0% found this document useful (0 votes)
191 views291 pages

Political Read 2

(1) This summary provides an overview of the key points and essential information from the document in 3 sentences. (2) The document discusses various topics from Myanmar literature including prose, poetry, short stories, and biographies which cover themes such as history, culture, society and religion. (3) The summary highlights the author's analysis and commentary on works from prominent Myanmar authors as well as the themes, styles, and social contexts of Myanmar literature.

Uploaded by

Aung
Copyright
© © All Rights Reserved
We take content rights seriously. If you suspect this is your content, claim it here.
Available Formats
Download as PDF, TXT or read online on Scribd
0% found this document useful (0 votes)
191 views291 pages

Political Read 2

(1) This summary provides an overview of the key points and essential information from the document in 3 sentences. (2) The document discusses various topics from Myanmar literature including prose, poetry, short stories, and biographies which cover themes such as history, culture, society and religion. (3) The summary highlights the author's analysis and commentary on works from prominent Myanmar authors as well as the themes, styles, and social contexts of Myanmar literature.

Uploaded by

Aung
Copyright
© © All Rights Reserved
We take content rights seriously. If you suspect this is your content, claim it here.
Available Formats
Download as PDF, TXT or read online on Scribd

EdkifiHa&;zwfpm

rif;aoh
yHkESdyfrSwfwrf;
yHkESdyfjcif; - yxrtMudrf? {jyDv? 2018 ckESpf
'kwd,tMudrf? Zlvdkifv? 2020 ckESpf
yHkESdyfol - rHka&G;yHkESdyfwkduf
OD;0if;ausmfxGef; (jrJ-00135)
trSwf 140? 45 vrf; (txuf)? &efukefjrdKU/
xkwfa0ol - OD;xufydkifatmif
yef;qufvrf; pmtkyfwdkuf (jrJ-00784)
trSwf (454)? jrifawmfomvrf;? omauw? &efukeNf rdKU/
Website/ [Link] , Mobile App/ Pann Satt Lann

Facebook page/ Pann Satt Lann Books

jzefUcsda&; - yef;qufvrf; pmtkyfwdkuf


zkef; - 09 73167346? 09 250421081/
tkyfa& - 1000
wefzdk; - 4000 usyf

rif;aoh 808.84
EdkifiHa&;zwfpm? rif;aoh? &efukef/
yef;qufvrf;pmay? 2020/
pm-290? 13.2 x 21 pifwD
(1) EdkifiHa&;zwfpm
pma&;ol? a&;cJhorQ EdkifiHa&;aqmif;yg;rsm;udk
pkpnf;vdkufygw,f/
acwftjrifeJY? tyfpyfwJh EdkifiHa&;½Iaxmifhwpf&yfudk
awGUEdkifr,fvdkY arQmfvifhygw,f/
EdkifiHa&;qdkwm? EdkifiHta&;jzpfjcif;aMumifh?
,ck xkwfa0csufü taMumif;t&m pHkEdkifygw,f/
½Iaxmifh pHkEkdifygw,f/
EdkifiHa&;udk avhvmoHk;oyfzdkY?
vufawGU csOf;uyfrI vdktyfw,fvdkY ,lqygw,f/
'ghaMumifh EdkifiHa&;zwfpmvkdY ynwfvdkufygw,f/

rif;aoh
rmwdum
qif;&Jjcif; taMumif; 1
tpdk;&jcif; tEkynm 7
vlawmfaMumufa&m*g 13
w&m;ao0g'DwdkY\ ed*Hk;avm? ed'gef;avm 22
b,fvdktkyfcsKyfrSmvJ 26
a'oEÅ&pD;yGm;a&; 34
EdkifiHMuD;om; 41
taemufwHcg;jyóemtwGuf nTef;csuf 48
jrefrmhpD;yGm;a&; &DAsL; 57
rsufvHk;topfjzifh Munfhjcif; 67
tuGJtjyJ tvJtuGJ 73
o&D;pD (pDoHk;vHk;) ESifh jidrf;csrf;a&; 79
o&D;tD; tusyftwnf; 88
usuúodkvf 95
bmhaMumifh qif;&JovJ 103
vlrsKd;pkygwD 114
twåaemrwdrsm; 122
tajymif;tvJtwGuf acgif;aqmif 128
wuúodkvf bmvJ ^ b,fvJ 134
toGiful;ajymif;a&; pdefac:csuf 139
'Drdkua&pD aywHrsm; 145
pGrf;&nf (3) &yf 151
'Drkdua&pD uMuD; ? cacG; 156
tdkif'Da,mfvdk*sDrsufESmpm 163
y#dyu©ajz&Sif;a&; 167
a&GUjcif;? ra&GUjcif; udpö 172
EIef;pHrsm;jzifh? ajccsKyfrdjcif; 178
vDuGrf,k&JU tm&SpHwefzdk; oDtdk&D 184
wifrdk;xHk; ESvHk;rl 188
vkyfydkifcGifhqdkwm 194
trsKd;om;a&; wdrf;nTwfcsuf 198
ynma&;twGuf ar;cGef;awG 203
ae0if;armif uxm 211
0HomEkpdwf? trsKd;om;a&;0g'ESifh tcsKd? tcg; avm*spf 216
ygwDwnfaqmufa&; 222
ygwDwGif; 'Drdkua&pD 231
tpdk;&rydkifaom tpdk;&rD'D,mESifh vlxktvTmjcHKtpdk;&rD'D,m 231
pifumylatmifjrif&jcif;\ t"dutaMumif;(4)&yf 237
tdkif'D,morm; 246
tifpwDusL&Sife,fvdkufaZ;&Sif; 252
rl0g' jzpfpOf 267


trSmpm

EdkifiHa&;orm; rvkyfaomfvnf; EdkifiHa&;taMumif;udk vlwdkif;


odxm;oihfonf/ rif;aoh [laom pma&;q&monf jrefrmhEdkifiHa&;
taMumif;udk ta0;Munhf? teD;Munhf? ywfcsmvSnhfMunhfaom ykHpHjzihf
okH;oyf a&;om;avh &Sdonf/ rif;aoha&;aom aqmif;yg;rsm;udk
zwfNyD; awG;qrdonfrSm rif;aohonf pmjzpfvQifNf yD;a&m [laom pdwf
xm;jzihf pma&;ol r[kwf/
rif;aohonf vli,fpma&;q&m jzpfonf/ pmzwfaom pma&;
q&m jzpfonf/ EdkifiHa&;udk pdwf0ifpm;aom pma&;q&m jzpfonf/
xdakY Mumihf rif;aoha&;aom aqmif;yg;rsm;rSm Edkiif aH &;ESifh ywfoufaom
aqmif;yg;rsm;u ydkrsm;onf/ þpmtkyfwGif aqmif;yg; 41 yk'f yg0if
onf/
þpmtkyw f iG f Edkiif aH &; zwfpmrsm; [laom emrnfEiS fh vdkuaf tmif
EdkifiHa&;taMumif; a&;om;xm;aomaqmif;yg;rsm;ESihf wjcm;vlrI
jyKjyifajymif;vJa&; aqmif;yg;rsm;udk wpfpkwpfpnf;wnf; pkpnf;
xm;onf/
wdkif;jynf zGHUNzdK;wdk;wufzdkY&ef tpdk;&\ta&;ygykHudk csufus
vufus a&;jyxm;onf/ tpdk;&wpf&yf\ vkyfief;aqmifwmrsm;wGif
-c-

vdktyfcsurf sm;? trSew f u,f vky&f rnhf t&mrsm;udk axmufjy a&;om;


xm;onfudk awGU&onf/
jynfolwdkY\ pdwfydkif;qdkif&mrsm;udk okH;oyfjyNyD; edkifiHwpfedkifiH
wd;k wufz&Ykd ef tpd;k &ESijfh ynfol twGn J n
D D c&D;ESirf S vd&k ma&mufEikd af Mumif;
a&;om;xm;onfudk awGU&onf/ vlwpfOD;csif;pD\ awG;ac:ykHudk
ajymif;vJEdkifzdkY ydkrdkaumif;rGefaom ywf0ef;usifrsm; vdktyfaeaMumif;
a&;xm;onfudk awGU&onf/
jrefrmhEkdiif Ha&;wGif wdki;f &if;om;vlrsKd ;pkrsm;\ ygwDtzGJUtpnf;
rsm;\ tcef;u@udk a&;om;NyD; trsdK;om;a&; 0g'ESihf oufqdkif&m
oabmobm0wdku Y kv
d nf; a&;om;xm;onf/ xdkjY yif jrefrmhekid if aH &;ESifh
urÇmhekdiif Ha&; tcif;tusi;f rsm;udk EIid ;f ,SOjf yum a&;om;xm;onf/
urÇmay:&Sd wdk;wufaeaom enf;ynmrsm;udk csOf;uyfjyNyD;
enf;ynm zGHUNzdK;wdk;wufrIYonf EdkifiHwpfEdkifiH acwfrDwdk;wufzdkY&ef
ta&;ygrIukd a&;om;NyD; jrefrmhEkdiif H&Sd vli,fvl&G,w f kdY\ tcef;u@
ESihf acgif;aqmifrI pGrf;&nftaMumif;rsm;udk a&;om;xm;onf/
'Drdkua&pD EdkifiHa&;ESihf Nidrf;csrf;a&; jzpfpOfrsm;? vlrIa&;? pD;yGm;a&;?
ynma&; taMumif;udk tawGUtMuKEH iS , fh OS u
f m csed x
f ;kd a&;om;xm;onf/
'Drdkua&pDpepfESihf jrefrmhEdkifiHa&;tajymif;tvJudk a&;om;jyNyD;
tkycf sKyfol acgif;aqmifrsm;ESihf tkycf sKyfcH acgif;aqmifrsm; taMumif;udk
a&;om;xm;onf/
acgif;aqmifrIY pGrf;&nfnHhaom tkyfcsKyfolrsm;ESihf acgif;aqmif
vdkpdwfr&Sdaom EdkifiHa&;orm;rsm;udk jynfolrsm;u a&G;cs,f&ojzihf
a&G;cs,frI rrSm;apzdkYudk &Sif;vif;pGm a&om;xm;onf/ tkyfcsKyfykH
tkyfcsKyfenf; enf;vrf;rsm;udkvnf; az:jya&;om;xm;onf/
edkifiHwdk;wufa&;twGuf pD;yGm;a&;u@\ ta&;BuD;ykHrsm;udk
okH;oyf a&;om;xm;onf/ xdkYjyif ynma&;taMumif;wGif wuúokdvf
ynma&;tay: a&;om;xm;aom rif;aoh\ ,lqcsufrsm;onf
tifrwef xdrdvSonf/
-*-

'Drku
d a&pDEkid if w H pfck\ t"duusaom tajccH oabmw&m;rsm;udk
pepfwus okH;oyfa&;om;xm;onf/ xdkYtjyif owif;rD'D,mrsm; \
ta&;ygvSaom tcef;u@udk jrifomxifom&Sdatmif a&;om;
xm;onf/
'Drukd a&pDEikd if aH &; taMumif;rsm;udk a&;om;xm;aom aqmif;yg;
trsm;pkyg0ifNyD; wjcm;aqmif;yg;rsm;rSm Edkiif HzGJUNzdK;a&;ESihf qufpyfae
aom vlrIjyKjyifa&; oabmw&m;a&;&mrsm;udk e,fy,fwpfckcsif;pD
tvdkuf a&;om;xm;onfrmS rif;aoh\Edkiif aH &;tay: cH,cl suo f abm
xm;rsm;udk odjrifcGihf&onhftjyif rif;aoh okH;oyfa&;om;xm;aom
pmydk'frsm;? pm;um;pkrsm;? OyrmjyKcsufrsm;onf pmzwfoltwGuf
owdjyK qifjcifp&mrsm; jzpfaponf/
vufawGUjzpfpOfrsm;udk xnhfoGif; a&;zGJUxm;ojzihf EdkifiHa&;udk
pdwfr0ifpm;olrsm; zwfrdvQiffawmif rif;aoha&;xm;aom rif;aoh\
wjcm;pmtkyfrsm;udk &Smzwfcsifpdwf jzpfvdrhfrnf/
jrefrmEdkifiHwGif pma&;q&m tvGefrsm;jym;NyD; pmaumif;a&;aom
uavmif&Sif tvGe&f Sm;yg;onf/ wcsKd Upmrsm;u wpfacgufzwfNyD;vQiff
aysmufoGm;wwfonf/ aemufwpfacguf xyfzwfvQiffawmif bmrßS
awG;ac:qifjcifp&m r&SdbJ tcsdefom ukefoGm;NyD; bmrS tusdK;r&Sd/
odkaY omf rif;aohonf ola&;om;aom pmrsm;udk toufoiG ;f xm;onf/
olajymcsifwm? oljzpfcsifwm? olzefwD;csifwmawGudk olrodaom
tcsdef? olr&Sdaom tcsdefwGifyif tvkyfvkyfap&ef &nf&G,fNyD;rS pmudk
a&;oljzpfonfudk olYaqmif;yg;rsm;udk zwfMunhfvQiff odedkifonf/
trSew f u,f tvkyv f kycf siaf om pmrsm;udk aocsmqefppfNyD;rS pmtkyf
tjzpf xkwfxm;onfudk þpmtkyfudk zwfNyD; odvdkuf&onf/
xdkYaMumihf þpmtkyfonf acwfESihf avsmfnDaom EdkifiHa&;
aqmif;yg;rsm;udk pkpnf;xm;onf/ Edkiif aH &;udk pdw0f ifpm;ol rnforl qdk
zwfoihfonf/ txl;ojzihf vuf&Sd EdkifiHa&; vkyfaeolrsm; tjrifcsif;
zvS,fEdkif&ef zwfoihfaom pmtkyfjzpfonf/
-C-

rnfonhftcsdefzwfzwf vufawGUESihf,SOfNyD; qifjcif okH;oyf


p&mrsm;udk &&Sad pEdkiaf om pmtkyu
f kd a&;om;xkwaf 0ay;aom oli,fcsi;f
rif;aohudk aus;Zl;wifrdygaMumif; trSmpum; yg;vdkufygonf/

av;pm;vsuf.....

&JvGifrdk;
11.6.2020
p
qif;&Jjcif; taMumif;

ygarmu©aygaumfv, D mu Edkiif rH sm; qif;&Jjcif; taMumif;w&m;


(4) csufudk azmfcJhonf/
(1) y#dyu©axmifacsmuf
(2) o,HZmw usdefpm
(3) tdrfeD;csif;qdk; ESifh ukef;wGif;ydwf
(4) tkyfcsKyfrI nHhzsif;rI
ponfh tcsuf (4) csufjzpfonf/

tdrfwpftdrfrSm
c rdom;pkawG rnDrnGwfjzpf&if
c tdrfha&SUyl tdrfaemufrcsrf;omjzpf&if
c vifeJY r,m; rwnfh&if
c om;orD;ESifh rdb uawmufuqjzpf&if
c armifESrtcsif;csif; &efjzpfae&if
tJhonfhtdrf qif;&Jonf/ aiGaMu;csrf;omvQifvnf; pdwfcsrf;
omp&m taMumif;r&dS/ aiGaMu;csrf;omjcif;onfvnf; Mum&Snf
jrJr,f rxif/ xdktaMumif;aMumif;aMumifh rdom;pkwGif; usef;rma&;
ynma&; pD;yGm;a&;wdkY b,faomtcgrQ tvm;tvm raumif;Edkif/
qdk;usKd;rsm;om jzpfzdkYrsm;onf/
2 rif;aoh

uGefjzL;&Syfu ajymonf/ tpd k ; & tvk y f o nf tus K d ;


]rdom;pkqkdwm Edkiif Hawmf&JU tajccH pD;yGm;rsm;udk pDrHcefYcGJjcif; jzpfonf/
,lepf} [lí/ rdom;pkonf EdkifiH\ tusKd;pD;yGm; udk,fpDu ae&mXme
tajccH,lepfjzpfonf/ rdom;pkrS wdkif;rSm ESpfjrKyf tajccsvsuf &dS
tdraf xmifpktoGio f kYd a&mufonf/
onf/ tusKd;pD;yGm;rsm;\ tajccH
tdrfwdkY pkpnf; aexdkifí &Gm &GmrS
onf &mxl;rSvmonf/ vkyfydkif
jrd K Ue,f ? jrd K Ue,f r S c ½d k i f ? c½d k i f r S
jynfe,f? wdkif;? jynfe,f? wdkif;rS cG i f h r S vmonf / tmPmrS vm
EdkifiH? EdkifiHrsm;rS urÇmMuD; ponf onf/
jzifh wjznf;jznf;jcif; pkzUJG aexdkiMf u
&mrS urÇmMuD;jzpfvmonf/ EdkifiHrsm; jzpfvmonf/ rnfodkYaom tpk
tzGJU wdkif;EdkifiHudk Munfhonfjzpfap rdom;pkwpfpku tajccHusjrJ/
usqJ/

pkzGJUaexdkifjcif;
rdom;pkrS aqGrsK;d pk/ aqG;rsK;d pkrS rsK;d EG,pf k/ rsK;d EG,pf krS vlrsK;d pk/
vlrsK;d pkrS vlrsK;d / vlrsK;d rS Edkiif H qdkonfh tqifq
h ifh jzpfwnfrI yHkp&H o Sd nf/
EdkifiHa&;udpöonf vlrsKd;a&;udpö jzpfonf/ EdkifiHtwGif;rSm rSDwif;
aexdkifonfh vlrsKd;rsm;\ ta&;udpöjzpfonf/
vlUtodkif;t0dkif;wpfcktjzpf MuD;rm;vmaom vltkyfpkrsm;\
tusK;d pD;yGm;udk pDrHcefYcGJa&;onf tpdk;&udpöjzpfonf/ tkypf ktcsi;f csi;f
tMum; y#dyu©rsm; ajz&Si;f a&;onf tpdk;& tvkyjf zpfonf/ tpdk;&onf
vlrsKd;pkrsm; MuD;yGm;wdk;wufa&;udk pDrH&onf/ pD&if&onf/

tpdk;& tvkyf
csKyfvdkufvQif tpdk;&tvkyfonf
- vltkyfpkrsm;\ tusKd;pD;yGm;udk pDrHcefYcGJa&;
- vlrsKd;pkrsm;tMum;u y#dyu©udk ajz&Sif;a&;
- jynfolvlxkMuD;yGm;atmif tpDtrHrsm; csrSwfa&;
EdkifiHa&;zwfpm 3

[lí tcsuf (3) csuf xGufvmonf/


rwlujJG ym;aom vlrsK;d pkrsm;aexdki&f mEdkiif üH y#dyu©rsm;'if;Murf;
jynfhavh&dSonf/ rwlnDrI uGJjym;rIrsm;u y#dyu©rsm; pkpHk&mXme jzpf
onf/ y#dyu©rsm;aMumifh taxGaxGynma&; usef;rma&; ukefoG,f
a&;wdkY ysupf D;&onf/ þtaMumif;onf qif;&Jjcif;taMumif;wpf&yf
jzpfonf/
tpdk;&onf y#dyu©rsm;\ obm0udk rodvQif em;rvnfvQif
ravhvmvQif y#dyu©rsm;&Si;f &m taMumif;rjzpf/ y#dyu©rsm; xlxyf&m
taMumif;udkom topfwpfzefjyKpGr;f ovdkjzpfrnf/ y#dyu©ajz&Si;f a&;
enf;emrsm;udk vGJrSm;pGm oHk;jcif;u qif;&Jjcif;taMumif;jzpfonf/
Edik if aH &;odyb HÜ mom&yfü Conflict Resoultion bmom&yf&o Sd nf/
y#dyu©ajz&Si;f a&; bmom&yfjzpfonf/ Edkiif rH sm;tMum; vlrsK;d rsm;tMum;
tzGUJ tpnf;rsm;tMum; tkypf krsm;tMum; y#dyu©jzpfymG ;jcif;udk avhvmjyD;
ajz&Si;f a&; enf;emrsm;udk azmfxkwo f nf/ qef;ppfonf/ tMuHjyKonf/
okawoevkyfonf/ y#dyu©wdkY\taMumif;w&m; Zmpfjrpfudk &SmazG
azmfxkwfonf/ þjzpfpOfudk tpdk;&rif;wdkY a&a&vnfvnf od&rnf/
odkYr[kwfygu EdkifiHu qif;&JjrJ qif;&Jvsufom&dSrnf/

tusKd;pD;yGm; pDrHcefYcGJrI
tpdk;&tvkyfonf tusKd;pD;yGm;rsm;udk pDrHcefYcGJjcif;jzpfonf/
tusK;d pD;yGm;udk,pf Du ae&mXmewdki;f rSm ESpjf rKyf tajccsvsu&f Sdonf/
tusK;d pD;yGm;rsm;\ tajccHonf &mxl;rSvmonf/ vkyyf kid cf iG rhf vS monf/
tmPmrSvmonf/ t&if;tjrpfrv S monf/ ae&mXmetrsK;d rsK;d rSvmonf/
t&if;tjrpfrv S maom tusKpd ;D yGm;udk csO;f uyfMunfrh nf/ jrefrmEdkiif u
H
o,HZmw odyaf ygonf/ ajray:ajratmufü xkvku d xf nfvku d &f o
Sd nf/
jrif&aom rjrif&aom o,HZmwrsm;uvnf; tyHktyif/ epfjrKyfae
aom azmfxkwfaeaom wl;azmfzdkY vdkaeao;om o,HZmwrsm;u
trsm;tjym;/
4 rif;aoh

o,HZmwtay: rDSckdaom pD;yGm;a&;tjrwfaMumifh y#dyu©rsm;


Mum&Snfvmonf/ ausmufpdrf;aMumifh opfaMumifh ywåjrm;aMumihf
a&TaMumifh y,if;aMumifh aMu;eDaMumifh a&eHaMumifh aMumif.h . aMumif.h ..
aMumihf.../ o,HZmwy#dyu©rsm;u ,ckvnf; &dSonf/ ,cif
uvnf;&dScJhonf/ aemufvnf; &dSaetHk;rnf/
o,HZmw pDrHcefYcGJrItay: ydkifEdkifaom ay:vpD r&dSrI vkkyfxkH;
vkyfenf; toufr0ifrIrsm;u o,HZmw usdefpmudk zefwD;onf/
jynfolu o,HZmwaMumifh rcsrf;omyJ o,HZmwaMumifhyif qif;&J
iwfrGwfjcif;udk cHpm;ae&onf/ þum; jrefrmjynf\ Oyrm/

tpdk;&rif;wdkY pD;yGm;a&;ynmudk rodvQif wdkif;jynf qif;&Jonf/


tpdk;&rif;wdkY ae&mwum 0ifygaecsifvQif wdkif;jynf rGJonf/
tpdk;&rif;wdkY tkyfcsKyfrI nHhvQif wdkif;jynf qif;&Jonf/
tpdk;&rif;wdkY jrdKUarwåmcH,lvGef;vQif wdkif;jynf qif;&Jonf/
tpdk;&rif;wdkY y#dyu©ajz&Sif;a&; ruRrf;usifvQif wdkif;jynf qif;&Jonf/
tpdk;&rif;wdkY tusKd;pD;yGm;rsm;udk pDrHcefYcGJrI nHhvQif wdkif;jynf qif;&Jonf/

tdrfeD;em;csif;
jrefrmeHab;em;rSm rdom;pkMuD; ESppf k &dSonf/ orkid ;f ESihfcsDaom
,Ofaus;rI ordkif;aMumif;&dSonfh rdom;pkMuD;jzpfonf/ tdEd´,ESifh
w½kww f jkYd zpfonf/ vdktyfcsurf sm;t& pdeaf c:rIrsm;t& a&mjyGr;f aeaom
a'oa&;&m tajctae/ vlO;D a& t& oef; 2000 ausmf yl;nyfcaH e&om
pdefac:csuf/ 'Drdkua&pDESifh tmPm&Sif qif;&Jjcif;ESifh csrf;omjcif;
tMum;u rQajcysurf I/ a'owGi;f tajctaeu jrefrmtwGuf pdeaf c:
csufrsm;&dSonf/ þpdefac:csufrsm;u acgif;ESifhyef; yrm/
EdkifiHa&;zwfpm 5

qif;&Jjcif;udk eufoxuf eufapEdkifovdk aps;uGuftjrifjzifh


ukeyf pön;f rsm; a&mif;cs&m r[maps;uGuMf uD;tjzpf jrifvQiv f nf;&onf/
tdref D;csi;f qdk;jcif; aumif;jcif;u udk,hw
f kdi;f jynftpdk;&\ rl0g'a&;&m
zGHUjzdK;rIESifhqdkifonf/ oHwrefa&;&m t&nftcsif;ESifh qdkifonf/ EdkifiH
jcm;a&;rl0g'topf jzpfxGef;&ef tpdk;&opfü vdkonf/

tkyfcsKyfrI nHhjcif;
tpdk;&vufwHrsm; wdkjcif; &Snjf cif;onf aps;uGuzf GHUjzdK;rItay:
oufa&mufonf/ tpdk;&vufwHrsm; oefpGr;f jcif; roefpGr;f jcif;onf
jAL½dkua&pD,EÅ&m; ESihf oufqkdio f nf/ tpdk;&ay:vpDESihv f nf; ouf
qdkifonf/
'Drdku&ufwpf tifpwDusL;&Sif;ü tkyfcsKyfrI aumif;rGefjcif;udk
þodkY owfrSwfonf/
tpdk;& vufwH wdk;jyD; vufwkYd MuHUckid v
f Qif tkycf sKyfrI awmfonf/
tkycf sKyfrI aumif;onf/ ae&mwum tpdk;&vufrsm; a&mufaejcif;udk
tkyfcsKyfrI aumif;jcif;[k rowfrSwf rynwf/
vufwHrsm;u ae&mwum jzefYusufaejyD; tm;vHk;u z½dkz&J
avsmhwad vsmh&GJ qdkvQif tkycf sKyfrI nHhonf[k ynwfonf/ txl;ojzifh
EdkifiHawmf\ vkyfydkifcGifhrsm;aejyD; yk*¾vduvkyfydkifcGifh enf;jcif;udk
MunfhEkdio f nf/ avsmh&Jaom tpdk;&vufwHrsm;u ab;EIwcf rf;rsm;udk
tem;rowfEkid /f tvkyrf sm;udk tvkyjf zpfatmif rvkyEf kid /f tjzpfvkyjf yD;
jcpm;rIrsm; jynfheufpGmjzifh tkycf sKyfrIukd vkyaf evQif tpdk;& nHhonf[k
owfrSwfonf/
nHhzsi;f aomtpdk;&pepfü Edkiif Hqif;&Jonf/ tusK;d &dSolu vuf
wpfqkyfpmrQ&dSjyD; tusKd;,kwfolu xk ESifh a'; jzpfvmonfh &v'fudk
&onf/ EdkifiHcsrf;omjcif;onf jynfol csrf;omjcif;jzpfonf/ *sD'DyD
wdk; jcif;onf EdkifiHwdk;wufjcif;udk jyaom nTef;udef;jzpfaomfvnf;
6 rif;aoh

jynfolu iwfjyD; *sD'DyD udef;*Pef;u MuD;aevQifvnf; wdkif;jynf


qif;&Jonf[k qdkEdkifonf/
yk*¾vud vkyyf kdicf Gihu
f kd rzGHUjzdK;apaom tpdk;&vufwHrsm; r[kwf
ygu wdkif;jynf rGJoxuf rGJapvdrfhtHk;rnf/ qif;&Jjcif;ESifh rGJaw
jcif;onf twl,OS pf yfí vmEdkio f nf/ xdkaY emuf iwfrwG f acgif;yg;jcif;
ab;u aemufuvdkufvmEdkifonf/
tpdk;&rif;wdkY pD;yGm;a&;ynmudk rodvQif wdki;f jynf qif;&Jonf/
tpdk;&rif;wdkY ae&mwum 0ifygaecsifvQif wdkif;jynf rGJonf/
tpdk;&rif;wdkY tkyfcsKyfrI nHhvQif wdkif;jynf qif;&Jonf/
tpdk;&rif;wdkY jrdKUarwåmcH,lvGef;vQif wdkif;jynf qif;&Jonf/
tpdk;&rif;wdkY y#dyu©ajz&Sif;a&; ruRrf;usifvQif wdkif;jynf
qif;&Jonf/
tpdk;&rif;wdkY tusKd;pD;yGm;rsm;udk pDrHcefYcGJrI nHhvQif wdkif;jynf
qif;&Jonf/
þum; tkyfcsKyfolESifh tkyfcsKyfcHoltMum; a,bk,sem;vnf
xm;&rnfh qif;&Jjcif;taMumif;jzpfonf/

nae 6 ; 24
27 Mo*kwf 2017/
v
tpdk;&jcif; tEkynm

tkycf sKyfa&;twwfu rvG,u f /l Edkiif aH &;udk tkycf sKyfrI tEkynm


vdkY zGihq
f kdwm &dSw,f/ tpdk;&vkyjf cif; twwfvkdY ajymwmvnf; &dSw,f/
zGifhqdkcsufawG awmfawmfrsm;rsm;&dSwJhae&mrS 'D½Iaxmifhu tpdk;&jzpf
oGm;wJh EdkifiHa&;orm;awGudk &nfnTef;wmjzpfw,f/ uRefawmfhrSm
,lqcsufwpfck&dSw,f/
a&G;aumufyGJ 0ifcsif&if tpdk;& vkyfwwfatmif MudK;pm;/
tpdk;&rvkyw f wf&if a&G;aumufyJG 0ifcsipf w d u f kd oif;owfxm;/
pGrf;&nfur&dS a&G;aumufyGJu 0ifcsifao;qdk&ifawmh jynfol
jynfom;awGtwGuf odyfr[ef/ tcuftcJawGtMum;u EdkifiHa&;
½ke;f xrIukd vkycf Jh&wJh tpdk;&awGukdawmh avsmhajym&vdrhrf ,f/ Edkiif Ha&;
tvkyfu ½Iyfw,f/ us,fw,f/ eufw,f/ rsm;w,f r[kwfvm;/
odkYayr,fh tpdk;&qdkwm qifajcay;zdkYtwGuf wnfaqmufxm;wJh
,EÅ&m; r[kwb f l;/ jynfolUtusK;d udk xdxad &mufa&muf pGr;f aqmifzkdY
wm0efay;jcif;cH&wJh tkyfcsKyfa&; ,EÅ&m;/
jynfolUtusKd;vdkY ajymwJhae&mrSm tqifhvdkuf cGJajym&r,f/
aemufjyD; wdwdususajym&r,f/
tpdk;& tvkyfu tajccH (3) rsKd;&dSw,f/
(1) umuG,fa&;eJY vHkjcHKa&;wm0ef
(2) pD;yGm;a&; wm0ef
(3) 0efaqmifrI wm0ef qdkjyD; tMurf;zsif; (3) rsKd;cGJw,f/
8 rif;aoh

trsKd;om; vHkjcHKa&;
umuG,af &; eJY vkHjcHKa&;u wlw,f/ odkYaomf rwlbl;/ olwkdYukd
tydkif;vdkufcGJjyD; MunfhrS aumif;w,f/ EdkifiHwpfckrSm umuG,fa&;eJY
vHkjcHKa&;u r&dSrjzpf wm0efxJrSmygw,f/ ta&;MuD;w,f/ ta&;ay:
vnf; jzpfw,f/ rjywfapmifhMunfhjyifqifxm;&r,fh u@jzpfw,f/
wyfveS jYf yD; Edk;Mum;xm;zdv
kY nf; vdkw,f/ umuG,af &;eJY vHkjcHKa&;twGuf
qdk&if tjrJ &,f'D (tqifoifh) jzpfaezdkY vdkw,f/ 'g[m EdkifiHwpfck&JU
ppfa&;pGr;f &nfeJY vHkjcHKa&;u@ tqifhjrifhrIeJY qdkiw
f ,f/ tpdk;&wpf&yf
jzpfvm&if umuG,af &;eJYvHkjcHKa&;twGuf t"duwm0ef&Sw d ,f/ t"du
OD;pm;ay;vnf;jzpfw,f/ trsKd;om; vHkjcHKa&;twGuf tajrmftjrifu
tpdk;&twGuf odyfta&;MuD;w,f/

tpdk;& tvkyfu ig;wpfaumif zrf;jyD; auR;&r,fh tvkyf r[kwfbl;/


uGefcsufjy&r,fh tvkyf/ aemufjyD; tpdk;&u jynfolukd u½kPmoufjyD;
tvSLay;ovdk vkyfae&r,fh udpövnf; r[kwfbl;/ udk,fhxrif;udk udk,f
acs m if a cs m if v nf v nf &S m pm;wwf a tmif a&cH a j r cH zef w D ; ay;&r,f /
vrf;aMumif;ay;&r,f/ yGJpm; vkyfay;&r,f/ jyD;awmh xrif;&Smpm;wwfwJh
twwfudk oifMum;EdkifwJh y&0kPfudk zefwD;ay;&r,f/ 'g[m jynfolU
tajccHpm;0wfaea&;twGuf vkyfoifhwJh ½dk;&Sif;wJh tajzjzpfw,f/

tpdk;&wpf&yf yDjyifjcif; ryDjyifjcif;udk jynfolawGcHpm;&wJh


pdwvf HkjcHKrIeJY wdki;f wmEdkiw
f ,f/ olwkdY b0 tmrcHcsuu f kd b,favmuf
umuG,af y;Edkio f vJ olwkdY "eOpömudk b,favmuf tmrcHcsuaf y;Edkif
ovJ qdkwmawGygw,f/ oGm;&? vm&? ae&? xdkif&? pm;&? aomuf&
wJhae&mrSm vHkvHkjcHKjcHK jzpfcsiwf ,f/ pdwrf ylryef jzpfcsiwf ,f/ 'g[m
omrefjynfol&JU t½dk;&Sif;aom tajccHarQmfvifhcsuf/ csrf;omwm
rcsr;f omwm tyxm;/ pm;&orQ ae&orQav;rS pdwaf t;at;oufom
EdkifiHa&;zwfpm 9

pm;aecsifw,f/ aecsifw,f/ 'gudk avmbMuD;w,fvdkY qdkEdkifrvm;/


odrkY [kwf 'g[m jynfow
l pfa,muf twåMuD;jcif;vm;/ avmbMuD;jcif;
vm;/ 'g[m jynfol&JU tajccHvdktyfcsuf r[kwfbl;vm;/

trsKd;om; tusKd;pD;yGm;
'kwd, OD;pm;ay;u trsKd;om; tusKd;pD;yGm;/
EdkifiHwumeJY ,SOfjyD; udk,fhEdkifiH&JU trsKd;om;tusKd;pD;yGm;udk
b,fvkd^b,fuJhokdY armif;ESicf sJUxGirf ,f qdkwm tpdk;&wpf&yf&JU Edkiif H
wumtjrifeJY oufqdkifw,f/ aemufjyD; tJh'Dhtpdk;& eHab;rSm &dSaewJh
uRrf;usif ynm&SifawG&JU t&nftaoG; csOf;uyfyHkeJY oufqdkifw,f/
aemufjyD; udk,hEf kdiif Hom;awG&JU e,fy,ftoD;oD;rSm jzefYusujf yD; vlay:
vlaZmfvkyfEdkifjcif;eJY qdkifw,f/ jrefrmjynftwGufu enf;aumif;
enf;Edkiaf yr,fh tvm;tvm&dSwJh jrefrmawG tawmfrsm;rsm; &dSw,fqkd
wmudk tpdk;&u rsufvHk;av; jyL;Munfh&if odyfaumif;r,f/
udk,fu udk,fhtrsKd;om; tusKd;pD;yGm;udk csJUrvm; tcsJUcHrvm;
qdkwm pOf;pm;zdkYvdkw,f/ udk,fu rcsJU&ifawmh tcsJUcH&rSmyJ/ EdkifiH
wumrSm rsuEf mS rGeJ YJ &Sio
f efvm&wm Mumanmif;jyD/ jrefrmwdkY enf;enf;
armfcsifw,f/ olwdkYudk 'DacwfrSm armfcGifhay;vdkufyg/ vlMum;xJrSm
armfEdkifatmif tqifhjrifhay;vdkufyg/ vufeuf wyfqifay;vdkufyg/
'g[m EdkifiHh&JU trsKd;om; tusKd;pD;yGm; jzpfvmEdkifaumif;w,f/

pD;yGm;a&; udpö
tpdk;&wpf&yfwufvm&if tajccH pm;0wfaea&; zlvHkatmif
vkyaf y;zdkYu ta&;MuD; wm0efjzpfygw,f/ 'gu ajymp&m rvkad vmuf
atmif odzdkY vkdwJhtcsuf/ 'gayr,fh tpdk;&u aeYpOf xrif;xkyf vdkuf
a0jyD; auR;zdkY r[kwfbl;/ rqv acwfuvdk or0g,rqdkifawGrSm
aps;oufomjyD; cGJwrf;eJY a0iS a&mif;cszdkYvnf; r[kwfbl;/
10 rif;aoh

tpdk;& tvkyfu ig;wpfaumif zrf;jyD; auR;&r,fh tvkyf


r[kwfbl;/ uGefcsufjy&r,fh tvkyf/ aemufjyD; tpdk;&u jynfolukd
u½kPmoufjyD; tvSLay;ovdk vkyfae&r,fh udpövnf; r[kwfbl;/
udk,x
hf rif;udk udk,f acsmifacsmifvnfvnf &Smpm;wwfatmif a&cHajrcH
zefwD;ay;&r,f/ vrf;aMumif;ay;&r,f/ yGJpm; vkyaf y;&r,f/ jyD;awmh
xrif;&Smpm;wwfwJh twwfukd oifMum;Edkiw f Jh y&0kPu f kd zefwD;ay;&
r,f/ 'g[m jynfoUl tajccHpm;0wfaea&;twGuf vkyo f ifw h hJ ½dk;&Si;f wJh
tajzjzpfw,f/

aiGaMu;udpö
jynfolu tvkyfvkyfw,f/ aiG&w,f/ &wJh aiGu wefzdk;
rcdkifrmbl; qdk&ifvnf; vkyftm;awGu oJxJa&oGefovdk jzpfrSmyJ/
jynfolawGu tJhvdk cHpm;&rSmyJ/ 'Dvdkqdk&if vkyfcsifpdwf udkifcsifpdwf
enf;r,f/ vkyv f kyf rvkyv f kyf 'DavmufygyJumG qdkjyD; ,lqvdkuMf u&if
ukefxkwfpGrf;tm; edrfhr,f/ xGufvmwJh ukeftxGufuvnf; t&nf
taoG; usr,f/ ta&twGufyg usr,f/
aiGaMu;wefzkd; jidrzf kdY/ aiGrmjzpfatmifvkyzf kdY tpdk;&u bPfpepf
zGHUjzdK;atmif vkyfjyD; A[dkbPfudk pepfwus vkyfydkifcGifh ay;&r,f/
aemufqk;H A[dkbPfu vGwv f yf&r,f/ 'grSaumif;r,f/ t&iftpdk;&vdk
aiGvkw d kid ;f aiGpuúLudk yHkEySd v
f kud rf ,fqwkd Jh abmifuaexGuzf kYd vdkw,f/
0gZD upuf½HkawG tvkyrf jzpf&if aeygap? aiGaMu; xyf½kduEf ySd jf cif;udk
twdkif;tqeJY vkyfrS aumif;r,f/
pD;yGm;a&; udpörSm ajym&if [Hkaeaumif; [Hkaevdrhfr,f/ tajccH
vkyf&r,fh u@awG &dSw,f/
L tvkyfcGifeJY tyfpyfwJh tqifhjrifh ynma&;udk ajymif;vJzdkY
L tvkyt f udkif tcGihftvrf;twGuf cGiaf wGukd zefwD;ay;zdkY
L ukex f kwpf rG ;f tm;[m Edkiif Hawmf&JU "eOpömudk pD&ifwJhu@
jzpfvmzdkY
EdkifiHa&;zwfpm 11

L aexdkifp&m ae&m twnfwus &zdkY


L a&Twdk aiGpav;awG pkaqmif;EdkifzdkY
L tcsdefwef&if rD;zdkacsmifrSm rD;cdk;tlEkdifzdkY
L reufjzefeJY oufbufcgtwGuf raMumifhMu&wJh 0ifaiG&Sz d kYd
'Dvkad v;awG xdxad &mufa&mufvky&f if odyaf umif;rSmvdkY awG;rd
w,f/ tajymuvG,w f ,f/ tvkyuf cufw,f/ 'gayr,fh a&G;aumufyJG
0ifcsifolawGu cufwJhae&mudkrS rSef;Muw,f r[kwfvm;/ 'Dawmh
vnf; cufw,fqdkwJhudpö[m qifajcjy tmomajzpum;awG ajymzdkY
rvdkawmhbl; xifw,f/

0efaqmifrIudpö
0efaqmifrIudpöudk tjrJMunfh&if jAL½dkua&pDu xdyfydkif;u
ygvmwmyJ/ u@cGJtoD;oD; e,fy,ftoD;oD;twGuf 0efaqmifrI
u@rSm vdktyfcsufawG &dSaeqJ/ vdktyfcsufqdkwmuawmh tjrJ&dSae
w,f/ odkYayr,fh tckjzpfaewmu tajccHvdktyfcsuf qdkwmudku
cRif;csuf&dSw,f/ 0efMuD;Xmewdkif;rSm udk,fpDjyóem&dSw,f/ wcsKdU
jyóemawGu 0efMuD;Xmecsi;f &efapmifaevdkY jzpfwm/ wcsKUd u tcsw d f
tquf r&dSvdkY jzpfwm/ yl;aygif;aqmif&GufrI r&dSvdkY jzpfwm/
tpdk;&tqufqufu 0efxrf; t&nftaoG;jr§ihfwifa&;udpöukd
azmifMuD;eJY ZD;yifMuD;rSmyJ vHkavmufjyDxifaewm rSm;wmyJ/ 0efMuD;Xme
wdki;f u 0efxrf;awGu taeMum&if ar*smjzpfjrJ jzpfaewmyJ/ tpGr;f tp
&dw
S o
hJ u l kd ausmw
f ufciG hf ray;wm vkyyf kid cf iG hf ydkray;wm ody&f ifav;p&m
aumif;w,f/ jrefrmjynftpdk;&opftwGuf wu,f vky&f r,fh tvkyf
awG trsm;MuD;&dSw,f/
uRefawmfh qE´oabmt& jAL½dkua&pD jyKjyifajymif;vJa&;eJY
w&m;a&;r@Kdiu f kd jywfjywfom;om; rudkiw f , G Ef kid w
f mudkyJ nHzh si;f rI&UJ
tpvdq kY kcd siw
f ,f/ w&m;a&;r@Kdiu f tm;udk;,HkMunfcsipf &m raumif;
atmifudk jzpfaejyD/ tqdk;qHk;u jynfolawG &GHp&maumif;wJh ,EÅ&m;
12 rif;aoh

tpdwftydkif;jzpfaejyD/ tm;vHk;u tjrD;usuf tjrD;pm; acgif;usuf


acgif;pm;awGom rsm;aew,f/ a&SUaeawGvnf; pdw"f mwft& ysuaf ejyD/
w&m;olMuD;awGuvnf; vufoif&h m pm;awmfac: awmfawmfrsm;rsm;u
avmufavmufvm;vm; r&dS/ vkyx f Hk;awG udk,w
f kdirf Smvnf; cRwf,iG ;f
csuf &dSqdkawmh trSm;ay: trSm;qifhaeMuw,f/ 'gudk w&m;Oya'
pdk;rdk;a&;vdkY xifrSwfrSm;aewmuawmh tawmf pdwfysufp&m/
wu,fawmh 'Dpmu tpdk;&udk q&mvkyfwJh pmr[kwf/ þodkY
vnf; r&nf&G,f/ &nf&G,fp&m taMumif;vnf; r&dS/ tpdk;&qdkwmu
igod igwwfvkdY tpdk;&vkyaf ewmuGvkdY cH,lwJh vlwef;pm;awG jyHKpkae
wJhae&m/ tpdk;&tvkyfonf bmvJqdkwm jynfolwdkU em;vnfatmif
vkyfay;&r,f/ 'g[m ta&;MuD;w,f/ txl;ojzifh jynfolu xdef;
ausmif;wJh tpdk;& pepfjzpfzdkY ta&;tMuD;qHk;aom tajccH ,lqcsuf
jzpfw,f/
jynfou l tpdk;&tvkyuf kd em;rvnf&if tpdk;&twGuf taxmuf
tul rjzpfbl;/ tpdk;&udkvnf; xdef;ausmif;zdkY pOf;pm;EdkifpGrf;&dSrSm
r[kwb f ;l / jynfoul tpdk;&tvkyaf wGrmS yg0ifzkqYd k&d if tpdk;& tvkyu
f kd
&Sif;&Sif;vif;vif; jywfjywfom;om; em;vnfoabmaygufxm;rS
&r,f/ 'g[m 'Drku d a&pDrmS ta&;MuD;w,f/ txl;ojzifh jynfoyl g0ifrI
vdkYac:wJh tajccHpHEIef;udk tm;jznfhjcif;jzpfw,f/ 'DtajccHtcsuf
tm;aumif;&if tmrcHcsu&f SdwJh 'Drkdua&pDukd&r,f/ tJhvkdrS r[kw&f if
b,fc&D;udk a&mufa&muf aemufjyefacgufEdkifw,f/
uRefawmfuawmh tpdk;&udk xde;f ausmif;Edkiaf om jynfolUtpdk;&
ppfppfjzpfzkYd vdkw,fvkYd ,lqw,f/ 'ghaMumifh tpdk;&vkyjf cif; twwfukd
jynfolawG a,bk,soabmaygufem;vnfzdkY vdkw,fvdkY ,lqjyD;
a&;vdkufygw,f/
n 11 ; 11
18? pufwifbm? 2017/
v
vlawmfaMumufa&m*g

