoc cay, nong thi dung
Tii vat them Hoang bach Tri m iu thang va uong them
Tam bo hoan nhtf da noi d tren.
May thang mdi co kinh mot lan
Neu la ngtfdi gay go, ttfc la do ty vi nhtfdc, khi huyet
hu ma ra. Phai dung thap toan dai bo thang va Dia
hoang hoan nhtf da ndi d tren.
Neu la ngtfdi map map nhieu dam ,ttic la khi huyet
htf. Phai dung Luc quan tii thang. Lai phai uong them
thuoc Thtfdng sa dao dam hoan nhtf sau:
Dang sam 7 phan - Xuyen khung 7 phan - Ban ha
160 NHVNG PHUONG THUdC BI TR UY&N
(che) 7 phan - Cam thao 5 phan - Bach truat 1 tien
- Van linh 1 tien - Tran bi 1 tien - Thiidng truat 1
tien - Quy than 1 tien - Htfdng phu (Ngam ntf6c tieu
tre con, roi sao len) 1 tien - Chi xac 1 tien.
Do ntf6c, them giing, sac uong. Do la thuoc thang.
Con thuoc hoan nhtf sau:
Htfdng phu (ngam ntf6c tieu tre con, sao) 2 tien -
Thtfdng truat 2 tien - Tran bi 1 lang 5 tien - Phuc linh
1 lang 5 tien - Chi xac 1 lang - Ban ha che 1 lang -
Nam tinh 1 lang - Chich thao 1 lang.
Tat ca tan nho, tron v6i ntf6c giing song hoan thanh
hoan, uong v6i ntf6c giing nong.
Kinh ky troi sut.
Dung ddn thuoc Gia giam Bat vat thang nhtf sau:
Thai dang - Bach truat - Phuc linh - Chich thao
- Dtfdng quy - Xuyen khung - Tran bi - Dan sam -
Htfdng phu che - Dan bi.
Moi vi 1 tien, them tao va giing, do ntf6c s ic uong.
Ngoai ra lai phai dung O ke hoan, la thtf thuoc toan
chuyen tri cac chtfng ty vi htf nhtfdc, khi huyet bat
tuc, kinh ky bat dieu, va ca benh khong co con cua
dan ba niia. Nhieu lan thi nghiem deu rat cong hieu.
Cach che nhtf sau:
B it mot con ga trong Bach mao o cot, nuoi toan blng
gao nep trong 7 ngay, nhot ky de ga khoi an con trung
hay cac do dd khac. roi lay day th it co ga cho chet,
vat long bo ruot. Lay Sinh dia, Thuc dia, Thien dong,
CAC BENH DAN BA 161
Mach dong, moi thii 2 lang, nhet vao bung ga. Cho
ga vao noi, do 10 bat rtfdu tot, dun cho ky. Sau do lay
thuoc ra, dung cui go dau dot len say kho, doan tan
nhuyln. Lai lay Do trong (sao muoi) 2 lang, Thai dang,
Chich thao, Nhuc thung dung (sao), tieu hoi, Sa nhan,
moi thtf 1 tien, Xuyen khung, Bach truat, Dan sam,
Quy than, Phuc linh, moi thtf 2 lang, Htfdng phu (Ngam
giam 3 ngay, sao) 4 lang.
Tat ca tan nhuyen, tron vdi ntf6c rtfdu nau ga hoi
nay, hoan ttfng hoan, uong v6i rtfdu vao luc doi.
Neu ngai lam ton cong, thi co the dung O ke thang
cung hieu qua nhtf O ke hoan. Lay mot con ga nhtf
vtfa noi, cac v i thuoc cung y nhtf vay, nhtf ng them Ich
mau thao 1 lang, Tieu hac dau 1 chung nho ma bo vao
bung ga. Do’ ntfa ntf6c niia rtfdu, dun nhtf len ma an
hai lan vao luc doi.
Chi it ngay sau se thay kinh ky rat dung ngay.
Kinh nguyet nhieu it khong chifng.
Neu la ngtfdi gay go, kinh nguyet ra it, ttfc la khi
huyet htf thieu, thuoc uong phai dung Ttf vat gia Nhan
sam thang nhtf sau:
Thai dang - Xuyen khung - Bach thtfdc - Quy than
- Sinh dia - Htfdng phu (sao ntf6c tieu tre con) - Chich
thao.
Moi thtf 2 tien, them tao va giing, do ntf6c sac uong.
Neu la ngudi beo, kinh it, phai dung thang sau day:
T rin bi 1 tien - phuc linh 1 tien - Quy than 1 tien
162 NHlfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
- Xuyen khung 1 tien - Htfdng phu (sao ntfdc tieu tre
con) 1 tien - Chi xac 1 tien - Ban ha (che) 8 phan -
Cam thao 5 phan - Hoat thach 3 phan.
Them gting, do ntfdc s ic uong.
Con trtfdng hdp kinh ra qua nhieu, thi khong phan
biet gay beo, hay dung Tti vat gia Linh Lien thang sau
day:
Quy than 1 tien - Bach thtfdc 1 tien - Tri mau 1
tien - Sinh dia 1 tien - Dieu cam 1 tien - Hoang lien
1 tien - Xuyen khung 5 phan - Thuc dia 5 phan - Hoang
bach 7 phan.
Do ntfdc vao s ic uong. Lai phai dung them thuoc
Tam bo hoan nhtf da ndi d tren.
Chufng Nguyet kinh nghich hanh.
Dung phtfdng thuoc sau:
Te giac 1 tien - Bach thtfdc 1 tien - Dan bi 1 tien
- Chi that 1 tien - Hoang cam 8 phan - Quat bi 8 phan
- Bach thao stfdng 8 phan - Ket canh 8 phan - Sinh
dia 1 tien - Cam thao 3 phan.
Do 2 thang ntfdc s ic con 8 le, uong vao luc bung
doi. Sau vai thang la het. Lai dting Mao thao can gia
lay ntfdc, tron vdi tram htfdng va giam, rot vao mot
vien gach ntfdng ctfc nong cho hdi thuoc xong len, ghe
mui vao ma hit, huyet se het nghich va kinh se cd.
Chufng Thong kinh
Pham dan ba con gai luc cd kinh bung dau nhtf th it
CAC BENH BAN BA 163
thi goi la Thong kinh. Chiing nay hoac do uat nhiet,
ho&c do hu han ma ra. Neu do uat nhiet thi dung dOn
thuoic sau:
Hoang lien (sao rUdu) 8 lang - Hudng phu (sao) 6
lang - Ngu linh chi (niia sao ntia song) 3 lang - DUdng
quy vy 2 lang.
Tat ca cho vao coi tan nhuyin, hoan v6i nU6c chao
thanh tting hoan nang khoang 3 tien, moi ngay uong
1 hoan, vai ngay se het dau.
Neu la do hu han thi dung ddn thuoc sau:
Nhan sam 1 lang - Hoang ky 1 lang - DUdng quy
1 lang - Bach tang 1 lang - Nhuc que 1 tien - Phu tti
(sao) mot it.
Do nUdc vao s ic uong, co khi ca chuc thang m6i het
dau.
Dau bumg trtf6c khi co kinh.
Dung phUdng thuoc sau:
DUdng quy vy 1 tien - Xuyen khung 1 tien - Xich
thUdc 1 tien - Hudng phu (che) 1 tien - Nguyen ho
to' 1 tien - Sinh dia hoang 5 phan - Hong hoa 5 phan
- Dao nhan 25 hot.
Do nU6c vao s ic uong. Neu thay ngUdi gay yeu thi
them: Hoang lien - Hoang cam. Moi thti 1 tien. Neu
ngUdi map manh thi them Chi xac, ThUdng truat, moi
thti 1 tien.
Dau bung sau khi co kinh.
Dung phUdng thuoc sau:
164 NHiJNG PHUONG TH U d c BI TRUY&N
Nhan sam 1 tien - Bach truat (sao giam) 1 tien -
Htfdng phu 1 tien - Phuc linh 1 tien - Dtfdng quy 1
tien - Xuyen khung 1 tien - Bach thtfdc 1 tien - Sinh
dia hoang 1 tien - Chich cam thao 5 phan - Moc htfdng
5 phan - Thanh bi 7 phan - Dai tao It trai - Giing song
dam lat.
Do ntfdc vao s ic uong tat khoi.
Kinh ngu yet bam den.
Dung ddn thuoc sau:
Dtfdng quy vy - Xuyen khung - Xich thtfdc - Htfdng
phu - Sinh dia hoang - Hoang hen - Dan bi - Cam
thao.
Moi thtf 1 tien, do ntfdc s ic uong, huyet se tot.
Kinh nguyet m au vang.
Dung phtfdng thuoc sau:
Dtfdng quy 8 phan - O dtfdc 8 phan - Nguyen ho
to 8 phan - Hoi htfdng 8 phan - Bach thtfdc 8 phan
- Thuc dia hoang 1 tien - Dai tao It trai - Giing song
dam lat.
Do ntfdc vao sac uong luc doi.
Kinh nguyet m au xanh.
Dung phtfdng thuoc sau:
Phu tti 3 tien - Loc nhl 1 tien - Sdn dtfdc 5 tien
- Nhuc thung dung 5 tien - Nhuc que 5 tien - Hoang
hen (sao) 5 tien - Dtfdng quy 5 tien - Thu nhuc 5 tien
CAC BENH BAN BA 165
v A r
- Bach thtfdc 1 lang - Thuc dia 1 lang 5 tien - O cot
ke nhuc (bo bi chung rudu) 3 lang.
Tat ca tan nhuyin, tron ntfdc chao thanh hoan ma
uong.
Kinh nguyet mau nhd nhd.
Dung ddn thuoc sau:
Nhan sam - Bach truat - Phuc linh - Quy than -
Xuyen khung - Bach thtfdc - Thuc dia hoang - Chich
hoang ky - Che" htfdng phu - Chich cam thao.
Trtf Chich cam thao 5 phan, con cac vi khac moi
vi 1 tien, them it tao va gting, do ntfdc s ic uong, huyet
se tot.
Non mufa khi co kinh.
Dung ddn thuoc sau:
Bach truat 1 tien - Dinh htfdng 5 phan - Gting kho
5 phan.
Tat ca tan nhuyin, uong vdi ntfdc chao luc doi.
G ift
CAC CH tfN G sAn TIEN sAn HAU
Phtfdng thuoc an thai bi truyen.
Hau phac (sao ntfdc gting) 7 phan - Ky ngai (sao
giam) 7 phan - Dtfdng quy (sao rtfdu) 1 tien 5 phan
•fl- Xuyen khung 5 phan - Hoang ky 8 phan - Kinh gidi
tue 8 phan - Stfu ty tti (sao rtfdu) 1 tien - Bach thtfdc
166 NHtfNG PHUONG THUdC BI TRUYEN
(sao riidu) 2 tien - Khildng hoat 5 phan - Cam thao
5 phan - Chi xac (sao bot) 6 phan.
Do 2 bat niidc s ic con 1 bat. Lai lay Boi mau 1 tien
tan nhuyin, hoa vdi thuoc ma uong (Boi mau bo tam).
Thang nay cong hieu rat ldn. Pham dan ba co thai 7
thang uong 1 thang nay, 8 thang uong 2 thang, 9 thang
uong 3 thang, roi sip sanh uong 1 thang thi khong con
lo sd gi ca.
Tat ca nhiing chiing nguy hiem nhii thai dong, muon
sanh non, muon xay, hoac sanh nd kho khan, diia nho
chet trong bung me, hoac ra ngtfdc v.v... deu khong
con.
Trtfdng hdp ngtfdi dan ba cd thai ma suy nhtfdc thi
them Nhan sam 5 phan.
Phtfcing thuoc bi truyen tritf chufng dong thai.
Dtfdng quy 1 lang - Khung cung 1 lang - A giao
(ntfdng) 1 lang - Nhan sam 1 lang - Dai tao 12 trai.
Do 3 thang ntfdc, 4 thang rtfdu, s ic con 2 thang rtfdi,
chia uong 3 lan trong ngay. Cach 5 ngay lai uong 1
thang. Khong phai kieng cii gi.
Thai dong manh, muon truy thai.
Dung phtfdng thuoc sau:
Sinh dia hoang gia nhd lay ntfdc, dun soi ntfdc do
len, cho them 1 long trln g trting, khay deu ma uong.
Cung co the dting ddn thuoc ngay ben tren.
CAC BENH DAN BA 167
Thai dong vi nga.
Dung phiidng thuoc sau:
Dtfdng quy 2 lang - Khung cung 2 lang - Chich cam
thao 2 lang - A giao (niidng) 2 lang - Thiidc diidc 2
lang - Ngai diep 3 lang - Can dia hoang 4 lang.
Do 5 thang niidc, 3 thang rtfdu, sic con 3 thang, chia
lam 3 lan uong 3 ngay.
Co thai ma ra huyet.
Dung phiidng thuoc sau:
A giao 2 lang - Khung cung 5 lang - Diidng quy 5
lang - Thanh true nhii 5 lang.
Tnidc het lay 1 dau 5 thang niidc, bo 2 can bac trang
vao dun can con 6 thang, luc dd mdi lay bac ra, cho
cac vi thuoc vao trtf vi A giao, s ic con 2 thang rtfdi,
luc dd mdi bo A giao vao, dun tiep cho tan, roi chia
3 lan ma uong trong ngay.
Say thai nhieu lan.
Dung phtfdng thuoc sau:
Hoang ky - Ngo thu du - Giing kho - Nhan sam -
Chich cam thao - Khung cung - Bach truat - Dtfdng
quy - Can dia hoang.
Moi thtf 2 lsuig, tan nhuyen, moi lan muc ra mot
thia rtfdi, uong vdi rtfdu, ngay uong 2 lan.
Cung co the dung Thuc ngai 5 can, sao giam cho
kho roi tan n h u yin - Moc miet tii 5 cai tan nhd - Dai
trtf thach 2 lang.
168 NHtfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Tat ca sao vdi gao va giam 7 lan roi tan nhuyen.
Hoan vdi Nhuc tao thanh tting hoan nhtf hat ngo, moi
lan uong 3 chuc hoan vdi ntfdc cdm.
Chufng Lau bao.
Dan ba co thai dtfdc vai thang, nhtfng thinh thoang
lai co huyet thi goi la Lau bao. Hay lay Xich tieu dau
5 thang, gieo d ndi dat am cho moc mam, roi lay len
rtia sach, say kho, tan nho, moi lan uong 1 thia vdi
rtfdu am, ngay 3 lan. Thay hieu qua thi thoi, dting uong
tiep ntia.
Chting Tti phien.
Dan ba co thai, thtfdng ue oai ra rtfdi, trong long
phien muon thi goi la Tti phien, dung phtfdng thuoc
sau:
True lich 1 thang - Mach dong 3 lang - Phong phong
3 lang - Hoang cam 3 lang - Phuc linh 4 lang.
Do 4 thang ntfdc, s ic con 2 thang, chia uong 3 l&n
trong ngay. Rat cong hieu.
Chting Tti lam
Dung phtfdng thuoc sau:
Dia phu thao 3 lang - Dai hoang 3 lang - Tri m lu
2 lang - Hoang cam 2 lang - Trtf linh 2 lang - Thtfdc
dtfdc 2 lang - Chich chi that 2 lang - Thang ma 2 lang
- Thong thao 2 lang - Chich cam thao 2 lang.
Do 8 thang ntfdc, sac con 3 thang, chia uong 3 lan.
CAC BENH DAN BA 169
Tuf thung.
Dan ba co thai vai thang, mat may tay chan stfng
len nhtf ngtfdi phu thung, do la chtfng Tii thung, tri
nhtf sau:
Dai phuc bi - Sinh khtfdng bi - Tang bach bi - Phuc
linh bi - Bach truat - Tti to.
Moi vi 3 thti, them Dai tao 3 trai, do ntfdc s ic len,
uong chung vdi 3 muong ntfdc Moc htfdng mai ra.
Chufng Tuf huyen.
Dan ba cd thai Nam sau thang, thai khi bat hoa,
thau len tdi tam phu, khien ruot quan dau, do la chting
Tti huyen. Dung phtfdng thuoc sau:
Tti to 1 tien - Quat bi 1 tien - Dai phuc 1 tien -
Xuyen khung 1 tien - Bach thtfdc 1 tien - Dtfdng quy
1 tien - Lo dang 5 phan - Chich cam thao 5 phan -
Gting song 1 tien rtfdi - Hanh trang 7 nhanh.
Do ntfdc vao sac uong vao luc doi.
Chufng Tuf gian.
Dan ba cd thai gan ngay sanh, ttf nhien non mtia,
chan tay gia lanh, me man nga xuong. Lat sau tinh
day, roi lai me. Dd la chting Tti gian. Tri nhtf sau:
Boi m lu 2 lang - Cat can 2 lang - Dan bi (bo tam)
2 lang - Moc phong ky 2 lang - Phong phong 2 lang
•Dtfdng quy 2 lang - Khung cung 2 lang - Nhuc que
2 lang - Phuc linh 2 lang - Trach ta 2 lang - Chich
cam thao 2 lang - Doc hoat 3 lang - Thach cao 3 lang
170 NH&NG PHUONG THUOC BI TRUY&N
- Nhan sam 3 lang.
Do 9 thang ntfdc sac con 3 thang, chia uong 2 l£n
trong ngay. Vi Boi mau giup de sanh, neu chtfa tdi luc
sanh thi thay the b ln g Thang ma.
Chufng Tuf minh.
Dan ba co thai 7,8 thang, khi vdi tay lay vat gi cl
cao thi thai nhi trong bung bi ep, khien mieng thai
nhi va vat ngam trong mieng rdi nhau ra, til nhien
trong bung nhtf co tieng keu, do la chiing Tti minh.
Cach tri khong can phai dung thuoc, chi can r lc mot
n lm dau tren mat dat roi b it ngtfdi cd thai dd cui xuohg
nhat het len. Dau nhat het chting Tti minh cung het.
Chufng Tuf man
Dan ba cd thai dtfdc 7,8 thang, cai thai da ldn bung
cung ldn theo, nhiing neu bung ldn qua mtic binh thtfdng,
khien ngtfdi met mdi, ngoi n lm kho khan, thi do la
chtfng Tti man. Tri nhtf sau:
Bach truat 1 thu rtfdi - Hoang cam 1 thu rtfdi - To
diep 1 thti rtfdi - Chi xac 1 thu rtfdi - Dai phuc bi 1
thu rtfdi - Sa nhan 5 phan (tan) - Chich cam thao 3
phan - Gting song 8 phan.
Do ntfdc s ic uong vao luc doi.
Co thai dau tim
Dung phtfdng thuoc sau:
True nhtf 1 thang - Bach mat 3 lang - Dtfdng chi
1 CAC BENH BAN BA 171
8 lang.
Do ntfdc vao s ic uong trtfdc btfa an. Uong lien trong
" 3 ngay.
Co thai thtfdng han
Dung phtfdng thuoc sau:
Thach cao 8 lang - Dai thanh 3 lang - Hoang cam
3 lang - Thong bach 1 thang - Tien ho 4 lang - Tri
m lu 4 lang - Chi tti nhan 4 lang.
Do 7 thang ntfdc, s ic con 2 thang rtfdi chia uong
5 lln trong ngay.
Co thai hoac loan.
Dung phtfdng thuoc sau:
Bach truat 1 tien rtfdi - Tti to 1 tien rtfdi - Dieu
cam 1 tien rtfdi - H ole htfdng 1 tien - Quat bi 1 tien
libi - Cam thao 1 tien - Sa nhan (tan) 5 phan - Dai tao
It trai - Gting song dam lat.
Do ntfdc vao s ic uong.
Dai Co thai mac chufng ngtfdc.
Dung phtfdng thuoc sau:
Thtfdng sdn 2 lang - Hoang cam 3 lang - Cam thao
1 lang - Thach cao 8 lang - O mai 14 cai.
Do ntfdc va rtfdu mdi thtf 1 thang rtfdi, ngam thuoc
trong mot dem roi dun sdi vai ba lan, chia 3 lan uong
trong ngay.
UliOuB
172 NHONG PHUONG THUdC BI TRUYEN
Co thai dau bung.
Lay Sinh dia hoang ttfdi 3 can, gia nat v lt lay ntfdc,
do’ them 1 thang rtfdu, dun len can con mot ntia thi
uong.
Co thai mac chufng ly.
Dung phtfdng thuoc sau:
Nhan sam 2 lang - Hoang cam 2 lang - Toan thach
ltfu bi 2 lang - Cti bi 4 lang - Canh me 3 le.
Do’ 7 thang ntfdc s ic con 2 thang rtfdi, chia lam 3
lan uong trong ngay.
Trufng co thai ac trdl .
Dan ba co thai, ttf nhien trong long phien muon,
non mtia, sd cac mui vi cua do an, dau vang, tti chi
bai hoai, n lm li bi khong thich day, sd lanh, do mo
hdi, gay sut han di, ttic la gap chting Ac trd. Dung phtfdng
thuoc sau:
Ban ha 30 thu - Gting song 30 thu - Can dia hoang
18 thu - Phuc linh 18 thu - Quat bi 12 thu - Toan phuc
hoa 12 thu - Te tan 13 thti - Nhan sam 12 thu - Thtfdc
dtfdc 12 thu - Khung cung 12 thu - Ket canh 12 thu
- Cam thao 12 thu.
Do’ 1 dau ntfdc, sic con 3 thang, chia uong 3 lan trong
ngay.
Co thai d chua.
Dting phtfdng thuoc sau:
CAC BENH DAN BA 173
Nhan sam - Bach truat - Ban ha - Tran bi - Phuc
linh - Chich cam thao - Chi that (sao) - Than mien
(sao) - Sa nhan (tan).
Moi thii 5 phan, them it tao va giing, s ic len uong
sau moi biia cdm.
Co thai non mufa.
Dung phiidng thuoc sau:
Thanh true nhtf 18 thu - Quat bi 18 thu - Phuc linh
1 lang - Giing song 1 lang - Ban ha 30 thu.
Do 6 thang ntfdc, sac con 2 thang rtfdi chia uong
3 lan.
Co thai tieu tien ra mau.
leni
Lay Thti nhtfdng dot thanh than tan nho, moi lan
Etc uong 1 thia vdi rtfdu, ngay 3 lan. Neu khi the htf han
nil
thi dung Que tam, Loc giac tiet, Dai dau, Hoang quyen,
aril moi thti 1 lang, tan nho. Moi lan uong 1 thia vdi rtfdu,
ngay 3 lan.
hr
Chufng Lam nguyet hoat thai.
Dung phtfdng thuoc sau:
Khien ngtfu tti 1 lang - Xich tho 1 tien.
Tat ca tan nhuyen, moi lan uong 1 tien. Nau ntfdc
Bach du bi ma uong vdi thuoc.
Htf thai ra huyet.
Lay Dan sam 12 lang, do 5 thang rtfdu, dun soi len,
chia 3 lan uong trong 1 ngay.
174 NHLfNG PHUONG THUdC BI TRUYEN
Thai dong, xong len tim.
Lay Ngo thu du tan nho, tron vdi rtfdu dap vao long
hai ban chan. Thay thai yen thi bo di.
Sd hai ma thai dong.
Lay Hoang lien tan nho, moi lan uong 1 thia vdi
rtfdu, ngay 3 lan.
Thai chet trong bung.
Dung phtfdng thuoc sau:
Giai trao 1 thang - Cam thao 1 thtfdc - A giao 3
lang.
Do 1 dau ntfdc, trtfdc het bo Giai trao va Cam thao
vao dun can con 3 thang, roi bo ba, cho A giao vao,
ddi tan ra thi uong nong. Trtfdng hdp ngtfdi dan ba
da me di, vach mieng do thuoc cung tinh. Cai thai chet
se ra, ngtfdi me an toan.
Phtfdng thuoc bi truyen cho chufng de kho.
Hoe chi 2 thang - Du bach bi 1 thang - Dai ma nhan
1 thang - Cu mach 3 lang - Thong thao 3 lang - Ngtfu
tat 5 lang.
Do 1 dau 2 thang ntfdc, s ic con 3 thang rtfdi, chia
uong 5 lan trong ngay, sanh nd se d i dang.
TrUdng hdp de ngang.
Gap dung phtfdng thuoc sau:
Stfu ty tti tan nho, uong 1 thia vdi rtfou hoac ntfdc
chao.
CAC BENH BAN BA 175
Trtfdng hdp de ngtfdc
Hay gap dung cach ciiu cap nhu sau: Lay muoi cha
xat manh vao long ban chan san phu, lay tay cao cang
tot, dong thdi lay muoi cha xat manh vao bung san
phu, lat sau cai thai se thuan.
Trtfdng hdp nhau khong ra het.
Gap dung phiidng thuoc sau:
Ngilu tat 1 lang - Cu mach 1 lang - DUdng quy 1
lang rUdi - Thong thao mot lang rUdi - Que tam 2 lang
- Quy tii 8 lang.
Do 9 thang niidc s ic con 3 thang chia uong 3 lan
trong ngay.
Sanh xong ra huyet nhieu ngay.
Dung phiidng thuoc sau:
Ha diep (niidng) 2 cai - Bo hoang 1 lang - Chich
cam thao 2 lang - Bach mat 1 thia - Nude dia hoang
niia thang.
Do 3 thang nUdc s ic con 1 thang uong nong.
Sanh xong huyet dtf khong het.
Lay nUdc Sinh dia hoang 1 thang - ThUdc dUdc 2
lang - Chich cam thao 2 lang - Dan sam 4 lang - Nude
giing song niia le.
Do 3 thang nUdc vao ThUdc dUdc, Cam thao, Dan
sam s ic con 1 thang, bo ba, them nUdc sinh dia hoang
176 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
va nu!6c gting, dun soi len, moi lan uong 3 le, ngay 2
lan, dem 3 lan.
Sanh xong nhieu huyet trang.
Dung phUdng thuoc sau:
Trach lan 8 phan - DUdng quy 3 phan - Sinh dia
hoang 3 phan - ThUdc dUdc 10 phan - Chich cam thao
6 phan - Gting song 10 phan - Dai tao 14 trai.
Do 9 thang nUdc s ic con 3 thang chia uong 3 ldn
trong ngay.
Sanh xong dau bung nhieu ngay.
Dting phUdng thuoc sau:
DUdng quy - ThUdc dUdc - Gting kho - Khung cung.
Tat ca tan nho, moi lan uong 1 thia vdi rUdu, ngay
3 lan.
Sanh xong ttfc ngtfc dau tim.
Dting phUdng thuoc sau:
Thuc tieu 2 le - ThUdc dUdc 3 lang - Ban ha 2 lang
- DUdng quy 2 lang - Que tam 2 lang - Nhan sam 2
lang - Chich cam thao 2 lang - Nu6c gting song 5 le
- Phuc linh 2 lang - Mat 1 thang.
Do 9 thang nUdc, trUdc het bo Thuc tieu dun that
soi, sau do bo tat ca cac thti tren vao s ic con 3 thang,
Moi lan uong 5 le.
CAC BENH BAN BA 177
Sanh xong trung phong.
Dung gap phUdng thuoc sau:
Doc hoat 8 lang - Cat can 6 lang - Giing song 5 lang
- Chich cam thao 2 lang.
Do 6 thang nUdc s ic con 3 thang chia uong 3 lan
ia trong ngay, ra mo hoi la khoi.
Sanh xong phat sot.
Dung phiidng thuoc sau:
Ho phach 1 lang - Sinh dia hoang ntia can.
TrUdc het bo Sinh dai hoang vao mot cai dia bac
ldn, sao len tdi khi het khoi roi tan nho. CU 1 lang
ho phach thi tron vdi 2 tien bot Sinh dia hoang. Moi
lan uong 1 tien vdi ntia chung nUdc tieu tre con va
nika chung rUdu hoa vdi nhau, ngay 3 lan.
Chufng di li sau khi sanh.
Dung phUdng thuoc sau:
Xich thach chi 3 lang - Chich cam thao 2 lang - DUdng
quy 2 lang - Bach truat 2 lang - Hoang lien 2 lang
- Giing kho 2 lang - Tan bi 2 lang - Thuc tieu 1 lang
Xhr Phu tti (sao) 1 lang.
Tat ca tan nhuyen, hoan vdi mat thanh tting hoan
blng hat ngo, moi lan uong 20 hoan vdi rUdu, ngay 3
;u ldn.
Chufng bi dai tien sau ngay sanh.
Dung phUdng thuoc sau:
178 NH tfN G PHUONG TH U dC B I TRUYEN
Nhan sam - Ma tti nhan - Chi xac (sao).
Moi vi phan ltfdng bang nhau, tan nho, hoan vdi mat
thanh tting hoan nhtf hat ngo, moi lan uong 50 hoan
vdi ntfdc chao.
Chufng Tieu tien qua nhieu lan sau ngay sanh.
Dting phUOng thuoc sau:
Long ga 3 bo rtia sach - Can dia hoang 2 lang - Dtfdng
quy 2 lang - Cam thao 2 lang - Hau phac 2 lang - Nhan
sam 2 lang - Bo hoang 4 lang - Gting song 5 lang -
Dai tao 20 trai.
Do 1 dau ntfdc, bo long ga vao dai tao vao dun con
7 thang, bo ba, cho cac vi thuoc con lai vao s ic con
3 thang rtfdi, chia uong 3 lan trong ngay.
Chting Khi htf sau ngay sinh.
Dung phtfdng thuoc sau:
Quy can 2 lang - Xa tien thti 1 thang - Loan phat
(dot thanh than) 1 lang - Dai hoang 1 lang - Que tam
1 lang - Cot thach 1 lang - Thong thao 2 lang - Gting
song 6 lang - Ntfdc Dong qua 7 thang.
Do 7 thang ntfdc, s ic con 2 thang rtfdi chia uong
3 lan.
Chting Dau ltfng sau ngay sanh.
Dung phtfdng thuoc sau:
Bai ttfdng 8 phan - Dtfdng quy 8 phan - Xuyen khung
CAC BENH DAN BA 179
6 phan - Bach thtfdc 6 phan - Que tam 6 phan.
Do ntfdc s ic uong lam 2 lan. Kieng an hanh.
Chufng Khat ntfdc sau ngay sanh.
Dung phtfdng thuoc sau:
Quat lau 4 lang - MaCh mon dong (bo tam) 3 lang
- Nhan sam 3 lang - Can dia hoang 3 lang - Chich cam
thao 3 lang - Tao kho 20 trai - Tho qua can 5 lang.
Do 8 thang ntfdc s ic con 3 thang rtfdi chia uong 3
lan.
Chufng Mo hdi trom sau ngay sanh.
Lay 3 lang Ngo thu du ngam vao 3 thang rtfdu trong
1 dem, sau do s ic len con 2 thang, bo ba, chia uong
2 lan trong ngay.
Chufng va mo hoi sau ngay sanh.
Lay Trtf cao, ntfdc gting, Bach mat, moi thti 1 thang,
do 5 thang rtfdu vao, dun tat ca len cho thanh cao,
moi lan muc ra mot thia uong vdi rtfdu.
Chufng Bang huyet sau khi sanh.
Hay lay ngay Kinh gidi tue 5 tien, sao den s ic uong,
cam ngay lap ttic.
Chufng Hau san dai ha.
Dung phtfdng thuoc sau:
180 N H ifN G PHUONG THUOC B I TRUY&N
Diidng nhuc 2 can - Hildng thi 3 lang - Dai toan 3
lang - Stia 1 chung. Do niidc vao sac uong.
Chting Hau san Am ha thoat.
Dung phtfdng thuoc sau:
Ngo thu du 1 thang - Thuc tieu 1 thang - Nhung
diem 1 n lm .
Tat ca rang len cho doi mau, roi tan nho, hoc vai
thanh mot vien nho b ln g ntia qua trting ga, cho vao
am ho, ngay thay 2 lan, 20 ngay thi het.
Hoac dting phtfdng thuoc sau:
Tao giap ntia lang - Ban ha 18 thu - Dai hoang 18
thti - Te" tan 18 thti - Xa sang tti 3 tien.
Tat ca tan nhuyen. Lay lua that mong may thanh
tui dai nhtf ngon tay, do thuoc day, cho vao am ho,
ngay thay 2 lan, se het.
Sanh xong am ho khong khep.
Dung phtfdng thuoc sau:
Thach ltfu hoang (tan) 4 phan - Xa sang tti 4 phan
- Stfu ty tti 5 phan - Ngo thti du 6 phan.
Tat ca tan nhuyen, mdi lan lay ra mot thia, hoa vdi
1 thang ntfdc nong ma rtia, vai lan, am ho se khep lai.
Tti trtfdng loi ra sau ngay sanh.
Lay Chi xac do ntfdc dun len ma rtia, ngay 2 lan,
vai ngay sau tti trtfdng se rung. Can nhtit la d ndi kin
dao, tranh phong han.
CAC BENH BAN BA 181
a
Chufng Am lai sau ngay sanh.
Day la chting Id am no, cung co the la tti cung loi
ra, dting gap phtfdng thuoc sau:
Nhan sam 2 tien - Chich hoang ky 1 tien rtfdi - Bach
truat(sao) 1 tien rtfdi - Chich cam thao 1 tien - Tran
bi (khti bach) 1 tien - Dtfdng quy 5 phan - Thang ma
3 phan - Gting song 3 lat - Dai tao 3 trai.
Do ntfdc s ic uong, vai thang tat khoi.
Ngoai ra lay Kinh gidi tue, H ole htfdng diep, Xu
xuan tho bi, moi thti 7 tien, do ntfdc dun len, rtia am
ho ngay vai lan.
Chufng Am lanh sau ngay sanh.
Dung phtfdng thuoc sau:
Ngu gia bi 1 can - Do trong 1 can - Xa sang tu 1
thang - Cau ky tti 1 thang - Nhu sang ntia thang -
Thien mon mach 4 lang - Gting kho 3 lang - Can dia
hoang 2 lang - Dan sam 2 lang.
Bo tat ca vao mot tui lua mong va sach, ngam trong
2 dau rtfdu qua 3 dem, roi gan rtfdu ra uong moi lan
5 le, ngay 2 lan.
Chting Stfng am ho sau ngay sanh.
Lay Khtfdng hoat, Phong phong, moi thti mot lang,
do ntfdc vao dun that soi, trtfdc thi ke am ho vao xong
hdi nong, khi nguoi bdt thi rtia, rat cong hieu.
182 NH lfN G PHUONG TH UdC B I TRUY&N
CAC BENH VE AM H 0
Am ho loi ra.
Dung phtfdng thuoc sau:
Tao giap (bo bi, bo hat, ntf6ng) 4 phan - Ban ha 4
phan - Dai hoang 4 phan - Te tan 4 phan - Xa sang
tti 6 phan.
Tat ca tan nho, nhet cting vao mot tui lua nhtf ngon
tay, cho sau vao am ho, ngay thay 2 lan. Mat khac uong
thang sau:
Dtfdng quy 2 lang - Hoang cam 2 lang - Mau ll (rang)
2 lang - Thtfdc dtfdc 1 lang rtfdi - Xtfdng bi 1 lang.
Tat ca tan nhuyen, moi lan uong 1 thia vdi rtfdu,
ngay 3 lan. Tranh lam viec nang.
Chufng Am dinh.
Dung phtfdng thuoc sau:
Thuc tieu 2 phan - O mai 2 phan - Bach ngai 2 phan.
Tat ca tan nho, muc mot thia 16n, goi vao vai mong,
cho sau vao am ho 3 tac, qua dem thi thay thuoc mdi.
j a
Chufng Am xuy.
Day la chting vi khi thoat xuong, khien am ho phat
ra tieng keu, giong nhtf trung tien vay, nhieu khi keu
lien tuc. Tri nhtf sau:
Trtf cao ntfa can - Loan phat (16n bang trting g&)
3 cai.
CAC BENH DAN BA 183
Do niidc vao dun soi, loan phat tan het thi dtfdc,
chia uong 2 lan, se tieu tien nhieu va het benh.
Chting Dau am ho.
Dung philOng thuoc sau:
Phong phong 3 lang - Dai kich 2 lang - Ky chi 5
lang.
Do 1 dau niidc, s ic con 5 thang, de nguoi bdt ma
rika am ho, ngay 3 lan, se het dau.
Chufng Ngtia am ho
Dung phiidng thuoc sau:
Nhiem xa dam - Hung hoang - Thach lilu hoang -
Chu sa - Tieu phan - Le lo - Vu di.
Moi thii 2 phan, tan ctfc nhuyen, hoa vdi md heo
den khi trong giong nhii bun, lay vai that mem, quan
xung quanh ngon tay, tham thuoc, cho vao am ho, cha
xat nhe nhe, hoac may tiii vai mong, do thuoc vao, cho
vao am ho, ngay thay 1 lan. Moi lan thay thuoc thi
lay Trii tieu can, dun niidc len, rika am ho, sau do lau
kho roi thay thuoc mdi.
Chting Am lanh.
Trong chiing nay, am ho lanh nhii bang gia, trong
khi bung diidi dau, do la do phong han nhap vao. Trtfdng
hdp ngiidi beo tot, co nhieu dam, thi dung rtfdu Ngu
gia bi che nhtf sau:
Ngu gia bi 3 lang - Giing khd 3 lang - Dan sam 3
184 NHtJNG PHUONG THUdc BI TRUY&N
lang - Xa sang tti 3 lang - D6 trong 3 lang - Thuc dia
3 lang - Ky tti 1 lang - Chung nhu phan 4 lang.
Do thuoc vao binh, do rtfdu xam xap, qua it ngay
gan rtfdu ra uong.
Trtfdng hdp chting am lanh la do thap dam ma ra
thi dung phtfdng thuoc sau:
Thtfdng truat 3 tien - Bach truat 3 tien - Che ban
ha 3 tien - Phuc linh 3 tien - Tran bi (khti bach) 2
tien - Cam thao 1 tien - Gting sohg 3 lat.
Do ntfdc vao sac uong.
Hoac dung phtfdng thuoc sau:
Lay Xuyen tieu, Ngo thu du, phan ltfdng bang nhau,
tat ca tan nho, hoan vdi mat thanh tting hoan nhtf dau
ngon tay, boc vai cho vao am ho.
Chufng Am thtfc.
Am ho co vet lei, ngtia nhtf co trting bo, roi mu tr&ng
d im de, am ho bi lei loet mon di nhtf co vat gi an mat.
Do la do tam than phien uat, vi khi htf nhtfdc, khien
khi huyet ltfu tre. Trtfdc het, tri ngtia thi dung ddn
thuoc sau:
Cam thao 1 lang - Can tat 1 lang - Hoang linh 2
lang - Can dia hoang 2 lang - Dtfdng quy 2 lang - Thtfdc
dtfdc 2 lang - Miet giap 5 lang.
Tat ca thai nho, do 7 can ntfdc, dun can 1 ntia. Qu£n
vai lai nhtf ngon tay, nhung vao thuoc, co sat vao ch6
ngtia, lau lau lai thay vai, sau do lay ntfdc thuoc mik
rtia, se het ngtia.
CAC BENH BAN BA 185
Chting Stfng am ho.
Am ho stfng, ngoc mon do loet, dau ddn, sd lanh,
phat sot, tieu tien kho khan, do la do can kinh thap
ma ra. Tri nhif sau:
Long dam (sao rtfdu) 3 phan - Hoang cam (sao) 1
tien - Chi tti (sao rtfdu) 1 tien - Trach ta 1 tien - Moc
thong 5 phan - Xa tien tti 5 phan - Dtfdng quy (sao
rtfdu) 2 phan - Sai ho 1 tien - Cam thao 3 phan - Sinh
dia (sao rtfdu) 3 phan.
Do ntfdc vao s&c uong. Ben ngoai thi dting:
Hai phieu sao, Nhan trung bach, phan ltfdng bang
nhau, tan nho, hoa vdi ntfdc toi, do them ntfdc am cho
loang bdt roi rtia, se het stfng het ngtia.
Chting Mun nhot ngoai am ho
Dting phtfdng thuoc sau:
Hoang bach (sao) 3 tien - Nhi tra 3 tien - Bach vi
(sao) 3 tien - Khau dan phan (sao) 3 tien - Duyen phan
(sao) 2 tien - Nhu htfdng (sao) 3 tien - Chtfdng nao
3 tien - Bang phien 2 phan - Xa htfdng 1 phan - Khinh
phan 5 phan.
Tat ca tan nguyln, thoa vao mun nhot, chi 5 ngay
la khoi.
Chting Dieu am
Day la chting dau am ho, dau doc len tdi gan vu,
khien phat sot. Dting phtfdng thuoc sau:
Xuyen dong tti 8 phan - Trtf linh 8 phan - Tan lang
186 NHLfNG PHUONG THUdC BI TRUY&N
8 phan - Trach ta 8 phan - Ma hoang 6 phan (mua xuan
thi dung 3 p h a n ) - Moc htfdng 3 phan - Tieu hoi 1 tien
- Bach truat 1 tien - O dtfdc 1 tien - Nhu dtfdc 1 tien
- Nguyen ho 1 tien - Dai hoi 1 tien - Giing song 3 lat-
Hanh tr&ng 1 nhanh.
Do ntfdc vao s ic uong, chi 2 thang la het dau.
CAC CHLTNG HAU AM
Chufng Tri lu.
Chtfng Tri lu cua dan ba cung gom nhieu loai nhtf
sau:
1) Mau tri: Trong chtfng nay, co nhiing mun thit noi
len xung quanh hau mon, thtfdng chay mau mu.
2) T in t r i : Trong chtfng nay, xung quanh hau mon
co nhot, stfng len, rat dau, sau vai ngay thi co mu.
3) Mach tri: Trong chtfng nay, dau ruot gia gan hau
mon stfng len, vtfa dau vCfa ngtfa, nhieu khi chay mau
dam de.
4) Trtfdng tri: Trong ruot ket hach, co mau, ruot
gia thtfdng loi khoi hau mon.
5) Huyet tri: Trong chtfng nay, m6i lan dai tien, mau
chay khong ngtfng.
6) Tiiu tri : Ngtfdi m lc chtfng nay, moi khi uong
rtfdu thi trong hau mon stfng dau va chay mau.
7) Khi t r i : Ngtfdi m ic chtfng nay, moi luc dau buon
gian dtit thi thay hau mon dau va stfng len, dai tien
CAC BENH BAN BA 187
ciic kho khan, tri loi ra, khong thau lai dUdc.
Bay thii tri cua dan ba viia ke, tuy benh trang khac
nhau, nhUng deu do thai san kinh hanh, luc dam that
tinh bat dieu ma ra. Tri chung b ln g phiidng thuoc sau:
Moc hiidng 3 tien - Kinh gidi tue 3 tien - Hoang
nghiet 3 tien - Chi xac (sao) ntia lang - Hau phac ntia
lang - Hoang lien 1 lang - Lat xiidng bi (dot) 1 cai -
Diidng quy 4 tien.
Tat ca tan nho, tron vdi niidc chao hoan tting hoan
nhii hat ngo. Moi lan uong 30 hoan vdi nUdc am triidc
btia an, ngay 3 lan. Dong thdi cung dting phiidng thuoc
sau:
Xa hiidng 1 phan - Miet giap - Long phong phong
- Xa thue - Trii hau huyen tich - Vi bi. Moi thti 2 tien,
sao len.
Tat ca tan nhuyen, moi lan muc 1 thia uong vao luc
doi vdi niidc nau Sinh dia hoang.
Chufng Thoat cang
Trong chting nay, hau mon lat ra ngoai, khong thau
vao diidc. Dung phiidng thuoc sau:
Chich hoang ky 1 tien - Nhan sam 1 tien - Van truat
(sao) 1 tien 5 phan - Chich cam thao 1 tien - Tran
bi 5 phan - Diidng quy 1 tien - Thang ma 5 phan -
Sai ho 5 phan - Gting song 3 lat - Dai tao 2 trai.
Do niidc vao uong.
Neu la do triidng vi htiu hoa, nen ruot gia siing dau
ma loi ra thi dting phiidng thuoc sau:
188 NHtJNG PHUONG THU6C BI TRUY&N
Dtfdng quy 3 tien - Thuc dia 3 tien - Xuyen khung
1 tien 5 phan - Bac thtfdc (sao rUdu) 2 tien.
Do ntfdc s ic uong.
Hoac dung phiidng thuoc sau:
Kho sam - Ngu boi tti - Tran bich tho. Ba vi phan
ltfdng b ln g nhau, do ntfdc vao dun len, lay ntfdc m&
rtia hau mon, sau do dung bot Moc phu ma thoa v&o.
CAC CHlTNG BANG LAU
Phtfdng thuoc bi truyen tri chting Bang huyet.
Dan ba bi bang huyet, huyet ra ngay dem khong
ngting, hay lay g lp Khung cting 8 lang, do 4 thang rtfdu
s ic con 3 thang, chia lam 3 lan uong trong ngay. Ngiidi
khong uong dtfdc thi s ic b ln g ntfdc la cung dtfdc.
Chting ra huyet
Dung phtfdng thuoc sau:
Long cot 6 phan - Xich thach chi 6 phan - O tac
ngil cot 5 lang - Mau le phan 5 lang - Nhuc thung dung
5 lang - Miet giap (ntfdng) 8 phan - Thtfdc dtfdc 8 phan
- Tuc doan 8 phan.
Tan nhuyen, moi lan uong 1 thia, ngay 3 lan.
Huyet dd khong ngting
Dung phtfdng thuoc sau:
hoc nhi 2 lang - A giao 2 lang - O tac cot 2 lang
CAC BENH BAN BA 189
- Diidng quy 2 lang - Bo hoang 1 lang.
Tat ca tan nhuyin, mdi lan uong 1 thia vdi rtfdu
vao luc doi, ngay 3 lan, dem 2 lan.
Ra nu6c dd mau xanh.
Dung phiidng thuoc sau:
Dai hoang 5 tien - Hoang cam 5 tien - Bach vi 5
tien - Que tam 6 tien - Mau le 6 tien
Tat ca tan nhuyen, uong 1 thia vdi rtfdu vao luc doi,
ngay 3 lan.
Ra ntfdc vang.
Dung phtfdng thuoc sau:
Hoang lien 5 tien - Dai hoang 5 tien - Que tam 5
tien - M i trung 6 tien - Can dia hoang 6 tien.
Tat ca tan nhuyen, moi lan muc ra 1 thia uong vdi
rtfdu vao luc doi, ngay 3 lan.
Ra ntfdc trang.
Dung phtfdng thuoc sau:
Loc nhi 1 lang - Bach liem 18 thu - Cau tich nika
lang.
Tat ca tan nhuyin, mdi lan uong 1 thia vdi ntfdc
chao, ngay 3 lan.
Ra ntfdc do bam.
Dung phtfdng thuoc sau:
Bach truat 2 lang - Hoang cam 2 lang rtfdi - Bach
188 NHUNG PHUONG T H U dc BI TRUY&N
Diidng quy 3 tien - Thuc dia 3 tien - Xuyen khung
1 tien 5 phan - Bac thiidc (sao rtfdu) 2 tien.
Do ntfdc sac uong.
Hoac dung phtfdng thuoc sau:
Kho sam - Ngu boi tik - Tran bich tho. Ba vi phan
ltfdng bang nhau, do ntfdc vao dun len, lay ntfdc m&
rika hau mon, sau do dung bot Moc phu ma thoa vao.
CAC CHU’NG BANG LAU
PhUdng thuoc bi truyen tri chufng Bang huyet.
Dan ba bi bang huyet, huyet ra ngay dem khong
ngiing, hay lay gap Khung cung 8 lang, do 4 thang rtfdu
sac con 3 thang, chia lam 3 lan uong trong ngay. Ngtfdi
khong uong dtfdc thi sac bang ntfdc la cung dtfdc.
Chufng ra huyet
Dung phtfdng thuoc sau:
Long cot 6 phan - Xich thach chi 6 phan - O tac
ngtf cot 5 lang - Mau le phan 5 lang - Nhuc thung dung
5 lang - Miet giap (ntfdng) 8 phan - Thtfdc dtfdc 8 phan
- Tuc doan 8 phan.
Tan nhuyin, moi lan uong 1 thia, ngay 3 lan.
Huyet dd khong ngting
Dung phtfdng thuoc sau:
Loic nhi 2 lang - A giao 2 lang - O tac cot 2 lang
CAC BENH BAN BA 189
- Diidng quy 2 lang - Bo hoang 1 lang.
Tat ca tan nhuyin, moi lan uong 1 thia vdi riidu
vao luc doi, ngay 3 lan, dem 2 lan.