L tpkd;&nHhvQif wdkif;jynf nHhonf/


L jynfolnHhvQif tpdk;& nHhonf/
L jynfolonf olESifhwefonfh tpdk;&udk &onf/
'Drdkua&pDü jynfolonf t&mtm;vHk;udk jc,fvS,fEdkifonf/
ta&;t&mtm;vHk;ü yg0ifywfoufEkid o f nf/ ywfoufciG v hf nf;&do
S nf/
'Drdkua&pDü jynfol0ifa&mufEdkifaom vrf;aMumif;rsm; rsm;vSonf/
yg0ifcGifh&dSzdkY yg0ifEdkifpGrf;&dSzdkYESifh yg0ifcsifzdkYyJ vdkonf/

vrf;aMumif;rsm;
toGiful;ajymif;a&;u@ yDjyifvmavav jynfolUyg0ifrI
jrifhvm&avavjzpfonf/ jynfolonf Edkiif Ha&;ygwDtjzpf Edkiif Ha&;ü
yg0ifywfoufonf/ t&yfbuftzGJUtpnf;tjzpf 0efaqmifrIupd örsm;ü
yg0ifywfoufonf/ or*¾rsm;rSwpfqifh ¤if;wdkYtusK;d pD;yGm;udk armif;
ESifonf/ wGef;Edkifatmif vHkYv xkwfonf/
wufMuGvyI &f mS ;olrsm;u ay:vpDukd vIyo
f nf/ Edkiif aH &;orm;u
ay:vpDukd a0zefonf axmufjyonf/ Edkiif Hwnfaqmufa&;orm;u
ay:vpDukd a&GUatmif enf;aygif;pHkjzifh vkyo
f nf/ Edkiif Hhacgif;aqmifu
ay:vpDudk touf0ifatmif taumiftxnfazmfonf/
14 rif;aoh

]t} ESpfvHk;
Edkiif w
H nfaqmufa&;onf ynmudkix f m;olEiS hf tmPmudkix f m;
olwkdYaygif;rdcsed üf atmifjrifavh&Sdonf/ tmPmESihftkdi'f D,mwdkY tuGJ
tjyJjzpfaeygu wnfaqmufa&;vnf; ratmifjrif/ jyKjyifajymif;vJa&;
vnf; t&mrxif/ ynmorm;rsm;jzifh 0ef;&Hxm;aomtmPm jzpfygu
ay:vpDrsm; A&rf;Awmjzpfwwfonf/ apwemwdkYonf t&mra&muf/
a0'emom jzpfoGm;wwfMuonf/
tar&duef or®wopfwpfa,muf wufvmwdkif; avhvm
qef;ppf olwdkY Munfhavh&dSonfh tcsuf&dSonf/ xdkor®w eHab;rSm
rnfodkYaom vlrsm;jzifh 0ef;&Hxm;oenf; qdkonfhtcsufjzpfonf/
or®wopfu uRrf;usifynm&SifawG
ynmwwfawG txl;jyK okcrdefawGudk L tpkd;&nHhvQif
b,favmuf pkpnf; oHk;pGJEdkifovJ wdkif;jynf nHhonf/
b,favmuf ac:iif 0ef;&Hxm;Edkio f vJ L jynfolnHhvQif
qdkonfhtcsufudk Munfhonf/ or®w tpdk;& nHhonf/
eHab;u vltrsm;u b,fvdk vlpm; L jynfolonf
awGqdkwm MunfhjyD; or®w oufwrf; olESifhwefonfh
twG i f ; atmif j rif E d k i f a cs &d S ^ r&d S tpdk;&udk &onf/
a[mudef;xkwf&onf/

vlawmfaMumufa&m*g
jrefrmEdkiif H\Edkiif Hhacgif;aqmif tqufqufü vlawmfaMumuf
a&m*gpGJavh&So d nf/ vlawmfaMumufjcif;onf olukd,w f kdiu
f rawmfí
vnf;jzpfEdkifonf/ oHo,rsm;ívnf; jzpfEdkifonf/ twåudk cGmí
MunfhEdkifpGrf; yg;vsjcif;aMumifhvnf; jzpfEdkifonf/ &ef^ig pnf;udk
cGJrMunfhEdkifívnf; jzpfEdkifonf/
acgif;aqmiftqufquf\ vlawmfaMumufa&m*gaMumifh
xl;cRefol xufjrufolrsm; ab;pifxGufukef Muonf/
EdkifiHa&;zwfpm 15

L tcsKdUu jynfya&mufonf/
L tcsdKUu acsmifxkd;cH&onf/
L tcsKUd u wpfu, kd af wmf wpfo;D wpfoefY aexdik o
f mG ;Muonf/
L tcsKdUu ESdyfuGyfcH&onf/
L tcsKdUu tHvGJaomae&m Xmersm;ü tydkYcH&onf/
L tcsKdUu e,fy,f ajymif;ukefMuonf/
L tcsKdUu a&ykyftdkif jzpfoGm;onf/
ynmwwfESihf tdki'f D,morm;wdkY\ ed*Hk;urvS/ tpdk;& tquf
qufü ed*Hk;vScJhonfh ynmwwfrsm; tawmf&Sm;onf/ xdktusK;d qufu
odolwwfolrsm; tmPmtodkif;t0ef;ESifha0;&m a&mufukefonf/
0ifrvmcsiMf uawmh/ ]rif;ca,mufsm; urf;em;opfyif} [k rSwv f mMu
onf/ ]rif;qdk uGi;f a&Smifr,f xrif;awmif rpm;csib f l;av;} jzpfvm
onf/ EdkifiHtkyfcsKyfa&;ESifh ay:vpD jzpfpOfü xl;cRefolrsm; yg;vsukef
onf/ ay:vpDjzpfpOfyg ysufvmonf/ acgif;aqmifvkyfol\ pdwf
xifjrifcsufu pDrHudef;jzpfvmonf/ rl0g'jzpfvmonf/ vlay:
tajccHaom tkyfcsKyfa&;pepfu MuD;oxuf MuD;vmonf/
jrefrmEdkifiHu ,ckxufxd xdkusifhxHk;udk razsmufEdkifao;/
azsmuf&aumif;rSef;yif odyHkr&/ rlrsm;udk OD;wnfajymaeaomfvnf;
jywfom;aom vkyaf qmufcsurf sm; rawGU&/ aysmhwad vsmh&J&Jjzifh Edkiif H
awmf,EÅ&m; yHkrSefvnfywfaeEdkifa&;jzifhom vHk;csmvdkufaeonf/
jyKjyifajymif;vJa&;twGuf tm½HkrpdkufEdkif jzpfae&onf/
0efMuD;rsm;u Edkiif Hawmf vkyfief;pOfukd a,bk,som odonf/
udk,fwm0ef,lonfh 0efMuD;Xmeudk b,fae&mu pí udkif&r,f rod/
wpfckckudk pGefYpGefYpm;pm; vkyf&atmifvnf; ¤if;wdkYacgif;aqmif\
t&dyfuMuD;vGef;í awmfawmfrsm;rsm;u r0Hhr&J/ vlawmfrsm;udk
oHk;csiMf uaomfvnf; udk,Ef Sihf yvJyeHoifholjzifhom ESpyf g;oGm; uMu
pjrJ/
16 rif;aoh

,cifu vlawmfaMumufa&m*g pGJuyfonf/ tckvnf; vlawmf


aMumufa&m*g xyfjyefYvmonf/ vlawmfrsm;bufrSvnf; tmPm
todkuft0ef;ESifh a0;a0;aecsifpdwf jyif;xefvSonf/ jrefrmjynfEdkifiH
a&;u vkyw f wforl sm;u vkycf sipf w d f r&djS zpfaejyD; rvkyw
f wforl sm;u
vkyfcsifpdwfuJaejcif; jzpfonf/
vlawmfaMumufa&m*gu tzGJUtpnf;wdki;f Xmewdki;f ygwDwkdi;f
a'owdik ;f vkyif ef;wdik ;f ü &do
S nf/ r&doS nfu &Sm;onf/ tenf;trsm;om
uGmonf/ vlawmfaMumufolwdkY acgif;aqmifjzpfvmygu tem*wf
onf ysuo f nf/ twdwu f kd a&&Gwíf tmomajzjcif;jzifhom oufwrf;
ukefMua&mhrnf/

OD; Adkvf ocif tuGJ


ynmESifh tmPmwdkY\t[onf ygvDrefacwfu tpjyKonf/
ynmwwf wufcEf kdu&ufrsm;ESihf Edkiif Ha&;orm;rsm;tMum; tuGJtjyJ
jzpfonf/ Edkiif aH &;orm;ESihf ppfom;rsm;tMum; ,HkMunfrI ysuv
f monf/
Edkiif w
H nfaqmufa&;\ t"du tiftm;pkokH;ck\ vlraI umfap; ysuv f m
onf/ xdkaY Mumifh uyftm; ukwt f m; raumif;awmh/ awmfveS af &;jyD;csed f
wnfaqmufa&; p&rnfh tcsed üf awmfveS af &;wdkY wpfausmjh yefvmonf/
onfvdkESifh tqdk;ausmh oHo&mpuf0ef;u rjywfvnfvmonf/ ,ck
tcsdefxdjzpfonf/
]OD;} qdkonfrSm jAL½dku&uf wufcfEdku&ufrsm;/
]Adkvf} qdkonfrSm umuG,fa&;wyfrawmfom; ppfom;rsm;/
]ocif} qdkonfrSm EdkifiHa&;orm;rsm;/
ocifrsm;u ]OD;}tkyfpkudk tacsmiform; tvdkawmf&drsm;[k
½dk;pGyfonf/ Adkvfrsm;u ]ocif}tkyfpkudk twdkYtaxmiform;rsm;
vufausmrwif;olrsm;[k orkwfonf/ ocifrsm;u ]Adkvf} tkyfpkudk
tMurf; ywrf;0g'Drsm;[k ynwfonf/ ]OD;} tkyfpku ocifrsm;udk
EdkifiHa&;zwfpm 17

ynmrwwf qifjcifwHkw&m;rJh 0g'Drsm;[k xifonf/ jrifonf/ onf


vdkESifh ,HkMunfrIpnf;rsm; ysuf,Gif;vmonf/
xdkYaemuf tdki'f Da,mfvkd*sD tuGJtjyJ tm;MuD;vmonf/ 0g'a&;
tuGJtjyJaMumifh &ef ^ igpnf;abmif MuD;vmonf/ wif;vmonf/
olUvl ighvl jzpfvmonf/ *dkPf;*PtuGJtjyJ jyif;xefvmonf/
tkyfpkzGJU wkdufcdkufrIrsm; ydkí ajAmifusus jzpfvmonf/ EdkifiHtwGif;
txdef;tuGyfrJhvmonf/ xdkYaemuf vufeufudkif ykefuefrIrsm; toD;
toD; too axGjym;vmonf/ oHo,rsm; e,fy,ftESYH jyefu Y keof nf/
tkyfpk tzGJUwloltcsif;csif;rsm; tMum;üyif oHo,rsufvHk;rsm; jyL;
us,fukefMuonf/

ocifrsm;u ]OD;}tkyfpkudk tacsmiform; tvdkawmf&drsm;[k ½dk;pGyf onf/


Ad k v f r s m ;u ]ocif } tk y f p k u d k twd k Y t axmif o rm;rs m ; vuf a us m
rwif;olrsm;[k orkwfonf/ ocifrsm;u ]Adkvf} tkyfpkudk tMurf; ywrf;
0g'Drsm;[k ynwfonf/ ]OD;}tkyfpku ocifrsm;udk ynmrwwf qifjcifwHk
w&m;rJh 0g'Drsm;[k xifonf/ jrifonf/

jrefrmvlrI todki;f t0ef;u twGi;f usKHUtjrifrsm; tydwpf w d rf sm;


axGjym;ukeo f nf/ 'DvkEd iS hf udk,w
hf mudk udk,v
f kaH tmif vkyvf mMuonf/
vHkjcHKa&;onft"du a&SUwef;a&mufvmonf/ udk,ht f usK;d pD;yGm; rysuf
okO;f a&;udk OD;xdyx f m;vmMuonf/ taxGaxG pdk;&drcf suu f Edkiif Ha&;
tkypf krsm;tMum; tjrpfwG,v f monf/ xdkYaemuf cdkirf mvmonf/ ,ck
pdk;&drfcsuf oHo,tjrpfrsm;udk wl;í rvG,fawmh/
Edkiif aH wmf pepfopftwGuf tjrpfaqG;rsm;udk wl;xkwzf Ykd cufvm
onf/ tkycf sKyaf &;u xda&mufrI enf;vmonf/ jyKjyifajymif;vJa&;twGuf
pdefac:csufjzpfvmonf/ todESifh twwfcsKdUwJhjcif;u omrefvl
wpfa,mufü rodom/ acgif;aqmifwpfa,mufü jzpfvQif odomonf/
tusKd;tjypfMuD;onf/
18 rif;aoh

jyóem ESpf&yf
tmPmorm;ESihf tdki'f ,D morm;wdükY jyóem ESp&f yfawGU&onf/
tmPmorm; awmfawmfrsm;rsm;u todcsKdUonf/ tdkif'D,morm;
awmfawmfrsm;rsm;u avmufavmufvm;vm; wpfpkdurf wfrwfjzpfol
rsm;vmonf/ MuHUcdkifoefrmaom tdkif'D,morm;rsm; r[kwfawmh/
axmufjya0zefcsufrsm;u a,bk,s tm;xkwfcsufrsm;om rsm;vm
onf/ a,bk,srsm;jzifh bmrS vkyfr&/ jynfoltwGuf zwfzdkY rSwfzdkY
toHk;wnfhaumif; wnfhEkdiyf gvdrhfrnf/ odkYaomf tmPmorm;twGuf
a,bk,sonf vufawGU tvkyfrjzpf/
tdkif'D,morm;rsm;u udk,fh\tdkif'D,mudk aumif;pGm jyifqif
csujf yKwfí xkwyf k;d &ef vdkonf/ tmPmorm;rsm;uvnf; rdred ab;rSm
tdki'f D,mrsm; xkwv f kywf wfonfh owå0grsm;jzifh OD;aESmufrkew
f kid ;f qif
ae&rnf/ taumif;qHk;enf;vrf;udk &Sm&rnf/ temESihf aq;wnfhatmif
ay;&rnf/ aq;nTef;azmfjcif;onf tdkif'D,morm;\tvkyfjzpfjyD;
aq;ukjcif;onf tmPmorm;\ tvkyfjzpfonf/

or®wopfu uRrf;usifynm&SifawG ynmwwfawG txl;jyK


okcrdefawGudk b,favmuf pkpnf; oHk;pGJEdkifovJ b,favmuf
ac:iif 0ef;&Hxm;EdkifovJ qdkonfhtcsufudk Munfhonf/ or®w
eHab;u vltrsm;u b,fvdk vlpm; awGqdkwm MunfhjyD; or®w
oufwrf; twGi;f atmifjrifEikd af cs &d^S r&dS a[mude;f xkw&f onf/

jrefrmEdkiif HMuHKae&onfu aq;nTe;f azmfol enf;aeonf/ azmf


xm;aom aq;nTef;aumif;rsm;udkvnf; twåpnf;rsm;aMumifh yg0g
aumf&pf'gay:u yk*¾Kv d rf sm;u toHk;rjyKMu/ yg0gaumf&pf'geHab;u
olrsm;uvnf; tdkif'D,m ta&jcKHrsm;omrsm;onf/
jcHKMunfhvkduv f Qif ESpzf ufpvHk;ü jyóem&dSonf/ tmPmorm;
rsm;u vlawmfaMumufa&m*g pGJuyfaeonf/ tkdif'D,morm;rsm;u
EdkifiHa&;zwfpm 19

[dkpyfpyf 'Dpyfpyf a,mif0g;omrsm;aeonf/ awmfawmfrsm;rsm;aom


tkid 'f D,morm;rsm;u wpfpkdurf wfrwf r&dSMu/ tm;xkwrf I yg;vsvs/
a&mMudwform;rsm;u rsm;onf/ a,bk,sjzifh &TD;ae? jzD;aeolrsm;u
rsm;onf/ tcsuu f sus a0zefoHk;oyfEkdio
f lrsm;u vkyyf kdicf Gihf r&dSMu/
vkyyf kdicf iG h&f So
d lrsm;uvnf; ZD;uGuaf vmufawmh iSuw f kdi;f vSygw,fvkdY
owfrw S af eMuovm; rod/ wu,fuRr;f usio f rl sm; ab;a&mufaeonf/

qHk;&HI;rIavvm;
uRrf;usio f lrsm;twGuf vuf&St d cif;tusi;f u enf;enf;cHom
ao;onf/ jynfoludk ¤if;wdkY\ tdkif'D,mESifh a0zefcsufudk jzefYcsd&ef
rD', D mESihf tGev
f kid ;f jzefcsad &;pepf tm;aumif;vmonf/ xdkorl sm;aMumifh
jynfolawGu tawmftwef rsufpdyGifh em;yGifhjzpfvmonf/
odakY omf rnfrQyif tdki'f , D mrsm; tm;aumif;oefrmaeonfjzpfap
tmPmorm;u vufawGUroHk;ygu toGiu f l;ajymif;a&; aES;OD;rnf/
0JvnfvdkufaeOD;r,f/
,ck jrefrmh toGiu f ;l ajymif;a&; ajcvSr;f rsm;udk tmPmorm;rsm;\
vlawmfaMumufa&m*gu jcdrf;ajcmufaeonf/ xdkYaMumifh tcsKdUaom
toGiu f ;l ajymif;a&; ajcvSr;f rsm; ,dkiv f monf/ eJv Y monf/ ryDrjyifjzpf
vmonf/ a,mifjyajcvSr;f rsm; jzpfvmonf/ wGeq Yf kwaf om ajcvSr;f rsm;
jzpfvmonf/ jynfoltaejzifh wGefYqkwfrIudk rjrifcsifovdk MuHUcdkifrI
rJah om ajcaxmufrsm;vnf; &drS aeapcsiyf g/ ajccGiaf eaom ajcaxmuf
rsm;jzifh toGiu f l;ajymif;a&;udk rvSr;f rdzkdY vdkonf/ ajcrsm; roefvQif
tdkif'D,m a'gufrsm;jzifh axmufrS aumif;rnf/ toGiful;ajymif;a&;
ajcvSrf;rsm;udk ynma'gufrsm;jzifh axmufjyD; vSrf;rS aumif;rnf/
odkYr[kwfygu.../ /
nae 5 ; 24
14? atmufwdkbm? 2017/
v
w&m;ao0g'DwdkY\ ed*Hk;avm ed'gef;avm

21 &mpkonf tajymif;tvJ&mpkjzpfonf/ wpfenf;tm;jzifh


tpOfvku d f jzpfwnfrwI kYd ed*k;H owfonfu
h mvjzpfonf/ ckeyf saH usmv
f mT ;í
azmufxGuaf om enf;emwdkY a&yef;pm;onfhtcsed jf zpfonf/ w&m;ao
,lqcsufESifhw&m;aoenf;emwdkY wdk;r&aom tajctaejzpfonf/
taMumif;rSm tdkifwDenf;ynm aygufuGJvmjcif;ESifh A[dkcsufrwdkY
ysHUusJvmjcif;aMumifhjzpfonf/

A[dkaygufzGm;rI
20 &mpkü A[dk [kqdkvQif wpfckwnf;udkom nTef;onf/
wpfckwnf; &nfneT ;f csuo f m jyKonf/ 21 &mpk ü A[dkwkYd uGmvmonf/
A[dkwkdY [vmonf/ A[dkaygif;rsm;pGm yGm;pD;vmonf/ ae&mtESHY A[dk
tjzpf ul;ajymif;vmEdkifMuonf/ enf;ynmESifh enf;emqef;opfrIrsm;
aMumifhvnf;ygrnf/
vlwdkif;u A[dkjzpfvmEdkifonf/ ae&mwdkif; Xmewdkif;u A[dk
jzpfvmEdkio f nf/ A[dkjzpfzkdY udk,cf Htm; aumif;&efESihf qef;opfwDxGirf I
vkyEf kid &f ef vdkonf/ vlwpfOD;csi;f pD\ udk,pf rG ;f udk,pf u xdyw
f ufvm
onf/ wpfOD;csi;f t&nftaoG;udk jycGih&f vmonf/ A[dkwpfckwnf;ü
ajccsKyfrdxm;olawGtwGuf 21 &mpkonf pdefac:csufjzpfvmonf/
,ckqdkvQif 21 &mpk\ oHk;yHkçyHk wpfyHkyif jynfhawmhrnf/ 21 &mpkü
pdeaf c:rItopfrsm;ESihf MuHKae&qJ/ ,ckxufxd pdeaf c:rI topftqef;
rsm;u tHkvdkufusif;vdkuf ay:xGufMuqJ/
EdkifiHa&;zwfpm 21

21 &mpk pdefac:csuf
21 &mpkukd tdkprmbifvm'ifu 9 ^ 11 jzifh MudKqdkvkduo f nf/
21 &mpkonf tMurf;zufrsm; &mpk[kyif xifvmp&m &dSvmonf/
,ckxufxd tMurf;zufrIonf 21 &mpk\ t"dupdefac:csufjzpfae
ao;onf/ ta&SUtv,fykdi;f u tm&yfurÇmudk ajcuky, f lí urÇmtESHY
jzefYusu&f ef ajcvSr;f pvmonf/ e*dktpwke;f u yxrurÇmudk ypfrSwf
xm;onf/ xdkYaemuf wwd,urÇmudk ypfrSwx f m;vmMuonf/ qif;&J
rGJawrIonf tMurf;zufrIwdkY aygufzGm;&m arG;ordcifjzpfvmonf/
bmoma&; w&m;ao0g'u 21 &mpkudk jcdrf;ajcmufvmonf/ vlrsKd;
tcsif;csif;tMum; udk;uG,f&m t,ltqa&;&m w&m;ao ,lqcsuf
wdkufyGJrsm; jyif;xefvmonf/ 20 &mpkü tdkif'Da,mfvdk*sDwpfckudk
w&m;ao qkyu f kdií
f vufeufukdif wdkuyf JrG sm; jzpfymG ;cJhonf/ acwfwkdY
ajymif;vmonfESifhtrQ vlwdkY\ ajcukyf,lrIXme ajymif;vmonf/
tdkifwDESifhtwl tMurf;zuf0g'u A[dkawGudk cGJxkwfypfvkdufonf/
rnfonfha'o rnfonfhae&m rnfonfhtcsed w f Girf qdk tMurf;zufrI\
om;aumif jzpfvmEdkifonf/ qD;&D;,m;a'o tmz*efepöwefa'o
ta&SUtv,fydkif;a'orsm;üom A[dkjzpfraeawmh/ tMurf;zufrI
&SifoefEdkifaom a&cHajrcHu ydkí tjyefYus,fvmonf/

,SOfMunfh
21 &mpkudk tajccH tydkif;ESpfydkif; cGJí Munfhrnf/
L eHygwf (1) enf;ynmESifh tdkif'D,m ukxHk;rsm;
L eHygwf (2) umuG,fa&;ESifh vHkjcHKa&; pnf;rsm;
enf;ynmESifh tdkif'D,ma&pD;ü w&m;ao0g'\ ta&;ygrI
usvmonf/ w&m;ao0g'DwdkY enf;ynmu@ü abmifr0ifawmh/
w&m;ao0g'DwkdY\ ta&;ygrIu wjznf;jznf; uefYowfcHvm&onf/
¤if;wdkY usHKU0if ukefMuonf[kyif qdkEdkifonf/
xdkodkY usHKU0ifjcif;onf ¤if;wdkY qE´t&r[kwf/ enf;ynmESifh
tdkiw
f D\ aygufuGJrIaMumifhjzpfonf/ enf;ynmrsm;aMumifh w&m;ao
22 rif;aoh

0g'DwkdY\ remvdk r½Ipw d f tm;MuD;vmonf/ rauseyfrIu aygufuGJ&ef


avylaygif;wif;vmonf/ tdkifwDESifh enf;ynmü t&mra&mufrIudk
xde;f ax&ef tjcm;enf;vrf;jzifh todtrSwjf yKcH&&ef MudK;pm;vmonf/
vlom;wdkY tm½HknGwf&m vrf;aMumif;udk &SmazGvmMuonf/ xdkYaemuf
bmoma&;tcH vlrsKd;a&;tpGef;xGufa'oudk awGUvmonf/
rausreyfru I kd enf;
ynmtm;oHk;í aygufu&JG ef qifjcifwHkw&m; edrfhvmjcif;aMumifh vlwdkY
MuHqvmMuonf/ 2001 w,l o ef yd k q ef v m onf / oH o ,
ckESpfaemufydkif; tMurf; ydkMuD;vmonf/ rsufuef; ,HkMunfrI ydkí
zufrrI sm;udk a,bk,sMunfh wdk;vmonf/ qif;&Jcsrf;om uGm[csuf
vdkuv f Qif enf;ynmjzifhyif MuD;jcif;aMumifh remvdk r½Ipdwf tm;aumif;
avmuMuD;udk aMumufvefY vmonf/ 0efwdkpdwf ydkjyif;xefvmonf/
apatmif aoaMuapatmif
jyKvkyo f nfukd awGU&onf/
w&m;ao0g'DwdkYu vlrsKd;a&;ESifh bmoma&;udk jcHcwfí olwdkY\
w&m;ao0g'udk arG;jrLvmMuonf/ xdakY emuf tm;MuD;atmifvkyo f nf/
xdkYaemuf jcdr;f ajcmuf&ef MudK;pm;onf/ xdkYaemuf tMurf;zufEkdio f rQ
A[dkawGudk ae&mtESHYcGJjzefYxm;&ef MudK;pm;vmMuonf/
tMurf;zufrIESihf w&m;ao0g'onf A[dkcsurf aygif; axmifcsD
jzpfvmonf/ urÇmMuD; ydkí pdk;&drfvm onf/ "e&SifwdkY\ pdk;&drfcsuf
ydkí MuD;vmonf/

pdk;&drfcsuf
w&m;ao0g'onf 21 &mpk zGHUjzdK;wdk;wufa&;twGuf tvkyf
rjzpfwm rSeo
f nf/ odkYaomf ¤if;\ tm;udk avsmhrwGuo
f ifh/ MuD;yGm;&m
MuD;yGm;aMumif;twGuf taxmuftul rjzpfapaomfvnf; ysufpD;&m
ysufpD;aMumif;ü MuD;pGmaom &efoljzpfvmEdkifonf/ jzpfvmEdkifonf
qdkonfxuf jzpfvmaeonf[k qdkvQif ydkírSefrnf/
EdkifiHa&;zwfpm 23

21 &mpkonf owif;
enf;ynm aygufurJG u I kd cH& vl w d k i f ; td k i f w D u d k prwf u s u s oH k ; pG J
onf/ qifjcifwHkw&m; edrhf wwf&efEiS hf qifjcifwkH w&m;uJaom ynmh
edrfh? enf;ynmjrifhjrifhjzifh 0ef;us ifud k wnfaxmifEdki fMu vQ i fjzifh
vlwkYd MuHKae&onf/ owif; w&m;ao0g'DwdkY\ vufo&rf;rIudk xdef;
udk trSvD ku
d &f ef MudK;pm;&if; Edkifrnf axEdkifrnf/ EdkifiHa&;ü tusKd;pD;yGm;
qif j cif w H k w &m;twG u f y#d y u© r sm;tMum; Mum;nyf r I v nf ;
oD;oefw Y nfaqmufcsed ef nf; avsmhyg;vmEdkifygvdrfhrnf/
vmonf/ qifjcifwHkw&m;
edrfhvmavav w&m;ao0g'D wdkY\ zsufvdk zsufqD;tm;udk tm;jznfh
axmufyHhay;&mjzpfvmavav/ þum; owdcsyfzG,f/

tusKd;quf
qifjcifwHkw&m; edrfhvmjcif;aMumifh vlwdkY w,loef ydkqefvm
onf/ oHo, ydkMuD;vmonf/ rsuu f ef; ,HkMunfrI ydkí wdk;vmonf/
qif;&Jcsr;f om uGm[csuMf uD;jcif;aMumifh remvdk r½Ipw d f tm;aumif;vm
onf/ 0efwdkpdwf ydkjyif;xefvmonf/ rauseyfrI ydkrsm;vmonf/
toD;oD;tooaom remvdk 0efwdkrIrsm;udk rwlaom vlywf0ef;usif
tMum;ü aygufcGJypfvku d of nf/ tdkiw f DaMumifh wpfOD;csi;f jyóemu
vlUtodkif;t0dkif;\ jyóemjzpfvmonf/ tdkifwDuyif pdk;&drfrIrsm;udk
tcsdefESifh wpfajy;nD jzefYcsdypfvdkufMuonf/
oHo,ESihf vltzGJUtpnf;jzpfvmonf/ vlUtodki;f t0dki;f twGi;f
vlrIaumfap; yg;vmonf/ xdkYaemuf wpfukd,af umif; ydkqefvmonf/
wpfOD;csi;f wpfukd,af umif;qefrIukd jyóemESihf pdeaf c:rItjzpf rowf
rSwfEdkifaomfvnf; vlUtzGJUtpnf;om xdkae&ma&mufvmygu MuD;pGm
aom tEÅ&m,fudk o,fvmEdkifonf/ tkyfpkcsif; wdkufyGJrsm; jyif;xef
vmonf/ Edkiif aH &;upm;uGuf xGio f rl sm; tvQKdvQKday:aygufvmonf/
24 rif;aoh

xdkYaemuf trSm;trSef a&maxG;ukefMuonf/ qifjcifwkHw&m;wdkY


ZufMudK; rowfEdkifawmh/
qifjcifwkw
H &m;\&efzufrmS w&m;ao0g' jzpfonf/ w&m;ao
0g'Dwku
Yd qifjcifwkHw&m; wnfaqmufrI usqkH;ap&ef trSm;ESit
hf rSeu
f kd
a&mí vTwfvdkufonf/ Zumwdkuf rpdppfEdkifolwdkY typfcHMu&onf/
vlUtzGJUtpnf;onf wjznf;jznf;ESifh ESpfvdkzG,f raumif;awmh/
pufqkyf &GH&Smp&mjzpfvmonf/

ed*Hk;vm; ed'gef;vm;
21 &mpkonf w&m;ao0g'DwdkY\ ed*Hk;vm; ed'gef;vm; qdkwm
awG;MunfhEkdio f nf/ zD;ESpif Suof nf rD;avmifjymusí jymyHkxJrS topf
wzef arG;zGm;yso H ef;ovdk w&m;ao0g'vnf; xdkenf;vnf;aumif;vm;/
ar;cGef;udk pOf;pm;&efvdkonf/ aoqHk;oGm;aom rdpäm'dVdrsm; jyefvnf
&SifoefxajrmufvmvQif e*dkrlv xufydkí aMumufp&m aumif;vm
Edkifonf/
acwf\ tm;omcsuu f kdyif vufeufozG,f toHk;jyKvmjcif;u
wdk;wufrIukd aMumuf&HUG vmapEdkio f nf/ w&m;ao0g'DwkYt d ay: pdk;&drrf I
u Edkiif Ha&;pdk;&drcf sujf zpfvmvQif vGwv f yfcGihfESihf wDxGizf efwD;cGihfukd
tusOf;csEdkifonfh jzpf&yf MuHKvmEdkifonf/

tajzrSm
þtwGuf ½dk;&Sif;aom tajz&dSonf/ tdkifwDESifh tdkif'D,mudk
oif;owfp&m rvdk/ tdkifwDudk qifjcifwHkw&m; aygif;xnfhEdkifaom
vrf;pOfjzifh avQmufMu&efom vdkonf/ vlxkESifh tyfpyfaom oHk;pGJrI
yHkpHjzifh jzefYcsEd kdiu
f ydkí t&ma&mufonf/ a&maxG;aeaom A&rf;Awm
qefaom trSeEf iS t hf rSm;wdkY yGx&m 21 &mpkü qifjcifwkHw&m; OD;pD;aom
wDxGifrI udk;uG,frI jzefYcsdrI pm;oHk;rI xkwfvkyfrIrsm; r[kwfygu ae
aysmfzG,f vlUtodkuft0ef; rjzpf/
EdkifiHa&;zwfpm 25

vlwdkif; tdkifwDudk prwfusus oHk;pGJwwf&efESifh qifjcifwHk


w&m;uJaom ynmh0ef;usiu f kd wnfaxmifEkid Mf uvQijf zifh w&m;ao0g'D
wdk\
Y vufo&rf;rIukd xde;f Edkirf nf axEdkirf nf/ Edkiif aH &;ü tusK;d pD;yGm;
y#dyu©rsm;tMum; Mum;nyfrIvnf; avsmhyg;vmEdkifygvdrfhrnf/
ydkrkad eaysmaf om? ydkí ESpv f kzd ,
G af umif;aom vlUtodkutf 0ef;jzpfzkYd
w&m;ao0g'DwdkY\ ed*Hk;avm? ed'gef;avm [laom t,ludk OD;aESmuf
rkefwdkif; qifMuygukef/

eHeuf 0 ; 43
11? atmufwdkbm? 2107/
p
26 rif;aoh

b,fvdk tkyfcsKyfrSmvJ

zGifhqdkcsuf
tpdk;&tvkyq f kdonfrSm tkyjf cif;? csKyfjcif; qdkaom teufxuf
us,af jymaom t"dyÜm,faqmifonf/ txl;ojzifh tkycf sKyfa&; tvkyf
onf tpdk;&vkyfjcif; tEkynmwpf&yf jzpfonf/ Politics is the art
of government [laom zGiq hf kcd su&f o
Sd nf/ tpdk;&tvkyo f nf todynm
oufoufrQ r[kw/f twwfynm oufoufrQvnf; r[kw/f todESihf
twwf tygt0if ESvkH;om;uJí tvkyv f ky&f aom tEkynm jzpfonf/
tkyfcsKyfjcif; tEkynmudk avhvmjcif;onfyif EdkifiHa&;rnf\/
tkyfcsKyfa&; tvkyfudk t"du wm0ef,lolrSm tpdk;&jzpfonf/
odkYaomf jynfolESihf qdkif rqdki/f qdkio f nf/ taMumif;rSm 'Drkdua&pDokdY
oGm;&mvrf;ü jynfoyl g0ifru I kd t"duxm;pOf;pm;jcif;aMumifh jzpfonf/
jynfol yg0ifrIudk Civic Participation [k ac:onf/ jynfolyg0ifrI
tm;enf;aom tkyfcsKyfa&;yHkpHonf 'Drdkua&pD pHudk r0if/
tmrcHcsu&f aSd om 'Drku d a&pDukd jynfoyl g0ifrt I m; cdkirf I ^rcdkirf I
ESifh wdkif;wmEdkifonf/ jynfolyg0ifrI avsmhvQif 'Drdkua&pD yg0ifrI
avsmhrnf/ jynfolyg0ifrIü t&nftaoG;jynfhaom yl;aygif;rI jzpfygu
'Drkdua&pDckdirf I jrifhrnf/ tmrcHcsu&f Sad om 'Drkdua&pDvrf;udk oGm;jcif;
EdkifiHa&;zwfpm 27

jzpfrnf/ odkYr[kwfygu twdwfudk wrf;wiwfrGwfaom jynfolrsm;


jzpfoGm;Edkifonf/

b,fvdk
tpd;k &tvkyüf b,fvkd vkyrf vJ (How to do) qdak om jyóemu
ynmcsKUd aom wdki;f jynfrsm;wGif ydkíawGU&onf/ toGiu f ;l ajymif;a&;ESihf
wnfaqmufa&;udk jydKifwv l ky&f aom jrefrmEdkiif t H wGuf enf;emjyóem
u ydkí rsm;jym;onf/ tpdk;&vkyrf nfholrsm; ar;&rnfh ar;cGe;f &dSonf/
udk,fhudk,fudk ar;zdkY jzpfonf/ tkyfcsKyfpDrHrIonf vG,f ^ rvG,f/
L bmudk vkyfrSmvJ/
L b,fvdk vkyfrSmvJ/
L bmhaMumifh vkyfrSmvJ/
L b,ft&mudk t&if b,ft&mudk aemuf vkyfrSmvJ/
L b,folawGeJY vkyfrSmvJ/
L bmawG oHk;jyD; vkyfrSmvJ/
L b,folawG tusKd;twGuf vkyfrSmvJ/
bmudk vkyrf mS vJ qdwk m rl0g' jyóemjzpfonf/ b,fvv kd yk rf mS vJ
qdkwm enf;emjyóem jzpfonf/ bmhaMumifhvkyrf SmvJ qdkwm &nf&G,f
csuf jyóemjzpfonf/ yef;wdkifjyóem rSwfwdkif jyóemjzpfonf/
b,ft&mudkt&if b,f t&mudkaemufrSm vkyfrvJqdkwm tcsdef
jyóem OD;pm;ay; jyóem jzpfonf/ b,folawGeJY vkyfrSmvJqdkwm
&ef^ig pnf; jyóem jzpf
'Drdkua&pDpepfrS arG;zGm;vmaom tkyfcsKyf
ovd k vl U t&if ; tjrpf
a&; vkyfief;pOfü EdkifiHom; tcGifhta&;
jyóemvnf; jzpfonf/
j y nf h 0 ovk d Ed k i f i H o m; wpf O D ; csif ; pD \
bmawGoHk;jyD; vkyrf SmvJ qdk
wm0ef,lrIvnf; jynfh0onf/ wm0ef,l
wm t&if;tjrpf jyóemjzpf
onf/ aiGt&if; enf;ynm ½Hkjzifh rjyD;ao;/ wm0efcHaom acgif;cHaom
t&if;? ynmt&if; ponf EdkifiHom;wm0eftxdyg xrf;aqmifonf/
28 rif;aoh

jzifh/ b,folawG tusKd;twGuf vkyfrSmvJ qdkwm tusKd;pD;yGm; pDrH


cefYcGJrI jyóemjzpfonf/

tkyfcsKyfa&; 'DZdkif;
tkycf sKyfa&; tvkyo f nf vkyif ef;pOfjzpfonf/ 'Drku
d a&pDenf;us
tkyfcsKyfa&;ü tkyfcsKyfa&;u@onf tpdk;&twGuf oufoufrQom
r[kw/f jynfolUupd övnf; jzpfonf/ t&yfbufu@? yk*¾vu d u@?
EdkifiHom;u@rsm; [lí toD;oD; yg0ifonf/ EdkifiHMuD;om;jzpfjcif;
rjzpfjcif;udk wm0ef,lrIjzifh wdkif;onf/
'Drdkua&pDpepfrS arG;zGm;vmaom tkyfcsKyfa&; vkyfief;pOfü
Edkiif Hom; tcGihfta&;jynfh0ovkd Edkiif Hom; wpfOD;csi;f pD\ wm0ef,lrI
vnf; jynf0h onf/ wm0ef,½l kjH zifh rjyD;ao;/ wm0efcaH om acgif;cHaom
EdkifiHom;wm0eftxdyg xrf;aqmifonf/ tkyfcsKyfrI yHkpHudk Munfhí
tkyfcsKyfolESifh tkyfcsKyfcHoltMum; qufqHa&;udk oHk;oyfí &onf/
Oya' vkyx f ;kH vkyef nf;rsm;udMk unfí
h vlUtzGUJ tpnf;\ p½du k v
f u©Pmudk
avhvmí&onf/ EdkifiHa&;'DZdkif;onf tpdk;&ESifh jynfoltMum;
tjyeftvSef qufqHa&;yHkpH tay: rlwnfaeonf/

ordkif; aumufaMumif;
jrefrmjynfü tkyfcsKyfa&; 'DZdkif;aygif;rsm;pGm oHk;cJhzl;onf/
ya'o&mZfpepfudk cPxm;/ vGwfvyfjyD;acwf aemufydkif; ajymif;vJ
usio
hf kH;vmaom tkycf sKyfa&; 'DZkid ;f rsm;u rsm;vSonf/ tkycf sKyfa&;'DZkid ;f
rwnfjidrrf o I nfvnf; tkycf sKyrf n
I jhH cif;\ taMumif;w&m;jzpfygvdrrhf nf/
(1) ygvDref pepf (0efMuD;csKyfpepf)
(2) awmfvSeaf &; aumifpD acwf (tmPmodr;f ppftkycf sKyfa&;
pepf)
(3) jrefrmhqdk&S,fvpfvrf;pOf (wpfygwDtmPm&Sif pepf)
(4) e0w acwf (tmPmodrf; tpdk;&)
EdkifiHa&;zwfpm 29

(5) etz acwf (ppftpdk;& tkyfcsKyfrI yHkpH)