Ra nifdc dot mau xanh.
Dung phiidng thuoc sau:
Dai hoang 5 tien - Hoang cam 5 tien - Bach vi 5
tien - Que tam 6 tien - Mau l l 6 tien
Tat ca tan nhuyen, uong 1 thia vdi riidu vao luc doi,
ngay 3 lan.
Ra niidc vang.
Dung phiidng thuoc sau:
Hoang lien 5 tien - Dai hoang 5 tien - Que tam 5
tien - M i trung 6 tien - Can dia hoang 6 tien.
Tat ca tan nhuyen, moi lan muc ra 1 thia uong vdi
riidu vao luc doi, ngay 3 lan.
Ra nifdc trang.
Dung phiidng thuoc sau:
Loc nhi 1 lang - Bach liem 18 thu - Cau tich nika
lang.
Tat ca tan nhuyin, mdi lan uong 1 thia vdi niidc
chao, ngay 3 lan.
Ra rniSc do bam.
Dung phiidng thuoc sau:
Bach truat 2 lang - Hoang cam 2 lang rildi - Bach
190 NHLfNG PHUONG THU6C BI TRUY&N
vi 5 tien.
Tat ca tan nhuyin, m6i luc muc ra 1 thia uong vdi
rtfdu vao luc doi, ngay 3 lan.
Phtfdng thuoc bi truyen tri chufng Dai ha
Cau ky 1 thang - Sinh dia hoang 5 thang.
Do 1 dau rtfdu dun can con 5 thang, chia uong 3
lan.
Chufng Xich bach dai.
Dung phtfdng thuoc sau:
Vu pha ltfdng 1 lang rtf di- Dtfdng quy 1 lang rtf6i
- Khung cung 1 lang rtfdi - Xich thach chi 1 lang 6
tien - Bach thach chi 1 lang 6 tien - A giao 1 lang 6
tien - Long cot 1 lang 6 tien- Thach hoa 1 lang 6 tien
- O tac cot 1 lang - Hoang bach 1 lang - Bach hem
1 lang - Hoang cam 1 lang - Tuc doan 1 lang - Tang
nhi 1 lang - Mau le 1 lang.
Tat ca tan nhuyen, tron mat thanh ttifng hoan nhtf
hat ngo moi lan uong 15 hoan, sau tang 30 hoan, ngay
2 lan.
Chufng Dai ha co mu.
Dung phtfdng thuoc sau:
Bach thtfdc 5 tien - Bach phan 5 tien - Bach chi
1 lang - Dan diep hong thuc quy 2 lang.
Tat ca tan nhuyen, hoa v6i sap thanh ttfng hoan nhtf
hat ngo, moi lan uong 10 hoan trtfdc bfla an.
CAC BENH BAN BA 191
Chufng Bach dam
Nam nti giao hdp, tinh khi cua dan ong xuat ra nhUng
khong dUdc giti lai, ngiidi dan ba luc di tieu thi tinh
khi theo ra, do la Bach dam. Tri nhu sau:
Phong hoa thach than 1 lang - Phuc linh 3 lang.
Tat ca tan nhuyen, tron ntfdc chao thanh tting hoan
nhtf hat ngo, moi lan uong 20 hoan vao luc doi vdi niidc
chao.
Chufng Bach troc.
Dung phiidng thuoc sau:
Tran bi 1 tien - Che ban ha 1 tien - Phuc linh 1
v v /
tien - Bach truat 1 tien - Ich tri nhan (sao muoi, tan)
1 tien - Thiidng truat 1 tien - Thang ma 7 phan - Sai
ho 7 phan - Chich cam thao 5 phan - Giing song 5 lat.
Do niidc s&c uong.
CAC CHLTNG HON CUC (HA BENH)
CUA PHU N tf
Chufng Miet ha.
Chiing nay la do ngiidi dan ba viia mdi thay diidng
kinh ma lam viec nang nhoc, mo hoi thao ra, quan ao
am lidt, roi lai gap gio, hoac dim len nhiing ndi am
thap, hoac dang tim rtia ma thuy khi va ta khi nhap
vao ma sinh benh. Ngiidi m ic benh nay thi bung diidi
ciic dau, ben trong cd vat gi nhii cai chung nhd, luc
192 NHONG PHUONG T H U dc BI TRUYEN
thi cl tren, b dudi, luc thi ci trai b phai, khi nhtf con,
khi nhu mat, khien kinh nguyet bat thong, mat m&y
vang vot gay o'm, va khong the co con dtfdc. Phai tri
nhu sau:
Dai hoang 6 phan - Gting kho ntia phan - Tr&c t{f
ntia phan - Phu tti 9 thu - Nhan sam 9 thu - Que tam
1 lang 6 thti - Te tan 18 thti - Tho thu 18 thu - Bach
truat 1 lang.
Tat ca tan nhuyen, moi lan uong 1 thia vdi rtfdu,
ngay 3 lan, thtf nhien het.
Chufng Co ha.
Chting nay la do ngtfdi dan ba dang hanh kinh, bong
co chuyen buon kho sd hai, hoac gap phong han, ta
khi nhap am ma sinh ra, khien kinh nguyet bi be tdc,
thich an nhUng lai non mtia, tti cung khong lam viec
htiu hieu, khong giti dtfdc tinh khi dan ong, khong chtia
tri thi suot ddi khong the co con. Hay b it mot con chuot,
lay day that co cho chet, lay dat set tret kin, dung
cui go dau nung len roi vtii xuong dat 1 ngay 1 dem,
lay len, bo Que tam 6 thti vao, uong vdi rtfdu, chi 2
lan la cung, benh se het.
Chufng Xa ha.
Chting nay la do dan ba dang hanh kinh ma lao dong
qua, hoac trung phong lam bao benh, hoac dting ngoi
cl ndi am thap, hoac an phai do an dd, co lin tinh khi
cua r in cua chuot ma thanh benh. NgUdi bi benh se
CAC BENH BAN BA 193
dau ltfng phat sot, kinh nguyet nhieu it bat thtfdng,
co the tuyet ttf. Tri nhtf sau:
Dai hoang ntia lang - Hoang cam ntia lang - Mang
tieu ntia lang - Cam thao 1 thtfdc (thti ldn bang ngon
tay, ntfdng) - O tac cot 2 cai - Tao giap (bo bi, hat)
6 cai.
Do 6 thang ntfdc, dun soi nhieu lan, bo ba de nguoi
bdt ma uong, rat cong hieu.
Chufng Huyet ha.
Chting nay la dan ba vtia thay kinh chtfa dtfdc 1 ngay
thi kinh lai ngting, do la do an uong qua do, huyet ha
chay vao khoang trtfdng vi, trong lai gap han nhiet
ma sinh benh, khien cho ltfng dau den noi khong cti
dong dtfdc, hai ben stfdn cd tich khi, nhtf hon da, bung
dtfdi cung dau. Chting nay cd the khien tuyet ttf. Dung
phtfdng thuoc sau:
Gting kho 1 lang - O tac cot (ntfdng) 1 lang - Dao
nhan (bo bi, rang) 1 lang.
Tat ca tan nhuyen, moi lan muc 1 thia uong vdi rtfdu,
ngay 2 lan. Lai dung them phtfdng thuoc sau:
Dai hoang ntia phan - Dtfdng quy ntia phan - Sdn
thu du 1 lang - Tao giap (bo bi, ntfdng) 1 lang - Te
tan 26 thu - Nhung diem 26 thu.
Tat ca tan nhuyen, tron Htfdng chi thanh tting hoan
bang dau ng~n tay, goi vai thtf a, nhet vao am ho, ngoi
th in g mot luc lau thi hon cuc ttf nhien het.
194 NHONG PHUONG T H U dc BI TRUYtiN
Chufng Tao ha.
Chting nay la do dan ba co kinh chtfa dtit, huyet
xau chua ra het da lam viec nang nhoc, hdi thcl don
dap mo hoi ra, khien trong bung nhif co hon cuc b&ng
cai chung nho, thtfdng chay len chay xuong, lai hay
non mtia, chan moi ra rdi den noi khong the dting lau,
ngu thiep di thi mo hoi trom nhtf tam, tieu tien thi
ra ntf 6c trlng, dai tien thi tao bon. Benh nay cung kho
co con. Dting phtfdng thuoc sau:
Dai hoang 1 cai (ldn bang hot ga) -Gting kho 2 lang
- Hong dieu hoang mac (ntf6ng) 1 cai - Hoang lien 2
lang - Que tam 1 thtfdc - Hau phac (ntfdng) 10 thu -
Uc ly nhan (bo bi, rang) 1 lang.
Tat ca tan nhuyin, moi lan uong 3 thia vdi rtfdu am,
hon cuc se tan, 3 ngay sau khong dtfdc gan dan ong.
Chufng Chi ha.
Chting nay la do dan ba mdi thay kinh hoac mdi sanh
nd chtfa dtfdc 1 thang, ma da giao hdp. Ngtfdi m£c benh
tti chi phti thung dau nhtic, ltfng bung deu dau, ddu
choang vang, dai tien tieu tien co mau. Dung phtfdng
thuoc sau:
Tao giap (bo bi) 18 thu - Phan tti (rang) 6 thu - Ngu
vi tti ntia lang - Thuc tieu ntia lang - Te tan ntia lang
- Gting kho ntia lang.
Tat ca tan nhuyin, tron vdi Htfdng chi thanh tting
hoan nhtf hat dau ldn, ap vao quy dau dan ong ma giao
hdp. Chi 3 lan 1st het.
CAC BENH DAN BA 195
Chufng Hoang ha
N guyen nhan chiing nay la dan ba vtfa thay kinh
thi hoac bi nga, hoac bi gio ma ra. Trong chiing nay,
ngtfdi dan ba thay tii chi luc lanh luc nong, minh
may nang ne, n&m li bi khong thiet an uong, liing
rat dau, stfdn phai co vat gi ket thanh cuc cl trong.
Chiing nay cung co the khien khong sinh nd dtfdc
niia. Tri nhii sau:
Tao giap (bo bi, niidng) 1 lang - Thuc tieu 1 lang
- Te tan 6 phan.
Tat ca tan nho, cho vao m ot tiii vai to b in g ngon
tay, dai chufng 2 tac, roi nhet vao am ho. Benh se
het. Sau khi het benh, 3 ngay lien khong dtfdc n&m
vdi dan ong.
Chufng Thanh ha
Chiing nay la do dan ba mdi sanh chtfa dtfdc 10 ngay,
da di diing, nhiing tay vao ntfdc lanh, khien am dtfdng
htf, ngoc mon md ra, hoac n&m ngoi trtfdc gio, hoac
diing d ndi am thap, khien ac huyet da khong trtf dtfdc
ma con ket nhiet khong tieu. Ngtfdi m ic chiing nay
co khi ket d hai ben stfdn, hay nho ntfdc mieng, an it,
chan tay khong muon cik dong, tam than hoang hot,
hay mong my, chan tay stfng len, mat xanh le, dai tien
tieu tien kho khan, anh htfdng xau tdi dtfdng tii tiic
sau nay.
Hay lay: Tao giap (bo bi, ntfdng) 5 tien - Te tan 1
196 NHlJNG PHUONG T H U dc BI TRUY&N
lang 6 tien. Tat ca tan nho, bo vao mot cai tui vai to
b in g ngon tay, dai 3 tac, cho vao am ho, se thay khi
doc thoat ra, xanh nhtf ntfdc rau quy, benh se het.
CAC CHLTNG KHONG THO THAI
Chufng Uat tinh
Dan ba co chuyen long u uat khong tho lo ra dtfdc
cung khong the co thai. Tinh khong tho lo thi kinh
chang dieu hoa, do do ma kho tho thai. Hay lay Htfdng
phu tti, cung mot it Loc bi m l cam, ngam ntfdc 1 dem,
say kho, cho vao noi, do it giam dun len, vtfa dun vtfa
khuay cho that nhtf va dac lai, roi lay ra say kho, tan
nho, hoa vdi ntfdc chao va giam thanh ttfng hoan nhif
hat ngo, moi lan uong 10 hoan.
Chtfng Huyet htf
Dan ba huyet htf thi kinh nguyet bat dieu, luc nhieu
luc it, luc sdm luc tre, bung dau ltfng moi, mat ho&c
lot lat hoac do tla, tti cung thi htf lanh, roi khi htf co
nhieu, khien rat kho tho thai. Dung phtfdng thuoc sau:
Dtfdng quy (rtia bang rtfdu) 4 tien - Xuyen khung
4 tien - Ngo thu du (sao) 4 tien - Thuc dia hoang (rtia
rtfdu) 6 tien - Htfdng phu (sao) 6 tien - Bach thtfdc
dtfdc 3 tien - Bach phuc linh (bo bi) 3 tien - Huyen
ho to 3 tien - Gting song 3 lat.
CAC BENH DAN BA 197
Ddi tdi ngay co kinh thi do 3 bat nUdc s ic con 1
bat, uong vao luc doi. Ba thuoc con lai, lai do nUdc
sac uong vao luc di ngu. Ngay uong 1 thang nhii vay,
uong cho tdi ngay het kinh. Chi sau 1 thang la co the
tho thai.
Triidng hdp kinh co mau lot thi them : Quan que
(sao), Giing kho, Thuc ngai, moi thti 2 tien. TrUdng
hdp trUdc khi co kinh 3, 4 ngay ma ra nUdc hong thi
them Phuc linh 3 tien. TrUdng hdp khi huyet deu hu
thi dung ddn sau:
DUdng quy (rtia rUdu) 1 tien - Bach thUdc dUdc (sao)
1 tien - Nhuc thung dung 1 tien - Thuc dia hoang (rtia
rUdu) 1 tien - Bach truat 1 tien - Bach phuc linh 1
tien - Nhan sam 5 phan - Xuyen khung 3 tien.
TrUdc khi co kinh uong 3 thang trong 3 ngay, cti
do nUdc s ic uong. Sau khi co kinh lai uong 3 thang
trong 3 ngay.
Chufng Cung lanh
Dan ba tti cung lanh lau ngay cung kho tho thai,
Phai dung ddn thuoc sau day:
Phu tti 3 lang - Bach vi 3 lang - Ban ha 3 lang -
Phuc linh 3 lang - D6 trong 3 lang - Hau phac 3 lang
- DUdng quy 3 lang - Tan bong 3 lang - Phong phong
2 lang 2 tien - Nhuc que 2 lang 2 tien - Gting kho 2
lang 2 tien - Sa sam 2 lang 2 tien - NgUu tat 2 lang
2 tien - Te tan 4 tien - Nhan sam 4 tien.
198 NHtJNG PHUONG THUdC BI TRUY&N
Tat ca tan nhuyin, tron vdi mat thanh ttfng hoan
nhu hat ngo, moi lan uong 50 hoan vdi rtfdu v&o luc
ddi. Sau 7 ngay, neu gan chong la co hieu qua. Khi
biet co thai thi ngtfng dung.
Hoac dung phtfdng thuoc sau:
Dtfdng quy 1 lang - Thtfdc dtfdc 1 lang - Thuc dia
hoang 1 lang - Sinh dia hoang 1 lang - Htfdng phu tit
1 lang - Ky ngai 1 lang - Tran bi 5 tien - H ole htfdng
5 tien - Bach chi 5 tien - Mau ddn bi - Cao moc 5 tien
- Dinh ba 3 tien - Moc htfdng chinh 3 tien.
Tat ca tan nhuyin, tron rtfdu thanh ttfng hoan n&ng
1 tien, moi lan uong 3 hoan vdi rtfdu am.
Chufng Dam tac
Pham dan ba qua map, an uong qua do thi kinh nguyet
khong deu, ma md trong than the qua nhieu, lam be
t ic ca tti cung nen kho co thai. Phai dung phtfdng thuoc
sau:
Ban ha (che gtfng)l tien - Nam tinh (sao) 1 tien -
Quat hong 1 tien - Chi xac (sao) 1 tien - Phuc linh
1 tien - Hoat thach (tan) 1 tien - Xuyen khung 5 phan
- Phong phong 5 phan - Khtf dng hoat 5 phan - Xa tien
tti 5 phan - Gting song 5 lat.
Do ntfdc s ic uong vao luc doi:
Hoac dung phtfdng thuoc sau:
Nam tinh - Ban ha - Khtf dng hoat - Thtfdng tru&t
- Thai khung - Phong phong - Hoat thach.
M oi thti 1 tien. Do ntfdc s ic uong vao luc doi.
CAC BENH BAN BA 199
CAC BENH LINH TINH
Phtfdng thuoc cai de bi truyen.
Lay mot vuong giay Tam tti cu dot thanh than, uong
vdi riidu, suot ddi khong de.
Hoac lay dau an nau Thuy ngan, lam thanh hoan
nhii trai tao ma uong. Rat cong hieu ma khong hai gi.
Hoac dung phiidng thuoc sau: triidng hdp lai muon
sinh nd:
Quat lau 3 lang - Que tam 3 lang - Dau thi 1 thang
Do 4 thang niidc s ic con 1 thang riidi, chia uong
2 lan.
Chuyen thai con gai thanh thai con trai.
Dan ba b it dau biet minh co thai, nen dung ngay
thang nay, co the chuyen gai thanh trai, lai vita la thuoc
an thai ntia. Dung:
Dan sam 2 lang - Xuyen doan 2 lang - Thiidc diidc
2 lang - Bach giao 2 lang - Bach truat 2 lang - Bach
tti nhan 2 lang - Cam thao 21ang - Nhan sam 30 thu
- Khung cung 30 thti - Can hoang 30 thu - Ngo thti
du 1 lang 18 thu - Quat bi 1 lang 18 thu - Diidng qui
1 lang 18 thti - Bach chi 1 lang - Quan anh (dot) llang
- Can dia hoang 1 lang riidi - Vu di 18 thu - Khuyen
noan (kho) 1 bo - Dong mon thiidng thii hting dau 1
cai.
Tat ca tan nhuyin, tron vdi mat thanh tting hoan
200 NHtfNG PHUONG THUdC BI TRUYEN
nhtf hat ngo, mdi lan uong 15 hoan vdi rtfdu, ngay uong
2 lan.
Am ho dau khi giao hdp
Dung phtfdng thuoc sau:
Hoang lien 1 lang rtfdi - Ngtfu tat 1 lang - Cam thao
1 lang - Do 4 thang ntf6c dun can con 2 thang ma rtia
ngay 4 ldn.
Giao hdp am ho dau ddn chay mau.
Nen nhd day khong phai 1^ giao hdp lan dau, vi vay
phai Que tam va Phuc long can, moi thti 2 phan, tan
nho, chia uong vai lan vdi rtfdu. Dau ddn se het, khong
chay mau ntia va se thay hoan lac.
Giao hdp met moi.
Trong nhieu trtfdng hdp giao hdp xong, ngtfdi dan
ba met moi ra rtfdi, kho thd va nhtfc dau, tri nhtf sau:
Htfdng thi 1 thang - Thong bach 1 thang - Sinh dia
hoang 8 lang - Gtfng song 4 lang - Thtfdc dtfdc 3 lang
- Cam thao 2 lang
Do 7 thang ntfdc s ic con 2 thang chia 3 lan uong
trong ngay. Phai kieng cfl giao hdp it hom.
CHlfONG V
BENH TR E CON
CAC BENH CUA TRE SO SINH
Phep khuf doc va khai khau cho tre sd sinh
Tre sd sinh vtia lot long me, trong mieng co chat
nhdn doc, giong nhtf nhiing cuc huyet. Tre khoc thi
nhufng chat dd ay cung ra theo, nhiing neu khong biet
cach lam cho chat doc ra het thi doc se mai phuc d
menh mon, sau nay khien tre co nhieu benh tat nhii
nong sot, lam kinh, mun nhon, dau sdi, vv... Cho nen
tre viia lot long chiia kip khoc la ngiidi ldn phai dung
ngon tay quan vai sach, cho vao mieng hai nhi, vet
cac chat dd ra.
Mat khac, tre mdi lot long, vi khi chiia dong, hay
thai nho cam thao bo vao trong mot cai chung, do niidc
soi vao, diing ngot qua, chd nguoi roi nho ttfng giot
vao mieng hai nhi de tay sach moi chat doc.
Dong thdi dung phtfdng thuoc sau:
Thuc quan 5 phan - Chi xac 5 phan - Quy mao 5
phan - Sinh cam thao 5 phan - Hong hoa 3 phan - Dao
nhan 3 phan.
202 NHllNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Luc ngUdi me chuyen bung thi trong nha da phai
chuan bi sin cac vi thuoc tren roi. Luc hai nhi lot long,
moc chat do trong mieng ra xong thi do mot ly ntfdc
vao cac vi thuoc tren, s ic con ntia ly. Lay mot nhum
bong gon that sach, tham vao thuoc, cho vao mieng
hai nhi de hai nhi mut. Lat sau lai tham mieng bong
gon khac cho hai nhi mut. Chi choc lat se thay hai
nhi tieu tien ra nU6c den, dai tien ra phan den. Cxi
tiep tuc nhu the den khi phan hai nhi khong den niia
thi thoi. PhUdng thuoc nay co cong hieu khti doc ngtia
tat benh cho hai nhi.
Sau cung lay Ho dao nhuc, cung goi la Hach dao
bo bi, tan that nhuyen, roi vien lai b in g dau ngon tay,
lay vai thUa boc lai, cho vao mieng hai nhi de hai nhi
mut. Lat sau thi co the cho hai nhi bu stia.
Hai nhi lot long khong khoc.
Pham hai nhi luc lot long ma khong khoc dUdc, la
do ngUdi me sanh kho, sanh lau, khien hai nhi duoi
stic. TrUdng hdp nay khong nen phat vao dit hai nhi
nhu van nghe noi, lam vay khong ich gi. Trai lai phai
cam nhe cuong ron hai nhi khe n h ic len de giup hai
nhi hit khong khi vao ngUc, sau do nhe tay buong ra,
roi lai keo nhe len. Chi vai lan, co du khong khi trong
ngUc la hai nhi khoc dUdc.
Hai nhi lot long, mat do len, keu khoc khong thoi.
NhU vay la hai nhi bi nhiet, phai tri gap, de qua
BEN H TRE CON 203
3 ngay thi kho tri. Dung phUOng thuoc sau:
Chi xac 3 phan - Chi tti (sao) 3 phan - Bien bach
diep 3 phan - Hoang bach 2 phan - Sinh cam thao 4
phan - Bac ha 4 phan.
Do chut ntfdc dun sdi, bo ba, cho them chut dtfdng,
lay bong gon cham thuoc quet vao ltfdi hai nhi nhieu
lan, khi thay s ic mat bdt do nhieu thi ngtfng, lat sau
se binh thtfdng trd lai va het khoc.
Cung co the lay Ngo thu du 4 tien, tron vdi giam,
d ip vao hai long ban chan cua hai nhi, thuoc kho lai
thay. Qua dem thi het.
Hai nhi khoc suot ngay.
Lay Thai O dtfdc 1 tien, do it ntfdc, dun soi len cho
uong, ctfc cong hieu.
Hai nhi khoc suot dem.
Cung con goi la Da de, thtfdng la do quan hai nhi
qua nong ntfc. Hay coi lai, roi lay Hung ke phan boi
vao hai long ban chan, neu la hai nhi trai, va Thtf ke
phan, neu la hai nhi gai. Roi dung phtfdng thuoc sau:
Chu sa mai ntfdc, boi vao ngtfc va cac long ban tay
ban chan cua hai nhi, lat sau het khoc.
Hai nhi sd sinh khong chiu bu.
Hay lay Xich tuc ngo cong ntia con, bo chan, ntfdng
gion, tan nhd, hoa vdi stia heo 2 thang, chia lam 4 lan
cho hai nhi uong, lat sau se chiu bu.
204 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Hai nhi khong tieu tien.
Lay nhan sam 4 le, Thong bach 1 tac, do 1 ly ntf6c
dun len, de nguoi chia lam nhieu lan cho uong, ctfc
cong hieu.
Hai nhi sd sinh non muTa khong ngifng.
Lay nhan sam 2 le, mot it muoi (bang hai hat gao),
mot it Ctf trtf mau, do mot ly ntfdc dun soi ky, lay Ngtfu
hoang, ldn bln g hai hat gao, tan nho, hoa vdi ntfdc thuoc
cho hai nhi uong, rat hieu nghiem.
Hai nhi vo bi
Trtfdng hop hai nhi lot long ma chi thay thit do hon,
dtfdng nhtf khong co da, do la cai thai chtfa day du.
Phai lay bot gao ctfc nhuyen thoa khap chau than hai
nhi roi dung vai ctfc mem quan lai. Vai ngay sau, da
ttf nhien cd.
Hai nhi lot da
Chtfng nay la do luc sinh ra, hai nhi gap phong doc,
toan than lot da, ttfng ldp roi ttfng ldp, dong y goi la
Thoat xac. Neu dung Dan doc hoa chan ma tri la lam.
Phai dung : Moc thong 6 tien - H ole htfdng 6 tien
- Hoang cam 6 tien - Mach dong 1 tien rtfdi. Do ntfdc
vao sac len cho uong se het.
Hai nhi moc • mun
• d hai dui,7 da lot.
•
Trtfdng hdp hai nhi mdi sinh, d hai ben dui moc mun,
BEN H TRE CON 205
da lot ra, dong y goi la Thai bac, neu de lan tdi bung
thi khong tri dtfOc ntia. Vay phai gap lay Hoang bach
ntfdng chay nghien nho, hoa v6i mat heo. Hoac lay Phuc
long can (ttic Tao tam tho) tron vdi ntf 6c ma boi cung
hieu qua.
Da tre sd sinh giong nhif vay ran vay ca.
Chting nay cung co ten la Thai cau hoac Xa thai.
Hay dung Bach ctfOng tam (bo mieng) tan nho, hoa vdi
ntfdc nong ma rtia cho tre. Cung co the them Xa thue
tan nho, cang hieu qua.
Tre sd sinh lam kinh.
Dung phtfOng thuoc sau:
Cau d in g 2 phan - Tri mau 4 phan - Tti cam 4 phan
- Chich cam thao 3 phan - Thang ma 3 phan - Sa sam
3 phan - Ntfdc lanh 6 phan - Trach thien (bo canh,
ntfdng) 1 con - KhtfOng lang (ntfdng) 3 con.
Tat ca bo vao col gia nho, doan cho vao noi nau len,
vtia nau vtia khuay cho deu tay tdi khi cac vi thuoc
keo lai nhtf mtit thi lay ra vien tting vien nhtf hot trai
tao tau, cho hai nhi an moi ngay chting nam sau lan.
Hai nhi trong vong 10 ngay moi lan cho an 3 vien, tre
dtfOc tram ngay moi lan cho an 4 vien, tti hai tram tdi
ba tram ngay moi lan cho an 5 vien, tre tti 3 tdi 7 tuoi,
cho an moi lan tti 7 tdi 9 vien.
Trif chat doc cho hai nhi.
Lay mot day cam thao tot, ntfdng gion tan nho, do’
206 NHONG PHUONG THUdC BI TRUY&N
chiing 2 thang ntfdc s ic con 1 thang, them Hien xac
1 cai. Doi luc hai nhi doi, lay bong gon tham ntfdc thuoc
nho vao mieng cho uong, se tri* chat doc trong ngtfdi,
giup hai nhi dtfdc thong minh vo benh va hay an chong
ldn, sau nay manh khoe song lau.
Phtfdng thuoc tam tre
Tre sinh dtfdc 3 ngay thi lay Dao can, Ly can, Mai
can, moi thtf 8 lang, do ntf6c vao dun soi ky, de am
ma tim cho tre, se trtf dtfOc mun nhot rom say.
Tam cho tre de trtf benh dau.
Ddi tdi hoang hon cua dem trtf tich, lay mot con
o ngtf ldn, hoac hai con o ngtf nho, do ntfdc vao dun
soi len, de nguoi lay ntfdc tam ky cho tre, dting sd tanh,
sau nay se trti dtfdc benh dau mua. Nen nhd tam ky
toan than cho tre, dtfng bo sot cho nao.
Chufng Thai nghich.
Lay Bang dtfdng 5 tien, moi ngay do ntfdc vao dun
ma uong, trong vong 10 ngay la het.
Chting Te phong.
Chting nay chi phat ra khi tre mdi sinh trong vong
7 ngay tre gap chting nay mat se do len, co hong bi
dam suyen kho khe khong khoc dtfdc, d ron noi len
mot dtfdng gan xanh, chay dai len tdi ngtfc. De y se
thay dtfdng gan xanh dd ctf dai them ra, htfdng tdi tam
B EN H TRE CON 207
khau. Ngay luc nay phai lay ngai dot len, ap vao bung
va ngtfc cho tre, dtfdng gan xanh do se co lai dan dan,
cii lam them thi dtfdng gan xanh ngan dan, nhat dan
roi mat.
Dong thdi ben trong dung Bac ha 3 tien, sao len,
do ntfdc sac len, cho tre uong vai ngum, benh se dtit
mau chong.
Chufng Te thap.
Chtfng nay la sau khi tre lot long, cuong ron may
ngay khong kho, ctf chay ntfdc, co khi lam doc thanh
nhot ctfc nguy hiem, hay lay Bach thach chi tan that
nhuyen, sao nong len roi rac vao ron tre, ngay ba bon
lan, vai ngay la khoi.
Chufng Thai nhiet dan doc.
Tre m ic chtfng nay thi chan hoac tay stfng len, hoi
do, sau lan dan toan than nen cung co ten la Xich du
phong. Trtfdc het dung phtfdng thuoc sau:
Thang ma - Cat can - Bach thtfdc - Sai ho - Hoang
cam - Chi tti - Moi thti 1 tien - Thuy thong 5 phan
- Cam thao 5 phan.
Do 2 bat ntfdc s ic con 2 le, cho ca hai me con cung
uong.
Sau thi dung:
Kim ngan hoa 3 tien - Ngtfu bang tti (sao) 8 phan
- Phong phong 8 phan - Kinh gidi 8 phan - DtfOng quy
8 phan - Xuyen khung 8 phan - Bach thtfdc 8 phan
208 NH&NG PHUONG THUOC BI TRUY&N
- Hoang cam 8 phan - Lien kieu 8 phan - Moc thong
4 phan - Cam thao 4 phan
Do ntfdc vao sac len, ca hai me con cung uong. Trtfdng
hop benh nang co the them Dai hoang va Ma nhan.
CAC BENH CUA TRE CON DANG BU
Chufng N g a jih a u
Trong chting nay mieng tre dong bdn trang, hay lay
toe roi cua cha me rtia sach, quan vao mot nhanh dao
nho, quet nhe trong mieng tre. Hoac lay nU6c Bach
nga xi nho vao mieng tre cung dtfdc.
Chtifng khach n g o
Chiing nay la do co ngtfdi khach la vao nha, sau do
thi tre non mtia niidc xanh niidc vang, bung dau khoc
thet, roi sac mat bien doi, chan tay co quap, giong nhii
lam kinh nhiing khong phai. Phai dung ngay phiidng
thuoc sau:
Long dam 1 phan - Cau d in g bi 1 phan - Sai ho
1 phan - Hoang cam 1 phan - Ket canh 1 phan - ThUdc
diidc 1 phan - Nhan sam 1 phan - Diidng quy 1 phan
- Phuc than 1 phan - Chich cam thao 1 phan - Khildng
lang (sao) 2 phan - Dai hoang 4 phan.
Do 1 thang ntfdc, s ic con 5 le. Tre sinh ttf 1 tdi 7
ngay cho uong moi lan 1/3 le, ttf 8 tdi 15 ngay cho uong
ntia le, ttf 16 tdi 40 ngay cho uong 1 le rtfdi. Tat ca
BEN H TRE CON 209
ngay uong 3 lan. Benh het thi ngting lai, khong cho
uong ntia.
Tre keu khoc khong chiu bu
Dung phtfdng thuoc sau:
Te giac 11 phan - Tti cam 5 phan - Cau tti nhan
10 phan - Dai hoang 10 phan - Ho tinh 1 cai.
Tat ca tan nho tron mat thanh tting hoan nhif hat
ngo, cho uong mot lan 7 hoan la het. TrUdng hdp tre
gap nhiet phong ma lam kinh thi lay True lich tan nho,
hoa vdi stia me v lt ra cho uong, rat cong hieu.
Chtfng Dam suyen
Lay 1 hat Ba dau gia ra, goi vao vai cUc mong, nhet
vao lo mui tre, trai lo mui trai, gai lo mui phai, dam
tU nhien ha.
Chtfng Yet thung
Hay dung: Thang ma 1 lang - Xa can 1 lang - Dai
hoang 1 lang. Do 1 thang rUdi nUdc s ic con 8 le. Tre
1 tuoi cho uong 3 lan - Lai lay ba thuoc d ip vao cho
sUng d yet hau, nguoi thi lai thay ba khac con nong.
Tre ldn hdn thi tuy tien cho uong nhieu hdn.
Chufng ThUdng nhu
Lay Dai m^ch mien, sao sd len, moi lan uong 1 tien,
hoa vdi ntfdc, cUc cong hieu.
210 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng khau cam.
Lay Loc giac phan va bot Dai dau, phan ltfdng blng
nhau, hoa vdi stfa me cho uong.
Chufng Te thung (stfng ron)
Lay Hanh nhan ntia lang, Trtf giap xa tuy 12 thu
Nghien Hanh nhan, tron vdi Tuy, dap vao ron cho tre.
Tre ho vi bi han
Dung phtfdng thuoc sau:
Ttf uyen 6 thu - Hanh nhan 6 thu - Hoang cam 6
thu - Dtfdng quy 6 thu - Cam thao 6 thu - Quat bi
6 thu - Thanh moc htfdng 6 thu - Ma hoang 6 thu -
Que tam 6 thu - Dai hoang 1 lang.
Do 3 thang ntfdc sac con 9 le. Tre ttf 60 den 100
ngay cho uong moi lan 1 le rtfdi, ttf 100 ngay tdi 200
ngay cho uong moi lan 3 le.
Tre gay com om yeu.
Dung phtfdng thuoc sau:
Thtfdc dtfdc (ntfdng vang) 10 phan - Hoang ky 4 phan
- Miet giap (ntfdng) 4phan - Nhan sam 4 phan - Sai
ho 8 phan - Phuc linh 6 phan - Chich cam thao 2 phan
- Gting kho 2 phan.
Tat ca tan nhuyen, tron mat thanh tting hoan nhtf
hat dau, cho tre an ngay 2 lan, moi lan 5 hoan.
Tre non mufa va di ly
Lay Loan phat (dot thanh than) 2 phan - Loc giac
BEN H TRE CON 211
1 phan.
Tat ca tan nho, chia uong ngay 3 lan v6i niidc cOm.
Chting phong han.
Dung phUOng thuoc sau:
Phong phong 3 phan - Quat bi 3 phan - Khiidng hoat
2 phan - To diep 2 phan - Cam thao 1 phan - Thien
thue 1 cai - Thong bach 1 tac - Giing song 1 lat.
Do niidc vao s ic len cho uong, ra mo hoi la hieu
qua.
Chting Cuong tao
Lay Cau tti nhan 7 cai, Dau thi ntia lang. Do 1 bat
niidc s ic con 7 le cho uong, rat hieu qua. Neu non ra
diiOc thi mau khoi hdn.
Chting Dan nghich
Lay Hoang dan 2 tien, cho uong b ln g niidc hoa mat.
Chting Phuc chtfdng (Sinh bung)
Dung phiidng thuoc sau:
Chich cam thao 6 phan - Miet giap (nUdng) 6 phan
- Sai ho 6 phan - Phuc than 6 phan - Tti cam 6 phan
- Ha le lac bi 10 phan - Tan lang (tan ca vo) 3 qua
- ThUdc diidc 3 phan - Quat bi 3 phan - Gting song
4 phan - Diidng quy 4 phan - Tri m iu 5 phan - Dai
hoang 8 phan.
Do 1 thang riidi niidc s ic con 7 le chia uong 3 lan,
di tieu chay la benh het.
212 NHONG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Chufng Dau da day
Hay dung: Bach vu o cot ke xi 5 tien sao kho va
Tung chi 5 tien. Tat ca tan nhuyen, tron vdi nUdc hanh
song thanh ttfng hoan nhtf hat ngo, cho uong moi lan
5 hoan, vai ba ngay bat dau hieu qua.
Chufng dau bung.
Dung phtfOng thuoc sau:
✓
Minh giap (ntfdng) 8 phan - Uc ly nhan 8 phan -
Phong quy 5 phan - Nhan sam 5 phan - A le lac bi
7 cai - Dai hoang 4 phan - Tang khuan 3 phan.
Tat ca tan nhuyen, tron mat thanh ttfng hoan vtfa
phai, cho uong ttf 5 tdi 10 hoan.
Chufng Hon cuc 6 ngtfc.
Dung phtfOng thuoc sau:
Nguyen hoa 4 phan - Hoang cam 4 phan - Dai hoang
10 phan - Hung hoang 10 phan.
Bon vi tren day tan nhuyen, tron mat hoan thanh
ttfng hoan nhtf hat gao, ttf 3 tuoi trd xuong cho uong
1 hoan. Tre dang bu thi dat hoan thuoc vao trong co
tre roi me cho bu.
Cai sura.
Hay dung: Son cau (dot) 1 cai - Hung hoang 2 tien
- Chu sa 2 tien - Hoang dan 5 phan - Khinh phan 1
phan - Xa htfOng 1 phan.
Tat ca tan nhuyen, tron vdi Chi ma du, ddi luc tre
BENH TRE CON 213
ngu say, d ip len long may tre, tre tinh ngu thi dting
cho bu, tre se khong dOi bu.
Chufng Han nhiet.
Dung phUOng thuoc sau:
Loi hoang 20 cai - Dai hoang 4 lang - Hoang cam
1 lang - Kho sam 3 lang - Thach cao 3 lang - Dan sam
2 lang.
Do 2 dau ntfdc s ic con 1 dau rtfdi, de nguoi tim cho
tre. Tam xong lau kho, dting cho mac quan ao day qua.
Mot dem tam mot lan.
Chufng Thtfdng han.
Dung phtfOng thuoc sau:
Mach mon dong 18 thu - Thach cao ntia lang - Han
thuy thach ntia lang - Cam thao ntia lang - Que tam
8 thu.
Do 3 thang rtfdi ntfdc sac con 2 thang rtfdi, chia lam
3 lan cho uong.
Chufng Trieu nhiet.
Hay dung: Thuc tat - Cam thao - Tri m iu - Long
cot - M lu l l - Moi thti ntia lang, do 4 thang ntfdc s ic
con 1 thang. Ctf 1 tuoi thi cho uong ntia le, ngay 2 lan.
Chufng On nghich.
Hay dung : Thtfdng sdn 1 lang, Tieu mach 3 le. Do
1 thang rtfdi ntfdc s ic con 5 le, tuy tre ldn nhd ma cho
uong nhieu lan.
214 N H lfN G PHUONG THUOC BI TRUY&N
Chting C ap kinh ph ong.
Dung phtfcing thuoc sau:
Lieu kieu (bo tam, nghien) 4 phan - Sai ho 4 phan
- Dai cot bi 4 phan - Long dam thao 4 phan - Cau ding
4phan - Hoang Lien 4 phan - Chi nhan (sao den) 4
phan - Hoang cam (sao rtfOu) 4 phan - Mach mon (bo
tam) 4 phan - Moc thong 4 phan - Xich linh (bo bi)
4phan - Xa tien tti 4 phan - Chi that (sao) 4 phan
- Cam thao 2 phan - Bac ha 2 phan - Hoat thach (tan)
8 phan - Dang nhi 1 cuc - Dam true diep 3 can.
Do ntfdc sac uong lam nhieu lan.
Chting Man kinh p h on g.
Dting phtfOng thuoc sau:
Ho tieu 1 tien- Gting sdng(sao) 1 tien - Nhuc que
1 tien - Dinh HtfOng 10 hat. Tat ca tan nhuyin.
Lai lay tao tam tho 3 lang, do ntia bat ntf6c dun len,
de lang cho that trong, ma uong v6i bot thuoc tren.
Lai phai dting them:
Thuc dia 5 tien - Nhan sam 2 tien - Dtfdng quy 2
tien - Chich Hoang ky 2 tien - Pha co chi 2 tien - Tao
nhan (sao tan) 2 tien - Cau ky tti 2 tien - Gting song
(sao) 1 tien - Du nhuc 1 tien - Chich cam thao 1 tien
- Nhuc que 1 tien - Gting song 3 can - Hong tao 3 trai
- Hach dao 2 trai,
Them mot it Tao tam tho, do ntfdc vao s ic chung
len con chting 1 ly ldn, chia nhieu lan cho tre uong,
BEN H TRE CON 215
nhieu it tuy theo tre ldn nho. TrUdng hop co ho thi
them Tuc xac 1 tien, Kim anh tti 1 tien.
TrUdng hdp nong sot khong bdt thi them Bach thUOc
1 tien.
TrUdng hdp di ia chay khong ngting thi them Dinh
hUdng 6 phan. PhUdng thuoc nay rat hieu nghiem.
Chufng dam ket.
Dung phUdng thuoic sau:
M ang tieu (rang) 4 phan - Dai hoang 4 lang - Ban
ha 2 lang - Xich gia 1 lang - Cam toai (rang) 2 lang
- Ba dau (bo tam, bi, rang) 300 hat - Hanh nhan 120
lang.
Tat ca tan cUc nhuyen, tron mat thanh tting hoan nhu
hat dau. Tre dUOc tram ngay cho uong moi lan 10 hoan.
Tti tram ngay tdi 1 nam cho uong 20 hoan. Ldn hdn ntia
thi cti theo tuoi ma cho uong nhieu hon. Thay tre dai
tien ra thuoc thi phai cho uong it bdt di.
Chufng Xa thiet
LUdi tre cti cuon lai 6 hai ben goc mieng thi goi la
Xa thiet. Phai lay vo, re, hoa hoac la cua cay Moc phu
dung, tan nho, danh vdi hai qua trting ga, dun chin
len, de nguoi bdt roi d ip vao ngtfc va ron tre, lay vai
quan chat lai. Rat cong hieu.
Hoac lay Minh hiing hoang tan nho, ngay rfic vao
lUdi tre vai lan cung hieu qua.
216 NHlJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Dau tinh.
Trong mat cua tre khong ctf dong dtfdc thi goi la
D a u tinh.
Phai dung ngay phtfdng thuoc sau day.
Te ngtfu hoang 5 phan - Bach phu ttf (sao) 1 tien
- Nhuc que 1 tien - Toan hiet (sao) 1 tien - Xuyen
khung 1 tien - Thach cao 1 tien - Bach chi 2 tien -
H o a c htfdng 2 tien
Tat ca tan nho, tron mat thanh ttfng hoan nhtf dau
dua, moi lan cho uong ttf 1 tdi 2 hoan. Nau Bac ha len
lay ntfdc ma uong vdi thuoc.
Chufng Xich nhan (mat do).
Lay Hoang lien tan nho, hoa vdi ntfdc dap vao long
ban chan tre, rat cong hieu.
Chufng Am thung.
Hoac lay Ho kinh ntfdng len tan nho cho uong vdi
rtfdu.
Hoac lay Tang moc bach gia lay ntfdc ma thoa. Deu
cong hieu.
Chufng Hach thung.
Dung phtfdng thuoc sau:
Thanh moc htfdng 18 thu - Cam thao 18 thu - Thach
c a o 18 thu - Cam toai 18 thu - Xa htfdng 3 thu - Dai
h o a n g - Tien ho 1 lang - Hoang cam ntfa lang.
Do 7 thang ntfdc sac con 1 thang 9 le, cho uong moi
lan 3 le, ngay uong 4 lan, dem 2 lan.
BENH TRE CON 217
CAC CHLTNG SANG D 0 C MUN NHOT
Mun nhot nhiet doc
• • • •
Dung phtfdng thuoc sau:
Lau lo 6 thu - Lien kieu 6 thu - Bach liem 6 thu
- Mang tieu 6 thu - Cam thao 6 thu - Thang ma 9 thu
- Chi that 9 tnti - Ma hoang 9 thu - Hoang cam 9 thu
- Dai hoang 1 lang.
Do 1 thang rtfdi ntfdc sac con 5 le. Tre ttf 1 tdi 7
ngay, cho uong ngay 1 le chia lam 3 lan. Ttf 8 tdi 15
ngay cho uong 2 le chia lam 3 lan, Ldn hdn thi ctf theo
do ma tinh.
Mun nhot 6 dau.
Dung phtfdng thuoc sau:
Kho sam 1 lang - Hoang cam 1 lang - Hoang lien
1 lang - Hoang bach 1 lang - Dai hoang 1 lang - Cam
thao 1 lang - Khung cung 1 lang - Tat le 3 le.
Do 6 thang ntfdc s ic con 3 thang, lay vai sach tham
thuoc, d ip len dau tre, ngay vai lan.
Choc dau lam rung toe
Lay Hung ke xi hoa vdi rtfdu trln g, rtia cac mun
choc, roi lay Dinh lich ttf tan nhuyen rac vao mun choc.
Mun nhon d mat
Lay Ma tti 5 thang tan nhuyin, tron mat ma d ip
vao. N e u tron vdi Bach khuyen dam thi cang cong hieu.
218 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Mun nhot cl mieng.
Dung: Thien thanh 18 thu - Hoang lien 12 thu.
Do 3 thang ntfdc sac con 1 thang rtfdi, moi lan cho
uong 1 le, ngay 2 lan, dem 2 lan.
Chufng Nhpt Dtfdng tu.
Hay lay Yen giao 5 tien, DtfOng tu 1 nam, Khinh
phan 1 tien. Tat ca tan nhuyen, tron vdi dau dap len
nhot.
Chufng Thoi tai.
Lay Dai tao ntfdng gion va mot it Khinh phan. Tat
ca tan nhuyen, cho tre n lm nghieng r lc vao lo tai, vai
ngay la khoi.
Chtfng Ghe Id.
Hay dung: Hung hoang (tan) 1 lang - Thtf hoang (tan)
1 lang - O dau 1 cai - Tung chi mot ft - Loan phat
mot nam - Md heo 1 thang rtfdi.
Tat ca dtfdc dun len, khi Loan phat tan mat va 0
dau vang den thi bo het ba ra, tiep tuc dun cho gan
nhtf thanh keo, lay boi len, ghe Id de het mau chong.
Chtfng Sau rang.
Lay Hung hoang 1 tien, Dong thanh 2 tien, tat ca
tan nho dap vao rang tre.
Hoac lay Dam phan 1 tien ntfdng do, cung vdi 1 lit
Xa htfdng, tat ca tan nho d ip vao chan rang tre.
BEN H TRE CON 219
Mun nhrt chay ntfdc vang.
Lay Tti giao dao trung tho va Tao ha tho, phan ltfdng
bang nhau, tan nho ma boi den, rat hieu nghiem. Hoac
lay Ngtfu thi dot len, lay than ma boi cung tot.
Chufng Ghe Id am tfdt.
Lay Cau ky can tan nho, hoa vdi md heo ma boi.
Hoac rtia b ln g Ma nieu ma rtia cung cong hieu.
A
Chtfng Am sang.
Lay Hoang lien va Ho phan, phan ltfdng b ln g nhau
tan nho, hoa vdi Htfdng chi du ma boi.
Chufng Lac te sang.
Tre con luc rung roh, cuong ron chtfa kho, lai bi
tfdt vi ntfdc tieu, hoac bi tfdt vi ntfdc tam ma thanh
lei loet. Hay dting:
Phuc linh 1 tien - Boi mau 3 phan - Kho phan 3
phan - Tam that 3 phan - Hung hoang 2 phan - Thao
chi than 5 phan.
Tat ca tan nho rac vao ron tre tat khoi.
Mun d ltfdi.
Lay ntf6c Tang bach hoa vdi stia me cho tre uong.
Hoac lay tuy song trong mong chan de tron vdi ho phan,
thoa len ltfdi tre. Rat hieu nghiem.
220 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
CAC BENH DAU S d i
Cach xem benh.
Pham cac benh thuoc ve tam tang deu co the nhin
thay ci mat, theo do ma biet lanh dtf. Mat ngtfdi ta,
ma trai thuoc can, ma phai thuoc phe, tran thuoc tam,
elm thuoc than. Nhin m lt ma biet can, nhin mui mieng
ma biet ty vi, nhin ltfdi ma biet tam. Khi dau chua
phat, mat mui on nhuan ttfOi tan la tot, trai lai kho
khan h ie am la xau. Lai con Son can la Menh cung,
tuoi tho la Tat ach cung, hai cung nay do hoac vang,
sang sua ttfOi tan la tot, xanh xam hac am la xau.
Cac trtfdng hop tot:
Xem mieng, moi, ltfdi, neu thay do hong tuoi tan,
khong kho khan la tot.
Xem dau mun dau, thay khong co mau tia la tot.
3) Thay mun dau trong tuy den nhung ben ngoai
vang va bong lang nhu thoa dau la tot.
Cac trtfdng hdp xau:
1) Dau chtfa moc ma tre da u d, khong keu khoc noi
nang gi dtfdc la xau. Qua 5 ngay nhtf vay la bat tri.
2) Dau chtfa moc ma da ngtfa gai lung tung la xau.
3) Vo luan dau da phat hay chtfa, nhtfng tre dau
bung ia chay ra mau ra mu la bat tri.
4) Dau chtfa phat ma da de tham tim la bat tri.
5) Trong mat mat tinh than, trtfdc thi xanh nhat
BEN H TRE CON 221
sau chuyen sang s ic do la bat tri.
6) Tre nham mat me man, dau ltfdi co rut lai la
bat tri.
7) Ti vi nong, ngtfdi vang ra la rat xau.
8) Dau moc day ma khong deu tren than the la xau.
Chufng Than kinh phat dau.
Trong chtfng nay, mdi dau rat dau ltfng, ngtfdi nong
nhtf ltia. Ltfng khong thang ra dtfdc, dau ddn khap doc
xtfdng song. Hay lay ngay mot con ga trong, mo bung,
lay gan ruot ra, do mot chung rtfdu vao bung ga, ap
ga vao ltfng, lay vai cot chat lai. Chi mot lat sau, chtfng
tan mot nen htfdng thi con ga do se co mui hoi thoi
khong chiu noi. Luc do phai thay con ga khac. Vai ba
lan se het dau ddn va dau se moc deu.
Dung phtfdng cach nay thi ve sau phai g ln g thtfc
hanh cac dieu gidi sat phong sinh de tao phuc cho
con tre.
Tam kinh phat dau.
Luc mdi dau, chtfng nay cung ttfdng ttf nhtf chtfng
Cap kinh phong da noi 6 tren. Hay lay Dao tho bi, Thong
tti, Dang tam, gia nat d ip vao tran, bung va long ban
tay ban chan cho tre. Luc lau sau, tre se tinh tao va
dau moc deu.
Chting Dau giong nhtf Man kinh phong.
Cd the tre con con yeu dt, hoac sau khi non mtia
222 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
ia chay, nguyen khi ton hai, khong du de th in g doc
khi nen mo hoi nho giot, chan tay lanh n g lt mem oSt,
nlm me man, m lt trlng da. Chting dau nay cung ttfdng
tu nhu chting Man kinh phong.
Phai dung ngay Dai Phu tti 4 tien. Gting kho 4 tien,
Dinh hUOng 3 tien, Tran dam dau thi 3 tien. Tat ca
gia nat, sao vdi rUOu cho nong, d ip vao bung va hai
long ban chan cho tre. Thuoc nguoi lai thay ngay, vai
lan nhu the thi mot lat dau se moc deu. TrUdng hdp
tre ia chay thi tham Tao tam tho 3 tien.
Chufng Ma dau moc cham
Dung phUdng thuoc sau:
Quan bi 1 tien - Xich thUdc dUdc 1 tien - Thang
ma 5 phan - Cam thao 5 phan - Dam true diep 3 la.
Do mot chung rUdi nUdc sac con 7 le uong nong.
Dau nwc ngtfa ngay.
Lay Thien thue 7 cai, Chich cam thao 1 tien, do nUdc
vao sac len cho uong, se het ngtia.
Benh dau khat nUdc.
Lay Chich cam thao va Quat lau, phan lUdng blng
nhau, do nUdc vao sac uong.
Benh dau sinh cuong loan
Dung phUdng thuoc sau:
BENH TRE CON 223
Hoat thach 6 lang - Phan cam thao (bot) 1 lang -
Chu sa 2 tien - Bang phien 3 phan - Xa htfdng 1 phan.
Tat ca tan nhuyen, moi lan cho uong chtfng 3 tien.
Dun ntfdc Dang thao cho uong vdi thuoc. Ngay uong
vai ba lan.
Benh dau lam mat tieng.
Trong chtfng nay, dau moc len thi tre noi nang keu
khoc khong thanh tieng ntfa. Hay lay Diem anh dao
hach 20 cai, sao vang len, do ntfdc vao dun cho uong.
Dau doc nhap tam.
Trong chtfng nay, mdi dau, mun dau nhtf co bot trlng
d trong, sau thi chuyen sang tim den ma khong co mu.
Hay dung:
Uat kim 1 cai - Cam thao 2 tien - Do chting ntia
chung ntfdc, nau len cho can het ntfdc. Lay cam thao
ra tan nho, tron vdi Chau long nao sa 5 tien, moi lan
cho uong 1 tien. Cung co the nho vai giot mau heo vao
chung ntfdc cho uong vdi thuoc. Chi mot vai lan la het.
Mun dau mau den
Lay Dai moi va Sinh te giac, cung mai trong ntfdc
cho uong. Dun Tti thao lay ntfdc, nho them vao may
giot mau heo ma uong vdi thuoc. _
Chting Dau dinh
Trong chting nay, mun dau cting, stfng to len, bam
224 NHLTNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
den, tre nho co the dau hoac khong dau. Dau dinh giti
cac chat doc, khong cho thoat ra, do do mun dau m6i
stfng ctfng va bam den. Neu de yen thi moi mun dau
se thanh mot nhot dinh. Vay phai lay kim choc vd ra,
nan het mau den roi dung thuoc Bat dinh tan ma boi.
Horn sau xem lai, neu thay mun dau lai stfng ctfng va
bam den thi lai dung kim kheu ra va boi thuoc. Thuoc
Bat dinh tan che nhtf sau:
Lay Minh hung 2 tien, Yen chi me 5 tien, khong
co Yen chi thi dung cao cung dtfdc. Tat ca tan nho,
boi vao dau dinh sau khi da dung kim kheu mun.
Chufng Thtfc tich.
Tre gap chtfng nay thi bu vao khong tieu, co khi
bung trtfdng len. Hay dung:
Ntfdc Sinh dia hoang va ntfdc gtfng song moi thtf
3 le, Ha thtf lac 4 phan (tan). Bach mat 1 thia. Tat ca
tron deu chia uong vai lan, rat cong hieu. Neu tre di
tieu hoi nhieu va long cang tot.
Chtfng Ty cam.
Lay Stf quan ttf va Hole thtfdc, phan ltfdng blng nhau
tan nho moi lan cho tre uong 1 tien vdi ntfdc cdm.
Chtfng Hon cuc trong bung tre.
Dung phtfdng thuoc sau:
Ngtfu hoang 2 phan - Miet giap (ntfdng) 2 lang -
Mach mien (rang) 2 lang - Sai ho 2 lang - Dai hoang
B E N H TRE CON 225
2 lang - Chi that (nUdng) 2 lang - Khung cung 2 lang
- Hau phac (nUdng) ntia lang - Phuc linh ntia lang -
Que tam ntia lang - Thiidc dUdc ntia lang - Gting kho
ntia lang.
Tat ca gia nho hoan vdi mat thanh tting hoan nhii
hat dau, ngay cho uong 3 lan , mdi lan it vien.
Chufng Can hoac loan
Dung phiidng thuoc sau:
Chich cam thao 4 phan - Duong quy 2 phan - Thach
diem 3 phan.
Do niidc 1 thang riidi sic con 6 le. Them NgUu hoang
va Xa hiidng moi thti ntia tien tan nho, hoa vao cho
uong. NgUdi me hoac vu em phai kieng an thit.
Chufng Hoac loan khong di ly va non mufa
Lay mot it O ngUu thi thao, gting song va nhan sam
moi thti 3 lang. Do 1 thang rUdi nUdc sic con 5 le cho
uong lam 2 lan.
Chufc Ho&c loan co di ly va non mufa
Dung phiiOng thuoc sau:
Phuc linh 6 phan - Ket canh 6 phan - Nhan sam
6 phan - Bach truat 5 phan - Chich Cam thao 4 phan
- Chich Hau phat 4 phan.
Do 3 thang niidc s ic con 6 le cho uong nong.
Chtic Hoac loan co non mufa nhiing khong di ly .
Dung phiidng thuoc sau:
226 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Nhan sam 6 phan - Gting song 4 phan - Chinh H&u
phac 2 phan - Quat bi 1 phan - Tho cot (ntfdng, tan)
1 lang.
Do ntfdc 1 thang 2 le s ic con 4 le cho uong, se dai
tien dtfdc. Tiep do lay Hanh nhan diem va bot Tao giap
moi thti mot it, cho vao mot tui nho nhtf ngon tay, dut
vao hau mon tre. Ngtfdi me hoac vu em kieng an do
cay nong.
Chting Phong sdi
Dting phtfOng thuoc sau:
Ma hoang 1 lang rtfdi - Doc hoat 1 lang - Xa can
1 lang - Cam thao 1 lang - Que tam 1 lang - Thanh
thuy htfdng 1 lang - Thach cao 1 lang - Hoang cam
1 lang.
Do 4 thang ntfdc sac con 1 thang. Tre 3 tuoi chia
uong 4 lan. Mat khac lay Kho phan bo vao rtfdu nong
boi len, rat mau het.
Chting Sdi thtfdng
Dung phtfdng thuoc sau:
Nguyen sam 3 tien - Kim ngan hoa 3 tien - Mach
dong 2 tien - Que chi 2 tien - To diep 1 tien - Cam
thao 1 tien - Thien hoa phan 1 tien - Thang ma 8 phan
- Hoang cam 8 phan - Quat bi 3 phan.
Do 3 bat ntfdc sac con 1 bat cho uong nong. Mua
ha thi them Thanh hao 3 tien. Tre tti vai thang trcl
xuorig thi chi cho uong phan ntia.
BEN H TRE CON 227
Chufng Thuy dau
Dung phtfdng thuoc sau:
Sai ho 1 tien - Ket canh 1 tien - Phuc linh 2 tien
- Sinh cam thao 5 phan - Hoang cam 5 phan -True
diep 10 la - Dang thao 1 cai.
Do ntfdc vao s ic len cho uong. Neu co dam thi them
Thien hoa phan 3 phan.
Chting Nhot chum hoac Chang nhac cua tre.
Dung phtfOng thuoc sau:
Lien kieu 5 tien - Doc hoat 5 tien - Tang bach bi
5 tien - Bach dau ong 5 tien - Dan bi 5 tien - Phong
phong 5 tien - Hoang bach 5 tien - Dam dau thi 5 tien
- Nhuc que 5 tien - Tan hong 5 tien - Hai tao 1 tien
5 phan.
Tat ca tan nho tron mat thanh ttfng hoan cho uong
vdi ntfdc nong.
Chting Stfng yet hau.
Lay Que tam va hanh nhan mdi thtf ntia lang, tan
nho hoan vdi mat thanh tting hoan nho b ln g dau ngon
tay, cho tre ngam tan dan trong mieng.
Benh chay dai.
Lay stia ltia va stia heo moi thti ntia thang, dun can
con ntia thang, them it bot hanh nhan, cho tre uong,
ngay vai ba lan se het.
228 NHONG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Benh dau bi dai tien
Lay mot mieng thit heo that ngon, luoc len, thai
nho cho tre an, tang phu dtfOc on nhuan ma bai tiet
dieu hoa.
Mun dau lau vd.
Lay Can yen chi 3 tien, mot it Ho dao xac (dot), ca
hai tan nho. Lay rau Ho tuy nau len, ntfdc uong bot
thuoc, moi lan 1 tien. Uong tdi lan thii nhi trong ngay
la thay hieu qua.
Chufng Ltfdng dau dau
Trong chiing nay, dau moc tii ngtfc tre trd len va
tii ron trci xuung, khoang gitia hoan toan khong co. Do
la do khi huyet khong quan thong thtfdng ha, nen ltfng
bung co ham doc ngtfng tre. Neu khong chiia gap, sau
7 ngay bien thanh Hoi bach thi rat kho tri. Cho nen
ngay ttf luc dau phai dung phtfOng thuoc sau:
Sinh ky - Dtfdng quy - Xich khung - Ket canh - Phong
phong - Hau phac - Tuc doan - Bach chi - Sdn tra -
Cac vi phan ltfdng b ln g nhau. Them Hoang dau chtfng
30 hat.
Do ntfdc vao sac cho uong, dau se moc deu toan than
va mau khoi benh.
Het dau mat co mang.
Phai lay ngay Thien hoa phan, Xa thue (rtia sach
say kho), phan ltfdng b ln g nhau tan nho. Lay mot la
BEN H TRE CON 229
gan de, mo ra, cho thuoc vao trong, do ntfdc dun that
chin, lay ra thai nho cho tre an.
Dau chay vao m&t.
Lay mau heo hoac mau duoi ca Thien ngtf ma nho
vao, doc se tan, rat hieu nghiem.
Het dau bi chufng Phong nhan.
Di tim tre sd sinh, vtia lot long me, lay mau 6 cuong
ron tre do ma nho vao mat.
Het dau co seo hoac ro mat
Lay mot qua trting ga ngam vao rtfdu hoa giam trong
7 ngay. Lai lay Bach cUdng tam 27 con, dap trting ra
tron bach ctfdng tam vao, cha tren seo, se bdt rat nhieu,
nhe thi het.
Chufng Xich ban hach.
Tre em trong luc moc mun dau thi cung co nhting
mun nhot khac moc theo, trong giong nhtf chting nhot
chum hoac chang nhac, ndi moc khong nhat dinh. Sau
do thi cac mun dau khong moc het, vi cac chat doc
chay vao ca nhting mun nhot ldn nay, dd dd rat nguy
hiem. Phai lay ngay ngai va toi ntfdng that nong, d ip
vao cac mun nhot dd. Mun nhot tan dan, dau moc deu
lai la de chtia. Cung cd the sau dd cac mun dau bien
thanh dau dinh thi chtia theo cach chtia Dau dinh da
ndi d tren.
230 NHONG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Dau chay ntfdc vang va mu ctfc nhieu.
Lay mot it cong tranh ldp nha lau nam, rtia sach
say kho, niidng gion tan nho ma rac vao, rat cong hieu.
Benh dau stfng ngoai than cua tre trai.
Hay dung: Tang tho bi - Te tra - Giing song - Hoe
tho bi.
Tat ca gia nat, sao nong, bao ngoai than cho tre.
Mun dau co gioi.
Lay Dao diep gia nat d ip len cac mun dau, vai ngay
la khoi.
CAC BENH CAM CUA TRE CON
Chufng Cam tich tre con.
Dung phiidng thuoc sau:
Thach yen 2 tien( ca hai loai thu hung tan nho) -
Tti cap ldi xac 2 tien( sao giam tan nho) - Xac tinh
thao 5 phan - Gan ga 1 bo( khong rtia, chi dting khan
kho lau sach).
Tat ca cho vao noi do niidc nau len that soi, chi cho
tre uong ntfdc ma thdi, vai lan la khoi, du benh nang
tdi rung toe cung khoi. Nhd b it tre kieng an cac do
song lanh.
B $ N H TRE CON 231
Chufng Lanh cam di ta.
Dung phiidng thoc sau:
Dinh hiidng 1 tien - Dinh bi 1 tien - Moc hiidng
2 tien - Hau phac 2 tien - Sti quan tti nhuc 2 tien -
Tran bi nhuc 2 tien - Dau khau 2 tien.
Tat ca tan nho, tron vdi ntfdc chao thanh tting hoan
b ln g dau dua, mdi lan cho tre uong 10 hoan vdi ntfdc
cdm.
Chufng Ho ton cam.
Dting phiidng thuoc sau:
Chan tay hoang 1 phan 5 ly - Chan tay phach 1 tien
- Dich nhu thach 1 tien - Thtfdng liem chau 5 phan
- Xuyen boi m iu 1 tien( bo tam) - Minh nhu htfdng
(bo dau) 5 phan - Dai mai phien 1 phan 5 ly - Dau
phan 1 tien - Nhan trung hoan 5 phan - Dang thao
hoi 3 phan.
Tat ca tan ctfc nho, mdi lan cho uong 1 phan. Lai
lay Kim ngan hoa lo va Da ttfdng vi lo tron deu ma
uong vdi thuoc. Benh nhe thi uong chting 5 ly thay
vi 1 phan.
Chufng Ty cam
Tre con da vang vot, bung ldn, trong bung nhtf cd
hon cd cuc, gay cdm, hay di ia chay, ttic la m lc chting
Ty cam phai dting:
Ho hoang lien 1 lang - Lo hoi 5 tien - Tam lang
232 NHJjNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
1 lang - Than mien 1 lang - Tan lang 2 tien - Hiidng
phu 2 tien - Nga truat (sao) 2 tien - Tran bi 2 tien
- Mach nha (sao) 2 tien - Xuyen lien 2 tien - Thanh
bi (sao) 2 tien.
Tat ca tan nho, hoan thanh hoan nhii hat dau, cho
tre uong vao luc doi ngay ba lan.
Chufng Phe cam
Tre con khi nghich, ho hen, hay khoc, sd lanh tiic
la mac chiing Phe cam, phai dung:
Hoang cam 1 tien - DtfOng quy 1 tien - Mach dong
1 tien - Lien kieu 1 tien - Phong phong 1 tien - Xich
linh 1 tien - Ket canh 1 tien - Cam thao 1 tien - Sinh
dia 1 tien - Tang bi 5 tien - Tii uyen 2 tien - Tien
ho 2 tien.
Do niidc vao sac len cho tre uong se khoi.
Chufng Cam rang chay mau rang
Dung phiidng thuoc sau:
Can cat 1 tien - Thang ma 1 tien - Xich thiidc 8
phan - Phong phong 8 phan - Kinh gidi 6 phan - Nguyen
sam 6 phan - Ket canh 6 phan - Hoa phan 1 tien -
Kim ngan hoa 8 phan - Dai liic tvf 1 tien - Lien kieu
1 tien - Cam thao 5 phan.
Do niidc vao sac len cho tre uong. Dong thdi lay
Kinh gidi, Bac ha, Hoa tieu, mdi thii 1 tien, Thong dau
3 nhanh, do niidc vao dun len uong vdi thuoc. Lai lay
B EN H TRE CON 233
Nhan trung bach 2 tien, cha cac cho dau trong mieng
va ltfdi, loi cua tre.
CAC CHLfNG BENH LINH TINH CUA TRE
Chufng Khi doi
Dung phtfdng thuoc sau:
Moc qua can 1 lang - Dtfdng quy 1 lang - Thtfdc dtfdc
1 lang
Do 2 thang ntfdc s ic con 1 thang, cho uong ngay
2 lan, mdi lan 5 le.
Chufng Loi tron.
Lay Van cap 4 lang. Do 2 thang ntfdc vao dun ky
len, roi cho them Phac tieu 4 lang. De nguoi, cho tre
ngoi vao. Neu thay nong va dau thi sau dd lay mat
gau hoa vdi long nao ma boi vao hau mon cho tre.
Chufng Hi* be.
Lay 3 nhanh hanh trln g , do’ ntfdc vao dun len, bo
them mat song va A giao tan nho roi cho tre uong.
Lai lay hanh trln g nhung mat thong hau mon cho tre.
Benh se het.
Tre nuot tien
Lay than tan ctfc nho cho tre uong vdi ntfdc nong,
234 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
ngay ba bon lan. Chat than se vay lay dong tien v&
tre se dai tien ra.
Chufng Huyet lam cua tre
Lay Ke thi, chon thii trln g nhif phan, sao kho tan
nho, hoan tting hoan nhii hat dau, cho tre uong moi
lan tif 3 tdi 5 hoan vdi riidu, ngay 3 lan.
Chufng Sa lam cua tre
Lay H lc dau 120 hat va cam thao 1 tac, do niidc
vao dun sdi roi cho them 1 It bot Hoat thach, cho tre
uong nong.
Chufng Lam thong cua tre
Lay Thuy can thai bach, de re bo la, gia lay niidc,
hoa vdi niidc lanh cho tre uong.
Chufng Te phong cua tre
Tre m lc chting nay thi da de xanh, khong an uong
gi diidc. Hay lay mot n lm hanh song rtia sach gia lay
niidc. Lai lay Ciidng tam 3 cai, sao gion gia nho hoa
vdi niidc hanh cho tre uong. Tre qua nho thi nho tting
giot vao mieng tre.
Hoac lay Dai tti Hoang phong oa 1 cai, nang chting
vai tien, sao kho tan nho, hoa vdi niidc nong cho tre
uong.
Chting Te thap cua tre
Tre mac chting Te thap, neu khong tri sdm se thanh
BENH TRE CON 235
chiing Te phong hoac Xich thung, roi ron cii stfng len
va chay ntfdc hoai. Hay lay Dtfdng quy tan nho dap
vao ron cho tre.
Trtfdng hdp ron tre chay ntfdc thi dung:
Phu tuf 3 tien - Cam toai niia tien - Xa sang tii 1
tien - Xa htfdng 5 ly.
Tat ca tan nho tron deu, d ip vap ron tre, ben ngoai
cd the dan them thuoc cao.
Chting Ma nha cua tre
Tre so sinh ttf nhien mieng co lai khong bu dtfOc,
dd la chiing Ma nha, cf ldi tre cd nhiing bot trln g nhtf
hat gao, dd la cac mun, phai lay Kim kheu ra cho chay
mau, roi lay ntfdc Mac ma bac ha cha sat vao, it lan
se khoi.
Hoac cd the lay Bach ctfdng tam 2 con tan nho, tron
mat dap vao ldi cua tre. Neu khong san Bach ctfdng
tam thi thay the" b ln g Nguyen tam nga 2 con, cung
hieu nghiem.
Chting Trung tich cua tre
Tre m lc chiing nay thi bung luc dau luc khong, hay
chd thtfdng tuan mdi thang cho tre an Sinh phi nhuc
la tot nhat, vi vtfa sat trung lai vtfa khong lam ton
thtfdng tdi nguyen khi cua tre. Cung cd the dung Tam
dung sao len cho an cung hieu nghiem.
Hoac dung Dong tho can, s ic len cho uong cung trtf
trung.
236 NHlJNG PHUONG T H U dc BI TRUYEN
Chufng Hon cuc trong bung tre.
Hay lay Stf quan tuf nhan 3 tien, Moc miet nhan 5
tien, tat ca tan nho, tron ntfdc hoan thanh ttfng hoan
b ln g dau ngon tay. Lay mot qua trtfng ga, dap vd mot
dau, cho hoan thuoc vao, dun chin len cho tre &n vao
luc doi. Hon cuc se tieu tan.
Hoac lay Bach phu dung hoa am can tan nho, tron
v6i gan ga, hap len cho tre an cung hieu nghiem.
Chufng Tuyet khau cam cua tre
Hay lay Bang sa 2 tien, ntfdng than cho chin roi tan
nho, tron vdi ntfdc la dau, cha xat trong mieng tre nhieu
lan la khoi.
Hoac gia Tang diep bi, lay ntfdc thoa trong mieng
tre.
CHlfCtNG VI
NHtfNG T R l/d N G H d P BI THLTONG
• •
NHtfNG P H l/C N G THUOC CHO CAC
T R U IN G HOP BI THtTONG
Bi thtfdng vi nga hoac au da
Dung phiidng thuoc sau:
Tam that 3 tien -Dai hoang 3 tien - Dan bi 3 tien
- Chi xac 3 tien - Dai tieu ke 3 tien - Diidng quy 5
tien - Bach thiidc 5 tien - Sinh dia 5 tien - Hong hoa
1 tien - Dao nhan 14 hat.
Do 4 thang niidc va 4 thang riidu, dun sdi len ma
uong.
Trildng hdp dau ddn lau ngay, hoac da thit khong
rich ma dau ddn thi lay Thuy diet thai nho, sao den
tan nhuyen, bo them vao niidc thuoc tren ma uong.
Toil da la 3 thang, dau ddn se khong con. Nen nhd la
Thuy diet phai sao that chay den, neu khong se cd hai
llm .
Trtfdng hdp gay xtfdng
Lay Dai ma can diep ttfdi gia lay niidc chiing mot
238 NHVNG PHUONG THUdC BI TRUY&N
bat nho ma uong. Khong co thii ttfdi thi lay thii kho
sac len ma uong.
Ben ngoai thi lay Hoang cau dau cot 1 bo, dun niidc
soi de lot het da va long, roi niidng tren than cho that
gion, doan tan nho. Lai cung lay Mau l l say kho tan
nho. Cii 5 tien Cau cot thi tron vdi 3 tien M lu le v£
2 tien bot Quan que. Sau dd lay mot vuong lua sach
trai ra, phet ntfdc chao len, roi r lc thuoc len, bo v&o
cho xtfdng gay. Lai lay hai thanh tre ma kep vao cho
cho gay xtfdng khong xe dich dtfdc. Chi lat sau th&y
ngtfa ngay kho chiu la hieu qua, lay tay dap nhe nhe
ben ngoai cho bdt ngiia. Chi mot hai ngay sau la bdt
ngtfa, xtfdng ttf nhien lien lai.
Gan cot deu bi thtfdng
Lay Sinh dia hoang gia nat bo vao chd bi thtfdng,
cot hai thanh tre ben ngoai cho ch ic, tranh cii dong.
Ngay thay thuoc vai lan, chi 3 ngay la hieu nghiem.
Dong thdi ben trong dung:
Sinh dia hoang - Dtfdng quy - Doc hoat - Kho sam.
Moi thii 2 lang tan nhuyin, moi lan uong 1 thia vdi
rtfdu, ngay uong 3 lan.
Bi thtfdng gan.
Lay Giai dau trung nao va trung tuy ma dip, gan
se lanh.
Hoac lay Toan phuc thao can riia sach gia nat ma
d ip , ngay thay 1 lan cung rat cong hieu.
NHUNG TRU IN G HOP BI THLfCfNG 239
Nga tti tren cao xuong
Dung phtfcing thuoc sau:
A giao (ntfdng) 2 lang - Gting kho 2 lang - Ngai diep
3 lang - Thtfdc dtfdc 3 lang.
Do 8 thang ntfdc s ic con 3 thang, bo ba, chia lam
2 lan ma uong, ngtfdi yeu thi chia uong 3 lan. Phtfdng
thuoc bi truyen nay tri cac benh noi thtfdng vi nga ttf
tren cao xuong nhtf tho huyet ch ln g han, lai tri dtfdc
ca cac vet thtfdng d ngoai do dao kiem gay ra, va ca
benh bang huyet ca dan ba sau khi sanh ntia, cong hieu
vo cting.
Nga bi thtfdng va ti huyet.
Dting phtfdng thuoc sau:
Bo hoang 10 phan - Dtfdng quy 8 phan - Gting kho
8 phan - Que tam 8 phan - Dai hoang 12 phan - Manh
trung (bo chan, canh) 4 phan.
Tat ca tan nho, moi lan uong 1 thia vdi rtfdu vao
luc ddi, ngay uong 2 lan. Lai nen nau Dai dau va Tieu
dau, lay ntfdc hoa vdi rtfdu ma uong, cong hieu gia tang.
Gay co tay va ti huyet.
Hay lay Manh trung (bo chan, canh) va M lu ddn,
phan ltfdng b ln g nhau, tan nho, mdi lan uong 1 thia
vdi rtfdu, huyet ti se tieu tan. Hoac cd the dting:
Dai hoang 6 lang - Que tam 2 lang - Dao nhan (bo
bi) 60 hat. Do 6 thang ntfdc s ic con 3 thang chia lam
3 lan uong vdi rtfdu.
240 NHCNG PHUONG THU6C BI TRUY&N
Bi danh bam tim.
Dung phtfcing thuoc sau:
Tuc doan 2 tien - Dai hoang 2 tien - Pha co chi 2
tien - Mot dtfdc 2 tien - Hong hoa 2 tien - Sich thtfdc
2 tien - Dtfdng quy vy 2 tien - Ho cot 2 tien - Liing
ly giap 1 tien - Ltfu no 1 tien - Ttf nhien dong (ntfdng
giam) 1 tien - Ty qua lac ntia cai.
Do ntia ntfdc ntia rtfdu sic len uong, rat hieu nghiem.
Bi danh ti huyet.
Dung phtfdng thuoc sau:
Quat thanh true bi 2 thang - Loan phat 1 nlm -
Trting ga (ntfdng than) 4 qua - Dien ho to 2 lang.
Tat ca gia nat, do 1 thang ntfdc 1 thang rtfdu vao
dun soi ky chia uong ngay 3 lan. Hoac dung:
Dai hoang 2 lang - Dao nhan (bo bi, rang) 20 hat
- Manh trung (bo chan, canh) 20 con.
Tat ca tan nho, tron vdi mat thanh tting hoan blng
dau ngon tay, Lay vai ba hoan, do 1 thang rtfdu, sic
con 7 le ma uong nong.
Bi thtfdng d ltfng.
Lay thit de ttfdi con nong hdi ma dip, hoac lay gan
ldn ntfdng len ma d ip se het dau ddn.
Nga ngtfa bi thtfdng.
Dting phtfdng thuoc sau:
Dtfdng quy (rang thdm) 2 phan - Chich cam thao
NHCrNG TRl/CJNG HCfP BI THLfCfNG 241
2 phan - Que tam 2 phan - Thuc tieu 2 phan - Khung
cung (rang) 6 phan - Phu tti (sao) 1 phan - Trach lan
(rang) 1 phan.
Tat ca tan nho, moi lan uong 1 thia nho vdi rUOu,
ngay 3 lan. PhUOng thuoc nay loi cho sU ho hap, lam
bdt dau va giup gan cot lien lac trong vai ngay.
Nga dap dau bi thtfdng trong oc
Dung phtfdng thuoc sau:
Thau minh long xi 3 tien - Nhan sam 3 tien - Sinh
dia hoang 3 tien - Tudng bi 3 tien - Nang nao 3 phan
- Dia s it 20 con - Lan co 3 con (hai vi sau nay bo dau,
canh).
Tat ca tan nho, moi lan uong 1 tien, cong hieu ngay.
Ben ngoai lay hanh trln g gia nho tron mat ong, d ip
vao dau, rat mau het dau.
Trco co
Lay B ln g sa tan nho, cham vao hai khoe mat, nUdc
m lt chay ra la hieu qua. Lam vai lan trong ngay la
khoi.
Treo ham.
TrUdc het b it ngUdi bi thUdng ngoi thing, ngUdi chua
benh lay tay dd ham dudi cua ngUdi bi thUdng, day
nhe ve phia gay cua ngUdi bi thUdng roi lay vai bo lai
cho chic. Dong thdi lay Thien nam tinh tan nho tron
vdi nUdc gting dip hai ben ham, chi qua mot dem la
khoi. Nhd la phai kieng phong han.
242 NHONG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Vd dau vd tran chay mau
Lay Bach phan (sao kho) va Ngu boi tii, phan ltfdng
bang nhau, tan nho dap vao vet thtfdng, mau se ngtfng
chay ttfc thi.
Trtfdng hdp Pha thtfdng phong
Dung phtfdng thuoc sau:
Nam tinh - Phong phong - Bach chi - Thien ma -
Bach phu tti - Khtfdng hoat.
Tat ca tan nho, mdi lan uong 2 tien vdi rtfdu nong,
hoac vdi ntfdc tieu nong cua tre con. Du trong than
the cd ti huyet cung khoi. Trtfdng hdp hon me, uong
3 lan cung khoi.
Rach mieng chay mau
Dting phtfOng thuoc sau:
Huyet kiet 2 tien 5 phan - Mot dtfdc 5 tien - Long
cot ngu hoa gia 2 tien - Dang nhi 1 bo - To moc 2 tien
- Ket canh 5 phan - Chan phong htfdng 4 tien - Dtfdng
quy 3 tien - Mot con ga de ca long, do giam vao dun
chin. Thuoc nhet het vao bung ga, sau dd an ga an ntfdc.
Lai lay Hong hoa 2 tien, sao kho tan nho d ip vao vet
thtfdng, cam mau ttfc thi.
Kim lot vao trong ngtfdi
Lay Sinh tti thach 1 lang tan nho, tron vdi Van tti
du, dap d ngoai, cach cho cay kim lot vao khoang 1
tac, roi dan dan ddi tdi cho cay kim. Kim se tti tti nho
ra va lay de dang, that la cong hieu ky la.
NHtfNG TRUING H0P BI THtfCfNG 243
Manh chai manh sanh l9t vao thit.
Ltfa qua Ngan hanh hinh tam giac, bo vo va tam,
tron v6i Van dai tti du qua 1 dem, hom sau gia nho
d ip vao cho bi thtfdng.
Dan sat vao xtfdng
Lay mat ca tron v6i ba chao gia nat ma d ip , ngay
thay 3 lan, dan se ra. Do la triidng hdp dan lot vao
xiidng tay chan. Con trtfdng hdp dan lot vao than minh
hoac bung thi lay mat ca tron vdi Co lau, nau len, gia
nat ma dip, tuy khong lay dtfdc ra nhiing hon dan cung
se rdt xuong ha bo, khong co hai ntia.
Lay dau mui ten ra.
Lay Thien thuy ngtfu 1 cai, B in g sa tan nho hoa
niidc do vao de mot ngay, roi lay niidc do nho vao vet
thiidng, dau mui ten se ttf nhien loi ra.
Manh nhon tre gd dam vao xtfdng.
Lay Bach dau khau d in , tuc goi la Khuc thien, c it
ra lay mau no nho vao m it vai lan, manh tre g6 tii
nhien ra.
Thuy ngan lot vao xtfdng thit.
Lay Chan Xuyen tieu tan nho, tron v6i long trin g
trting ga, d ip vao ch6 bi thiidng, lay vai cot chat lai,
qua mot dem la thuy ngan se ra.
244 NHJjNG PHUONG THUdC BI TRUY&N
Chan tay bi dinh hoac gai dam lam mu.
Lay Than tan nho tron vdi Bach sa dtfdng nau chay
ma dap, mu se het. Dau ngon tay hoac long ban tay
co nhot nho mtfng mu, boi thuoc nay cung rat cong
hieu.
Kim khi lot vao thit.
Bi nhiing manh kim khi nhtf dong sat thiec kem lot
vao thit thi lay Tran yem nhuc bi, hoac Tran hoa thoi
bi cang tot, gia nat ma dap vao, manh kim khi ttf nhien
se loi ra, cong hieu ky la.
Bi ngtfdi can, vet thtfdng lam doc.
Chat Nha hoang vao thit, nang thi co the khien mang
vong, nhe thi cung stfng thoi, thanh tat, bdi vay phai
tri ngay. Hay lay ntf6c tieu rtia vet thtfdng cho sach,
roi la'y Miet giap Quy ban ntfdng thanh than, tan nho
tron vdi Ma du ma boi, chat Nha hoang se ra va vet
thtfdng se lanh mau chong.
Bi chem, cd hong bi thtfdng.
Trtfdng hdp nay phai cap ctiu ngay, neu khong tinh
mang lam nguy vi mau ra nhieu. Hay bat ngay mot
con ga trong ldn, vat long va xe da song dap ngay vao
vet thtfdng. Dong thdi cho uong Ngoc chan tan se khoi.
Khi khoi thi da ga ttf nhien bong ra. Ngoc chan tan
che nhtf sau:
NHtfNG TRl/CJNG H 0P BI THLfCfNG 245
Minh thien hoa 1 lang - KhUdng hoat 1 lang - Phong
phong 1 lang - Sinh nam tinh (sao) 1 lang - Bach chi
1 lang - Bach phu tti 20 lang.
Tat ca tan ctfc nhuyen, bo vao mot cai binh sanh
mieng nho, lay sap gan kin mieng binh. Ben ngoai lay
Thuc thach cao 2 tien va Hoang dan 2 phan, cung tan
ciic nho. Sau do cho vao binh tron deu de dung dan.
Thti Ngoc chan tan nay tri cac vet thiidng c t i c cong
hieu. Bat luan la vet thiidng m6i hay cu. Triiclng hdp
vet thiidng da lam mu thi lay niidc tra dac rtia cho
sach roi hay boi thuoc.
Mat khac, lay Ngoc chan tan chting 2 tien uong vdi
rtfdu, khong uong diidc rUdu thi uong vdi ntfdc nong.
Thuoc nay co hieu ltfc cai tti hoi sinh, lai toan la nhting
vi thuoc thong thiidng, mua dau cung co, khong sd bi
gia, ma lai re. Nen truyen ba phUdng thuoc nay de ctiu
nhan do the, cong dtic se khong nho.
Bi thifdng loi ruot.
Trtfdc het lay giam tot dun nong len, de nguoi bdt
roi rtia vet thiidng, vtia rtia vtia nhet ruot vao. Tiep
do bat con ga trong, vat long, lot da dap vao vet thiidng
roi cho uong thuoc Ngoc chan tan vtia ndi d tren. Khi
khoi thi da ga se bong ra.
Ngon tay bi chat duft
Trtfdc het rap ngon tay lai, roi lay To moc tan nho
246 NHUNG PHUONG THUdC B I TRUY&N
dap vao xung quanh thi diidc bao bdi kem tam, ngo&i
lay vai qu£n chat, vai ngay la ngon tay lien lai.
Ngon chan bi thtfdng lau lanh.
Vi cut phai di nen vet thUdng khong the kin mieng,
lay rtfdu rtia sach roi lay xUdng chan ga say gion tan
nho dap vao, vai ngay ta't khoi.
Cifdi ngtfa nhieu thdi dui.
CUdi ngtfa nhieu, hai phia trong dui vi co sat nen
rach da lam doc, hay lay PhUOng hoang y nUdng tren
gach nong roi tan nho, tron vdi ma du ma dap se khoi
mau chong.
Dap xtfdng lam mu.
Bi thUdng ci tay chan, xUdng ben trong bi dap va
lam mu d ngoai, hay lay Dien loa gia nat tron vdi ba
rUdu dap day xung quanh, gitia chtia mot lo hong, vai
ngay se khoi.
Bi phong vi ltira hoac ntfdc sdi.
Bat luan la phong nang hay nhe, trUdc het hay lay
nUdc tieu tre con doi tren vet phong de tranh hoa doc
cong tam, hoac lay Bach sa dUdng hoa vdi nUdc nong
ma boi, hoac lay mat ong hoa vdi nUdc am ma doi len,
tranh dung nUdc lanh vi neu khong se dau ddn vo cung,
ma hoa doc se nhap vao gan cot khien chan tay co qu4p,
NH0NG TRl/CfNG HCfP BI THtfdNG 247
hoac hoa doc cong tam thi bat tri. Tiep do thoa vet
phong b^ng Ma du. Roi vo gao, lay nU6c, them mot
chen Ma du, lay but long nhung vao, quet len vet thiidng,
dau d6n se giam rat nhieu. Vet phong se lanh ma khong
co seo.
Triidng hdp luc dau khong biet chufa tri dung cach,
khien vet phong siing len lam mu, ngiidi bi phong dau
ddn cung ciic, thi phai lay Ma du 4 lang, roi bo 1 lang
Diidng quy vao, dun len, bo ba, cho them 1 lang Hoang
lap, roi lay bong gon nhung vao quet len vet phong.
Vet phong se het siing, het chay mu va lanh dan, da
non moc len, cong hieu ky la.
Mac bi thiidng vi lufa.
Lay Tam that diep gia nat d ip vao vai lan la khoi.
Hoac lay Tam that mai ra nU6c ma nho vao mat, cung
rat cong hieu.
Bi heo can.
Lay Tung chi dap vao la khoi.
Bi ngtfa can
Lay mau mao ga bSi vao rat cong hieu. Bi ngiia diic
can thi mau mao ga trong, bi ngiia cai can thi lay mau
mao ga mai.
Bi cac loai ech nhai doc can.
L6t da con ga con song ma dan vao, rat cong hieu.
248 NHtJNG PHUONG THUdC BI TRUYEN
Bi ran Thanh oa can.
Loai r ln nay mau luc, thudng hay 0 trong khom tre
khom true, lan vao sac xanh cua tre true, co the c&n
chet ngiidi, loai nay con co ten la Thanh dieu xa. Thti
co minh xanh nhiing duoi dai chiing hai tac cd mau
vang lai cang doc hon, ten la Thanh hoc xa. Hay lay
Hung hoang va Gting kho, phan lUdng bang nhau tan
nho ma boi vao ch6 bi can. Ngudi di trong rting nen
dem theo loai thuoc nay, cung de trti chung noc cua
cac loai ran doc.
Bi ran Phuc xa can.
Ran Phuc xa khong dai, dau be mieng nhon, dau
cd dom, minh cd van, mau sac nhin chung la mau xanh,
thiidng d trong cac dam co. Bi ran nay can thi phai
lay Te tan, Hung hoang, phan liidng bang nhau, tan
nho boi vao cho bi ran can, ngay boi ba bon lan. Hoac
cd the lay Ngo cong (con ret) dot thanh than, tan nho
ma boi. Ngay thudng nen lay Que tam va Quat lau,
phan lUdng bang nhau tan nho bo trong lo kin, de he
bi ran Phuc xa can thi cd san ma boi ngay, rat cong
hieu. Thuoc nay cung tri chung cac noc ran doc. Nhiing
phai day that kin de thuoc khoi giam cong hieu.
Bi ran Ho mang can.
Lay dau cau boi vao, hoac gia Luat thao ma dap,
rat cong hieu.
NH0NG TRLfCfNG HdP BI THLfCfNG 249
Bi• ran doc
• c5n.
Lay Tii co thao gia nat ma dap vao vet ran can. Thti
co nay giong nhtf hinh duoi chim yen la dung. Hoac
lay Xa ctfdng boi len, mau doc chay ra la khoi.
Bi ran can.
Bi rfin can ma khong ro hinh thu con ran, khong
biet co doc hay khong va doc tdi mtic nao thi trtfdc
het lay day cot chat gifla vet thudng va tim de mau
doc khong vao diidc tim, roi dung mieng hut mau doc
cl vet thiidng ra (mieng khong co tray trua hoac vet
let). Tiep do gia Tti hien thai, lay niidc rtia vet thiidng,
roi gia Dong qua can ma dap. Cung co the nau Ngo
thu du lay niidc ma rtia gia Gting kho ma dap.
Bi Bo cap can.
Lay Thuc quy hoa, Thach ltfu hoa va Que tam, phan
liidng bang nhau, tan nho ma dap vao vet can, cong
hieu lap ttic.
Bi• Nhen
•
doc
•
can.
Lay La thao gia nat ma dap, cha't doc se thanh mu,
mu ra la khoi. Hoac la'y Ho phan tron vdi O ma du
ma dap. Kho lai thay.
Hoac lay Tao diep, Bach diep, Sinh Thiet y va Van
tam sa, phan liidng bang nhau, tan nho, tron vdi Sinh
ma du ma dap vao. Ben trong thi cho uong mot ly stia
de, se mau khoi hdn.
250 NHONG PHUONG THUdc BI TRUY&N
Bi Ret can
Bat con ga, cat mao lay mau ma boi se khoi. Hoac
gia toi va tang Bach ma dap vao vet can. Hoac lay Oa
ngtfu mai ntfdc, lay ntfdc nho vao vet c4n cung cong
hieu.
Bi Ong dot
Lay ntfdc tieu mdi tieu ra ma rtia. Hoac la'y Xa bi,
phet mat, ntfdng nong ma dap len.
Bi cac loai Con trung can hoac dot.
Lay ntfdc Dai lam 1 bat, cho vao mot ft Hung hoang
va Xa htfOng roi dap vao vet can, rat cong hieu. Thuoc
nay cung tri vet can cua nhen doc.
Bi Khi cao.
Vet thtfdng lam doc, stfng len cd mu, la'y Kim mao
cau tich ntfdng gion gia nhd ma rkc vao, hoac tron vdi
Ma du ma dap.
Bi tam can.
Chat doc lam nong lanh, lay ngay Mao diep gia lay
ntfdc ma xat vao vet can, rat cong hieu.
Bi Cho dai can.
Thtfdng thtfdng bi cho dai can. thi 7 ngay sau mdi
phat, luc benh s ip phat thi rat sd gio, dd la diem
kho tri. Tot hdn het la ngay sau khi bi cho can, neu
NHtfNG TRl/CfNG HOP BI THlTONG 251
nghi ngd la cho dai thi gia nat Hanh nhan, uong vdi
ntfdc rau phi gia ra. Cii 7 ngay thi uong 1 lan nhtf
the, va phai uong 7 lan trong vong 49 ngay. Phai
kieng an do chua do man, nhat la muoi va giam trong
vong tram ngay. Phai kieng an thit heo va ca trong
vong 1 nam, va suot ddi kieng thit cho vung tim nhong.
Cung co the lay Van nien thanh lien can, gia ra ma
uong, cho dai may cung khong hai dtfdc tinh mang,
that la ky la.
Bi Cho thtfdng can.
Lay Ho tieu tan nho r&c vao vet c&n, du hi nang cung
vai ngay va khoi, tuy mdi rac vao thi dau ddn, vet c&n
hdi stfng len, nhtfng chi choc lat la het. Cung co the lay
Hanh nhan gia nat ma d ip , cong hieu ttfOng ttf.
NHtjTNG PHUONG THUOC THONG DUNG
Thtfdng sau khi hi nga nang hoac bi danh tho thtfOng
thi hay phat sot phat ret, than minh e am dau nhiic
thi phai dung Giai cd thang hoac Tieu Sai ho phtfdng
roi m6i dung thuoc chtfa sau.
Thap tam v| gia giam thang.
Ngu gia bi 1 tien 5 phan - Chi xac 1 tien - Ltfu ky
no 1 tien - Nhuc que 1 tien - D6 trong 1 tien - Ngu
linh chi 1 tien - Bo hoang 1 tien - Quy vy 1 tien -
252 NHLTNG PHUONG THUdC BI TRUYEN
Quang bi 1 tien 2 phan - Hong hoa 8 phan - Huyln
ho to' 1 tien - HtfOng phu 1 tien 5 phan - Thanh bi
1 tien - Sa nhan 5 phan.
Do rtfdu vao s ic uong.
Kim sang d ifd c phtfdng.
Sinh nam tinh 5 tien - Sinh ban ha 5 tien.
Tat ca tan nho r lc vao mun nhot thong thtfdng.
That ly tan.
Thuoc nay chuyen tri chay mau, bi thtfdng, bat tinh
nhan stf vi nga hoac au da. Ddn thuoc nhtf sau:
B ln g sa 8 tien - Chu sa 4 tien - Huyet kiet 8 tien
- Tho cau 6 tien - Dia miet 8 tien - Quy vy 5 tien -
Hong hoa 5 tien - To moc 4 tien - Gia bi 4 tien - Chi
that 5 tien - Moc htfOng 5 tien - Dai hoang 6 tien -
Ba stfOng 3 tien - Bo hoang 3 tien - Thanh bi 3 tien
- Quang bi 4 tien - O dtfdc 3 tien - Linh chi 5 tien
- Tam lang 5 tien - Nga truat 5 tien - Thon htfdng
1 tien - Nhuc que 3 tien - Hau cot 3 tien.
Tat ca tan nho, nang thi uong 2 phan rtfdi, nhe thi
uong 1 phan vdi rtfdu.
Phi lon g d o a t danh ddn.
Thuoc nay chuyen tri nga hoac au da ma gay xtfdng.
Ddn thuoc nhtf sau:
Dtfdng quy 5 tien - Xich thtfdc 2 tien - Tam l&ng
4 tien - Thon htfdng 2 tien - Tho cau 3 tien - Tho miet
NHtfNG TR U IN G H 0P BI THl/ONG 253
8 tien - Nga truat 4 tien - Thanh bi 3 tien - Bo hoang
2 tien - Toai bo 3 tien - Gia bi 8 tien - Quang bi 2
tien - B ln g sa 8 tien - Nhien dong 8 tien - Moc hUOng
6 tien - O dtfdc 3 tien - Chu sa 2 tien - Ho to" 4 tien
- Que tam 3 tien - Htfdng phu 4 tien - Ky no 3 tien
- Que chi 3 tien - Huyet kiet 8 tien - Khtfdng hoat
3 tien - Boi mau 2 tien - Cat can 3 tien - Tan bong
3 tien - Dao nhan 5 tien - To moc 4 tien - D6 trong
2 tien - Hau cot 2 tien - Phi thai tii 2 tien - Co tien
4 dong (ngam rtfdu va giam).
Tat ca tan nho, nang uong 3 phan, nhe uong 1 phan
rtfdi v6i rtfdu, cong hieu bao dam.