(6) USDP tpdk;& vufxuf (toGifajymif; tpdk;& yHkpH)
(7) NLD tpdk;& vufxuf (twdkifyifcH tkyfcsKyfa&; yHkpH)
tpdk;&pepfESifh tkyfcsKyfa&;'DZdkif;rsm;onf acwfudk vdkufí
ajymif;vJonf/ Edkiif aH &;tajctaeESihf jynfwiG ;f a&; y#dyu©rsm;aMumifh
ajymif;vJoGm;&onf/ EdkifiHa&;odyÜHü tkyfcsKyfa&;'DZdkif;rsm; wduspGm
&daS omfvnf; vufawGUü þodkrY [kw/f wdki;f jynf\ a&cHajrcHukv d ku d í
f
ta&mifajymif;oGm;onfcsn;f jzpfonf/ xdakY Mumifh Edkiif aH &;udk wdki;f vQif
oDtdk&Dt& aywHwpfacsmif;/ vufawGUt& aywHwpfacsmif; jzpfay
vdrfhrnf/
tkyfcsKyfa&; 'DZdkif;rsm;onf EdkifiHa&; tcsuftvufrsm;aMumifh
&v'f ajymif;oGm;jcif;om jzpfonf/ tkyfcsKyfa&; 'DZdkif;tajymif;tvJ
jzpfapaom EdkifiHa&; tcsuftvufrsm; &dSonf/
L EdkifiHa&;"avh
L ordkif;aemufcH
L vlrsKd;pkrsm;\ jzpfwnfyHk
L twdwf tmCmwrsm;
L tusKd;pD;yGm; y#dyu©rsm;
L EdkifiHwum oufa&mufrIrsm;
L EdkifiHa&;tkyfpkrsm;\ A[dkjyKa&S;½Icsufrsm;
L vlrI-pD;yGm;a&; tajctaersm;
L vlUtzGJUtpnf;\ tm½HknTwfcsufrsm;
ponfjzifh qGJxkwfMunfhEdkifonf/
toGifopfjzifh jzpfwnfvmrnfh 'Drdkua&pD tkyfcsKyfa&; wnf
aqmufrIü pepfusaom tkycf sKyfrI'DZkdi;f udk tkwjf rpfcsEkdi&f ef ta&;MuD;
onf/
30 rif;aoh

tkyfcsKyfpDrHrIqkdif&m tajccHrlrsm;
Good Governance Principles [kac:onf/ aumif;rGefaom
tkyfcsKyfrItwGuf tajccHrIrsm;udk avh vmyg/
L wm0efcHrI (accountability)
L yGifhvif;jrifomrI (transparency)
L yg0ifaqmif&GufEkdifrI (participation)
L vlxkvkdvm;csufrsm;ukd wkefYjyefjznfhqnf;ay;EkdifrI
(responsiveness)
L rQwrI E S i f h trsm;tm; vT r f ; jcH K Ek d i f r I (equitable and
inclusiveness)
L xda&mufrIESifh pGrf;&nfjynfh0rI (effectiveness and
efficiency)
L trsm;oabmwlnDrI (consensus) ESifh
L w&m;Oya'pkd;rkd;rI (rule of law)
wdkY jzpfonf/

wm0efcHaom yGihfvif;aom tpdk;&


(Accountable and Transparence Government)

wm0efcHrI
wm0efEiS yhf wfoufí pOf;pm;p&m tcsuif g;csu&f o Sd nf/ wm0ef
ig;rsKd;[k yifac:Edkifonf/
L wm0efodrI
apwem&dS½Hkjzifh tpdk;& vkyfí r&/
L wm0ef&dSrI
apwemü ynmaygi;f xnfrh S wm0ef
L wm0ef,lrI
cHrI jrifhaom tkyfcsKyfa&;pepf jzpf
L wm0efausrI
rnf/
L wm0efcHrI
EdkifiHa&;zwfpm 31

wm0efcHjcif;onf acgif;cH tpdk;&tvkyfü jyóemrsm; tjrJ


jcif;jzpfonf/ vkyo f rQ taumif; &d S a evd r h f r nf / od k Y a omf wl a om
tqd k ; rsm;ud k od r f ; MuH K ;wm0ef j yóemrs m; ES p f cg r jzpf& ef ta&;
,ljcif; jzpfonf/ wm0efcjH cif;onf MuD;onf/
tjrifhqHk;aom 'D*&Dtqifhü &dS
onf/ wm0efodaom jynfol?
wm0efoad omtpdk;&udk wnfaqmuf&ef vdkonf/ udk,hw f m0efubmvJ
qdkwmudk jywfjywfom;om; &Sif;&Sif;vif;vif; odzdkYta&;MuD;onf/
wm0efrsm;udk a&maxG;aejcif;onf tpdk;&tvkyu f kdysuaf paom t"du
taMumif;t&if;jzpfonf/ Diffusion of responsibility [k ac:onf/
wm0ef,lrI a&maxG;aejcif;[k ac:onf/
L wm0efrsm;udk jywfom;&Sif;vif;pGmodjcif;
L wm0efodxm;½Hkjzifh rvHkavmuf
L wm0ef tjynfht0,ljcif;
L ,lxm;oavmuf wm0efausatmif vkyfjcif;
L wm0ef&o Sd nfth wdik ;f twmtwGi;f tjynft h 0 acgif;cHjcif;/
vkyforQ rl0g'ESifh pDrHudef;rsm;udk acgif;cHrI tjynfht0&dSaom
tpdk;&wpf&yftm;aumif;vmjcif;jzifh 'Drku d a&pD oGm;&mvrf;u acsmarGU
Edkifonf/ apwem&dS½Hkjzifh tpdk;&vkyfí r&/ apwemü ynmaygif;
xnfhrS wm0efcHrI jrifhaom tkyfcsKyfa&;pepfjzpfrnf/

yGifhvif;jrifomrI
jcpm;rIESifhvmbfpm;rIjrifhaom tkyfcsKyfa&;pepfü wdkif;jynf
rMuD;yGm;/ tjrD;usuf tjrD;pm;? acgif;usuf acgif;pm; aygrsm;aom
tkycf sKyfa&; 0efxrf;rsm; ruif;yoa&GU wdki;f jynf rMuD;yGm;/ wkid ;f jynf
rcsrf;om/ csrf;omjcif;onfvnf; vlwpfpküom jzpfvdrfhrnf/ xdkodkY
pepfü wdkif;jynfcsrf;omí jynfolqif;&Jaom tjzpfESifh MuHKEdkifonf/
owdcsyfMuygukef/
32 rif;aoh

owif;pD;qif;rI w&m;rQwaom vlUtodik ;f t0dik ;f onf pD;aeaom


a&ESifhwlonf/ pD;aeaoma& oefY&Sif;onf/ yGifhvif;jrifomrIjzifh
,SOaf om jynfolU0efaqmifrI,EÅ&m;udk toufoiG ;f Edkirf S 'Drkdua&pDESihf
udkufnDaom tkyfcsKyfrIpepfudk wnfaqmufEdkifvdrfhrnf/

rljzifhtkyfcsKyfaom
'Drkdua&pDonf vljzifh tkycf sKyfaompepf r[kw/f rljzifh tkycf sKyf
aom pepfjzpfonf/ rl\oabmudk aumif;pGm toufoGi;f Edkirf S rljzifh
tkyfcsKyfaom pepfjzpfrnf/ 'Drdkua&pDrlonf vGwfvyfaom? w&m;rQ
waom jynfoludk tajcjyKaom yGifhvif;jrifomaom wm0efcHaom
jynfolyg0ifrIjrifhaom EIef;pHrsm;udk tajcjyKonf/
'Drdkua&pDonf
L vludkcifí rludk jyifaom pepf r[kwf/
L vludk cspfí rludk ypfaom pepf r[kwf/
L vludk rkef;í rludk oHk;aom pepf r[kwf/
tifpwDusL;&Sif;rsm;udk zGHUjzdK;atmifvkyfí touf0ifatmif
vkyfaom tkyfcsKyfrIyHkpHjzpfonf/ tifpwDusL;&Sif;qdk&müvnf; rlrsm;
pepfrsm; Oya'rsm; vkyx f Hk;vkyef nf;rsm; yg0ifovdk? rlrsm;udk taumif
txnfazmfonfh ,EÅ&m;yDjyifcdkifrmrIudkvnf; a&S;½Ionf/ Oyrm -
A[dkbPf w&m;½Hk;vTwfawmf aumfr&SiftoD;oD;... ponfjzifh/
rlrsm;tm;vHk;onf wu,fh jyóemt&if;tjrpfudk tajcjyKí
ay:xGufvm&rnf/ xdkodkYr[kwfygu temESifhaq; rwnfhbJ jzpfEdkif
onf/ tpdk;&tvkyo f nf jyóem&Sm&aomtvkyjf zpfonf/ jyóemudk
jyóem[k jrif&efvkdonf/ jyóem\ ta&;MuD;rIESihf ta&;ay:jzpfrI
udkvnf; ydki;f jcm;&efvko
d nf/ jyóemrsm;\OD;pm;ay;udkvnf; owfrw S f
jyXmef;zdkY ta&;MuD;onf/ t&if[m taemuf? taemuf[m t&if
rvkyf&/
jyóemudk odvQif &yfrae&/ jyóemudk ajz&Si;f &ef aq;nTe;f udk
pyf&rnf/ þtcsufonf azmfjrLvmxkwfjcif; enf;emjzpfonf/
EdkifiHa&;zwfpm 33

azmfjrLvmwdkYonf jyóemESifhtyfpyfaom jynfolUtusKd;pD;yGm;udk


tajcjyKrS &rnf/ azmfjrLvmjzifhvnf; &yfrae&/ aq;nTef;ygtwdkif;
aq;azmf&efvdkonf/ aq;nTef;üyg0ifrnfh yg0ifypönf;rsm;udk t&nf
taoG;jynfhrSDpGm vwfvwfqwfqwf azmfpyf&efvnf; ta&;MuD;onf/
yg0ifypönf; rjynfhpHk? rpHkvifygu aq;nTef;onf jyóemtwGuf
rxda&mufacs/
qdki&f m jyóemtwGuf aq;tzHkzHk&jyDqkdvQifvnf; aomufoifh
aomaq;? xdk;oifhaomaq;? vdrf;oifhaom aq; [lí cGJjcm; owf
rSwEf ikd rf S aumif;onf/ aomuf&rnfah q;udk vdr;f acsu vdr;f &rnfah q;udk
xdk;acsu temonf raysmuf/ raysmufrnfhtjyif ydkqkd;vmEdkiaf csom
rsm;onf/ xdkYaMumifh rnfoljzifh ukrnfenf; qdkwm ta&;MuD;onf/
rl0g'udkazmfxkwjf yD;vQif rnfonf, h EÅ&m;jzifh rl0g'udk taumif
txnfazmfrnfqkdwm ta&;MuD;onf/ aq;nTe;f aumif;ygvsuf tem
rusuv f Qif aq;wdkuo f l aq;xdk;ol aq;ukoltjypfjzpfonf/ tpdk;&
rsm;twGuf ta&;tMuD;qHk; OD;pm;ay;tvkyfrSm tem\ rlvZpfjrpfudk
EIdufxkwfEdkifjcif;yif jzpfonf/ t&if;vSJvQif tzsm;xif;jzpfonf/
jyóem\tjrpfukd wl;jyD;owfr?S aemufwiG f jyóemay:xGurf vmjcif;
jzpfrnf/
tpdk;&tvkyüf jyóemrsm; tjrJ &dSaevdrrhf nf/ odkYaomf wlaom
jyóemrsm; ESpcf grjzpf&ef ta&;MuD;onf/ xdkokdY jzpfygu tkycf sKyfol
nHhí jzpfonf/ q&m0efrsm; tkycf sKyfaom tpdk;& 'DZkdi;f ü aq;azmfenf;
ESihf tem&Smenf;udk nTe;f jcif;udk r0Hrh &Jjzifh a&;om; wifjyvdkuyf gonf/

n 11 ; 00
30? pufwifbm? 2017/
v
34 rif;aoh

a'oEÅ& pD;yGm;a&;

wdkif;jynf pD;yGm;a&;[m jynfolawG&JUpD;yGm;a&; jzpfygw,f/


tdraf xmifpkwpfckcsi;f pD&JU pm;rI? 0wfrI? aerI vkyu
f kdipf m;aomufrIawG
aumif;rS wdkif;jynfpD;yGm;a&; aumif;w,fvdkY ajymEdkifygw,f/ jrefrm
Edkiif [
H m pdkuyf sK;d a&;udk tajcjyKae&w,f/ tajcjyKwm aumif;ygw,f/
A[dkjyKwm raumif;ygbl;/ pD;yGm;a&;rSm A[dkcsuaf wGukd cGjJ zefEY kid af vav
ydkjyD; zGHUjzdK;Edkifavavjzpfygw,f/ pD;yGm;a&;rSm a'gufawG vdkw,f/
wpfck ruaom a'gufawG vdkw,f/
a'gufwpfckwnf;udkyJ rlwnfjyD;? vnfywfaewJh pD;yGm;a&;[m
a&&Snf rcdkifcHbl;/ a&&Snf tmrcHcsuf r&dSEdkifbl;/ pD;yGm;a&;u@
awmfawmfrsm;rsm;udk jzefYusufjyD; vnfywfEdkifwJh ukefxkwfvkyfief;
0efaqmifrIvkyfief;awGjzpfrS EdkifiHhpD;yGm;a&; aumif;vdrfhr,f/

a'otajcjyK
Edkiif HhpD;yGm;a&;vdkY ajymwJhae&mrS ydkYukeof iG ;f ukeu
f pd öawG ygovdk
aeYpOf oGm;vmpD;qif;aewJh a'owGif; pD;yGm;a&;vnf; ygygw,f/
Edkiif HwumeJY csw d qf ufwJh &if;ESD;jrKyfESHwJh vkyif ef;awGu Edkiif HhtwGuf
vdktyfw,f/ aeYpOf pm;0wfaea&;twGuf a'oEÅ&pD;yGm;a&;u ta&;
ygw,f/ udk,fha'orSm ukefpnfpD;qif;rI a&mif;0,fazmufum;rIawG
EdkifiHa&;zwfpm 35

tpOf rjywfvnfaerS
ig h r d o m;pk a umif ; pm;a&;? ig w d k ; wuf a &;? ig
aeY p Of pm;0wf a ea&;
twGuf oufomacsmifcsd MuD;yGm;a&; qdkwmawGudkyJ MunfhMuawmh
Mur,fh tdraf xmifpkawG w,f/ udk,fhvkyfief;udkvnf; EdkifiHtqifhjrifh
trsm;MuD;&dSw,f/ Edkifatmif MudK;pm;MuzdkY rvkyfMubl;/ vHkYv
tpd;k &wpf&yf[m rxkwfMuawmhbl;/
jynfolYtpmtdru f kd jynfh
wif;aeatmif vkyfay;&r,f/ 'g[m aeYpOf oef; 50 ausmfaom
jynfolawGukd xrif;xkyf vdkuaf 0ay;zdkY r[kwyf gbl;/ olwkdY vkyu f kdif
pm;aomufEkid rf ,fhciG af wG 0ef;usiaf wGukd zefwD;pD&ifay;zdkY jzpfygw,f/
a'oEÅ& pD;yGm;a&;[m ta&;ygw,f/ Edkiif MH uD;yGm;zdkY jynfyydu kY keaf wG[m
ta&;MuD;ovdk aeYpOf 0rf;pmjynfzh kYd a'oEÅ& pD;yGm;a&;u ta&;ygw,f/
tpdk;&awG[m ukeo f G,af &;? pdkuyf sK;d a&; eJY 0efaqmifrI udpöawG
xkwfvkyfa&; udpöawGrSm Munfhwwf? jrifwwfMu&if jynfolawG&JU
0rf;pm zlvHkvrd hfr,f/ jrefrmjynfrSm iwfaowJh ol r&dSygbl;/ odkYayod
pm;csifwm rpm;&bJ aooGm;wJh jynfolawG rsm;pGm &dSw,f/
EdkifiHa&; vkyfydkifcGifh&dSolawG urÇmMunfh? MunfhzdkY vdkovdk
teD;qHk;t&mawGudk vufawGUusus jrifEdkifzdkYvnf; vdkw,f/ jynfy
&if;ESD;jrKyfESHrI udpöawGukd A[dkykdi;f u vky&f r,f/ jynfaxmifpktqifhu
vkyf&r,f/ jynfe,ftqifh wkdif;a'oMuD;tqifh EdkifiHa&; vkyfydkifcGifh
&olawGu a'oEÅ& pD;yGm;a&;udk tm½HkpdkufzdkY aumif;w,f/ EdkifiHa&;
upm;uGuaf wG xGiMf uwmudk Edkiif Ha&;tvkyv f kdY rowfrSwzf kdY vdkw,f/
One Township, One Product pDru H ed ;f udk wpfpeG ;f wpfp Mum;zl;xm;wm
&dSw,f/ wu,fvkyf&ifjzpfEdkifw,f/ odkYayr,fh t&if;tjrpf &dSjyD;
pepfwus rjzpf&if r&bl;/ EdkifiHvHk;csDtqifheJY a'otqifhudk yl;wGJ
raygif;pyfEkdi&f if tvkyrf jzpfEkdib f l;/ tdki'f D,maumif;jzpfw,fvkdYawmh
vufcw H ,f/ 'Dtcsu[ f m a'oEÅ&pD;yGm;a&;udk csO;f uyfwhJ tjrifjzpfvkYd
yDjyiftm;aumif;atmif vkyfoifhw,f/
36 rif;aoh

jzpfoifhygvsuf
a'owGi;f pD;yGm;a&; vkyif ef;i,fawGrSm jzpfoifhygvsuf rjzpf
xGef;wmawG trsm;MuD;&dSw,f/ xkwfvkyfolydkif;u acwfrDwJhtjrif
tm;enf;csu&f Swd ,f/a'owGi;f tkycf sKyfa&;orm;rsm;u bmodbmom
aewmvnf;ygw,f/ txl;ojzifh udk,fusKd;pD;yGm;twGuf &ayguf&
vrf;om&SmusefaewJh olawGrsm;aeawmh EdkifiHhpD;yGm;a&;udpö a'oEÅ&
pD;yGm;a&;udpöawGudk rpOf;pm;Edkifawmhbl;/

tpdk;&[m pD;yGm;a&; 0ef;usif wnfaqmufrIudk tm½HkpdkufvkyfzkdY


tcsdefwefjyD/ ig;ESpfqdkwJh tpdk;&oufwrf;[m zifvSnfh acgif;vSnfheJY
uk e f o G m ;rS m / bmud k r S tpqG J r xk w f E d k i f j z pf j z pf aj r muf a j r muf
avmufavmufvm;vm; rvkyf EdkifwJh tjzpfudk rjrifcsifygbl;/

ighro
d m;pk aumif;pm;a&;? igwdk;wufa&;? igMuD;yGm;a&; qdkwm
awGukdyJ MunfhMuawmhw,f/ udk,hv f kyif ef;udkvnf; Edkiif HtqifhjrifhEkdif
atmif MudK;pm;MuzdkY rvkyMf ubl;/ vHkv Y rxkwMf uawmhb;l / &oavmuf
tjrwftpGe;f udkyJ xnfhwGujf yD;csJUEkdizf kYd vkyMf uawmhw,f/ uRefawmfwkdY
EdkifiHrSm t&if;tjrpfawG rsm;pGm&dSw,f/ 'gayr,fh t&if;tjrpfawGudk
z½dkz&J toHk;csaeMuw,f/ awmfawmfrsm;rsm;u tavtvGifhawG
jzpfaew,f/ aemufjyD; atmufaMu;eJY w½kwb f ufukd a&mufomG ;&w,f/
w½kwfu xkwfydk;rI oyfoyf&yf&yfeJY jrefrmjynfxJ jyef0ifvmw,f/
'gudk aps;MuD;ay; pm;ae&w,f/

þodkYqdk&ifjzifh
tJh'Dh&JUtaMumif;t&if;u a'oEÅ& pD;yGm;a&;u ryDjyifvkdY
jzpfygw,f/
a'owGif; xkwfukefawGudk
EdkifiHa&;zwfpm 37

L tqifhjrifhjrifh xkwfEdkif&if
L pepfwus xkwfEkdif&if
L us,fus,fjyefYjyefY jzefYcsdEdkif&if
L rsm;rsm;pm;pm; xkwfEdkif&if
L t&nftaoG; tmrcHcsufeJY a&mif;Edkif&if
L t&if;tESD; vkHvHkavmufavmufeJY vnfywfEdkif&if
a'owGi;f pD;yGm;a&; tm;aumif;vmr,f/ tJ'h u hD tcGet
f wkyaf wG
ydk&vmr,f/ tvkyt f udkif tcGit
hf vrf; ydkyiG vhf mr,f/ 0ifaiGaumif;vm
r,f/ tjrwftpGe;f rsm; vmr,f/ a'owGi;f u ae wjynfvHk; tqifhukd
wufEdkifr,f/ wpfjynfvHk; tqifhuae ydkYukeftqifha&mufEdkifr,f/
a'otajcjyK pD;yGm;a&;vkyif ef;eJY pdkuyf sK;d a&; vkyif ef;awGukd vspv f sL½I
xm;wm odyfqdk;&Gm;wJh tkyfcsKyfa&;umvudk zefwD;vdkufw,f/
'D u d p ö [ m ao;ao;
rTm;rTm;vdkY ,lqvdkY &Edkiaf umif; tpdk;&wpf&yftaeeJY tajccH pm;0wf
w,f/ 'gayr,fh avxJrSm aea&; udpöuav;udkom ajyvnf
wdkut f rd af qmufMur,fhtpm; atmif rvk y f E d k i f & if a&G ; aumuf y G J
ajrMuD;ay:rSm wJxkd;Edkiaf tmif 0ifcsifpdwfudk oif;owfxm;zdkY vdkr,f
t&ifvkyfvdkufwm aumif; xifw,f/
w,f/ tpdk;&[m pD;yGm;a&;
0ef;usifwnfaqmufrIudk tm½HkpdkufvkyfzkdY tcsdefwefjyD/ ig;ESpfqdkwJh
tpdk;&oufwrf;[m zifvSnhaf cgif;vSnhef JY ukeo f Gm;rSm/ bmudkrS tpqGJ
rxkwEf kdif jzpfjzpfajrmufajrmuf avmufavmufvm;vm; rvkyEf kdiw f Jh
tjzpfukd rjrifcsiyf gbl;/ jynfolawGuvnf; jidr;f jidr;f csr;f csr;f aexdkif
&wm MudKufMuygw,f/ 00vifvif pm;Edkiw f mudkvnf; vdkvm;Muwm
ygyJ/

ajrMuD;ay: wJtdrf t&ifaqmufjy


vlwpfa,muf wdkuw f pfvkH; um;wpfp;D rjzpf&ifaeyg qdkiu
f ,f
wpfpD; zkef;wpfvHk; udk,fpD &dSxm;Edkif&if aumif;wmaygh/
38 rif;aoh

L tdrfrJh&mrJhu tdrfiSm;av;eJY aeEdkifatmif


L tdrfiSm;b0uae tdrfydkifav;b0 wufEdkifatmif
L 0g;x&HumaewJh b0uae eHuyfwkdua f v;eJY aeEdkiaf tmif
L eHuyfwdkufav;uae uGefu&pfwdkufuav; jzpfatmif
L pufbD;av;uae qdkifu,fav; pD;Edkifatmif
L qdi ku
f ,fav; b0uae acG;bDv;l um;av; 0,fp;D Ekid af tmif
L acG;bDvl;um;av;uae tqifhjrifhjrifhum;av; 0,fEdkif
atmif
pwJh vufawGU tpdk;&wpf&yftaeeJY tajccHpm;0wfaea&;
uswhJ &nf&, G cf suef o
YJ m udpu ö av;udo
k m ajyvnfatmif rvkyEf ikd &f if
Edkiif pH ;D yGm;a&;udk armif; a&G;aumufyGJ 0ifcsifpdwfudk oif;owfxm;zdkY
ESifzdkY? vkyfzdkY aumif; vdkr,f xifw,f/
w,f/
Edkiif Hjcm;&if;ESD; jrKyfESHrIawGuvdkw,f/ 'gayr,fh odyaf rQmfvifh
aevdkYr&bl;/ avmavmq,f vufawGU jzpfEdkifacsudk vkyfMu&rS
ydkaumif;vdrfhr,f/ tpdk;&wpf&yftaeeJY tajccHpm;0wfaea&;udpö
uav;udkom ajyvnfatmif rvkyEf kdi&f if a&G;aumufyGJ 0ifcsipf w d u
f kd
oif;owfxm;zdkY vdkr,fxifw,f/
tpdk;&taeeJY vkyf&rSmu trsm;MuD;yg/ odkYaomf OD;pm;ay;
u@awGudk cGJwwfygrS tpdk;& vm;ajrmufvdrfhr,f/ rJay;vdkY tpdk;&
vky&f wmxuf? tpdk;& vkyw f wfvkdY tpdk;&vkyaf ewmudkyJ vdkcsiwf ,f/
tkyfcsKyfcdkif;vdkY tkyfcsKyfaewmxuf tkyfcsKyfwwfvdkY tkyfcsKyfaewmyJ
vdkcsifw,f/ apwem&dSvdkY vkyfay;aewmxuf apwemudk ynmeJY
taumiftxnfazmfwmudk ydkvdkcsifw,f/ apwemoufoufeJY bmrS
jzpfvmr,fvdkY rarQmfvifhbl;/ MudKufcsifrS MudKufvdrhfr,f/
tckMunfh/ tajccHpdkufysKd;a&;u@rSm ododomom ajymif;vJ
vmwm bm&dSvJ/ awmifolawG v,form;awGu aejrJtwdki;f / a'o
xGuu f keef JY tao;pm; tvwfpm;vkyif ef;awGu bmxl;vmovJ.../
EdkifiHa&;zwfpm 39

qkawmif;pum;
jynfolawGu udk,fvkyfrSudk,fpm;&w,f qdkwJh pum;udk
tvum; xkid af jymaew,fvkYd xifovm;/ tysi;f ajy a&&Gwaf ew,fvkYd
xifovm;/ tvum; pum;em xdk;aew,f xifovm;/ wufvmwJh
tpdk;&wdki;f u 'DvkdjzpfaevdkY olwkdYawG 'Dpum;udk twGiw f iG f oHk;Muwm
ygyJ/ *½kwpdkuf MunfhjrifhwwfwJh tusihu f av;udk arG;jyD; tkycf sKyfa&;
udpöudk vkyfMu&if odyfaumif;rSmyJ/

rJay;vdYk tpd;k & vky&f wmxuf? tpd;k & vkyw


f wfvYkd tpd;k &vkyaf ewmudyk J
vdkcsifw,f/ tkyfcsKyfcdkif;vdkY tkyfcsKyfaewmxuf tkyfcsKyfwwfvdkY
tkyfcsKyfaewmyJ vdkcsifw,f/ apwem&dSvdkY vkyfay;aewmxuf apwem
udk ynmeJY taumiftxnfazmfwmudk ydkvdkcsifw,f/

jrefrmjynfrSm bmodbmom aewwfwJh tkyfcsKyfolawG uif;y


ygap/
ightwGuf bm&rvJyJ ajcmif;aewJh tkycf sKyfa&;orm;awG yg;vs
ygap/
ta0;rIef teD;rjrifwJh vkyfydkifcGifh&dSolawG ed*Hk;csKyfygap/
MuD;MuD;us,fus,f ajymjyD; ao;ao;zGJzGJ av;awmif rjrifEdkif
rMunfhEdkifwJh vlMuD;olrawG uif;a0;ygap/
rtkycf sKyfwwfoal wG tmPm todki;f t0ef;eJY a0;a0;rSm &dyS gap/
apwemwpfcw k nf;eJY tvkyt
f jzpfaMumif; odoal wGrsm;jym;ygap/
nae 4 ; 00
19? atmufwdkbm? 2017/
v
EdkifiHMuD;om;

Edkiif HMuD;om;wpfa,mufrSm tjrJxnfhwGurf nfh t&mrSm wm0ef


jzpfonf/ wm0ef (5)rsKd;udk ygarmu© a'gufwm atmifxGef;ouf
þodkY cGJjyzl;onf/
(1) wm0efodjcif;
(2) wm0ef&dSjcif;
(3) wm0ef,ljcif;
(4) wm0efausjcif;
(5) wm0efcHjcif;
ponfh wm0ef (5) &yfjzihf ydkif;jyonf/
EdkifiHom;udpöonf jrefrmEdkifiHtwGif tjiif;yGm;p&mrsm; &dSae
onf/ tjiif;yGm;p&mrsm;u tyHktyif jzpfaeonf/ txl;ojzifh w½kwf
vlOD;a&ta&GUESifh b*Fvm;a'h&Sf vlOD;a& aygufuGJrI jyóemjzpfonf/
Edkiif o
H m; jyóemudk ajz&Si;f zdkY vkad eovdk Edkiif o
H m;yDozdkY wm0efuvnf;
&dv
S monf/ Edkiif o H m;yDorIwm0efrmS tpdk;&\tpDtrHEiS hf oufqkid o f vdk?
Edkiif Hom;wpfOD;csi;f pDESihv
f nf; oufqkdio f nf/ Edkiif HwpfckvHk;twGi;f &dS
vlrIpD;yGm;tajctaeESifhvnf; rsm;pGmoufqdkifonf/

wm0efodjcif;
todpwd &f aSd om ynmwwfaom Edkiif o
H m;rsm; xkwv
f kyaf &;onf
ta&;MuD;onf/ txl;ojzifh 'Dru
kd a&pDta&GUtwGuf ydík ta&;MuD;onf/
EdkifiHa&;zwfpm 41

wm0ef[lonf^tcGihfta&;[lonfukd cGJcGJjcm;jcm; em;vnfaom Edkiif H


om;rsm;? aygaygrsm;rsm; &dSa&;u EdkifiHtem*wfjzpfonf/ 'Drdkua&pD
tmrcHcsuf jzpfonf/
aemufjyefvn S whf wfaom aemufaMumif;jyefwwfaom 'Drku d a&pD
vIdif;rsm;onf þtcsufaMumifh jzpfonf/ EdkifiHom;wpfOD;csif;pD\
t&nftaoG;u EdkifiHhwdk;wufrIudk jy|mef;onf/ EdkifiHhwdk;wufrIu
Edkiif HhMoZmudk jyXmef;onf/ Edkiif HhMoZmonf pD;yGm;a&; Edkiif Ha&; vlrIa&;
ynma&;? ppfa&;? usef;rma&; ESifh trsKd;om;a&;pdwf xufoefrIrsm;
tay:wGif rSDwnfaeonf/
Edkiif Hom;wpfOD;csi;f pD\ t&nftaoG;udk wm0ef,lrI wm0efcHrI
b,favmuf&SdovJqkdwmESihf wdki;f wmEdkio f nf/ wm0ef,lrI\ tprSm
wm0efodjcif;jzpfonf/ wm0efrodvQif wm0ef,l&aumif;rSef;rod/
wm0efr,lrSawmh wm0efcHjcif;u ajymp&mr&dSawmh/
vlwpfOD;u udk,fhwm0efudk udk,fb,favmuf ,lEkdifovJ
qdkonfu ponf/ jyD;rS udk,fhrdom;pk wm0ef/ xdkYaemuf udk,fh tzGJU
tpnf; udk,fhtvkyf? udk,fhywf0ef;usif? udk,fhjrdKU udk,fha'otay:
wm0efodaom wm0ef,laom t&nftaoG;udk p&onf/ aemufqHk;
udk,fhEdkifiHtay: wm0efodjcif;u vmonf/

wm0efodrItwGuf taxmuftyHhrsm;
Edkiif o
H m;wpfO;D wm0efozd kYd ADZ"mwfcH ta&;MuD;onf/ ynma&;
0ef;usit f a&;MuD;onf/ olU\ vlrIpD;yGm;a&; tajctaeu pum;ajym
onf/ jrefrmü arG;uwnf;u 0HomEkpw d uf wGv J suyf gjyD;jzpfaeonf/
tm&Som;rsm;u a'otpGt J m;MuD;onf/ txl;ojzifh taemufwkid ;f Edkiif H
rsm;ESifh,SOfvQif a'opGJpdwf tm;jyif;onf/
udk,ahf jr? udk,ahf &? udk,ahf 'oudk cspaf om pdwjf zifh ynm0ef;usif
aumif;wdkY\ tyHhtydk;&ygu EdkifiHhom;aumif;jzpfzdkY tvm;tvm
42 rif;aoh

aumif;jyD/ 0ef;usiaf umif; zefw;D a&;onf tpdk;&tvkyjf zpfjyD; 0ef;usif


aumif;ü wm0efodaomoljzpfzdkY jynfolUwm0efjzpfonf/
wm0efodrItwGuf
L ynma&;tcH
L EdkifiHa&;pepf tcH
L vlrIpD;yGm;a&cHajrcH ESifh
L vlrsKd;wdkY\ ADZ p½dkufvu©PmwdkYu tyHhtydk;jyKonf/

wm0ef&dSjcif;
wm0eford S wm0ef&oSd nf/ wm0ef&o Sd t l wGuf wm0efozd v
kYd ko
d nf/
udk,w
hf m0ef udk,rf odbJ wm0ef&rSd u
I kd rodEkid /f wm0ef&v
Sd Qiv
f nf;&doS nfh
wm0efudk ausyGefzdkY rvG,ful/
EdkifiHom;wpfa,mufwGif ,l&rnfh tajccHwm0efrsm; &dSonf/
(u) Oya'udk av;pm;vdkufem&ef wm0ef
(c) aus;Zl;opöm apmifhod&ef wm0ef
(*) trIxrf;&ef wm0ef
(C) rJay;&ef wm0ef
(i) tcGefaqmif&ef wm0ef
(p) obm0ywf0ef;usifudk xdef;odrf;&ef wm0ef

Oya'udk av;pm;vdkufem&onfhwm0ef
EdkifiHom;wpfOD;\ t"duwm0efrSm Oya'udk av;pm;vdkufem
jcif;yifjzpfonf/ Edkiif o H m;wpfO;D onf Oya'udkrvdkuef mvQi(f odrkY [kw)f
rdr\
d jypfrItwGuf jypf'Pfcwfjcif; rcH&vQif tjcm;aom Edkiif Hom;rsm;
onf Oya'udk vdkuef mMurnf r[kwaf y/ Edkiif Hom;wpfOD;onf Oya'
udk rvdkuef mvQif vlrItusK;d pD;yGm; vGwv f yfrI csr;f omMuG,0f rIrsm;udk
aqmif&u G Ef kid rf nf r[kwbf J vlr0I ef;usiMf uD;wpfckvkH;onf rif;rJph ½dkuf
qefaom vlUtodkuft0ef;MuD;jzpfvmayrnf/ EdkifiHawmfudk udk,fpm;
EdkifiHa&;zwfpm 43

jyKaomtpdk;&wGif Edkiif Hawmf\ jidr;f csr;f a&; vHkjcHKa&;ESihf Edkiif Hawmf\


Oya'trdefYudk xdef;odrf;&eftwGuf ta&;ay: Oya'rsm; xkwfjyefjyD;
tkyfcsKyfydkifcGifh &dSonf/

aus;Zl;opömapmifhod&ef ESifh trIxrf;aqmif&ef wm0ef


EdkifiHom;wpfOD;\ aemufxyfwm0efwpfckrSm EdkifiHawmf\
aus;Zl;opömudk apmifhod&efESifh EdkifiHawmf\trIudk xrf;aqmif&efyif
jzpfonf/ EdkifiHawmf\aus;Zl;opömudk apmifhodjcif; qdkonfrSm txl;
ojzifh ppfjzpfyGm;aomtcsdefwGif EdkifiHom;wpfOD;onf EdkifiHawmfü
tEÅ&m,f usa&mufjcif;udk umuG,&f ef wm0ef&So d nf/ Edkiif Hom;wpfOD;
onf EdkifiHawmf\twGufqdkvQif rdrd\toufudk y"merxm;bJ
pGefYvTwf tepfemcH&rnf/ (awmifudk&D;,m;EdkifiHESifh tar&duef EdkifiH
wdkYwGif ppfrIrxrf;rae& pepfxm;&dSonf/) EdkifiHom;wpfOD;onf
Edkiif aH wmfrS ay;tyfvmaom ppfrxI rf;jcif;udk jiif;y,fygu (odrkY [kw)f
ppfrIxrf;aepOf wyfrawmfrS xGuaf jy;vQif ¤if;Edkiif Hom;tm; jypf'Pf
tjzpfaxmifoiG ;f tusO;f csEkid o
f nf/ Edkiif o
H m;wdki;f onf oifah wmfonfh
enf;vrf;twdki;f Edkiif Hawmfukd u,fwifapmifha&Smuf&ef wm0ef&o Sd nf/

rJay;&ef wm0ef
EdkifiHom;wpfOD;onf taxGaxG a&G;aumufyGJ Mum;jzwf a&G;
aumufyJG jynfoq Yl E´c, H yl rJG sm;wGif qE´raJ y;&efwm0ef&oSd nf/ jynfo\ l
qE´oabmxm;onf jynfoltusKd;pD;yGm;udk ukd,fpm;jyKonfjzpfí
jynfolUoabmxm;udk jyoonfh a&G;aumufyGJrsm; qE´cH,lyGJrsm;wGif
rJray;vQif jynfoUl tusK;d udk vspv f sL½Ijcif;yifjzpfonf/ Edkiif o
H m;wpfO;D
onf jynfolYtusK;d pD;yGm;twGuf Edkiif Ha&;jyóemrsm;udk avhvmoifh
onf/ jynfot Yl usK;d pD;yGm;udk umuG,&f ef Edkiif aH &;jyóemrsm; avhvm
oHk;oyfum jynfolUqE´udk rD'D,mrSvnf;aumif; a&G;aumufyGJESifh
qE´cH,lyGJrsm;rSvnf;aumif; jynfolUqE´ jynfolUoabmxm;udk
44 rif;aoh

jyojcif;onf rJay;jcif;yif jzpf tvkyfwdkif; tjyKtrlwdkif;twGuf


onf/ odrYk o
S m wm0efausyeG af om wm0ef,lrI wm0efcHrIjzifh ,SOfwGJ&
EdkifiHom;aumif;wpfOD; jzpfvm
rnf/ EdkifiHMuD;om;[lonf pepfESifh
ayrnf/ xdkYaMumifh EdkifiHom;
pdw"f mwfukd wGzJ ufí wnfaqmuf
wpfOD;wGif rJay;jcif;onf EdkifiH
xm;oljzpfonf/
om;wpfOD;twGuf wm0efwpf
&yfyifjzpfonf/

tcGefaqmif&efwm0ef
Edkiif o
H m;wpfO;D \ aemufxyfwm0efwpf&yfum; tcGeaf y;aqmif
&efyif jzpfonf/ tpdk;&wGif tcGefudk ykHpHtrsKd;rsKd;jzifh pkaqmif;onf/
¤if;tcGeaf umufco H nfh yHkpt
H rsK;d rsK;d rSm-0ifaiGceG 0f efaqmifc? jzwfoef;c?
a&cGef? rD;cGef? ajrcGef ponfh tcGefrsm;jzpfonf/ EdkifiHom;wpfOD;onf
Edkiif aH wmf,EÅ&m;MuD; vnfywfEkid &f eftwGuf jynfo0Yl efaqmifrv I kyif ef;
rsm;vnfywf&eftwGuf vlrItodkut f 0ef;MuD; wpfckvHk;twGuf tcGef
ay;aqmif&ef wm0ef&dSonf/

trIxrf;&ef wm0ef
EdkifiHom;wpfOD;onf jynfolU0efaqmifrIvkyfief;rsm;udk xrf;
aqmif&efwm0ef&Sdonf/ jynfolU0efaqmifrIvkyif ef;qdkonfrSm jynfolU
a&;&m½Hk;Xmersm;wGif wm0efxrf;aqmifjcif;ESifh ¤if;½Hk;Xmersm;tm;
ulnDaxmufyHh yHhykd;ay;jcif;yifjzpfonf/ &JXmersm; jynfolUw&m;½Hk;rsm;
onf Edkiif Hawmf\ wnfjidrrf IESihf jidr;f csr;f rIOya'ESihf trdeYu
f kd xde;f odr;f
aom½Hk;Xmersm; jzpfonf/ xdkodkYaom Xmersm;ESifh tvm;oP²mefwl
½Hk;Xmersm;wGiv f nf; Edkiif HawmfrStvdk&SdvQif trIxrf;aqmif&ef wm0ef
&dSonf/
EdkifiHa&;zwfpm 45

obm0ywf0ef;usifudk xdef;odrf;&ef wm0ef


vlom;wdo kY nf urÇmj*dKvfukd trSoD [JjyKí touf&iS af exdkiaf e&
onfjzpfaomaMumifh vlom;tm;vHk;onf obm0ywf0ef;usifudk
xde;f odr;f &ef wm0ef&o Sd nf/ urÇmMuD;onf Edkiif rH sm;jzifh pkaygif;jzpfwnf
aeonfjzpfaomaMumifh Edkiif HtwGi;f ü&dSaom Edkiif Hom;rsm;onfvnf;
Edkiif HtwGi;f &dS obm0ywf0ef;usiu f kd xde;f odr;f apmifha&Smuf&ef wm0ef
&Sdonf/ wpfOD;wpfa,mufcsif;pDrS vlrI0ef;usifMuD;wpfckvHk;txd
vlrI0ef;usifMuD;wpfckvHk;rS EkdifiHwpf0ef;vHk;txd EdkifiH wpf0ef;vHk;rS
urÇmMuD;wpfckvHk;txd obm0ywf0ef;usif\ oufa&mufrIonf
tvGefMuD;rm;onfjzpfí EdkifiHawmftwGif;&dS obm0 ywf0ef; usifudk
EdkifiHom;rsm; umuG,f&efrSm ta&;MuD;onfhwm0efwpf&yfjzpfonf/
tcsKUd aomEdkiif Hrsm;\ zGJUpnf;yHktajccHOya'rsm;wGif Edkiif Hom;rsm;tm;
obm0ywf0ef;usifudk xdef;odrf; apmifha&Smuf&ef wm0ef&dSaMumif;udk
taxmuftuljyKaponfh tydk'frsm;xnfhoGif; a&;qGJxm;Muonf/
EdkifiHom;rsm;onf EdkifiHawmftay:wGif tcGifhta&;rsm; ydkifqdkifcGifh&dS
ouJhokdY xrf;aqmif&rnfh wm0efrsm;vnf; &dSxm;onf/ acwfopf
Edkiif Ha&;onf ydkrkd us,jf yefYvmavav Edkiif Hom;rsm;\tcGihfta&;ESihf
wm0efjyXmef;csufrsm;onf ydkrdk½IyfaxG;us,fjyefYvmrnf jzpfonf/

wm0ef,ljcif; wm0efausjcif; ESifh wm0efcHjcif;


wm0ef&Sdonf[kcH,lvQif wm0ef,lwwf&onf/ wm0ef,lvQif
vnf; jyD;pvG,fvkyfvdkY r&/ wm0efausatmif xrf;aqmif&onf/
tvkyw f kid ;f tjyKtrlwkid ;f twGuf wm0ef,rl I wm0efcrH jI zifh ,SOw
f &JG rnf/
Edkiif HMuD;om;[lonf pepfESihf pdw"f mwfukd wGJzufí wnfaqmufxm;
oljzpfonf/

ausyGefrI
wm0efaus&ef pdw"f mwfjzifh r&/ twwfEiS hf tod? t&nftaoG;
46 rif;aoh

wdkYu ta&;ygvmonf/ todESiht f wwfrygvQif wm0ef,laomfvnf;


ausatmif rxrf;aqmifEkid /f todt&nftaoG;ESihf twwft&nftaoG;
jynfhaom EdkifiHom;rsm;jzpfzdkY vdkonf/ ynma&;ESifh usef;rma&;onf
tajccHtcsufjzpfonf/

ynma&;twGuf
tajccHausmif;rsm;u vlom;tajccHt&nftaoG;rsm;udk ADZtcH
jr§ifhay;vdkufzdkY vkdonf/ tajccHynma&;onf tqifhjrifh ynma&;\
toufZmpfjrpfjzpfonf/ tqifhjrifhynma&;ü toufarG;0rf; ausmif;
ynmESihf taxGaxG odyÜH 0dZÆm bmom&yf wuúokdvrf sm;[k cGJEkdio f nf/
toufarG;ynmonf tajccHvdktyfcsufjzpfjyD; uRrf;usifvkyfom;
arG;xkwaf &;onf Edkiif Hhxkwu
f keEf Sih0f efaqmifrI t&nftaoG;udk jyXmef;
onf/ þtcsufonf EdkifiHh"eOpömawmifhwif;rI\ tajccH,lqcsuf
jzpfonf/
L uRrf;usifaom vkyfom; arG;jrLa&;
L bGJU&ynmwwfrsm; xkwfvkyfa&;
L vpfb&,fynma&;udk toufoGif;a&;
paom ynma&;enf;emrsm;jzifh Edkiif HMuD;om; yrmPudk csJUoifh
onf/ csJU&rnf/ vufawGUusaom ,lqcsuf[k rSwf,l&rnf/

acgif;cHjcif;
vkyof rQ ajymorQ tay: wm0efcjH cif;onf acgif;aqmifrt
I wGuf
Edkiif HMuD;om;twGuf tjrifhqHk; t&nftaoG;jzpfonf/ udk,hftjyKtrl
udk,fhvkyf&yf udk,fhtajymtqdktwGuf wm0ef,laom wm0efcHaom
tavhtusifhjzpfxGef;a&;onf tm;vHk;rSm wm0ef&dSonf/
tpdk;&rSm wm0ef&So
d nf/ rdbrsm;rSm wm0ef&So
d nf/ q&mrsm;rSm
wm0ef&dSonf/ acgif;aqmifrsm;rSm wm0ef&dSonf/ 0efxrf;rsm;rSm
EdkifiHa&;zwfpm 47