D ia m iet tuf kim ddn.
Chuyen tri noi thtfdng do nga hoac au da ma ra,
ch&ng han nhtf mat vang ngtfdi gay, chan tay bai hoai,
dau ltfng dau minh v v...Don thuoc nhtf sau:
Thanh bi 3 tien - Hoang cam 3 tien - Xich cam 3
tien - O dtfdc 3 tien - Hong hoa 3 tien - Xich thtfdc
3 tien - Huyet kiet 8 tien - Chu sa 2 tien - Nhien dong
8 tien - Tho cau 2 tien - Tho miet 3 tien - Hau cot
3 tien -Ho cot 8 tien - Ngtfu tat 3 tien - Linh tien 3
tien - Linh chi 5 tien - Moc htfdng 2 tien - Thon htfdng
3 tien - Htfdng phu 4 tien - Nhuc que 3 tien - Chi xac
2 tien - Dan bi 4 tien - Dao nhan 5 tien - Boi m lu
3 tien - Ky no 3 tien - Quang bi 3 tien - Moc toe 3
tien - Vien chi 2 tien - Quy vy 5 tien - Que chi 3 tien
- M oc thong 3 tien - Tam lang 4 tien - Nga truat 4
254 NHONG PHUONG THUdc B I TRUYEN
tien - Tan bong 3 tien - Gia bi 5 tien - Tuc doan 3 tien
- Do trong 3 tien - Cot chi 4 tien - Toai bd 3 tien -
Khtfdng hoat 3 tien - Cat can 3 tien - Bo hoang 4 tien
- Trach ta 3 tien - Tung tiet 5 tien - Cau ky 3 tien
- Phi thai tti 3 tien - B ln g sa 8 tien.
Tat ca tan nho, moi lan uong tti 1 tdi 3 phan v6i
rtfdu ttiy theo tho thiidng nang nhe.
Van ufng hoi sinh cao.
Thuoc cao nay chuyen tri cac dai huyet toan than
bi thtfdng vi nga hoac au da, dan len la khoi. Ddn thuoc
nhtf sau:
Sinh dia 5 tien -Thuc dia 5 tien - Dtfdng quy 2 tien
5 phan - Xuyen o 2 tien 5 phan - Thao o 5 tien - Hong
hoa 5 tien - Linh tien 2 tien 5 phan - Ky no 2 tien
5 phan - Do trong 1 tien 5 phan - Moc qua 1 tien 5
phan - Ngtfu tat 2 tien 5 phan - Ho to" 3 phan - Que
chi 3 tien 5 phan - Phong phong 2 tien 5 phan - Cot
chi 2 tien 5 phan - Kinh gidi 2 tien 5 phan - Doc hoat
3 tien - Xich thtfdc 1 tien 5 phan - Toai bd 5 tien -
Htfdng phu 3 tien - Dao nhan 13 hat - Thang ma 3
tien - Dan bi 2 tien 5 phan - To moc 2 tien 5 phan
- Thanh do 2 tien 5 phan - O dtfdc 2 tien 5 phan -
Phi tti 2 tien 5 phan - Tung tiet 2 tien 5 phan - Tin
bong 2 tien 5 phan - Tuc doan 2 tien 5 phan - Nguyen
sam 2 tien - Ma hoang 2 tien - Bo hoang 2 tien 5 phan
- Ho cot 5 tien - Hau cot 3 tien.
Tat ca tan nho. Lay Ma du 1 can, Huyet dtf 4 lang,
NHtjfNG TRUCfNG H 0P BI THtfCfNG 255
nau len tron vdi bot thuoc vtia tan, cho thanh cao
ma dan.
Cung co the rac len cao bot thuoc sau day:
Thon htfOng 7 phan - Dinh htfOng 1 tien - Huyet
kiet 1 tien - Moc htfOng 1 tien - Que tam 1 tien - Nhu
htfOng 1 tien - Mot dtfdc 1 tien - HtfOng phu 1 tien
- Dong dan 1 tien - To hdp du 1 tien.
Thuoc rtfdu Lao thtfdng.
Vi met nhoc hoac vi nga hoac bi danh ma minh may
dau nhtic thi dting thti rtfdu thuoc sau day:
Du phat hoi 4 tien - A giao 4 tien - Hong hoa 2 tien
- Hoang cam 5 tien - O dtfdc 5 tien - Bach phuc 5 tien
- Sinh dia 5 tien - Dtfdng quy 6 tien - Gia bi 5 tien
- Cot chi 3 tien - Do trong 5 tien - Ngtfu tat 5 tien
- Tung xac 3 tien - dao nhan 3 tien - Vien chi 5 tien
- Tuc doan 3 tien - Mach dong 5 tien - Dan bi 5 tien
- Tan bong 5 tien - Cau tiet 5 tien - Que chi 3 tien
- Htfdng phu 3 tien - Trach ta 5 tien - Ho to" 5 tien
- Ho cot 8 tien - Cau ky tti 6 tien - Bach ho can 3
lang - Ho dao nhuc 4 lang - Dai tao dau 3 lang.
Tat ca cho vao binh, do rtfdu ngam ma uong hang
ngay. Neu la dan ba thi them ich m lu thao.
Manh chai manh sanh lot vao thit.
Lay mot it Bach qua hinh tam giac, bo xac bo tam,
ngam vao dau Thai du, roi lay ra gia nat d ip len vet
thtfdng, ngay thay mot lan, chi vai ngay la khoi.
256 NHlfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Thach sung lot vao tai
Ciic nguy hiem, vi co the lam oc bi thudng, phai l£y
ngay mau mao ga trong nho vao, thach sung tii nhien
lo duoi ra,
Kien l9t vao lo tai.
Lay Xuyen sdn giap dot len tan nho, hoa niidc do
vao lo tai, kien tii kh&c bo ra.
Hoac lay niidc tieu meo nho lo tai, kien cung phai
bo ra mau chong (Cach lay nUdc tieu cua meo: nlm
chat con meo, xat giing hoac toi vao mui meo, tii nhien
meo vai dai).
Xu trung lot vao Id tai.
Lay miet giap niidng len that nong, cuon giay thdi
hdi nong vao lo tai, trung tii nhien bo ra. Sau do phai
dun cuc hoa len lay niidc uong de trti hoa khi.
Hoac n h lm mat ngam mieng, mot tay bit mui, mot
tay bit tai kia, roi co g ln g thd manh ra, trung cung
bo ra diidc.
BI danh vao tai.
Bi danh vao tai ciic dau, dau oc choang vang, phai
lay ngay Bang phien, Yen chi, Than cui, M lu le, phan
liidng bang nhau tan nho, tron vdi Hudng du nho vao
lo tai. Phep chiia nay cung dung khi co vat gi dai nhon
choc manh vao lo tai.
CHUONG VII
KHOA CAP CUtJ
CAC PH l/O N G THUOC CAP CUtT BITRUYEN
Chet duoi.
Lay mot cai noi dat to de tren dat, cho ngiidi bi nan
nlm sap, bung dat tren noi, dau doc xuong. Muoi tan
cUc nguyen, sao len, thdi qua 1 ong true nho vao mui
nan nhan, niidc trong bung se oc ra het. Tiep do dat
nan nhan n lm ngiia trd lai, dung ong true nho thdi
hdi vao mui, se dan dan tinh trd lai.
Hoac n lm hai chan nan nhan doc ngUOc len, vat len
vai minh ma chay vai vong, nUdc cung ra het, roi dat
nan nhan n lm th in g, lay Sinh ban ha vien lai nhet
vao lo mui nan nhan. Roi lay:
Nhan sam 2 tien - Phuc linh 1 lang - Bach truat 5
tien - Ynhan 5 tien - Xa tien 5 tien - Nhuc que 1 tien.
Do niidc vao s ic len, cay mieng nan nhan do thuoc
vao, tat hoi sinh.
That cd
Pham ngiidi th it cd tu tti, neu tti sang tdi chieu,
258 NH&NG PHUONG THUOC BI TRUY&N
tuy than da lanh nhUng con ciiu dtfOc, neu tti toi t6i
sang thi rat kho ctiu song. Bdi vi ngay thi dUOng thinh,
khide thong, dem thi am thinh, khikho thong. Trtfdc
het md day, dat nan nhan n lm thang, d ip chan cho
am. Mot ngtfdi lay 2 chan dap vao hai vai nan nhan,
tay n lm toe nan nhan keo ngtfdc len. Mot ngtfdi lay
hai tay an xuo. %ngtfc nan nhan nhieu lan, mot ngtfdi
nam hai tay nan nhan gio len gid xuong, co vao duoi
ra. Mot ngtfdi de nhe vao bung nan nhan nhieu lan,
mot lat nan nhan co the thd dtfdc. Nhieu trtfdng hdp
phai lam vay rat lau, khong nen sot ruot hay ngai kho
nhoc. Lam tdi bao gid hoan toan tuyet vong thi thoi,
nhtfng thtfdng thtfdng la nan nhan dtfOc ctiu song. Sau
do cho nan nhan hup ntfdc chao nong.
Cung co the dung: Son dtf Ong huyet 2 tien - Xtfdng
bo 2 tien - To hiep 2 tien - Nhan sam 3 tien - Ban
ha 3 tien - Hong hoa 1 tien - Tao giac 1 tien - Xa htfdng
1 tien.
Tat ca tan nho, tron mat thanh tting hoan nhtf hot
nhan. Mot ngtfdi nhai nat trong mieng, hdp mot hdp
rtfdu roi phun thuoc qua mot ong du du nho vao hong
nan nhan, choc lat se hoi sinh. Thuoc nay cong hieu
ky la.
Cung co the lay muoi sao nong, bd vao bao vai, chtfdm
tti ngtfc xuong bung nan nhan, nguoi lai thay muoi sao
nong, chtfdm khong ngting tay mot lat se tinh.
Sau cting cung co the ke mieng vao mieng nan nhan
KHOA CAP CU*U 259
ma thdi hdi vao, khong can thuoc men gi, nan nhan
cung co the tinh lai mau chong.
Chet ret.
Lay gao rang nong, cho vao tui vai chtfdm ngtfc va
bung nan nhan, nguoi lai thay gao rang nong. Lat sau
nan nhan tam nong khithong. De nan nhan thd mot
lat roi lay ntfdc chao nong cho uong. Nen de yla chtfdm
ngtfc nan nhan cho ky de lam nong tim nan nhan, neu
chi chu ylam than the nan nhan nong lai thi nong d
ngoai va lanh d trong se ttfdng tranh va khien nan nhan
chet luon.
Mua dong ctfc lanh, gap ngtfdi chet cong ngoai dtfdng,
tuy ben ngoai thi than the lanh bang nhtfng that ra
trong ngtfc van con khinong, phai biet cach ctiu mdi
song. C h ln g han ngtfdi chet lanh thtfdng mieng nhtf
hdi mim ctfdi. Phai lay tay bit mieng nan nhan hoac
stia lai, neu khong cti de ctfdi mai tat khong ctiu ndi.
Chlng han dot ltia len, ttfdng de stfdi nan nhan, nhtfng
khong ngd ltia dot len, ttf nhien mieng nan nhan ctfdi
ldn ra va chet. Cho nen ctiu ngtfdi chet lanh khong
bao gid dot ltia. Phai lay Sinh ban ha tan nhd, vien
lai de vao 16 tai 16 mui nan nhan. Khi chtfdm gao rang
cho tinh roi thi lay Tran bi va Gting song, phan ltfdng
b ln g nhau, do 3 bat ntfdc s ic con 1 bat, cho nan nhan
uong nong.
260 NHtfNG PHUONG T H U dc BI TRUYEN
T it tuf bln g dao.
Neu mau chua ra het va ngtfdi chtfa lanh h ln thi
con ctiu dtfdc. De nan nhan n lm thang, bat mot con
ga trong, vat long, lot da song, dap vao vet thtfdng,
mau se cam.
Bat tinh thinh linh.
Ngtfdi ttf nhien nga xuong bat tinh, lay ngay la hanh
dam sau va manh vao lo mui lo tai, trai ben trai, gai
ben phai, nan nhan se tti tti tinh lai, keu dau thi ngting
tay.
Cung co the lay mot bat giam dun nong len, ke hdi
giam cho xong vao mui nan nhan, lat sau se tinh.
Hoac lay rau Phi thai gia nat lay ntfdc do vao mui
nan nhan. Hoac lay Tao giac tan nho, cuon giay thanh
ong, thoi vao mui nan nhan, choc lat la tinh. Hoac
co the dot ngai, cham vao huyet nhan trung cung tinh.
Nga tti tren cao xuong bat tinh.
Hay dd nan nhan n lm thang, lay Sinh ban ha tan
nho, cuon giay lam ong thdi vao mui nan nhan, dong
thdi lay ntfdc gting song do vao mieng nan nhan, huyet
ti trong minh se tan va nan nhan tinh lai mau chong.
Bi set danh.
Lay mot con Khau dan, tuc goi la Khuc thien, gia
nhd, d ip len ron nan nhan, luc lau sau thi tinh lai.
KHOA CAP CtTU 261
Cung co the lay Trieu nhuan sa tho trai len dat,
dat nan nhan nam len, lay cat am dap len toan than
nan nhan, chtia mat, roi lay tay an nhe vao bung va
ngiic giup nan nhan ho hap, lat sau se tinh.
Chet lang di vi sd.
Co the la dang ngu nSm mong thay ma quy, thinh
linh tinh day qua sO ma ngat di. Hay lay rang can that
manh vao got chan va ngon chan cai nan nhan. Hoac
lay Tao giap tan nho, cuon giay lam ong thdi vao mui
nan nhan. Tiep do dting:
Nhan sam - Phuc linh - Vien chi(bo tam) - Xich thach
chi - Long cot -Gting kho - DUOng quy - Chich cam
thao - Bach truat - ThtfOc dtfdc - Dai tao (bo hach)
- Que tam - Phong phong - Tti uyen.
Mdi thti 2 lang, do vao 1 dau 2 thang ntfdc s ic con
3 thang rtfdi, chia lam 5 lan cho uong ngay 3 lan dem
2 lan.
Hoac co the vtia thdi bot Sinh ban ha vao mui nan
nhan, vtia cat mao ga mai, lay mau thoa khap mat nan
nhan, kho lai thoa tiep, mot lat tinh lai. Tiep do cho
uong thang thuoc tren.
Dam nghich ngat di.
Trtfdc het lay Tao giac t^n nho, cuon giay lam dng
thdi vao mui nan nhan cho hat hoi. Tiep do dting:
Nhan sam 3 tien - Ban ha 3 tien - Phuc linh 3 foil
262 NHLfNG PHUONG THU6C BI TRUY&N
- Thien nam tinh 3 tien - Bach gidi tu 1 tien - Bach
truat 5 tien - Sinh phu tti 5 phan - Gting song vai lat.
Do 1 bat riiOu 1 bat nU6c s ic con 1 bat cho uong
nong, lat sau non ra dam va cac chat doc. Nan nhan
non mtia xong thi de n im ngu yen. Tinh day thi dung:
Nhan sam 1 tien - Bach vi 1 tien - Ban ha 1 tien
- Phuc linh 3 tien - Bach gidi tti 3 tien - Bach truat
5 tien - Tran bi 5 phan - Cam thao 5 phan.
Do nUdc vao s ic uong.
Hoac lay Ba dau gia nat, tron dau sao len cho boc
khoi, xong khoi vao mui nan nhan, lat sau se tho ra
dam va mau doc la khoi. Tiep do cho uong cac thang
thuoc tren.
Chting Trung ac.
Nan nhan gap chting nay se thay thinh linh bung
dau nhii th it roi nga xuong me man. Chan mach, thay
mach khan dai ma phti thi khong chtia diidc, trai lai
mach khan te ma vi thi song. Dung phiidng thuoc sau:
Xa hiidng 1 phan - Thanh moc hiidng 2 phan - Sinh
te giac 2 phan.
Tat ca tan nho, hoa vdi niidc nong do vao mieng nan
nhan, lat sau hoi tinh. Mot mat cd the dting phep cham
ctiu d mong chan cai cua nan nhan.
Chting Khach ngo.
Chting nay la cd ngiidi la vao nha, mang theo ta ma
KHOA CAP-CUtJ 263
khima pham tdi tinh than cua nan nhan, khien nan
nhan ttf nhien thay bung dau nhtf th it, m it loi ra,
khixung tam hung, bat tinh nhan stf. Phai mot mat
cham ciiu huyet nhan trung d dtf6i mui, mot mat dung:
Xa htfOng 1 tien - Phuc than - Nhan sam - Thien mach
dong (bo tam) - Quy ciiu - Xtfdng bo - Cac vi nay phan
ltfdng bang nhau, tan nho, tron mat thanh ttfng hoan
nhtf hat ngo, cho uong moi lan 10 hoan, ngay 3 lan.
Chufng Phat hoa dong tuf.
Nan nhan m ic chtfng nay thtfOng hay chet ngat tren
gitfdng, neu thay huyet Than du, d ltfng va dtfdi that
ltfng, co vet hong thi con tri dtfdc, neu thay vet den
la bat tri. Phai lay ngay Xa htfOng d ip len ron nan
nhan, ben ngoai d ip them vai lat giing song, doan ntfdng
ngai len ma cham ctiu.
Qua say rtfdu, bat tinh.
Cho uong 1 dau 2 thang Cat can tdi luc tinh thi thoi.
Hoac dung Man tinh thai, bd them it gao, nau sdi
len, bd ba de nguoi bdt do cho uong se tinh.
CAC CHU”NG TRUNG D 0 C
Bi trung doc.
Cac loai trung trong bung nhieu con cd chat doc,
264 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
khien ngtfdi co trung thay bung dau nhtf clt, nhtf co
con gi c&n trong ruot, roi hoac non mtia, hoac di tieu
ra huyet, khong sdm tri thi trting an het luc phu ngu
tang va nan nhan phai chet. Muon biet la co trung hay
khong thi b it ngtf6i benh nho ntf6c mieng xuong ntfdc,
neu noi la khong co, neu chim la co.
Muon tri thi lay Ba dau, bo tam va bi, rang len, cung
lay Dau thi rang len, hai thti phan ltfdng bang nhau,
tan nho. Moi lan uong 1 thia nho vdi rtfdu, trung se
theo dtfdng dai tien ma ra.
Hoac dting: Hting hoang - Chu sa - Le lo (ntfdng)
- Ma muc doc cong - Tao giap (bo bi, hat, rang) - Mang
thao (ntfdng) - Ba dau (bd bi, tam, rang).
Tat ca gom moi thti 2 phan, tan nhd, tron mat thanh
tting hoan nhtf hat dau, moi lan uong 3 hoan. Trung
doc se theo dtfdng dai tien ma ra. Nen an them canh
vit cho bd.
Trung doc bcii chat Ty stfdng.
Luc vtia trung doc xong, phai lay Sinh cam thao 3
lang, do ntfdc vao sac dac, do them ntia bat mau de
ttf di hoa lan cho uong de ngtfdi benh non chat doc ra.
Neu khong thay non mtia ttic la chat doc da ngam
vao khien tang phu gan nhtf te liet, bung stfng ldn len,
dau ddn vo cung. Trtfdng hdp nay thi phai dting: Sinh
dai hoang 2 lang - Sinh cam thao 5 tien - Bach phan
1 lang - Dtfdng quy 3 lang.
k h o a cap cu t; 265
E)o vai bat nUdc sic len cho uong, thay di tieu chay
cUc nhieu la song.
Cap bach qua thi b it mot con vit trlng tuyen c lt tiet,
do mau vit vao mieng ngudi trung doc cung ctiu dUOc.
TrUdng hdp nay thi suot ddi phai kieng an thit vit.
Trung doc bcfi Thuyngan
Cap bach thi lay cd rtia sach dot thanh than, do niidc
vao sac len cho uong. TrUdng hdp ngudi uong thuyngan
nhieu de tu tti thi lay vai can Xuyen tieu thti that,
sao nong, trai ra giudng, cdi quan ao ngUdi ngo doc,
dat n lm len tren, d ip chan cho kin. Qua mot dem,
chat doc se thoat theo lo chan long ma nhap vao Xuyen
tieu. Cach chtia nay that cong hieu ky la.
Trung doc bcli Moc miet.
Lay Nhuc que do It nude vao sac dac cho uong la
khoi ngay.
Pham trung doc bdi chat Moc miet thi chan tay run
len cam cap, lay mot chen Huong du hoa vdi 1 lang
Sa dUdng do vao mieng cung khoi.
Trung doc bcrt chat Khinh phan.
Khinh phan tuy la mot vi thuoc nhung tinh chat
rat manh, thudng de trti benh Giang mai. Uong nhieu
thi chat doc nhap vao kinh mach, lam gan cot dau nhtic
co rut, hoac lam cho rang ldi sUng thdi, lau dan khong
266 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
chtia diidc khien benh hoan suot ddi hoac trd thanh
tan phe. Phai dung phUdng thuoc sau:
Tho phuc linh 1 lanh - Di me - Ngan hoa - Phong
phong - Moc thong - Bach tien bi - Moi thti 1 tien -
Moc qua 1 tien riidi - Tao giap tti 4 phan.
Trong ddn tren day, ngudi khihu thi them Nhan sam
1 tien, ngudi huyet hii thi them Diidng quy 7 phan.
Do niidc s ic uong, ngay 3 lan. Kieng an ca va do
tanh, lai phai kieng cti giao hop trong ntia nam. Uong
10 thang trong 10 ngay thi khoi hoan toan, cong hieu
bao dam.
Hoac cd the dung: Kim ngan hoa llang - Sdn tti co
1 lang - Tti thao 1 lang - Nhu hUOng 5 tien - Mot diidc
5 tien.
Do 6 bat nUdc muoi, 5 bat riidu, sac chung con 7
bat, uong lam vai lan vao luc ddi, kieng ra gid.
Trung Kim doc
Triidng hdp cd ngiidi nuot vang de mong tii tti thi
lay ngay Ke thi ntia thang, do niidc vao thanh 1 thang,
ngam choc lat cho uong, ngay 3 lan.
Trung doc bdi chat Hung hoang.
Lay niidc Phong ky cho uong la khoi.
Trung doc bcli chat Lang tang
An lam chat Lang tang thi ngudi phat cuong nhii
KHOA CAP CLTU 267
trung phong hoac non mika dtf doi. Cho uong ntfdc
Cam thao la khoi ngay. Hoac cho uong ntfdc Lam
cham cung khoi.
An lam nam doc.
Lay Dia tuOng vai ba bat do vao hong la song. Lay
Dia ttfdng bang cach chon noi dat vang, dao sau 3
thtfdc, ntfdc m ach chay ra, do la Dia tUOng, co cong
hieu giai doc.
Hoac co the cho uong ntfdc tieu con nong cung khoi.
Trung doc bcti Ban mieu
Lay 1 can Hac dau, do ntfdc vao dun dac len cho
uong la het. Hoac lay Ngoc tram hoa can, do ntfdc s ic
uong cung khoi.
An phai muoi doc.
Ntfdc dau phu song, cho uong vai ba bat la khoi,
ra't cong hieu. Trtfdng hdp thinh linh khong co niidc
dau phu song thi lay Hoang dau nghien nhd, do ntfdc
la vao khuay deu, bd ba cho uong cung hieu nghiem.
Trung doc bcfi Doan trtfding thao.
An lam thtf cd doc nay thi chi mot hai ngay la chet,
hay lay ngay mau de song cho uong vai bat la het.
Hoac lay rau H ong gia ra lay ntfdc cho uong cung
ctfc cong hieu.
268 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
V ^
An lam cua doc.
Lay Tti to do ntfdc vao s ic dac cho uong la khoi.
Trung doc bcli chat Ltfu hoang.
Lay mau de song cho uong, giai doc cap ky, nhtfng
suot doi phai kieng an thit de.
Hoac lay O mai nhuc thtf that, say kho, chting 1 lang
va Sa dtfdng chtfng 5 tien, do’ ntfdc s ic cho uong, rat
hieu nghiem.
Trung doc mat tai mui ufa mau.
Lay Lat vi bi ntfdng gion tan nhd, moi lan uong 3
tien vdi rtfdu. Uong lan dau la cam mau ngay.
An phai dau Ngo dong.
Lay Lien bong do ntfdc vao sac uong, rat cong hieu.
CAC CHLTNG BENH LA
Trong bung sinh ran.
Ngtfdi mac chtfng nay thi than the gay mon nhtf que
cui, da de cd vay nhtf vay ky lan, nhin vao la biet lien.
Hay dung:
Hung hoang 3 lang - Cam thao 2 lang - Bach chi
5 tien.
Tat ca tan nhd, tron ntfdc cdm thanh tting hoan nhtf
KHOA CAP CUtr 269
hat ngo, nhai nat roi nuot. Mdi uong la thay bung ciic
dau ddn, it ngay sau r ln se ra theo dudng dai tien.
Nhd la nhai thuoc ma nuot, tuyet ddi khong dUOc uong
niidc, neu khong se kem cong hieu. Vai gid sau cd khat
lam hay uong.
Trong bung co Ung thanh trung
Ngiidi mac benh nay thi bung ldn len, trong ngudi
kho chiu, mdi khi noi thi nghe nhif trong bung cung
cd tieng ndi theo. Co’ nhan chufa bang cach la cho ngudi
benh doc ten cac thii cd, doc mot ten cd thi trung trong
bung lai keu theo, khi nao doc tdi mot ten cd ma
thay trung khong keu theo thi lay cd dd do nUdc sac
uong, trung se ra het. Tuy nhien cung cd the dung Sinh
cam thao va Bach phan, phan liidng b ln g nhau nhiing
khong nhieu qua 2 tien, do niidc sac len ma uong, trung
cung ra.
LUng ao nhieu ran.
Chiing nay la do trong than cd phong, lai gap diiOng
khithoi vao nen liing ao sinh ran, cd khi tdi ca ngan
con. Hay lay Thao ma 3 hat gia nat tron vdi Hong tao
3 trai roi hoan thanh b ln g dau ngon chan, doan dot
len, xong khoi vao ao, ran se chet het.
Trong mui co day do.
Ngiidi m lc chiing nay thi tii mui sinh ra mot sOi
day do co khi dai ca thiidc, dong nhe vao la dau ddn
270 NHJjNG PHUONG THUdc BI TRUYEN
cung cUc. Hay lay B lng sa va Long nao moi thii 1 phan
tan nho, cuon giay lam ong, thdi hot thuoc vao lo mui
ngudi benh. Lat sau soi day dUt, benh khoi.
Kien danh nhau trong lo tai.
Ngudi gap chUng nay thi trong lo tai dudng nhu
cd nhieu con kien dang danh nhau, dd la do than
thuy hao tan, lai them gian dti lam dong tdi gan ma
ra. Hay dung:
Bach thuoc 3 lang - Thuc dia 3 lang - Sdn thu du
3 lang - Mach dong 1 lang - Sai ho 3 tien - Ky tti 3
tien - Bach gidi tti 1 tien.
Do nUdc vao sic uong, chi vai thang la tieng u xao
xac trong tai se het. Tuy nhien phai uong thuoc lien
trong 1 thang.
Lo tai ngtia la lung.
Lo tai ngtia ngay la lting, lam cach nao cung khong
het, nhu vay la da m lc benh la. Phai dting:
Long cot 1 tien - Tao giac thich 1 cai- Long nao
(sao) 3 phan - Hung thti thi 2 phan.
Tat ca tan nhd, tron vdi mat chuot va stia ngudi,
roi nhd vao lo tai. Mdi dau se thay nhu ngtia hon, nhUng
choc lat se het ngtia han.
Ruot va da day ngtia.
Dd la do hoa uat ket ma khong tieu tan dUOc. Hay
dting:
KHOA CAP CtTU 271
Sai ho 3 tien - Sao ky tti 3 trien - Thien hoa phan
3 tien - Cam thao 2 tien - Bach thiiOc 1 lang.
Do nif6c sac uong, vai thang la het.
Ke ngon tay co trung.
Ngiidi mac chting nay thi ke ngon tay ntit ra mau
chay khong ngting, trong co nhting con trting trong
nhif con Phti du, do la do thap nhiet ma ra, lai gap
phong ta nen mdi sinh trting nhu vay.
Hay dting: Hoang ky 5 tien - Thuc dia hoang 5 tien
- Y di 5 tien - Phuc linh 3 tien - DUOng quy 3 tien
- Bach thuoc 3 tien - Sinh cam thao 3 tien -Bach truat
3 tien - Nhan sam 1 tien - Sai ho 1 tien - Kinh gidi
1 tien -Xuyen khung 1 tien.
Do nUdc vao sac uong, mau se het chay. Uong 4 thang
thi hoan toan khoi benh.
Long ban tay stfng to.
Ngiidi m lc chting nay tii nhien long ban tay siing
to len, cd khi cao len ca tac, khong dau khong ngtia,
dd la do hoa diiOng minh khong tan dUdc, mdi uat ket
d long tay. Hay dung: Phu tti dun len, vdt ra cho ngiidi
benh n lm chat lay bln g ban tay cd benh, nguoi thi ngting
lai. Ngay lam chting 10 lan nhu vay, se thay dau nhtic
vd cung, roi long ban tay b it dau ngtia, vai ngay thi
xep xuong nhii cu.
272 NHlfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Long chan moc thit.
Ngiidi m&c chiing nay tii nhien thay long ban chan
moc ra 2 cuc thit trong nhu 2 ngon chan, dau d6n cung
ciic. Triidc het hay lay dao chich 2 cuc thit do cho mau
doc chay ra het, roi dung Nhan sam 1 tien - Long nao
3 phan - Bang sa 1 phan - Ngoa thong 1 lang. Tat ca
tan nho rac vao vet chich. Bao gid khong chay mau
thi thdi. Tiep dd dung:
Nhan sam 3 tien - Sinh cam thao 3 tien - Ngiiu tat
3 tien - Bach gidi tik 3 tien - Thao giai 3 tien - Bach
truat 5 tien - Y di nhan 1 lang - Ban ha 1 tien.
Do niidc vao sac uong, chi 4 thang la khoi han.
Tuf nhien thay ma quy.
Pham tii nhien ma thay ma quy vdi du hinh dang
ghe rOn, thi dd la do tam hii ma sinh ra. Hay dung:
Bach truat 3 lang - ThUdng tung 3 lang - Ban ha
1 lang - Dai klch 1 lang - Sdn ty co llang - Thien nam
tinh 3 tien - Phu tii 1 tien - Xa hudng 1 tien.
Tat ca tan nhd, lay niidc giing dun len ma uong vdi
thuoc, se thay ngiidi benh non ra that nhieu dam va
se khoi.
Lo chan long chay mau.
Chiing nay la do tiku s ic qua do ma ra. Phai lay 3
can giam dun sdi, de nguoi bdt, ngudi benh ngam 2
chan vao, mau se cam.
KHOA CAP CtfU 273
Tiep do dung: Nhan sam 1 lang - DUOng quy 3 lang.
Do ntfdc sac len. Lai lay 1 mieng Lang lygiap ntfdng
len tan nho, hoa vao ntfdc thuoc ma uong, se binh phuc.
Trong cd co vat cuf dong.
Chiing nay la do khi an rau da an lam ca cac loai
con trung doc. Ngtfdi benh cam thay trong cd nhu co
con gi bo hoac ctf a quay, khac nhd ra khong dtfOc ma
cd cang dau ddn, roi da de tren than minh ntft ra chay
ntfdc, m lt stfng do len ma khong dau, chan nhtf phu
thung khong di dtfOc. Trtfdc het hay lam thit mot con
ga, nau vdi ngu htfOng cho that thorn, ban dem, khi
ngtfdi benh ngu say, de ga gan mieng ngtfdi benh, trung
la thay mui thom se lan ltfOt bd ra chd het thi [Link]
dd dung ddn thuoc sau:
Sinh cam thao 1 tien - Kinh gidi 1 tien - Tran bi
1 tien - Bach thtfOc 5 tien - DtfOng quy 1 lang - Hoang
ky 1 lang - Y di nhan 3 tien - Phuc linh 3 tien - Phong
phong 5 phan.
Do ntfdc vao sic uong, chtfng 10 thang thi da de lanh
lan, mat va chan khong stfng ntfa.
Trong ngtfc co trung.
Chtfng nay thtfdng la do an phai loai ca lyngtf doc
ma ra. Ngtfdi benh cam thay bai hoai phien muon, an
uong khong Jtf dc. Hay dung: Ban ha C tien - Cam thao
3 tien - Nhan sam 3 tien - Qua de 7 cai - Hoang lien
274 NHJjNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
1 tien - Tran bi 1 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, se tho ra nhieu trung. Loai
trung nay dau do, duoi nhu duoi ca. Co dieu la phai
bo h ln ttiu sac, neu khong se chet.
Thoi Tam quoc, Thai thu Quang lang la Tran Dang
m lc chting nay, va Hoa Da than y da chtia bang thang
thuoc ke tren. Benh khoi, Hoa Da dan Tran Dang phai
kieng han ttiu ole, Dang khong nghe ldi, qua nhien
3 nam sau benh tai phat, Dang chet.
Dau to nhu cai dau.
Do la do dam uat ma thanh, dau ttf nhien stfng to
len, ren la suot ngay, khong an uong gi dtfOc. Phai dung:
Qua de llang - Xich tieu dau 1 lang - Tat ca tan nho.
Cho uong moi lan 1 tien vdi ntfdc chao, ngtfdi benh
se non mtia dti doi va chi sau it lan la trd lai binh thtfdng.
tiep dd phai dting don thuoc sau:
Nhan sam 3 tien - Bach truat 3 tien - Phuc linh
3 tien - Cam thao 1 tien - Tran bi 5 phan - Ban ha
3 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, 2 thang la benh tuyet.
Trong tai moc thit.
Dd la do than hoa boc len tai, khien trong lo tai
moc ra mot hay nhieu mun thit dai, sac dd, dung vao
ctfc dau. Hay lay B lng sa va Long nao, phan ltfdng blng
nhau, tan nhd r lc vao lo tai, mun thit se chay ntfdc
va tieu tan. Sau dd uong thuoc bd de phuc hoi stic khoe.
KHOA CAP CLTU 275
Ron loi dai ra.
Ngtfdi m lc chtfng nay thi ttf nhien thay ron minh
ctf loi dai ra, co khitdi 2 tac, trong nhtf cai duoi rln ,
ma lai khong dau khong ngtfa, do la do dam khiung
tre ma ra. Phai dung:
B ln g sa 1 phan - Long nao 1 phan - Xa htfOng 1
phan - Bach chi 1 tien - Hung hoang 1 tien - Nhi tra
2 tien.
Tat ca tan nho. Trtfdc het lay dao chich khuc ron.
Ngtfdi benh dau ddn gan nhtf hdn me, nhtfng hay boi
gap thuoc vao cho vtfa chich. Mdi dau mau chay ra,
mau cang chay thi cang boi them, sau thi chay toan
mot thtf ntfdc den, ctf boi them tdi khi ntfdc den het
chay thi thdi. Khuc ron thtia se dan dan teo lai. Cung
lay them Bach chi 3 tien, do ntfdc vao dun len cho ngtfdi
benh uong. Hieu qua se mau chong hOn.
Toan than ngufa ngay la lung.
Muon biet cd phai la benh ngtfa la khong thi lay
dao ciia vao da ngtfdi benh, mau chay ra thi ngtfdi benh
het ngiia, mau het chay lai ngtfa lai. Lay dao ctia da
cho mau chay thi lai ngtfa. Neu vay la dung benh. Phai
dung:
Nhan sam 1 lang - DtfOng quy 3 lang - Kinh gidi
3 tien.
Do ntfdc s ic uong, chi 3 thang la dtft h ln .
276 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Ngon tay ngon chan chay nifdc.
Day la do ngiidi benh trong khi gap thtfOng han khong
biet, khat niidc thi uong nUdc lanh ma ra, den khi khoi
thtfOng han thi chan tay chay nifdc d cac ngon. Phai
dung:
Ydl nhan 3 lang - Phuc linh 2 lang - Bach truat
1 lang - Nhuc que 1 tien - Xa tien ttf 1 tien.
Do nifdc s ic uong lien tiep 10 thang trong 10 ngay,
thay tieu tien dai loi, ntfdc d cac ngon tay het chay.
Chting Quy thai.
Ngtfdi m lc benh nay byng trtfOng to len nhtf ngtfdi
cd thai, mat may tieu tuy sam den. Dd la do ngtfdi sic
due vo do, luc nao cung nghi tdi dieu ta dam. Phai
dung :
Hong hoa niia can - Dai hoang 5 tien - Ldi hoan
3 tien.
Do ntfdc vao sac uong. Qua mot dem thi dai tien
ra mau mau gan ga ctfc nhieu la khoi. Sau dd phai uong
thuoc bd de phuc hoi stic khoe.
Nhiet doc lam hai tim.
Ngtfdi mac chtfng nay thi dau moc nhot, dau nang
nhtf da, qua 1 ngay thi mat bam tim, qua vai ngay thi
ca ngtfdi bam tim, khong tri dtfOc niia. Cho nen ngay
ttf luc mdi dau phai lay Kim ngan hoa 1 can, dd 10
bat ntfdc dun sdi ky de nguoi bdt cho uong lam vai lin
de giam doc. Tiep dd dung:
KHOA CAP CtTU 277
Kim ngan hoa 2 lang - Huyen sam 3 lang - DtfOng
quy 2 lang - Sinh cam thao 1 lang.
Do nU6c sac uong ngay 1 thang, Sau 7 ngay nhot
doc se lanh.
Nhot moc b stfdin.
Nhot moc 0 stfdn la nhot doc, keo dai lau ngay, dau
ddn khon cung, thuoc gi cung khong khoi, nen con goi
la chtfng Uyen thtf. Phai ntfdng tdi cham ctfu d huyet
Lang tuyen. Huyet nay d dtfdi dau goi chtfng 1 tac va
d phfa ngoai. Neu cham ctfu xong ma khong khoi thi
xem mau sac cua nhot, neu mau dd thi theo phep tri
Ung doc d phan tren, neu mau s ic nhtf mau da thi
theo phep tri chtfng Am thtf 0 tren.
Chufng phat ma.
Ngtfdi m lc benh nay thi tren than no’i nhtfng dom
nhtf hot vting. No’i ttf dau khi xuong tdi ngtfc la chet.
No’i ttf long ban chan khi len tdi dau goi la chet. Phai
lay Xuyen dong ttf dot thanh than tan nhd, mdi lan
uong 1 tien vdi rtfOu. Ben ngoai dung Ngo thu du gia
nat d ip vao long hai ban chan, ngay thay nhieu lan.
Benh ta.
Ngtfdi m lc benh nay ben ngoai nhtf ndi dien, ctfdi
khoc mot minh, tinh than hoang hot. Hay lay Minh
hung hoang va ThtfOng truat mdi thtf 1 lang tan nhd.
278 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Lay Tung hUOng dot len tan nho, tron v6i hai vi tren
thanh tting hoan nhu dau ngon tay, de trong mot cai
chau, dot it hoan thuoc len, cho ngiidi benh ngoi len
mieng thau, lay chan trum d ngoai, chi chiia dau. Cho
benh nhan xong nhii vay 3 lan trong 3 ngay lien la
khoi. Khoi xong thi di tieu chay rat nhieu, ta doc se
ra het. Nhiing suot ddi khong diiOc an cua.
Moc• mun• thit
•
Ngiidi mac chiing nay thi tii nhien than the moc len
mot sd" mun thit to b ln g dau ngon chan, loi han ra
ngoai, viia dau viia ngiia khien khong an uong gi diidc.
Neu khong tri gap, mun thit thoi ra rat nguy hiem.
Phai dung Hanh cong tim dot thanh than, do niidc vao
dun len ma rika. Mot mat lay Dam dau thi do niidc
vao dun len ma uong.
Toan than ndi ban.
Toan than ndi ban nhiing mat lai dd, mui siing to
len, khisuyen, toe ciing nhii thep, dd la do doc ket trong
da day ma phat ra. Phai lay Hoat thach va Bach phan
mdi thii 1 lang, do 2 bat nude s ic con 1 bat de nguoi
uong, ban se het.
Chufng chay mau lifdi.
Day la do khihuyet hii ma sinh ra, dau liidi chay
mau, mieng rang den si. Phai lay muoi tron dam dun
len uong vai bat mdi ngay, vai ngay mdi het.
KHOA CAP CLTU 279
Trung doc do chuot.
Nguyen nhan la do an de cach dem bi chuot an roi
hom sau ngudi an phai, khien mat mui vang xanh, khong
an dUOc, minh may bai hoai. Hay lay 10 la Cong lao
diep that ldn, la nay con cd ten la Thti pha thao, to
nhu cai quat, cd nam goc, goc co gai. Nudng kho tan
nhd, mdi ngay uong 1 tien vdi rUOu, uong lien trong
ntia thang mdi khoi h ln .
Dai tien phan thay doi.
Chting nay la do mua ha nong nUc, bi cam n&ng, khien
bai tiet xao tron, phan thay doi hang ngay, ngudi met
mdi. Hay lay Xa tien 3 lang, do" 3 bat nUdc sac len uong
la khoi.
Hau mon sinh ran.
Dd la do ruot gia bi thap nhiet ma sinh ra, khien
hau mon cd mot thti trung nhu con r&n ma khong phai
r!n , cti tho ra thut vao. Muon tri phai dung ca thuoc
trong lln ngoai. Hay dung:
DUOng quy 1 lang - Bach thUOc 1 lang - Dia du 5
tien - Lai bac tti 3 tien - Chi xac 1 tien - Tan lang
1 tien - Dai hoang 1 tien.
Do nUdc vao s ic uong 1 thang trUdc khi an cOm.
Ben ngoai thi phai dung Moc nhi 1 lang, do’ nUdc vao
dun len ma rtia hau mon. Rtia xong lay Long nao 1 phan
tan nhd boi vao. Vat thut tho kia tu nhien se mat.
280 NHONG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Dan dng vu stfng to nhif vu dan ba.
Dan ong mac chting nay thi tu nhien doi vti to len
nhif vu dan ba, dung vao cUc dau d6n, khong chtia thi
ca nam khong khoi. Do la do khidUOng minh ket lai
b ngUc ma ra, phai tri theo phep tieu dam thong xi
nhu sau:
Kim ngan hoa 1 lang - Bo cong anh 1 lang - Thien
hoa phan 5 tien - Bach gidi tti 5 tien - Phuc linh 3
tien - Bach thUOc 3 tien - Thong thao 3 tien - Sai ho
2 tien - Moc thong 1 tien - Ky tti (sao) 1 tien - Phu
tti 8 phan.
Do nUdc vao s ic uong tu nhien het.
CHlfONG VIII
NHAN KHOA
CAC CHtfNG DO MAT
Mat do vanh loet ra.
Dot ngai diep cho co khoi, lay mot cai bat ho len,
het khoi thi cao muoi khoi 6 bat ra, hoa vdi nU<5c ma
riia mat, co the cho them Hoang lien vao nUdc do ma
rtfa mat cang tot, rat mau khoi.
Mat do va thay dau.
Lay mot qua dUa gia, khoet 1 lo, bo mang tieu vao
cho day, treo qua dUa len, chd nUdc Mang tieu chay
ra thi hiing lay, nho vao mat, rat cong hieu.
Mat do vi bi gio.
Dung phiidng thuoc sau:
Tuyen hoang lien (bo rau) niia lang - Dai tao nhuc
(bo hat) 7 trai - Hanh nhan (de nguyen bi) 50 hat -
Nao tu 1 chQ.
Do 1 bat nU6c (do tuyet tan ra cang tot) dun len
con chiing 1 chung, nho vao m lt ngay vai lan la khoi.
282 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Dau mat do
Benh dau mat do co nhieu loai, co the cac mach mau
ndi len k h lp long trlng, co the dau hoac khong dau,
co the chay ntfdc m lt hoac khong, co the loa mat hoac
khong, nhtfng deu do hoa boc ma ra, co the tri chung
nhif sau:
Xuyen hoang lien 8 lang - Phien nao 1 tien.
Trtfdc het lay Hoang lien bo vo den ci ngoai di, ntfdng
sO roi gia nho, do 3 ntfdc sic con niia bat, doan bd Phien
nao vao, khuay deu rdi nhd vao m lt.
Trtfdng hop khong bdt ma mat dd song nhtf mau thi
dung:
Sinh dia hoang 5 tien - Xich thtfdc dtfdc 5 tien -
Cam thao 5 tien - Xuyen khung 1 lang - Phong phong
1 lang - Kinh gidi 1 lang - Dtfdng quy 1 lang
Tat ca tan nhd tron mat thanh ttfng hoan nhtf dau
ngon tay, dun ntfdc Kinh gidi va Bac ha, uong vdi thuoc
sau mdi btia an.
Trtfdng hop mat dd lti va stfng len, khong md ra dtfdc
thi phai dung: Tho sa 3 phan - Thach cao (sao) 1 phan
- Phien nao mot it. Tat ca tan nhd tron mat, dap vao
dau mat cuoi mat va hai huyet thai dtfdng.
Trtfdng hdp gid bi doc ma mat dau dd len thi dung:
Dong thanh, to b ln g hat dau - Phong phong, chtfng
1 tac - Hanh nhan khong bd bi, 2 hat. Tat ca tan nhd,
cho vao mot cai ly, do them chut ntfdc hap len that
nong ma rtia mat tat khoi. Trtfdng hop m lt dau ddn
thi them vai lat DtfOng quy.
NHAN KHOA 283
Phtfcing thuoc tri chung cac loai dau mat do.
Nhan quy 2 lang - Hoang cam 2 lang - Ky tti nhan
2 lang - Hoang lien 2 lang - Tan bi 2 lang - True diep
1 thang.
Do 5 thang ntfdc s ic con 1 thang 6 le chia uong 3
lan trong ngay. Ben ngoai dung:
Dam true diep 5 le - Hoang lien 4 cai - Thanh tien
- 20 van - Dai tao (bo bi va hat) 20 trai - Ky tti nhan
7 hat - Xa tien thao 5 le.
Do 4 thang ntfdc vao s ic con 2 thang, rtia m lt vai
lan rat cong hieu.
Gan nhiet mat do.
Dting phtfOng thuoc sau:
Hoang lien 3 lang - Tan bi 3 lang - Do 3 thang ntfdc
sic con 1 thang rtfdi, chia lam 2 lan uong nong sau
2 btia cOm.
Phong nhiet mat do.
Lay Xa tien va Xuyen hen moi thti 1 lang tn.n
chia lam 2 lan uong sau hai btia cOm vdi rtfOu ham nong.
' a. ?
Gan htf mat do.
Lay gan con Thanh dung thai nhd, rtia sach ma nuot
song, rat cong hieu.
Ngu day mat do
Bd ntia thang gao nep vao ntfdc Sinh dia hoang roi
284 NHCNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
lay ra say kho, doan lai ngam vao roi lai lay ra say
kho, lam vay 3 lan, roi dung gao do nau chao ngay an
1 chen, vai ngay la khoi.
Mat do nhieu nam.
Lay Ho phan 6 phan - Nhuy nhan 4 phan. Tat ca
tan ctfc nho. Chien md la cua heo, nho md vao thuoc
bot vtfa roi, d ip vao khoe mat la khoi.
Mat do, dau va ngiia.
Hoang lien va mot it Minh phan tan nho, them mot
chut stfa ngtfdi, d ip vao khoe m lt.
Mat do dau ddn.
Lay Long dam thao do chut ntfdc nau dac, nhd vao
mat.
Gan do ndi len khap trong mat.
Lay ntfdc mat Thanh ngtf hoa vdi mat boi len mi mlt.
Mat do nhin khdng ro.
Dung phtfdng thuoc sau:
Huyen thanh thach (ntfdng) 1 lang - Thach quyet
minh 1 lang - Nhuy nhan 2 lang - Hoang lien 2 lang
- Dtfdng can 7 cai.
Tat ca tan nhd tron ntfdc chao thanh ttfng hoan nhtf
hat ngo, trtfdc khi di ngu uong vdi tra nong. Benh nang
tdi dau, uong 1 thang cung het.
nh An khoa 285
CAC CHLTNG DAU d 6 n 6 MAT
Dau mat sd anh sang.
Mat vtia dau d6n vtia sd anh sang, khong md ra dtfOc
thi dung:
Trich true hoa 1 tien - Nao bac ha 1 tien - Xuyen
khung 1 tien - Khtfdng hoat 1 tien - Phong phong 1
tien - Te tan 1 tien - Kinh gidi 1 tien - Man kinh tti
1 tien - Phong hoa tieu 3 tien - Thanh dai 3 tien -
Xuyen hoang lien 3 tien - Thach cao (niidng) 3 tien
- Nga bat thtfc thao 3 tien.