wm0ef&o Sd nf/ pD;yGm;a&;orm; ynmwwf bGUJ &tm;vH;k ESihf oufqikd o f nf/


jynfol yg0ifaom wm0ef,rl I jynfoyl g0ifaom wm0efcrH u I kd csUJ &rnf/
wpfOD;csif; wm0ef,lrIrSonf tzGJUtpnf;wGif; wm0ef,lrI
jrifhatmif vkyf&efjzpfonf/
wm0ef,lrIrSonf wm0efcHrIqDokdY oGm;&efvdkonf/ yrmP
rsm;rsm;oGm;&ef vdkonf/ acgif;cHjcif;onf vspv f sL½Ijcif; ESihf vm;vm;rQ
rqdki/f wm0efcHrI tjrifhqHk;&dSaom vlrsK;d udk jyygqdkvQif *syefvlrsK;d udk
jy&rnf/ *syefwdkYu toufxuf? t&Sufudk wefzdk;xm;onf/ &Suf
wwfjcif;onf wm0efcHjcif;udk aus;Zl;jyKonf/
raumif;rIrSm &Sufwwfaom
wm0efrausrrI mS &Suw f wfaom Edik if MH uD;om;rsm; ay:xGe;f vmMu
ygap/
xdo k Ykd ay:xGe;f ap&efvnf; 0ef;usiaf umif; pepf\ tyHt h yd;k aumif;
rsm;jzifh qdkif&mqdkif&m acgif;aqmifwdkYu csDrEdkifMuygap/
aeYvnf 1 ; 23
5? pufwifbm? 2017 /
v
taemufwHcg;jyóemtwGuf nTef;csuf

ed'gef;
toGiu f l;ajymif;a&;jzpfpOfü jyóemrsm;\ t&if;cHtaMumif;
w&m;udk &SmawGU&efvdkonf/ temrodvQif aq;r&dSEdkif/ temESifhaq;
rwnfhvQifvnf; a&m*graysmufEdkif/ t&if;cHtaMumif;w&m;rsm;udk
jrifatmifMunfhEkdijf cif;onfyif ynmjzpfonf/ ynmtcHtm;enf;aom
vlUtzGJUtpnf;ü Murf;&Sí Mumanmif;aom toGiful;ajymif;a&;udk
jzwfoef;&acs rsm;onf/
y#dyu©rsm;jzifh oHo&mvnfaeaom vlUtodkut f 0ef;udk pDrcH efcY JG
&onfrmS vG,u f al omtvkyrf [kw/f ordki;f ESichf saD om aoG;rwdwt f em
rsm;udk uko&onfrmS cufvo S nf/ &[ef;uav;ESihf oaE¨aqmifxm;ol
rdcifwdkYonf aq;uk&cufouJhodkY EdkifiHhtwGif;üvnf; uk&cufaom
Edkiif aH &;jyóemrsm; &dES kid o
f nf/ &cdkiaf 'o b*FgvDta&;onf ordki;f ESihf
csDvmaom yx0DEdkifiHa&;jyóemjzpfonf/
ucsiaf 'o &cdik af 'oESihf 0^ud;k uefaY 'owdüYk tajcjyKjzpfymG ;aom
jyóemrsm;onf jrefrmhEdkifiHa&; tul;tajymif;twGuf tuJqwfvS
onf/ yx0DEdkifiHa&;jyóemtay:tajcjyKí tusKdpD;yGm;ESifh trSwf
o½kyw f kdY a&m,Suv f monf/ tusK;d pD;yGm;jyóemESihf vHkjcHKa&;jyóem
xdyfa&mufvmonf/
EdkifiHa&;zwfpm 49

tpdk;&taejzifh tusK;d pD;yGm;rsm;udk pDrcH efcY EJG kid pf rG ;f rS aumif;rnf/


vHkjcHKa&;ESihf y#dyu©ajz&Si;f a&;udk rQajc nd§Ekdirf S&rnf/ t"duvdk&if;rSm
jyóem\ t&if;tjrpfukd jrifatmifMunfh&efyifjzpfonf/ jyóem\
vm&mESiv hf m;&mudk wGuq f &ef ta&;MuD;onf/ xdkae&mü t&dw S &m;rsm;
udk ry,f&Sm;aumif;/ EIe;f pHwkdYjzifh acsmifywd rf rd ae&ef ta&;MuD;onf/
Edkiif w
H um vufrnf;MuD;rsm;udkvnf; rSeaf jymif;&Sn&f n S jf zifh MunfEh kid rf S
awmfumusrnf/ twGi;f Munfh tjyifMunfh teD;Munfh ta0;Munfw h jkYd zifh
csOf;uyfMuygukef/

usHKUjcif;? MuGjcif;ESifh ½kef;xjcif;


ajzavsmhrIrsm; pwifvku d o
f nfESihf zsmatmufxk;d xnfhxm;aom
jyóemrsm; yke;f &mu ay:vmonf/ qkyu f kid x
f m;rIrsm;udk vufo;D qkyf
jznfvu kd cf sed f ½ke;f xrIrsm; MuHK&onhf ozG,/f toGiu f ;l ajymif;a&;tqifu h kd
jzwfoef;jyD;onfh EdkifiHawmfawmfrsm;rsm; MuHKawGU&jyD;jyD/ rxl;qef;/
ajzavsmah &;wdk\ Y obm0yifjzpfonf/ obm0udk em;vnf&ef vdkonf/
þodkY em;rvnfvQif ajzavsmhrIrsm; usKHU0ifomG ;rnf/ ajzavsmhrIryDjyif
vQif ul;ajymif;a&; ryDjyif/ ul;ajymif;a&; ryDjyifvQif cdik rf muspv f spaf om
tqifu h kd ra&muf/ tpOfoabmudk jrifatmifMunf&h ef ta&;MuD;onf/

trSwftom;o½kyfwdkY wGef;wdkufrdjcif;
vGwfvyfrIwdkYESifhtwl ya'ompHkrIrsm; tjydKif;t½dkif; ay:xGuf
vmonf/ rwlujJG ym;rIEiS hf r,Ofyg;aom vlUtodki;f t0dki;f ü tjzLtrnf;
onf jyóemjzpfonf/ teD? t0g? tjymonf jyóemjzpfonf/
q&mMuD; '*kew f m&mu 'Drku
d a&pDukd þodkY teufziG ohf nf/ ]'Drku
d a&pD
qdkwm rwnfhtwlae0g'} [lí/
&ef^ig pnf;abmif wif;usyfvGef;aom jrefrmhvlUtzGJUtpnf;ü
jzLrnf; Edkiif Ha&;vrf;aMumif; tm;MuD;vSonf/ yx0DEkdiif Ha&;jyóem
ajz&Si;f a&; enf;emrsm;onf &Hzef&Hcg 'Drkdua&pDESihf xdywf kduw
f kd;avh&Sd
50 rif;aoh

wwfonf/ yx0DEkid if aH &;jyóemrsm;ü &Sio f efru I pd ö tusK;d pD;yGm;a&;&m


ESihf vHkjcHKa&;pdk;&drcf suwf kdY epfjrKyfaewwfonf/ zHk;xm;aom oumrsm;
udk cGmcswwf&ef txl;ta&;MuD;onf/
yg;vsaom 'Drku d a&pD"avhEiS t hf wl vlrsK;d a&;? Edkiif aH &;?vHkjcHKa&;
jyóemrsm;udk vuf&SdjrefrmEdkiif H MuHKawGUae&onf/ wpfzufrSmvnf;
jynfolvlxk\ tpmtdrjf yóem&dSonf/ udk,w f Gi;f rSmvnf; a&m*gESihf
udk,yf rSmvnf; temESih.f ..[k qdk&rvdk/ jrefrmhEkdiif Ha&;ul;ajymif;rIrSm
oufjyif;csp&mawG rsm;vGef;vSonf/

trsKd;om;a&;pdefac:csuf
21 &mpktwGujf cdr;f ajcmufrt I jzpf bifvm'ifu 9^11 udpjö zifh
pvdkuo f nf/ tMurf;zufrIonf Edkiif Htpdk;&awmfawmfrsm;rsm;udk wyf
vSeUf vdkuo f nf/ tpGef;a&muf tMurf;zuf0g'DwkdY jrpfzsm;cH&ma'oudk
rS;D í tpövmrfrsK;d EG,pf kMuD;qDokYd rsuvf kH;rsm; pkqkHukeof nf/ rsuv f kH;rsm;
um; oHo,twdEiS /hf þtaMumif;qufonf urÇmtESYH ysUH EUHS ukeo f nf/
tMurf;zufrIonf trSwt f om;rsm;udk ta&jcKHzkYd MudK;pm;vmaomtcg
urÇmom;wdkY\tjrifrsm; a&maxG;ukefonf/ ½IyfaxG;ukefonf/ þ
tcsuo f nfyif jyóem\&if;jrpfukzd k;H uG,&f m taMumif;w&m; jzpfvm
onf/
þajrrSmae þa&udkaomuf þvlUtodkuft0ef;udk rSDcdkí
aexdkifMuD;jyif;vmolwdkYtwGuf tajcjyK&ma'oESifh EdkifiH\ aus;Zl;
opömudk apmifo h &d rnf/ þtcsuo f nf vufawGUvrl EI ikd if aH &;jzpfpOfoabm
w&m;jzpfonf/
yx0Day:tajcjyKí jzpfvmaom jyóemudk yx0Dtydki;f tjcm;
abmiftwGi;f rSmom tuefYtowfjzifhom ajz&Si;f oifhonf/ trsK;d om;
a&;ZmwfckHay:odkY o,frvmoifh/ tpDtrHwkdY yg;vsrI? jcpm;rI? ayghaygh
avsmhavsmh pOf;pm;rIrsm;u ordkif;temrsm;udk rusufapaom t"du
taMumif;t&if; jzpfonf/ rnfokyYd ifjzpfap jrefrmtzdkY trsK;d om;a&;ESihf
EdkifiHa&;zwfpm 51

yx0DEkid if aH &;wdkY a&m,Suv


f monf/ yrmPMuD;MuD;a&m axG;ukeo f nf
[kyif ajymEdkio f nf/ ,ckrS tydki;f vdkujf cm;jyD; cGJí jznfxkwí
f r&Edki/f
"avhtpGJESihf tmCmwwdkY tjrpfwG,jf yD;aejyD/ ay:vpD bDumcGuu f kdif
xm;olrsm; owdcsyfMuzdkY oifhonf/

vlOD;a&EdkifiHa&;
2014 ckESpf {jyDvrSm aumufcHxm;aom oef;acgifpm&if;t&
jrefrmü vlO;D a& 51 oef;ausmo f m&doS nf/ jrefrmtwGuf vlO;D a&jyóem
onf tem*wfpdefac:csufjzpfvmEdkifonf/ taMumif;rSm þodkY/
w½kwfvlOD;a&u oef; 1300 ausmf/ tdEd´,u oef; 1200 ausmf/
b*Fvm;a'h&Sfu oef; 150/ jrefrmu 51 oef;rQom/ oGm;vma&;
vrf;aMumif;rsm; rvG,fulpOftcgu e,fpyfrsOf;rsm;ü obm0t&H
twm;rsm; &dSaeí pdk;&drpf &m r&dS/ qif;&JrI rGJawrIu vlOD;a&wdk;EIe;f udk
jrifhapaom taMumif;rsm;xJrS taMumif;wpfckjzpfonf/ aexdkifpm;
aomuf&rI usyfwnf;jcif;u &mZ0wfrI xkvdkuf xnfvdkuf jzpfvm
onf/ e,fajra&GUajymif;rIrsm; tHkvdkufusif;vdkuf jzpfvmonf/
{&d,mtus,t f 0ef;udk wGuq f vQifvnf; jrefrmonf pwk&ef;
uDvkdrDwm 7 ode;f eD;yg; &dSonf/ b*Fvm;a'h&u Sf m; pwk&ef;uDvkdrDwm
1 ode;f cGJ rQom &do S nf/ jrefrmtzdkY jcHuus,jf yD; vlO;D a&uenf;aeonf/
b*Fvm;a'h&SftzdkY jcHu usOf;aejyD; vlu rwefwq rsm;jym;aeonf/
&cdkiaf 'oü b*FgvD vlOD;a&ydrIukd cHpm;ae&onf/ txl;ojzifh bl;oD;
awmif? armifawm a'orsm;wGif trsm;qHk;jzpfonf/
jrefrmEdkiif t
H aejzifh e,fpyfrsO;f rsm;rSwpfqifh w&m;r0if vlO;D a&
a&GUajymif;rIupd öonf pdeaf c:csuw f pf&yfjzpfonf/ e,ferd wd w f Hcg;rsm;
usK;d aygufrItoD;oD;udk ta&;ay:udpö&yftjzpf ½Ijrifxm;&efvkdonf/
txl;ojzifh w½kwEf iS hf b*Fvm;e,fpyfrS 0ifvmaom vlO;D a&trsm;tjym;
udk pdppfa&G;xkw&f ef r[mAsL[mvrf;pOfwpf&yf vdo k nf/ tqdyk gvrf;pOfrS
onf acwfrDaom EdkifiHom;Oya' jyifqifjy|mef;jyD; w&m;r0if
a&GUajymif;aexdkifrIrsm;udk uefYowfwm;qD;&efjzpfonf/
52 rif;aoh

L acwfrDenf;pepfrsm;toHk;jyKí vlOD;a&pm&if;udk wduspGm


aumufcHjcif;
L wnfqE J kid if o
H m;Oya'udk acwfraD tmif jyifqifjy|mef;jcif;
L wdusjywfom;aom r[mAsL[mrl0g' csrSwfjcif;
L rl0g' taumiftxnfazmfjcif;ESifh EdkifiHom;Oya'opf
touf0ifapa&;twGuf wm0ef,laom wm0efcHaom
,EÅ&m;wpf&yfudk MudKwifjyifqifavhusifhxm;apjcif;
L tdrfeD;csif;EdkifiHrsm;ESifh a&GUajymif;vlOD;a&ESifhywfoufí
em;vnfrIpmcRefvTmrsm;a&;xdk;xm;&dSjcif;
ponfh vkyfief;pOfrsm;udk pOf;pm;vkyfaqmifoifhonf/

yx0DEdkifiHa&;jyóem
&cdkijf ynfe,f bl;oD;awmif? armifawmjrdKUwküYd jzpfaom bmom
a&;? vlrsKd;a&; t"du½kPf;rsm;onf yx0DEdkifiHa&;jyóemjzpfonf/
b*Fvm;a'h&rfS S jrefrmhe,fpyfrsO;f udk jzwfí cdk;0ifvmonfh rlqvifvrl sK;d
rsm;ESihf &cdkiaf 'ocHwkt Yd Mum;jzpfomG ;aom y#dyu©rsm;onf tawmfjyif;
xefonf/ þjyóemonf 'Dru kd a&pDomG ;&mvrf;udk jcdr;f ajcmufEikd af om
yx0DEdkifiHa&;jyóemjzpfonf/ odkYaomf... vlrsKd;a&;ESifh bmoma&;
t"du½kPf;rsm;tjzpf toGifajymif;oGm;onfu pdk;&drfp&mjzpfonf/
yx0DEdkifiHa&;jyóemonf wpfpHkwpf&m ajz&Sif;vdkY &Edkifaomfvnf;
vlrsK;d a&;ESihf bmoma&;tay: tajccHí jzpfay:vmaom y#dyu©rsm;onf
tvG,fwul tuif;raowwfacs/
taemufwHcg; usK;d aygufjcif;onf Edkiif Ha&;ivsiw f kdY tpjyK&m
ae&mjzpfvmEdkio f nf/ a'orvHkjcKHrIrSonf Edkiif Ha&; rwnfjidrrf IqDokdY
ul;qufvmEdkifonf/ EdkifiHa&;rwnfjidrfrIonf pD;yGm;a&;zGHUjzdK;rIESifh
Edkiif aH &;tul;tajymif;udk t"dujcdr;f ajcmufrnfh Zmwfaumif jzpfonf/
jrefrmEdkifiHtaejzifh wnfjidrfpGm toGiful;ajymif;a&;udk owdMuD;pGm
vkyfaqmifae&onf/ wnfqJtpdk;&ESifh wyfrawmfwdkY\ yg0gtxdef;
EdkifiHa&;zwfpm 53

tax [efcsun f rD o
I nf toGiu
f ;l ajymif;a&;jzpfpOfü tvGef ta&;MuD;
onf/ xdkYtwl &cdkifa'orS tpjyKaom vHkjcHKa&;tjrifjzifh csOf;uyfrI
onf jrefrmEdkiif tH wGuf ta&;ay: vdktyfcsujf zpfovdk toGiu f ;l ajymif;
a&;udk av;zifhapaom ta&;udpö rjzpf&efvnf;vdktyfonf/

udkvdkeDtMuGif;tusef
taemufwHcg;jyóem\ tprSm vGwv f yfa&;MudK;yrf;rIumv
aESmif;ydki;f u ponf/ jAdwo d Qtpdk;&u *syefukd wdkux f kw&f ef ar,kckdif
(,ckarmifawmc½dki)f ü b*FgvDtEG,f rlqifviftkypf kukd zGJUpnf;ay;cJh
onf/ xdktkyfpkonf vGwfvyfa&; awmif;qdkaeqJumvü ta&SUyg
upöwef[kac:aom ,ck b*Fvm;a'h&SfESifh yl;aygif;&ef pwifMudK;pm;
cJhonf/ ygupöwef acgif;aqmif;rsm;onf jrefrmacgif;aqmifrsm;ESifh
cspMf unfa&; ysu, f iG ;f rnf[k ,lqaomaMumifh vufrcHcahJ cs/ odkaY om
tqdkygtkypf konf ukvm;wefjrpfESihf ar,kjrpfMum;&dSa'oudk vGwv f yf
aom rGwq f vifEkdiif Hwpfck xlaxmif&ef MuH&G,cf JhMuonf/ xdk&nf&G,f
csufudk taumiftxnfazmf&ef North Arakan Muslim League udk
xlaxmifcMhJ uonf/ xdaYk emuf tqdyk g tzGUJ onf rl*sm[pfaomif;use;f olrsm;
jzpfay:vmcJhonf/ xdktzGJUonf &cdkifjynfe,fajrmufydkif;udk xdef;csKyf
xm;EdkifcJhonfh tajctaetxd a&mufcJhonf/
rl*sm[pfaomif;use;f olrsm;udk jrefrmhwyfrawmfu tjyif;txef
ESrd Ef Si;f cJhonf/ 1954 ckESpw f Gif ppfOD;usK;d oGm;cJhonf/ xdkYaemuf "m;jy
zG J U omomavmuf o m
jrefrmhEdkifiHa&; tvIyft&rf;umvrsm;ü EdkifiH
use&f aSd wmhonf/ 1960
wumyg0g EdkifiHa&;upm;uGufxGifolrsm; yg0if
OD ; Ek oef Y & S i f ; zqyv
vmEdkifonfjzpf&m vlrsKd;a&;udpö&yfrsm;onf
tEdkif&&dSjyD;aemuf rl*sm
[pfrS ½dk[if*sm[kqku d m tuJ q wf y G K d i f h j z pf v monf / owd M u D ; M u D ;
EdkifiHa&; vIyf&Sm;rIrsm; avQmufvSrf;ygrS awmfumusEdkifaom ta&;
ay:aygufcJhjyefonf/ udpöjzpfygvdrfhrnf/
54 rif;aoh

xdkaY emuf ½dk[if*sm Edkiif aH &;vIy&f mS ;rIrsm;udk vkyaf qmifonfh tzGUJ tpnf;
rsm; ay:aygufco hJ nf/ Oyrm - ½d[ k if*sm vli,ftzGUJ ? ½d[
k if*smausmif;om;
tzGJU? ½dk[if*sm aoG;pD; nDnTwfa&;tzGJU pojzifh ay:aygufcJhonf/
1994-95 wGif jrefrmhwyfrawmfuxyfrHí jzdKcGif;cJhonf/

vufrnf;MuD;rsm;
b*Fvm;a'h&Sfe,fpyfü b*FgvD-&cdkif vlrsKd;a&; y#dyu©jzpfyGm;
rIonf yx0DEkdiif Ha&;jyóemtay: tajccHí jzpfay:vmaom vlrsK;d
a&;jyóemwpf&yfjzpfonf/ e,fpyfa'oüjzpfaom y#dyu©rsm;?
ppfyJrG sm; aemufu, G wf iG f e,fpyfrsO;f ESihf xdpyf&m Edkiif Hrsm;\ tpdk;&ESihf
oG,0f kduí f ywfoufrIrsm;&dSonf/ jrefrmhü xdkokdYaomtjzpftysurf sm;
onf wl&m Oyrmrsm; jyoEdkio f nf/ ucsipf pfyJG udk;uefEY iS hf 0udprö sm;\
aemufuG,u f w½kwf (odkY) ,leeftpdk;&\ yg0ifywfoufaerI? ,cif
u&if vufeufukdirf sm;\ aemufuG,w f Gif xdki;f tpdk;&ESihf tar&duef
tpdk;&\ yg0ifywfoufr?I ,ck b*Fvt D a&;udpüö b*Fvm;a'h&t fS pdk;&\
yg0ifywfoufrI ponfh tcsurf sm;onf e,fpyfrsO;f udk tom;pD;&a&;ESihf
pD;yGm;a&; tjrwfxkwfrIrsm;jzifh oG,f0dkuf ywfoufaeEdkifonfudk
pOf;pm;Munfh&ef vdktyfonf/ pdef0if;pdef bmomjyefonfh acwfopf
w½kwf-jrefrmqufqHa&; pmrsufESm - 363 wGif ucsifudk MudKMum;
MudKMum; ulnDolrSm w½kwjf zpfonf[k &Si;f &Si;f vif;vif; a&;om;xm;
onfudk awGU&onf/
OD;ode;f pdet
f pd;k &vufxufrS pwifí Edik if w H um\ yg0ifywfouf
rIonf jrefrmhEdkifiHa&;jzpfpOfü xJxJ0if0if &dSvmonf/ ppftpdk;&
vufxufu e,fpyfrsOf;eHab;rSmvIyf&Sm;aeaom EdkifiHwum tzGJU
tpnf;rsm;onf ajzavsmha&;umv pwifcJhonfESihf wpfjydKifeuf jynf
wGi;f odkY tvsKv d sK0d ifvmMuonf/ vlUtcGihfta&;? zGHUjzdK;a&;? rl0g'a&;?
pGrf;&nfjr§ifhwifa&; apmifhMunfhavhvma&; vlom;jcif; pmemaxmuf
EdkifiHa&;zwfpm 55

xm;a&;ESihf tMuHay; tzGUJ tpnf;rsm; tvHk;t&if;ESihf 0ifa&mufvmonf/


axmufyHhulnDay;a&;wdkY aemufuG,w f Gif qdki&f mEdkiif HESiht
f kypf k
rsm;\ tusKd;pD;yGm;udk,fpD wGJzufygvmonfudk owdcsyfoifhonf/
jrefrmhEdkifiHa&; tvIyft&rf;umvrsm;ü EdkifiHwumyg0g EdkifiHa&;
upm;uGux f iG o
f rl sm; yg0ifvmEdkio
f nfjzpf&m vlrsK;d a&;udp&ö yfrsm;onf
tuJqwfyKG id hjf zpfvmonf/ owdMuD;MuD; avQmufvSr;f ygrS awmfumus
Edkifaom ta&;udpöjzpfygvdrfhrnf/

0SufzJvm;? vlom;jcif; pmemjcif;vm;...


Edkiif Hwum\ ay:vpD rajymif;vQif jynfwiG ;f ppfrsm; rjidr;f Edki/f
xdkYtwl ppfat;umvordkif;wpfavQmuf EdkifiHi,frsm;twGif;u
jynfwGif;ppfrsm;onf EdkifiHwumvufrnf;MuD;rsm;aMumifh tpjyKcJh&
onfursm;onf/ tpdk;&pepftul;tajymif;ü av[me,frsm; ay:vm
Edki&f m þav[me,fukd tjydKifvkMuonfh yg0g&Sirf sm;çrsm;pGm &dSonf/
taemufEiS hf eD;jcif;? a0;jcif;onf wnfqt J pd;k &rsm;\ Edik if aH &;upm;csuf
jzpfonf/ Edkiif w H umu ¤if;wd\ kY udk,u f sK;d pD;yGm;rsm;twGuf tajcr[ef
vQif 0Suzf rJ sm;udk jrJjrJuikd x
f m;pjrJ/ wpfcsujf cif;vnf; xkwjf yavh&o Sd nf/
&D&,fydkvdkufwpfü tusKd;pD;yGm;wdkYu tjrJarmif;ESifaeqJjzpfonfudk
owdcsyfoifhonf/
vlUtcGit hf a&;? zGUH jzdK;a&;ESihf vlom;jcif; pmemrI qdki;f bkwrf sm;udk
jrJjrJudkifí toHukefatmfaom tkyfpkrsm;udk avhvmqef;ppfoifhonf/
rsufvHk;rsm; jyL;jyJMunfhrS awmfumusvdrfhrnf[k ,lqygonf/ &cdkif
a'oonf ,ckxufxd tusK;d pD;yGm;tkypf kEiS hf vHkjcHKa&;wdkY ppfcif;usaom
upm;yGJrsm; jzpfjrJ? jzpfqJ/

tuJqwfyGKdifh
&cdkitf a&;avhvmqef;ppfcsurf sm;t& &cdkit f a&;wGif epfemol
rsm;vnf;&dSonf/ epfemolrsm;onf &cdkiv
f lrsK;d rsm;t"dujzpfaomfvnf;
56 rif;aoh

rl&if; tajccsaexdkifol b*FgvDvlrsKd;rsm;vnf; yg0ifonf/ tqdkyg


y#dyu©tay: tjrwfxkwf&ef MudK;pm;aeaom EdkifiHtkyfpk tzGJUtpnf;
tpktzGJU todkuft0dkif;rsm;vnf; &dSaeonf/
uRefawmfwdkYtaejzifh axmifhpHkrS Munfhoifhonf/
L vHkjcHKa&;½Iaxmifh
L trsKd;om;a&; ½Iaxmifh
L a'ozGHUjzdK;a&; ½Iaxmifh
L vlom;jcif; pmemrI½Iaxmifh
L trsKd;om;tusKd;pD;yGm; ½Iaxmifh
L yx0DEdkifiHa&;½Iaxmifh
L EdkifiHwum\ yg0gupm;rI tcif;tusif;rsm;
ponfjzifh rsufvHk;jyL;jyL; rSefajymif; twdk^ t&Snf pHkpHknDnD
MunfhygrS rl&if;Zmpfjrpfudk EIdufxkwfEdkifvdrfhrnf/
wpfzufapmif;eif;Edkirf rI sm;onf vpfb&,f'rD ku d a&pD vGwvf yf
cGihfrsm;ukd jyefvnfuefYowfEdkifonfh vufwHrsm; jzpfoGm;Edkifovkd
Edkiif w
H umvufrnf;rsm;u rvGwaf jrmufEkid af om 0JMoCtwGi;f vnf;
oufqif;oGm;Edkifonf/ &cdkifudpörSm 0da&m"drsm;jzifh ½IyfaxG;vSonf/
eufaomtaMumif;rsm;udk a&&Snt f jrifjzifh pD&ifí wdraf om taMumif;
w&m;rsm;udk jywfjywfom;om; qHk;jzwfvkyaf qmif&rnfyif jzpfygonf/
taumif; tqdk;? taMumif;tusKd;? trSm;trSef? tusKd;tjrwf
tuefY towfukd t"dupOf;pm;&olrmS tpdk;&ESiyhf g0g&Sirf sm;yifjzpfonf/
yg0g&Siw f kdYrSm ay:vpDbDumcGuf udkix f m;olrsm;yifjzpfonf/ yg0g&Sif
wdkY... ynmESihf tdki'f D,mwdkY aygufajrmufaomolwkdYjzifh aygif;pyfEkdirf S
yg0g wpfzufapmif;eif;EdkifrIrsm;udk udkifwG,fEdkifrnf jzpfygonf/
axmifhajymif; MunfhEdkifMuygap/
nae 4 ; 09
17? ZGefv? 2017 /
v
jrefrmhpD;yGm;a&;&DAsL;

(1)

ed'gef;
jrefrmhEkid if aH &; tul;tajymif;twGuf MuD;pGmaom pdeaf c:csurf mS
EdkifiHwnfaqmufa&;udpöjzpfonf/ EdkifiHwnfaqmufa&;\ rl&if;
pdeaf c:csurf mS pD;yGm;a&;jyKjyifajymif;vJru I pd jö zpfonf/ toGiu
f ;l ajymif;
a&;jzpfpOfwdkYü tajccHta&GU (2) ckjzifh ponf/
(1) EdkifiHa&;jyKjyifajymif;vJrIESifh
(2) pD;yGm;a&; jyKjyifajymif;vJrI [lí jzpfonf/
toGiu f al jymif;a&;jzpfpOfukd enf;pOf (2) &yfjzifh csO;f uyfMunfEh ikd f
onf/ ]wdeeYf nf;}ESihf ]*dkbeD nf;} [lí jzpfonf/ wdeeYf nf;rSm w½kwef nf;
jzpfonf/ *dkbDenf;rSm qdkAD,ufenf; jzpfonf/ wdefYu EdkifiHa&;udk
ajzavsmh ray;bJ pD;yGm;a&; jyKjyifajymif;vJrjI zifh Edkiif w H nfaqmufa&;udk
vkyfonf/ *dkbmacsmhu qdkAD,uf,leD,H acgif;aqmifjzpfvmcsdefü
*vufpaemhESihf y,f&DpwGKu d u f m [k aMuG;aMumfonf/ yGihfvif;a&;ESihf
jyKjyifajymif;vJa&;jzifh Edkiif aH wmf\ ajzavsmah &;enf;rsm;udk pwifonf/
qdkA, D ufenf;rSm Edkiif aH &;ESiphf ;D yGm;a&; jyKjyifajymif;vJruI wpfjydKifeuf
58 rif;aoh

wnf;vmaomenf; jzpfonf/ w½kwu f awmh xdkokYd r[kw/f pD;yGm;a&;udk


tvsifponf/ jyD;rS atmufajc 'Drdkua&pDudk &yf^aus; tqifhu pí
avhusiahf y;rIjzifh toufoiG ;f onf/ *dkbmacsmeh nf;u qdkA, D uf,el , D H
jyKduGJrI &v'fjzifh ed*Hk;csKyfoGm;onf/ w½kwfenf;u avmavmq,f
tajctaexd tvkyfjzpfaeao;onf/ odkYaomf pdefac:csufrsm;um;
w½kwftwGuf 'if;Murf;jynfhaeonf/

odef;pdefenf;
jrefrmu 2010 rSm 'Drdkua&pD a&G;aumufyGJudk vkyfonf/
udk,pf m;jyKrI ppfrSejf cif;? &mcdkiEf Ie;f enf;yif enf;jim;aomfvnf; toGif
ul;ajymif;a&; ,EÅ&m;udk wnfwnfjidrfjidrf pvSnfhEdkifcJhonf/ 2012
Mum;jzwfa&G;aumufyaJG Mumifh ode;f pdet f pdk;&u w&m;0ifrI jrifv h monf/
EdkifiHwum todkuft0ef;\ vufckyfoHudk tawmftwef&vmonf/
OD;ode;f pdet
f pdk;&taeESihf pD;yGm;a&;ajzavsmhrI tawmfrsm;rsm;udk vkyEf kid f
cJo
h nf/ aps;uGut f opfwpfcsKUd ay:vmonf/ qufo, G af &; avmifpmqD
um;udpö Edkiif Hjcm; aiGvJvS,af &;udpöESihf tjcm;aom yk*¾vu d ydkiu
f @
tcsKdU tawmfzGHUjzdK;vmonf/

pD;yGm;a&;jyKjyifajymif;vJa&;udk EdkifiHa&;a[majymyGJrsm;u rajz&Sif;Edkif/


&J&ifhaom? jywfom;aom yDjyifaom rl0g'jzifhom vkyfaqmifEdkifrnf/

odkYaomf Edkiif Hjcm;&if;ESD;jrKyfESHa&;udpöukdawmh yDjyifatmif rvkyf


Edkicf Jh/ ,ck tpdk;&opfvnf; þu@udk rvkyEf kdiaf o;/ jrefrmtpdk;&wdkY
tjrJMuHKae&onfh tcuftcJrSm pD;yGm;a&; jyKjyifajymif;vJa&;udk
b,fu pí udkif&rSef;rodonfh jyóemjzpfonf/ ,cktpdk;&rSm
,dkaygufrsm;udk zmax;&ef MudK;pm;jcif;rSty tjcm; xifomjrifomaom
pD;yGm;a&;jyKjyifajymif;vJrIudk rvkyfEdkifao;/
EdkifiHa&;zwfpm 59

OD;odef;pdeftkyfcsKyfa&;umvü pD;yGm;a&;xuf EdkifiHa&; jyKjyif


ajymif;vJrIu ydkonf/ EdkifiHa&;ta&GUudk pD;yGm;a&;ta&GUxuf ydkí
vkyEf kid f onf[k rSwcf sujf yKEdkio f nf/ Edkiif aH &;tifpwDusL;&Si;f topfrsm;
tjydKif;t½kdif; ay:vmjcif;ESifh EdkifiHa&; vGwfvyfcGifh tawmftwef
us,fjyefYvmjcif;u 'Drdkua&pD tavhtusifhrsm;twGuf upm;uGif;
jzpfco hJ nf/ jzpfvmonf/ wjznf;jznf; wnfjidraf om tajymif;tvJukd
OD;ode;f pdef tpdk;&u owdMuD;MuD;xm;í vSr;f onf/ þtoD;tyGihfu
2015 a&G;aumufyGJudk vGwfvyfí w&m;rQwpGm usif;yEkdifcJhonf/
tcsed u f kduu
f si;f yEkid cf Jhonf/ nifomaom tmPmvTJajymif;rIukd vkyf
EdkifcJhonf/ þum; OD;odef;pdeftpdk;&twGuf EdkifiHa&;ordkif;rSwfwrf;
aumif;jzpfonf/

(2)

pD;yGm;a&;taqmufttHk
pD;yGm;a&;taqmufttHkonf EdkifiHa&;tajccH tkwfjrpfuae
aygufzmG ;vm&onf/ Edkiif aH &;rlabmifEiS hf ay:vpDwkYd avsmeh nf;tm;aysmh
jcif;u tajccHp;D yGm;a&;udk ,dkief aYJ ponf/ txl;ojzifh tpdk;&wpf&yf\
t"duwm0efrmS jynfov l xl \k tpmtdrjf yóem ajz&Si;f a&;omjzpfonf/
tpmtdrjf yóemudk rudkiw f G,Ef kdiv
f Qif Edkiif Ha&;axmufcHrI usonf/
avsmhonf/ aemufa&G;aumufyGJtwGuf rJrsm;u raocsm/ pD;yGm;a&;
enf;emudk em;rvnfvQifvnf; tkyfcsKyfa&; tEkynmu ryDjyif/
vDuGrf,ku ajymzl;onf/
]pD;yGm;a&; em;rvnfbJ? EdkifiHa&; vkyfvdkY r&bl;} [lí/
jrefrmu tjrJ MuHKae&onfh tjzpf&o Sd nf/ pD;yGm;a&;udk *CeP
em;rvnfaom tpdk;&tkyfcsKyfrI yHkpHjzifh tjrJMuHKonf/ jrefrmjynfu
rnfonfh pD;yGm;a&;ay:vpDukd ydik yf ikd Ef ikd Ef ikd f atmifjrifpmG taumiftxnf
azmfEkid cf o
hJ enf;/ pOf;pm;Munfyh g/ twdwu f kd jyefveS Mf unfyh g/ pD;yGm;a&;
60 rif;aoh

u@wpf&yfukd yDyDjyifjyif armif;ESiEf kdicf JhrIu r&dS r[kw/f &dSygonf/


vufcsK;d a&vdkY&onf/ odkYaomf tm;vHk;onf Edkiif Hawmf pD;yGm;a&;ta&GU
wpfckvk;H udk oGio
f iG Mf uD; a&GUatmif ajymif;Edkicf ahJ om ay:vpDrsm;r[kw/f

jyóemrsm;
tpdk;&tqufqufu arQmfrSe;f &nf&G,í f MudK;pm;cJhMuzl;onf/
zqyv? rqv? e0w? etzESifh 2010 tpdk;& vufxuftxd Munfh
Edik o
f nf/ 2015 a&G;aumufyjJG zifh tmPm&vmaom tpd;k &opfvufxufü
rl yDjyifaom pD;yGm;a&;rl0g' taumiftxnfazmfrw I ukYd kd xifxif&mS ;&Sm;
rawGU&ao;/ tpdk;&oufwrf; wpf0ufa&mufvkeD;jyD/ apmifhMunfh&ef
vdkYajym&atmifvnf; 2020 onf rMumao;rDESprf sm;twGuf a&mufvk
jyD/ jynfolarQmfvifhcsufjznfhwif;a&;rSm ra&&m/ raocsm/
L ajrodrf; ,modrf;jyóem
L jcpm;rIjyóem
L jAL½dkua&pD,EÅ&m;\ 0efaqmifrIjyóem
L w&m;a&;r@Kdif jyóem
L o,HZmw pDrHcefYcGJrI jyóem
L vlUt&if;tjrpf edrfhyg;rI jyóem
L tvkyfvufrJh jyóem
L EdkifiHjcm;&if;ESD;jrKyfESHrI jyóem
L EdkifiHydkifvkyfief;rsm; jyóem
L aiGrnf;jyóem
ponfh jyóemrsm;u tyHktyif/
0efMuD;rsm; tajymif;tvJvkyf½Hkjzifh pD;yGm;a&;tajzudk &rnf
r[kwf/ pD;yGm;a&;jyKjyifajymif;vJa&;udk EdkifiHa&;a[majymyGJrsm;u
rajz&Sif;Edkif/ &J&ifhaom? jywfom;aom yDjyifaom rl0g'jzifhom
vkyaf qmifEkid rf nf/ rl0g'udk taumiftxnfazmf&mwGiv f nf; pepfwus
wnfaqmufxm;aom ,EÅ&m;r&dSygu taumiftxnfrazmfEdkif/
EdkifiHa&;zwfpm 61

yk*v
¾ u d u@udka&S;½Iaom ay:vpDrzGUH jzdK;ygu aps;uGuf pD;yGm;a&;pepf
ryDjyifEdkif/ tvm;tvmvnf; raumif;/ oufMuD;yk aps;uGuf
pD;yGm;a&;jzifh xyfrHí ESpfyg;oGm;&OD;rnf [k ,lq&onf/

(3)
t&if;cHtaMumif; ESpfyg;
EdkifiH rzGHUjzdK; rwdk;wuf&jcif; taMumif; (2) yg; &dSonf/
(1) ay:vpD jyóem ESifh
(2) vlUt&if;tjrpf nHhzsi;f rI jyóem ESp&f yfu tajccHusonf/
taxGaxGaom pD;yGm;a&; jyóemtm;vHk;onf tqdkyg jyóem
(2) &yfrS ay:xGuv f m&onf/ tpdk;& tqufqufü rl0g' jyóemudk
tMuD;tus,fMuHK&onf/ ,cifuvnf; MuHK&onf/ ,ckvnf; MuHK
&onf/
L rl0g' csrSwfyHk rtyfpyfjcif;
L rl0g' taumiftxnfazmfrI nHhzsif;jcif; ESifh
L rl0g' oHk;oyfrI tm;enf;vGe;f jcif; wdkYu jyóem&yfcGJrsm;
jzpfonf/

xHk;enf; (2) rsKd;


rl0g'ESifh ywfoufí csOf;uyfyHk (2) rsKd;&dSonf/
(1) yef;wdkif tajcjyK (mission orientated) ESifh
(2) jyóem tajcjyK (problem orientated) csOf;uyfyHk (2)
rsKd;jzpfonf/
yef;wdik f tajcjyK csO;f uyfro
I nf tvkyjf zpfa&;u t"dujzpfonf/
yef;wdkiu f rSm;jcif;? rSejf cif;? oifhjcif;? roifhjcif; vdktyfcsuEf Sihf udkuf
nDjcif;? rnDjcif;udk rpOf;pm;/ csrSwfxm;aom yef;wdkifay;xm;aom
trdeYu f kdom atmifjrifatmif taumiftxnfazmfEkdi&f ef MudK;pm;onf/
temESifhaq; wnfh ovm; rwnfhovm; rpOf;pm;/ pOf;pm;&efvnf;
62 rif;aoh

wm0efr&d/S tm;vHk;aom yef;wdkirf sm;onfvnf; rjrif &aom txufqrD S


usvmaom trdefY nTefMum;csufrsm;u wpfqifhjzpfonf/
jyóemtajcjyK csO;f uyfru I jyóem ajyvnfa&;t"dujzpfonf/
jyóemudk qef;ppfonf/ jyóemudk &Smonf/ wpfenf; temudk
&Smonf/ a&m*g\taMumif;t&if;udk &Smonf/ jyD;awmh aq;udak zmfonf/
temESifhwnfhaom yg0ifypönf;wpfckcsif;pDudk pdppfonf/ azmfjrLvm
xkwfonf/ azmfjrLvmudk taumiftxnfazmfrnfh,EÅ&m;udk wnf
aqmufonf/ jyD;rS rl0g'oHk;oyfa&;ESi, hf OS af om taumif txnfazmfrI
udk ponf/
jyóemrsm;udk jyify {&d,mrSwpfqifh em;pGio hf vdk tzGUJ tpnf;wGi;f
oHk;oyfrrI sm;udkvnf; rjywfvkyo f nf/ taMumif;tusK;d ESihf oufa&muf
rIrsm;? xdckduef pfemrIrsm; tusK;d pD;yGm; &ol? r&olrsm;tMum; pdppfrIjzifh
rl0g'udk taumiftxnfazmfonf/
jrefrmü rl0g' jzpfpOf cdkirf mpGmjzifh pD;yGm;a&; taqmufttHkukd
yHyh k;d ulnrD eI rd o
hf nf/ ae&mwum tpdk;&0ifyg&rnf [laom enf;pOfonf
oabmw&m;a&; trSerf [kw/f tifpwDusL;&Si;f tm;enf;aom tcif;
tusif;ü t&m&mudk yk*¾vdu vufvTJjcif;onfvnf; rjzpfoifh/
tpdk;&onf "mwfuyl pön;f toGijf zifh ulnaD om yGpJ m;ae&mudk ,lwwf&ef
vdktyfonf/

OD;aESmufvm; edrfhjcif; jyóem


touftvdkuf ÓPf&f nfzGHUjzdK;rI edrhfjcif;onf ADZ jyóem ESihf
qdkifonf/ ynma&;0ef;usifESifh qdkifonf/ taxGaxGaom vlUt&if;
tjrpf jyóemonf ADZESihf ywf0ef;usiuf kd tajcjyKí xGuaf y:vm&onf/
jrefrmvlrsKd;onf ADZrnHhaMumif; txift&Sm; om"ursm; &dSxm;jyD;
jzpfonf/ odkYaomf ywf0ef;usifnHhrsm;ü umvtawmfMum jzwfoef;
cJh&onf/ xdkYaMumifh ADZaumif;rsm;yif tnTefYwkH;oGm;Mu&onf/
EdkifiHa&;zwfpm 63

jzpfay:cJhorQaom tcif;tusif;rsm;udk aemufjyefiJhMunfhyg/


awmfvSefa&;ESifh wnfaqmufa&;jyóem tMum;Mum;nyfjcif; vlrI
aumfap; ,kwaf vsmjh cif;ESihf &ef^ ig pnf; jyóemwdu
Yk vlUt&if;tjrpfukd
owfaom taMumif;w&m;rsm; jzpfEdkifonf/ ordkif;udk Munfhyg/
twdwfudk Munfhyg/ rMumao;rD umvudk iJhapmifhMunfhyg/ vuf&dS
ypöKyÜefudk Munfhyg/

wuúodkvfrsm;u vkyftm; t&if;tESD;udk xkwfay;onf/ aps;uGufrSm


vkytf m; aps;uGuu
f kd toH;k cs&mae&mjzpfonf/ wuúov
kd u
f avhusijhfyo
vdkufwm wjcm;? pD;yGm;a&;aps;uGufu vdktyfwmwjcm;jzpfonf/ tHvGJ
ay:vpDudk jrefrmu tckxd rjyifEdkifao;/

Mindset rsm; jyKjyifa&; aMu;G aMumfoo


H nf ay:vpDaumif;r[kw/f
pepf\tcsDtrjzifh wnfhrwf&ef jzpfonf/ pepfukd jyifqif xkwyf kd;jcif;
onf tpdk;&tvkyjf zpfonf/ xkwyf k;d xm;aom pepfukd taumiftxnf
azmfjcif;onf tifpwDusL;&Si;f rsm;\ wm0efjzpfonf/ vlrjI yóemrsm;udk
xde;f uGyjf yD; ta&GUwpfcük 0dik ;f íwGe;f jcif;onf tm;vH;k \ wm0efjzpfonf/

ynma&; csKdUwJhrI
ynma&; csKdUwJhrIu rdb q&m ausmif;om; tpdk;& tm;vHk;ESifh
ywfoufonf/ jrefrmjynf\ ynma&;onf ynma&; r[kw/f vlrIa&;
jzpfaeonf/ vlraI &;odum© twGuf ynmoifjcif;jzpfaeonf/ pD;yGm;a&;
armif;ESiftm;twGuf ukwftm;rjzpf/ touf&Sifoefa&;twGuf
vufeufrjzpf/ tawG;tac:ESihf vlUb0wefzkd;twGuf xHk;enf;rjzpf/
yumoetwGuf oifMum;aom ynma&;tajctaejzpfonf/ þudpö
onf tpdk;&jyóemrQom r[kw/f vlrt I odki;f t0ef;\ tm;enf;csuuf
ydkí ta&;ygonf/
64 rif;aoh

vufawGUusaom ukex f kwpf rG ;f tm;udk yifw


h ifay;aom ynma&;
pepf r[kwí f tusK;d rjzpf/ wuúokv d rf sm;u ESppf Of bGUJ &rsm; aomif;ESihf
csD xkwfvkyfEdkifMuonf/ odkYaomf tvkyfvufrJhrsm; aygrsm;aeqJ/
tvkyfac:pmrsm;uvnf; rjywfaMujimaeqJ/
vkyif ef;&Sirf sm;ü uRrf;usivf kyo f m;aps;uGuf vdkonf/ 0efxrf;
vdktyfcsufrsm; tjrJ&dSaeonf/ tvkyfavQmufxm;rIrsm;uvnf;
rsm;jym;vGe;f onf/ tvkyrf &rIuvnf; xkvkdu?f xnfvkdu&f Sad eonf/
jzpfpOfukd jcHKí Munfah omf tvkyw f m0efEiS u hf ku
d n
f aD om 0efxrf;&Sm;yg;rI
jyóemu t&if;cHtaMumif;jzpfonf/ vufawGUtvkyfjzpfaom
wuúodkvfynmu jyóemjzpfonf/

xkwfvkyfrI ESifh vdktyfcsuf


tvkyv f ufrJh jyóemrSm 0,fvkdtm;ESihf a&mif;vdktm; jyóem
tay:tajcjyKaeonf/ Supply / Demand [k qdv k Qi&f onf/ wuúov kd f
rsm;u vkyftm; t&if;tESD;udk xkwfay;onf/ aps;uGufrSm vkyftm;
aps;uGuu f kd toH;k cs&mae&mjzpfonf/ wuúov kd u
f avhusijhf yovdu k w
f m
wjcm;? pD;yGm;a&;aps;uGuu f vdktyfwmwjcm;jzpfonf/ tHvaJG y:vpDukd
jrefrmu tckxd rjyifEkid af o;/ temESiahf q; wnfah tmif tckxrd ay;Edkif
ao;/ 0,fvkdtm;ESihf a&mif;vdktm; udkuaf tmif rpD&ifEkdio f a&GU jrefrmh
pD;yGm;a&;u xlxal xmifaxmif jzpfrmS r[kw/f jynfoUl tpmtdrjf yóemu
ydkí qdk;oGm;p&momtaMumif;&dSonf/

(4)
pD;yGm;a&; pdefac:csuf
pD;yGm;a&; zGUH jzdK;rI edru
hf s&jcif;taMumif;rsm;vnf; &daS ejyefonf/
(u) pD;yGm;a&;e,fy,fü EdkifiHawmf\tcef;u@ MuD;rm;pGm
yg0ifaejcif;?
(c) aps;uGufpD;yGm;a&; pepf ryDjyifjcif;?
EdkifiHa&;zwfpm 65

(*) EdkifiHjcm;wdkuf½kduf&if;ESD;jrKyfESHrI vkyfxHk;vkyfenf;rsm;


toufr0ifjcif;?
(C) tpdk;&,EÅ&m;twGif; jcpm;rI jrifhrm;aejcif;?
(i) rl0g'vkyx f kH;vkyef nf;rsm; &Si;f vif;wdusrI r&djS cif;? rwnf
jidrfjcif; toufr0ifjcif;?
(p) qufoG,fa&;pepf o,f,lydkYaqmifa&;pepf pGrf;tif a&
t&if;tjrpfcGJa0rI ponfh tajccHtaqmufttHkrsm;
nHhzsif;jcif;?
(q) uRrf;usifvkyfom; &Sm;yg;jcif;?
(Z) tajccHynma&; nHhzsif;jcif;/
(ps) vGwfvyfaom tifpwDusL;&Sif;rsm; tm;enf;jcif; (Oyrm
- A[dkbPfuJhodkY)
(n) bPfpepf rzGHUjzdK;jcif;
(#) "eOpömcGJa0rI rnDrQjcif;
(X) "eOpömydkifqdkifrI tmrcHcsuf edrfhjcif;
(!) acwfrDenf;ynmtwGuf a&cHajrcH r&dSjcif;
(¡) toufarG;0rf;ausmif;ynm rjzpfxGef;jcif;
(P) aiGaMu;c0gcsrI
ponfh tcsufrsm;udkawGU&onf/
tpdk;&wpf&yfonf jynfolUpm;0wfaea&; zlvHk&eftwGuf tm½Hk
pdu
k o f ifo
h nf/ jynfocl sr;f omjcif;onf wdik ;f jynf csr;f omjcif;jzpfonf[k
cH,lEkdi&f efvkdonf/ jynfwGi;f vkyif ef;&Sirf sm;ESihf jynfy &if;ESD;jrKyfESHol
wdtkY Mum; yGpJ m;vkyaf y;&rnf/ tusK;d tjzpfxeG ;f Edkiq f k;H jzpfrnfh pD;yGm;a&;
u@wpf&yfudk aZmufcsí pD;yGm;a&;jyKjyifajymif;vJrIudk vkyf&rnf/
Oyrm - tdkifwD pdkufysKd;a&;/

tcsKyf
Edkiif Hwnfaqmufa&;onf Edkiif HhpD;yGm;a&;udk wnfaqmufjcif;
jzpfonf/ Edkiif HhpD;yGm;a&; wnfaqmufjcif;onf jynfolrsm;udk aumif;
66 rif;aoh

aumif;ae? aumif;aumif;0wf? aumif;aumif;pm;Edki?f oGm;Edkiaf tmif?


vkyfaqmifay;jcif;jzpfonf/ wpfenf;tm;jzifh jynfolcsrf;omatmif
vkyaf y;jcif;jzpfonf/ jynfolcsr;f omjcif;onf jynfolUpm;0wfaea&;
jyóemajyavsmhjcif;tay: tajccHonf/ jrefrmEdkifiH\ MuD;pGmaom
jyóemrSm tpmtdrfjyóem OD;aESmufjyóemESifh udk,fwGif; udk,fy
temaqG; a&m*ga[mif; jyóemrsm;yif jzpfonf/
L tpmtdrfjyóemrSm pm;0wfaea&;udpöjzpfjyD;
L OD;aESmufjyóemrSm ynma&;udpöjzpfonf/
L udk,fwGif; temaqG;rSm jidrf;csrf;a&;udpö jzpfjyD;
L udk,fy a&m*ga[mif;rSm b*FgvDta&; &cdkifta&;udpö
jzpfonf/
wnfjidrrf n
I íhH toGiu f ;l ajymif;a&; aESmifah ES;Edkio
f vdk ukeo
f ,
G f
v,fvkyf pD;yGm;a&;udpörsm; aeYpOfvlrIb0 &yfwnfrIrsm;twGuf
pdeaf c:csujf zpfvmonf/ wnfjidrrf EI iS hf pD;yGm;jzpfxeG ;f rIonf tjyeftvSef
tnrn aus;Zl;jyKaom taMumif;w&m;rsm;jzpfonf/
wnfjidrrf S pD;yGm;a&;aumif;rnf/ pD;yGm;a&;aumif;rS wnfjidrf
rnf/ wnfjidrfrIonf "eOpömudk zefwD;aom a&cHajrcHjzpfonf/
jidr;f csr;f rIonf "eOpömudk vuf,ufac:Edkio f nf/ rufvkH;ay;Edkio f nf/
eHeuf 10 ; 40
30? Mo*kwf? 2017/
v
rsufvHk;topfjzifh Munfhjcif;

jrdKUarwåmcH,lonfh Edkiif Hacgif;aqmifawGrsm;vmavav Edkiif H


qkwf,kwfavav[k qdk&if &Edkifaumif;onf/ txl;ojzifh jynfolU
axmufcHrIjzifh wufvmaomacgif;aqmifrsm; vkyfydkifcGifhrsm; tjydKif;
t½dkif; &aecsdefü jzpfonf/
vkyfoifhvkyfxdkufaom tvkyfrsm;udk pDrHcefYcGJ&mü jrdKUarwåm
cH,cl sipf w
d u f aJ om pdwjf zifh tvkyv f kyaf omtcg rwGiu f s,af omtvkyf
rjzpfaom? tay:,Hvkyfaqmifaomvkyf&yfrsm;udk awGUvm&onf/
'Drkdua&pD [lonf jynfolUoabmxm;udk tajcjyKonfjzpfaomfvnf;
tpdk;&tvkyo f nf pmtkyx f rJ S pnf;rsO;f awGavmuf rvG,/f EIe;f pHrsm;udk
&Gwaf tmfwwfjcif;avmuf rvG,/f vufckyo f HjcLjcif;avmuf rvG,/f
þtcsufudk ,ck ezl;awGU'l;awGU awGUvmMu&onf/
tpdk;&opfumvü MuHKawGU&aom t"du tjcif;t&mrSm jynfoUl
arwåm rndK;EGrf;a&;jzpfonf/ arQmfvifhcsufrsm;jzifh jynfhESufaeaom
jynfou l kd acR;odyaf y;Edkizf kv
Yd nf; MudK;pm;Mu&onf/ MudK;pm;oavmuf
raygufajrmufEdkifaom t&nftaoG; jyóemuvnf; &dSvmonf/
apwemESihf t&nftcsi;f wdkYtMum;u vGeq f GJrIonf vkyyf kdicf Gihf&aom
acgif;aqmifrsm;tMum; wjznf;jznf;MuD;xGm;vmonf/
vlaumif;onf vlYywf0ef;usifudk qdk;usKd;ray;/ odkYaomf...
aumif;aom pdww f pfckwnf;ESihf vlUtusK;d udk jyKEdkipf rG ;f &efc,
J Of;vSonf/
68 rif;aoh

jynfolwkdYu Edkiif Ha&;orm;rsm;\ acR;odypf um;rsm;udk jiD;aiGUvmvQif


Edkiif aH &;tem*wf raumif;Edki/f Edkiif aH &;u '[Link] .. ygvnf; rxl;ygbl;...
qdkonfhtjrifjzifh EdkifiHa&;udpörsm;udk ay,smvuef jyKEdkifonf/
xdktcg vlxkyg0ifrI usqif;aom 'Drku d a&pDc&D;udk jzwfoef;&Edkio f nf/
vuf&Sd acgif;aqmifrsm;u jynfou l kd pdwrf ysuaf poif/h jynfol
udk acR;odyfpum;rsm;jzifh om;acsmhaw;vnf; &Gwfraeoifh/ vkyfoifh
vkyfxdkufwmudk vkyfEdkifoavmuf vkyfMu&rnfyif jzpfonf/ txl;
ojzifh pdk;&drcf surf sm;jzifh tkycf sKyfrIukd pDrHrcefYcGJoifh/ pdk;&drcf surf sm;jzifh
pDrHudef;rsm;udk vufrSwf rxdk;oifh/

pnf;½Hk;a&;umv r[kwf
tkycf sKyfa&;umvESihf pnf;½Hk;a&;umvudk uGu J jJG ym;jym; em;vnf
xm;oifhonf/ tkyfcsKyfa&;umvonf pnf;½Hk;a&;umvr[kwf/
tkycf sKyfa&;umvrSm pnf;½Hk;a&;udk tjrJA[dkjyK pOf;pm;aejcif;u Edkiif H
a&; rormrI rnfonf/ tkycf sKyfa&;u pnf;½Hk;a&;ESihf yl;wGv J kyaf qmif&
aomt&m r[kwf/ þodkY vkyfaqmifjcif;udkvnf; omrefjynfolwdkY
owdrxm;rdEdkif/ jynfol rodvnf; ½dk;om;yg/
awmfvSeaf &;jzifh pnf;½Hk;a&;jzifh ESpaf ygif;rsm;pGm ESpyf g;oGm;ae
&aom EdkifiHa&;owå0grsm; tkyfcsKyfa&; pDrHcefYcGJa&; rl0g'csrSwfa&;
ae&mrsm;udk rxifrSwfyJ a&mufvmaomtcg jzpfwwfaom obm0
&dSonf/ e*dk&dS&if;pGJ trltusifhrsm;u azmufrxGufEdkifonfh tusyf
twnf;udk tMuD;tus,f MuHK&onf/ udk,w f Gi;f tusyt f wnf;[kyif
qdkEdkifao;onf/
wpfzufrSmvnf; vlxk
b,fol tkycf sKyw f ,f qdw k mxuf
tcspaf wmf ac:cH&onfh t&omESihf
b,fvdk tkyfcsKyfw,f qdkwmu
*kPfyk'f/ wpfzufrSmvnf; vuf
ydkta&;MuD;onf/
awGUqHk; jzwf&onfh vufrSwf
EdkifiHa&;zwfpm 69

xdk;yGJrsm;/ ,cifuvdk vkt d yfonfrsm;udk Munfh½Ippfaq; qdkonfhtqifh


ESifh r&Edkifwmudk tm;vHk;odMuonf/ em;vnfMuonf/ odkYaomf...
rdrdwdkY udk,fwdkifvnf; trSmpum;ajym½HkyGJwuf rsufESmjy½HkuvGJvdkY
xl;axGaom vkyfief;pOfrsm;udk rpOf;pm;rdMu/
wpfckckavmufukd udk,yf kid o f abmxm;tjrifjzifh qHk;jzwfvkyu f kid f
vdkufvQifvnf; aemufuG,fu pdk;&drfcsufu zGm;zufawmfvdk ygvm
onf/ olrsm;wumxGuf cRefxGujf yD; vkyv f kduf udkiv
f kduyf gu jzpfvm
Edkifonfh pdk;&drfcsufudk pDrHcefYcGJEkdifzdkY cufvSonf/ onfvdkESifh rvkyf
r½IyfrjyKwf^vufnd§K;axmif acgif;jidrfhorm;rsm; jzpfvmonf/

vufnd§K;axmif^ acgif;jidrfh
EdkifiHa&;qdkwm tkyfcsKyfa&; tEkynmvdkY t"dyÜm,fzGifhonf
r[kwv f m;/ tkycf sKyfrItwGuf pGr;f Edkirf S Edkiif Ha&;tmPmudpöukd pOf;pm;
&efaumif;onf/ tmPmudpö pOf;pm;vQifvnf; tkyfcsKyfa&;twGuf
jyifqifxm;oifo h nf/ jyifqifcsed rf &cJah om awmfveS af &;vrf;aMumif;u
vmcJhvQifawmifrS yGifhvif;vGwfvyfaom OD;aESmufrsm;udk vufurf;
oifhonf/ MudKqdkoifhonf/ arG;pm;oifhonf/ EdkifiHa&;tmPmu
tueft Y owfjzifo h m &SnMf umvdrOfh ;D rnf qdw k mudk owdjyefcsyo
f ifo
h nf/
EdkifiHa&;udpöonf vufn§d;axmif acgif;jidrfhudpö r[kwf/
tkyfcsKyfa&; tEkynmwwfpGrf;jcif;onf EdkifiHa&;pGrf;&nfjzpfonf/
rl0g'jzpfpOfukd em;vnfjcif;onf Edkiif aH &;pGr;f &nfjzpfonf/ pnf;½Hk;a&;
pGrf;&nfwpfckwnf;jzifh EdkifiHudk tkyfcsKyfvdkY &Edkifaumif;onf qdkaom
t,ltqudk uavSmfxkwfypfrS aumif;onf/
tem*wfrSm vlxkukd,w f kdiu f pnf;½Hk;a&;jzifh axmufcHrIjyKrnf
r[kwfawmh/ vkyf&yf&v'fjzifhom vufxJurJudk pOf;pm;awmhrnf
qdkwmudk MudKwifawG;xm;oifhjyD/
70 rif;aoh

t&if[m taemuf taemuf[m t&if


OD;pm;ay;rSm;jcif;onf Edkiif aH &; tusyt f wnf;udk zefw;D apaom
taMumif;wpf&yfjzpfonf/ t&if[m taemuf? taemuf[m t&if
rjzpfoifh/ rEdkirf eif;vnf; rjzpfoifh/ OD;eif; yJhaxmif yJheif; OD;axmif
rjzpfoifh/ rEdkifreif;jzpfrSm aMumufjyD; bmrS rvkyfbJ arsmvdkufoGm;
vQifvnf; tkycf sKyfa&;[m jynfolU pdwyf supf &m jzpfawmhrnf/ jzpfae
jyDvm;yif rajymwwf/
pum;vHk;awGukd vlxku tjrJMum;ae&onf/ ,ck olwkdY vkcd sif
wm... pum;vHk;awG r[kw/f &v'f &v'f../ tvkyjf zpfa&;jzpfonf/
tjzpfvkyfa&; r[kwf/
jidr;f csr;f a&; pm;0wfaea&; ppfbuf usHKU0ifa&; obm0ta&;
ynma&; use;f rma&;... ponfh ta&;t&mwdkrY mS rnfonfu tc&mus
oenf;/ rnfonfu tvsifenf;/ rnfonfu aemufenf;/ tusKd;
pD;yGm;rsm;udk pDrHcefYcGJjcif;onf Edkiif Ha&; tvkyjf zpfonf/ tusK;d pD;yGm;
rsm;udk cGjJ crf;pdwjf zmí Munfwh wfjcif;u Edkiif aH &; tajrmftjrifjzpfonf/
tajrmftjrifjzifh tvkyfvkyfEdkifaom tkyfcsKyfol vlwef;pm;wpf&yf
jzpfxeG ;f ap&ef qE´&½Sd kHrt
S y uRefawmf wdkY rwwfEkid af om udpjö zpfonf/

b,fvdktkyfcsKyfrSmvJ
b,fol tkycf sKyfw,f qdkwmxuf b,fvkd tkycf sKyfw,f qdkwm
u ydkta&;MuD;onf/ b,fol b,f0g qdkwm bufjyóemjzpfonf/
b,fvkq d kw d m enf;emjyóem jzpfonf/ Edkiif aH &;enf;emwdkjY zifh tkycf sKyf
a&;enf;emrsm;udk u@tvdkucf GJjyD; rMunfhEkdio f rQ vrf;ab;u usK;
ausmrf sm; cGuv f ufqGJawmif;pm;aom uav;oli,frsm; usnq f efrsm;
tMum;u om;onfrdcifrsm; trsm;tjym;udk awGUjrifae&vdrfhOD;rnf/
þum; t&dSw&m;/
tkycf sKyaf &;onf pnf;½H;k a&;avmuf rvG,/f Edik if aH &;pGr;f &nfonf
0g'jzefcY sad &;enf;emudk wwfuRr;f jcif; r[kw/f us,jf yefaY om oabmudk
EdkifiHa&;zwfpm 71

aqmifonf/ tkyfcsKyfwwfjcif; qHk;jzwfwwfjcif; pnf;½Hk;wwfjcif;?


pDrHcefYcGJwwfjcif;onf tpdk;&vkyfoltwGuf ta&;MuD;onf/ tm;vHk;
onf Edkiif Ha&;pGr;f &nfxJwGif tusHK;0ifonf/ vuf&Sad cgif;aqmifvkyf
aeolrsm; Edkiif aH &;pGr;f &nfukd a,bk,sem;vnfjcif;abmifrS azmufxu
G f
EdkifMuygap/

rJrsm;u xm0& opömr&dS


vlawGxu J rJrsm;u aomifjyKdurf;jyKdru I kd xm0& xde;f odr;f oGm;
rnf[k xifygovm;/ &v'ftajcjyK rJay;rIrsm; jzpfxGe;f rS 'Drkdua&pD
zGHUjzdK;vdrhfrnf/ odkYr[kwu f rvG,/f tmrcHcsu&f Sdaom jynfolUtusK;d
taumiftxnfazmfa&; ,EÅ&m;vdkonf/ a&G;aumufyu JG qif;oufvm
aomacgif;aqmifrsm; vufawGUEiS hf eD;rS aumif;onf/ atmfwrkd ifbpfprwf
ajymaom jzpfEkid af cs &dw S mudk vkywf m Edkiif aH &;... qdkonfh t,ltqudk
EdkifEdkifESvHk;oGif;EdkifrS aumif;rnf/
EdkifiHa&;orm;onf aemufvmrnfh a&G;aumufyGJ twGufom
Munfhonf/ EdkifiHhacgif;aqmifonf wkdif;jynf\ vmrnfhESpf 50^ 60
udk MudKMunfhonf/ EdkifiHacgif;aqmifESifh omrefEdkifiHa&;orm;wdkY\
Munfyh ?kH jrifykH uGrJ uI mG rIaMumifh taetxm;rsm; uGmjcm;oGm;&jcif;jzpfonf/
vky&f Jukdi&f J &dSrI awG;&JrIwkdYu rl0g'qHk;jzwfrI t&nftaoG;udk jy|mef;
onf/
vkyf&JzdkY vdkw,f
vkyfwwfzdkY vdkw,f
vkyf&aumif;rSef;odzdkY vdkw,f
tkycf sKyfa&;qdkwm rvG,yf g/ tkycf sKyfolrsm;\ txufü aejyD;
qH;k jzwfcsurf sm; cs&wm ydí k rvG,yf g/ jrefrmjynf\ Edik if aH &;tajctaeü
þodkYawGU&onf/ vkyw f wfolrsm;u rvky&f JMu/ rvkyw f wfolrsm;u
vkyf&JaeMuonf/ vkyf&aumif;rSef; odolrsm;u vkyfydkifcGifhr&Mu/
72 rif;aoh

vky&f aumif;rSe;f rodaomolrsm;u vkyyf kid cf iG rhf sm;udk rSe;f arQmf tm;xkwf
aeonfh taetxm;/
EdkifiHhpm;0wfaea&; udpöonf xifoavmufrvG,f/
rl0g'udpöonf uav;upm;p&m r[kwf/
tkyfcsKyfa&;onf pnf;½Hk;a&;oufouf r[kwf/
pDrHcefYcGJrIonf vufnd§K;axmif acgif;jidrfh r[kwf/
vkyyf kdicf Gihf&olrsm; owdcsyzf kdYvkdonfrSm jynfolUtusK;d qdkonfh
zGifhqdkcsufteufudk us,fus,fjyefYjyefY em;vnfxm;zdkY jzpfonf/
xdkYaemuf wu,fhjyóemudk &SmzdkY jzpfonf/ EdkifiHa&;tvkyfonf
jyóem&SmzdkY jzpfonf/ jyóemr[kwfwmudk jyóemvkyfrdygu
ay:vpDtrSm;jzpfawmhrnf/ owdcsyfygukef/
ay:vpDu@udk pOf;pm;&mü vkyzf kYd vkad eonfEiS hf vkyo f ifoh nf
qdkwmudk uGJuGJjym;jym; cGJjcm;em;vnf;zdkY ta&;MuD;onf/ vkyf&rnfh
tvkyu f kd vky&f aumif;rSe;f odzkdY yxrta&;MuD;onf/ odjyD;vQif vky&f J
zdkYvdkonf/ vkyf&J½Hkjzifh r&/ vkyfwwfzdkY vdkonf/
Edkiif Ha&;tvkyf tkycf sKyfa&;tvkyf pDrHcefYcGJrItvkyEf Sihf jrdKUarwåm
cH,la&;tvkyrf sm;udk vuf&Sd vkyyf kdicf Gihf&Sdolrsm; uGJuGJjym;jym; cGJcGJjcm;
jcm; em;vnfEdkifMuygapukef/
nae 4 ; 39
14? Mo*kwf? 2017/
v
tuGJtjyJ tvJtuGJ

tuJGtjyJ Zmwfvrf;onf jrefrmtwGuf ½dk;vGef;vSaom Zmwf


uGuf jzpfonf/ rnfo h nfah e&m Xmetcsed uf kd Munfo
h nfjzpfap tjrJvkv d kd
awGU&wwfaom vlr"I avhjzpfonf/ t½d;k pGaJ ejyDjzpfaom vlr"I avhrsm;u
wdk;wufa&;twGuf t[efYtwm;jzpfapwm rsm;onf/ ajymif;vJa&;
twGuf ckw;kH vnf; jzpfEkid o f nf/ pD;yGm;a&;tajymif;? Edkiif aH &;tajymif;udk
uefvY efw
Y ku
d af om tcsurf sm;ü vlr"I avhwpfcsKUd ukd xnfo h iG ;f Edkio
f nf/
"avhaMumifh Edik if w
H ;kd wufEikd o
f vkd "avhaMumifyh if Edik if q
H w k ,f w k &f onfh
jzpfpOfrsm;vnf; &dSonf/
tuGt J jyJaMumifh tvJtuGjJ zpf&onfh jrefrmhordki;f rsm;u pmtkyf
awGxw J iG f tyHktyif/ ,cifuvnf;MuHK? ,ckvnf; MuHKqJ? aemifvnf;
MuHKvwåHUaom t&dyt f a,mifrsm;u jrefrmhvlrIe,fy,fü tvHk;t&if;
awGUae&onf/

ordkif;ESifh csDaom tuGJtjyJ


vGwfvyfa&;udk t&,lay;EdkifcJhaom zqyvtzGJUcsKyfvnf;
tuGtJ jyJEiS hf MuHKonf/ ueOD;ydki;f *spD b
D aD ttoif;MuD;vnf; tuGt J jyJ
'PfudkrcHEdkif/ ygvDrefacwfygwDwGif; tuGJtjyJu ordkif;rSm txif
t&Sm; &dSonf/ *dkP;f *P tuGJtjyJMuD;aom vlrI"avhu wjznf;jznf;
tm;aumif;vmonf/ OD;? Adv k f ocif tuGt J jyJaMumifh Edik if w
H nfaqmufa&;
74 rif;aoh

vkyfief;pOf usqHk;&onf/ tuGJtjyJrsm;u aumif;usKd;ay;onfxuf


qdk;usK;d ay;rI ydkuJvSonf/ þtcsuu f yif jrefrmhEkdiif Ha&;"avh jzpfyHk
&onf/
jrefrmhEkid if aH &;"avhukad vhvmvQif tuGt J jyJZmwfvrf;udk tpOf
vdkuf awGU&onf/ ordki;f ESi, hf OS í
f awGU&onf/ um;cfrwfu ajymonf/
ordki;f qdkwm vlwef;pm;wdkuyf JyG J... [lí/ ordki;f pOfwpfavQmufvHk;udk
MunfhvdkufvQif vlwef;pm;tcsif;csif; wdkufyGJpOfonfh jzpfpOfrsm;udk
csnf;awGU&onf/ xdkYaMumifh þodkY qdk[ef&dSonf/
xdek nf;vnf;aumif; jrefrmhordik ;f [lonf tuGt J jyZJ mwfvrf;[kyif
qdkEkdiaf vmufatmif jrefrmhvlrI"avhü tuGJtjyJ"avhMuD;vGe;f vSonf/
uGefjrLepfvnf;uGJonf/ tvHjzL tvHeD [lí/ &JabmfjzL? &Jabmf0g
vnf; &dSonf/ teDcsif;wlvQifawmifrS &J&JawmufESifh eDaqG;aqG;wdkY
rwl/ yef;a&miforf;olwdkY &dSao;onf/ 0g'a&;&m ta&mifpHkjcif;vm;
odkYwnf;r[kwf tdkif'D,mwdkY yGxjcif;vm; uRefawmf rajymwwf/

tdkif'Da,mfvdk*sDavm tdkif'D,mavm
20 &mpkonf tdkif'Da,mfvdk*sDacwfjzpfonf/ 21 &mpkonf
tdki'f D,macwfjzpfonf/ tdki'f D,macwfü tdki'f Da,mfvkd*sD vufoD;qkyf
rjznfEkid o
f rl sm; t&mr0ifawmh/ tdki'f , D mwdkY tHkvku
d u
f si;f vdkux
f kwEf kid f
olwkdY a&SUwef;a&mufvmonf/ acwfu wdk;wufvmonf/ 0g'pHkjcif;
qdkonfxuf tdki'f , D muGejYf rL;rIukd ydkjyD;a&SUwef;wifvmonf/ tdkiw f ED iS hf
tdkif'D,mwdkYonf rdwfzufjzpfvmonf/ tjyeftvSef tnrn
aus;Zl;jyKvmaom taxmuftyHhaumif;rsm;jzpfvmonf/
tdkifwDaMumifh tdkif'D,mrsm; pD;qif; ovdk tcsif;csif; ul;vl;
zvS,rf Ivnf; rsm;jym; vmonf/ rsm;jym;vm½Hk ru jrefqefvmonf/
þtcsuo f nfyif tdki'f ,
D mwdkY yGxvmjcif; taMumif; jzpf[efwo l nf/
tdkifwDaMumifh wpfOD;csif; tcef;u@ ydkjrifhvmonf/ ,cifu
wpfOD;wpfa,mufwnf;ESifh t&mr0if/ tkyfpkvdkuf tzGJUtpnf;vdkuf
EdkifiHa&;zwfpm 75

*dkPf;*PtvdkufrS t&m0ifrI &dSonf/


21 &mpkü *kdPf;*PaMumifh vl&m0ifrI aysmufqHk;oGm;onf/
*dkP;f r&dvS nf; vl&m0ifEkid o f nf/ vlUtodtrSwjf yKcHEkid o f nf/ vltrsm;udk
udk,fwdkif wdkuf½dkufxdawGU qufoG,fvdkY&onf/ wpfOD;csif; MoZmxl
axmifcGihfukd tdkiw f Du rçponf/ wpfOD;csi;f tpGr;f jycGihfu tdki'f D,m
rsm; arG;zGm;&mtaMumif;jzpfvmonf/
21 &mpkü -
L udk,fhtdkif'D,mudk vGwfvyfpGm jzefYcsdcGifh&dSonf/
L vltrsm;xH wdkuf½dkuf tprf;oyfcHEdkifonf/
L rdrt d kid 'f , D m\ twdki;f tqudk vufawGU rSe;f qcGi&hf onf/
L udk,y f kid t
f kid 'f ,D mudk vGwv f yfpmG xkwv f kycf iG hf &vmonf/
L tdkif'D,monf avxJwGif aysmufysufroGm;awmh/
L vufawGU taumiftxnfazmfcGifhyg &vmonf/
L tdkif'D,mrsm; zvS,fjcif;
L tdkif'D,mrsm; ul;vl;jcif;
L tdkif'D,mrsm; "mwfjyKjcif; ponfwdkY xkvdkufxnfvdkuf
jzpfvmonf/ ae&mtESHYrSm jzpfvmonf/
20 &mpku owfrSwfcJhaom tuGJtjyJonf 21 &mpktwGuf
tuGt J jyJ rrnfawmh/ rwlru I jJG ym;rIukd vdkuv f &H mS azGae&aom acwfukd
a&mufvmonf/ tdki'f D,mrsm; rwlrS qef;opfaom enf;ynmtwGuf
a&cHajrcHaumif;jzpfvmonf[k ,lqvmMuonf/ txl;ojzifh acwfukd
csDrzdkY MudK;pm;aeaom ynmwwftodki;f t0dki;f u tdki'f D,muGJjym;rIukd
vd k v m;pG m Bud KqdkM u
20 &mpkonf tdkif'Da,mfvdk*sDacwfjzpfonf/
onf/ tdkif'D,mrsm;
21 &mpkonf tdik 'f , D macwfjzpfonf/ tdik 'f , D m
ta&mif taoG;wlae
acwfü tdkif'Da,mfvdk*sD vufoD;qkyf rjznf
vQif awmif ruGJuGJ
Edkifolrsm; t&mr0ifawmh/
atmif vkyfae&aom
76 rif;aoh

enf;pOfrsm;udk oHk;vm&onftxd jzpfvmonf/ 21 &mpktjrifum;


wlnDrI r[kwf/ rwlnDrI/ uGJjym;rI toGifvGJrI jzpfonf/
wlaevQif rwdk;wuf rwljcif;udk wlatmifvkyaf om vlrI"avh
tm;MuD;onfh Edkiif Hrsm; qif;&Jonf/ iwfjywfonf/ uGejf rLepfpepfukd
tjyif;txefusio hf k;H aom Edkiif rH sm;udk om"uwifí Munfyh g/ armfpw D ;kH
acwfu r[mckyH saH usmv f mT ;a&;pDru H ed ;f MuD;aMumifh ,Ofaus;rI awmfveS f
a&;aMumifh jydKysufoGm;aom ,Ofaus;rItaqmufttHkrsm; rsKd;½dk;ADZ
taumif;rsm;udk avhvmMunfhyg/

{u0g'? A[k0g'
{u0g'onf w&m;ao0g' jzpfonf/ A[k0g'onf tdki'f D,m
uGefYjrL;cGifhudk taxmuftyHhjyKaom"avh txHkjzpfonf/ vpfb&,f
'Drkdua&pDESihf aps;uGupf D;yGm;a&;pepfjzpfxGe;f zdkY A[k0g'u aus;Zl;jyK
onf/ acwfraD &;twGuf qef;opfwx D iG rf I vdkonf/ qef;opfwx
D iG rf üI
tdkif'D,mu tc&musonf/ A[k0g'zGHUjzdK;rS tdkif'D,maumif;wdkY
aygufzmG ;wwfonf/ xdkaY Mumifh A[k0g'ESihf tdki'f , D monf tjyeftvSef
trSD o[JjyKMuaom "mwfoabmrsm;jzpfonf/
{u0g'u rkcs0g'udk qkyfudkifonf/ rkcsqdkaoma0g[m&udk
twGiw f iG &f w
G o
f nf/ rkwcf sorm;wdkY vufo;D qkyrf jznf&jcif; taMumif;
&dSvdrfhrnf/ tpGrf;tpaMumifhvm; ADZaMumifhvm; twåaMumifhvm;
odkYwnf;r[kwf OcGHxJu vHkjcHKrIudk iwfrGwfacgif;yg;pGm awmifhwrI
aMumifhvm; twdw\ f tmomcsijf cif; rys,rf IaMumifhvm;.... ar;cGe;f
aygif;rsm;pGm &dSEdkifonf/
A[k0g'u 0dbZÆ0g'udk tm;ay;onf/ 0dbZÆ0g'ESihf {u0g'u
qefYusib f ufjzpfonf/ w&m;ao0g'u udk,yf kdipf Of;pm;awG;ac:rIukd
tm;ray;/ tm;rjyKacs/ tpOftvm orm½dk;usabmifawGxrJ mS ausmuf
csaeaom tawG;tac:wpf&yfjzpfonf/ raocsmra&&mrIrsm;ESifh
vHk;axG;aeaom 21 &mpkü w&m;aoorm;wdkY tvkyfrjzpfawmh/ vlU
EdkifiHa&;zwfpm 77

tzGJUtpnf;udk,w f kdiuf A[k0g'udk csijf cif;wwfvmMuonf/ t&om


topftqef;udk ydkrdkjrnf;prf; MunfhcsifvmMuonf/ þtcsufyif
ynmESihf tdki'f ,
D mwdkY t&m0ifvmjcif; taMumif;wpfyg; jzpfygvdrrhf nf/

A[k0g' A[dk0g'
A[k0g'ESifh A[dk0g'wdkY rwl/ A[krSm axmufaygif;rsm;pGm
&dSonf/ A[k0g'u e,fy,faygif;pHkudk ajcqefYonf/ A[dk0g'u
e,fy,fwpfckwnf;udk OD;wnfonf/ u@wpfck vlwpfa,muf
vlwpfpk tzGUJ wpfckuko
d m a&S;½Ionf/ A[dkEiS hf cyfvrS ;f vSr;f udk vSr;f arQmf
MunfholqdkvQifudk &efol pm&if;oGif;ypfvdkufonf/
A[dk0g'ü tuGJtjyJrsm;onf/ tuGJtjyJrsm;jcif;aMumifh tvJ
tuGJvnf; pHkonf/ c&D;uMurf;onf/ awmfvSr;f a&;wdkuyf GJwkdY xlxyf
onf/ tcsif;csif;tMum; aoG;xdk;rI ajcxdk;rI uefYvefYwdkufrIrsm;u
xkvu kd ?f xnfvu
kd f aygufzmG ;onf/ A[d0k g'ü tjyKww f ukd af &;vrf;pOfwYkd
acwfpm;onf/ tjrpfjywfacsrIef;a&; enf;emwdkYtwGuf vufckyfoH
rsm;rsm;&onf/
A[k0g'u A[dk0g' r[kwf/ A[kESifh A[dk rwl/ vm;vm;rQ
rtyfpyfaom tajymif;tvJudk uRefawmfwdkY MuHK&onf/

ajrmfMunfh
21 &mpk\ t&dSw&m;udk jrifatmifMunfhyg/ vmvwåHUaom
tem*wfrsm;udk ajrmfMunfyh g/ rwlujJG ym;rIrsm;udk MudKqdkzw d af c:aeaom
acwfü twGi;f usHKU ay:vpDjzifh rujyoifhawmh/ acwf\ t&dSw&m;udk
jrifatmifMunf/h ajymif;vJvmaom vlr"I avhukd pD;arsm/ tuGt J jyJrsm;u
tdki'f D,mrsm;udk oif;owfjcif; wpfrsK;d jzpfvmEdkio f nf/ tdki'f Da,mfvk*d sD
onf vufawGUenf;em r[kwfawmh/ pOf;pm;csuf opfjrpfwpfckom
jzpfawmhonf/ tdki'f aD ,mfvk*d sw
D kYd ae&mü tdki'f ,
D maygif;pHkjzifh tpm;xdk;
0ifa&mufvmonf/
78 rif;aoh

þtcsuo f nfyif tdki'f Da,mfvkd*sDorm;rsm;ESihf tdki'f D,morm;


wdkY\ twGe;f twdkuu f kd jzpfaponf/ xdkYaMumifh tuGJtjyJwkdYjzifh rif;rl
cJah om &mpka[mif;udk oifcef;pm,lí &mpkopfü a&mifpkH tdki'f , D mrsm;jzifh
&Sio f efEkdiMf uap&ef vdkonf/ tdki'f D,mrsm;udk vdkovdkn§Ed kdi&f efvkdonf/
tdki'f aD ,mfvk*d sED iS t
hf kid 'f ,
D monf &efzufrsm; r[kw/f rdwzf ufrsm;
jzpfapoifhonf/
tdki'f aD ,mfvk*d sD tajccHjzifu h jJG yJcahJ om vlrpI nf;rsm;udk tkid 'f ,
D m
opfrsm;jzifh jyefvnf pnf;aESmifoifhonf/ jrefrmhvlrI"avhonf tdki'f D
,maygif;pHkukd a&S;½Iaom vlrI"avhtjzpf toGiaf jymif;oifhcsed w f efjyD/
þodkYr[kwfygu vlrI"avhudk,fwdkifonfyif acwfrDa&;ESifh
vpfb&,fjzpfa&;wdt kY wGuf taESmift h ,Sujf zpfvmEdkio f nf/ 'Drkud a&pD
jzpfa&; acwfrDa&;wdkYonf twl ,SOw f GJjzpfwnfrS aumif;onf/ onfh
twGuf vlrI"avhu aus;Zl;jyKaxmufyHhvQif EGHxJuRHHaeaom bD;udk
jrefjref uavSmfxkwfEdkifvdrhfrnf[k ,lqygonf/
n 10 ; 53
24? Zlvdkif? 2017 /
v
o&D;pD ( pD oHk;vHk;) ESifh jidrf;csrf;a&;

jrefrmhEkdiif Ha&; tcif;tusi;f udk ordki;f ESih,


f SOq
f ufí pD oHk;vHk;
( 3 C ) jzifh wifjy aqG;aEG;rnfjzpfonf/ jidr;f csr;f a&;jzpfpOfESihf ,SOw f GJ
oHk;oyfMuygukef/
- eHygwf (1) pD - CIVIL WAR (jynfwGif;ppf jyóem)
- eHygwf (2) pD - CONFLICT (y#dyu© jyóem)
- eHygwf (3) pD - CONFRONTATION (xdyw f kdu&f ifqkdiaf &;
jyóem)
(1)

taMumif;tcsuf
ppfyt JG qH;k owfvQif ta&;MuD;onfu Edik if aH &;tvdik ;f rifw h nfah &;
jzpfonf/ xdyw f ku d f &ifqkid rf rI sm;jzifh xHkrrT ;f acsu ppfy\
JG tqHk;owfukd
ra&mufacs/ MudKMum;ppftoGifodkY jyefvnful;ajymif;vmEdkifonf/
jrefrmEdkifiH\ jynfwGif;ppftajctaejzifh yrmjyaomf jrefrmjynfwGif;
ppfonf awmufavsmuf jzpfvmaom jynfwiG ;f ppfr[kw/f tuif;rao
aom MudKMum;ppfyGJ oP²mefrsm;om awGU&onf/
ppftpdk;&acwfü vufeufEiS hf jidr;f csr;f a&;vJv, S af om tpDtpOf
rsm; touf0ifaeaomumvwGif ppfyGJrsm; rjyif;xef/ rjzpfyGm;/
80 rif;aoh

odaYk omf jidr;f csr;f a&; r[kw/f jidr;f csr;f a&;twGuf aq;jrD;wdo k mjzpfonf/
tusK;d pD;yGm;ESihf vufeufukdvJpm;aom jzpfpOfomjzpfonf/ jidr;f csr;f
a&;twGuf ½kyjf yaumif;aomfvnf; tESpo f m&t& rjynfh0/ tem*wf
jidr;f csr;f a&; azmfaqmif&mü vufeufukid w f kt
Yd wGuf tusK;d tjrwfonf
rufvHk;rjzpfap&/ owdcsyf&efjzpfonf/
jynfoUl ppftoGiaf qmifaom ppfa&;toGiaf jymif;rIonf y#dyu©
ESihf ,HkMunfryI suo f kO;f jcif;udk zsuqf ;D aom tcsujf zpfonf/ vufeuf
udki-f vufeufukid f tcsi;f csi;f ? wdki;f &if;om;-wdki;f &if;om; tcsi;f csi;f
vGwaf jrmufa&;? wyfrawmf - vGwaf jrmufa&; wyfrawmf tcsi;f csi;f
xdyw f ku
d af wGUay;a&; AsL[myifjzpfonf/ &efou l kd &efojl zifo h m acsreI ;f
a&;toGijf zpfonf/ acG;udk acG;jzifhwkdurf nf qdkaom AsL[mjzpfonf/
jidr;f csr;f a&;jzpfpOfü xdyw f kdu&f ifqkdiaf &;jzifh ,HkMunfrI rwnfaqmuf
Edik af om tajctae\&if;jrpf jyóem t&if;cHtaMumif; w&m;jzpfonf/
owdcsyfzG,f tcsufjzpfonf/
jidr;f csr;f a&;onf typftcwf&yfpJa&; wpfckwnf;om r[kw/f
jidrf;csrf;a&;onf vufeufcs½Hkjzifh tjyD;rowf/ jidrf;csrf;a&;onf
vufeufukdit f kypf krsm;ESihfom oufqkdio f nfr[kw/f vlxkwpf&yfvHk;
EdkifiHawmfwpfckvHk;ESifh oufqdkifaeaom ta&;udpöjzpfonf/
jidr;f csr;f a&;onf pm&Guaf y:wGif vufrw S xf k;d ½Hkjzifh rvHkavmuf/
ESvHk;om;wGif urÁnf;xkd;EdkifrS wefumusrnf/

(2)

jynfwGif;ppf\ taMumif;w&m;rsm;
jynfwGif;ppfjzpfjcif; taMumif;w&m;rsm; rsm;pGm&dSonf/
L o,HZmw t&if;tjrpfvkjcif; taMumif;
L e,fajrvkjcif; taMumif;
L udk,y f kid t
f kycf sKyfciG hf udk,yf kid jf y|mef;cGihf cGx
J u
G af &;jyóem
EdkifiHa&;zwfpm 81