Tat ca tan ctfc nhd, cuon giay lam dng, thdi bot thuoc
vao lo mui ngay 3 lan la khoi.
M^t dau d6n nhieu nam.
Gia Sinh loa lay niidc ma rtia. Hoac gia Hoang lien
lay ntfdc ma nhd, rat cong hieu.
M^t dau d6n chay nifdc mat.
Mat dau nhtfc ma ntfdc mat chay chtfa chan thi dung:
Tti kim bi - Bach chi - Dai hoang - KhtfOng hoang
- Nam tinh - Dai bach bi - Xich tieu dau - Han thuy
thach.
Tat ca tan nhd, hoa vdi ntfdc Sinh dia hoang thanh
cao, d ip xung quanh mat.
286 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Mat dau nhtfc khong chay nifdc mat.
Trtfdng hdp nay dung ddn thuoc sau:
Phong phong 7 phan 5 ly - Bach chi 7 phan 5 ly
- Bach thUdc dtfdc 1 tien - Thuc dia hoang 1 tien -
Dtf Ong quy 1 tien - Xuyen khung 1 tien - Khtfdng hoat
7 phan 5 ly.
Do 2 ly ntfdc s ic con 1 ly, bo ba uong 1 lan sau
bfla an.
Gan nhiet mat dau nhtfc.
Gan nhiet thi khien mat dau nhtfc nhtf kim cham,
phai dung:
Ky tti 1 lang 6 tien - Nhan quyet 1 lang 6 tien -
Minh tti 1 lang 6 tien - Nhuy nhan 1 lang 6 tien - Xa
tien llang 6 tien - DtfOc tan bi 1 lang 6 tien - Thach
cao (gia nho b ln g hat dau) 1 lang - Kho true diep ntia
lang - Te tan ntia lang - Xich mat 3 chung.
Do 3 bat ntfdc sac con 7 le, bo ba, dun tiep cho can
con 4 le , thoa vao m lt.
Htf hoa khien mat dau nhtfc.
Thuoc uong ben trong dung:
Thuc dia 3 tien - Phuc linh 3 tien - Sdn dtfdc 3 tien
- Sdn thu du 3 tien - Dan bi 3 tien - Trach ta 3 tien
- Bach thtfdc 3 tien - Dtfdng qui 3 tien - Cam cuc hoa
3 tien - Sai ho 1 tien.
Do ntfdc vao s ic uong. Nang thi chi 2 thang la bdt
nhieu.
NHAN KHOA 287
Ben ngoai thi dung:
Sinh thuc dia 2 tien - Nuy nhuy nhan 5 phan. Tat
ca ngam trong ntia bat stia ngtfdi trong 1 dem, hom
sau them Bach phan ntia phan va ntia bat ntfdc, khuay
deu rtia m lt.
Hoa boc lam mat dau nhtic.
Trong chting nay m lt dd nhtf trai dao chin, ntfdc
m lt chay khong ngting, vtia dau nhtic vtia xot, sd anh
sang m lt md khong len, sang ngu day nhti m lt dong
cting, Phai dung:
Hoang lien 1 tien - Hoa tieu 7 hat - Bach phan 3
phan - Kinh gidi 5 phan - Gting song vai lat.
Do 1 bat ntfdc dun sdi ky, lay ntfdc rtia mat 7 lan
trong ngay la khoi.
Than htf lam mat dau nhtic
Lay mot manh Cam chau Cau ky ngam rtfdu tot 1
dem roi sao ky, roi them Xuyen tieu 2 lang sao so,
mot it Tieu hdi htfdng sao so, mot it H ie chi ma sao
sd, 2 lang Thanh diem ngien nat, do’ ntfdc vao sic uong,
ngoai ra dting:
Dtfdng quy dau - Sinh dia - Bach thtfdc hoa - Bach
truat - Bach phuc linh. Mdi thti 4 lang tan- nhd, sau
mdi btia an trtfa uong 3 tien vdi ntfdc that nong, qua
it ngay la khoi.
288 NHJjNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Mat stfng vu dau nhtic
Trtfdng hdp nay dung phtfdng thuoc sau:
Quyet minh tti 1 thang - Thach cao (nghien) 4 lang
- Thang ma 4 lang - Ky tti nhan 1 thang - Dia phu
tti 1 lang - Hoang uy tti 1 lang - Kho true diep 1 thang
- Can lam diep 1 thang - Mang tieu 2 lang - Ntfdc Xa
tien thao 1 thang 2 le - Mach dong 3 thang.
Do 2 thang ntfdc, trtfdc het bo True diep vao sic
con 1 thang bo ba, them 6 thang ntf6c, bo cac vi thuoc
vao sac con 4 thang chia uong 4 lan trong 2 ngay. Tre
con uong phan ntia. Chting 2 thang thi khoi hln.
Trong mat dau nhtic ve'dem.
TrtfOng hop ban ngay khong thay gi ma chi dau nhtic
trong mat ve ban dem thi dung:
Ha kho tue (sao) 2 lang - Sinh cam thao (ntfdng)
4 tien.
Tat ca tan nho, moi lan uong 1 tien 5 phan vdi ntf6c
tra nong. Uong het thuoc thi het dau.
CAC CHlTNG SUNG MAT
Stfng mat.
Mat stfng len, trong m lt do ngau dau nhtfc nhtf kim
dam, chay ntfdc mat, nhieu nhti mat thi dting:
Sai ho 3 tien - Ky tti 3 tien - Bach tat le 3 tien -
NHAN KHOA 289
Ban ha 1 tien - Cam thao 1 tien.
Do nUdc vao sic uong 2 thang la het.
Mat dau ma ma stfng len.
Chiing nay tuc goi la Anh dao hach, phai lay Anh
dao hach cha xat hai ben ma, tu nhien het sUng.
Mat dau ma mat stfng to.
Chiing nay tuc goi la Du cham nhan. Hay lay Sinh
nam tinh va Sinh dia hoang, phan lUOng b ln g nhau,
gia nat thanh cao dan hai huyet thai dtfOng, m lt tu
nhien het sUng.
Mat stfng ndi hach.
Hach co the ndi 0 trong hay ngoai mi mat, ldn thi
nhu hot tao nho thi nhu hat dau, lay tay an thi hach
di dong dUOc, da van nhu thudng, khong doi mau, hach
khong dau. Phai dung:
Tran bi 1 tien - Che ban ha 1 tien - Bach cUOng
tam (sao) 2 lang - Bach phuc linh 1 lang 5 tien - Sinh
cam thao 2 tien - Xuyen thao lien 3 tien.
Tat ca tan nho. Dun nUdc Ha diep, tron vdi bot thuoc
thanh tting hoan nhu hat ngo dong, moi lan uong vai
hat nang chting 2 tien vdi nUdc that nong.
Ben ngoai dung Sinh nam tinh ngam giam rdi mai
ra boi vao mi m lt ngay vai lan, it ngay hach se tieu.
Hoac cung co the dan Boi diep cao, che nhu sau:
290 NHlfNG PHUONG THUOC BI TRUYftN
Ma du 1 can - Huyet du 1 cai (bln g qua trting ga)
- Bach lap 2 lang
TrUdc het dun Huyet du len, bo ba, ha ltia, do Ma
du va Bach lap vao nau quanh lai, phet ra giay, dan
len hach, ngay thay cao vai lan.
Chting Nhcn ddn.
Ngudi mac chting nay thi mat sUng len, do va dau
nhtic, mi mat hoac sup xuong, hoac cting do khong chdp
dUOc, mat nd ma khong thay ro sU vat. TrUdc het dung:
Kinh gidi 1 tien - Phong phong 1 tien - KhUOng hoat
1 tien - Doc hoat 1 tien - Tien ho 1 tien - Sai ho 1
tien - Ket canh 1 tien - Xuyen khung 1 tien - Chi xac
(sao) 1 tien - Phuc linh 1 tien - Nhan sam 5 phan -
Cam thao 5 phan - Gting song 3 lat.
Do 2 bat nUdc sac con 8 le, uong cach xa hai bfla
cOm.
TrUdng hop mieng khat, dai tien tao bon thi dung:
Ket canh 1 tien - DUOng quy 1 tien.
Do 2 chung nUdc sac con 8 phan, uong trUdc bfla
cOm, nhiet doc se theo dudng dai tien ma ra.
TrUdng hdp lau ngay khong khoi thi dung:
Sinh hoang ky 4 tien - Xuyen sdn giap 1 tien - Xuyen
khung 3 tien - Dudng quy 2 tien - Tao giac thich 1
tien rUdi.
Do 3 chung nUdc sac con 1 chung. TrUdc btia an uong
mot chung rUdu roi uong thuoc tiep theo.
NHAN KHOA 291
Hoac dung ddn thuoc sau:
Nam tinh 2 lang - Tran bi 2 lang - ThtfOng truat
2 lang - Hoang nghiet 5 lang - KhtfOng hoang 5 lang
- Cam thao 2 lang - Bach chi 5 lang - ThtfOng bach
thien hoa phan 10 lang - Hau phac 2 lang - Dai hoang
5 lang.
Tat ca tan nho, de trong binh day that kin, moi lan,
lay ra mot it tron vdi ntfdc tra nong dap ngoai mat.
Trtfdng hdp m lt stfng chay mu thi dung Ho phach
cao hoac Bach cao dtfOc. Ho phach cao che nhtf sau:
Dinh phan 1 lang - Huyet dtf 8 tien - Khinh phan
4 tien - Ngan chu 7 tien - Hoa tieu 14 hat - Hoang
lap 4 lang - Bot ho phach 5 phan - Ma du 12 lang.
Trtfdc het do’ chung Ma du, Huyet dtf, Hoa tieu dun
len, bo ba, bo Hoang lap vao cho chay tan ra roi loc
blng vai, do vao binh day kin. Cac vi thuoc con lai
cung tan nhd, do ttf ttf vao binh, vtfa do vtfa khuay deu
cho tdi luc nguoi thanh cao.
Bach cao dtfdc che nhtf sau:
Tinh ba dau nhuc 12 lang - Stfu ma tti (bd xac) 12
lang - Htfdng du 3 can - Ha mo 5 con.
Trtfdc het ngam Ba dau nhuc va Stfu ma tti vao HtfOng
du trong 3 ngay roi ngam them Ha mo vao do trong
1 dem roi mdi dem dun soi ky len, sau dd bo ba, dun
tiep cho can quanh lai roi ha ltia, roi cho them Quan
phan 2 can rtfdi va bot Nhu htfOng 5 tien, vtfa cho vtia
khuay deu, den luc nguoi thi thanh cao, phet len giay
ma dan.
292 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Mat stfng chay ntfdc vi gap phong.
Lay Kho phan 1 lang va Dong thanh 3 tien, tat ca
tan nho do vao mot bat ntfdc soi, doi ntfdc lang trong,
lay ntfdc rtia mat.
Mi mat stfng co mu.
Dting phtfOng thuoc sau:
Gtfng kho 6 thti - Quyet minh tti 6 thti - Phan thach
6 thti - Nhuy nhan 6 thu - Te tan 6 thti - Hoang lien
6 thu - Nhung diem 6 thu - Dong thanh 3 thu.
Ngam tat ca vao ntfdc trong 1 dem, sang vdt ra bo
vao 8 le Bach mat, do them 3 dau mach tiet ma dun
len mot luc lau, bo them 2 trai mat Ly ngtf. Thuoc da
xong, thoa len mi mat ngay 3 lan, dem 4 lan.
Mat mu vi bi doc.
Thtfdng la tre sd sinh trong hoac ngoai thang hay
mac chting nay, ml mat stfng len chay mu, m lt md khong
dtfOc. Hay lay Khuc thien gia nat dip vao hai mi mat,
kho lai thay vai lan trong ngay, vai ngay la khoi.
Mat stfng co mu.
M lt stfng len, trong moc mun co mu, ntfdc vang va
mu chay khong ngtfng. Neu khong chtia ngay ma de
lau ngay thi khong thuoc gi chtia khoi. Phai lay Thi
binh cung goi la Si binh bo bi lay thit, gia nat ma dap,
trong vong 10 ngay la khoi.
NHAN KHOA 293
Trong mat co trung.
Lay Hong tao bo hach, dung H lc phan nhet day vao,
roi ntfdng gion tan nho. Lai lay Phac tieu bo vao noi
dun len de nguoi. Cii 2 tien bot thuoc tren thi hoa vdi
6 phan Phac tieu, bo vao 1 bat ntfdc soi khuay deu,
phoi stfdng 1 dem roi rtia mat. Chi chtfng 10 lan la
khoi.
Khoe mat co trung.
Hay dung Phuc bon tti (tan thanh bot) 1 tien - Can
khtfOng (dot thanh than) 5 ly - Sinh phan 5 ly - Kho
phan 1 phan.
Tat ca tan nho tron vdi mat thanh nhtf cao, dan vao
khoe mat 1 dem la trting dinh het vao do.
Chting tinh lau sang.
Day la chting mun nhot ci mi mat, mun nhot nhtf
hat dau, stfng len dau nhtic vo cung. Nhot vd ra, neu
chay mu tr ln g la nhe, neu chay mu xanh den la nguy
hiem. Tri lieu thi dau tien phai uong So phong thanh
can thang, khi nhot v6 ra roi thi dung Hoang linh dtfdc
ma boi vao, lai phai dan Van tfng cao, it ngay thi khoi.
Ddn thuoc Sd phong thanh can thang nhtf sau:
DtfOng quy vy 1 tien - Xich thtfOc 1 tien - Kinh gi6i
tue 1 tien - Phong phong 1 tien - Xuyen khung 1 tien
- Cue hoa 1 tien - Sinh ky tti 1 tien - Bac ha 1 tien
- Sai ho 1 tien 5 phan - Lien kieu (bo tam) 1 tien 5
294 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
phan - Ngan hoa 2 tien - Sinh cam thao 5 phan.
Do ntfdc vao s ic uong cach xa btia com.
Don thuoc Hoang linh dtfOc nhtf sau:
Thtfc diem 5 tien - H lc duyen 6 tien - Kho bach
phan 2 lang - Kho tao phan 2 lang - Thuy ngan 2 lang
- Hoa tieu 2 lang - Minh hting hoang 5 tien.
Trtfdc het dun Thtfc diem va Hac duyen cho chay
ra, do Thuy ngan vao cho ket tinh thanh nhtf cat, sau
do mdi cho Bach phan, Tao phan va Hoa tieu vao, Roi
tat ca tan ctfc nhuyin, cuoi cting tan Minh hung hoang
thanh bot ma tron vao.
Don thuoc Van ting cao nhtf sau:
Xuyen o - Thao o - Sinh dia _ Bach h im - Bach
cap - TtfOng bi - Quan que - Bach chi - Dtfdng quy
- Xich thtfOc - Khtf dng hoat - Kho sam - Tho moc miet
- Xuyen sdn giap - O dtfdc - Cam thao - Doc hoat -
Nguyen sam - Dinh phan - Dai hoang.
Moi thti 5 tien. Dinh phan de rieng. Cac vi khac
ngam ca vao Tinh htfOng du, neu la mtia xuan thi ngam
5 ngay, mua ha 3 ngay, mtia thu 7 ngay, mua dong 10
ngay. Sau do do vao noi dun nho ltia cho thuoc noi
len tren mat, ha ltia, dung vai sach loc bo ba di, cho
Dinh phan vao, dun tiep cho tdi khi ntfdc thuoc dac
lai thanh cao, co mau den va lang bong, lay 1 giot ra
nho vao ntfdc khong tan la dtfdc. Phet cao len giay ma
dan vao khoe m lt.
nh An khoa 295
CAC CHLTNG MANG M 0N G
Mat nhtf co vang den che kin.
Lay 2 qua trting ga luoc chin boc vo, roi cho vao
sieu, do it ntfdc, cho them Tang ky sinh, dun len cho
soi, de nguoi bdt lay ra an ngay 1 lan, vai ngay la khoi.
Phtfdng thuoc tri chung mang mat mong mat.
Tan bi 18 thti - Hoang bach 18 thu - Hoang lien 18
thu - Hoang cam 18 thti - Quyet minh tti 18 thti - Nhuy
nhan 18 thu - Ky tti 7 hat - Dai tao 5 trai.
Do 2 thang ntfdc s ic con 6 le, de lin g trong, nam
ngtia ma rtia m lt ngay 1 lan, vai ngay la het.
Mat co mang lau nam.
Hay dting: Nga bat thtfc thao - Xuyen khung - Thanh
dai.
Tat ca phan ltfdng b ln g nhau tan nho, cuon giay
lam ong thoi bot thuoc vao mui cho h it hoi. Vai lan
la khoi.
M5t co mang trang.
Dung phtfOng thuoc sau:
San ho - Ho phach - Ngoc tiet - Tang thanh - Tti
boi - Chu sa - Phuc ke tti xac (bo vo trlng).
Tat ca phan ltfdng b ln g nhau tan nho, dung long
296 NHLTNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
ga rtia sach, cham thuoc quet vao mang mat bon nam
lan trong ngay, vai ngay het.
Hoac co the tri nhu sau: Lay mot trai mat heo song,
dung dao c lt ra, cho nU6c dang chay vao mot cai dia
b ln g dong, ho tren ltia cho kho quanh lai, vien thanh
vien nho, nhet vao du6i mi mat cho co mang. Thuoc
se tan dan, co hieu lUc trti mang mat. Ngay lam nhu
vay 2 lan vao sang chieu. Vai ngay la het.
Mang do.
Lay mat gau 5 phan hoa v6i 1 chut nUdc, cho them
Bang nao 1 phan tan nho. Neu m lt ngtia thi them 1
chut bot gting song. Tat ca tron deu, nho vao mlt.
Chufng Mang tinh.
Lay 1 it Bach diem tra vao m lt, dau thi ngting, nhieu
lan la khoi.
Chting Mang hoa.
Lay Bach cuc hoa va Thien thue, phan lUdng bang
nhau tan nho. Moi lan lay ra 3 tien hoa vdi 1 chtit mat,
do nUdc vao sac uong, rat cong hieu.
Sau cdn benh mat co mang.
Lay dao sic cao mong tay thanh bot, tron vdi stia
ngudi ma nho, mang se tan.
NHAN KHOA 297
Mat thinh linh keo mang, khong ro nguyen nhan.
Lay Xa thue bi 1 cai, riia sach say kho cat nho, tron
vdi Bach mien nhif cai banh, ntfdng tren liia cho den,
tan nho. Sau btf a cdm lay ra 1 tien ma uong vdi ntfdc
nong. Ngay uong 2 lan.
Vat ngoai vao mat sinh mang.
Vat ben ngoai lot vao m lt lau ngay khong ra dtfOc,
m lt keo mang thi dung Cu mach va Gtfng sao, phan
ltfdng bang nhau, moi lan lay ra 2 tien uong vdi ntfdc
lanh, ngay 2 lan.
Mat co tinh.
Lay Bach tat le 3 tien, do ntfdc dun ky, rti m lt ngay
vai lan, vai ngay la het.
Phtfdng thuoc deli mang tinh mat.
Khau nhan 2 hat - Te tan 1 tien - Tan di 1 tien
- Quy vy 5 phan - Tat ca tan nho lay vai thtfa goi lai,
dau m lt trai thi nhet vao 16 mui phai, dau m lt phai
thi nhet vao lo mui trai.
CAC BENH LINH TINH CUA MAT
Choi mSt sd anh sang.
Lay Thach quyet minh, Hoang cuc hoa va Cam thao,
m6i thtf 1 tien, do ntfdc s ic uong.
298 NHlJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Mat trdn ngtfdc.
Dung phUdng thuoc sau:
Mat mong hoa 4 tien - Thien thue 4 tien - Bach
cuc 4 tien - Uc ly nhan 4 tien - Sinh thach cao 4 tien
- Sinh thao quyet minh 4 tien - Thach quyet minh 4
tien - Cam thao 4 tien - Coc tinh thao 4 tien - Bach
phan 4 tien - Bach bo 2 tien - Tran chau 4 phan.
Tat ca tan nho, hoa vdi ntf6c dun soi len ma uong.
Chufng Long quam.
Sang s6m nhd mot ngtfOi tinh m lt dung nhip nho
nhiing long my moc quam vao, nh6 phai nho ca chan
long, dting de long dtit. Toi thi nho ntfdc Thien tue
luy, nh6 tranh phong han va anh sang choi chang, ltia
khoi, kieng an do cay nong.
Mat md khong ro.
Dting phtfdng thuoc sau:
Phong phong 2 lang - Te tan 2 lang - Khung cting
3 lang - Bach tien bi 3 lang - Doc hoat 3 lang - Quat
bi (khti mach) 2 lang - Dai tao (bo hot) 27 trai - Cam
true diep 1 thang - Mat 5 le.
Mat de rieng. Do 1 dau 2 thang ntf6c sic con 4 thang,
do mat vao dun soi ky, bo ba chia uong 4 lan trong
ngay.
Chufng Phong thung trong mat.
Lay Bach phan 2 tien, rang tan nho, tron vdi Tao
NHAN KHOA 299
nhuc hoan thanh hoan b ln g dau ngon tay, xat vao tren
dtfdi trong ngoai mi mat, ngay 3 lan.
Moc thit trong mat.
Lay Luf chi va Thach diem hoa chung, tra vao m lt
Mat md chay nifdc mat that nhieu.
Lay Sinh dia, Thuc dia, Xuyen tieu, phan ltfOng bln g
nhau tan nho, tron mat hoan ttfng hoan nhtf hat ngo
dong. M6i lan uong ttf 5 tdi 10 hoan vao luc doi vdi
ntfdc chao bo muoi man.
Bi gio chay ntfdc mat.
Lay HtfOng phu, thtfOng truat va Tieu muc, phan
ltfdng blng nhau tan nho, cuon giay lam ong thoi bot
thuoc vao mui se het.
Hoac lay Moc nhi (ntfdng) 1 lang. Moc tac 1 lang.
Tat ca tan nho, mdi lan lay ra 2 tien uong vdi ntfdc
nong, ngay vai lan.
Phtfcing thuoc bi truyen trj chtfng Thong manh
Ngtfdi m lc chtfng nay thi dong tti nhtf thtfdng, mau
s ic ch ln g khac gi m lt ngtfdi lanh manh, chi khac la
khong nhin thay gi ma thoi, ta quen goi la Thong manh.
Tri nhtf sau:
Bach dtfdng can 1 bo - Hoang lien 1 lang - Thuc
dia hoang 2 lang.
300 NHCNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Tat ca gia chung cho nhuyen, hoan ttfng hoan nhtf
hat ngo, moi lan uohg ttf 7 t6i 10 hoan cach xa btia
cOm, ngay 3 lan.
Cung co the dung 1 cai mat heo, bo vao chen dun
nho ltia cho keo lai, vien thanh vien nho bang hat gao,
nhet vao mat. Dong thdi ben trong dting:
Hoang ngtfu can 1 bo - Tho qua can 3 lang - Linh
dtfOng giac 3 thang - Nhuy nhan 3 lang - Te tan 6 lang
- Xa tien tti 1 thang.
Tat ca bo chung trong mot cai binh day that km
trong 15 ngay neu la mua xuan mua ha, hoac 20 ngay
neu la mua thu mtia dong, roi lay ra say kho tan nho,
moi lan uong 1 thia vdi ntf6c.
Phtfdng thuoc bi truyen tri chting Ttf6c muc.
Lao bach bach bi 4 lang - O mai nhuc (rang) 2 lang
- Te tan 4 lang - Dia phu tti 4 lang.
Tat ca tan nho, sau moi btia an uong 2 thia vdi rtfOu.
Cung co the hai Dia y thao trong nhting ngay mong
7 thang 7 hoac mong 9 thang 9, rtia sach say kho tan
nho, moi lan uong 1 thia vdi rtfdu, ngay 3 lan.
Mat hoa.
Lay mat cua ca ly ngtf nho len gtfOng soi mat, de
kho, dung thanh true lay ra, tra vao m lt la khoi.
Phtfdng thuoc bi truyen tri chting md m«it.
Lay 1 bo Thanh dtfOng can, bo mang, thai nhn de
NHAN KHOA 301
vao mam, dot ltia d tren cho that kho. Lay rieng Quyet
minh tii niia thang, Lieu tii 1 le, rang len cho thorn.
Tat ca tan chung cho thanh bot. Sau btfa cOm uong 1
thia. Uong xong 2 t i nay thi co the doc sach ban dem.
Trong mat co lai.
Lay 1 cu giing gia, ntfdng ctfc nong, ap vao mi m lt.
Trong mat thut vao.
Trong m lt thut vao trong, lai co mang, tuc goi la
chiing Ham tinh e, phai dung:
Thuc dia 4 lang - Son dtfOc 2 lang - Son thu du 2
lang - Dan bi (sao) 2 lang - Chi that 2 lang - Cau ky
2 lang - Tat le (sao) 2 lang - Man kinh tii 1 lang -
Trach ta 5 tien - Hoang bach 1 lang - Tri mau 1 lang
- Phuc linh 2 lang.
Tat ca tan nho, tron mat thanh ttfng hoan nang chiing
3 tien, moi toi uong 1 hoan.
Neu khong hieu qua thi phai dung phep thanh tam
thanh than nhtf sau:
Cue hoa 5 phan - Quyet minh 5 phan - Moc tac 5
phan - Tat le 5 phan - Hoang bach 5 phan - Mach dong
5 phan - Sai ho 5 phan - Bac ha 5 phan - Xuyen khung
5 phan - Thanh bi 5 phan.
Neu chi co m lt phai thi dung them: Hoang cam -
Ky tii - Ket canh - Chi xac - Tran bi - Moi thtf 5 phan.
Neu chi co m lt trai thi dung them: Dai hoang 1 phan.
Do ntfdc vao s ic uong vao moi toi trtfdc khi ngu.
302 NHUNG PHUONG THUdC BI TRUYEN
Mat ngtia
Lay Bach diem 3 thia va O tac ngtf cot bo vay 1 cai.
Do 4 thang ntfdc s ic con 2 thang, de lang trong ma
rtia m lt vao moi toi.
Chay nifdc mat lien mien.
Ddi ngay Doan ngo, di lay hat hoac hoa Thanh hao
de kho trong cho mat tan nho, moi lan uong 2 tien,
it ngay la khoi.
Mi mat lat ra ngoai.
Dung phtfOng thuoc sau:
Thach cao (niidng) 5 tien - Ky nhan 1 lang - Cam
thao 3 lang - Hy hiem thao (chiing riiOu say kho) 4
lang - Phong phong (ngam riiOu sao so) 2 lang.
Tat ca tan nho, moi lan ngtfdi manh uong 2 tien,
ngtfdi yeu uong 1 tien, tre con uong 5 phan, vdi ntfdc
nong.
Trong mat bi va cham tho t hifdng.
Lay thit de hoac gan heo dun chin chtfdm nong ben
ngoai.
Dong tti tan dai.
Dung phtfOng thuoc sau:
Thuc dia (thai mong) 2 tien - DtfOng quy 1 tien -
Quy than 1 tien - Bach thtfdc (sao rtfOu) 1 tien - Xa
NHAN KHOA 303
tien tti 8 phan - Xuyen khung 8 phan - Tho ty 1 tien
- Cue hoa 8 phan - Thanh stfOng tti 8 phan - B lc ngu
vi 9 hat.
Do ntfdc vao s ic uong. Trtfdng hop mieng khat dau
nang them Sinh dia va Mach dong, moi thti 1 tien.
TrUdng hop hoa khong hoc thi them Cau ky 1 tien.
Ld trong mat.
Dung phtfOng thuoc sau:
Phi ky 3 lang - Chan dong luc 1 lang - Mai phien
3 phan - Luc dam phan 6 lang.
Tat ca tan nho, tron vdi long trang trtfng ga ma tra
vao mlt.
Bui than vao mat.
Lay Van dai du ma rtia.
Cat hoac bui da vao mat.
Gan ga gia nat d ip vao mat.
Dau mui ten vao mat.
Lay M l dtfdng diem vao m lt, chd cho ngtfa, rut ra
de dang.
Bun dat vao mat.
Lay 1 day Ngtfu tat to va dai chtfng 2 tac, chinh ngtfdi
dau m lt bo vao mieng nhai nat, lay ra d ip vao khoe
m lt, ntfdc m lt tuon ra loi theo bun dat.
304 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Benh quang ga.
Ngtfdi m lc chtfng nay ctf dem den la khong thay gi,
dong y goi la chtfng Ke manh nhan. Phai lay 1 it Hoang
lap dun cho chay ra, bo mot it Cap phan vao. Lay gan
heo, hoac gan de cang tot, bo ra cho thuoc vao, bo vao
noi dong do ntf6c dun chin, m3 vung ra, ke m lt v&o
xong hdi, khi nguoi b6t thi lay ra an ca gan lan thuoc.
Cach tri nay ctfc cong hieu, vi chtfng quang ga la do
gan htf ma ra.
Mat khong nham dtfdc
Dan ba hay m lc chtfng nay, nhan vi bi sO hai ctfc
do vi mot chuyen gi, roi ngay dem mat khong nham
dtfOc. Hay lay Uc ly nhan 3 tien, do rtfOu vao sac len
ma uong, rat cong hieu.
Mat moc nhtfng hat do.
Long trang mat ttf nhien moc len nhtfng hat do, sau
do thi dau nang va mat stfng len. Hay lay mat gau thtf
that, bang chtfng 2 hat gao, do ntfdc soi vao ma uong,
ctfc cong hieu.
Mat loa sau khi mac benh dau mua.
Phai tri trong vong tram ngay ttf sau khi len dau,
de lau bat tri. Lay Phuc bon ttf can gia nat hoa v6i
Can mat tra vao mat.
NHAiST KHOA 305
Chufng met mat cua san phu.
San phu sinh nd xong tu nhien mat hoa hoac md,
khong thay ro, hoac mat do len, sUng dau roi md di,
do la do huyet htf ma ra. Tri nhtf sau:
Cue hoa 5 phan - Quyet minh 5 phan - Tat le 5 phan
- DtfOng quy 1 tien - Xuyen khung 1 tien - Bach thtf Oc
1tien - Thuc dia 1 tien - Sai ho 5 phan - Bac ha 5
phan - Thanh bi 5 phan - Hoang cam 5 phan - Ky tii
5 phan - Chi xac 5 phan - Tran bi 5 phan - Ich mau
thao 1 n lm
Do 1 bat rtfdi ntfdc sac con 1 bat, uong vao buoi toi.
Trtfdng hop 2 m lt stfng do dau nhtfc thi dtfng:
Cue hoa 5 phan - Quyet minh 5 phan - Moc tac 5
phan - Tat le 5 phan - Dien to" (tan) 5 phan - Ho phach
(tan) 5 phan - Sinh bo hoang 5 phan - Sinh linh chi
5 phan - Dao nhan 2 phan - Hong hoa 2 phan - Moc
thong 5 phan - Son tra 1 tien - Sai ho 5 phan - Xuyen
khung 5 phan - Bac ha 5 phan - Thanh bi 5 phan -
Hoang cam 1 phan - Ky tii 1 phan - Ket canh 1 phan
- Chi xac 1 phan - Tran bi 1 phan - Dai hoang 1 phan.
Do ntfdc vao sac uong buoi toi.
Chufng Md mat cua ngtfdi gia.
Day la do than htf ma ra, tri nhtf sau: Trtfdc het
thi dung Luc vi dia hoang hoan, sau thi dung Minh
muc ich khi thang.
Don thuoc Luc vi Dia hoang hoan nhtf sau:
306 NH&NG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Thuc dia 4 lang - Cue hoa 2 lang - Son dtfOc 2 lang
- Phuc linh 2 lang - Chi that 2 lang - Cau ky 2 lang
- Quyet minh 2 lang - Tat le 2 lang - Tho ty 2 lang
- Dan bi (sao) ntia lang - Trach ta 5 tien - Hoang bach
1tien - Tri mau 1 tien.
Tat ca tan nho tron mat thanh tting hoan nang 1
tien, moi lan "o n g 5 hoan v6i ntfdc nong.
Don thuoc Minh muc ich khi thang nhtf sau:
Hoang ky 1 tien - Nhan sam 8 phan - Cam thao 5
phan - DtfOng quy 3 phan - Sai ho 3 phan - Thang ma
3 phan - Tran bi 8 phan - Cue hoa 5 phan - Tat le
5 phan - Quyet minh 5 phan - Moc tac 5 phan - Hoang
bach 1 tien - Dai tao 1 trai.
Do ntf6c s ic uong. Trong hai thtf thuoc ke tren thi
thuoc hoan la chu yeu, con thuoc thang chi la bd them
cho sang mat ma thoi. NgtfOi gia dung hai thti thuoc
nay cong hieu nhtf than.
CHJJONGIX
BENH CO HONG
Chufng Liem chau hau.
Ngtfdi m lc chtfng nay thi cd hong hoi stfng, co nhtfng
diem trln g va do, tieu thiet stfng do len, nuot ntfdc
bot rat dau, do la do nhiet doc uat tich ma phat ra,
phai dung phep thanh hoa b ln g Luc vi thang them
cac vi nhtf sau:
Diem sao 2 tien - Hoang bach (sao rtfOu) 2 tien -
Hoang cam 1 tien (sao muoi) - Tri mau 2 tien - Thuc
thach cao 5 tien - Son dau can (sao muoi) 2 tien -
Nguyen sam 2 tien - Son ky 1 tien - Moc thong 1 tien
- Sinh dia 2 tien.
Do ntfdc vao s ic uong 1 thang trong 1 ngay. Horn
sau them:
Lien kieu 3 tien - Tii hoa dia dinh 3 tien - Thuc
dia 2 tien - Dan bi 2 tien - Thao ha xa 2 tien - Xuyen
lien 1 tien.
Do 1 bat Kim cham hoac 1 bat Bach chi cham, sac
uong, ctfc ky cong hieu.
308 NHtfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Chufng tat tieng, nuot nghen.
Chtfng nay la do ta phuc 6 phe, khien luc mach cham
va nho, tat tieng, nuot nghen, an uong khong dtfdc,
co the keo dai lau ngay nguy hiem. Trtfdng hop benh
lau ngay, nhtfng mach con co ltfc cd can la con tri dtfdc.
Phai dung Luc vi thang them cac vi sau:
Ma hoang 3 tien - Que chi 1 tien - To diep 3 tien
- Moc thong 1 tien - Te tan 2 tien - Bach chi 1 tien
- Ha tvf 1 tien - Tao hach 3 tien - Gtfng sao 2 tien
- Ban ha 2 tien.
Do’ ntfdc vao s ic uong moi ngay 1 thang. Uong lien
trong 5 ngay, benh tuy bdt nhtfng van con t it tieng,
phai doi cac vi thuoc ma them cac vi sau:
Ket canh 1 tien - Ha ttf 7 tien - Cam thao 7 tien
- Bac ha 1 tien (Tat ca cac vi vtfa ke deu sao ntfdc tieu
tre con) - Ma hoang 1 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, nuot ttf ttf qua cuong hong.
Chtfng 10 thang thi khoi han.
Stfng co ben ngoai, stfng hong ben trong
Chtfng nay hoac la do hoa uat, hoac la do am dtfOng
ttfdng ket ma ra, nen mdi stfng ca trong lin ngoai. Phai
dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Hoang cam (sao) 3 tien - Thuc quan 5 tien - Hai
phu thach 2 tien - Do ntfdc s ic uong vai thang.
Sau do thi doi thuoc, them cac vi sau:
Dan bi 1 tien rtfdi - Sinh dia 2 tien (Sao rtfdu) -
BENH CO HONG 309
Hoang cam 2 tien - Sinh thach cao 3 tien - Son ky (sao)
1 tien - Moc thong 1 tien.
Do nUdc vao sic uong. TrUOng hop lanh lung thi
them:
KhUOng hoat 3 tien.
TrUdng hop bao tu met thi them Cat can va Bach
chi cham.
Chufng Phong nhiet hau.
Chting nay la do bi cam phong nhiet ma ra, khien
cd hong co nhting diem do, luoi dong bon trln g, mach
16n ma khan. Phai dting Luc vi thang them cac vi sau:
Diem sao 2 tien - Nguyen sam 2 tien (sao rUdu) -
Hoang cam 3 tien - Son ky 1 tien - Hoa phan 1 tien.
Do nU6c vao sac uohg 1 thang la bdt nhieu. Co the
uong them Bat tien tan.
Chting Tti sac hu hau.
NgUdi mlc chting nay thi cd hong sUng do hoac bam,
lau dan se loet ra, do la do han phuc b phe vi ma phat
ra, khien an uong khong dUOc, benh nang thi khac ra
nhting mau thit thoi. Neu tudng lam la do hoa nhiet
ma ra roi dting cac vi nhu Tam hoang, Te giac, Linh
dUOng giac v.v...la dUa ngUdi benh vao tti chting. Trai
lai, phai dung Luc vi thang them cac vi sau:
Te tan 5 phan - Cat can 1 tien - To diep 1 tien - Bach
chi 1 tien - Xuyen khung 1 tien - Ma hoang 1 tien.
310 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Do nifdc vao sac uong 1 thang thi do bam hoa thanh
hong. Luc do phai doi ma them:
Nguyen sam (sao rtfOu) 2 tien -Hoang cam 2 tien
- Diem sao 2 tien - Hoa phan 2 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, vai thang la khoi.
Chufng Id cd hong.
Chtfng nay do than htf hoa vtfOng ma ra. Co hong
Id, khong stfng nhtfng hoi do, cd nhtfng diem xanh trlng
bat nhat nhtf hat cai, nuot ntfdc bot rat dau, t it tieng,
ho khan khong dam, mach yeu. Phai dung Tri bach
dia hoang thang va Ttf vat thang them cac vi sau:
Mach dong (sao) - Nguyen sam (sao muoi) - Ntf trinh
tti - Cau ky - Nhan sam - DtfOng sam - Thu o - A giao.
Do ntfdc vao s ic uong lien 10 thang trong 10 ngay.
Tiep dd phai dting Phu que bat vi hoan, them Ntf trinh,
cau ky, Nhan sam, DtfOng sam, tat ca deu sao muoi.
Uong thuoic vdi ntfdc muoi nhat va nong, moi lan uong
chting 4 tien.
Trtfdng hdp Tri bach dia hoang thang va Ttf vat thang
d tren khong kien hieu thi them Phu tti va Que chi
moi thti 3 tien, dd la cach dan hoa quy nguyen vay.
Chufng Hau cam.
Chting nay la do than htf hoa vtfOng ma ra, khien
trong hong ndi len nhtfng diem xanh, t r ln g , do. Muon
biet co phai chtfng Hau cam hay khong thi ngoai viec
BENH CO HONG 311
nhin nhting dom vtia ke, neu thay khong ho, khong
tat tieng, mach hu ma dung. Tri lieu thi dung Luc vi
thang, bo 3 vi Kinh gidi, Phong phong, CtfOng tam, va
them cac vi sau day:
Diem sao 1 tien -Nguyen sam (sao rtfdu) 1 tien -
Hoang cam 2 tien - Dan bi 2 tien - Sinh dia (sao muoi)
2 tien - Son ky (sao muoi) 1 tien - Ntf trinh (sao muoi)
1 tien rtfdi - Tri mau 1 tien rtfdi.
Dan ong thi them Quy ban 5 tien. Dan ba thi them
Miet giap 5 tien. Do ntfdc vao sac uong lien 5 thang
trong 5 ngay.
Trtfdng hdp chtfa khoi thi them:
Phu tti 3 phan - Que chi 3 phan. Do ntf6c sac rieng
roi uong cung vdi thuoic tren.
Sau khi khoi thi phai dung Phu que bat vi hoa, them
Nguyen sam, Tri mau, Ntf trinh, Cau ky, tat ca deu
ngam ntfdc muoi roi sao kho.
Chting Phi dtfdng hau.
Chtfng nay la do phong nhiet ma ra, khien cd hong
dau ddn, khong an uong gi dtfdc, ham ech stfng do.
Phai dung Luc vi thang them cac vi sau:
Lien kieu 1 tien - Cat can 1 tien - Hoang bach 1
tien - Son ky 1 tien - Moc thong 1 tien - Sdn thach
cao 4 tien.
Chi can uong 2 thang trong 2 ngay la khoi.
312 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Chtfng Htf a hau.
Chiing nay thi cd hong khong siing, nhiing hai ben
tieu thiet ndi nhiing diem do, giong khan hoac tat tieng.
Chiing nay la do noi ngoai phong hoa, lai an do chua,
khien phe khi bat thanh ma ra. Phai dung Luc vi thang,
them cac vi sau:
Te tan 3 tien- To diep 2 tien -Do nU6c sac uong.
Uong xong 1 thang ma khong thay cong hieu thi doi
vi, them cac vi sau:
Sinh dia 2 tien - Dan bi 2 tien. (2 vi nay ngam nU6c
muoi roi sao kho) - Son ky 1 tien - Moc thong 1 tien
- Hoa phan 1 tien.
Do nii6c vao sac uong, 2 thang la khoi.
Chting Thanh a hau.
Chiing nay la do han phuc 6 phe phu, khien cho cd
hong khong siing khong do nhiing kho khan dau ddn,
kho an uong. Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
To diep 2 tien - Ma hoang 2 tien.
Do nii6c s ic uong 2 thang trong 2 ngay. Sau do Ma
hoang, To diep moi thii giam mot niia, roi them cac
vi sau:
Hoa phan 1 tien - Hoang cam 1 tien - KhiiOng hoat
1 tien - Giing sao 1 tien - Ban ha 1 tien - Tao hach
20 hat - Ha tii 2 tien - Ket canh 5 tien - Cam thao
5 tien.
Do niidc s ic uong nhieu ngay, vi chiing nay khong
the khoi ngay diiOc, co khi keo dai ca thang.
BENH CO HO NG 313
Chufng Lan sa hau.
Chiing nay thiidng phat sinh sau khi m lc thudng
han, vi ta cl ngoai chtfa het, khien cd hong stfng dau.
Phai dung Luc vi thang, phan ltfOng giam mot ntfa,
them cac vi sau:
Hoang cam (sao rtfOu) 1 tien - Hoa phan 1 tien -
Nguyen sam (sao muoi) 2 tien - Cat can 1 tien - Sinh
thach cao 2 tien - Dam true diep 2 tien - Thao ha sa
2 tien.
Do ntfdc sac uong 4 thang lien trong 4 ngay. Trtfdng
hdp khong bdt thi them cac vi sau:
Sinh dai hoang 3 tien. Do ntfdc sac uong 3 thang
la khoi.
Chting Song nhu nga.
Chtfng nay la do cam vi phe nhi kinh ma ra, khien
d hai ben hong ndi len hach thit nhtf hai qua anh dao,
ngtfdi phat nong lanh. Trtfdc het lay kim theu hai hach
thit dd ra cho chay mau, roi dung Luc vi thang, them
cac vi sau:
Tran bi - Hai phu thach - To diep - KhtfOng hoat.
Moi vi 1 tien rtfdi. Do ntfdc s ic uong 2 thang trong
2 ngay. Trtfdng hdp hong van con stfng thi them Dai
hoang 3 tien.
Chting Ddn nhu nga.
Chtfng nay cung nhtf chtfng tren, nghia la thtfdng
314 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
m lc phai sau khi bi thtfOng han, do la do ngoai han
chua het ma ra, khien trong hong siing mot ben, ngiidi
phat sot. Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Cat can 2 tien - To diep 1 tien - KhiiOng hoat 2
tien - Tien nguyen tuy 5 tien (trtfdng hdp khong co
thtf ttfOi thi thay b ln g Nguyen tuy tii 3 tien).
Do ntfdc s ic uong 1 thang trong 1 ngay la benh het
dtfoc phan niia. Ngay hom sau thi them:
Hoang cam(sao rtfOu) 2 tien - Hoa phan 5 tien - Sdn
ky 1 tien -Thtfdc dtfdc 1 tien - Moc thong 1 tien.
Do ntfdc vao s ic uong 1 thang la khoi h ln .
Chting Lan nhu nga.
Chtfng nay la do phe vi uat nhiet, khien cd hong
stfng do dau ddn, khong an dtfdc, dai mach dap manh.
Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Cat can 2 tien - To diep 1 tien - Nguyen sam (sao
muoi) 1 tien - Hoang cam (sao) 2 tien - Gia Bach chi
lay 1 chung ntfdc.
Uong xong thang nay thi dung them Bat tien tan.
Qua ngay hom sau, bo hai vi Cat can va To diep,
them cac vi sau day:
Son ky - Moc thong - Sinh dia - Dan bi - Phu thach
- Hoa phan. Moi vi 2 tien.
Trtfdng hop mach ldn thi them Sinh dai hoang 3
tien. Neu mach htf thi uong Bat tien tan vdi ntfdc
Bach chi, nho vao hong, nuot ttf ttf. Uong nhtf the
BE NH C6 HO NG 315
trong vai ba ngay.
Trtfdng hop t it tieng lanh liing thi them cac vi sau:
Cat can 2 tien - To diep 1 tien - KhUdng hoat 1
tien - Te tan 3 phan.
Do niidc s ic uong vai thang nhat dinh khoi.
Chufng Phong han nga.
Chiing nay la do phong han ma ra, cd hong siing
do nhu trai man, khi t it khong thong. Phai dung Luc
vi thang, them cac vi sau:
To diep 3 tien - KhtfOng hoat 1 tien.
Do niidc s ic uong 1 thang la bdt nhieu. Hai thang
la khoi. Neu dung thuoc mat thi khong the khoi dtfoc.
Chufng Bach sac nhu nga.
Trong chiing nay thi hong siing 16n gan nghet thd,
ngtfdi phat nong lanh, do la do phe tho phong han ma
ra. Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
To diep 2 tien - Te tan 3 phan - KhtfOng hoat 2 t; *n.
Do ntfdc s ic uong 1 thang la b6t han.
Chufng Thach nga.
Chtfng nay la do luc chao ddi da thai sinh bat tuc,
lai gap can hoa dam ket, nen an phai thtf cay dang
la phat ra d hong. Chtfng nay khong the tri b ln g thuoc
mat, cung khong the lay kim lay dao chich md xe cho
dau, ma phai dung Luc vi thang, them cac vi sau day:
316 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Boi mau 1 tien - Sinh dia 2 tien - NgUu bang 1 tien
- Mach dong 1 tien - Moc thong 1 tien.
Do nU6c s ic uong 4 thang trong 4 ngay lien, neu
khong dd thi bo luc vi, ma dung don thuoc sau day:
Sinh dia 1 tien rUOi - Dan bi 1 tien - TuOng boi mau
1 tien 2 phan - Cam thao 1 tien - NgUu bang 1 tien
- Ket cach 8 phan - Mach dong 1 tien - Moc thong
6 phan - Bac ha 2 tien - Dang tam 2 phan.
Do nU6c sac uong vai thang tat khoi. Lai nen dung
them Thoai thung dUOc, thdi vao hong
Chufng Phuc han hau nga.
Chting nay la do han phuc cl trong ma phat ra, khien
hong do bam, cach tri giong nhu cach tri chting Phuc
han hau ung 6 phia du6i. TrUdng hdp dan ba co thai
so uong thuoc thi co the s ic thuoc that dac, thoa vao
hong, neu non ra dUOc la do.
Co hong stfng va te.
Chting nay la do can vi co nhiet doc lai bi ngoai cam
ma sinh ra, khien hong sUng dau, ndi dom trlng, khong
an uong gi dUOc, co luc hong khong dau nhung lai te,
khong co cam giac gi, Phai dting Luc vi thang, them
cac vi sau:
Sinh dai hoang 1 tien - Hoang cam (sao muoi) 2 tien
- Nguyen sam (ngam rUdu sao) 2 tien - Sinh dia (sao
muoi) 2 tien - Dan bi 2 tien - Hai phu thach 2 tien
- Son ky 1 tien - Moc thong 1 tien.
BEN H CO HONG 317
Do ntfdc s ic uong 2 thang trong 2 ngay. Sau do bo
Dai hoang, them cac vi sau:
Sinh thach cao 3 tien - Ha tti 1 tien rtfdi - Chinh
bach tti nhan (che ntfdc Bach chi) 2 tien.
Do ntfdc sac uong 4 thang trong 4 ngay la khoi. Nen
dung them Bat tien tan, moi lan 2 tien.
Hong stfng te trang bott.
Chting nay la do phe vi tho han, khien mach tri than
nhiet. Dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Te tan 3 phan - Khtfdng hoat 2 phan - To diep 1
tien - Tran bi 1 tien.
Do ntfdc sic uong 2 thang trong 2 ngay la khoi. Trtfdng
hdp benh khong khoi ma hong bien sang mau do thi
bo 4 vi vtfa ke, them cac vi sau:
Sdn ky - Moc thong (sao rtfdu) - Hoang cam - Sinh
dia - Hoang bach - Moi thtf 1 tien.
Trtfdng hdp co nhieu dam thi them:
Hai phu thach - Ban ha - Hoa phan - Moi thtf 1
tien.
Chufng hong te han phuc.
Trong chting nay cd hong khong stfng llm nhtfng
co mau bam, neu lam l&n dung thuoc mat ma chtia thi
hong se thoi, vi pham thay sac bam thi khong the dung
cach tri hoa. Trai lai phai dung Luc vi thang, them
cac vi sau:
Te tan 5 phan - Ma hoang 1 tien - Que chi 1 tien
318 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
- To diep 1 tien - Qua lau 1 tien - Ha tti 1 tien - NgUu
bang 1 tien.
Do ntf6c vao sic uong. Trtfdng hdp tho ra huyet cuc
cung dung ddn thuoc nay.
Chufng hau te ndi hach.
Trong chtfng nay hong chi hdi stfng nhtfng te dai,
trai lai lam ham ech moc hach thit loi ra dau d6n, khien
khong an uong dtfdc gi, mach 16n, phat nong lanh. Phai
dung Luc vi thang, sic len ma uong 1 thang trong ngay.
Horn sau them:
Hoang cam - Sdn ky - Moc thong (sao) - Nguyen
sam.
Moi thtf 1 tien rtfdi.
Chtfng Dam hong hau.
Hong stfng len khong nuot dtfdc gi, ngtfdi phat nong
lanh, mat do song, non mtia. Phai dtfng Luc vi thang
them cac vi sau:
To diep 2 tien - Khtfdng hoat 2 tien - Cat can 2
tien - Tien nguyen tuy 5 tien.
Do’ ntf6c s ic uong 1 thang, toan than no’i mun nhtf
sdi la khoi. Trtfdng hdp v in phat sot ttfc la noi hoa
tiet ra ngoai. Dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Sinh dai hoang 3 tien - Cat can 2 tien - Hoang cam
2 tien - Sdn ky 2 tien - Nguyen sam 2 tien - Hoa phan
2 tien - Sinh thach cao 5 tien - Hoat thach 2 tien.
Do’ ntf6c s ic uong 2 thang trong 2 ngay, roi bo Dai
BENH CO HO NG 319
hoang va Thach cao, sac uong 4 thang trong 4 ngay.
TrUdng hdp co mun Id ra thi uong Bat tieu tan va
uong them ntfdc Bach chi.
Chufng Tau ma hau.
Trong chtfng nay, cd hong stfng ca trong ngoai, luc
dau luc te. Do la do can ty hoa be bat thong ma ra.
Co the phat nong lanh. Phai dung Luc vi thang, them
cac vi sau:
Cat can 2 tien - Sai ho 1 tien - Te tan 5 phan.
Sac 1 thang uong, roi them cac vi sau:
Giac lat 2 tien - Quy vy 2 tien - Xich dtfdc 2 tien
- Thao ha xa 2 tien - Sinh quan 5 tien.
Co dam thi them: Hai phu thach 3 tien - Che ban
ha 2 tien.
Minh nong ltfng lanh thi them: Khtfdng hoat 1 tien
- To diep 1 tien.
Chufng Toa hau phong.
Chtfng nay do ty vi am dtfdng ttfdng ket, trong thi
be tic khong thong ma ben ngoai thi vo hinh tich. Phai
dung Luc vi thang them cac vi sau:
Ma hoang 2 tien - Sinh quan 5 tien - To diep 2 tien
- Que chi 1 tien - Khtfdng hoat 2 tien.
S ic uong 1 thang, neu di ta hoac non mtia la tot.
Trtfdng hdp khong di ta hoac non mtia thi phai chich
huyet Khuc tri d canh tay cho gan cui cho va huyet
Coc d hd khau.
320 NHlJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng Trien hau phong.
Chiing nay do phe cam, lai gap ta phong nen dam
keo len chan nghet, am diidng be ket, noi ngoai b£t
thong, cam thay hong nghet nhii bi ran quan. Trtfdc
het phai dung Khai quan dtfdc thdi vao mui cho tdi
khi non mtia. Lai lay ngai ntfdng len cham ctfu cl hai
huyet Toic cham va Giap xa. Hoac lay long trln g trting
ga tron Bach phan cho uong. Neu dting cac cach tren
ma khong non mtia dtfdc thi dung kim chich vao 5 huyet
la Thieu thtfdng, Thtfdng dtfdng, Quan xung, Thieu xung
va Thieu am, cho tdi khi chay mau. Roi dting Luc vi
thang them cac vi sau:
Sinh quan 1 lang - Ma hoang 2 tien - Khtfdng hoat
2 tien - To diep 2 tien - Ha tti 2 tien.
Do ntfdc sac uong, neu di ta hoac non mtia la tot.
Trtfdng hdp khong di ta hoac non mtia thi phai dung
Dam phan khti dam dtfdc.
Chufng Tap thiet hau phong.
Chtfng nay lam stfng hai ben hong, khien tieu thiet
co mun bot do hoac tia, mat cung stfng len, ltfdi cong
lai, cting va day ra, day la mot chting nguy hiem, do
phe can tich doc ma ra. Phai dung Luc vi thang, them
vao cac vi sau:
Hoang lien 1 tien - Hoang cam 2 tien - Sinh quan
4 tien - Lien kieu 2 tien - Xung ngoc 1 tien - Xu dan
NHA-N KHO A 305
Chufng md mat cua san phu.
San phu sinh ncl xong tvf nhien m lt hoa hoac md,
khong thay ro, hoac m lt do len, sUng dau roi md di,
do la do huyet htf ma ra. Tri nhtf sau:
Cue hoa 5 phan - Quyet minh 5 phan - Tat le 5 phan
- Dtfdng quy 1 tien - Xuyen khung 1 tien - Bach thtfdc
1tien - Thuc dia 1 tien - Sai ho 5 phan - Bac ha 5
phan - Thanh bi 5 phan - Hoang cam 5 phan - Ky tti
5 phan - Chi xac 5 phan - Tran bi 5 phan - Ich mau
thao 1 n lm
Do 1 bat rtfdi ntf6c sac con 1 bat, uong vao buoi toi.
Trtfdng hdp 2 m lt stfng do dau nhtfc thi dung:
Cue hoa 5 phan - Quyet minh 5 phan - Moc tac 5
phan - Tat le 5 phan - Dien to (tan) 5 phan - Ho phach
(tan) 5 phan - Sinh bo hoang 5 phan - Sinh linh chi
5 phan - Dao nhan 2 phan - Hong hoa 2 phan - Moc
thong 5 phan - Sdn tra 1 tien - Sai ho 5 phan - Xuyen
khung 5 phan - Bac ha 5 phan - Thanh bi 5 phan -
Hoang cam 1 phan - Ky tti 1 phan - Ket canh 1 phan
- Chi xac 1 phan - Tran bi 1 phan - Dai hoang 1 phan.
Do ntfcic vao s ic uong buoi toi.
Chtfng Md mat cua ngtfdi gia.
Day la do than htf ma ra, tri nhtf sau: Trtf6c het
thi dting Luc vi dia hoang hoan, sau thi dung Minh
muc ich khi bhang.
Ddn thuoc Luc vi Dia hoang hoan nhtf sau:
306 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Thuc dia 4 lang - Cue hoa 2 lang - Sdn dtfdc 2 lang
- Phuc linh 2 lang - Chi that 2 lang - Cau ky 2 lang
- Quyet minh 2 lang - Tat le 2 lang - Tho ty 2 lang
- Dan bi (sao) niia lang - Trach ta 5 tien - Hoang bach
1 tien - Tri mau 1 tien.
Tat ca tan nho tron mat thanh ttfng hoan nang 1
tien, moi lan '6ng 5 hoan vdi ntfdc nong.
Ddn thuoc Minh muc ich khf thang nhtf sau:
Hoang ky 1 tien - Nhan sam 8 phan - Cam thao 5
phan - Dtfdng quy 3 phan - Sai ho 3 phan - Thang ma
3 phan - Tran bi 8 phan - Cue hoa 5 phan - Tat le
5 phan - Quyet minh 5 phan - Moc tac 5 phan - Hoang
bach 1 tien - Dai tao 1 trai.
Do ntfdc s ic uong. Trong hai thtf thuoc ke tren thi
thuoc hoan la chu yeu, con thuoc thang chi la bd them
cho sang m lt ma thoi. Ngtfdi gia dung hai thtf thuoc
nay cong hieu nhtf than.
CHLfONG IX
BENH CO HONG
Chufng Liem chau hau.
Ngtfdi m lc chtfng nay thi cd hong hdi stfng, co nhtfng
diem trln g va do, tieu thiet stfng do len, nuot ntfdc
bot rat dau, do la do nhiet doc uat tich ma phat ra,
phai dung phep thanh hoa b ln g Luc vi thang them
cac vi nhtf sau:
Diem sao 2 tien - Hoang bach (sao rtfdu) 2 tien -
Hoang cam 1 tien (sao muoi) - Tri mau 2 tien - Thuc
thach cao 5 tien - Sdn dau can (sao muoi) 2 tien -
Nguyen sam 2 tien - Sdn ky 1 tien - Moc thong 1 tien
- Sinh dia 2 tien.
Do ntfdc vao s ic uong 1 thang trong 1 ngay. Horn
sau them:
Lien kieu 3 tien - Tti hoa dia dinh 3 tien - Thuc
dia 2 tien - Dan bi 2 tien - Thao ha xa 2 tien - Xuyen
lien 1 tien.
Do 1 bat Kim cham hoac 1 bat Bach chi cham, s ic
uong, ctfc ky cong hieu.
308 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Chufng tat tieng, nuot nghen.
Chting nay la do ta phuc 6 phe, khien luc mach cham
va nho, t it tieng, nuot nghen, an uong khong dUdc,
co the keo dai lau ngay nguy hiem. TrUdng hdp benh
lau ngay, nhUng mach con co luc co can la con tri dUdc.
Phai dung Luc vi thang them cac vi sau:
Ma hoang 3 tien - Que chi 1 tien - To diep 3 tien
- Moc thong 1 tien - Te tan 2 tien - Bach chi 1 tien
- Ha tti 1 tien - Tao hach 3 tien - Gting sao 2 tien
- Ban ha 2 tien.
Do nUdc vao s ic uong moi ngay 1 thang. Uong lien
trong 5 ngay, benh tuy bdt nhUng v in con t it tieng,
phai doi cac vi thuoc ma them cac vi sau:
Ket canh 1 tien - Ha tti 7 tien - Cam thao 7 tien
- Bac ha 1 tien (Tat ca cac vi vtia ke deu sao nUdc tieu
tre con) - Ma hoang 1 tien.
Do nUdc vao sac uong, nuot tti tti qua cuong hong.
Chting 10 thang thi khoi h ln .
Stfng cd ben ngoai, stfng hong ben trong
Chting nay hoac la do hoa uat, hoac la do am dUdng
tUdng ket ma ra, nen mdi sUng ca trong lln ngoai. Phai
dting Luc vi thang, them cac vi sau:
Hoang cam (sao) 3 tien - Thuc quan 5 tien - Hai
phu thach 2 tien - Do nUdc sac uong vai thang.
Sau do thi doi thuoc, them cac vi sau:
Dan bi 1 tien rUdi - Sinh dia 2 tien (Sao rudu) -
BENH CO HONG 309
Hoang cam 2 tien - Sinh thach cao 3 tien - Sdn ky (sao)
1 tien - Moc thong 1 tien.
Do nUdc vao sac uong. TrUdng hdp lanh lung thi
them:
KhUdng hoat 3 tien.
TrUdng hdp bao tti met thi them Cat can va Bach
chi cham.
Chting Phong nhiet hau.
Chting nay la do bi cam phong nhiet ma ra, khien
cd hong co nhting diem do, lUdi dong bdn trang, mach
ldn ma khan. Phai dting Luc vi thang them cac vi sau:
Diem sao 2 tien - Nguyen sam 2 tien (sao rUdu) -
Hoang cam 3 tien - Sdn ky 1 tien - Hoa phan 1 tien.
Do nUdc vao sac uong 1 thang la b6t nhieu. Co the
uong them Bat tien tan.
Chting Tti sac htf hau.
NgUdi mac chting nay thi cd hong sUng do hoac bam,
lau dan se loet ra, do la do han phuc d phe vi ma phat
ra, khien an uong khong dUdc, benh nang thi khac ra
nhting mau thit thoi. Neu tUdng lam la do hoa nhiet
ma ra rdi dung cac vi nhu Tam hoang, Te giac, Linh
dtfdng giac v.v...la dUa ngUdi benh vao tti chting. Trai
lai, phai dung Luc vi thang them cac vi sau:
Te tan 5 phan - Cat can 1 tien - To diep 1 tien - Bach
chi 1 tien - Xuyen khung 1 tien - Ma hoang 1 tien.
310 NHCNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Do ntfdc vao s ic uong 1 thang thi do bam hoa thanh
hong. Luc do phai doi ma them:
Nguyen sam (sao rtfdu) 2 tien -Hoang cam 2 tien
- Diem sao 2 tien - Hoa phan 2 tien.
Do ntfdc vao s ic uong, vai thang la khoi.
Chufng 16 cd h9ng.
Chtfng nay do than htf hoa vtfdng ma ra. Co hong
Id, khong stfng nhtfng hdi do, co nhtfng diem xanh trlng
bat nhat nhtf hat cai, nuot ntfdc bot rat dau, t it tieng,
ho khan khong dam, mach yeu. Phai dung Tri bach
dia hoang thang va Ttf vat thang them cac vi sau:
Mach dong (sao) - Nguyen sam (sao muoi) - Ntf trinh
tut - Cau ky - Nhan sam - Dtfdng sam - Thu o - A giao.
Do ntfdc vao s ic uong lien 10 thang trong 10 ngay.
Tiep do phai dung Phu que bat vi hoan, them Ntf trinh,
cau ky, Nhan sam, Dtfdng sam, tat ca deu sao muoi.
Uong thuoc vdi ntfdc muoi nhat va nong, moi lan uong
chtfng 4 tien.
Trtfdng hdp Tri bach dia hoang thang va Ttf vat thang
b tren khong kien hieu thi them Phu tti va Que chi
moi thti 3 tien, do la cach dan hoa quy nguyen vay.
Chufng Hau cam.
Chtfng nay la do than htf hoa vtfdng ma ra, khien
trong hong noi len nhtfng diem xanh, t r ln g , do. Muon
biet co phai chtfng Hau cam hay khong thi ngoai viec
BENH CO HONG 311
nhin nhting dom viia ke, neu thay khong ho, khong
t it tieng, mach hu ma dung. Tri lieu thi dung Luc vi
thang, bo 3 vi Kinh gi6i, Phong phong, CUdng tam, va
them cac vi sau day:
Diem sao 1 tien -Nguyen sam (sao rUdu) 1 tien -
Hoang cam 2 tien - Dan bi 2 tien - Sinh dia (sao muoi)
2 tien - Sdn ky (sao muoi) 1 tien - Nti trinh (sao muoi)
1 tien riidi - Tri mau 1 tien riidi.
Dan ong thi them Quy ban 5 tien. Dan ba thi them
Miet giap 5 tien. Do nUdc vao sac uong lien 5 thang
trong 5 ngay.
TrUdng hdp chua khoi thi them:
Phu tti 3 phan - Que chi 3 phan. Do nUdc sac rieng
roi uong cung v6i thuoc tren.
Sau khi khoi thi phai dung Phu que bat vi hoa, them
Nguyen sam, Tri mau, Nti trinh, Cau ky, tat ca deu
ngam nUdc muoi roi sao kho.
Chting Phi dtfdng hau.
Chting nay la do phong nhiet ma ra, khien co hong
dau d6n, khong an uong gi dUdc, ham ech sUng do.
Phai dting Luc vi thang them cac vi sau:
Lien kieu 1 tien - Cat can 1 tien - Hoang bach 1
tien - Sdn ky 1 tien - Moc thong 1 tien - Sdn thach
cao 4 tien.
Chi can uong 2 thang trong 2 ngay la khoi.
312 NHCNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Chting Htf a hau.
Chiing nay thi co hong khong stfng, nhiing hai ben
tieu thiet noi nhiing diem do, giong khan hoac tat tieng.
Chiing nay la do noi ngoai phong hoa, lai an do chua,
khien phe khi bat thanh ma ra. Phai dung Luc vi thang,
them cac vi sau:
Te tan 3 tien- To diep 2 tien -Do ntfdc s ic uong.
Uong xong 1 thang ma khong thay cong hieu thi doi
vi, them cac vi sau:
Sinh dia 2 tien - Dan bi 2 tien. (2 vi nay ngam ntfdc
muoi roi sao kho) - Sdn ky 1 tien - Moc thong 1 tien
- Hoa phan 1 tien.
Do nifdc vao s ic uong, 2 thang la khoi.
Chting Thanh a hau.
Chiing nay la do han phuc d phe phu, khien cho co
hong khong sifng khong do nhifng kho khan dau ddn,
kho an uong. Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
To diep 2 tien - Ma hoang 2 tien.
Do ntfdc sac uong 2 thang trong 2 ngay. Sau do Ma
hoang, To diep moi thtf giam mot niia, roi them cac
vi sau:
Hoa phan 1 tien - Hoang cam 1 tien - Khtfdng hoat
1 tien - Gtfng sao 1 tien - Ban ha 1 tien - Tao hach
20 hat - Ha tti 2 tien - Ket canh 5 tien - Cam thao
5 tien.
Do ntfdc s ic uong nhieu ngay, vi chtfng nay khong
the khoi ngay dtfdc, cd khi keo dai ca thang.
BENH CO HO NG 313
Chufng Lan sa hau.
Chting nay thtfdng phat sinh sau khi m lc thtfdng
han, vi ta cl ngoai chtfa het, khien co hong stfng dau.
Phai dung Luc vi thang, phan ltfdng giam mot ntia,
them cac vi sau:
Hoang cam (sao rtfdu) 1 tien - Hoa phan 1 tien -
Nguyen sam (sao muoi) 2 tien - Cat can 1 tien - Sinh
thach cao 2 tien - Dam true diep 2 tien - Thao ha sa
2 tien.
Do ntfdc sac uong 4 thang lien trong 4 ngay. Trtfdng
hdp khong bdt thi them cac vi sau:
Sinh dai hoang 3 tien. Do ntfdc sac uong 3 thang
la khoi.
Chufng Song nhu nga.
Chtfng nay la do cam vi phe nhi kinh ma ra, khien
d hai ben hong noi len hach thit nhtf hai qua anh dao,
ngtfdi phat nong lanh. Trtfdc het lay kim theu hai hach
thit dd ra cho chay mau, roi dung Luc vi thang, them
cac vi sau:
Tran bi - Hai phti thach - To diep - Khtfdng hoat.
Moi vi 1 tien rtfdi. Do ntfdc sac uong 2 thang trong
2 ngay. Trtfdng hdp hong van con stfng thi them Dai
hoang 3 tien.
Chufng Ddn nhu nga.
Chtfng nay cung nhtf chtfng tren, nghla la thtfdng
314 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
m lc phai sau khi bi thudng han, do la do ngoai han
chua het ma ra, khien trong hong sUng mot ben, ngUdi
phat sot. Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Cat can 2 tien - To diep 1 tien - KhUdng hoat 2
tien - Tien nguyen tuy 5 tien (trUdng hdp khong co
thti tUdi thi thay b ln g Nguyen tuy tti 3 tien).
Do nU6c s ic uong 1 thang trong 1 ngay la benh het
dUoc phan ntia. Ngay hom sau thi them:
Hoang cam(sao rUdu) 2 tien - Hoa phan 5 tien - Sdn
ky 1 tien -ThUdc dUdc 1 tien - Moc thong 1 tien.
Do nUdc vao s ic uong 1 thang la khoi han.
Chufng Lan nhu nga.
Chting nay la do phe vi uat nhiet, khien co hong
sUng do dau d6n, khong an dUdc, dai mach dap manh.
Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Cat can 2 tien - To diep 1 tien - Nguyen sam (sao
muoi) 1 tien - Hoang cam (sao) 2 tien - Gia Bach chi
lay 1 chung nUdc.
Uong xong thang nay thi dting them Bat tien tan.
Qua ngay hom sau, bo hai vi Cat can va To diep,
them cac vi sau day:
Sdn ky - Moc thong - Sinh dia - Dan bi - Phu thach
- Hoa phan. Moi vi 2 tien.
TrUdng hdp mach 16n thi them Sinh dai hoang 3
tien. Neu mach hu thi uong Bat tien tan v6i nU6c
Bach chi, nho vao hong, nuot tti tti. Uong nhu the
BENH CO HO NG 315
trong vai ba ngay.
TrUdng hdp t it tieng lanh ltfng thi them cac vi sau:
Cat can 2 tien - To diep 1 tien - KhUdng hoat 1
tien - Te tan 3 phan.
Do ntfdc s ic uong vai thang nhat dinh khoi.
Chufng Phong han nga.
Chtfng nay la do phong han ma ra, co hong stfng
do nhtf trai man, khi t it khong thong. Phai dung Luc
vi thang, them cac vi sau:
To diep 3 tien - Khtfdng hoat 1 tien.
Do ntfdc s ic uong 1 thang la bdt nhieu. Hai thang
la khoi. Neu dung thuoc mat thi khong the khoi dtfdc.
Chufng Bach sac nhu nga.
Trong chtfng nay thi hong stfng ldn gan nghet thd,
ngtfdi phat nong lanh, dd la do phe tho phong han ma
ra. Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
To diep 2 tien - Te tan 3 phan - Khtfdng hoat 2 A'n .
Do ntfdc s ic uong 1 thang la bdt hln.
Chufng Thach nga.
Chtfng nay la do luc chao ddi da thai sinh bat tuc,
lai gap can hoa dam ket, nen an phai thtf cay dang
la phat ra d hong. Chtfng nay khong the tri b ln g thuoc
mat, cung khong the lay kim lay dao chich mo xe cho
dau, ma phai dung Luc vi thang, them cac vi sau day:
316 NH&NG PHifONG THUOC BI TRUYEN
Boi mau 1 tien - Sinh dia 2 tien - NgUu bang 1 tien
- Mach dong 1 tien - Moc thong 1 tien.
Do nu6c s ic uong 4 thang trong 4 ngay lien, neu
khong dd thi bo luc vi, ma dung ddn thuoc sau day:
Sinh dia 1 tien rtfdi - Dan bi 1 tien - Ttfdng boi mau
1 tien 2 phan - Cam thao 1 tien - NgUu bang 1 tien
- Ket cach 8 phan - Mach dong 1 tien - Moc thong
6 phan - Bac ha 2 tien - Dang tam 2 phan.
Do ntf6c sac uong vai thang tat khoi. Lai nen dung
them Thoai thung dtfdc, thoi vao hong
Chufng Phuc han hau nga.
Chiing nay la do han phuc d trong ma phat ra, khien
hong do bam, cach tri giong nhtf cach tri chtfng Phuc
han hau ung cl phia dtf6i. Trtfdng hdp dan ba co thai
sd uong thuoc thi co the sac thuoc that dac, thoa vao
hong, neu non ra dtfdc la d6.
Co hong stfng va te.
Chtfng nay la do can vi co nhiet doc lai bi ngoai cam
ma sinh ra, khien hong stfng dau, noi dom trang, khong
an uong gi dtfdc, co luc hong khong dau nhtfng lai te,
khong co cam giac gi, Phai dung Luc vi thang, them
cac vi sau:
Sinh dai hoang 1 tien - Hoang cam (sao muoi) 2 tien
- Nguyen sam (ngam rtfdu sao) 2 tien - Sinh dia (sao
muoi) 2 tien - Dan bi 2 tien - Hai phtf thach 2 tien
- Sdn ky 1 tien - Moc thong 1 tien.
BE NH CO HO NG 317
Do ntfdc sic uong 2 thang trong 2 ngay. Sau do bo
Dai hoang, them cac vi sau:
Sinh thach cao 3 tien - Ha tu 1 tien rtfdi - Chinh
bach tii nhan (che ntfdc Bach chi) 2 tien.
Do ntfdc sic uong 4 thang trong 4 ngay la khoi. Nen
dung them Bat tien tan, moi lan 2 tien.
Hong stfng te trang bdt.
Chtfng nay la do phe vi tho han, khien mach tri than
nhiet. Dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Te tan 3 phan - Khtfdng hoat 2 phan - To diep 1
tien - Tran bi 1 tien.
Do ntfdc sic uong 2 thang trong 2 ngay la khoi. Trtfdng
hdp benh khong khoi ma hong bien sang mau do thi
bd 4 vi vtfa ke, them cac vi sau:
Sdn ky - Moc thong (sao rtfdu) - Hoang cam - Sinh
dia - Hoang bach - Moi thtf 1 tien.
Trtfdng hdp cd nhieu dam thi them:
Hai phu thach - Ban ha - Hoa phan - Moi thtf 1
tien.
Chufng hong te han phuc.
Trong chtfng nay co hong khong stfng l&m nhtfng
cd mau bam, neu lam lln dung thuoc mat ma chtfa thi
hong se thoi, vi pham thay sac bam thi khong the dung
cach tri hoa. Trai lai phai dung Luc vi thang, them
cac vi sau:
Te tan 5 phan - Ma hoang 1 tien - Que chi 1 tien
318 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
- To diep 1 tien - Qua lau 1 tien - Ha tti 1 tien - NgUu
bang 1 tien.
Do ntfdc vao sac uong. TrUdng hdp tho ra huyet cuc
cung dung ddn thuoc nay.
Chufng hau te not hach.
Trong chiing nay hong chi hdi stfng nhiing te dai,
trai lai lam ham ech moc hach thit loi ra dau d6n, khien
khong an uong dtfdc gi, mach 16n, phat nong lanh. Phai
dung Luc vi thang, sic len ma uong 1 thang trong ngay.
Horn sau them:
Hoang cam - Sdn ky - Moc thong (sao) - Nguyen
sam.
Moi thtf 1 tien rtfdi.
Chufng Dam hong hau.
Hong stfng len khong nuot dtfdc gi, ngtfdi phat nong
lanh, mat do song, non mtia. Phai dung Luc vi thang
them cac vi sau:
To diep 2 tien - Khtfdng hoat 2 tien - Cat can 2
tien - Tien nguyen tuy 5 tien.
Do ntfdc sac uong 1 thang, toan than noi mun nhtf
sdi la khoi. Trtfdng hdp van phat sot ttfc la noi hoa
tiet ra ngoai. Dting Luc vi thang, them cac vi sau:
Sinh dai hoang 3 tien - Cat can 2 tien - Hoang cam
2 tien - Sdn ky 2 tien - Nguyen sam 2 tien - Hoa phan
2 tien - Sinh thach cao 5 tien - Hoat thach 2 tien.
Do ntfdc s ic uong 2 thang trong 2 ngay, roi bo Dai
BENH C(5 H O NG 319
hoang va Thach cao, sac uong 4 thang trong 4 ngay.
TrUdng hdp co mun Id ra thi uong Bat tieu tan va
uong them ntfdc Bach chi.
Chufng Tau ma hau.
Trong chiing nay, co hong stfng ca trong ngoai, luc
dau luc te. Do la do can ty hoa be bat thong ma ra.
Co the phat nong lanh. Phai dung Luc vi thang, them
cac vi sau:
Cat can 2 tien - Sai ho 1 tien - Te tan 5 phan.
S ic 1 thang uong, roi them cac vi sau:
Giac lat 2 tien - Quy vy 2 tien - Xich dtfdc 2 tien
- Thao ha xa 2 tien - Sinh quan 5 tien.
Co dam thi them: Hai phu thach 3 tien - Che ban
ha 2 tien.
Minh nong ltfng lanh thi them: Khtfdng hoat 1 tien
- To diep 1 tien.
Chufng Toa hau phong.
Chtfng nay do ty vi am dtfdng ttfdng ket, trong thi
be tic khong thong ma ben ngoai thi vo hinh tich. Phai
dung Luc vi thang them cac vi sau:
Ma hoang 2 tien - Sinh quan 5 tien - To diep 2 tien
- Que chi 1 tien - Khtfdng hoat 2 tien.
S ic uong 1 thang, neu di ta hoac non mtia la tot.
Trtfdng hdp khong di ta hoac non mtia thi phai chich
huyet Khuc tri b canh tay cho gan cui cho va huyet
Coc b ho khau.
320 NHVNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Chufng Trien hau phong.
Chting nay do phe cam, lai gap ta phong nen dam
keo len chan nghet, am dtfdng be ket, noi ngoai bat
thong, cam thay hong nghet nhtf bi ran quan. Trtfdc
het phai dung Khai quan dtfdc thoi vao mui cho tdi
khi non mtia. Lai lay ngai ntfdng len cham ctiu d hai
huyet Toe cham va Giap xa. Hoac lay long trln g trting
ga tron Bach phan cho uong. Neu dting cac each tren
ma khong non mtia dtfdc thi dting kim chich vao 5 huyet
la Thieu thtfdng, Thtfdng dtfdng, Quan xung, Thieu xung
va Thieu am, cho tdi khi chay mau. Roi dung Luc vi
thang them cac vi sau:
Sinh quan 1 lang - Ma hoang 2 tien - Khtfdng hoat
2 tien - To diep 2 tien - Ha tti 2 tien.
Do’ ntfdc sac uong, neu di ta hoac non mtia la tot.
Trtfdng hdp khong di ta hoac non mtia thi phai dung
Dam phan khti dam dtfdc.
Chting Tap thiet hau phong.
Chtfng nay lam stfng hai ben hong, khien tieu thiet
cd mun bot do hoac tia, mat cung stfng len, ltfdi cong
lai, ctfng va day ra, day la mot chtfng nguy hiem, do
phe can tich doc ma ra. Phai dung Luc vi thang, them
vao cac vi sau:
Hoang lien 1 tien - Hoang cam 2 tien - Sinh quan
4 tien - Lien kieu 2 tien - Xung ngoc 1 tien - Xu dan
BENH CO HONG 321
Do ntfdc vao sac uong lien 4 thang trong 4 ngay.
Trtfdng hdp ldi stfng den, rang rung thi bat tri.
Chufng Htf lan hau phong.
Chtfng nay la do ban nguyen bat tuc, htf hoa boc
len, khien hong do len, co dom trang nhtfng khong stfng
ma dau. Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Nguyen sam (sao muoi) 2 tien - Hoang cam (sao rtfdu)
2 tien - Sdn tien (sao) 1 tien - Hoa phan 1 tien - Sinh
dia 3 tien - Dan bi 2 tien.
Do ntfdc sac uong 2 thang trong 2 ngay, roi bo Luc
vi thang ma them cac vi sau:
Tri mau (sao muoi) 1 tien - Hoang bach 1 tien.
S ic uong lien 4 thang trong 4 ngay. Cung phai dung
them Bat tien tan.
Chufng Bach sac hau phong.
Chtfng nay do han hoa phuc ci phe kinh, khien hong
trang bech ra ma khong stfng, nhtfng lai co nhtfng diem
tia, thoi ra. M inh nong sot sd lanh, do la hoa muon
phat ra ngoai vay. Phai dung Luc vi thang, them cac
vi sau:
Cat can 1 tien - Ma hoang 1 tien - To diep 1 tien
- Sai ho 5 phan - Hoa phan 1 tien rtfdi - Que chi 1
tien - Khtfdng hoat 1 tien.
S ic uong 2 thang, uong them Bat vi than tien tan.
Trtfdng hdp co hong bien thanh sac uo thi doi thuoc,
them cac vi sau:
322 NHJjNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Nguyen sam (sao muoi) 2 tien - Hoang elm (sao rtfdu)
2 tien - Sdn ky (sao) 1 tien - Moc thong 1 tien.
S ic uong 2 thang la khoi.
Chufng Tufu doc hau phong.
Chtfng nay la do uong qua nhieu rtfdu ma ra. Co
hong stfng do, nhieu dam, khong nuot dtfdc, phe mach
cham. Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Sinh cam thao 1 lang - Cat can 1 tien - Hai phu
thach 3 tien - Hoa phan 2 tien - Chi cti tti 2 tien -
Sdn ky 1 tien.
Sac uong 1 thang trong ngay. Horn sau them cac vi:
Nguyen sam (sao muoi) - Sinh dia - Dan bi.
Moi thti 2 tien. S ic uong lien 4 thang trong 4 ngay.
Cung nen dung them Thoai thung dtfdc.
Chufng Lao hau phong.
Chtfng nay do can vi deu htf, khien day mieng ndi
diem do, hong trln g bech, khong stfng, nhtfng hinh
nhtf co mui mau tanh. Phai dung Luc vi thang, them
cac vi sau:
Nguyen sam (sao muoi cho t6i luc vang den) 2 tien
- Tri mau (sao muoi) 2 tien - Sinh dia 2 tien - Dan
bi 1 tien - Moc thong 1 tien.
S ic uong 1 thang trong ngay, hom sau them:
Lien kieu 1 tien - Hoang cam(sao rtfdu) 1 tien - Hoa
phan 1 tien - Sdn ky 1 tien.
S ic uong 2 thang trong 2 ngay. Doan bo Luc vi thang,
BENH CO HONG 323
dung ddn thuoc sau:
Nguyen sam (sao muoi) 2 tien - Nti trinh tti 1 tien
rtfdi - Sinh dia 1 tien rtfdi - Mach dong 1 tien - Hoang
cam (sao) 1 tien - Dan bi 2 tien - Cau ky 2 tien - Quy
ban 3 tien - Sinh thti o 5 tien - Sinh cam thao 1 tien.
S ic 2 thang uong la khoi. Cung nen dting them
Tieu tan dtfdc.
Chting Ttiu han hau phong
Chtfng nay la sau khi uong nhieu rtfdu roi tho han
ma ra khien co hong tuy khong stfng nhtfng lai moc
len nhtfng khoi thit mau do ldt, nuot ntfdc bot cung
dau, ngtfdi phat nong lanh, mach ldn. Phai dung Luc
vi thang, them cac vi sau:
Hoa phan 2 tien - Chi cu tti 2 tien - Hoang cam
(sao rtfdu) 2 tien - Cat can 1 tien.
Sac uong 2 thang 2 ngay la khoi.
Chting Thung lan hau phong.
Chtfng nay do phong hoa nhap noi, khien mach phe
vi 16n, cd hong loet. Phai dting Luc vi thang, them cac
vi sau:
Cat can 1 tien - Hoa phan 1 tien.
Neu s ic uong 1 thang khong thay bdt thi cung dting
Luc vi thang, nhtfng them cac vi sau:
Dam dau thi 2 tien - Moc thong 2 tien - Sdn ky 2
tien - Tri mau (sao muoi) 2 tien - Hoa phan 1 tien
- Dtfdng quy 1 tien - Bach tti nhan 1 tien - Dan bi
324 NHtJNG PHUONG THUdC BI TRUY&N
2 tien - Sinh dia 1 tien riidi - Hai phu thach 3 tien
- Bach chi cham 1 chung.
S ic uong 5 thang trong 5 ngay lien. Ben ngoai dung
them Tieu tan dtfdc, lay giay cuon thanh ong, thdi thuoc
vao hong.
Chufng Phe han hau phong.
Chtfng nay la do phe tho trong han, khien hong tuy
khong stfng ma dau d6n vo cung, khong an uong gi
dtfdc, ltfng lanh, sd lanh. Dung Luc vi thang, them cac
vi sau:
Khtfdng hoat 2 tien - To diep 2 tien - Dtfdng quy
1 tien - Sai ho 1 tien - Ngtfu bang 1 tien - Que chi
1 tien - Te tan 5 phan.
S ic uong 2 thang trong 2 ngay la khoi.
Chting Tan kho hau phong.
Chtfng nay la do met nhoc ngay dem roi gap phong
ma ra, khien cd hong, khong stfng, khong do lim nhtfng
dau, hai ben tieu thiet thtfdng chay mau. Phai dung
Luc vi thang, them cac vi sau:
Nguyen sam (sao muoi) 1 tien - Hoang cam (sao rtfdu)
1 tien - Sdn ky 2 tien - Moc thong 1 tien - Lien kieu
2 tien.
Neu hoa qua vtfdng thi them : Lien kieu 2 tien -
Tri mau (sao muoi) 2 tien - Dan bi 1 tien - Trach ta
1 tien - Hoa phan 1 tien.
BENH CO H O NG 325
Sac uong 3 thang trong 3 ngay la khoi. Cung nen
dung them Tieu tan uu'dc, thdi vao hong.
Chting Dam hong hau phong.
Chting nay la do Phe vi cam mao. phong ta lam cho
cd hong stfng len, ca tieu thiet cung stfng len bat dong,
giong khan, mach tay phai cang ma mau. Phai chich
cac huyet Thieu thtfdng, Quan xung. Roi dting Luc vi
thang, them cac vi sau.
Khtfcfng hoat - To diep - Cat can.
Moi thti 2 tien. Sac uorig 1 thang la khoi.
Chting Phuc han hau ung.
Chting nay la do trong thi tich han, ngoai thi ngo
cam, ta doc phat sinh khien cd hong stfng do, co cho
mau tia. Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Khtfdng hoat 1 tien - Cat can 1 tien - Thao ha xa
1 tien - Xuyen sdn giap 1 tien - Thtfdc dtfdc 1 tien
- Quy vy 1 tien - Te tan 3 phan.
S ic uong 2 thang trong 2 ngay, roi bo Khtfdng hoat
va Cat can, roi them Sdn ky 1 tien.
Sac uong 5 thang trong 5 ngay la khoi.
Chting Thung lan hau ung.
Chtfng nay la do ty tich nhiet ma ra, khien cd hong
stfng do thit loet. Trtfdc het phai chich cac huyet Thieu
thtfdng, Thtfdng dtfdng, Quan xung d hai tay, cho mau
chay nhieu la tot. Roi dung Bat tien tan, r ic vao ltfdi
326 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
cho tan dan. Sau do dung Luc vi thang, them cac vi
sau:
Nguyen sam (sao muoi) 2 tien - Hoang bach (sao
m u oi) 2 tien - Hoang cam (sao rtfdu) 1 tien rtfdi - Sinh
dai hoang 3 tien - Sdn ky 1 tien - Moc theng 1 tien
- Thao ha xa 2 tien.
Do ntfdc s ic uong 1 thang, thay di ta thi hom sau
bo Dai hoang. Sac uong tiep 3 thang trong 3 ngay. Sau
cung dung Thap bat vi than dtfdc va ntfdc Bach chi,
nho vao hong nuot ttf ttf.
Chufng Dam bach hau ung.
Chtfng nay do ty phe tho han ma ra, khien hong
stfng ma khong do, neu lam lan ma dung loai thuoc
mat thi chi 7 ngay sau hong se co mu. Trtfdng hdp co
mu thi dung kim chich ra, lai chich cac huyet Thieu
thtfdng, Thtfdng dtfdng d hai tay, roi dung Luc vi thang,
them cac vi sau:
To diep 1 tien rtfdi - Xich thtfdc 1 tien rtfdi - Quy
vy 1 tien rtfdi.
S ic uong 1 thang trong ngay. Hom sau them :
Xuyen sdn giap - Tao giac - Thich thao ha xa.
Moi thtf 2 tien. Sac 2 thang uong 2 ngay la khoi.
Chting Dai hong hau ung.
Chtfng nay la do ty phe tich nhiet, khien cd hong
stfng do, mach ldn, ngtfdi phat nong lanh. Hay lay kim
chich cac huyet Thieu thtfdng, Thtfdng dtfdng, va ca
BENH C(5 HO NG 327
cho siing trong hong, cho chay mau, roi dung Luc vi
thang, them cac vi sau:
ScJn ky 1 tien - Dai thong 1 tien - hai phu thach
3 tien - Sinh dai hoang 3 tien - Quy vy 3 tien - Thao
ha xa 3 tien - Xich thtfdc 1 tien rtfdi - Hoa phan ltien
rtfdi - Hoang cam 1 tien rtfdi - Giac cham 3 tien.
Trtfdc het lay 10 vi vtfa ke do ntfdc dun that soi,
sau mdi cho Luc vi vao s ic ky. Uong 2 thang trong
2 ngay la khoi.
Chting Thanh a hau ung.
Chtfng nay do tho han qua nang khien be tac phe"
mach, lam cho giong khan tat tieng, an uong khong
dtfdc, hoac co mun nho stfng loet, ngtfdi sot ma ltfng
lanh. Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau day:
Khtfdng hoat 2 tien - Cat can 1 tien - To diep 1
tien.
S ic uong 1 thang trong ngay la het t it tieng. Hom
sau them cac vi sau day:
Hoa phan 1 tien - Nhtf htfdng 5 phan - Cat can 3
tien - Hoang cam (sao rtfdu) 3 tien - Quy vy 3 tien
- Xich thtfdc 3 tien - Xuyen sdn giap 3 tien - Giac
cham 3 tien.
S ic uong vai thang, nen dung them Bat tien tan
va Ngoc xu dan.
Chting Ddn hau ung.
Trong Chtfng nay, mot ben hong stfng loet, hoac ben
328 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
phai, hoac ben trai, ndi nhiing diem do, do la phong
nhiet phong han ma ra. Hay dung Luc vi thang, them
cac vi sau day.
To diep 2 tien - KhUdng hoat 2 tien.
S ic uong 1 thang trong ngay. Horn sau them cac vi
dtfdi day:
Xich thtfdc - Quy vy - Sdn dau can - Sdn ky.
Moi thtf 1 tien rtfdi, vai thang la khoi.
Ngoai chufng hau ung.
Chtfng nay sinh d dtfdi ham, tren huyet Thien dot,
khien trong ngoai cd hong deu stfng, an uong khong
dtfdc, khong co dam. Do la do phong doc ma ra. Phai
dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Hoang cam 2 tien - Giac cham 2 tien - Sdn giap
2 tien - Quy vy - Xich thtfdc (moi thtf 2 tien) - Thao
ha xa 2 tien - Hong hoa 1 tien - Cat can 1 tien - Nhu
htfdng 5 phan.
S ic uong 3 thang trong 3 ngay lien la khoi. Sau
do dung Thap toan dai bd thang de lay lai stic khoe.
Chufng Nghe ttf hau ung.
Chtfng nay sinh d dtfdi ma, con co ten la Huyen ung.
Dd la do han khi uat tich ma phat ra ngoai. Phai dung
Luc vi thang, them cac vi sau:
Sdn giap 1 tien - Quy vy 1 tien - Giac cham 1 tien
- Bach chi 1 tien - Xuyen khung 1 tien - Thang ma
3 Dhan - Hone1hoa 5 Dhan - Nhii Vnfrina r>
BENH CO HO NG 329
S ic vai thang uong trong vai ngay la het. Neu co
mu thi lay kim chich ra.
Chufng Thiet thtfdng ung.
Chting nay sinh d gitfa ltfdi, ndi len nhtf hat md, khien
dau ddn, khong an uong noi nang gi dtfdc. Do la do
nhiet nhap tam bao ma an ra. Chtfng nay nhin ltfdi
stfng do thi con tri dtfdc, neu ltfdi den la bat tri. Phai
dung Luc vi thang, them cac vi sau day:
Xuyen lien 1 tien - Lien kieu 5 tien - Thao ha xa
5 tien - Sinh quan 4 tien - Dia dinh 3 tien.
S ic uong vai thang trong vai ngay lien, ben ngoai
cuon giay lam ong, thdi Ngtfu hoang tieu tan dtfdc vao
ltfdi, mau khoi.
Thiet ha ung.
* * . /
Chtfng nay la do ty than tich nhiet ma ra. O dtfdi
ltfdi co hai huyet Kim cham va Ngoc dich, thong vdi
than kinh, cho thong nhau do bi kho ntfdc thi benh
sinh ra. Phai dung Luc vi thang, them cac vi sau:
Sinh dia 2 tien - Thao ha xa 2 tien - Cat can 1 tien
- Hoa phan 1 tien - Dan bi 1 tien - Nguyen sam 2 tien.
S ic uong 2 thang trong 2 ngay roi dung Thap bat
vi than dude thdi vao dtfdi ltfdi, rat mau khoi.
330 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
CH lfO N G X
NHAKHOA
Chufng Am hif nha thong
Day la chiing dau rang do am htf ma ra. Hay lay
Sinh phu tvt tan nho, tron ntfdc d ip vao hai long ban
chan, rat cong hieu.
Hoac lay Cau ky 1 lang, nau vdi thit heo an vai lan
cung khoi. Hoac dung: Ho dao xac Bon nam can tan
nho, them mot it Xuyen tieu va muoi an, dun len lay
ntfdc tham vao chan rang.
Chufng Phong hoanha thong
Chtfng dau rang nay la do tho phong hoama ra, khien
hai ma cung stfng len. Hay lay Bach chi say kho, tan
nho, tron mat thanh tiing hoan, lan Chu sa d ngoai
hoan thuoc uong vdi ntfdc Kinh gidi.
Hoac lay Sinh dia gia nat, them mot it Trieu nao,
tron deu dap vao chan rang dau.
Hoac lay mot sdi Sinh ty qua, sat muoi dot len, tan
thanh bot d ip vao rang va vao hai ben ma stfncr
NHA KHOA 331
Chufng Sau rang.
Chting nay thi rang nao co sau, chi rang do dau,
co the co mu hoac khong. Hay lay Hung hoang tan nho,
tron vdi Tao cao roi nhet vao lo rang sau. Lai d ip
len rang, ntfdng 1 thanh sat nho cho that nong ap vao
thuoc. Vai lan nhtf vay la het dau.
Hoac co the lay Minh hung hoang 2 lang tan nho
hoavdi Ma du thtf that 4 lang, ngam trong mieng mot
luc lau roi nhd ra. Vai lan nhtf vay la khoi. Du bi dau
nhtfc the nao cung khoi.
Hoac lay Ngu boi tik sic that dac, ngam trong mieng
that lau roi nhd ra. Vai lan la khoi hin.
Chufng Phong han nha thong.
Day la chtfng dau rang do phong han ma ra. Hay
dung:
Xuyen tieu 3 phan - Te tan 2 phan - Bach chi 1
tien - Phong phong 1 tien.
Do ntfdc vao dun soi, de nguoi bdt ma ngam trong
mieng. Vai lan la khoi.
Chting Phong nhiet nha thong.
Day la chtfng dau rang do phong nhiet ma ra. Hay
dung:
Lien kieu - Hoat thach - Ngan hoa.
Moi thtf 1 tien, do ntfdc s ic uong, ctfc cong hieu.
Hoac dung : Dam true diep 3 tien - Thach cao 3
tien. Do ntfdc s ic uong la khoi.
332 NHONG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Chufng Than hif nha thong.
Day la chiing dau rang do than hu ma ra. Hay dung:
Pha co' chi 2 lang - Thanh diem 2 tien.
Tat ca sao gion tan nho, sat vao chan rang, ctfc cong
hieu.
Dau rang mat sifng.
Dung phUdng thuoc sau:
Soc hoac 5 lang - Thuc tieu 1 lang - Ngo thu du
1 lang - Do hoat 1 lang - O tac ngU cot 1 lang - Dao
giao 1 lang.
Trtf6c het lay Soc hoac do 5 thang ntfdc sac con 4
thang. Tiep do lay 6 vi thuoc tren do 2 thang ntfdc
s ic con 8 le, do chung vao ntfdc Soc h o ic va them 1
le rtfdu trin g, tat ca s ic con 1 thang ma ngam ttfng
ngum trong mieng, ngay ngam 3 lan.
Chufng Phong xi can xuat.
Day la chtfng dau rang do gap phong ma ra, ldi stfng
len, khong an uong gi dtfdc. Dung phtfdng thudc sau:
Thach dai 5 phan - Te tan 4 phan - Ctfc thich 4 phan
- Xtfdng bo 4 phan - Htfdng phu ttf 4 phan - Dtfdng
quy 4 phan - Thanh moc hudng 4 phan - Ho dong luat
4 phan - Gtfng kho 4 phan - Thanh stfdng ttf 6 phan.
Tat ca tan nho, moi lan lay ra ntfa tien, boc vao vai
mong, ngam tai chd rang dau. Thay thuoc luon luon.