L EdkifiHa&;pepf jyóem
(zuf'&,f uGejf rLepf qdk&S,v f pf 'Drkdua&pD tp&dSojzifh
oabmrnDrI jyóem)
L tkyfcsKyfrIjyóem (zdESdyfrI? jcpm;rI? w&m;Oya'pdk;rdk;rI
tedrfhtjrifh jyóem)
L yk*¾Kv
d af &; jyóem (*dkP;f *P uGJjym;rI? t,l0g'uGJjym;rI
ESifh tkyfpkpGJ jyóemrsm;)
L trsKd;om; trSwfo½kyf jyóem
(trsKd;om;a&;? vlrsKd;a&;? bmoma&; EdkifiHa&;tp
&dSonf...)
L jynfy pGufzufrI ESifh *vdkb,f yg0g0if½dk; jyóem

avhvmqef;ppfcsuf
jrefrmEdkifiHonf vGwfvyfa&;&jyD;jyD;csif; jynfwGif;ppfESifh
ESpyf g;oGm; ucJ&h onf/ ,ck tcsed t f xdjzpfonf/ jynfwiG ;f ppfçpjzpfpOfu
0g'pGJjyóem yk*¾Kv d af &; jyóemrsm;tay: tajccHcJhaomfvnf; aemuf
ydki;f wGif jynfwiG ;f ppfrD;udk vlrsK;d a&;jyóemjzifh vufqifhurf;,lcJhjyef
onf/ xdkYaemuf tusK;d pD;yGm;jyóemudktajcjyKí jynfwGi;f ppf rjidr;f
Edkijf zpf&onf/ vufeufukid w f k\
Yd tusK;d pD;yGm; jyóemum; o,HZmw
t&if;tjrpfjyóemjzpfonf/
t&if;tjrpftay: rSDckd&Sio f ef&if; vQmcHwGi;f awGUoGm;jcif; jzpf
wef&monf/ vlrsKd;a&;udpöonf a&SUü OD;aqmifcJhovdk aemufydkif;ü
vlrsKd;a&;a&SUwef;wifaom udk,fusKd;pD;yGm; ppfyGJrsm; jzpfvmcJhonf/
ppfbufuvnf; trsK;d om;a&;ESihf Edkiif Hawmf vHkjcKHa&;udk udkipf GJvsuf
ppfyGJudk qufvufqifETJonf/ rjidrf;aomrD;rsm; awmufavmifvsuf
&dSao;onf/ owdcsyzf G,u f m; rD;udk "mwfqDjzifh rjidr;f owfrad p&efyif
jzpfonf/
82 rif;aoh

vlrsK;d a&; bmoma&; jyóemrsm;onf trSwo f ½kyf jyóemudpö


jzpfonf/ todtrSwjf yKjcif;^rjyKjcif;u a0cG&J cufaom jyóemjzpfvm
jyefonf/ trSwfo½kyfjyóemjzifh oumtkyfxm;aom tusKd;pD;yGm;
jyóemum; tem*wfwiG f ydkrk½d yI af xG;zG,&f m&do
S nf/ rwlujJG ym;rItay:
tajccHaom jynfwGif;ppfjyóemu 'Drdkua&pDESifh tzGifhoabmxm;
wnfaqmufay;onfh ynma&;pepfudkowfonf/ 'Drdkua&pD "avh
csKdUjcif;ESifh vpfb&,fynma&; acgif;yg;jcif;u aphpyfn§dEIdif;a&;udk
zsufqD;ypfonf/ &v'frSm pm;yGJ0dkif;wGif tajz&Sma&;enf;em touf
r0ifjcif;yif jzpfonf/ jidr;f csr;f a&;jzpfpOfwGif ta&;ygaom usihfxHk;
ysufaejcif;u ta&;MuD;qHk;jyóem[k ,lqonf/

(3)

trSwfo½kyf
uGJjym;rI aemufuG,u f tusK;d tjrwfvkyif ef;pkrsm; jyóemu
Oya'pdk;rdk;a&; pDrHcefYcGJrI t&nftaoG;tay: t"durlwnfaeonf/
Oya'pdk;rdk;a&; rvkyfEdkifvQif tusKd;pD;yGm;jyóemudk ajz&Sif;vdkY r&/
pDrcH efcY rJG n
I v
hH Qif trsK;d om; &ifMum;apha&; tvkyrf jzpfEkid af cs/ pDrcH efcY rJG I
nHhzsi;f jcif;aMumifh ,HkMunfrIysu, f Gi;f jcif; ,HkMunfrItvGJoHk;pm;vkyf
cH&jcif; jzpfEkid o f nf/ þum; trsK;d om;&ifMum;apha&;udk zsuq f D;aom
tcsufjzpfonf/
trsK;d om; trSwv f u©PmESihf vlrsK;d pk trSwof ½kyw f kdY pnf;csuf
rnDa&GU jidr;f csraf &;udk tmrcHcsuf ray;Edki/f pnf;csun f Djcif; rnDjcif;
udkvnf; tpdk;&wpfckwnf;u rvkyEf kdi/f tpktzGJUukd,pf D u@e,fy,f
udk,fpDu vkyfaqmif&efjzpfonf/ ,Ofaus;rI? vlrIa&;? EdkifiHa&;
t&yfbuf tpktzGJUrsm;u 0dki;f 0ef;wnfaqmuf&ef vdkonf/ ½dk;&m"avh
,Ofaus;rIjcif; zvS,f,SOfwGJ aygif;pyfEdkifjcif;u a&&SnftmrcHrIudk
wnfaqmufjcif;oabmjzpfonf/
EdkifiHa&;zwfpm 83

o½kyfvu©PmwdkY xyfwlus&ef cJ,Of;onf/ odkYaomf rwl


uGJjym;rItay:rSm wlwmawGukd &SmjyD; pkaygif;nd§EIid ;f wwfonfh tavh
tusihf arG;jrL&efrmS rl rcufvaS cs/ a&&Snf pDrcH sucf sí trsK;d om;pnf;vHk;
nDnTwfa&; r[mAsL[mwdkY ay:aygufoifhonf/
rwluGJjym;jcif;\ aemufqufwGJrSm cGJxGufa&; vIyf&Sm;rIrsm;
jzpfonf/ rwljcif;udk taMumif;jyí cGJxGuaf &; vIHUaqmfolrsm; jynfy
uae 0ifvmonf/ jrefrmjynfü cGx J u
G af &;t,ltqonf pwmvifrrl S
vmonf/ qdkAD,uftaejzifh Zmbk&ifukd jzKwfcsí jynfopfxlaxmifcJh
onfjzpf&m Zmbk&if tiftm;csdeJYatmif jynfe,ftoD;oD;udk cGJxGuf
cGifhjzifh rufvHk;ay; qGJaqmifonf/ xdkYaemuf tvkyform; awmfvSef
a&;jzifh Zmbk&ifudk jzKwfcsjyD; qdkAD,uf,leD,Hudk xlaxmifonf/
odkYaomf vufawGUoabmwGifrl uGefjrLepftmPm&SifvufatmufrSm
ydjym;cJo
h nf/ cGx J u
G af &;tqdkonf pwmvifvufatmufwiG f awG;&Jp&m
yif r&dS/ vufawGUESifhtqdk uGJjym;csufudk owdcsyfEdkifonf/

rwluGJjym;jcif;\ aemufqufwGJrSm cGJxGufa&; vIyf&Sm;rIrsm; jzpfonf/


rwljcif;udk taMumif;jyí cGJxGufa&; vIHUaqmfolrsm; jynfy uae
0ifvmonf/ jrefrmjynfü cGJxGufa&;t,ltqonf pwmvifrlrS
vmonf/

jrefrmEdik if t
H zdYk wdik ;f &if;om;wdo
Yk nf vGwv
f yfjyD; umvaemufyikd ;f
cGJxGufa&;udk rnfuJhodkY tm½HkjyKapumrl twGif;pdwfo@mefwGif
twlwuG aygif;pnf;aexdkirf S vHkjcHKrnf/ om,m0ajym pnfyifrnf[k
rSw, f x
l m;qJjzpfonf/ odkaY omf jynfwiG ;f ppfaMumifh taxGaxGvrl b I 0
edrfhusrIrsm;onf rodpdwfu pGJxifaeom aygif;pnf;aexdkifjcif;rludk
ESJYcsKd;aeonf/ wdkif;&if;om;wdkY pdwfxJ 'Gd[pdwfrsm; tpOfudef;atmif;
aeonf/ þpdwpf u JG kd acszsu&f ef jynfaxmifpktpdk;&u ,HkMunfraI umif;
aumif; wnfaqmuf&ef ta&;MuD;onf/
84 rif;aoh

(4)

xdyfwkdufawGUa&;ESifh *drf; oDtdk&D


&ef - ig pnf;udk ausmMf unfEh kid rf S wnfjidraf om vlUtzGUJ tpnf;udk
pkaygif;wnfaqmufEdkif vdrfhrnf/ jzL-rnf; EdkifiHa&; e,fy,fxJwGif
ESpjf rKyfaeaom Edkiif Ha&;orm;rsm;jzifh jidr;f csr;f a&;udk wnfaqmufvkdY
r&/ wpfr[kwf ESpaf vmh*spjf zifh zuf'&,fjynfaxmifpkru l kd tkwjf rpfcsí
r&/
rwlwdkif; uGJaerSmvm;qdkonfh ar;cGef;udk ar;&rnf/ EdkifiHa&;
onf *DwoHpOf0kdi;f ESihfwlonf/ rwlaom *Dwwl&, d mrsm;jzifh [mrdkeD
jzpfpGm aygif;pyfvkduaf omtcg vSyaom oHpOfaw;oGm;rsm; xGuv f m
onf/ Edkiif aH wmftpdk;&rSm wD;0dki;f \ [mrdkEku d Zf myifjzpfonf/ aw;oGm;
oHpOfrsm; olUae&mESio hf l tH0ifciG uf s jzpfap&ef OD;aESmufjzifh pDpOf&onf/
ESvHk;om;jzifh cHpm;wnfaqmuf&onf/ um,ÓPf pdwå oHk;yg;pvHk;
yg0ifaom tvkyu f kd tEkynm[l orkwt f yfonf/ tkycf sKyfjcif; tvkyf
tpdk;&tvkyf qdkonfrSm tEkynm tvkyfyifjzpfonf/
xdywf kud af wGUjcif;ü zGix hf m;aom pdwrf &dv S Qif ppfyqJG o
D kYd OD;wnf
oGm;Edkio f nf/ zGix hf m;aom pdwjf zifh xdyw f ku
d af wGUvQif pm;yG0J kid ;f Edkiif aH &;
jzpfxGe;f onf/ pm;yGJ0kdi;f Edkiif Ha&;aemufuG,üf tusK;d pD;yGm;rsm; yg;vs
vQif Edkiif Ha&;tajz jrefjrefxGuo f nf/ ynmjzifh ,SOpf yfaom Edkiif Ha&;
tajzrsm;onf jynfolUtusK;d udk vufawGUxrf;aqmifEkdio f nf/ jzpfEkdif
acs&dSwmudkvkyfwm EdkifiHa&;qdkonfhtqdkudk owdcsyf&ef vdkonf/
olEdkif - ig½HI; qufqHa&;
ol½HI; - igEdkif qufqHa&;
ol½HI; - ig½HI; qufqHa&;
olEdkif - igEdkif qufqHa&;
b,folaoao iawrmjyD;a&m qdkonfh pum;yHk&dSonf/ *drf;
oDtkd&Dü ol½HI; - igEdkif qufqHa&;jzpfonf/ ayjzpfvQifcH? wljzpfvQif
EdkifiHa&;zwfpm 85

ESHqkdonfh pum;yHk&Sdonf/ ig ½HI;xm;wke;f aeESihfOD;ayghuGm? ighhtvSnhf


a&muf&ifawmh tjywfaqmfr,f qdkonfh pdw"f mwfrsK;d jzpfonf/ tjidK;
taw;ESifh tmCmwrsm; xHkrTrf;xm;aom qufqHa&;jzpfonf/
rpm;&onfh trJ?
oJESifhyufqdkonfh pum; vlrsKd;pkrsm;bufrS ordkif;emusnf;csufrsm;
yH k & d S o nf / ol ½ H I ; -ig½I H ; tawmfrsm;rsm;&do
S nf/ ,HMkunfrI tvGo J ;kH pm;
quf q H a &; jzpf o nf / vk y f c H & j c if ; rsm;vnf ; yg 0 if c J h v d r f h r nf /
remvdk pdwfwdkYjzifh MuD;pdk; vufeufudkifrsm;tMum; ajrpmyif tjzpf
aeonfh qufqHa&; jzpf cH&jcif;rsm;vnf; ygonf/
onf/ &SOfhvnf; avQmuf
om? ysm;vnf;pGJom qufqHa&;rSm olEkdi-f igEdkif qufqHa&;jzpfonf/
ajrGrao wkwfrusKd;awmh r[kwfacs/ &v'fxGufaom qufqHa&;
jzpfonf/

(5)

'dkif,mavmhrsm;\ aemufuG,f
xdyfwdkufawGUqHk;jcif;onf EdkifiHa&;'dkif,mavmhwGif wpfauGU
r[kwf wpfauGUMuHKrnf qHkrnfjzpfonf/ tzktxpfrsm;ESihf txHk;tquf
rsm;wGif wpfzufEiS w hf pfzuf axmifah ygif;pHku jrifatmif MunfEh kid af om
Edkiif Ha&;pGr;f &nfjrifhygu aphpyfn§dEIid ;f rI atmifjrifEkdiof nf/ xdkrQru
tusKd;pD;yGm;csif; xdyfwdkufawGUrIrsm; ydkrdkMuHK&Edkifonf/ taMumif;rSm
jynfwiG ;f ppf Mum&Snjf cif;\ tusK;d qufjzpfonf/ jynfwiG ;f ppfaMumifh
ppftwGi;f rSmyif tcGihftvrf;rsm; ay:vmonf/ t&if;tjrpf xkw, f l
Edkijf cif; tygt0if jynfyaxmufyHhrItusK;d pD;yGm;u ,Ofyg;aeEdkio f nf/
xdkYtjyif vufeuf0,fa&mif;olwkdY\ aemufu, G u f tusK;d pD;yGm;vnf;
&d[
S efwo l nf/ ppfaMumifh tusK;d tjrwf&aeolwo kYd nf ppfyjJG yD;qHk;rnfukd
rvdkvm;/ ppfyu JG kd &Sno f xuf &Snaf pcsio f nf/ Mumoxuf Mumapcsif
86 rif;aoh

onf/ odkYr[kwf ppfyGJtoGif y#dyu©rsK;d rsm;rsm;ay:aygufapvdkonf/


odrkY o
S m vufeuf0,f,al &;twGuf wyfveS v Yf akYd &mif;rnf/ pdk;&drcf suu
f kd
taMumif;jyjyD; vufeufa&mif;aumif;Edkifrnfjzpfonf/
jynfwiG ;f ppfwkid ;f \ aemufu, G w
f iG f Edkiif Hwum vufwHrsm;udk
jrifatmifMunfh&ef txl;ta&;MuD;onf/ rjrif&aomvufrsm;u
ppfyGJ\ aemufuG,fwGif&dSonf/ ppfyGJ\aemufwGif tusKd;pD;yGm;rsm;
ud,k pf &D aSd eMuonf/ jynfwiG ;f ppfukd y#dyu©toGif ajymif;apjcif;uvnf;
jidrf;csrf;a&; jzpfpOfudk ½IyfaxG;apaom taMumif;tcsufjzpfonf/
yg0ifn§Ed iId ;f olwkdY A[dkjyKcsuf aysmufomG ;Edkio f nf/ jyóem\ ay;xm;
csurf sm; a00g;oGm;Edkio f nf/ jidr;f csr;f a&;twGuf tm;vHk;yg0ifjcif;onf
wefzk;d jzpfaomfvnf; typftcwf&yfpaJ &;wGif tm;vHk;yg0if&ef rvdktyf/
vufeufukid o f l tcsi;f csi;f om nd§Mu&ef vdkonf/ tpdk;&ESihf vTwaf wmf
u Mum;0ifay;&rnf/ w&m;0ifrIESifh tmrcHcsufudk vTwfawmfESifh
tpdk;&uom ay;Edkifonfjzpfonf/
vlrsK;d pkrsm;bufrS ordki;f emusn;f csurf sm; tawmfrsm;rsm;&do S nf/
,HkMunfrI tvGo J kH;pm; vkycf &H jcif;rsm;vnf; yg0ifcv hJ rd rhf nf/ vufeuf
udkirf sm;tMum; ajrpmyif tjzpfcH&jcif;rsm;vnf; ygonf/ ½dk;&m"avh
p½dkurf sm; vspv f sL½I ypfy,fcH&jcif;rsm;aMumifh pdwt f nd§K;rsm; rajzEdkif
jzpf&onf/ 'dkif,mavmhjzpfpOfwGif todtrSwfjyKjcif; enf;em ta&;
wMuD; vdktyfonf/ yg0ifol ryg0iforl sm;udk olUu@tvdkuf olUvrl sK;d
trSwfo½kyftvdkuf todtrSwfjyKay;rI vdktyfonf/
'Drdku&uf wdkufaZ;&Sif;jzpfpOfudk taESmihft,Suf tay;qHk;
taMumif;rSm jynfwGi;f ppfjzpfonf/ 'Drkdu&ufwpf"avhrsm;jzifh r,Of
yg;ao;onfh umvwGif awGUqHkaqG;aEG;a&;rsm;jzifh tajz&SmrIudk
aZmif;ay;jyKvkyf&mü pdwfysufoGm;Edkifacs&dSonf/ tvkyfrjzpfaom
pm;yG0J ikd ;f rsm;udk wefz;kd jzwfypfwwfMuonf/ 'Dru kd a&pD\ tESpt f om;udk
rjrif awGU&cif 'Drkdu&ufwpf"avhukd tqdk;jrifoGm;Edkio f nf/ yg0ifol
tm;vHk; ESifh jynfoltm;vHk;tzddkY tem*wfxuf twdwfta[mif;udk
EdkifiHa&;zwfpm 87

jyefwrf;woGm;Edkio
f nf/ tqdkyg twdwv
f rG ;f qrIonf toGiu f ;l ajymif;
a&;udk tcktcH jzpfapvdrfhrnf/
pmzwfolwdkY owdcsyfí rSefbDvl;MuD;MuD;jzifh jidrf;csrf;a&;udk
csOf;uyfMuygukef/

pmnTe;f - Deeply Divided Society and Democracy by Educational


initiatives Burma
(3? 1? 2017)
n - 9 ; 06
v
o&D; tD; tusyftwnf;

jrefrmEdkiif H Edkiif w
H nfaqmufa&;rSm MuHKae&onfh tusyt f wnf;
pdeaf c:rIrsm;pGm&do
S nf/ xdktcsurf sm;xJrS t&if;tjrpftusqkH; pdeaf c:rI
axmifacsmuf (3)&yfudk awGU&onf/
o&D; tD; (3 E ) [k uRefawmf 0dN*Kd[fjyKvdkufonf/
(1) pD;yGm;a&; (Economy)
(2) wdkif;&if;om;ta&; (Ethnic)
(3) ynma&; (Education)
ponfh tD; oH;k vH;k tusyt f wnf;jzpfonf/ vGwv f yfa&;&jyD;acwf
rSonf ,ck 'Drku d a&pDtoGiu f ;l ajymif;a&;acwftxd yHko@mefaygif;pHk
tusyt f wnf;toGit f rsK;d rsK;d jzifh MuHKawGUc&hJ onf/ ,ckvnf; a&SUquf
wdk;&efcufaeaom r[mAsL[mjyóemrsm;jzpfonf/

Economy (pD;yGm;a&;udpö)
Edkiif Ha&;y#dyu©wkdY b,fu tpjyKoenf;/ uRefawmfwkdY pOf;pm;
MunfhMuzdkYvdkonf/ tpu þodkY ponf/ b,fqDudk b,fvrf;u
avQmufrnfenf;qdkonfh r[mAsL[m tjiif;yGm;rI jzpfonf/ jrefrmEdkiif H
ordki;f pOf wpfavSsmufvkH; þtjiif;tckeu f ,ckxufxd tuif;rao
ao;/ tema[mif;rsm;vnf; yGvsuf xvsuf/
EdkifiHa&;zwfpm 89

ygvDrefacwfwiG f Edik if aH wmfu pyGeq f mvkyo f nfh t&if;&Sipf epfukd


usifhoHk;onf/ a0g[m&toHk;t& State Capitalism [k qdkonf/
jynfwGif;ppf ua,mufu,uf oHo&m0JxJ usifvnfjyD; oumv
1964 avmufupjyD; qdk&S,v f pfpDrHued ;f wdkY tpjyKvmonf/ xdkYaemuf
jyif;jyif;xefxef usifhoHk;vmcJhonf/ EdkifiHawmf0rf;pmudk qdk&S,fvpf
0daoorsm;u armif;ESifrIudk ESpfaygif; 20 ausmf cHcJh&onf/ pepfESifh
vl\csKUd ,iG ;f csurf sm;aMumifh tpdk;&wpf&yf jyKwfusco hJ nft
h xd Edkiif aH &;
tusyftwnf; qdkufcJh&onf/
þtjzpftysufudk ½Ijcif;tm;jzifh pD;yGm;a&; cRwfjcHKusrIu
Edkiif Ha&; rwnfjidrrf Iukd zefwD;pD&ifonfh taMumif;wpf&yfjzpfaMumif;
owdcsyo f ifhonf/ Edkiif Ha&; rwnfjidrrf IrSonf tpdk;&tajymif;tvJokdY
wdkiaf tmif arG;zGm;ay;Edkiaf om a&cHajrcHrsm;jzifh yHyh k;d ygu tpdk;&wpf&yf
yif emvefrxlEkid af vmufatmif jzpfomG ;wwfaom ordki;f om"uvnf;
&dSxm;jyD;jzpfonf/

tpmtdrfjyóem
,ck jrefrmEdkiif HMuHKae&onfu tpmtdrjf yóemjzpfonf/ 88
ta&;tcif;umvaemufyikd ;f pD;yGm;a&; wpfpw kH pf&m yGiv hf if;vmrIaMumifh
vlxk vlwef;pm;wcsKUd taetpm; acsmifvnfvmaomfvnf; usyw f nf;jrJ
usyfwnf;vsuf&dSaom jynfolrsm;u 'kESifha';/ aep&mtwGuf usL;
ausmfwJrsm;udk jrdKUjy0ef;usiftESHYwGif awGU&onf/ wdkufjrifhMuD;rsm;
eab;u wJtrd rf sm; usLx&Hum tdrrf sm;udk trsm;tjym; awGUae&onf/
awmif;&rf;pm;aomufol vk,uf cdk;0Suo f rl sm;uvnf; qifajc
zkH;a'orsm;ü tESHYtjym;usifvnf usufpm;vsuf/ tvkyftudkifrJhrI
0ifaiGedrfhusrI qif;&JrGJawrIu &mZ0wfrIrsm;udk xlajymaponf/ xdk
taMumif;tcsufu w&m;Oya'pdk;rdk;a&; r@Kdifudk ESJYonf/ vlom;
vHkjcHKrIukd jyefvnf jcdr;f ajcmufvmonf/ tpmtdrjf yóemu tjcm;aom
cE¨mtpdwt f ydki;f rsm;udkyif aESmuf,u
S zf suq
f ;D ovdk temaqG; vdkuv f m
onf/
90 rif;aoh

temESifhaq;awGUa&;onf r[mAsL[mjyóem jzpfonf/


temudk temvdkYodzdkYu EdkifiHa&;acgif;aqmifvkyfaeol tzdkY ta&;MuD;
onf/ a&m*gudk a&m*gvdkY rjrifao;oa&GU ukzkdY rMudK;pm;/ þtcsuf
onf "r®wmjzpfonf/ jrefrmEdkifiH\ tpmtdrfjyóemudk aq;rDS;wdk
enf;jzifh ukvkdY r&/ AdaEémq&m ya&m*q&mjzifh rukotyf/ q&mMuD;
a'gufwmvSjrifh ajymzl;wm Mum;zl;onf/ pD;yGm;a&;rSm bdk;bdk;atmif
r&dSbl;.... [lí/
jrefrmvlxktzdkY tpdk;&tqufquf ajymif;wdkif;MuHKaeonfu
aoa&;xuf aea&;cufvaS om tajctaejzpfonf/ vufawGUusaom
Edkiif Ha&;acgif;aqmifrIrjzpfygu jrefrmEdkiif Honf tiwfurÇmu xGuf
Edkifrnf rxif/
jrefrmjynfü iwfí aoaom rom r&d/S odakY omf.... 00vifvif
rpm;&bJ aooGm;aom romaygif; oef;ESihcf sDjyD; &dScJhonf/ &dSaeonf/
,cktwdkif;qdkvQif &dSaeOD;rnfvnf;jzpfonf/

Ethnic (wdkif;&if;om;ta&;udpö)
vlrsK;d a&;tuGJtjyJrsm;vGe;f onfh Edkiif Hrsm;pm&if;ü jrefrmyg0if
onf/ vlrsKd;a&;p½dkufrwlovdk rwlrIudk tajcjyKí uGJjym;rIvnf;
rsm;jym;onf/ vGwfvyfa&;MudK;yrf;udk jydKifwlwGef;cJhMuaomfvnf;
udkvked t
D qkwüf vlrsK;d a&;xdyof ;D acgif;aqmifrsm;tMum; 0d0g'uGjJ ym;rI
xdyfwufvmonf/ awmifwef;jynfr cGJjcm;a&; tuGJtjyJudk pMuHK&
onf/ xdkYaemuf vlrsKd;a&; tmCmwrsm; ,dkzdwfvmonf/ vlrsKd;MuD;
0g'udk vufeufudkif tkyfpkrsm;u tm;jznfhvdkufaomtcg vlrsKd;a&;
y#dyu© ydkMuD;vmonf/ ydkeufvmonf/
,ckxufxd tuif;raoao;aomtemrsm;udk tjrJaq;wdaYk y;ae
&aom tajctae a&mufaeonf/ ao;i,faomtemrsm;u toGit f jyif
uGJvGJrItay: txifrSm;pGm ,lqcsurf sm;aMumifh ydkrkd MuD;rm;vmonf/
EdkifiHa&;zwfpm 91

temrsm;u eufoxuf eufvmonf/ us,foxufus,fvmonf/


MuD;oxufMuD;vmonf/
temtwGuf aq;enf;trSm;rsm;uvnf; tqdk;ausmh oHo&mudk
xyfcgxyfcg vnfaponf/ þ taMumif;tcsurf sm;u rjidr;f csr;f rIukd
zefwD;onf/ wnfjidrrf Ir&dSaom jidr;f csr;f rIr&dSaom a'oodkY "e OpömwdkY
rpD;0ifwwf/ rjidr;f csr;f aoma'oonf "eOpömwdkY ul;oef;azmufum;&m
a'o r[kw/f xdkrwnfjidrrf Iu a'otwGi;f jynfolvlxk\ 0rf;pmudk
qdk;usKd;jzpfaponf/

rwlwdkif; &efjzpfaeoifhovm;qdkonfh qifjcifwHkw&m;rsm;rS


aumif;onf/ qifjcifww kH &m;udk ynmu armif;ESio
f nf/ ynmonf
oabmxm;tcH r s m ;\ tpG e f ; a&muf r I u d k tuif ; aoatmif
vkyfay;EdkifpGrf;&dSonf/

ygarmu©aygaumfv, D mu qif;&J&jcif; taMumif; (4) csux f üJ


jynfwGif;ppf &SnfMumaom EdkifiHrsm;udkyg xnfhoGif;onf/ jynfwGif;
ppfonf qif;&J&jcif;\ t"dutaMumif;rsm;xJrS wpfcsufjzpfonf/
jrefrmjynfonf rjidr;f csr;f rIukd MudKMum; MudKMum; MuHK&onf/ tjrJMuHK
ae&aom a'orsm;&do S vdk uGuuf sm;rd;k &GmcH&aom jynfwiG ;f ppfrsm;vnf;
&dSonf/
ynmESifh 'Drdku&ufwpf"avh csKdUwJhjcif;u vufeuf tm;udk;
ajz&Sif;onfh EdkifiHa&;upm;yGJrsm;udk qGJqefYvsuf&dSonf/
L rwlnDrIrsm;tay: oabmuGJvGJrI
L aqG;aEG;ndSESKdif;tajz&Smwwfonfh "avhyg;vsrI
L vlrsKd;a&;tpGJ a'otpGJ MuD;rI
L w&m;ao0g'\ abmifcwfuefYowfrI
L twdwftusOf;om;b0rS rxGufcGmEdkifrI
92 rif;aoh

L qif;&JcsKdUwJhrI
L ynma&; oif;owfcH&rI
L vufeufo;kH ajz&Si;f onfh "avhtm;MuD;rIwu Ykd jrefrmjynf\
Mur®mudk zefwD;pD&ifcJhonf/
rwljcif;onf uGJjym;&efr[kw/f rwlwkdi;f uGJjym;ovm;/ rwl
wdki;f &efjzpfaeoifhovm;qdkonfh qifjcifwHkw&m;rsm;rS aumif;onf/
qifjcifwHkw&m;udk ynmu armif;ESifonf/ ynmonf oabmxm;
tcHrsm;\ tpGe;f a&mufrIukd tuif;aoatmif vkyaf y;Edkipf Gr;f &dSonf/
ynmtpGrf; edrhfyg;jcif;u jidrf;csrf;a&;udk owfonf/ jynfolrsm;\
tpmtdraf &m*gudk toufaoatmif vkyEf ikd o f nftxd oufa&mufco hJ nf/

Education (ynma&;udpö)
ynma&;udpöukd uRefawmfwkdY cyfus,u f s,f csJUMunfhoifhonf/
wuúokv d yf nm tajccHynma&;rsm;jzifo h m rMunfah ptyf/ ynma&;[k
ajymvQif todt&if;tESD;udk ydkí ajym&rnf/
L vkyfcsifonfhtvkyfrsm;
L a&mufcsifonfh c&D;rsm;
L vSrf;csifonfh avSum;rsm;twGuf t&if;tESD;vdkonf/
t&if;tESD;[k qdk&mü aiGaMu;t&if;tESD; enf;ynmt&if;tESD;
o,HZmwt&if;tESD; tcsed t f &if;tESD; ponfjzifh t&if;tESD; aygif;pHk
&do
S nf/ tm;vHk;aom t&if;tES;D rsm;udk jyKjyifp&D ifonfh t&if;tED;S um;
ynmjzpfonf/ ynmt&if;jzpfonf/ pD;yGm;a&; EdkifiHa&; usef;rma&;
ppfa&; ponfh ta&;t&mrsm;udk ynmu zefwD;onf/
r[mAsL[m rl0g'jyóemrsm;udk &Si;f rxkwEf kdijf cif;onf ynm
csKUd í jzpfonf/ Edkiif Ha&;todcsKUd wJhjcif;u jynfolrsm;\ aeUpOf tusyf
twnf;udk MuD;oxuf MuD;vmaponf/
L aeYpOf pm;0wfaea&;twGuf vIy& f Sm; ½ke;f uefae&jcif;udpö
L qufoG,f oGm;vmrIrsm;twGuf MuHKae&onfh tcuftcJ
EdkifiHa&;zwfpm 93

L vHkjcHKrI
L vGwfvyfrIponfh udpö&yfrsm;twGuf jyóemrsm;u
tyHktyif/
jrefrmEdkiif H\ e,fy,ftoD;oD;ü pGr;f &nf csKUd wJhjcif; todt&if;
csKUd wJhjcif;udk tjrJMuHK&onf/ ae&mwdki;f rSm MuHK&ovdk tcsed w f kdi;f vnf;
MuHK&onf/ uRr;f usirf I vkyo f m;enf;yg;jcif;u Edkiif u
hH kex
f kwpf rG ;f tm;udk
jr§irhf ay;Edki/f enf;ynmopfrsm;udk tvG,w f ul oif,El kid &f ef tqifjh rifh
ynma&;a&cHajrcH wuúodkvfrsm;rSm r&dS/ ay;vdkufaombGJUrsm;u
puúLpm&Guf wpf&u G xf ufykrd vm/ ausmif;rsm;oifwef;rsm;u vufawGU
usaom oifMum;rIrsm;udk rvkyf/
todt&if;tESD;udk wdkif;wmEdkifonfh tkyfpkrsm;&dSonf/
(1) jAL½dkua&pDtwGi;f u t&m&dS t&mcHrsm;\ todprG ;f &nfukd
avhvmyg/
(2) vTwaf wmftwGi;f u trwfrsm;\todpGr;f &nfukd avhvm
yg/
(3) wuúov kd t
f wGi;f u q&mrsm;\ todprG ;f &nfukd avhvmyg/
(4) ukrP Ü tD wGi;f u refae*smrsm;\todprG ;f &nfukd avhvmyg/
(5) tzGUJ tpnf;twGi;f u Ouú|rsm;\todprG ;f &nfukd avhvmyg/
(6) pDrHudef;twGif;u tif*sifeD,mrsm;\todpGrf;&nfudk
avhvmyg/
(7) wyf&if;twGi;f u Adv k Mf uD;rsm;\todprG ;f &nfukd avhvmyg/
(8) pme,fZif;e,fu owif;pmorm;rsm;\ todpGr;f &nfukd
avhvmyg/
(9) pmaye,fu pma&;olrsm;\ todpGrf;&nfudk avhvmyg/
(10) w&m;a[m ykv’ifxufu "r®q&m\todpGrf;&nfudk
avhvmyg/
uRefawmfwdkYrSm wdkif;wmp&maywHrsm; rsm;pGm &dSygvdrfhrnf/
e,fy,ftoD;oD; tzGUJ tpnf;toD;oD;rSm todt&if;tES;D ajrmufrsm;pGm
94 rif;aoh

udkix f m;Edkiaf om r@dKifrsm;jzpfaeoifhonf/ tzGJUrwl e,fy,frwljcif;


onf tjypfr[kwf/ tjiif;yGm;p&mvnf; r[kwf/
udk,af &mufaeonfh ae&m udk,&f aeonfh vkyyf kid cf iG hf udk,x f rf;
ae&onfh wm0efukd wm0efausrI xufykad om pGr;f aqmif&nf &dx S m;jcif;
onf EdkifiHhtwGuf&wem[k uRefawmf orkwfcsifonf/
todt&if;tESD;MuD;MuD;jzifh wm0efMuD;MuD;udk xrf;&Gufap&ef
vdok nf/ todEiS hf wm0efonf wdu k ½f u kd tf csK;d usonf/ todMuD;oavmuf
wm0efMuD;MuD; ,l&rnf/ ,l&efoifo h nf/ ,latmifvnf; ay;zdkv Y ko
d nf/
wm0ef,lrI MuD;oavmuf todMuD;MuD;vnf; vdkonf/
vkyfydkifcGifhMuD;MuD;udkawmh arQmfvifhyg&JU todMuD;MuD;jzpf&ef
tm;xkwrf I csKUd wyhJ gu Edkiif q
H kw,f kwo f nf/ þodkaY om vlrsm;rsm;ygu
EdkifiHonf tMuD;tus,f qkwf,kwfonf/ pOf;pm;Muygukef/
todMuD;olrsm;
L wm0efodMuygap/
L wm0efodoavmuf wm0ef&dSvmygonf/
L wm0ef&dSonfhtwdkif; wm0ef,lwwfMuygap/
L wm0ef,loavmuf wm0ef ausMuyg/
L wm0efausonfxufya kd om wm0efcrH rI sm; tHv
k u
kd u
f si;f vdu
k f
zGHUjzdK;ygap/
n 10 ; 34
22 Zlvdkif 2017
v
usuúodkvf

(usufuodkvf [k zwfyg)

usuúodkvf...
jrefrmEdkiif H\ ynma&;pepf uRefawmf tjyifpmrsm;udk tirf;r&
zwfonfhtusihf&cJhonf/ tu,fíom usuúokdvrf Sm jy|mef;ovdkrsK;d
uReaf wmf rMuKH czhJ ;l bl; qdv
k Qif uReaf wmf pmorm;wpfa,mufjzpfvmEdik pf &m
taMumif;r&dS/ usufjcif;udk uRefawmfrkef;wD;í udk,fvGwf½kef;zdkY MudK;
pm;&if; usuúokdv\ f pepfrsm; oabmoabm0rsm;udk jrifatmif Munfh
EdkifcJhjcif;jzpfonf/ xdkYaMumifh uRefawmf ig;ESpfwm oif,lcJh&aom
usuúodkvfudk aus;Zl;wifw,f/
tukodkvfuvnf; ukodkvfudk tusKd;jyKw,f/

yXmef;ygVdrSm
L ukodkvfuvnf; ukodkvfudk aus;Zl;jyKEdkifw,f/
L ukodkvfuvnf; tukodkvfudk aus;Zl;jyKEdkifw,f/
L tukodkvfuvnf; tukodkvfudk aus;Zl;jyKEdkifw,f/
L tukokv d u
f vnf; ukov
kd jf zpfatmif aus;Zl;jyKEdkiw
f ,f/
qdkonfh oabmudk a[monf/
96 rif;aoh

uRefawmfwdkY pepfaumif;ESifh rMuHK&jcif;onfyif uRefawmfwdkY


b0udk ud, k wf idk f vGwvf yfpmG xlaxmifonfh taMumif;w&m;jzpfEikd o f nf/
uReaf wmfuawmh vufawGUMuHKonf/ tu,fíom uReaf wmf usuúov kd f
odrkY a&mufygu xdkt0ef;t0dki;f wGif oifMum;aomtodjzifo h m wif;wdrf
jyD; rSed ;f aejzpfvrd hrf nf xifonf/ tckawmh uRefawmf pmav; enf;enf;
yg;yg; zwfí vlUywf0ef;usirf mS enf;enf; t&moGi;f cH&ol jzpfaeonf/
uReaf wmf wu,fyh nmwwfjzpfcsio f nf/ usuúokv d af &mufonfh
tcsed rf mS onfu bGUJ &ausmif;jyD; oGm;aomolrsm;udk uReaf wmf vSr;f Munfh
onf/ avhvmMunfo h nf/ olwkaYd wGrmS tm;vHk;vdkvkd wlonfh tcsuu f kd
awGU&onf/ ¤if;rSm þodkY/

0g'jzefYcH&jcif;\ tp
olwdkYtm;vHk;rSm wlonfhtcsufu usuúodkvfu &onfhbGJUudk
rlvwefzdk;xuf ydkíwGufjcif;jzpfonf/ bGJUvufrSwfudk wefzdk;r&dS[k
uRefawmf rqdkvdk/ rnTef;qdk/ odkUaomf uRefawmfwdkY udk,fwdkifu bGJU
vufrSwu f kd rlvwefzkd;xuf ydkwGuMf uonf/ ydkwGu&f onfh taMumif;
rsm;uvnf; &dSaeonf/
taMumif;u þodkY/ tpdk;& rdbq&m ywf0ef;usif polwdkYu
ynma&; aumif;aMumif;w&m;rsm;udk a[monf/ [kwyf gonf rSeyf g
onf/ ynmwwfvQifaumif;onf/ bGJU&vQif aumif;onf/ bGJUr&
ynmrwwfí vlvdkolvdk rjzpfonfholrsm; &dSonf/ 'gudk uRefawmf
vufcHygonf/ odkYaomf onfrSm vGJonfhtcsufu bGJUr&aomfvnf;
atmifjrifMuD;yGm;aeMuolrsm; &dSonfqdkwmudk uRefawmfwdkYrdbrsm;
q&mrsm;u ra[mMum;ay;/ xdkokYd tjrif&o Sd rl sm;rSm rdbq&mrsm;xJu
yrmPtenf;i,fyif &dSvdrfhrnfxifonf/
þtcsuaf Mumifhyif uRefawmfwkdY tm;vHk; *si;f xnfh cHvkduMf u
&onf/
EdkifiHa&;zwfpm 97

]ausmif;ynmudk wwfatmifoif ausmif;ynmu rif;wdkYudk


b0wefzkd;jrifhatmif aqmifMuOf;ay;vdrhrf ,f/ ausmif;ynmrwwf&if
rif;wdkYb0u vl&mr0ifbl;/ Munfhvdkufprf; awGUvm;/ olrsm;EdkifiH
awGrSm rif;ywf0ef;usifrSm ynmwwfbGJU&awG b,fvdk atmifjrifae
Muw,f...} qdkwmudk ajymonf/
onfvdk pum;rsm;udk aeYpOf &ufquf Mum;vm&oltzdkY bGJUudk
ydkí arQmfvifv
h monf/ xdkarQmfvifch suaf Mumifyh if bGUJ &atmif MudK;pm;jyD;
b0udk xlaxmifomG ;olrsm;vnf; &dyS gonf/ odaYk omf þodaYk omolrsm;u
enf;vdrrhf nf xifonf/ taMumif;rSm xdo k aYkd omolrsm; ud,k w f ikd o
f nfyif
bGJU&tjyD; wu,fhvufawGUb0xJwGif a&mufoGm;aomtcg olwdkY
arQmfvifhonfhtwdki;f r[kwMf uonfukd owdxm;rdMuonf/ þtcsed f
wGif udk,fudk,fudk,f jyefvnfxlaxmifa&; vkyfEdkifolrsm;om t&m
a&mufomG ;Muonf/ tawmfrsm;rsm;u pdwyf sut f m;avsmjh yD; vHk;vnfcsm
vdkuaf eonf/ onfvkdESihf vky&f if; vky&f if;jzifh b0Zmwford ;f oGm;Mu
olrsm;u 'kESifha'; /

rlvwefzdk;udk jrifatmifMunfh
þodkaY om bGUJ &jcif;tusK;d w&m;rsm;udk a[mMum;onfh rdbrsm;
udk,w f kdiuf apwemjzifh olwkdY om;orD;rsm;udk MudK;pm;tm;xkwv f kdYí
jzpfaMumif; xif&mS ;onf/ apwemu uJveG ;f aomtcg rlvwefzk;d xuf
ydí
k rTr;f rdomG ;jcif;u wu,fjh yóemjzpfonf/ rdbq&mrsm;ud, k w f ikd u
f
ynmwwfbGJU&jzpfapcsiaf om olwkdY om;orD; wynfhrsm;udk ynma&;
aumif;aMumif; w&m;a[m&if; trsm;tjrifrmS bGUJ onf rlvwefzk;d xuf
ydkí jrifhoGm;onf/ þtcsufonf uRefawmfwdkY xifjrifcsufom jzpf
onf/ uRefawmfwdkYu 100 wef ydkufqHudk 1000 (wpfaxmif) [k
rnfrQyif xifaeapumrl wpf&monf wpf&mom jzpfonf/ wpf&mxuf
ydkaomwefzdk; b,faomtcgrS jzpfrvm/
98 rif;aoh

usuúokdvu f ay;aom bGJU\ rlvwefzkd;onf wpfaomif;wefygonf/


þodkYyrmjyKí ynwfvdkufMupdkY/ odkYaomf uRefawmfwdkYrdbrsm; q&m
rsm;u bGJUudkwpfoef;wefygonf[k apwem t"dywdxm;í 0g'jzefY
onf/ rnfoyYkd if apwem t"dywdxm;í qG,yf gaprl wpfaomif;wefonf
wpfaomif;om jzpfonf/ wpfaomif;xuf b,faomtcgrS ydkroGm;/
wpfaomif;onf wpfodef;rjzpf/ wpfaomif;onf wpfoef; r[kwf/
þpdwfjzifh rSdef;í uRefawmfwdkY usuúodkvfausmif;om; b0udk
jzwfoef;cJhMuonf/ jyD;oGm;onf/ tcsed w f ef pmav;usuf usL&Siaf v;
wuf rdbqDuydkuq f aH v;vufjzefaY wmif; pdwu f ;l av;,OfjyD; &nf;pm;
av;bmav;xm;/ aumifrav;eJY usL? aumifav;eJY tDpDuvD xk...
tcsed w
f ef pmav;usujf yD; pmar;yGaJ jz... pmar;yGaJ v;u yHkrkeb f UJG av;&
... oifwef;av; bmav; qufwuf.../ onf vdkESihf tvkyw f u,f
&SmonfhtcsdefrSm ESmacgif;usnfayGUawGUawmhonf/
rnfodkY rnfhyHk ESmacgif;usnfayGUawGUonf qdkwmudk uRefawmf
tao;pdwrf a&;/ tawmfrsm;rsm; MuHKzl;MujyD; jzpfrnfxifonf/ udk,f
bGJUudk udk,fqkyfudkifxm;jyD; atmufajcu 0ifrwdk;csifonfhpdwfESifh
wu,ftvkyjf zpfa&;udk pOf;pm;onfh vkyif ef;&Siw f EYkd iS hf awGUMuawmhonf/
uRefawmfwdkY EdkifiHrSm bGJU&awG ordkif;udk Munfhyg/
rsm;onf/ bGUJ & tvkyv f ufrrhJ sm; vnf; &Dae;qeYfacwf rjzpfyJ pufrI
rsm;onf/ ydkíyif rsm;onf/ bGJUr& awmfvSefa&; acwfodkY
tvk y f r &d S r sm;vnf ; &d S o nf / &&m ra&muf/
tvkyEf Sihf rausreyf ESpyf g;oGm;ae&ol puf r I a wmf v S e f a &;rj z pf y J
rsm;uvnf; 'kEiS hf a';/ [dka,mifa,mif vlwdkY rMuD;yGm;/
'Da,mifa,mifEiS hf rdbudk nmpm;aeonfh vlwdkY rMuD;yGm;bJ qifjcifwkH
a,mif0g;rsm;vnf; &dSonf/ EdkifiHjcm; w&m;ES i f h ,S O f a om ynm
xGuaf wmhrvdkvkd [dkoifwef;wufawmh a&;udk rwnfaqmufEdkif/
rvdkvkd [dktvkyv f kyv
f kduaf wmh rvdkvkd
ESifh vdkvdkvdkvdk usuúodkvf ausmif;qif;rsm;uvnf; trsm;tjym;/
EdkifiHa&;zwfpm 99

t&if;ppf
uRefawmfwkYd usuúov kd uf bGUJ &Muonf/ bmhaMumifh vkyif ef;cGif
udk r0ifEdkifMuovJ/ taMumif;aygif;rsm;pGm aus;Zl;jyKjcif;aMumifh
jzpfygvdrrhf nf/ þtaMumif;aygif;rsm;pGm\ t&if;tjrpfukd uReaf wmfwkYd
ppfxkwfMupdkY/
t&if;tjrpfrsm;rSmum; þodkY/
(1) usuúodkvf ynma&; pepfjzpfjcif;
(2) bGJUudk rlvwefzdk;xufydkwGufatmif jyKpm;aom vlrI
todkuf t0dkif;jzpfjcif;
(3) vufawGUrusí toH;k 0ifrI wefz;kd edrahf om oifMum;a&;pepf
jzpfjcif;
(4) oif;owfc&H aom q&mq&mr rsK;d qufonf taMumif;wyg;
(5) usufí ajzaom pmajzrI pepf usifhoHk;jcif;
(6) q&m0ef tif*sief , D mrS vl&m0ifonf[k ,Hrk w
S af omvlr"I avh
(7) þvlrI"avhudk axmufcH aus;Zl;jyKaom tqifhjrifh
ynma&;pepf
(8) vGwv f yfpGm jyXmef;aom vGwv f yfpGm oifMum;aom trSD
tcdkuif;aom pepfrjzpfjcif;
(9) rufvkH;&daS om MudK;pm;vQif MudK;pm;oavmuf tcGit hf a&;
&dSaom ynmt0ef;t0dkif; rjzpfjcif;
(10) tkyfcsKyfa&;ESifh oifMum;a&;udk cGJrxm;jcif;
(11) okawoe tay:udk tajcrjyKjcif;
(12) tpdk;&wdkY rajymif;&Jjcif; rajymif;wwfjcif;
(13) pGeOYf ;D wDxiG f yg^csKyf ygarmu©rsm; q&mrsm; ausmif;tkyrf sm;
&Sm;yg;rsKd;pdwfb0odkY a&mufaejcif;
(14) vkyfouftay: tajccHaom tusKd;cHpm;cGifhjzpfjcif;
(15) rvkyf r½Iyf rjyKwf rSdef;pm;aeaom ynma&;0efxrf;rsm;
rsm;jym;jcif;
100 rif;aoh