Tiep do dung phtfdng thuoc sau:
Kho sam 8 phan - Dai hoang 6 phan - Hoang cam
NHA KHOA 333
6 phan - Chi that 6 phan - Dia cot bi 6 phan - Huyen
sam 8 phan - Hoang lien 8 phan.
Tat ca tan nho, tron mat thanh ttfng hoan nhu hat
ngo, sau moi btfa cdm mot luc thi uong 15 hoan, ngay
2 lan. Phai kieng an toi va thit heo.
Chan rang stfng dau.
Lay canh va re Tu! co do ntfdc sac len, ngam ttfng
ngum lau trong mieng, mau het dau het stfng.
Trtfdng hdp ldi stfng to va do len thi ttfc la chtfng
Nha ung, trtfdc het phai lay kim chich cho stfng cho
mau chay ra, sau do dung Tran chau tan nho ma sat
vao. Thuoc uong thi dung:
Long dam thao (sao rtfdu) 1 tien rtfdi - Quy vy 1
tien rtfdi - Hoang cam (sao rtfdu) 1 tien - Moc thong
1 tien - Trach ta 1 tien - Xa tien tti (sao rtfdu) 1 tien
- Cam thao 1 tien - Sinh dia 1 tien.
Do ntfdc sac uong trong ngay.
Rang dau lung lay nghieng nga.
Dung phtfdng thuoc sau:
Dtfdng than chi 2 le - Cam dien 2 le - Ngtfu phan
ep lay ntfdc 1 le - Cam thao (tan) ntia lang - Thanh
dai ntia lang - Huan hoang ntia lang ( hai vi tan nho).
Cha tat ca vao sieu, dun nho ltia cho soi ky. Lay
tam quan bong gon, tham thuoc xat vao ldi va chan
rang. Rang se het dau va chac lai. Kieng can do song
lanh, uong rtfdu.
NHA KHOA 333
6 phan - Chi that 6 phan - Dia cot bi 6 phan - Huyen
sam 8 phan - Hoang lien 8 phan.
Tat ca tan nho, tron mat thanh ttfng hoan nhtf hat
ngo, sau moi btfa ccim mot luc thi uong 15 hoan, ngay
2 lan. Phai kieng an toi va thit heo.
Chan rang stfng dau.
Lay canh va re Ttf co do ntf6c s ic len, ngam ttfng
ngum lau trong mieng, mau het dau het stfng.
Trtfdng hdp ldi stfng to va do len thi ttfc la chtfng
Nha ung, trtfcic het phai lay kim chich cho stfng cho
mau chay ra, sau do dung Tran chau tan nho ma sat
vao. Thuoc uong thi dtfng:
Long dam thao (sao rtfdu) 1 tien rtfdi - Quy vy 1
tien rtfdi - Hoang cam (sao rtfdu) 1 tien - Moc thong
1 tien - Trach ta 1 tien - Xa tien tii (sao rtfdu) 1 tien
- Cam thao 1 tien - Sinh dia 1 tien.
Do ntf6c s ic uong trong ngay.
Rang dau lung lay nghieng nga.
Dung phtfdng thuoc sau:
Dtfdng than chi 2 le - Cam dien 2 le - Ngtfu phan
ep lay ntfdc 1 le - Cam thao (tan) ntia lang - Thanh
dai ntia lang - Huan hoang ntia lang ( hai vi tan nho).
Cha tat ca vao sieu, dun nho ltia cho soi ky. Lay
tam quan bong gon, tham thuoc xat vao ldi va chan
rang. Rang se het dau va chac lai. Kieng can do song
lanh, uong rtfdu.
334 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Rang dau co lo.
Lay it hat Lang tang nhet vao cac lo rang dau, lify
sap bit kin, sau 1 dem bdt nhieu, vai dem la khoi.
Chufng Loi chan rang.
Chiing nay la do rang dau ldi sUng roi lam doc, thdi
loet dan khien chan rang lo ra. TrUdc het phai lay Bach
tat le tan nho, do nUdc, them mot nhum muoi an, dun
soi de nguoi bdt ma ngam. Sau do dung phtfdng thuoic
sau day:
Sinh huyen ho to" tan nho dap vao cho ldi dau.
Hoac lay Mach dong 3 tien, do ntfdc sac dac ma ngam
cung rat cong hieu.
Hoac lay Hoang dau gia nat d ip vao ldi dau.
Chufng Nha ung.
Day la chtfng dau rang ma chan rang thoi ra, ldi
stfng len. Trtfdc het lay Dai hoang 1 can va Bach chi
10 lang, tat ca tan nho, tron ntfdc thanh ttfng hoan
nang 3 tien. Canh nam moi ngay, lay Lien tu thong
( hanh song ca re chtfng hdn 10 nhanh, do rtfdu vao
dun len, uong vdi 2 hoan thuoc, roi d ip chan cho mo
hoi. Ngoai ra lai phai dung Tri ty dinh thiem to hoan
ma ngam. Tri ty dinh thiem to hoan, che nhtf sau:
Them to (hoa rtfdu) 2 tien - Khinh phan 5 phan -
Kho bach phan 1 tien - Han thuy thach (ntfdng) 1 tien
- Dam phan 1 tien - Thanh dong 1 tien -Nhu htfdng
1 tien - Xa htfdng 1 tien - Hung hoang 2 tien - Chu
NHA KHOA 335
sa 2 tien - Oa ngtfu 21 cai.
Tron Oa ngtfu tan nho vdi Thiem to, sau do tan nho
cac vi thuoc con lai, roi tron chung v6i thuoc tren, thanh
ttfng hoan nhtf hat dau ma ngam ttfng hoan mot.
Chufng Nha dinh.
Cho ldi b chan rang moc len mot cai nhot, khien
ldi stfng, dau nhtfc ca ntf a mat, lai ngtfa ntfa, nhot co
the vd ra chay mau chay mu dd day. Phai lay tam tre
kheu nhot ra cho chay het chat dd, den khi chay mau
ttfdi thi dung:
Chu sa - Lo sa - Bach phan (rang) - muoi an (rang).
Tat ca phan ltfdng b&ng nhau, tan nho ma dap vao
nhot. Lai nen ngam them Thiem to hoan nhtf da noi
# tren. Vai ngay la khoi.
Chufng Xi cam.
Cho thit b chan rang ttf nhien moc len mot manh
xtfdng nhon, khien ldi dau nhtfc vo ctfng tre con hay
bi chtfng nay. Hay nho cai rang do, mau chay thi lay
giay ban tham nhieu lan cho het, dong thdi dung phtfdng
thuoc sau:
Sinh lo hoi 5 phan -Ho hoang lien 5 phan - Thach
cao (ntfdng) 5 phan - Linh dtfdng giac 5 phan - Sinh
ky tii (tan) 5 phan - Ngtfu bang tti (sao tan) 5 phan
- Ngan sai ho 5 phan - Ket canh 5 phan - Sinh dia
hoang 5 phan - Nguyen sam 5 phan - Bac ha diep 4
phan - Cam thao 3 phan.
336 NHlJNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Do 2 chung ntfdc, them Dam true diep 1 tien, sac
con 6 phan, uong vao luc doi. Dong thdi ben ngoai dung:
Bang phien 5 phan - B in g sa 5 tien - Nguyen minh
phan 5 tien - Chu sa 6 phan.
Tat ca tan ctfc nho, dap vao ldi dau, rang m6i se
moc.
Chan rang co mu.
Lay Minh hung hoang 2 tien tan thanh bot, tron
v6i 4 lang Chi ma du, ngam ttfng ngum trong mieng
mot luc lau, nho ra roi lai ngam tiep. Vai lan la het
mu, khoi dan.
Chufng chay mau ke rang.
Lay mot it True hiep, do ntf6c sac dac, them muoi
ma ngam, nguoi thi nhd ra ngam ngum khac. Vai lan
la het.
Chufng Tau ma nha cam.
Gap chtfng nay thi trtf6c het hay ngam ntf6c muoi
nong.
Sau thi dung Nhan sam va Phuc linh moi thtf 3 tien
tan nho, do vao 2 bat gao, them ntf6c nau thanh chao
loang, hup nong de dtfdng vi khi.
Tiep do dung:
Ngtfu hoang - Hoang lien - Dai hoang (sao rtfdu)
- Moc htfdng - Thanh dai.
Tat ca phan ltfdng b&ng nhau, tan nho. Lay Dam
NHA KHOA 337
true hiep va Bac ha, do ntfdc dun soi, uorig vdi thuoc
bot do, de lam tieu nhiet doc trong tang phu.
Ben ngoai thi dung thu thuat, moi het thit thoi ra,
den khi thay thit do va mau ttfdi thi thoi, dting de tdi
luc ldi thoi den, rang rung ma khong cd mau, ngtfdi
phat sot thi rat kho tri. Thuoc boi thi dting
Ngtfu hoang 5 phan - Tran chau 1 tien - Nhan trung
dien 1 tien - Ho phach 1 tien - Ho hoang lien 1 tien
- Nhu htfdng 1 tien - Mot dtfdc 1 tien - Nhi tra 2 tien
- Bang sa 5 phan - Bang phien 3 phan.
Tat ca tan nho xat vao cho dau.
Hoac co the lay mot trai Hong tao bo hot, nhet vao
do mot hat Hong ty ldn bang hat dau, roi de len ngoi
ntfdng that nong cho tdi luc trai Hong tao kho va khong
con boc khoi ntf a thi thoi. Them Mai hoa bang phien
1 phan, cung tan nho thanh bot, rac vao cho dau, cong
hieu nhtf than.
Chufng Thanh thdi nha cam.
Chtfng nay nguyen do la b hai dui ndi nhtfng van
mau xanh nhtf may, do la chat doc tich tu ma phat
ra. Sau do chat doc len dan tdi chan rang, lam ldi, ham
va ma dau nhtfc stfng len, dong thdi nhtfng van xanh
b dtii cung stfng len. Trtfdc het phai lay manh sanh
nhon rach nhtfng dtfdng van stfng tren dui cho mau
chay ra, do 11 mau doc. Sau do thit trau ttfdi dap vao,
ngay thay vai lan. Ttf nhien ldi va ma het stfng.
338 NHllNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Phtfdng thudc bi truyen tri chufng sau rang.
Ha mo (dot thanh than) - Thach dai - Cam bi - Te
tan - Bach ke thi - Xa htfdng - Gting kho - Huan hoang.
Tat ca phan ltfdng bang nhau tan nho, dung dau tam
cham vao trong cac lo rang sau, nhieu lan trong ngay,
rat cong hieu.
Hoac dung ohtfdng thuoc sau:
Bach phu tu 1 phan - Tri mau 1 phan - Te tan -
5 phan - Khung cting 5 phan - Cao ltfdng khudng 5
phan.
Tat ca tan nho, dung dau tam cham vao cac lo rang
sau, khong dtfdc nuot thuoc,ntfdc m ieng tfa ra thi
phai nhd.
Rang sau co mu.
Rang bi sau, cho ldi d chan rang stfng len va chay
mu thi dting phtfdng thudc sau:
Bach phan (dot) 1 phan - Mat gau 1 phan - Hting
hoang ntia phan - Xa htfdng ntia phan.
Tat ca tan nho, xat vao chan rang.
Chufng Sun rang.
Day la chting sau rang lau ngay khien rang hoac
bi gay hoac bi cut dan, co mu hoac ntfdc hoi thoi d chan
rang. Phai lay Ha mo (dot thanh than) - Thach dai -
Cam bi.
Tat ca tan nho xat vao ldi va rac vao rang, rat
cong hieu.
NHA KHOA 339
Hoac dung phtfcing thuoc sau:
Te tan 1 lang - Dtfdng quy 1 lang - Chich cam thao
- 1 lang - Sa sang tti 1 lang - Thanh stfdng tti 3 lang.
Tat ca gia nat, d ip vao rang va ldi, khong dtfdc nuot
ntfdc mieng. Lam vay ngay 3 lan, vai ngay la khoi.
Hoac dung cach tri sau:
Can dia hoang va Khtfdng hoat, phan ltfdng b in g
nhau tan nho, moi lan lay ra 2 tien, do 1 chen ntfdc
va it rtfdu, dun soi len, loc ba, uong nong. Lat sau non
mtia dtfdc la tot.
Chting Nha phong.
Lay re va bi Uc ly 4lang - Te tan 1 lang - Muoi 1
le.
Do 4 thang ntfdc, sic con 2 thang rtfdi ma ngam nong
nhieu lan, benh sau rang do phong ta se het.
Phtfdng thudc bi truyen tri chting Phong xi.
Thuc tieu 20 hat - Chi can bi 2 lang - Mang thao
2 lang - Te tan 2 lang - Xtfdng bd 2 lang - Ngtfu tat
2 lang.
Do 4 thang ntfdc sic con 2 thang ma ngam nong nhieu
lan.
Hoac lay Doc hoat, do ntfdc vao nau len ma ngam,
cung rat cong hieu.
Chting phong xi mieng thdi.
Dung phtfdng thuoc sau:
340 NHCNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Khung cung 3 lang - LUu quy 3 lang - Doc hoat 4
lang - Te tan 4 lang - Bach chi 4 lang.
Do 5 thang ntfdc s ic con 2 thang ngam dan, nhieu
lan trong ngay, benh khoi, mieng het thoi.
Chting phong xung khien rang lung lay.
Dung phtfOng thuoc sau:
Khung cung 3 lang - Y di can 3 lang - Phong phong
2 lang - Te tan 1 lang.
Do 6 thang ntfdc s ic con 3 thang, ngam nhieu lan
la khoi.
Chan rang muon lia.
Lay Sinh dia hoang gia nat dap vao chan rang, rat
cong hieu, rang se c h ic lai.
Chting Rung rang.
Dung phtfdng thuoc sau:
Thanh dai 2 lang - Hung hoang 1 lang - Chu sa 1
lang - Lang tang tti (rang) 1 lang - Thanh phan thach
1 lang - Bach phan thach 1 lang (2 vi nay phai dot
cho that het ntfdc) - Phu tti (sao) 1 lang - Kho sam
1 lang - Chich cam thao 1 lang - Te tan 1 lang - Htfdng
phu (tan) 1 lang.
Tat ca tan nho r ic va xat vao cho dau, rang se khong
rung.
Rang dau ldi loet.
Lay Sinh dia hoang 1 can va 2 le muoi an tron chung
NHA KHOA 341
gia nat, vien lai, lan bot gao d ngoai, niidng cho t6i
khi het khoi, tan chung vo'i 1 phan Xa htfdng, xat bot
thuoc vao cho ldi loet ngay nhieu lan.
Rang dau ldi den va thdi.
Lay Kho sam, do ntf6c s ic len ma ngam nhieu lan
trong nhieu ngay tat khoi.
Rang chay mau khong ngting.
Lay Sinh true bi (cao) va True nhtf, do ntf6c dun
dac ma ngam nhieu lan trong ngay.
Hoac lay Phan thach 2 lang, dot len roi tan nho,
hoavdi ntfdc dun len ma ngam.
Dau rang.
Rang dau khong ro nguyen nhan thi lay Phtfdng tien
hoa chung tti tan nho, them mot it Tin thach, cham
vao rang dau, cam cai rang dau nho ra rat de dang.
Stfng mong rang.
Lay Khau d in gia nat hoantfefe thanh vien, ntf6ng gion
tan nho, tron md heo thoa vao mong rang nhieu lan.
Rang thtfa.
Lo cam thach (ntf6ng, tan) va Thach cao, phan ltfdng
bing nhau, xat vao rang va ldi, lau dan rang se khit
lai.
342 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Phtfdng thudc bi truyen lam chac rang.
Thanh diem 2 lang - Bach diem 4 lang - Thuc tieu
4 lang.
TrUdc het do chut nUdc vao Thuc tieu s&c dac, roi
sao ky 2 vi thuoc con lai, bo vao ntfdc Thuc tieu cho
tan, hang ngay lay ntfdc thuoc xat vao rang ldi, rang
chac mai, khong benh tat.
Rang moc dai ca tac.
Benh nay con co ten la Tuy uan chtfng. Phai lay
Bach truat tan nho, tron vdi stf a ngtfdi dun len ma
uong nhieu ngay.
Chting Buot rang.
Do la do an do chua qua nhieu ma ra, hay an Ho
dao nhuc nhieu ngay la het.
Thit chan rang thdi.
Benh nay con goi la Xi ung chtfng. Hay lay may mieng
Tao giac, dot nong, ngam vao mot chen ntfdc Sinh dia
hoang, lay ta say kho tan nhd, d&p vao cho dau.
Hoac lay bot Phac tieu ma d ip cung cong hieu.
Chting Nhuyen nha sang.
Chtfng nay tre con hay bi, khien rang mem di. Hay
lay Sinh hien vai ba con, lay thit ra khoi xac. Xac Sinh
hien (ttfc con hen song) dot nong tan nho, tron vdi
thit hen gia nat ma d ip vao rang ldi, rat cong hieu.
NHA KHOA 343
Rang dau nhufc.
Rang dau nhiic ma khong ro nguyen nhan thi dung
phUdng thuoc sau:
Khung cung - Te tan - Phong phong - Phan thach
(dot that kho) - Phu tti (sao) - Le lo - Mang thao.
Tat ca phan ltfdng bang nhau, tan nho, goi vao vai
mong, tham rtfdu, cha xat vao cho rang ldi dau nhtic
roi ngam mot luc lau, nh6 la khong dtfdc nuot.
Lai lay Moc miet tti bo xac, va Tat bat, cung tan
nho, tron ntfdc vien lai thanh vien bang hat dau, nhet
vao lo mui ma hit.
Hoac dung phtfdng thuoc sau:
Phu tti 1 phan - Ho tieu 2 phan - Tat bat 2 phan.
Tat ca tan nho xat vao cho dau mot it, con mot it
thi tron vdi sap, nhet vao cac lo rang sau neu co.
Hoac dung phtfdng thuoc sau:
Ba dau (bo tam va bi, rang roi tan nhtf cao) 10 hat
- Dai tao (chi lay thit)20 trai - Te tan 1 lang.
Dem Te tan tan nho, tron v6i 2 vi kia thanh ttfng
hoan, boc vao vai mong, can chat vao cho rang dau.
Ntf6c mieng tia ra thi nho di, khong dtfdc nuot.
Cung dung them thang thuoc sau:
Tran bi 8 phan - Cue hoa 5 phan - Tat le 5 phan
- Quyet minh 5 phan - Moc tac 5 phan - Hoang bach
1 tien - Dai tao 1 qua.
Do ntfdc s ic uong 1 thang.
Dau rang vi sau rang.
Rang nao bi sau thi mdi dau, co mu hay khong cung
344 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
dung Minh hung hoang 2 lang tan nho, tron v6i 4 lang
Ma du ma ngam mot luc lau roi nhd ra. Cach tri nay
ctfc ky cong hieu.
Hoac co the lay Hung hoang tan nho tron v6i Tao
nhuc thanh hoan, tret vao cac ke rang dau, ngay thay
thuoc vai lan.
Hoac lay Ngu boi tti do nU6c dun len ma ngam nhieu
lan, dau nhtic se het.
Chan rang thdi loet.
Chting nay cung con goi la Tau ma nha cam. Ngtfdi
16n sau khi bi benh nhiet, hoac tre con sau khi bi benh
dau, hoadoc ltfu ci vi kinh ma sinh ra. Benh nang thi
rang rung, cam tau ma an luong len mui, ra ma, ltic
do thi ctfc kho tri, nhieu khi nguy hiem t6i tinh mang.
Phai dting ngay.
Sinh dia hoang 3 tien - Dinh htfdng 10 hat - loc dau
2 tien.
Tat ca tan nho, hoa vdi giam nong d ip vao long hai
ban chan, roi tri b&ng Kim tien tan. Benh ctfc nang
cung hy vong khoi dtfdc vai phan.
Ddn thuoc Kim tien tan nhtf sau:
Luc phan (sao do) 5 lang - Nhan trung bach (sao)
3 lang - Minh hting hoang 2 lang - Xa htfdng 1 tien
- Mai hoa bang phien (thtfdng hang ) 1 tien.
Trtfdc het dting kim bac khau ch6 stfng cho mau
bam chay het, sao do tan tat ca cac vi thuoc thanh
hot ma dan vao. Lat sau tho ra man Ann vo
NHA KHOA 345
la mau khoi.
Hoac dung cach tri nhu sau:
Lay Hong tao 1 trai, bo hot, cho vao do 1 hat Hong
ty bing hat dau, de len ngoi ntfdng that nong cho trai
Hong tao kho di va het khoi, dem ra ctfng vdi mai hoa
bang phien 1 phan tan nho. Rtia cho dau cho that sach
roi xat thuoc nay vao. Thuoc nay co ten Xich stfdng
tan, tri chtfng Cam tau ma nhtf than. Cam an luong
len mui thi thit m6i se them ra khi dtfng thuoc nay.
thuoc nay gian di hdn va cung cong hieu hdn so vdi
thuoc tren.
Cung co the dting cach sau day:
Lay mot it Sinh nam tinh va mot It Hting hoang,
ngao bot dap d ngoai roi ntfdng len that ky, lat sau
bo ldp bot ngoai di, lay thuoc tan nho cting vdi mot
chut Xa htfdng, boi vao cho dau.
Dau rang stfng dui.
Chtfng nay cung con co ten la Thanh thong nha cam,
hai dui stfng len va co van xanh hoac do, dui ctfng ra,
di lai dau nhtfc kho khan. Chat doc thtfdng cong, lam
cho rang dau nhtfc, den noi noi cung dau. Phai tri bang
cach tri chtfng Tau ma nha cam d tren. Cd the dung
Thanh thuy cao dan vao hai dui, va uong Luc vi dia
hoang thang, chtfng 10 thang thi khoi. Cung cd the lay
manh sanh sic, rtia sach, chich vao nhting cho stfng
ci hai dui cho mau doc chay het roi lay thit trau ttfdi
di]
346 NH&NG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chan rang stfng dau.
Chan rang stfng do dau nhtfc, hay lay dau kim chich
cho mau doc chay ra roi lay Tran chau tan nho ma
boi vao. Trong thi dung Long dam ta can thang, sic
len uong.
Trtfdng hdp rang dau nhtfng khong stfng chan rang,
trai lai con dau len tdi ltfdng quyen thi do la chtfng
Cot tao phong, cach tri se noi d dtfdi.
Cach nhd rang dau.
Pham rang dau thi khong nen nhd, chi trtf rang sau,
da htf va qua dau nhtfc, phat sot, trd ngai cho viec an
uong thi mdi nen nhd ma thoi.
Trtfdng hdp muon nhd thi lay mot con ca ly ngtf ldn,
nang chtfng 10 lang, md bung, bd vao chtfng 1 tien Bach
tin thach, khau lai, treo ngoai gid cho kho, 7 ngay sau
thi ngoai vay ca tiet ra mot chat nhtf stfdng tring, lay
chat dd quet vao mot chut cao dan, thtf nao cung dtfdc,
roi dan vao cho rang dau, lat sau bao ngtfdi dau rang
ho mot tieng la cai rang dau ttf nhien rung ra. Tiep
dd thi lay 1 nhanh toi ldn, gia nat tron chung vdi 2
phan bot Bach long cot, dap vao cho rang dau vtfa
rung, se mau het dau.
Chufng Nha quan khan be.
Lay Diem mai xat vao rang, ntfdc mieng tham ra
la hai ham rang se md ra. Cach nay rat hieu nghiem.
CHUONGXI
CAC BENH V E TA I, MUI, M OI, Ll/Cfl
CAC BENH VE TAI
Chufng Lung be.
Hai tai nghe khong ro niia goi la Lung be. Do la
do Khi hU ma ra. Hay lay hat Ngo dong gia nat ma
uong lien trong 1 thang thi het.
Hoac co the lay 1 hat Ba dau, 3 cai Ban mao va mot
it Xa htfdng, tat ca tan nho, tron vdi hanh gia nat, thanh
ttfng hoan nho, nhet that sau vao trong lo tai. Tuy theo
benh nang nhe, sau ttf 3 tdi 7 ngay thi lay ra, tai se
bat dau nghe ro hdn. Vai ngay sau lai nhet thuoc vao.
Vai lan la tai se trd lai binh thtfdng. Nhd la thvoc x_iy
ky cho vao mieng, phai cat can than keo tre nho trong
nha an lam phai.
Hoac lay ntfdc tieu cua con rtfa ma nho vao tai cung
rat cong hieu. Dung gtfdng soi mat chieu vao dau rtfa
thi ttf nhien ntfdc tieu rtfa se chay ra, chuan bi san
de ma htfng.
HoaC lay nao tuy cua mot con ca Ly ngtf song, hap
nong cho chay dau ra, lay dau nho vao tai, rat cong hieu.
348 NHtfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Than htf khien tai diec.
Tai diec vi do than htf ma ra thi lay mot con ga trong
den, rtia that sach, do 4 can rtfdu vao ma nau len cho
chin ma an. Cach vai ngay an mot con, chtfng vai lan
la tai ro ra, rat cong hieu.
Hoac dtfng: Chan ttf thach 16n bang hat dau, va Xuyen
sdn giap 2 phan. Lay Xuyen sdn giap dot len tan nho,
goi b in g vai ctfc mong hoac bang bong gon, nhet vao
lo tai, se thay tai dau va trong tai nhtf co tieng mtfa
gio. Vai lan la khoi.
Tai diec sau khi bi benh.
Trtfdng hdp nay thi lay ntfdc Thach xtfdng bo nho
vao tai, rat cong hieu.
Tai diec thinh linh.
Tai diec thinh linh ma khong ro ly do thi lay Khau
dan (con song) 2 con, bo vao mot cai binh chung vdi
2 nhanh hanh song. Chd t6i khi trong binh co ntfdc
thi lay ntf6c do nho vao tai, rat cong hieu.
Hoac dung Bach cuc hoa, Moc thong, Thach xtfdng
bo, phan ltfdng bang nhau, gia nat, ngam rtfdu uong.
Hoac lay Htfdng phu tti ntfdng tren gach, tan nho.
Lai do ntfdc vao La bac tti ma nau len. Lay ntfdc uong
vdi bot Htfdng phu tti 2 tien.
Hoac lay oc ca song, cho vao trong mot long true nho,
ntfdng tren ltia cho chay dau ra. htinsr nho van to;
CAC BENH VE TAI 349
Tat ca nhiing cach tren deu cong hieu, tuy hoan canh
va phUOng tien ma ltfa chon cach tri nao cho tien.
Benh diec cua ngtfcii gia.
Trtfdng hop nay dung mot cap than heo, bo mang
thai mong, lay 2 le gao nep va hanh song 2 nhanh va
Gidi bach 7 cai, them bot Nhan sam 2 phan, bot Phong
phong 1 phan.
Tat ca tron chung, do ntf6c nau thanh chao cho an.
Vai ngay an mot lan, vai lan la khoi, ctfc cong hieu.
Benh diec cua ngtfdi tre.
Ngtfdi tre ma dan dan thay tai nghe khong ro roi
diec h&n, do la do than htf ma ra, than khi bat tuc.
Chtfa tri thi ctf moi sang sdm an mot trai Ho dao, an
lien trong 1 thang. Hoac ngay dau an 1 trai, ngay thtf
nhi an hai trai... ngay thtf 7 an 7 trai, ngay thtf 8 an
con 6 trai, ngay thtf 9 an con 5 trai... cho t6i ngay thtf
14 an con 1 trai, se thay cong hieu. Co the an theo
chu ky nhtf vay nhieu lan, than khi se phuc hoi.
Chufng Nhi be bat thong.
Gap chtfng nay thi bat mot con Dien loa (oc ruong),
dap ra lay thit, tron vdi 5 phan Xa htfOng, lat sau chay
ntf6c, lay ntfdc do nho vao tai, rat cong hieu.
Hoac co the lay Cam thao va Cam toai dut ntft hai
lo tai, lat sau khi ttf thong.
350 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Hoac co the lay nU6c tieu rua nho vao tai cung cong
hieu. Cach lay nU6c tieu rua da noi 6 tren.
Tai chay mu.
TrU6c het lay mau mao ga ma nho vao. Tiep do lay
Thach lUu hoa nUdng tren gach nong cho kho gion roi
tan nho, tron vdi mot it bang phien ma thoi vao lo tai.
Vai lan la het.
Lo tai chay mau.
Lay Long cot tan nho, cuon giay lam ong, thdi vao
lo tai, mau cam ngay.
TrUdng hdp lo tai chay ca mau lan mu thi lay Moc
miet tik mai ra, tham vao dau nhanh hanh song, dut
vao lo tai, ngay thay vai lan, rat cong hieu.
Lo tai chay niidc.
Lay Tri thu (nhen) 3 con ldn, nUdng gion, cung vdi
5 phan Bach phan va mot it Bang phien, tat ca tan
nho, thdi vao lo tai.
Hoac co the lay Kho phan tan nho tron chung mot
it Xa hUdng ma thdi vao tai. Hai cach deu cong hieu.
Benh thdi tai.
Lay Hong ngU nao cot (tiic la Thu thach cua Thach
thu ngU) nu6ng len, cung mot it Bang phien, tan nho
thdi vao tai.
CAC BENH VE TAI 351
Hoac lay Hai phieu sao, niidng len, cung mot it Xa
hiidng, tan chung, thdi vao tai.
Hoac dung Minh phan va Long cot, moi thii 1 tien,
tan nho, thdi vao tai.
May cach tren deu rat cong hieu.
Vanh tai siing loet.
Lay Tao giap niidng thanh than, tron vdi HUdng du,
dip len, rat cong hieu.
Chiing Due doc 6 sau tai.
Day la do phong dam ung be ma ra. Hay lay Thien
nam tinh nUdng len tron giam ma boi, ngay vai ba lan.
Chting dau tai.
Tai tii nhien dau d ben trong, thi lay Kinh sUdng
dot len tan nho, tron nUdc ma boi khap trong ngoai
tai.
Hoac lay Xiidng bo va Phu tii, moi thii 1 tien, tan
nho, hoa vdi Ma du, nho vao lo tai.
Hoac dung B&c te tan tan nho, tron giam thanh tiing
hoan nho, nhet sau vao lo tai.
Dai tai stfng dau.
Lay re NgUu bang thai nho, gia ra hoa nUdc 2 thang,
bo ba dun len cho keo lai gan nhtf cao, boi vao cho
dau.
352 NHlfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
TrUdng hdp dai tai stf ng dau khien lo tai cung dau
va co mau mu thi lay ntfdc rau Phi nhd vao.
Chufng U tai.
Bat mot con ga trong long trang tuyen, chan den,
do 4 can rtfdu vao nau len ma an. Chi 1 lan la khoi.
Hoac lay Sinh dia hoang thai nhd nhet vao Lo tai,
ngay thay vai lan.
Hoac lay Xuyen o dau va Xtfdng bo, phan ltfdng bang
nhau, dot thanh than, lay bong gon goi lai nhet vao
trong lo tai.
May cach tren deu cong hieu.
Chufng Ngufa tai.
Tai ngtfa, lam the nao cung khong het thi lay Sinh
o dau, ngam ntfdc cho mem, vien lai thanh vien, nhet
vao lo tai, ngay thay vai lan, vai ngay la khoi.
Cach nay cung tri dtfdc chtfng tf tai.
Stfng tai.
Tai stfng ca trong lan ngoai, dau ddn vo cung, ngtfdi
phat sot, thi lay Mong tay ngtfdi, ntfdng tren gach nong
cho gion, tan nho, them mot it Bang phien, thdi vao
tai, ctfc cong hieu.
Chufng l/6 t tai.
Tai tfdt va luc nao cung ngtfa thi lay Tang phieu
CAC BENH VE TAI 353
sao, dot len, cung vdi 2 phan rtfdi Xa hUdng, tan chung,
thdi vao tai.
Hoac lay Hoang nhtfdc, dot len, goi bong gon nhet
vao lo tai.
Chufng Mun thit trong tai.
Tai moc mun thit, hoac am tfdt, hoac kho, dau ngtfa,
thi dung Dao nhan gia nat, vo lai nhet sau vao lo tai.
Hoac lay Khau dan (loai cd tr&ng), tron chung vdi
hanh song cho chay ntfdc, lay ntfdc do nho vao 16 tai
nhieu lan trong ngay. Vai ngay la khoi.
Trtfdng hdp mu chay ra khong ngtfng thi lay Khinh
phan 1 tien. Xa htfOng 1 tien, tan nho, thdi vao tai.
Hoac lay oc ca Ly ngtf tron vdi bot Que ma boi vao.
Trtfdng hdp trong tai ndi hach, dau ddn cung ctfc
thi n&m nghieng, do day rtfdu tr&ng vao tai, mot luc
la het dau, vai lan la hach tan.
354 NHlfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
CAC BENH VE MUI
Chufng Ty thtf.
Day la chiing nhot moc 6 lo mui, ctfng, co mau tia,
rat dau. Do la do uat hoa ngUng ket d phe kinh ma
ra. Cach tri thi dau tien phai dung:
Lau lo 1 tien - Chi xac (sao) 1 tien - Phac tieu 1
tien - Sinh cam thao 1 tien - Ma hoang 1 tien - Hoang
cam 1 tien - Bach kham 1 tien - Lien kieu (bo tam)
1 tien - Thang ma 1 tien - Dai hoang 1 tien 5 phan.
Tat ca tan nho. Moi lan lay ra 2 tien.
Lai dung: Giing song 3 lat - Bac ha 1 tien - Ngu
htfdng 5 phan.
Do 1 chung ntf6c s ic len, hoa vdi bot thuoc tren,
uong nong.
Do la phtfOng thuoc giai trtf uat doc.
Sau do thi dtfng:
Xuyen sdn giap (sao) 3 mieng 16n - Tao thich 5 phan
- Quy vy 1 tien 5 phan - Cam thao tiet 1 tien - Kim
ngan hoa 2 tien - Xich nhtfdc dtfdc (sao) 5 phan - Nhu
htfdng 5 phan - Moc nhtfdc 5 phan - Hoa phan 1 tien
- Phong phong 7 phan - Boi m lu 1 tien - Bach chi
1 tien - Ky tii 1 tien - Moc thong 1 tien - Bac ha 1
tien - Ket canh 1 tien - Tran bi 1 tien 5 phan.
Do rtfdu tot vao sac len uong nong.
Trtfdng hdp dau va stfng khong giam, nhot lai muon
lam mu thi phai dtfng:
CAC BENH VE M UI 355
Nhan sam 1 tien - Bach truat (tho sao) 1 tien - Xuyen
dn giap (sao, tan) 1 tien - Bach chi 1 tien - Thang ma
5 phan - Cam thao tiet 5 phan - DtfOng quy 2 tien -
Tao giac thich 1 tien 5 phan - Sinh hoang ky 3 tien
- Thanh bi (sao) 5 phan.
Do 3 chung ntfdc sic con 1 chung, ham nong 1 chung
rtfdu, uong cung vdi thuoc.
Chufng Ty uyen.
Chtfng Ty uyen la do nao lau ma ra. Phai dung:
Ma linh 5 tien - Ma hoang 3 tien - Ngu suat tui 1
tien - Cam thao 1 tien.
Do 2 bat ntfdc s ic con 1 bat, them mot chut H ie
sa dtfdng ma uong nong.
Cung co the lay Hai tti tra tan nho thdi vao mui.
Chufng Ty dinh.
Day la chting nhot dinh moc trong lo mui, khien
lo mui stfng len, dau ddn t6i tan nao mon, nhieu khi
ca moi va ma cung stfng len, do la do hoa doc ngtfng
ket b ty kinh ma ra.
Tri lieu thi dtfng thuoc Thiem tho" hoan, da noi cl
trong cach tri chting Nhi dinh. Vtia uong, vtia tan nho
thoi vao lo mui.
TrtfOng hdp nhot van cting va mui van stfng dau thi
phai dung thuoc Ly cung dinh nhtf sau:
Huyet kiet 3 tien - Chu sa 2 tien - Dam phan 3
tien - Chan h ie 1 lang - Thiem to 3 tien - Xa htfdng
356 NHJjNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
1 tien.
Tat ca tan nho, them it ntfdc cho thanh ttfng thoi.
Luc dtfng thi mai ra vdi ntfdc ma boi vao.
Chufng Ty tri.
Day la chtfng mun thit moc len trong mui, luc ddu
thi nhtf hat ltfu, sau thi dan dan dai ra, thong ca ra
ngoai, mau tia, hdi ctfng, lap ca lo mui khien khong
thd dtfdc. Dd la do phong thap va nhiet uat ket va ngtfng
tre ci phe kinh ma ra. Phai dung phtfdng thuoc sau
day:
Tan di 6 phan - Hoang cam 1 tien - Ky tii 1 tien
- Mach dong 1 tien - Bach hdp 1 tien - Tri mau 1 tien
- Thach cao 1 tien - Thang ma 3 phan - Cam thao 5
phan - Ty ba diep 3 la.
Do 2 bat ntfdc sac con 1 bat, uong sau btfa cdm.
Ben ngoai thi dtfng:
Lo sa 1 tien - Khinh phan 3 phan - Hung hoang
3 phan - Long nao 5 phan.
Tat ca tan nho, tron vdi Ma du thanh ttfng hoan
nhet vtfa lo mui, ngay nhet thuoc 1 lan. Tri se tan dan
thanh ntf6c thoi.
Ctfng cd the dtfng Mai hoa bang phien thtf thtfdng
hang ma diem len, dtf tri cd tho ra ngoai cung dan dan
co lai.
Hoac dtfng Sinh ngau tiet ca rau, ntfdng gion tren
gach nong, tron vdi Bang phien ma boi len.
Hoac dtfng: Khinh phan 2 tien - Hanh nhan (bo dau)
CAC BENH VE MUI 357
7 hat - Bach phan 5 tien.
Tat ca tan nho thoi vau mui. Tri cung se bien thanh
ntf6c do ma tan.
Nhot trong mui.
Chiing nay sinh d thanh trong cua mui, mdi dau cam
thay mui kho khan va dau, sau thi lam cho mui sUng
do len, mac dau cai nhot chi bang hat gao ma thoi...
Do la do nhiet ung phe kinh roi tu lai d mui ma thanh
nhot. Phai dung phtfdng thuoc sau:
Hoang cam (sao rtfdu) 2 tien - Sinh cam thao 5 phan
- Mach dong (bo tam) 1 tien - Tang bach bi (song) 1
tien - Ky tti (ca bi sao rtfdu) 1 tien 5 phan - Lien kieu
(bo tam) 1 tien - Ket canh 1 tien - Sich thtfdc 1 tien
- Bac ha 1 tien - Kinh gidi tue 1 tien - Gtfng song
3 lat.
Do 2 chen ntfdc sac con 8 le, uong sau btfa cdm.
Ben ngoai thi dtfng:
Nhuyen thach cao (rang) 1 lang - Hoang lien 2 phan
•Trtfdng sa 5 phan - Long nao 2 phan.
Tat ca tan nho thdi vao mui ngay vai lan.
Hoac dtfng phtfdng thuoc sau:
Hoang lien 3 tien - Hoang nghiet 3 tien - Khtfdng
hoang 3 tien - Dtfdng quy vy 5 tien - Sinh dia 1 lang.
Do 12 lang Htfdng du s ic len bo ba, cho them vao
4 lang Hoang sap, de nguoi boi vao nhot.
Cung lay Di me va Dong qua, do ntfdc vao nau len,
uong thay ntfdc tra, rat cong hieu.
358 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Hoac dung Da tang va Bach chi, moi thti 2 tien tan
nho, tron vdi Lap chuc du, d ip len nhot.
Chufng Nhot moc dtfdi mui.
Chting nay thtfdng hay thay d tre con, Nhot moc d
dtfdi va hai ben canh mui, mau tia, Id loet, chay mu,
It dau nhtfng rat ngtfa. Dd la do phong thap d phe kinh
ma ra. Dung phtfdng thuoc sau:
Uat kim 1 tien - Sinh sdn ky 1 tien - Sinh cam thao
1 tien - Trach ta 1 tien.
Tat ca tan nho. Moi lan lay ra 1 tien - uong vdi ntfdc
Cam thao. Ben ngoai dting:
Cap phan (rang) 1 lang - Thach cao (rang) 1 lang
- Thanh dai 3 tien - Sinh hoang nhiet (tan) 5 tien -
Khinh phan 5 tien.
Tat ca tan nho, tron Htfdng du ma dap len nhot.
Chufng Diec mui.
Ttf nhien thay mui khong con ngtii thay mui gi thi
dtfng:
Te tan 1 tien - Bach chi 1 tien - Khtfdng hoat 1 tien
- Phong phong 1 tien - Ket canh 2 tien - Phuc linh
2 tien - Quat bi 2 tien - Dtfdng quy 2 tien - Khung
cting 2 tien - Bac ha 6 tien - Gting song 4 lat.
Do nUdc vao s ic uong lam 2 lan trong ngay la khoi.
Hoac dting: Thong thao - Te tan - Phu tti - Phan
ltfdng b ln g nhau tan nho tron mat thanh hoan, nhet
vao lo mui.
CAC BENH VE MUI 359
Hoac dung hanh song gia nat nhet vao mui, lat sau
mui se thong.
Chufng Tijf xich.
Day la chting dau mui sUng do len, cung co ten la
Tiiiu tra ty. Nguyen do la uong rtfdu vo do, roi gap phong
ma huyet nhiet bat tan.
Co the dting Ma hoang va re Ma hoang, moi thti 2
lang, do rtfdu vao dun that ky, roi phoi stfdng 1 dem,
ngay uong vai ba chung. Sau vai ngay thi dau mui thanh
nhot co mu, 10 ngay sau het mu la khoi.
Nen dung them Bach qua gia nat tron v6i ba rtfdu,
de qua mot dem, hoa ntf6c nong ma rtia cho stfng.
Cung dung: Hting hoang 5 tien - Ltfu hoang 5 tien
- Sinh phan 2 tien.
Tron v6i stia ngtfdi ma boi, rat cong hieu.
Chting Phe phong phan ty.
Trong chting nay, dau mui stfng do len, roi co ntf6c
tr&ng nhtf ntfdc phan. Phai dung:
Nhan sam 3 phan - Ty ba diep Obo long, ntf6ng mat)
1 tien - Hoang nghiet 1 tien - Tang bach bi 2 tien -
Sinh cam thao 3 phan.
Do 1 chen rtfdi ntf6c s ic con 7 phan, uong cach xa
btia cOm.
Ben ngoai thi dting: Ltfu hoang va Dai hoang, phan
ltfdng bang nhau tan nho, hoa v6i ntf6c ma boi len ch6
stfng.
360 NHONG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Chufng Chay mau mui.
Dung phtfdng thuoc sau:
Sinh dia hoang 8 lang - Hoang cam 1 lang - Cam
thao 2 lang - A giao 2 lang - Bach diep 1 nlm .
Do 7 thang ntfdc sac con 3 thang, chia uong 3 lan.
Ben ngoai thi dtfng:
N huyin thach cao (rang) 1 lang - Long nao 2 phan
- Hoang lien 2 phan - Trtfdng sa 5 phan.
Tat ca tan nho thdi vao mui ngay 5 lan la khoi.
Cung dtfng phtfOng thuoc sau:
Ky tii (sao den) - Bach thao stfdng - Long cot (ntfdng)
- Kinh mac - Mau le (ntfdng) - Huyet dtf (ntfdng).
Tat ca phan ltfdng b ln g nhau, tan nho, hoa vdi Mao
hoa thuy nho vao mui.
Cung lay mot nhanh toi to, gia nat. Do mau d 16
mui trai thi d ip toi vao long ban chan phai, do mau
d lo mui phai thi dap toi vao long ban chan trai, mau
cam ngay.
Hoac co the dtfng Mach dong va Sinh dia, moi thtf
5 tien, do ntfdc sac uong, cung cam mau ngay.
Chtfng Thit duf trong mui.
Mui moc thit dtf thi dung phtfdng thuoc sau:
Thong thao 1 phan - Te tan 1 phan - Nhuy nhan
1 phan - Tao giap (bo bi va hat) 1 phan - Htf ng hoang
1 phan - Bach phan (dot) 3 phan - Phan thach (dot,
tan) 3 phan - Le lo (ntfdng) 3 phan - Dia dam (rang)
3 phan - Qua de 3 phan - Ba dau (bo bi) 10 hat - Dia
CAC BE NH VE M UI 361
du 3 phan.
Tat ca tan nho. Do ntf 6c vao mot it Te tan va Bach
chi dun len. Lay ntf6c do tron vdi thuoc bot tren d ip
vao ch6 thit dtf.
Cung dung Sinh ngau tiet ca rau, ntfdng tren gach
nong, tan nho thoi vao mui, mun thit dan dan ttf rung.
Cach nay cong hieu nhu than, cung dung de tri cac
chiing nhot trong mui.
Cung dtfng Kho phan hoa v6i md heo song, nhet vao
16 mui, ngay thay 1 lan, vai ngay mun thit cung rung,
theo thuoc ma ra.
PhUdng thudc bi truyen tri chufng Ngat mui.
Cam toai - Te tan - Thong thao - Phuc ttf (sao) moi
thtf 1 phan tan nho, tron vdi mat gau thanh hoan, nhet
vao lo mui.
Chting Phe han ty ung.
Day la chtfng nghet mui do phoi bi lanh ma ra. Dtfng
phtfdng thuoc sau:
Tao nhuc (lay cao) 2 thang - Hanh nhan (bo bi, tan)
- To khtfdng cham 1 thang - Mat 1 thang.
Tat ca do chung dun len, moi lan uong 1 thia.
Chufng Ty that bat thong.
Dung phtfdng thuoc sau:
Bach chi - Dtfdng quy - Khung ctfng - Te tan - Thong
thao - Tan di - Que tam - Huan thao.
362 NHLfNG PHUONG THUdC BI TRUYEN
Moi thii 8 phan, ngam rtfdu 1 dem, roi do 1 can m3
heo vao dun len, tdi khi Bach chi co mau vang thi thoi.
De nguoi, bo ba, nho ntfdc vao mui, hoac tham bong
gon nhet vao mui. Mui se thong.
So mui nifdc mui trong.
So mui nhu chan canh keo dai nhieu ngay, ntf6c mui
trong, dtfng phtfdng thuoc sau:
Te tan 3 lang - Thuc tieu 3 lang - Gting kho 3 lang
- Ngo thti du 3 lang - Khung cting 3 lang - Tao giap
(bo bi) 3 lang - Phu tti 3 lang - Md ntfdc 1 thang 3 le.
Trtfdc het dem cac vi thuoc ngam vao rtfdu 1 dem.
Sau mdi lay md heo do vao dun len, tdi khi Phu tti
co mau vang thi thoi. De nguoi bo ba, lay bong gon
tham ntfdc thuoc, nhet vao mui.
Chufng dau mui.
Mui dau, khong biet vi nguyen do gi, khong thay
stfng, thi dting dau nong ma boi, khong phai benh gi.
Chay mau mui khong ngijfng.
Lay mot ngon ltia nho dot huyet Thieu thtfdng d tay
la mau cam ngay. Huyet nay d ch6 mep trong ngon
tay cai. Lo mui phai chay mau thi dot huyet d tay phai,
lo mui trai chay mau thi dot huyet d tay trai, rat hieu
nghiem. Trtfdng hdp ca hai lo mui deu chay mau thi
dot ca hai huyet 6 hai tay.
Sau do thi dtfng phtfOng thuoc dtfdi day:
CAC BENH VE MUI 363
Ngai diep 1 tien rtfdi - Bach tti hoa (bo d lu ) 1 tien
rtfdi - Son thti nhuc 1 tien rtfdi - Dan bi 1 tien rtfdi
- Dai sinh dia 3 tien - Bach lien nhuc (bo tam) 2 tien
- Sdn dtfdc 2 tien - Trach ta 1 tien - Sinh ha diep 1
la (neu da kho heo thi khong hieu qua).
Do ntfdc s ic uong 3 thang trong 3 ngay lien thi mai
mai khong tai phat.
Trong luc cap bach, lay day that chat dot ngon tay
thtf nhi cua ngon tay gitia, mau cung cam ngay. Lo mui
phai chay mau thi cot ngon tay gitia cua ban tay trai,
va ngtfdc lai. Ca hai lo mui deu chay mau thi cot ca
hai tay.
Mui thdi khien hai Id mui thong nhau.
Dung phtfdng thuoc sau:
Loc giac (say, tan) 1 lang - Kho phan 1 lang - Dau
phat 5 tien - Dang tam (dot thanh than).
Tat ca tan nho. Trtfdc het dtfng ntfdc Hoa tieu rtia
sach cho thoi roi boi thtf thuoc bot vtia roi.