(16) ynma&; toHk;p&dwf enf;yg;vGef;jcif;


(17) yk*v ¾ u
d ydkijf yKaom tqifjh rifyh nma&; pepf rxGe;f um;jcif;
(18) awmfolukd rajrSmufpm;jcif; todtrSwrf jyKjcif; acsmifx;kd
xm;jcif;
(19) vGwfvyfpGm bmom&yfudk a&G;cs,foifMum;cGifh r&jcif;
(20) bGJUonf tqifwefqm taqmifta,miftjzpf rSwfxif
aejcif;
(21) oef;uJhodkYaom ynma&; pDrHcefYcGJolrsm; &dSjcif;
ponf&o Sd nf taMumif;t&if;rsm; jzpfonf/ uReaf wmf qufa&;
csifao;onf/ odkYaomf 21 &mpktwGif;rSm 21 csufa&;jyD; uRefawmf
b&dwftkyfvdkufygonf/

oef;rsKd;pdwf wpfckuJhodkY
oef;uJo h kaYd om ynma&;pDrcH efcY o
JG rl sm;&dSjcif; qdkonfukd &Si;f csif
onf/ usuúokv d t f aMumif;a&;íom ynma&;pDrd cH efcY o JG rl sm;[k emrnf
wyf&onf/ wu,fawmh tjcm;0efMuD;Xme OD;pD;Xmersm;wGifvnf;
þodkYaom oef;vlom;rsm;u 'kESifha'; &dSonf/
uRefawmf wifjyaom tcsurf sm;udk acgif;aqmifvkyaf eolrsm;
pDrHcefYcGJaeolrsm; rodbl;[k xifaeygovm;/ r[kwfyg/ odygonf/
odwmrS *CePudk odygonf/
L odjcif;onf wjcm;
L vkyfjcif;onf wjcm;
L vkyf&Jjcif;onf wjcm;
L vkyfwwfjcif;onf wjcm;
L vkyfcGifh&jcif;onf wjcm; jzpfonf/
oef;rsK;d pdwf wpfcktaMumif;ajymygrnf/ tqdkyg oef;rsm;onf
ckefqG ckefqG vkyfaomoef;rsKd;pdwfwpfck jzpfonf/ xdkoef;rsm; cHkvQif
wpfay ausmaf usmf tjrifah vmuf ckeaf vh&o Sd nf/ odkUaomf xdkoef;rsm;udk
EdkifiHa&;zwfpm 101

cGuw f pfckxJ xnfhvkduyf g/ tqdkyg cGuu f kd tay:u tzHk;tkyv f kduyf g/


oef;rsm;u olUyHkrSeftwdkif; ckefygonf/ tzkH;tkyfvdkufaomtcg
tay:u tzHk;ESifh wdkufonf/ olwdkY qufckefMuonf/ tzkH;ESifhwdkuf
onf/ oef;rsm;u txmeufonf/ olwdkY b,favmufckefckef olwdkY
tay:rSm wpfckcku cHaeonf/ ckefvdkY r&qdkjyD; rSwf,loGm;onf/
xdkYaemufoef;rsm; wpfayausmfausmf rckefMuawmh/ tzkH;u 6 vufr
tjrifhavmufyJ &dSonfqdkvQif 6 vufrtjrifhavmufom ckefMuawmh
onf/
onfvdkESifh oef;rsm;udk zkH;xm;aom tzkHk;udk vSyfvdkufonf/
oef;rsm;u olwdkYtay:rSm tzHk;rsm; r&dSawmhonfudk rod/ olwdkY[m
b,favmufcek cf ek f tay:rSm wpfcck w k m;qD;aeonf[k w&m;aorSwx f if
pGJjzifh tjrJ 6 vufr tjrifhavmufom ckefaeMuawmhonf/
xdkokdYaom oef;rsm; &dSonf/ ynma&; pDrHcefYcGJolrsm;wGiv f nf;
xdkenf;vnf;aumif;/ oef;uJhodkYaomolrsm; rsm;pGm&dSonf/ tzkH;rsm;
&do
S nf/ tck tzk;H awmfawmfrsm;rsm;udk vSyx f m;vdkujf yD;jyD/ t&iftwdki;f
wpfayausmf ESpfayavmufudk ckefypfvdkufprf;yg/ e*dkrlv pGrf;&nfu
ckefEdkifpGrf;&dSMujyD;om;/ tckawmh onfvdk r[kwf/
uRefawmfwdkY usuúodkvf ynma&;pepfudk þodkY &dS\/
usuúokdvo f kdY ajcpHkypf0ifMurnfh usuu f av;rsm; odygavp/
usuu f av;rsm;arG;xkwaf om usuúokv d wf kYd wufapcsiaf om rdbrsm;?
OD;av;? ta':rsm; usuúodkvfü wm0efxrf;aqmifaeaomolrsm;
qifjcifMuygukef/
ordkif;udk Munfhyg/
&Dae;qeYfacwf rjzpfyJ pufrIawmfvSefa&;acwfodkY ra&muf/
pufrIawmfvSefa&;rjzpfyJ vlwdkY rMuD;yGm;/
vlwdkY rMuD;yGm;bJ qifjcifwkHw&m;ESifh ,SOfaom ynma&;udk
rwnfaqmufEdkif/
102 rif;aoh

qifjcifwHkw&m;r&dSbJ ya'o&mZfpepf awmfvSefrI rjyKEdkif/


oufOD;qHydkifpepfudk rawmfvSefyJ 'Drdkua&pD rjzpf/
'Drku
d a&pDrjzpfvQif vGwv
f yfa&;r& vGwv f yfciG hf r& vGwv
f yfrI
r&/
vGwfvyfrI r&&dSbJ b0wefzdk; rjrifh/
*kPfodu©m&dSaom vlUtodkif;t0dkif; rjzpf/
MoZmwduúrMuD;aom wdkif;jynf rjzpf/ rjzpf / rjzpf/
n 8 ; 52
14 Zlvdkif 2017
v
bmhaMumifh qif;&JovJ...

qif;&Jjcif; taMumif;w&m;udk ajymvQif ygarmu© aygaumfv, D m


\ qif;&Jjcif; taMumif; (4) csuu f kd jyavh&oSd nf/ aygaumfv, D monf
qif;&Jjcif;taMumif;udk a,bk,sjyKí azmfxkwcf ahJ omfvnf; qif;&Jjcif;
taMumif;onf wpfEkid if EH iS hf wpfEkid if H rwlujJG ym;rI rsm;pGm&daS o;aMumif;
owdcsyfoifhonf/
qif;&Jjcif;taMumif;w&m;rsm;\&v'fudk xkwfMunfhvQif
pD;yGm;a&; zGHUjzdK;wdk;wufrIedrfhusjcif;ESifh qif;&Jcsrf;om tuGmt[
MuD;rm;jcif;wdku Y a&SUa&mufvmonf/ Edkiif v H kH;csD pD;yGm;a&; zGUH jzdK;rIerd uhf s
vQifvnf; qif;&Jonf/ xdkYtwl EdkifiHtwGif; *sD'DyDjrifhaomfvnf;
qif;&JrGJawonfh pm&if;wGif &dSaeonfh EdkifiHtcsKdUvnf; &dSao;onf/
vlq,fa,mufEiS hf aiGwpfaxmif&rSd nf[k qdkMuygpd/kY vl (2) a,mufwiG f
aiG &Sp&f m ydkiq
f kid jf yD; vl&pS af ,mufvkH;aygif;rS aiGEpS &f myJ ydkiq
f kid o f nf[k
qdkvQif qif;&Jcsrf;om tuGmt[ MuD;rm;jcif;yif jzpfonf/ qif;&J
csrf;om uGm[rI MuD;rm;jcif;onf ay:vpDESifh qdkonf/ txl;ojzifh
"eOpöm cGJa0a&; pepfrsm; rnDrQjcif;aMumifhjzpfonf/ pD;yGm;a&;onf
wdk;wufvsu&f Sad omfvnf; Edkiif HtwGi;f qif;&Jonfh jynfolrsm; oef;csD
&dSaejcif;onf "eOpömcGJa0a&;enf;em tm;enf;csufaMumifh jzpfonf/
"eOpömcGJa0a&;udk Wealth Distribution [kac:onf/ xdkpum;vHk;ESihf
yl;wGJ em;vnfxm;oifhaom pum;vHk; &dSao;onf/ ¤if;rSm Property
104 rif;aoh

Right jzpfonf/ ydkifqdkifrItcGifhta&;[k em;vnfEkdifonf/ "eOpöm


ydkifqdkifrIudk tmrcHcsufay;onfh tcGifhta&;wpfck jzpfonf/
pD;yGm;a&; zGUH jzdK;rI edru
fh s&jcif; taMumif;rsm;vnf; &daS ejyefonf/
(u) pD;yGm;a&;e,fy,fü EdkifiHawmf\tcef;u@MuD;rm;pGm
yg0ifaejcif;
(c) aps;uGufpD;yGm;a&;pepf ryDjyifjcif;
(*) EdkifiHjcm; wdkuf½kduf&if;ESD;jrKyfESHrI vkyfxHk;vkyfenf;rsm;
touf r0ifjcif;
(C) tpdk;&,EÅ&m;twGif; jcpm;rIjrifhrm;aejcif;
(i) rl0g'vkyx f kH;vkyef nf;rsm; &Si;f vif;wdusrI r&djS cif; rwnf
jidrfjcif;
(p) qufoG,fa&;pepf o,f,lydkYaqmifa&;pepf pGrf;tif a&
t&if;tjrpfcGJa0rI ponfh tajccHtaqmufttHkrsm;
nHhzsif;jcif;
(q) uRrf;usifvkyfom; &Sm;yg;jcif;
(Z) tajccHynma&; nHhzsif;jcif;
(ps) vGwfvyfaom tifpwDusL;&Sif;rsm; tm;enf;jcif; (Oyrm
- A[dkbPf uJhodkY)
(n) bPfpepf rzGHUjzdK;jcif;

EdkifiHawmf\ vufwHrsm; &Snfvsm; vGef;tm;MuD;vQif pD;yGm;a&; arQmf


vifhcsufrsm;udk owfovdk jzpfwwfonf/ tpdk;& 0ifa&mufpGufzufrI
rsm;vGef;vQif EdkifiHjcm; &if;ESD;jrKyfESHrIESifh EdkifiHwumukefoG,fa&; tcef;
u@wdkY ysufwwfonfjzpf&m vGwfvyfaompD;yGm;a&; e,fy,f t0ef;
t0dkif; zefwD;ay;jcif;u pD;yGm;a&; zGHUjzdK;cGifhay;&m a&mufonf/
EdkifiHa&;zwfpm 105

(u) EdkifiHawmf vufwHrsm;


pD;yGm;a&;ü EdkifiHawmf\yg0ifywfoufrI rsm;jym;vGef;vQif
aps;uGuf\ EIef;pHrsm; avsmhusvmonf/ EdkifiHawmfonf ae&mwum
jy|mef;csurf sm;jzifh xHkrrT ;f vsuf Edkiif aH wmfvufwrH sm; &Snv f sm;vGe;f vQif
pD;yGm;a&;onf vGwv f yfpGm &Sio
f efMuD;xGm;cGihf r&acs/ yk*¾vu d u@
onf pD;yGm;a&;udk OD;aqmifap&rnf/ yk*¾vdu u@ zGHUjzdK;apvdkvQif
Edkiif aH wmfu yJx h ed ;f ay;½HkrQom &daS eoifo
h nf/ vGwv f yfaom ,SOjf ydKifrI
twGi;f yk*¾vu d pD;yGm;a&;rsm; zGHUjzdK;vmwwfonf jzpf&m vGwv f yfjcif;
onfyif ¤if;wdkY\ rufvHk;jzpfonf/ pD;yGm;a&;wGif rufvHk;rsm; rsm;rsm;
ay;Edkirf S ukex f kwpf Gr;f tm; jrifhwufvmonfh oabm&dS&m MudK;pm;vQif
MudK;pm;oavmuf tusK;d tjrwfcHpm;cGihf ay;jcif;onfyif rufvHk;jzpf
onf/
rufvkH;u aps;uGupf ;D yGm;a&;udk t"duarmif;ESio f nf/ rufvkH;
jzifh armif;ESifaom pD;yGm;a&;rl0g'rsm;udk toufoGif;Edkifygu EdkifiHh
0ifaiG jrifhvmvdrfhrnf/ rufvHk;\ oabmobm0udk usifvnfpGm
em;vnfxm;vQif aumif;onf/
Edkiif Hawmf\ vufwHrsm; &Snv f sm;vGe;f tm;MuD;vQif pD;yGm;a&;
arQmv f ifch surf sm;udk owfovdk jzpfwwfonf/ tpd;k & 0ifa&mufpu G zf ufrI
rsm;vGe;f vQif Edkiif Hjcm;&if;ESD;jrKyfESHrIESihf Edkiif Hwumukeo f G,af &; tcef;
u@wdkY ysuw f wfonfjzpf&m vGwv f yfaompD;yGm;a&; e,fy,f t0ef;
t0dkif; zefwD;ay;jcif;u pD;yGm;a&; zGHUjzdK;cGifhay;&m a&mufonf/
,cifuqdkvQif ppftpdk;&vufxufyif jzpfjim;aomfvnf;
pD;yGm;a&;vkyfudkifrIrsm; wdk;wufap&ef txl;pD;yGm;a&;ZHkrsm; zefwD;
ay;jyD; pD;yGm;a&;udk jr§ifhwifjcif; tpDtpOfrsm;yif &dScJhonf/ odkYaomf
aps;uGuf pD;yGm;a&;pepf[o l nf ae&mtuGut f uGi;f wpfck ESpcf kwiG o f m
pD;yGm;a&; vGwfvyfcGihfay;jcif; r[kwfbJ EdkifiHwpf0Srf;vHk; rQwaom
pD;yGm;a&; vkyfydkifcGifh vGwfvyfaom ,SOfjydKifcGifhESifh pD;yGm;a&; tcGifh
tvrf;rsm; wef;wlciG hjf yKxm;Edkijf cif;yifjzpfonf/ t&m&m Edkiif Hawmfu
106 rif;aoh

rsufpda'gufaxmufMunfhjyD; 0ifa&muf pGufzufrI tm;aumif;acsu


pD;yGm;a&;onf tcsKyftaESmifjzifh &Sifoef&ouJhodkY jzpfaevdrfhrnf/
tpd;k &onf pD;yGm;a&;ü yGpJ m;ae&m aerSaumif;rnf/ "mwfuyl pön;f ozG,f
usifh&rnf/

(c) aps;uGuf pD;yGm;a&; pepf ryDjyifjcif;


aps;uGupf ;D yGm;a&;pepfwiG f tpdk;&onf t"duZmwfaumifr[kwf
yk*¾vu d onfom t"duZmwfaumif jzpfonf/ Edkiif Hawmfonf t"du
"mwfjyKypönf;r[kwf "mwfulypönf;om jzpfonf/ xdkYenf;wlpGmyif
Edkiif Hawmfonf abmvHk;uGi;f twGi;f 0ifa&mufupm;onfh upm;orm;
r[kwf 'dkifvlMuD;omjzpfonf/ pnf;urf;owfrSwf jy|mef;ay;olom
jzpfonf/ wpfenf;tm;jzifh EdkifiHtwGif;&dS pD;yGm;a&;vkyfief;pkrsm;udk
Edkiif w
H umESihf &ifabmifwef;,SOjf ydKifEkid af p&ef avhusiw fh nfaqmufay;
onfh enf;jyom jzpfonf/
xdkodkY r[kwfygbJ ajymif;jyefoabmom jzpfaeonf qdkygu
aps;uGupf D;yGm;a&;pepf ryDjyif[kom qdk&rnfyif jzpfonf/ aps;uGuf
pD;yGm;a&;pepf zGHUjzdK;jcif;onf EdkifiHtwGif;&dS pD;yGm;a&;qdkif&m Oya'
enf;Oya' vkyx f kH;vkyef nf;rsm; wpfenf; pD;yGm;a&;qdki&f m tifpwDusL;
&Sif;rsm; zGHUjzdK;jcif;ESifhvnf; t"duoufqdkifonf/
xdakY Mumifh tpdk;&onf pD;yGm;a&; vkyif ef;rsm;twGuf Oya'rsm;udk
jy|mef;ay;½Hkjzifh rvHkavmufacs/ jy|mef;&mwGif acwfrjD cif; vufawGUus
jcif; a&&Snt f usK;d pD;yGm;udk arQmfreS ;f í jy|mef;&rnf/ xdkt Y jyif Oya'rsm;
touf0ifatmif vkyfaqmif&rnf/
Oya'rsm;onf wpfjcrf;yJh rjzpfap&/ tpdk;&onf pD;yGm;a&;ü
tm;vHk; wpfnDwnGwfwnf; ouf yGJpm;ae&m aerSaumif;rnf/
a&mufap&rnf/ Oya'rsm; touf "mwful ypönf;ozG,f
0ifrI tm;enf;jcif;onf jcpm;rI usifh&rnf/
EdkifiHa&;zwfpm 107

t*wdvkud pf m;rIukd oufqk;d &Snaf ponf/ t*wdvku


d pf m;rIEiS fh yGiv
hf if;
jrifomrIr&dSjcif;onf pD;yGm;a&;udk owfaom &efolyifjzpfonf/ xdkY
twl tpdk;&onf wm0ef,laom wm0efcHaom tifpwDusL;&Si;f rsm;udk
jywfjywfom;om; wnfaqmuf&efvdkonf/

(*) EdkifiHjcm; wdkuf½kduf&if;ESD;jrKyfESHrI vkyfxHk;vkyfenf;rsm; touf


r0ifjcif;
EdkifiHjcm; wdkuf½dkuf&if;ESD;jrKyfESHrI jyKEdkifap&ef Oya'ESifh enf;
Oya'rsm; csrSwfxm;aomfvnf; toufr0ifEdkifbJ &dSaewwfonf/
toufr0if&jcif; taMumif;rsm;pGm &dSEdkifonf/
L &if;ESD;jrKyfESHrI Oya' udk,w f kdiu f tvkyjf zpfatmif vkyEf kdif
onfh jyXmef;csufrsm; tm;enf;jcif;
L tqdkyg Oya'udk aESmif, h u S af eonfh Edkiif aH &; oufa&mufrI
&dSaejcif;
L tpdk;&tzGJU rwnfjidrfjcif; rl0g'rsm; rwnfjiddrfjcif;
L Edkii f aH &;rwnfjidrd rf EI iS hf qlyt l kMH uGrI rMumcP jzpfwwfjcif;
L jynfwGif;ppf jzpfyGm;aejcif;
L "eOpömcGJa0rI tmrcHcsur f &dSjcif;ESihf "eOpömydkiq
f kdirf I tmr
cHcsufr&dSjcif;
L *&dwfyg0g tm;jydKifrItMum; nyfaejcif;
L jcpm;rI vGefuJjcif;ESifh tajccHtaqmufttHk nhHzsif;jcif;
ponfwdkY jzpfonf/

(C) tpdk;&,E å&m;twGif; jcpm;rI jrifhrm;aejcif;


jcpm;rI vmbfpm;rIonf pD;yGm;a&; zGUH jzdK;rIukd oif;owfojl zpfonf/
pD;yGm;a&; rufvkH;rsm;udk zsupf ;D ypfonf/ tpdk;&wGi;f tMuD;ydki;f xdyyf kid ;f
acgif;aqmifrsm; jcpm;rIESihf jAL½dkua&pD,EÅ&m;twGi;f jcpm;rIwkdYonf
&if;ES;D jrKyfErHS rI sm;udk wGeq
Yf kwaf paom tcsujf zpfonf/ yGivhf if;jrifomrI
108 rif;aoh

tm;enf;jcif;ESifh owif;jzefYcsdrI rnDnTwfjcif;aMumifh jzpfavh&dSaom


oabmjzpfonf/ e-government tjzpf toGirf ajymif;Edkif jcif;tay:rSm
vnf; rlwnfaeao;onf/ tpdk;&tqufquf\ tkycf sKyfa&; nHhzsi;f rI
aMumifv
h nf; jzpfovdk tusK;d pD;yGm;rsm;udk b,fvkpd rD cH efcY &JG rvJqkw
d mudk
aumif;pGm em;rvnfjcif;aMumifhvnf;jzpfonf/ How to manage the
interests udk tpdk;&vkyo f lrsm; aumif;aumif; em;vnfrS tkycf sKyfwwf
onf[k qdkEdkifonf/
udk,u f sK;d pD;yGm;&Smjcif;ESihf pD;yGm;a&;ü Edkiif Hawmf\yg0ifrI MuD;
rm;aejcif;aMumifh jcpm;rI t"dujzpfonf[k ,lqEdkio f nf/ jcpm;rIESihf
ywfoufí nDrQjcif; wpf&yf&dSonf/
C = R + D –A
C = Corruption
R = Rent Seeking
D = Determination
A = Accountability
C rSm jcpm;rI jzpfonf/ R rSm pD;yGm;a&; tusK;d tjrwfjzpfonf/
D rSm udk,fydkifqHk;jzwfcGifh jzpfonf/ A rSm wm0efcHrIudk nTef;onf/
qdkvdk&if;rSm pD;yGm;a&;tusKd;tjrwfrsm;avav jcpm;rIjrifhavav
jzpfonf/ xdkenf;wl pDrcH efcY o JG rl sm;udk rlay:tajccHaom vkyyf kid cf iG rhf sm;
ray;bJ udk,fydkifqHk;jzwfcsufrsm; ydkay;avav jcpm;rI jrifhavav
jzpfonf/ þwGif wm0efcHEdkifaom pDrHcefYcGJolrsm; rsm;ygu jcpm;rI
avsmhenf;Edkifacs &dSonf/
pD;yGm;a&;wGif Edkiif Hawmf\
vufwrH sm; &Snaf ejcif;onf jcpm; tpdk;&vkyfolwdkY
rIukd tm;ay;ouJhokdYyif jzpfonf/ qif;&Jjcif;
t&m&mudk tpdk;& qHk;jzwfcsuEf Sihf taMumif;w&m;rsm;udk &Smyg/
cGifhjyK csuf&,ljyD;rSom vkyfudkif
rnf q d k v Qif pD ; yG m ;a&;twuf
EdkifiHa&;zwfpm 109

aES;rnf/ tkyfcsKyfa&; ,EÅ&m;twGif; jcpm;rIjrifhrnf/ jcpm;rIrsm;jzifh


jynfEh u
S af eonfh ,EÅ&m;jzifh vnfywf&aom pD;yGm;a&;todu
k t
f 0ef;onf
b,faomtcgrQ MuD;xGm;rnf r[kwfacs/

(i) rl0g' vkyfxHk;vkyfenf;rsm; &Sif;vif;wdusrI r&dSjcif; rwnf


jidrfjcif;
vkkyx
f Hk;vkyef nf;rsm; rsm;jym;jcif; wif;usyjf cif; r&Si;f vif;jcif;
onf pD;yGm;a&;vnfywfrEI eI ;f udk avsmu h saponf/ jcpm;rI tcGit hf vrf;
udkzefwD;ay;aom t"dutaMumif;t&if;jzpfonf/ vGwfvyfpGm
,SOfjydKifxkwfvkyfrIudk uefYowfxm;aom tcsufvnf; jzpfonf/
ukefpnfpD;qif;rI aES;auG;jcif;aMumifh xkwfvkyfrI pGrf;tm;edrfh
onf/ xkwv f kyrf pI rG ;f tm; edrjhf cif;aMumifh pD;yGm;a&;wdk;wufrI edrohf nf/
þ jzpfpOfonf tqdk;ausmhoHo&mudk vnfapaomtcsuf jzpfonf/

(p) qufo, G af &;pepf o,f,yl Ykd aqmifa&;pepf pGr;f tif a&t&if;


tjrpfcGJa0rI ponfh tajccH taqmufttHkrsm; nHhzsif;jcif;
pD;yGm;a&;wdk;wufrI tajccHtkwjf rpfonf tajccHtaqmuftOD;
tvHktavmuf&dSjcif;yifjzpfonf/ pD;yGm;a&; zGHUjzdK;wdk;wufrIonf
aps;uGupf D;yGm;a&; pepftay:wGif rlwnfaeonf/ aps;uGupf D;yGm;a&;
pepf yDjyifrIonf Edkiif Hjcm; &if;ESD;jrKyfESHrIESihf yk*¾vu
d u@tay:wGif
rlwnfaeonf/ xdktaMumif;ESpfckxJrS wpfckjzpfaom EdkifiHjcm;&if;ESD;
jrKyEf rHS o
I nf tajccHtaqmuftOD; aumif;rGerf t I ay:wGif rlwnfaeonf/
Edkiif aH wmftwGi;f pD;yGm;a&;vGwv f yfrI b,favmufyif ay;xm;apumrl
tajccHtaqmuftOD; raumif;rGefvQif EdkifiHjcm;&if;ESD;jrKyfESHrIrsm;
0ifrvmEdkif/ tajccHtaqmuftOD; aumif;rGefjcif;onf EdkifiHjcm;
&if;ES;D jrKyfErHS u
I kd wdk;wufapaom taMumif;wpfcsujf zpfonf/ Edkiif jH cm;
&if;ESD; jrKyfESHrIrsm;onfvnf; Edkiif Hawmfu a&&Snzf GHUjzdK;ap&ef &nf&G,f
110 rif;aoh

aomu@rsm;wGifom trsm;qHk; &if;ESD;jr§KyfESHMuap&ef tpDtrHrsm;


jyKvkyfxm;oifhonf/

(q) uRrf;usif tvkyform;


pufrIvufrI odyÜHausmif;rsm; ysufoGm;jcif;onf uRrf;usif
vkyo f m;&Sm;yg;rIukd jzpfaponf/ rufvkH;r&daS om qdk&, S vf pf pD;yGm;a&;
pepfukd ESpu f mvtawmfMumatmif toufoGi;f cJhjcif;uvnf; wpfck
tyg t0ifjzpfonf/ wHcg;ydwpf ;D yGm;a&;pepfu uRr;f usiv f kyof m;rsm;\
tem*wfudk owfonf/ omwlnDrQ or0g,rpepfu rufvHk;udk
owfco hJ nf/ uRrf;usiv f kyof m;rsm;\ tm;xkwrf u I kd vspvf sL½IcohJ nf/
vkyo f m;rsm;\ vHkv Y xkwrf u I kd oif;owfco hJ nfh 0ef;usif jzpfapcJo h nf/
wuúokdvrf sm;udk bGJU? 'D*&DOD;pm;ay; xkwv f kyjf cif;aMumifhvnf; uRrf;
usifvkyfom; &Sm;yg;jcif;jzpfonf/ MudK;pm;oavmuf tusKd;cHpm;cGifh
r&jcif;uvnf; t"dujyóem jzpfonf/ t"dutaMumif;t&if;
jzpfonf/ vkyfoavmufr&jcif;u uRrf;usifvkyfom; aps;uGufudk
e,ferd w d f pnf;tjyifokYd a&mufaponf/ Edkiif jH cm;odkY a&GUajymif;vkyo f m;
aps;uGuo f nf 2000 ckEpS af emufykid ;f ydkí MuD;vmonf/ ,ck tnma'o
wdki;f vdkvkd xdkjyóemudk MuHK&onf/ &Gmrsm;twGi;f uav;ESihf bGm;MuD;
tdkwdkYom &dSMuawmhonf/ i,f&G,fEkysKdaom pGrf;tm;pkwdkY jynfyxGuf
tvkyfvkyf ukefMuonf/
wuúodkvfrsm; azmif;yGvmjcif;ESifh toufarG;0rf;ausmif;rsm;
rxGe;f um;jcif;u jrefrmjynf\ vuf&Sd uRr;f usiv f kyo f m; arG;xkwrf u I kd
owfaom taMumif;rlvwpfck jzpfonf/

(Z) tajccHynma&; nHzsif;jcif;


jrefrmjynf\ tajccHynma&; nHzh si;f rIukd xl;jyD; #DumzGUJ &efrvdk/
tajccHynma&;\ aumif;csufrsm;vnf; &dSwefoavmuf &dSygonf/
EdkifiHa&;zwfpm 111

nHhzsi;f rI tm;vHk;xJrS t&if;ppfvkduv f Qif oifMum;a&;enf;em nHhzsi;f


jcif;u t"dutcsuv f kd jzpfaeonf/ t&nftaoG;jynfhrSDaom tajccH
ausmif;q&m q&mrrsm;udk xkvdkufxnfvdkuf xkwfvkyfEdkifonfh
rl0g' tpDt&ifr&dSjcif;u jrefrmjynf\tem*wfudk arS;rSdefapaom
taMumif; jzpfonf/
L rwnfjidrfaom a'orsm;
L oGm;vm&ef cufcJaom a'o
L tajccHtaqmufttHk nHhaom a'o
L pD;yGm;a&; edrfhusaom a'o
L &mZ0wfrIESifh rl;,pfaq;0g; oHk;pGJrIjrifhaom a'o
L tusK;d pD;yGm; y#dyu©rsm; xlajymaeaom a'orsm;ü ynm
a&; rjzpfxGef;wwf/
xdkYtjyif tajccH ausmif;ta&twGuf enf;yg;jcif;ESihf jyefYusJpmG
aexdkiw f wfaom aexdkirf I"avhu ynma&;ESihf a0;&mtaMumif;w&m;
jzpfaejyefonf/ ynma&; toHk;p&dwf edrhyf g;jcif;ESihf t&nftaoG;jynfh
q&m q&mr ta&twGuf csKdUwJhjcif;uvnf; ynma&;ESifh a0;&m
taMumif;w&m; jzpfonf/ tajccHynma&;ESihf ywfoufí oif½kd;rsm;
ajymif;½Hkjzifh xl;jyD;rajymif;/ oifMum;a&; enf;emrsm; ajymif;EdkifrS
aumif;rnf/ xdrk Qru xkvu kd x
f nfvu kd &f aSd om ausmif;q&mvkyo
f m;rsm;
arG;xkwfa&; tpDtpOfudk pD&ifrS &rnf/
rufvkH;&daS om wdk;wufciG uhf kd vrf;zGiahf y;aom ynma&;0efxrf;
pDrcH efcY aJG &;enf;pOf jzpfrv S nf; q&mt&nftaoG;u a&&Snt f mrcHcsuf
&dSrnf/ taeMumvQif ar*smjzpfaom ynma&; pDrHcefYcGJrIpepf jzpfygu
t&mra&muf/

(ps) vGwfvyfaom tifpwDusL;&Sif;rsm; tm;enf;jcif;


L A[dkbPfuJhodkY
L vlUtcGifhta&; aumfr&SifuJhodkY
112 rif;aoh

L t*wdvdkufpm;rI wdkufzsufa&; aumfr&SifuJhodkY


L a&G;aumufyGJ aumfr&SifuJhodkY
L tajccHOya'ckH½Hk; uJhodkY
vGwv f yfrIESihf vkyyf kdicf Gihf tm;enf;csu&f Sad om tifpwDusL;&Si;f
rsm;&dSygu EdkifiHwdk;wufrI enf;onf/ 'Drdkua&pD yDjyifrIedrfhovdk
pD;yGm;a&; wdk;wufrIvnf; edrho f nf/ tcsi;f csi;f txde;f tax rQajcudk
rndS Edik af omaMumifh jzpfonf/ t&nftaoG;edrahf om tifpwDusL;&Si;f rsm;
jzpfaeygu tvkyrf jzpf/ vkyw f wfukdiw f wfygvsuf vky&f Jonfh owåd
csKUd vQifvnf; tvkyrf jzpf/ todEiS o hf wåu
d kd owdEiS ,hf OS af om aumfr&Sif
tifpwDusL;&Sif;rsm;jzpfrS toGiful;ajymif;a&;twGuf tm;jzpfrnf/

(n) bPfpepf rzGHUjzdK;jcif;


&if;ESD;jrKyfESHrI pkaqmif;rIESifh aiGaMu;vnfywf pD;qif;a&;udk
vnfywfaom t"du,EÅ&m;rSm bPfrsm; jzpfonf/ yk*v ¾ u
d bPfrsm;
onf jynfolUtwGuf &if;ESD;jrKyfESHa&; A[dkXmersm;r[kwfbJ ¤if;wdkY
vkyif ef;rsm;twGuf t&if;tES;D pkaqmif;&mXmersm; jzpfaeonf/ aiGaMu;
vnfywf pD;qif;a&;r[kwbJ aiGaMu;vTJajymif;ay;rI tqifhom &dSae
onf/ jrefrmjynfü OD;ode;f pdef tpdk;&acwfaemufykdi;f yk*¾vu d bPfrsm;
trsm;tjym; ay:vmjyD; tvkyjf zpfvmonf/ xdkbPfrsm; tvkyjf zpfjcif;
onf wu,fh &if;ESD;jrKyfESHa&; tvkyfjzpfa&; [kwf r[kwf/

tcsKyf
tpdk;&vkyof lwkdY qif;&Jjcif; taMumif;w&m;rsm;udk &Smyg/ qif;
&Jjcif;taMumif;rsm;xJrS wu,fjh yóemudk EIu d x
f wk yf g/ jyóemtwGuf
aq;nTe;f pyfyg/ aq;ukoonfh ,EÅ&m;rsm;udk pepfwus wnfaqmufyg/
pepfusaom enf;emrsm;jzifh owå&d S&d Sad jymif;yg/ jyifyg/ Edkiif Ha&;tvkyf
onf a&&Snt f vkyf jzpfonf/ aemufa&G;aumufyGJtwGuo f m MunfhjyD;
vkyf&rnfh tvkyfr[kwf/
EdkifiHa&;zwfpm 113

Edkiif aH &; upm;uGurf sm;tMum; 0Jvnfvku d jf cif;u wu,fEh kid if H


a&; tvkyrf [kw/f jynfolukd csr;f omatmif vkyaf y;aom enf;pOfrsm;
pDrHEdkifjcif;uom tmPmEdkifiHa&;\ tvkyfjzpfonf/
pD;yGm;a&; em;vnfaom EdkifiHa&;orm;rsm; a&G;aumufyGJü
tEdkif&Muygap/
jcpm;rIuif;aom EdkifiHa&;orm;rsm; a&G;aumufyGJü tEdkif
&Muygap/
apwemtjyif ynmudk aygif;xnfí h tkycf sKyfwwfaom Edkiif aH &;
orm;rsm; tmPm&Muygap/
aemufvmrnfh a&G;aumufyu JG kd ausmí
f Munfw h wfaom Edkiif aH &;
orm;rsm; t&SnfwnfwHhygap/
aeYv,f 1 ; 01
5? atmufwdkbm? 2017/
v
vlrsKd;pkygwD

'Drdkua&pDodkY oGm;&mvrf;rSm EdkifiHa&;ygwD&JU tcef;u@u


ta&;ygw,f/ ygwDawGuyJ 'Drdkua&pDudk yDjyifatmif yHkazmfxkqpf
EkdifMuw,f/ 'Drdkua&pDrSm vlxkudk tajccHonf qdkaytHk;onfh vlxk
qdwk m jyefu
Y saJ ewJh oabmaqmifw,f/ uGjJ ym;aewJh oabmaqmifw,f/
rsm;jym;aewJh oabmaqmifw,f/ vlxkqdkwm trsKd;tpm; pHkw,f/
'ghaMumifh 'Drkdua&pDukd armif;ESiw
f Jhae&mrSm vlxkukd tajcjyKwJh Edkiif H
a&;ygwDawGu tc&musw,f/

ygwDeJY 'Drdkua&pD tquftpyf


ygwDwGi;f 'Drkdua&pD yDjyifrS 'Drkdua&pD ,SOjf ydKifrI tm;aumif;
w,f/ 'Drdkua&pD eJY tom;usaewJh ygwD udk,fpm;vS,fawG EdkifiHa&;
tmPm&MuygrS Edkiif Hhxyd yf kdi;f rSm 'Drkdua&pD acgif;aqmifrI yDjyifw,f/
'Drdkua&pDrSm EdkifiHa&;ygwDawGu tajccH,lepfjzpfw,f/ EdkifiHa&;
ygwDawG&JU tajccH,lepfu jynfoljzpfw,f/
jrefrmjynfrSm jynfolvdkYqdk&if tukefygw,f/ ucsif? u,m;?
u&if? csif;? Arm? rGef? &cdkif? &Srf;? &Srf;eD? vDql;? vm;[l? em*?
yavmif? ytdkY0?f w½kw?f ukvm; tukeyf gw,f/ vlwef;pm; aygif;pHkyg
w,f/ tJhawmh ya'ompHkrI tm;MuD;w,fvdkY qdkEdkifw,f/ ta&mifpHkwJh
EdkifiHa&;zwfpm 115

yef;cif;[m vSygw,f/ 'Drdkua&pDeJY tom;usaewJh ygwDudk,fpm;


'gayr,f h pepf w us vS , f a wG Ed k i f i H a &; tmPm&M u yg r S Ed k i f i H h
pd k u f y sKd ; rxm;Ed k i f & if xdyyf ikd ;f rSm 'Dru
kd a&pD acgi;f aqmifrI yDjyifw,f/
rsupf ½d yI pf &m jzpfw,f/
'Drdkua&pDrSm EdkifiHa&;ygwDawGu tajccH,lepf
pepfwus wnf&dS yGifh
jzpfw,f/ EdkifiHa&; ygwDawG&JU tajccH,lepfu
vef;aewJh yef;yifawG
jynfoljzpfw,f/
tpHpk &Hk &Sd if ydak umif;r,f/

ygwDrsKd;uGJ
ygwD trsK;d tpm;awGukdcGJ&if udk,pf m;jyKygwD yHkpHwpfrsK;d xGuf
w,f/ tJhxJrSm xyfcGJxm;wm(6)rsK;d &dSw,f/ 'D (6)rsK;d udk tckvkd awGU&
w,f/
(1) vlwef;pm;udk,fpm;jyKygwD
Class Representative Party
(2) vlrsKd;udk,fpm;jyKygwD
Ethnic Representative Party
(3) pepfudk,fpm;jyKygwD
System Representative Party
(4) 0g'udk,fpm;jyKygwD
Ideological Representative Party
(5) a&;&mudk,fpm;jyKygwD
Issue Orientated Representative Party
(6) bmoma&;udk,fpm;jyKygwD
Religious Representative Party
'Drkud a&pD ppfreS jf cif;udk udk,pf m;jyKrI ppfreS jf cif;^ rppfreS jf cif;eJY
wdki;f wmEdkiw f ,f/ udk,pf m;jyKrIjrifh&if w&m;0ifrI jrifhr,f/ w&m;0if
jzpfrI edrw
hf m udk,pf m;jyKrI 'D*&D tm;enf;vdkY jzpfw,f/ ygwDpkH'rD ku d a&pD
pepfrmS yHo k P²mef trsK;d rsK;d eJY ud,
k pf m;jyK ygwDawG xGuaf y:vmwwfw,f/
116 rif;aoh

tawmfrsm;rsm; tpHk tvifygyJ/


ygwD w d k i f ; [m touf t &G , f
odkYayr,fh jrefrmjynfrSm tm;
tvdkuf ygwDvm;ajrmufMu&r,f/
aumif;wmu vlrsK;d pk ygwDawG/
ud k , f h a 'ocH vl r sKd ; pk a wG u d k yg w D v m;aj r muf r S aumif ; r,f /
tajcjyKjyD; EdkifiHa&;tifpwD oufMuD;yk jzpfae&if raumif;/
usL;&Sif;wpfck wnfaqmufzdkY
&nf&G,fjyD;zGJUvmMuw,f/ tawmfrsm;rsm;u 2010 rSm tjydKif;t½dkif;
ay:vmw,f/ 2012 aemufykdi;f rSmvnf; ay:vmwJh ygwDawG &dSw,f/

ygwDvm;ajrmufa&;
ygwDawG&UJ toufukd a,bk,s Munfv h kUd &Edkiwf ,f/ trsK;d om;
'Drdkua&pD tzGJUcsKyfu touf (30) jynfhawmhr,f/ vlMuD;jzpfvmjyD
qdkwJhoabm/ vlrsK;d pkygwDawGu tckrS 10 ESpo f m;r&dS wpf&S/d wcsKUd u
ig;ESpo f m;/ vrf;uav; awmufwuf awmufwuf avQmufEikd w f thJ &G,/f
Edkiif aH &; rlvwef;rSm Edkiif aH &;tawGUtMuHKudk rSe;f prf;jyD; ,laewhu
J mv/
bmyJajymajym ygwDwdkif;[m touft&G,ftvdkuf ygwDvm;ajrmuf
Mu&r,f/ ygwDvm;ajrmufraS umif;r,f/ oufMuD;ykjzpfae&if raumif;/
'DhtwGuf ygwDwGif; 'Drdkua&pDeJY ygwDwnfaqmufa&;u yDyD
jyifjyifjzpfrS aumif;w,f/ EdkifiHa&;rSm pum;ajymwmu oufvHkeJY
wpdkufrwfrwf&dSrIyJ/ 'DESpfcku tc&musw,f/ EdkifiHa&;qdkwm c&D;
&SnfMuD; jzpfw,f/ EdkifiHa&;qdkwm a&&Snfjzpfw,f/ EdkifiHa&; qdkwm
ESpf&SnfyifpdkufwmeJY wlw,f/
L oufvHkaumif;rS
L wpdkufrwfrwf&dSrS
L pdwf&SnfrS
L ta&xlrS
L pkzGJUtm;aumif;rS
L ,HkMunfcsufudk tajcjyKrS
EdkifiHa&;zwfpm 117