Cung dung Hanh nhan, bo bi va tam, tan ctfc nho,
trai ra xoa deu tren giay ban nhieu lan cho hut het
dau, tdi khi thanh bot trlng. Sau do cti 2 tien bot Hanh
nhan thi tron vdi 1 tien Khinh phan, thoi vao mui.
Mui co lai
Lay Minh hting va Chu sa, moi thti 3 tien. Dun
Thtfdng truat lay ntfdc hoa vdi hai vi thuoc tren ma
uong. Dong thdi lay Thtfdng truat gia nat d ip len mui.
Qua 1 dem la khoi.
364 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Mui chay dai ra.
Bo Nhan sam vao binh sanh day kin, ntfdng tren
ltia that lau, lay ra tan nho, tron vdi rtfdu dap len mui.
Roi lay Gtfng kho gia nat dap xung quanh.
Trong mui co trung.
Lay Gan heo (sao) 4 tien va Dau thi 7 hat, gia nho.
dat len ngoi nong say kho, tron v6i long trang trtfng
ga, de d canh lo mui de nhti trung bo ra.
Cung lay Phi thai tti dot cho co khoi, xong khoi vac
mui, khieu trtfng phai ra het.
Mui phong len bang nam tay.
Mui stfng to len nhtf nam tay, dau ddn cung ctfc,
thi dung phtfdng thuoc sau:
Sinh cam thao 3 tien - Hoang cam 3 tien - Mach
dong 3 tien - Hoa phan 3 tien - Ket canh 5 tien - Thier
dong 5 tien - Tti uyen 2 tien - Bach bo tti to 1 tien
Do ntf 6c sac uong lien 4 thang trong 4 ngay la het
Vat la vao mui.
Vat la vao mui, khong ra dtfdc, khien mui stfng dai
thi dung Ngtfu du vien lai nhet vao lo mui. Gap nonj
Ngtfu du tan ra, lam trdn lo mui vat la se ra dtfdc
Hat dau lot vao mui.
• • •
Tre con dai dot thtfdng nhet hat dau vao 16 mui
Dau lot vao, chung hoang sd cho ngon tay vao lo mu
CAC BENH VE MUI 365
dinh moc hat dau ra, khong ngd chi cang khien h^t
d&u vao sau them. Dau gap ntfdc mui ncf ldn ra, khien
tre dau ddn, nghet thd. Muon l&y hat dau ra thi mot
ngtfdi ldn bit chat hai lo tai tre, mot ngtfdi khac lay
tay bit 16 mui khong co hat dau cua tre, roi ke chat
mieng minh vao mieng tre, thdi mot hdi that manh,
hat dau se bi day ra.
Trong mui moc long.
Day khong phai la long mui binh thtfdng, ma la thtf
long ttf nhien moc dai ra, qua mot dem co the dai may
tac, roi ldn dan, ctfng dan nhtf mot sdi day gai, khien
mui dau ddn khon ctfng.
Hay dung L6 sa va Nhu htfdng, phan ltfdng blng nhau,
tron ntfdc chao thanh ttfng hoan nhet vao lo mui, long
la ttf rung.
Mui sinh day do.
Ttf nhien ttf trong lo mui tho ra mot sdi mau do
dai hang may tac, dau ddn lam. Hay lay Bang sa va
Bang phien Mai hoa thtfdng hang, mdi thtf 1 phan, tan
nho, tron vdi stf a ngtfdi, nho len khap sd day va trong
lo mui. Lam nhieu lan trong ngay, sdi day la se mat.
Mui chay nifdc xanh.
Lay Sinh hoa sinh, bon nam phien, bo vao chao, chinh
ngtfcli benh ngoi sao len de xong hdi nong vao mui.
Vai lan la het.
366 NHlfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Mui chay ntfdc thdi.
Benh nay thtfdng keo dai lau ngay, ntfdc mui mau
vang, hoi thoi chay lien mien, benh nang thi cam thay
nhiic oc. Chiing nay con co ten la Khong nao sa.
Hay lay Ty qua dang, cho gan goc, dai chtfng ba bon
thudc ta, dot len tan nho, uong vdi rtfdu lam nhieu
lan trong ngay. Vai ngay la khoi han.
Mui te dai.
Do la do phe nhiet ma ra. Hay lay:
Dao mau - Xuyen boi mau - Thuy le nhuc.
Moi thtf 2 lang, do ntfdc s ic uong.
CAC B E N H V E M O I.
Moi stfng ldn.
Dung phUdng thuoc sau:
Sinh bo hoang 2 tien - Xuyen lien 1 tien - Mai hoa
bang phien (thtfOng hang) 1 tien.
Tat ca tan nho, tron v6i Ma du, thoa vao moi.
Mdi moc hat trang do.
Chtfng nay cung con goi la Dinh sang, khien vtfa
dau vtfa ngtfa, dau nhtfc, ngtfdi phat nong lanh. Cung
co trtfdng hop moi te dai, khong thay dau ngtfa gi. Cach
tri da noi ci phan Mun nhot noi ben tren.
Rang moc tti nhot d moi.
Day la mot chtfng ky quai, do that tinh tfu uat khien
hoa dong ma sinh ra. Dung phtfdng thuoc sau:
Sai ho 3 tien - Bach thtfdc 3 tien - dtfdng quy 3 tien
- Sinh dia 3 tien - Xuyen lien 2 tien - Xuyen khung
2 tien - Hoang cam 3 tien - Thien hoa phan 2 tien -
Bach qua 10 trai.
Do ntfdc s ic uong. Ben ngoai dung:
Mai hoa bang phien (thtfdng hang) 1 phan - Ctfdng
tam (tan) 1 tien - Hoang bach (sao) 2 tien.
Tat ca tan nho, xat vao nhot.
368 NHLfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Moi mieng stfng den dau ngtfa.
Lay Dai dong tien 4 cai, hoa Ma du mai tren da nhap,
boi vao cho stfng dau. Cung dung cach tri Dinh sang
6 phan Mun nhot.
Moi mieng nhtf Sap vang.
Lay Toan phuc hoa sao kho tan nho, tron v6i Ma
du ma dap len, rat cong hieu.
Hoac lay Quy hoa va Quy can sao kho tan nho, tron
v6i Ma du ma d ip , du benh lau nam cung khoi.
Nhot ci mep.
Dung Yen tti oa tan nho, tron vdi dau Ma du ma
boi.
Hoac dting Sa nhan xac say kho tan nho ma boi cung
rat cong hieu.
Moi stfng loet chay nifdc.
Dung phtfcing thuoc sau:
Dong thanh 5 tien - Cung phan 3 tien - Minh phan
1 tien 5 phan - Bang phien 1 phan - Hoang hen 2 lang.
Tat ca tan nho tron Ma du ma dap. Luc dung thi
them Xa htfcing 1 ly, Bang phien 5 ly.
Mep khd stfng do.
Lay Tung Mao nau Dau nhuc that lau, sau do lay
Dau nhuc ra ma dan vao cho mep dau, ngay thay vai
lan. Du benh lau nam cung tuyet can.
CAC BENH VE MOI 369
Moi mieng thu nho lai.
Co the tri theo cach tri chiing Than khuan d dtfdi.
Day la chiing benh la, con goi la chiing Kien than, hoac
Phien than. Tii nhien moi co rut lai, mieng thau nho
lai, khong an uong gi dtfdc, neu khong tri gap thi rat
kho long.
Co the lay Thanh bo" dot thanh than, cho uong vdi
rtfdu.
Co the dung: Ngu boi tti 2 tien - Mat da tang 2 tien
- Cam thao 2 phan.
Tat ca tan nho, tron vdi ntfdc. Lai lay Hoang bach
ntfdng tren ltfa, de nguoi thanh phien, tret thudc len
ma dan vao moi, chi qua 1 dem la khoi.
Co the lay Ngu boi tti va Ha tti, phan ltfdng b ln g
nhau, tan nho, tron Htfdng du ma d ip vao mieng.
Chting Stit moi.
Trtfdc het lay Ma dtfdc d ip len, sau thi dung dao
ctfc sac xe cho phan da mong d cho moi stft ra, lay chi
khau lai vdi nhau, dung Sinh tam hoang d ip len, cho
nghi ngdi 7 ngay, khong dtfdc ctfdi ndi se lanh. Moi
chi con 1 cai seo doc nho.
Hoac dung Long cot va Bach lap, phan ltfdng b ln g
nhau, tron deu ma d ip vao cho moi stft, sau dd lay
kim chi khau lien lai, lay Thanh tre nhd ma kep cho
ctfng, nghi ngdi 7 ngay la khoi.
70 NHVNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Moi rach thanh nlrot.
Ngoa ttfng tron ntfdc giing, gia nat, cho them it muoi
na dap, rat cong hieu.
Lei moi nhieu nam.
Dung Lam dien Am dien diep lay ntf6c ma rtia ngay
rai lan, vai ngay la dd.
Moi kho chay mau.
Dung Dao nhan gia nat, tron md heo ma boi.
Moi veu ra nhtf mom heo.
Benh nay co ten la Than khuan chting, do tam ty
ihiet doc ma ra, de lau thi khong thuoc nao ctiu dtfdc,
Lguy tcfi tinh mang. Trtf 6c het phai dot hai huyet Thieu
htfdng 6 hai tay, sau thi lay 10 con Hoat dia long (con
0 ten la Khuc thien hoac Khau dan) gia nat, tron vdi
1tien bot Ngo thu du, roi tron chung v6i mot It giam
long ma boi vao long hai ban chan ngay 2 lan.
Cung dung Hoat lai Ha mo 1 con (con co ten la Lao
hiem), lay mau boi vao moi.
C AC B E N H V E M IE N G .
Mieng moc mun thit, rat dau d6n, cung goi la chiing
Huyet dU. Hay lay Xa hUOng thii that 1 tien tan nho,
chia hai lan ma uong.
Hoac lay toe ngtfdi dot thanh than ma uong.
Chufng Khau ung.
Day la chtfng nhot moc trong mieng, nhot stfng do
nhtf qua Bo dao chin, khien ltfdi khong co duoi dtfdc,
mieng khong ha ra dtfdc, mui chay mau, ngtfdi phat
nong lanh, cung con goi la chtfng Huyen ung.
Hay dung Muoi sao nong len va Kho phan, phan
ltfdng bln g nhau tan nho, dung dau dua cham bot thuoc
boi vao nhot ngay 3 lan, vai ngay la nhot tan.
Ham ech ngtia, co trung.
Ttf nhien ham ech rat ngtfa roi co trung ttf hoc mui
bo ra, chi con cach lot vai vao cac ngon tay, keo trung
ra het ma thoi.
Mieng ltfdi co nhot.
Dung Ngo thu du tan nho, tron dap d ip vao long
hai ban chan, qua mot dem la dd nhieu.
Hoac dung: Thien dong (bo tam) - Mach dong (bo
tam) - Nguyen sam.
Tat ca phan ltfdng blng nhau, tan nho, tron mat thanh
372 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
ttfng hoan nhif dau ngon tay, moi lan ngam 1 hoan,
ngay ngam vai lan. Du benh lau ngay cung khoi.
Hoac dung Ngu boi tti tan nho xat vao nhot, cung
song hieu.
Hoac dung Xuyen lien va B&c te tan, moi thti 2 lang
tan ctfc nho, boi len nhot.
Chufng Thdi mieng.
Moi toi trtfdc khi ngu thi ngam trong mieng mot
bai trai Le chi nhuc, sang day mdi nho ra. Chting ntia
thang thi het.
Hoac moi sang luc ngu day dung Bach khien ngtfu
phan xat vao rang va xuc mieng, lau ngay, mieng khong
;on hoi thoi, ma con tranh dtfdc benh tat.
Hoac dting Ich tri nhan 1 lang va Cam thao 2 tien
tan nho, moi lan lay ra mot hai tien bo vao mieng nuot
kho.
Trtfdng hdp mieng thoi vi tam khi bat ttic thi dung
Mat da tang 1 tien, hoa vao giam ma xuc mieng thtfdng
ngay.
Hoac dung Hoi htfdng nau canh, hoac an song.
Hoac dung Diem mai ma ngam.
Tat ca deu rat cong hieu.
Chufng Kho mieng khat nif6c ve dem.
Trtfdc khi ngu, ngam vai ba lat Nguyen sam, ttf nhien
nieng het kho het khat.
CAC B E N H VE M I E N G 373
Chting Chay nU6c dai do.
Chiing nay la do ty lanh ma ra. Hay dung:
Bach truat 5 phan - Thanh bi 5 phan - Gtfng sao
5 phan - Phap ha 1 tien - Moc htfdng 1 tien - Dinh
htfdng 1 tien.
Tat ca tan nho, tron ntf6c chao hoan thanh ttfng hoan
nho nhtf hat gao. Tre 1 tuoi cho uong moi lan 10 hoan,
ngtfdi ldn uong ba bon tien. Vai ngay la het han.
Neu khong cong hieu thi ttfc la do ty nhiet ma ra,
ty nhiet cung lam chay dai. Tri nhtf sau:
Tieu truat 5 phan - Hoat thach 5 phan - Bien dau
3 tien - Phuc linh 3 tien - Thach dau 3 tien - Hoang
lien 2 phan - Cat can 1 phan 5 ly - Cam thao 1 phan.
Tat ca tan nho, uong vdi ntfdc Dang tam. Tre con
m6i lan uong 1 tien, ngtfdi ldn 4 tien.
CAC BENH VE LtTOl.
LUdi siing day mieng.
Day la do tam kinh hoa thinh ma ra. Ltfdi ttf nhien
siing to va cting, che lap ca yet hau, thd rat kho khan.
Chiing nay con co ten la Sap thiet, rat nguy hiem.
Phai dung Tao phan, ntf6ng tren ngoi nong that lau
roi lay ra tan nho, xat len ltfdi, neu thay co hong co
dam ttfc la khoi.
Hoac lay Bo hoang tan nho ma xat len ltfdi, cung
cong hieu.
Hoac lay Thao ma tti 40 hat, ep vao giay ban cho
dau ra het giay, dot giay do cho co khoi, xong vao ltfdi.
Trtfdng hdp ltfQi chay mau thi xong khoi vao mui cung
dtfdc.
Trtfdng hdp cap bach thi lay kim chich vao ben dtf6i
ltfdi va cl gan canh ltfdi cho mau chay ra, benh cung
b6t. Nh6 la khong dtfdc chich vao gitia ltfdi d ben dtfdi,
neu chich lam thi mau ra rat nhieu, phai lay Bach thao
stfdng hoa giam ma dap vao de cam mau.
Ltfdi stfng va dai ra.
Day cung la do tam hoa nhiet ctfc ma ra. Hay c lt
mao ga trong lay chtfng 1 chung mau nho, boi len ltfdi,
ltfdi se dan dan co lai.
Hoac co the tri theo cach tri chtfng Ltfdi stfng cl tren.
Hoac lay Xuyen lien 4 tien, do ntf6c s ic dac, boi
CAC B E N H VE Ll/(3l 375
len ltfdi.
Tat ca nhtfng cach tri tren deu cong hieu. Khi ltfdi
bdt stfng va co lai roi thi phai lay Xuyen lien, do ntfdc
sic uong.
Ltfdi the dai sau cdn benh.
Lay Mai hoa bang phien tan nho xat vao ltfdi, moi
lan chtfng 5 tien. Ngay vai lan. Vai ngay la khoi.
Ltfdi the dai, mep rung len.
Chtfng nay cung co ten la Sap thiet phong. Cung
dung Mai hoa bang phien xat vao ltfdi nhieu lan trong
ngay.
Chufng Rut ltfdi.
Ltfdi ttf nhien co rut lai thi lay kim bac chich vao
dau ltfdi cho mau doc chay ra, roi lay Sap chuc du d ip
len la khoi.
Mat ltfdi chay mau.
Ltfdi chay mau, hoac tia hoac bam, deu la do tam
hoa thtfdng viem ma ra. Hay dung Luc vi Dia hoang
hoan, them Hoe hoa 3 tien, s ic len uong la khoi.
Chufng Lei dau ltfdi.
Dau ltfdi Id ra rat dau, an uong ctfc ky kho khan.
Hay lay Ngo thu du 4 tien tan nho, tron giam nong
(jsr, Inner hai ban chan, ngay vai lan, ctfc cong hieu.
376 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Cung co the dung them Nhan trung bach tan ma
tri, cong hieu them mau.
Ltfdi moc nam.
Day la ac chting, mdi dau tren mat ltfdi moc nhtfng
mun thit, roi ldn dan nhtf nam, do len, loet ra, dau
ddn vo cung. Do la do tam ty nhiet doc ma ra.
Hay dung Nao sa va Nhan trung bach moi thti 5 phan.
Them Ngoa thtfdng thanh dai, Ngoa tung va Dtfdng
ke thi, moi thtf 1 tien.
Tat ca bo vao binh sanh day kin, ntfdng that lau tren
ltia nong, md ra cho them Mai hoa bang phien va Xa
htfdng, moi thtf 1 phan. Tat ca tan nho.
Khi dung thi lay kim kheu cac dau nam cho chay
mau, sau dd sue mieng sach roi thoa bot thuoc len.
Lai phai lay Bo hoang tan nho dap len tren thuoc.
Ben trong dting:
Nhi tran thang, them Hoang lien, Hoang cam va Bac
ha.
Do ntfdc s ic uong vai thang la khoi.
Ltfdi cufng dong vay.
Hay dung:
Te ngtfu hoang 1 phan - Chu sa 1 phan - Huyen
tinb Lhach 2 lang. Tat ca tan nhd. Lay kim chich dau
ltfdi cho mau chay ra roi boi thuoc bot nay.
C H lfO N G X II
BENH NGOAl DA
CAC BENH VE TOC
Chtfng Rung toe.
Dung phUdng thuoc sau:
Dieu thoan 2 lang - Mang thao 2 lang - Thach nam
tinh 2 lang - Tuc doan 2 lang - Tao giap (bo bi, rang)
2 lang - Trach lan 2 lang - Bach truat 2 lang - Tan
di nhan 1 lang - Bach diep ntfa thang.
Tat ca ngam rtfdu trong 1 dem. Horn sau lay thuoc
ra, bo vao noi chung v6i 3 thang md heo, dun ky len,
bo ba dun tiep cho soi vai lan, roi do vao mot cai binh
bang dong, day kin, chon xuong dat dung 30 ngay. Sau
do lay ra, moi ngay uong 1 chung, hoa vdi rtfdu nong.
Hoac dung: Ky tii 3 hat - Hach dao 3 trai - Trac
bach hiep 1 lang.
Tat ca gia nat, hoa vao ntfdc nong ma goi dau, toe
khong bao gid rung ntfa ma lai ong a dep mat.
Toe trang thanh den.
D uns Ho phan va Bach hoi moi thtf 1 phan, tron
378 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
chung vdi long trln g trting ga, de qua 1 dem, hom sau
goi dau sach roi thoa thuoc deu len toe.
Hoac dung O dau (loai hat nho) 4 thang, do ntfdc
vao dun ky len cho can roi bo ba, de nong. Goi dau
sach b ln g ntfdc tro, roi thoa ntfdc dau nong deu len
toe, kho lai thoa ntia, lam vay lien trong 1 ngay, de
qua dem hay goi dau, toe trang ttf nhien den lai nhtf
mun.
Mot lan nhu vay toe den dtfdc 3 nam. Qua thdi gian
do lai phai lam lai.
Chufng Toe bac cua thanh nien.
Neu toe bac it thi nho het toe bac do di, lay Bach
mat cha xat ky vao da dau, ttf nhien se moc toan toe
den.
Trtfdng hdp toe bac nhieu hoac dting cach tren khong
kien hieu thi lay hat Ngo dong gia nat, thoa vao dam
toe bac, toe se den lai.
Hoac dung Can bo" binh (Mao htfdng dun chin) va
Cau ky tti (sao rtfdu say kho), moi thtf 3 lang. Tat ca
tan nho, hoan thanh hoan nhtf hat ngo dong. Moi lan
uong 50 hoan vdi ntfdc Mao htfdng.
Toe thtfa va ngan.
Lay Tang hiep va Ma hiep, do ntfdc vo gao vao dun
len ma goi dau. Vai ngay 1 lan, lau dan toe se day va
moc dai.
BENH N G O A I DA 379
Toe nga mau vang hoac do hoc.
Dung Sinh bach hiep (tan nho) 1 can, tron vdi md
heo thanh hoan b ln g dau ngon tay. Moi lan lay 1 hoan,
bo vao ntfdc vo gao cho tan, roi goi dau. Vai ngay 1
lan, chi chtfng 1 thang sau la toe den nhtf mun.
Toe kho, xd xac.
Dung Tang can bach bi va Bach hiep, moi thtf 1 can,
va Tuyen moc qua 1 can. Tat ca tron dau thoa vao toe,
vai ngay 1 lan. It ngay sau toe se mtfdt.
Toe rung khong moc lai.
Dung H lc chi ma canh va Lieu tho chi, phan ltfdng
bang nhau, do ntfdc vao dun that soi, de nguoi bdt ma
goi dau. Cach nay giup toe mau moc lai ma mtfdt dep.
Co the dung cho ca tre con thtf a toe. Rieng phu ntf,
muon mau cong hieu thi tan hai vi tren, tron dau ma
thoa vao toe.
Chtfng Ngtfa da dau.
Dau co gau trln g , ngtfa khong chiu dtfdc thi dung
Le lo, do ntfdc vao dun len ma goi dau. Goi dau xong,
de toe hdi kho, dung Le lo tan thanh bot ma r lc vao
toe, xat vao da dau. Chi vai lan la het.
Hoac dung Vtfdng bat ltfu hanh va Bach chi, moi
thtf 3 tien tan that nho xat vao dau toe, de qua 1 dem
hay goi di.
380 NHONG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Hoac dung Tang chi dot thanh than, hoa vdi ntfdc,
goi dau cung rat cong hieu.
Phtfdng thudc bi truyen lam rau den toe den.
Xuyen tieu (bo hat, sao) 4 lang - Mao son 4 lang
- ThUOng truat 4 lang (ngam rtfdu say kho) - Hoi htfdng
(sao ntfdc muoi) 2 lang - Bach phuc linh 2 lang (bo
bi, sao) - Xuyen o (bo bi) 1 lang - Chich cam thao 1
lang - Thuc dia (ngam rtfdu) 3 lang - Sdn dtfdc 3 lang.
Tat ca tan nho tron vdi mat thanh hoan nhtf hat
ngo dong, moi lan uong ttf 30 tdi 50 hoan vdi rtfdu vao
luc doi. Thuoc nay giup tang tuoi tho, thiem tinh bo
tuy, den toe den rau, rang ldi chac chan, gan cot manh
me. Uong lien 1 thang la thay cong hieu moi mat. Co
dieu la uong thuoc nay thi nen tiet due de khoi hao
tinh ton than. Kieng an thit de, bo cau va dao man.
Phtfdng thudc dac biet tri chufng toe rung khong
moc lai.
Thuc tieu 3 lang rtfdi - Mang thao 3 lang - Giing
kho 1 lang - Ban ha 1 lang - Que tam 1 lang - Giang
co 1 lang - Phu tti 1 lang - Te tan 1 lang.
Tat ca tan ctfc nho tron vdi 20 lang md heo ntfdc.
Goi dau ky b ln g ntfdc vo gao, de kho, boi thuoc tren,
xat vao ca da dau. Ngay 1 lan. Chi boh nam ngay sau
toe mem bat dau moc lai, chtfng hdn 1 thang thi toe
dai them dtfdc chting 5 tac. Luc do thi khong can dung
thuoc ntia.
BENH NGOAI DA 381
Cach lam cho toe khong moc nfia.
Toe qua day va cting, co the nho b6t toe di roi dung
Giai chi (md cua) ma boi vao da dau, toe se khong bao
gid moc lai hoac moc them niia.
Hoac dung Phong xac dot thanh than tan nho, hoa
vdi Miet chi. Sau khi nho bcft toe thi boi vao da dau,
rat cong hieu.
Toe co mui hoi.
Dung Boi lan hiep, do ntfdc vao dun len ma goi dau.
Dong thdi dung Ke to, do ntfdc vao dun len, hoac dun
ntfdc tro ma tam.
Dau co chi.
Lay Thuy ngan va Lap du hoa lan, nghien nhd tdi
khi khong thay Thuy ngan dau ntfa thi thoi. Lay thuoc
do thoa ky vao toe va da dau, qua 1 dem la chi chet het.
Chufng nhot 6 chan toe.
Loai nhot nay thtfdng hay moc 0 chan toe sau tai. Lay
kim kheu nhot ra roi dung Sinh cO dtfdc ma boi vao.
BENH VE LONG MAY
Nhot cf long may.
Dung Phi tao (dot) va Kho phan, phan ltfdng bang
382 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
nhau, tan nho, tron vdi Ma du ma boi vao. Tiep do
dung Bach phan, do nUdc dun nong ma rtia, sau do
lai boi thuoc.
My sifng loet, long my rung
Chiing nay la do Can kinh tho phong ma ra. Hay
dung Trie bach hiep tan nho, tron mat thanh tting hoan
nhu hat ngo dong, ngay uong it vien, nang chiing 1
tien vao sang s6m va toi vdi ntfdc nong.
Ben ngoai dung Tho ty tti tan nho tron vdi Ma du
ma boi.
Long my khong moc.
Lay HSc chi ma hoa phdi kho tan nho, tron v6i Hfic
chi ma du, ngay boi len my nhieu lan.
Hoac dting Toan phuc hoa, Thien ma, Phong phong,
moi thti 1 tien, tan nho, tron vdi Ma du ma boi.
Long my dao dong.
Long my dao dong suot ngay dem khien khong ngu
dtfdc, hay lay toi ldn, chting 2 lang, gia nat lay ntf6c
hoa v6i rtfdu ma uong.
Long may thtfa.
A fy
Thang 7 am lich, hai O ma hoa, de trong mat cho
kho roi tan nho, tron vdi Sinh o ma du ma boi vao,
lomg may se moc nhieu.
BEN H N G OA I DA 383
CAC BENH VE DA MAT
Da m at nhdn, nhieu m d.
Dung phtfdng thuoc bi truyen sau day:
Do hanh 1 lang - Do nhtfdc 1 lang - Phong phong
1 lang - Cao ban 1 lang - Te tan 1 lang - Bach phu
tii 1 lang - Ban lan bi 1 lang - Dtfdng quy 1 lang -
Bach truat 1 lang - Bach phuc linh 1 lang - Doc hoat
1 lang - Nuy nhuy 1 lang - Bach chi 1 lang - Thien
mon dong 1 lang - Ngoc tiet 1 lang - Tho ty tii 3 lang
- Phong ky 3 lang - Thtfdng luc 3 lang - Ky tii hoa
3 lang - Quat bi 3 lang - Dong hoa nhan 3 lang - My
vu hoa. 3 lang - Hoac htfdng 2 lang - Dinh htfdng 2 lang
- Linh lang htfdng 2 lang - Cam tung htfdng 2 lang
- Thanh moc htfdng 2 lang - Xa htfdng niia lang - Bach
nga chi niia thang - Bach dtfdng chi 1 thang - Ngtfu
tuy 1 thang - Dtfdng cd 3 bo.
Trtfdc het ngam cac thtf chi tuy vao ntfdc trong 5
ngay. Lay rtfdu riia sach dtfdng cd, thai nho ra. Tat
ca cho vao noi, do ntfdc dun that ky, lay vai loc bo ba
roi dun tiep. De nguoi thuoc se dong lai nhtf sap. Moi
toi trtfdc khi ngu riia mat cho sach roi thoa thuoc nay,
sang day mdi riia mat. Chi trong vong 10 ngay, mat
se het nhdn, da de ttfdi thlm .
D a m at d d day, k h on g dtfdc trang treo.
Dung phtfdng thuoc bi truyen sau day:
384 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Bach tien bi 3 phan - Bach ctfdng tam 3 phan - Bach
phu tti 3 phan - Khung cung 3 phan - Ung thi bach
3 phan - Bach chi 3 phan - Thanh moc htfdng 3 phan
- Cam tung htfdng 3 phan - Bach truat 3 phan - Bach
dan htfdng 3 phan - Mach dong nhan 5 phan - Bach
mai (bo hat) 27 trai - Qua tti 1 lang - Hanh nhan (bo
bi) 30 hat - Ke ttf bach 7 cai - Dai tao (bo hat) 30 trai
- Trtf cd 3 cu - Bot 3 thang - Xa htfdng 3 phan.
Tat ca tan nho. Hang ngay rtia mat that sach, xat
thuoc vao, it ngay da mat se trang treo min mang.
Da mat co dom den.
Dung Bach truat, do rtfdu vao dun len, tham khan
ma chui manh da mat hang ngay, it ngay cac doni se
het.
Hoac lay mot qua trting ga, due bo long bo di, cho
bot Chu sa vao, lay ho gan kin lai, de vao o cho ga
ap, it ngay sau lay ra, dap vo, lay thuoc d trong boi
len da mat, rat cong hieu.
Da mat nam den.
Dung Rau ma 2 phan, Que tam 1 phan, tan chung,
m6i lan uong 1 thia vdi rtfdu. Cung nen uong them
Ky ttf tan.
Mat ndi mun ntfdc.
• *
Dung phtfdng thuoc sau:
bSnh ngo Ai da 385
Xa htfdng 3 phan - Phu tti 1 lang - Dtfdng quy 4 phan
- Khung cung 4 phan - Te tan 4 phan - Do hanh 4 phan
- Bach chi 4 phan - Thtfdc dtfdc 4 phan.
Do 1 thang rtfdi Trtf cao vao dun that soi len, bo
ba de nguoi, thoa len mun ngay 3 lan, vai ngay la het.
Da mat• xau, sac mat • u am.
Dung phtfdng thuoc sau:
Dtfdng chi 1 thang - Tuan chi 1 thang - B a c h chi
ntia thang - O thoan 14 cai - Dai tao 10 trai - Xa htfdng
mot it - Dao nhan 14 hat - Chich cam thao day 1 thtfdc
- Tay ban ha ntia lang.
Do chung dun len tdi khi Bach chi co s ic vang thi
bo ba ra, de nguoi lay ntfdc thuoc thoa k h lp mat, ngay
1 lan. Chi 20 ngay la thay sac mat doi khac, 50 ngay
thi mat may sang lang ttfdi tin .
Seo
•
tren mat.•
Dting Vu dtf ltfdng va Ban ha, phan ltfdng b ln g nhau
tan nho, tron vdi long do trting ga ma boi len seo mat,
ngay 1 lan, chi trong 1 thang la seo het, dti la seo lau
nam cung vay.
Phtfdng thudc bi truyen tri chtfng Dien phong.
Ngoc tiet 2 lang - Mat da tang 2 lang - San ho 2
lang - Bach phu tti 3 lang.
Tat ca tan nho nhtf phan, hoa vdi stfa ttfdi ma thoa
len mat, de qua dem mdi rtia di.
386 NHtJNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Mat
• mun.
•
Dung phtfdng thuoc sau:
Moc lan bi 1 lang - Phong phong 1 lang - Bach chi
1 lang - Thanh moc htfdng 1 lang - Ngtfu tat 1 lang
- Doc hoat 1 lang - Cao ban 1 lang - Thtfdc dtfdc 1
lang - Bach phu tti 1 lang - Do hanh 1 lang - Dtfdng
quy 1 lang - Te tan 1 lang - Khung cung 1 lang - Xa
htfdng 2 phan.
Do 2 thang Trtf chi dun that soi vdi thuoc, de nguoi,
moi toi thoa ky len mat.
Da mat moc trang nhtf phan.
Quang minh sa (tan) 4 phan - Xa htfdng 2 phan -
Ngtfu hoang ntia phan - Thuy ngan 4 phan - Hung hoang
3 phan.
Tat ca tan ctfc nho nhtf phan, cho them 1 thang Dien
chi ma tron len cho deu. Rtia mat sach roi thoa ky
thuoc len. Nhd la kieng ra gio.
Nhot
•
nho tren mat.
•
Dung Oa ngtfu (co xac) 2 con, gia nat, phet len giay
ban ma dan len nhot. Choc thung giay 1 lo de doc khi
tho&t ra.
Hoac dung Loc giac dot len tan nho, tron vdi mat
heo ma boi, cung rat cong hieu.
Chtfng Ghe 16, hac lao tren mat.
Chting nay phai tri ngay, neu khong se lan khap
BENH NGOAI DA 387
toan than. Phai dung Am thuan thi, Cap tii thi va Ho
dao xac, phan ltfdng b ln g nhau, do ntfdc vao dun ky,
lay khan vai tham ntfdc thuoc xat len da mat, moi toi
1 lan. It ngay la khoi. Kieng an thit de thit ngong va
tom ca.
Mat nhieu nep nhan.
Lay Dai mau trtf de 4 cai, rtia sach, nau dac thanh
cao, toi di ngu thoa len mat. Sau 1 thang, vet nhan
se mat.
CAC BENH MOI MIENG
Mun 16 6 mdi 6 mieng.
Dting Sam moc ttfdi 1 sdi, dung ltia dot mot dau,
dau kia se chay ra mot thti ntfdc trln g , htfng lay ma
boi len mun Id.
Hoac lay Yen tti oa tan nho tron vdi Ma du ma boi,
cung rat cong hieu.
Moi mieng siing do.
Moi stfng ngtfa hoac loet chay ntfdc thi dung:
Dong thanh 5 tien - Cung phan 3 tien - M inh phan
1 tien 5 phan - Bang phien 1 phan - Hoang lien 2 lang.
Tat ca nau chung thanh cao, luc dting, them Xa htfdng
1 ly, Bang phien 5 ly. Boi thuoc vao ch6 stfng.
388 NHUNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Mdi siing den.
Moi stfng den, dau ngtfa khong chiu ndi thi lay Dai
dong tien 4 cai, mai v6i md heo tren da nhap, boi nhieu
lan trong ngay.
Mdi siing bong va nhii Hoang lap.
Lay Toan phuc hoa ntfdng tren gach nong roi tan
nho, tron vdi Ma du ma boi.
Moi rach.
Dung Cam lam tan nho, tron vdi md heo ma boi.
Moi rach thanh nhot.
Dung Ngoa tung gia nat tron vdi ntfdc giing song
va mot it muoi ma boi len.
Hoac mep rach thanh mun nhieu nam khong khoi,
con goi la Choc mep thi dung Lam dinh hiep lay ntfdc
ma riia, vai ngay khoi.
CAC BENH TREN DA
Ghe 16.
Dung phtfdng thuoc sau:
Hoang lien 14 thu - Le lo 20 thu - Dai hoang 1 lang
- Giing kho 14 thu - Gian nhtf 10 thu - Mang thao 12
thu - Dtfdng trich true 10 thu.
BENH N G OA I DA 389
Tat ca tan nho hoa vdi 2 can md heo, dun nho ltia
thanh cao, boi len nhieu lan trong ngay, it ngay khoi.
Chufng Tat sang.
Lay Lien diep 1 can sao kho, do 1 dau ntfdc s ic con
5 thang ma rtia, ngay 1 lan, it ngay khoi.
Chufng Dong sang.
Lay Tuan thi kho, dot len tan nho, phdi stfdng roi
tron vdi Ma du ma boi, ctfc cong hieu.
Mun ngufa.
Dting phtfdng thuoc sau:
Hung hoang 1 lang - Ltfu hoang 1 lang - Dtfdng de
can 1 - Bach dtfdng 1 lang - Ha diep 1 lang.
Gia nho 3 vi sau roi tron vdi 2 vi trtfdc, them chut
mat ma boi len mun.
Da ndi vay ngufa.
Da kho khan, noi vay trln g , m6i lan trdi mtfa thi
ngtfa ngay vo cung. Hay lay Ban mao ntia lang sao sd
tan nho ma thoa.
Da nhdn tfcft va ngufa.
Dung Xa sang tti tan nho tron vdi md heo ma boi.
Hoac dung Chti diep ntia can gia nat dap len cho
netia.
390 NHtfNG PHUONG THUOC BI TRUYEN
Chufng cui.
Chting nay luc b it dau thi cung thay da nhdn tfdt
va ngiia ngay nhu chiing tren, nhung da thit do len,
chan tay hdi te dai, chan di nhu khong cham dat, hai
cui cho nhu co day troi, chiing nay con co ten la o lai.
Hay dung:
Chich vien bi - Khoi cap - Phuc xa dau (tan) - Ban
manh (bo canh va chan, rang). Moi thii 4 cai - Manh
trung (bo canh va chan, rang) 1 con - Tao te 1 cai -
Lang ly giap (bo dau va chan, niidng) 1 cai - Cat thtfdng
dinh trtfdng (ntfdng) 7 cai - Ban mao (bo canh va chan,
ntfdng) 7 cai - Ngo cong (bo dau va chan, ntfdng) 7 cai
- Phu tti (sao, bo bi) 3 lang - Ngo thu (ntfdng) 5 con
- Thuy diet 1 con - Loi hoan 30 cai - Ba dau (bo bi
va tam, rang) 30 hat - Thuy ngan 1 lang - Dai hoang
1 lang - Chan dan 1 lang - Que tam 1 lang - Xa vong
1 lang - Hoang lien 1 phan - Thach cao 2 lang - Thuc
tieu 3 phan - M ang tieu 1 phan - Long cot 3 phan -
Cam toai (sao) 1 phan - Phan thach (dot) 1 phan - Hoat
thach 1 phan.
Tat ca tan nho, tron mat thanh tting hoan nhtf hat
dau. M6i lan uong 2 hoan, ngay uong 3 lan. Ddn thuoc
nay, phan ltfdng cac vi thuoc sai biet qua nhieu, khi
dung, co the ttiy theo lang y ma gia giam tuy con benh.
Chufng Hac lai.
Day cung la mot loai benh ctii. Thtfdng m lc benh
B E N H NG O A I DA 391
cui la do gap ac phong ma ra. Luc dau thay da de mat
cam giac, roi thay ngtia nhtf co con gi bd trong da thit.
Co tdi 9 chting khac nhau, nhtfng chtfng H lc lai thi
da sam den de nhan. Tri lieu thi dung Kho sam 5 phan
thai nhd, ngam rtfdu 5 ngay ma uong hang ngay.
Ben ngoai thi dting Luat thao 1 nlm , do’ 2 dau ntfdc
dun con 1 dau ma rtia chd ngtia hang ngay, it ngay
thi khoi dtfdc.
Chufng Bach lai.
Pham mac chting nay thi giong ndi ngong nghiu, m lt
nhin khong ro, tay chan te dai, cac khdp xtfdng nong
len, mui moc mun thit, m lt cd hot. Phai dung:
Kho’ sam 5 thang - Lo phong phong (ntfdng) 5 lang
- Vi bi (ntfdng) 1 cai - M en rtfdu 3 can.
Do 3 dau 5 le ntfdc s ic len ma uong.
Chufng Phong soli.
Dung Ha trting sa 1 thang, do ntfdc dun len, bo ba,
de nguoi bdt ma doi k h lp ngtfdi.
Ben trong thi dung bach truat tan nho, lay 1 thia
uong vdi rtfdu, ngay 2 lan. Kieng ra gio.
Man do khap ngiidi.
Lay Thang ma, do ntfdc vao s ic len, vtia rtia cho
ngtia vtia uong.
Hoac dung Dau phan va Cap phan, mdi thti 2 lang,
tron vdi 1 lang Thach cao ma xat vao da.
392 NHtfNG PHUONG THUOC BI TRUY&N
Ngiidi co mun den.
Lay rau Phi gia nat ma cha xat. Hoac lay rau Kinh
gidi do ntfcic dun len ma riia ray, deu cong hieu.
CAC CHLTNG LINH TINH
Tay va mat nuft ne.
Lay Thuc tieu, do nU6c vao dun soi len, bo ba, de
nguoi ngam tay vao, va len mat, kho lai lam lai. Sau
bon nam lan, de kho roi boi TrU dUOng nao.
Hoac lay Ngu boi tii tan nho tron vdi NgUu cot tuy,
boi vao cho da niit.
Mong tay den thdi.
Lay PhUOng tien hoa, ca r l va de, gia nat, d ip len
mong tay, ngay thay 1 lan, lay vai cot cl ngoai cho chic.
Da tay qua day.
Da long ban tay day ciing thi lay Kho sam, do rifdu
vao, dun len ma uong. Ben ngoai dung Kho sam tan
nho, tron riiOu ma dap.
Tay xoa ngon dau.
Lay Thong thao tan nho tron vdi long trln g tning
ga ma thoa len khap ban tay ngon tay.
BENH N G OA I DA 393
Chufng Hoi nach.
Lay Ke thiet htfdng, Hoac thanh moc htfdng va Ho
phan, moi thii 2 lang tan nho, cho vao tui vai mong,
kep vao nach.
Hoac lay banh bot, bd doi, nhet bot Mat da tang chufng
2 tien vao gitfa, kep vao nach.
Hoac dung Dam phan 2 phan - Thuy phan 3 phan
- Dien loa 2 con. Cay vay Dien loa (oc ruong), bo cac
vi thuoc vao, chd qua dem, lay chat ntfdc trong vo oc
ma thoa vao nach, rat cong hieu.
Hoac b it mot con Thu tri (nhen) ldn, nho thi 2 con,
dap bun d ngoai, bo vao lufa nung len. Lay ra dap bun
0 ngoai, lay nhen ra them 1 phan Khinh phan, cung
tan nho ma xat vao nach. Sau 2 ngay la khoi.
Chufng Gai thit
Lay H lc ban nhi dan len, gai thit se vd ra va khoi,
lai khong dau ddn gi (ngam Ban nhi vao ntfdc nong
cho mem roi hay dan).
Benh
•
co ran•
cl cho kin.
Loai ran nay nup d am mao nam nut, hinh bat giac,
nen co ten la Gi&c sat, thtfdng cam niia than minh vao
da, lam ngtfa ngay vo cung. Hay dung Bach ho mat
nghien thanh phan, tron vdi rtfdu ma thoa len.
Chufng mun Ke nhan tren da.
Lay kim kheu mun ra, lay Sinh thach hoi va Tinh
394 NHONG PHUONG THUdC BI TRUY&N
me tan nho, tron ntfdc ma thoa len.
Hoac lay O mai nhuc gia nat tron giam va muoi ma
dan len.
Hoac lay Bot te gia nat. ma d ip len.
Hoac dung: Nhu htfdng 1 tien - Khinh phan 5 phan
- Hoang dan 3 phan - Sinh cam lam hach 3 hat (dot).
Tat ca tan nho tron vdi Htfdng du ma d ip len.
Hoac dung Dia cot bi va Hong hoa, phan ltfdng blng
nhau, tan nho ma thoa len.
Chufng do mo hoi 6 ban chan.
Dung Lai bac, do ntfdc vao dun len ma rtia.
Mun niidc 6 long ban chan.
Hoac do dd ban, hoac di bo nhieu phong len, lay
Sinh hoi mien tron ntfdc ma d ip , 1 dem la khoi.
Got chan rach ra.
Dung Xa thue, Loan phat va Trtf chi, moi thtf 2 lang.
Do 12 bat ntfdc dun that soi cho cac vi tren tan het,
bo them vao 4 lang Hoang lap, de nguoi, ntfdc thudc
dong lai nhtf sap. Moi tdi, rtia chan sach, lay thudc
boi nhieu vao cho ntit.
Ke chan chay niidc.
Lay hoang dan 3 tien, Hoa nhi thach 1 tien, tan nho
ma r lc .
BENH NGOAI DA 395
Ke chan siing loet.
Mat da tang 1 lang - Thuc thach cao 2 tien - Kho
phan 2 tien - Khinh phan 1 tien.
Tat ca tan nho, tron v6i Ma du ma boi vao.
Ke chan ngufa la thiidng.
Lay Ltfu hoang xat vao, roi lai lay Ltfu hoang d ip
len, dung vai cot lai, ngay thay 1 lan.
Mong chan siing thdi.
Chtfng nay dau ddn vo cung, dtfdi mong chan co mu.
Trtfdc het lay Tran bi do ntfdc dun len riia het mu,
roi ngam chan lau vao ntf6c Tran bi, ngay vai lan. Mong
chan se rung, thit mdi se sinh.
Lai dung Luc phan dot kho tan nho, d ip day len
ch6 dau, lay vai cot lai, ngay thay 1 lan. Dap Luc phan
se rat dau, nhtfng g ln g chiu, 10 ngay la khoi han.
Chufng Lanh chan.
Chan lanh nhtf bang thi dung Phu tii 2 tien, Ttiu
khuc 3 tien. Tat ca tan nho, tron vdi rtfdu nong ma
dap vao long 2 ban chan, rat cong hieu.
MUC LUC
Trang
Chitong I.
- CAC CHlfNG THlfCfNG h A n 5
Cac chting thiidng han va thuoc chtia 5
* Am chiing thUOng han 6
* ThUOng han am dUOng 10
* Cac phep ngoai tri ve thtfdng han 22
Chiidng II.
- NGANH NOI KHO A 26
Cac phtfdng thuoc ve benh phoi 26
Cac benh ho 29
Cac chtfng suyln 32
Cac benh ve dau 34
Cac benh ly 37
Cac benh san khi 42
Cac benh sa chtfng 43
Cac chtfng on dich 46
Cac chtfng ngtfdc tat 47
Cac benh non mtia 52
Cac benh h ole loan 54
Cac benh trting phong 57
Cac chting dau 67
Cac chtfng vang than the 72
Cac chiing bi tich 75
Cac chiing ctfdc khi 79
Cac chiing co trtfdng 81
Cac benh ta 83
Cac benh ve dai va tieu tien 86
Cac chtfng tien hau am benh 90
Chiidng III.
- NGANH NGOAI KHOA 97
Cac chtfng ung nhot 97
Cac chtfng btfdu cuc 108
Cac chtfng chang nhac (nhot chum) 112
Cac chiing mun nhot 115
Cac chtfng tri sang 120
Cac chtfng ket doc 127
Cac chtfng mun nhot (do loai vat c&n) 132
Cac chtfng nhot (do vet thtfOng) 134
Cac chtfng mun nhot linh tinh 144
Chiidng IV.
- BENH DAN BA 149
Cac benh 5 vu 149
Cac benh ve kinh nguyet 153
Cac chtfng san tien, san hau 165
Cac benh ve am ho 182
Cac chtfng hau am 186
Cac chtfng bang lau 188
Cac chtfng hon cuc (ha benh) cua phu ntf 191
Cac chting khong tho thai 196
Cac benh linh tinh 199
Chitdng V.
- BENH TRE CON 201
Cac benh cua tre so sinh 201
Cac benh cua tre con dang bu 208
Cac chiing sang doc mun nhot 217
Cac benh dau, scfi 220
Cac benh cam cua tre con 230
Cac benh linh tinh cua tre con 233
Chiidng VI.
- NHJjNG TRl/ONG HOP BI THUONG 237
Nhiing phUOng thuoc
cho cac trtfdng hdp bi thtfdng 237
Nhtfng phtfdng thuoc thong dung 251
Chitdng VII.
- KHOA CAP CtiU 257
Cac phtfdng thuoc cap ctiu bl truyen 257
Cac chiing trung doc 263
Cac chiing benh la 268
Chitdng VIII.
- NHAN KHOA 281
Cac chtfng do mat 281
Cac chiing dau ddn d m lt 285
Cac chiing sUng m lt 288
Cac chting mang mong 295
Cac benh linh tinh cua m lt 297
ChUdng IX.
- BENH CO HONG 307
Chitdng X.
- NHA KHOA 330
Chitdng XI.
- CAC BENH VE TAI, MUI MOI, Ll/Ol 347
Cac benh ve tai 347
Cac benh ve mui 354
Cac benh ve moi 367
Cac benh ve mieng 371
Cac benh ve ltfOi 374
Chitdng XII.
- BENH NGOAI DA 377
Cac benh ve toe 377
Cac benh ve long may 381
Cac benh ve da mat 383
Cac benh moi mieng 387
Cac benh tren da 388
Cac chting linh tinh 392
N H A XUAT BAN Y HOC
NHONG PHUONG THU6c Bi TRUYEN
c Oa t h An yh o ad A
chiu tr Ach n h iem x u a t ban
HOANG TRONG QUANG
Bien Tap
THANH BiNH
Ve Bia
MANH TUONG
In 1000 cuon kho 13 x 19 ta: Y’ ?dng in NXB NN.
Giay phep XB so :627-13/xb-QLXB cap nam 2005
In xong va nop ltfu chieu thang 5 nam 2005