L ppfrSefwJh pdwfaumif; apwemaumif;udk t"dywdxm;rS


L vrf;pOfrSefrS
L r[mAsL[m MuG,frS
L zGifhxm;aom pdwf&dSrS
L rsK;d qufopfukd arG;Edkir f S ygwDawGu &Sio f efEkdiaf wmhr,f/
'DvkdrS r[kw&f if rvG,b f l;/ Edkiif Ha&;udk wpfyGJxkd;vdkY wGu&f if rSm;vdrhf
r,f/ oufvHkuEdkiif Ha&;rSm tc&musw,f/ vlrsK;d pkygwDawGrSm tuGJ
tjyJawG &dSw,f/ ygwDwGi;f tuGJtjyJawGvnf; &dSw,f/ t&dSeaf ooGm;
wmvnf; trsm;MuD;/ vlrsKd;pkygwDawGrSm EdkifiHa&; pdwfqE´jyif;jyrI
tm;enf;&if jrefrmEdkiif &H UJ tem*wf udk,pf m;jyKrIu oHo,jzpfp&m&dv S rd fh
r,f/ vTwfawmfwGif; toHxGufEdkifrIu rQajcysufEdkifw,f/ 'gudk
owdxm;zdkYvdkw,f/

ESpfygwDMuD;pdk;a&; rjzpfzdkY
ygwDpHk 'Drkdua&pD pepfeJY Edkio
f ltuke, f l a&G;aumufyGJ pepfukd
usio hf kH;&if ESpyf gwDMuD;pdk;wJh a&G;aumuf yGJ tcif;tusi;f udk &Edkiw
f ,f/
t&Sno f jzifh&Edkiw f ,f/ ESpyf gwD MuD;pdk;wJhpepfukd tar&duefrSmawGU&
w,f/ tar&dutwGuf tqifajyayr,fh jrefrmtwGut f qifrajybl;/
jrefrmrSmu vlrsKd;pk trSwfo½kyf cdkifcdkifrmrm&dSwJh todkuft0ef;awG
rsm;w,f/ MuD;w,f/ us,fw,f/ axGjym;w,f/ orkdif;eJY csDwJh jzwf
oef;rI&dSw,f/ pGJjrJwJh cH,lcsuf ,HkMunfcsuf&dSw,f/ trsKd;om;a&;
pdwftm;MuD;w,f/
jrefrmjynfrSm
L vlrsKd;pkygwDawG tm;raumif;&if
L rMuHUcdkif&if
L a&&Snfwnfaqmufa&;udk rvkyfEdkif&if
L ygwDwGif; EdkifiHa&;vkyfuGufazmfEdkifrI uif;rJh&if
118 rif;aoh

L ygwD[m qdki;f bkwu f kdom tajcjyKjyD; wnfwHhzkdY MudK;pm;


aeMu&if
udk,fpm;jyKrI ppfrSefwJh 'Drdkua&pDjzpfzdkY cuf,Of;w,f/ cufcJ
w,f/ 'Drkdua&pDu ygwDMuD;awGom vuf0g;MuD;tkyx f m;wJh pepfjzpf
Edkiw
f ,f/ jzpfvrd hfr,f/ 'Dvkdqkd&if 'Drkdua&pDu rQajcysurf ,f/ txl;
ojzifh trSwo f ½kyf tuGJtjyJMuD;wJh jrefrmvdkEkdiif HrsK;d rSm vlrsK;d pky#dyu©
u rjyD;Edki/f rysuEf kid jf zpfvrd rhf ,f/ 'g[m 'Drku
d a&pD yDjyifzkYd 'Drkud a&pD
cdkifrmuspfvpfzdkY [efYwm;wJh pdefac:csuf jzpfEdkifw,f/

Edik if aH &;ygwaD wGrmS vIaUH qmfrI tm;aumif;wJh acgi;f aqmifawG


vdkw,f/ arQmfvifhcsufrJhwJh tajctaeawG MuHKvmcsdefrSm
EdkifiHa&; ajc

ygwDpkHpepf[m vlrsK;d pk trSwo f ½kyrf sm;jym;wJh jrefrmtzdkY ydkjyD;


yDjyifoifhw,f/ 'g[m 'Drkdua&pDpepfrSm ,SOjf ydKifrI tm;aumif;oefrm
a&;udk armif;ESiw f hJ tcsuvf ,kYd q
l w,f/ 2008 zGUJ pnf;yHk tajccHOya'udk
tajcjyKjyD; jzpfay:vmr,fh EdkifiHa&; tcif;tusif; topftwGuf
EdkifiHa&; ygwDawG 0½kef;oHk;um; tjydKif;t½dkif; wnfaxmifMuwmudk
Munfhyg/ tm;vHk;u tcif;tusif;topftwGuf arQmfvifhcsufawG
ud, k pf eD YJ 0ifvmMuwm/ arQmv f ifo h avmuf rjzpfvmwJh udpaö wGMuHKwt hJ cg
olwk&Yd UJ Edkiif aH &;ajcvSr;f awG aemufqkwu f kewf ,f/ wGeq Yf kwu
f kew
f ,f/
ajcvSrf;awG aES;oGm;Muw,f/
Edkiif Ha&;ygwDawGrSm vIHUaqmfrItm;aumif;wJh acgif;aqmifawG
vdkw,f/ arQmfvifhcsufrJhwJh tajctaeawG MuHKvmcsdefrSm EdkifiHa&;
ajcvSr;f awG raooGm;zdkY qGaJ c:Ekid &f r,f/ vlrsK;d pkygwDawG&UJ tcef;u@
[m ta&;ygw,fqkdwm xnfhwGuo f ifhw,f/ tmPm&ygwDu xnfh
wGuzf kdY vdkovdk jynfolvlxkuvnf; xnfhwGuo f ifhw,f/ udk,hyf gwD
EdkifiHa&;zwfpm 119

tEdki&f a&;twGuo f m a&S;½IMu&if omref Edkiif Ha&;orm;tqifheJY &yfae


vdrhrf ,f/ Edkiif Ha&;orm;[m aemufvmr,fh a&G;aumufyGJukdom Munfh
w,f/ Edkiif ahH cgif;aqmif[m Edkiif &hH UJ ESpf 30? 40? 50 udk MudKMunfw
h ,f/
ausmfMunfhw,f/

tjrif eJY vkyf&yf


EdkifiHa&;tjrif[m EkdifiHa&;vkyf&yfudk jyXmef; w,f/ EdkifiHa&;
tjrifus,f &if EdkifiHa&;vkyf&yf MuD;us,f r,f/ EdkifiHa&;tjrif usOf;
ajrmif;&if vkyf&yfawG ao; odrfr,f/ ao;rTm;r,f/ tck Munfh
vuf & d S E d k i f i H a &;orm;qd k o l a wG & J U vk y f & yf a wG / tm;vH k ; ud k
qef;ppfv&Ykd w,f/ owif;pmawG *sme,fawG aeYpOf tGev f ikd ;f rD',
D mawGrmS /
pmom;awGtm;jzifha&m yHk&dyfawGtm;jzifha&m AD'D,dkowif; avvIdif;
owif;awGu tp MunfhEdkifw,f/ jrifEdkifw,f/ tuJcwfEdkifw,f/
vlrsKd;pki,fawGu vlrsKd;MuD;0g'udk vufn§dK;xdk;w,f/ zdESdyfrI
wef;wlnDrQrI r&dSjcif;udk nTef;w,f/ axmufjyw,f/ 'Dt&mawGrSm
tm;enf;csuf&dSwm rSefw,f/ 'gayr,fh 2010 aemufydkif;uae tck
2015 aemufykdi;f tcif;tusi;f opfrSm cGiaf wGay:vmw,f/ uGuv f yf
ay:vmw,f/ udk,u f kd,w f kdiu
f wnfaqmuf,lMu&if ydkaumif;rSmyJ/
tcuftcJuawmh&Sw d ,f/ &dSrSmyJ/ tcuftcJ r&dS&if atmifjrifrI qdkwm
r&dES kid b
f ;l / tcuftcJqkw d m jiif;qef&r,fh t&mr[kwb f ;l / qifajcay;
&r,fh t&mr[kwb f ;l / tcuftcJqkw d mudku atmifjrifru I kd aqmifusO;f
ay;wJht&mjzpfw,f/

EdkifiHa&;tajrmftjrif
vlrsKd;pkygwDawGu twdwfumv ESpfaygif; 70 avmufudk
aemufjyefMunfhovdk a&SUESpf 100 avmufukdvnf; MudKMunfhjyD; vlrsK;d pk
ygwDawGtm;aumif;atmif vky&f r,f/ ygwDwnfaqmufa&;[m ta&;
MuD;w,f/ 2020 twGuf arQmfvifhcsux f m;ovdk 2025? 2030 twGuf
120 rif;aoh

Munfh&r,f/ 2050 avmufrSm jzpfwnfvmr,fh udk,fhvlrsKd;awG&JU


jzpfwnfrIeJY Edkiif Ha&; tqifhtwef;udk arQmfrSe;f Munfh&r,f/ 'Drkdua&pD
[m wpfyGJxkd;r[kwfbl;/ awmfvSefa&;awmif a&wdkeJY r&wm wnf
aqmufa&;uvnf; a&wdkeJY r&Edkifbl;/ aumuf½dk;rD;pdwf"mwfeJY r&
Edkifbl;/ a&G;aumufyGJeD;rS pnf;½Hk;a&; xvkyfwm ½kyfysufvGef;w,f/
EdkifiHa&; rJqG,frI[m vkyf&yfeJY oufaojy&r,fh t&mjzpfw,f/
olrsm;vlrsK;d pkawG axmufcHwm tyxm; udk,hfvlrsK;d pkygwDukd
udk,hfvlrsK;d awG axmufcHatmif t&ifvky&f rSm y"meusw,f/ vlrsK;d pk
ygwDawGeJY EdkifiHvHk;csD ,SOfjydKifEdkifzdkY EdkifiHwpfckvHk;pm axmufcHrJ&zdkY
cufw,f/ odkaY yr,fh vufawGUusus pOf;pm;&if udk,ahf 'o udk,v hf rl sK;d
awG aexdki&f m ae&mrSm udk,v hf rl sK;d pkygwDu tEdki&f &r,f/ tEdki&f atmif
vnf; vkyf&r,f/

udk,fha'o udk,fhvlrsKd; udk,fhygwDeJYudk,fydkifjyXmef;cGifh


udk,ahf 'orSm udk,v hf rl sK;d pkawGtwGuf Edkiif aH &;acgif;aqmifraI y;
Edik af &;[m vlrsK;d pkygwDawGtwGuf vufawGUuswhJ &nfreS ;f csujf zpfw,f/
vufawGUjzpfEkdiaf cs &dSwmudkvkyw f m Edkiif Ha&;r[kwv f m;/ Edkiif Ha&;udk
vufawGUusus vkyw f wfzkYd vdkw,f/ ygwDMuD;awGtMum; nyfrygoGm;zdkY
vkdw,f/
a&G;aumufyt JG wGi;f rSm rJzzhJ kt
Yd wGuf vlrsK;d pkygwDawGukd toHk;cs
wmawG 2015 rSm MuHK&w,f/ MuHKzl;wJh ygwDawG odMuwmyJ/ 'g[m
vlrsK;d pkawGtwGuf udk,hfa'ou ygwDawGukd avhvmoifhw,f/ Edkiif H
a&;a&csdefqdkwm odyfMuD;MuD;rm;rm; r[kwfygbl;/ qifjcifwHkw&m;eJY
,SOfjyD; a&G;aumufcH udk,fpm;vS,feJY ygwDawGudk qef;ppfEdkif&if
tawmftqifhjrifhaeygjyD/
vlrsK;d pk ygwDawGtaMumif;udk 'Drku d a&pD toGiu f ;l ajymif;a&;rSm
r[mAsL[m wpf&yftaeeJY pOf;pm;Mu&r,f/ EdkifiHa&; acgif;aqmif
EdkifiHa&;zwfpm 121

vkyo f lawG ay:vpDjy|mef;olawG? Edkiif HjyKokcrdet


f kypf kawGeJY Edkiif Hwnf
aqmufa&;orm;awG pOf;pm;MuzdkY aumif;w,f/ ta&;ay: jzpf&yfawGu
EdkifiHa&;udpöjzpfayr,fh a&&Snfr[mtpDtrHawGu 'Drdkua&pD cdkifrm
uspfvspfa&;udk jy|mef;oGm;rSm r[kwfvm;/

ya'ompHkrIeJY A[k0g' twGJquf


vlrsKd;pki,fawGtwGuf vlrsKd;pkygwDacgif;aqmifawG t"du
pOf;pm;&zdkY vdkw,f/ tm;ay;ulnDwJhtaeeJY t&yfbuf tzGJUtpnf;
rD',
D meJY Edkiif w
H umtzGUJ tpnf;awG&UJ tyHt h ydk; vdkw,f/ trSwo f ½kyrf sm;
jym;wJhEdkifiHrSm EdkifiHa&;A[k0g' jzpfxGef;zdkY vdkw,f/ EdkifiHa&;taoG;
ta&mifpHkvifrIu yDjyifwJh 'Drdkua&pD&JUo½kyfudk xkqpfvdrfhr,f/
ya'ompHkwJh O,smOf[m vSygw,f/ olUjcHrSm eD0g wifh&ifjzifh ighjcHrSm
jzLjym qifh&rSmaygh/
&efol r&dS rdwfaqGom&dS/ rkef;olr&dS cspfolom&Sd/ vlrsKd;pkygwD
tzGJUtpnf;awG[m ya'ompHkwJh EdkifiHa&; tcif;tusif;udk ujyzdkY
ZmwfnTe;f EdkiEf kdif a&;Edkio
f lawG jzpfMu&ifjzifh/ A[k0g'[m 'Drkdua&pDeJY
twl ygvmr,f/ 'Dvdkqdk&if yDjyifwJh 'Drdkua&pD uspfvspfrIudk &r,f/
toGiful;ajymif;a&;[m ajzavsmha&; tqifhuae wnfaqmufa&;
tqifhudk qifhyGm;oGm;EdkifrS t&ma&mufr,f/ xda&mufr,f/ EGHxJ
uRHaewJh vSnf;bD;u tvGwf½Hk;Edkifvdrfhr,f/
n 9 ; 20
25 atmufwdkbm? 2017/
v
twåaemrwdrsm;

vlawGu Munhcf si&f m Munfo h nf/ jrifcsi&f m jrifonf/ wcsKUd u


axmifhwpfckwnf;rS Munfhonf/ wcsKdUu axmifhajymif;Munfhonf/
wcsKdUuvnf; axmifhrpHk/ tjzLtrnf; rsufrSefwyfí Munfholrsm;
&dSonf/ taumif;tqdk; aywHESifhwdkif;avh&dSonf/ rsufrSefpdrf;wyfí
Munfhonf/ &efol-rdwfaqGtjrifjzifh csOf;uyfMuonfvnf; &dSonf/
tm;vHk;u trsK;d rsK;d tzHkzHk/ xdkYaMumifh twåaemrwdrsm;uvnf; taxG
axG tjym;jym;/ pHkvsufjyHKvsuf &dSonf/

twå A[dkjyK
vlawGu jrifcsi&f mudk uGuí f jrifonfu rsm;onf/ vlUrsupf Ed iS hf
vlUem;wGif twåprJG sm;ESihf twåaemrwd a&cHajrcHrsm; jynfeh ufvsu&f o
Sd nf/
L vlUESvHk;om;onf cHpm;vG,o f nf/ xd&Sv, G o
f nf/ wHkYjyef
vG,fonf/
L vlUOD;aESmufonf csifhcsdefonf/ pOf;pm;onf/ a&G;cs,f
wwfonf/
L vlUpw d of nf ½Iyaf xG;onf/ jyKv,G of nf/ ajymif;vG,o f nf/
jzpfwmysufwm jrefonf/
vltrsm;onf aeYpOftjyKtrl tajymtqdkEiS fh tawG;tac:rsm;udk
jyKae&onf/ jyKaeMuonf/ vlvlcsif; aygif;oif;qufqHMuonf/
EdkifiHa&;zwfpm 123

vlvcl si;f tvkyv f kyMf uonf/


vlUtjyKtrlrsm;udk twåu armif;ESif
vlvcl si;f qufo, G Mf uonf/
vlrjI zpf pOfrsm;xJwiG jf zpfaom onf/ &Hzef&HcgrSom qifjcifwHkw&m;\
jyóemwdkif;onf twårsm; armif;ESifjcif;udk cH&onf/
aMumifh tjzpfrsm;onf/ vl
wpfOD;csi;f \ jyóemrsm;onfvnf; twåtay:rSm tajcjyKí jzpfvm
Mu&onf/ twåonf vludk armif;ESifaom '½dkufbm jzpfonf/

Zumwdkufjcif;
xdkYaMumifh aeYpOf 0ifvmaom twåtajcjyK taMumif;t&mrsm;
tjzpftysufrsm; tcsuftvufrsm;udk pdppf&efvdkonf/ qef;ppf&ef
vdkonf/ yxrqHk; vky&f rnfhtvkyrf Sm rdr\ d rsupf Ed Sihf em;udk Zumwyf
vdkujf cif;jzpfonf/ Zumwyfjcif;ü tpdyt f usJ &dES kid o
f nf/ Zumwyfjcif;
\ taMumif;rSm trIdufo½dkufrsm; '&yfa[m r0ifap&ef jzpfonf/
vlrIywf0ef;usifrS 0ifvmaom t&mwdkif;onf rsufpdESifhem;rS t"du
0ifonf/ xdkESpaf ygufrSm qifjcifwHkw&m; wnf;[laom ZumwyfEkdif
jcif;jzifh rdrd\ qifjcifwkHw&m;udk jr§ifhEdkifvdrfhrnf/

tkyfpkobm0
vlUtjyKtrlrsm;udk twåu armif;ESifonf/ &Hzef&HcgrSom
qifjcifwHkw&m;\ armif;ESifjcif;udk cH&onf/
þonfrmS vlUobm0jzpfonf/ olawmfaumif;rsm;u qifjcifwkH
w&m;udk tjrJ t"dywdxm;Edkif&ef rjywfESvkH;oGif;Muonf/ xdkodkY
ESvHk;oGif;Edkif&efvnf; avhusifhwnfaqmuf xm;Muonf/
odkYaomf vltkyfpkMuD;rSm xkdodkY r[kwf/ vlUtodkif;t0dkif;MuD;rSm
xdkodkYr[kwf/ trsm;rdk;cg;a&aomufvQif aomufzdkY0efrav;aom vl
tkypf kMuD;u 'kESihaf '; &dSonf/ vlrsm;onf vlUpnf;rsm;udk rvGeq f efEkid /f
vlrsm;onf vlUADZrsm;udk rvGeq f efEkdi/f tenf;tusO;f aom vltenf;
124 rif;aoh

pkom omrefydkuJaom pdwf vlUtodkuft0ef;ü qifjcifwHkw&m;


"mwfpGrf;tm;rsm;udk qkyfudkif uJvQif tmPm&SifwdkY MumMum raeEdkif/
EdkifMuonf/
Mum&Snpf mG rtkypf ;kd Edik /f qifjcifww
kH &m;
vlUtwåaMumifh qifjcif
iwfrwG af cgi;f yg;aom vlt U zGt
UJ pnf;wGif
wHkw&m;u aemufqkw&f onfh
evydef;wHk;acgif;aqmifrsm; Mum&SnfpGm
tcgu rsm;onf/
tkyfpdk;wwfonf/
qifjcifwHkw&m;[lonf
L zGifhí Munfhaompdwfjzpfonf/
L &Smí Munfhaompdwfjzpfonf/
L csifhí csdefaompdwfjzpfonf/
L awG;aom? pOf;pm;aompdwfjzpfonf/
L taMumif;tusKd; Munfhwwfaompdwfjzpfonf/
L taumif;tqdk; cGJjcm;wwfaom pdwfjzpfonf/
L trSm;trSef a0zefEdkifaom pdwfjzpfonf/
L udk,fhudk,fudk jyefMunfhEdkifaom pdwfjzpfonf/
L vlrIpnf;abmifrS ausmfí awG;Edkifaom pdwfjzpfonf/
L rdk;cg;&nfudk vGefqefEdkifpGrf;&dSaom pdwfjzpfonf/
vlUtodkuft0ef;ü qifjcifwHkw&m;uJvQif tmPm&SifwdkY Mum
Mum raeEdki/f Mum&Snpf Gm rtkypf kd;Edki/f qifjcifwHkw&m; iwfrGwaf cgif;
yg;aom vlUtzGJUtpnf;wGif evydef;wHk;acgif;aqmifrsm; Mum&SnfpGm
tkypf ;kd wwfonf/ tkypf ;kd Edik o
f nf/ vltrsm;uvnf; xdak cgif;aqmifuykd if
ajrSmufyifh csD;ajr§mufwwfonf/ þodkYjzifh vlUtodkuft0ef;u tqdk;
ausmh oHo&m rjywfvnfonf/

tkyfpkpGJpdwf
vlUtwåukd tkypf kpJG pdwu
f armif;ESijf yefonf/ vlUtodki;f t0dki;f u
jyKrlonht
f &mudk rpOf;pm;bJ ,Hkvkud jf cif; jzpfonf/ xdk,HkMunfrIonf
EdkifiHa&;zwfpm 125

trsKd;rsKd;jzpfEdkifonf/ tkyfpkMuD;vQif rdrdudk,fudk odrI enf;Edkifonf/


txl;ojzifh tkypf kMuD;avav rdrad ysmufzkYd rsm;Edkiaf cs &daS vavjzpfonf/
tkypf kppJG w
d Ef iS hf rdrt
d wåwkYd xyfwu
l svku
d cf sed w
f iG f ywf0ef;usif tajymif;
tvJ tMuD;tus,fjzpfonf/ xdktajymif;tvJonf taumif;xuf
tqdk; jzpfEdkifacsrsm;onf/ Oyrm-orkdif;wpfavQmufjzpfysufcJhaom
vlrsKd;wHk; owfjzwfrIrsm;udk pOf;pm;Munfhyg/
aeYpOf vlrI jyóemrsm; vlrItjiif;tckerf sm; rl0g' jyóemrsm;
Edkiif w
H iG ;f y#dyu©rsm; oabmrnDrrI sm; tuGt J jyJrsm; twdkutf cdkurf sm;
jypfwif½IwfcsrIrsm; ponfwdkYudk Munfhyg/ twåESifh tkyfpkpGJtay:
razmufxGuEf kid jf cif;qdkonfh tcsuEf Spcf sufukd t"duawGU&vdrhfrnf/

twåtwGuf o½kyfcGJrI
twåqdkonfudk ESpfydkif; cGJMunfhEdkifonf/
(1) wpfOD;jcif; twåESifh
(2) vlUtkyfpk twåwdkYjzpfonf/
wpfO;D csi;f twåaMumifh wpfO;D csi;f jyóemrsm; MuD;xGm;vmonf/
vlUtkypf ktwåaMumifh vlrjI yóemrsm; MuD;xGm;vmonf/ aeYpOf owif;
pmrsm;? r*¾Zif;rsm;? *sme,frsm; tGevf kid ;f rD',D mrsm;tay:rSm Munfv h kud f
yg/ vlUtwåtjriftay:rSm y#dyu©jzpfaom taMumif;t&mrsm;om
rsm;jym;ayvdrrhf nf/ owif;rD'D,morm;rsm;u vlUtwåukd taMumif;
tusK;d jyaom &Si;f vif;csurf sm; a&;om;í wifjyvdrhrf nf/ odkYESihw f kduf
tqdkyg pme,fZif; rD'D,morm;rsm; udk,w f kdio
f nfyif rdrw d kdY pdwpf GJ&m
twåaemufudk vdkufaeMuonfudk owdcsyf&rnf/
owif;rD'D,m[lonf vlxkudk ynmay; axmufjycsifhcsdefEdkif
atmifvkyo f nfh tvTmwpf&yfjzpf&m qifjcifwkw H &m; uJEkid rf S vlUtodkuf
t0ef;twGuf taxmuftuljzpfrnf/ odkYr[kwfygu 0g'jzefYcsda&;
,EÅ&m;wpfckxuf rydkaom tqifhrSm &dSvdrfhrnf/
126 rif;aoh

vlrsm;tm;vHk;onf ESvk;H om;uJí qHk;jzwfMuonf/ cHpm;csuw f kYd


tenf;i,f jidro f ufjyD;cgrS OD;aESmuf\ vkyif ef;pOfu vdkuw f wfonf/
vlrIjzpfpOfü ESvHk;om;uJaomtvkyfrsm; rsm;jym;vSonf/ ESvHk;om;
ESifh OD;aESmuf,SOfaom tvkyfrsm; &Sdapumrl vltrsm;u OD;aESmuf
tvkyu f kd rvky/f ESvHk;om;jzifhyif ypf,Hk ypfqHk;jzwf ypfvkduMf uonf/
a*gwr Ak'¨u taMumif;t&m ESp&f yfukd a[monf/ vlrIywf0ef;usiüf
tifrwef toHk;wnfhonf/ wpfOD;csi;f taejzifh ydkí toHk;wnfhonf/
xdkESpfcsufrSm - owdESifh a,medaomre odum, yif jzpfonf/
vlwpfOD;csif;pDü owdw&m;rjywfEdkifu ydkaumif;aom vlU
udk,&f nfuk, d af oG;udk &onf/ a,medaomreodum,rSm toift h wifh
ESvHk;oGif;EkdifrIjzpfonf/ toifhtwifh qifjcifpOf;pm; csifhcsdefEdkifrI[k
teuf&onf/ jzpforQudpöwdkif; jyóemwdkif;udk csifhaomcsdefaom
rsufvHk;jzifh Munfh&efoabm jzpfonf/

owif;rD'D,m[lonf vlxkudk ynmay; axmufjy csifhcsdefEdkifatmif


vkyfonfh tvTmwpf&yfjzpf&m qifjcifwHkw&m;uJEdkifrS vlUtodkuf
t0ef;twGuf taxmuftuljzpfrnf/ odkYr[kwfygu 0g'jzefYcsda&;
,EÅ&m; wpfckxuf rydkaom tqifhrSm &dSvdrfhrnf/

vlonf rdrdpdwfudk owdjzifh MunfhEdkifvQif pdwft&nftaoG;


wufonf/ pdwaf Mumifhjzpfaom ylyefrI qif;&JrI aemufMudrIrsm; yg;vs
Edkio
f nf/ vlrIaygif;oif;qufqHa&;wGif vlUpw d af Mumifhjzpfaom quf
qHa&; jyóemrsm; enf;Edkifonf/
vlYywf0ef;usifwGif rrSefowif;vTifhrIrsm; aoG;xkd;rIrsm; buf
vdkuw f ifjyrIrsm; ajrSmufxk;d yifah umfvkyrf rI sm; MuHK&onf/ vlwpfa,muf
csif;pDü MuHKonf/ tzGJUtpnf;vdkufvnf; MuHK&onf/ vltkyfpkvdkuf
EdkifiHa&;zwfpm 127

MuHK&onf/ vlUtzGJUtpnf;wpfckcsi;f pD vlrsK;d wpfrsK;d csi;f pD bmoma&;


*dkPf;wpfckcsif;pD txdyg trsKd;rsKd; MuHK&onf/
þjyóemrsm;onf wpfO;D csi;f tqifrh S vlUtodki;f t0ef;ESichf saD p
aom tqifhokdYa&mufygu MuD;us,af om vlrIajymif;vJjzpfpOfukd MuHK
&onf/
L wpfOD;csif;u oabmxm;MuD;rIudk rcsJUxGifEdkifvQif
L wpfOD;csi;f u avhvmqef;ppfrIukd rvkyE f u Id x
f kwEf kid vf Qif
L wpfOD;csi;f u qifjcifwHkw&m;udk tMuD;trSL;rjyKEdkiv f Qif
L wpfOD;csif;u owdw&m;ESifh r,SOfEdkifvQif
L wpfO;D csi;f u oifw h ifah om ESv;kH oGi;f rIjzifh rcsO;f uyfEikd v f Qif
vlUtodki;f t0ef;onf y#dyu©rsm;jzifh 'if;Murf;jynfhaevdrhrf nf/
vlrIt"du½kP;f rsm;jzifh b0rSm aexdkiMf u&vdrhfrnf/ xdkYrQru rwnf
jidraf om rjidr;f csr;f aom rcsr;f omaom pdwyf lyefaomursm; jynfheuf
aeaom ae&ma'o tzGJUtpnf; Edkiif HvlUtodkut f 0ef;MuD;udk Mum&Snf
ydkifqdkifaevdrfhrnf/
xdkYaMumifh
L twåaemrwdrsm;udk yg;vsygap/
L rsufpdESifh em;wGif Zumwyfxm;EdkifMuap/
L OD;aESmufu csifhcsdefEdkifí ESvHk;om;rS trIdufaqG;rsm;udk
qifjcifwHkw&m;jzifh ,ufxkwfz,f&Sm; EdkifMuap/
eHeuf 9 ; 50 6 Edk0ifbmv 2017/
v
tajymif;tvJtwGuf acgif;aqmif

L tajymif;tvJtwGuf acgif;aqmifvdkonf/
L tajymif;tvJrSm acgif;aqmifvdkonf/
L tajymif;tvJ pzdkY acgif;aqmifvdkonf/
L awmfvSefa&;rSm acgif;aqmifvdkonf/
L wnfaqmufa&;rSm acgif;aqmifvdkonf/
L tajctaetrsKd;rsKd; tcsdeftcg trsKd;rsKd;rSm acgif;aqmif
vdkonf/

tajymif;tvJESifh acgif;aqmifrI tquftpyf


MuD;pGmaom tajymif;tvJtwGuf &J0jhH ywfom;aom acgif;aqmif
vdkonf/ tajrmftjrif&Sad om acgif;aqmifvnf; vdkonf/ acgif;aqmif
aumif;wdkYu ae&mwdkif; tcsdefwdkif;rSm vdkaeonf/ acgif;aqmifonf
aumif;zdv
kY nf;vdkonf/ awmfzvkYd nf;vdkonf/ aumif;½Hkjzifh rvHkavmuf/
apwemwpfckwnf;jzifh trIudpöwdkY rjyD;/ owdcsyfzdkY vdkonf/
um;cfrwfu ajymzl;onf/ ]urÇmMuD;udk ajymif;csif&if udk,fh
tjrifudk t&ifajymif;zdkYvdkonf...}
tajymif;tvJtwGuf acgif;aqmifwpfa,muf\tjrifu ta&;
MuD;onf/ acgif;aqmif\tjrifu tajymif;tvJudk jzpfaponf/
tajymif;tvJjzpf&ef acgif;aqmif\ tjrifajymif;zdkY vdkonf/ tajymif;
tvJtwGuf acgif;aqmif\tjrifESihf wdku½f kdut f csK;d usonf/ aemuf
EdkifiHa&;zwfpm 129

vdkuftkyfpkrsm;\ wpfOD;csif; tjrif½Iaxmifh rajymif;vJrIu rxl;jcm;


aomfvnf; acgif;aqmuftwGufqdkvQif ydkí ta&;MuD;onf/
uRefawmfwkdYu tajymif;tvJukd vdkcsio f nf/ tajymif;tvJukd
vdkcsiíf tajymif;tvJtwGuf arQmfvifhcsujf zpfEkdirf ,fh acgif;aqmifukd
Munfhonf/ xdkYaemuf a&G;cs,fonf/ acgif;aqmifrsm;\ pGrf;&nfudk
&v'fjzifh wdkif;wmonf/ &v'faumif; rxGufvQif pDrHcefYcGJrI nHhí[k
rSwfcsufcsonf/
L acgif;aqmifrI[m rSefwmudk vkyfwm/
L pDrHcefYcGJrI[m vkyfwm rSefapwm/
acgif;aqmifrEI iS hf pDrcH efcY rJG \
I tajccH t,ltqudk awmfawmfrsm;
rsm;odjyD; jzpfygvdrrhf nf/ jynfoUl twGuf acgif;aqmifqkv d Qif aumif;wm
vky&f rnf/ rSew f mvky&f rnf/ vkyo f nfht&mwdki;f vnf; aumif;&rnf/
rSe&f rnf/ xda&muf&rnf/ ]wdakY wmh aumif;w,f xifvkYd vkyv f ku
d w
f myJ
rSm;oGm;wm rwwfEkid b f ;l }qdkonfh qifajcjzifh acgif;aqmif rjzpfxku d /f
OD;aqmifol rjzpfxdkuf/ xdkolu jynfolUa&SUwef;rSmvnf; raetyf/
raeoifh/ qifajcay;wwfwm OD;aqmifol r[kwf/ rjzpfEdkifwmudk
jzpfatmifvkyjf ywm jzpfEkdiaf csenf;wmudk jzpfatmif vkyjf ywm jzpfEkdif
acs&SdwmawGukd vufawGUjzpfaprS acgif;aqmifaumif;[k uRefawmfwkdY
omref jynfolawGuk owfrSwfonf/
acgif;aqmifrsm;\ acwftjrifu tem*wfudk yHkazmfonf/
tem*wfvm;&mudk jynfow l kuYd yHkazmf onf/ jynfoUl wk\ Yd oabmxm;
xifjrifcsufu tem*wfudk oGm;rnfhvm;&mjzpfonf/

wGef;tm; (6) csuf


tajymif;tvJtwGuf wGe;f tm;ay;onfh tcsuf (6) csu&f o
Sd nf/
1/ vlrIvm;&m
2/ urÇmhtcif;tusif;
3/ ,SOfjydKifrI
130 rif;aoh

4/ pD;yGm;a&; *,uf½dkufrI
5/ vkyftm; ta&GUtajymif;
6/ enf;ynm
vltrsm;\ oGm;vmaexdkif pm;aomufjyKrIyHk ajymif;vJvmjcif;
aMumifh tajymif;tvJ jzpfonf/ vlxk\ vdktifqE´uvnf; tajymif;
tvJukd ausmif;onf/ urÇmUEkdiif Ha&; tvIyt f cwf Edkiif Hwum y#dyu©
tMurf;zuf vIy&f mS ;rI ppfbuftmPmodr;f rI *&dwyf g0g tm;jydKifrw I ku
Yd
tajymif;tvJudk yHhydk;aom tcsufrsm;jzpfonf/
vkyfom;aps;uGuf ukefpnfaps;uGuf? ukefoG,fa&;aps;uGuf?
xkwv f kyjf zeYjf zL;a&;aps;uGu?f 0efaqmifrI aps;uGuf ponfwkdYtMum;
jydKifqdkifrI jyif;xefvmjcif;u tajymif;tvJudk tMuD;tus,f jzpfap
onf/ 'pf*spw f ,f\ tvIyt f &Sm; tdkiw
f D\tvIyt f &Sm;u 21 &mpk\
aps;uGufudk tMuD;tus,f *,ufxapcJhonf/ vlrsm;\ aexdkifpm;
aomufoGm;vm oHk;pGJyHkwkdY ajymif;jyefvSeyf pfvkduo f vdk jzpfoGm;onf/
urÇmhpD;yGm;a&; ysufuyfpD;yGm;a&;usqif;rI aiGaMu;tusyf
twnf; ponfwdkYuvnf; tajymif;tvJ\ rdcifrsm;jzpfcJhzl;onf/
enf;ynm\ ckefysHausmfvTm;wdk;wufrIaMumifh vkyfom;aps;uGufu
a&TUomG ;onf/ a&GUomG ;onf/ tvkyo f rm;wd\kY vkyef nf;rsm; ajymif;oGm;
onf/ vlrS pufokdY ajymif;oGm;onf/ vufrS pufokdY ajymif;oGm;onf/
tvkyform;rsm; udk,fhudk,fudk jyKjyifajymif;vJa&; vkyfMu&onf/
ynmESifh enf;ynmtajymif;tvJrSm rvdkufEdkifaom tvkyform;wdkY
jywfusefaecJhonf/

rlvtp
tajymif;tvJ\ tOD;tprSm rauseyfrIjzpfonf/ vuf&Sd tajc
taetay: auseyfwif;wdrfaeao;oa&GU tajymif;tvJonf rjzpf/
rauseyfrIjzpfaomfvnf; olU\ tyHhtydk;wcsKUd vdkaeao;onf/ þum;
ajymif;vJcsipf w
d Ef Sihf vufawGUusus ½Ijrifwwfjcif;wdkYjzpfonf/ raus
EdkifiHa&;zwfpm 131

eyfaomfvnf; ajymif;csifonfhpdwf rxufoefygu rajymif;/ rvJ/


tajymif;tvJtwGuf qE´m"dywdvkdonf/ ajymif;vJcsipf w d u f tMuD;
trSL;jyKrS aumif;rnf/
ajymif ; vQif v nf ;
vuf a wG U usus ajymif ; rS tajymif;tvJrSm tusKd;tjrwfudk jy
aumif ; rnf / pd w f u l ; ,Of Ed k i f r S &rnf / bmrS r xl ; 'k H & if ; 'k H & if ;
tdyfrufrsm;onf aumif;yg twkid ;f om qdv k Qif tajymif;tvJ tay:
onf/ odkYaomf jzpfEdkifacs
arQmfvifhcsuf ysufEdkifonf/
&dw
S mudk tvsiv f kyrf S aumif;
rnf/ &v'fxGurf nf/ tcsed f
ESifh ay;xm;csufrsm;onf tuefYtowfESifhom&dSonf/ t&if;tjrpf
rsm;uvnf; tuefYtowfrQom &onf/ &dSorQ vkyftm;ESifh &orQ
t&if;tjrpfjzifh tvkyfjzpfatmif vkyfwwfjcif;onf ynmjzpfonf/

tcktcHrsm;
tajymif;tvJjzpf&ef tcktcHtwm;tqD;rsm; &dSonf/ þ
ausmufwHk;rsm;udk ajceif;wHk;rsm;tjzpf wufEkdirf S ausmEf kdirf S eif;Edkirf S
tajymif;tvJonf ododomomjzpfrnf/
L trltusifh tavhtx ESifh p½dkufa[mif;rsm;
L rvHkjcHKrSm aMumufonfh pdwf
L udk,fusKd;pD;yGm;twGuf ylyefrI
L rodrIe,fudk wdk;0ifzdkY aMumufwm
L OpömysufrSm aMumufwm
L uRrf;usifrI em;vnfwwfpGrf;rI edrfhwm
L yg0g tm;jydKifrI MuD;wm
L t&if;tjrpf vHkvHkavmufavmuf r&dSwm
txufyg taMumif;rsm;udk ausmEf kid v
f Qif tajymif;tvJjzpfrnf/
wpfckckaMumifh ckcHaevQif tajymif;tvJu tajymüom &yfaernf/
tvkyfjzpfa&;odkY ra&muf/
132 rif;aoh

yHkpH ESpf&yf
tajccH tajymif;tvJyHkpH (2) &yf&dSonf/
(1) awmfvSefaom tajymif;tvJ
(2) qifhuJ tajymif;tvJ
awmfvSefaom tajymif;tvJu Murf;&Sonf/ jrefqefonf/
tvIyt f &rf;Murf;onf/ txdtcdkuf t&Stem rsm;onf/ twdkut f cdkuf
rsm;onf/ oufa&mufrI MuD;onf/ qifhuJtajymif;tvJu nifom
onf/ odraf rGUonf/ tqifv h kud f oabmaqmifonf/ tvIyt
f &rf;enf;
onf/ oufa&mufrI aES;onf/ pdw&f Sn&f onf/ ta&xl&onf/ &v'f
udk csufcsif;rjrifEdkif/ acgif;aqmif\ tajrmftjrifuom a&&Snfudk
jyXmef;Edkifaom oabm&dSonf/

tqifh ig; qifh


tajymif;tvJjzpf&ef tqifh (5) qifhjzifh vkyaf qmifzkdY vdkonf/
ajymif;&rnfh ae&mESifh yef;wdkifudkodzdkYu t&ifjzpfonf/ aemufrS
ajymif;zdkYtwGuf vkyfief;pOfrsm; udk,fpDcsrSwf&rnf/ yef;wdkif wpfck
twGuf rSwfwdkifaygif;rsm;pGmudk atmifjrifpGm ausmfjzwfzdkY vdkonf/
rSwfwdkif wpfckcsif;pDu yDjyifzdkY vdkonf/ rSwfwdkifryDjyifu yef;wdkif
ryDjyif/ rSwfwdkifrsm;udk rjzwfEkdifygu yef;wdkifodkY ra&muf/
xdkaY emuf ajymif;vJrt
I wGuf rufvkH;jzpfonf/ tajymif;tvJrmS
tusKd;tjrwfudkjyEdkifrS &rnf/ bmrSrxl; 'kH&if; 'kH&if; twkdif;om
qdkvQif tajymif;tvJtay: arQmfvifhcsuyf suEf kdio f nf/ tajymif;tvJ
twGuf arQmfvifhcsurf sm;udk acgif;aqmifrsm;\vky&f yfu oif;rowf
oifh/ arQmfvifhcsufudk touf&mausmfom &Snfapoifhonf/
pwkw¬ajrmuf vdktyfcsuftqifhrSm t&if;tjrpfjzpfonf/
tajymif;tvJudk oGm;zdkY vHkavmufaom ud&d,mESifh ,EÅ&m;vdkonf/
pGr;f tifvkod nf/ taxmuftyHv h kod nf/ vufAvmjzifh tajymif;tvJokYd
a&mufatmif avQmufvdkY r&/
EdkifiHa&;zwfpm 133

aemufqHk;tqifhrSm vufawGUvkyf&ef jzpfonf/ tvkyftwGuf


tpDtpOfjzpfonf/ tpDtpOfu use&rnf/ axmifah ph&rnf/ pdeaf c:rIEiS hf
pGeYfpm;rIrsm;udk ausmEf kdiaf tmif pD&ifxm;&rnf/ tpDtpOfonf pm&Guf
ay:üom &yfrae&/ vufawGUodkY ajymif;rS&rnf/ vufawGUonf
tvkyf jzpf&rnf/ tjzpfvkyf aom ½kyjf yrsm;jzifh jynfo\ l tmomqE´ukd
ajzazsmufay;a&; rjzpfoifh/
L tajymif;tvJtwGuf a&SUxGuf&Jaom vl vdkonf/
L trkef;cHEdkifaom vl vdkonf/
L ta&xlaom vl vdkonf/
L tajrmftjrif&dSaom vl atmifhtD; onf;cHEkdifaom vl
vdkonf/
L vmbfjrifaom tuGujf rifaom pGep Yf m;&Jaom vl vdkonf/
L taMumif;udk odaom jywfom;aom vl vdkonf/
nae 6 ; 32
16? Edk0ifbmv 2017/
v
wuúodkvf bmvJ ^ b,fvJ

wuúokv d wf pfck\ *kPyf k'u


f kd wdki;f wmaom tcsurf sm; &do
S nf/
wuúodkvfuxGufonfh okawoepmwrf;\ t&nftaoG;jzifh wdkif;
onf/ wuúodkvfausmif;xGufrsm;\ pGrf;aqmifcsufjzifh wkdif;onf/
tu,f'rpf0ef;usif b,favmuf&dSovJ qdkwmESifh wdkif;onf/ EdkifiH
wum tquftpyf b,frQ&dSovJ qdkwmESifhwkdif;onf/ ynma&;
vGwfvyfcGifhjzifh wdkif;onf/ awmfaom? xl;aom? cGsefaom q&m
b,favmuf&SdovJ qdkwmESihf wkid ;f onf/ ordki;f tpOftvmjzifh wdki;f
onf/ wuúokdvEf Sihf xdkuaf om yk&0d kPf b,frQ&dSovJqkdwmESihf wkid ;f
onf/ EdkifiHjcm;rS q&m ausmif;om; b,frQ vma&muf oifMum;
oif,lovJ qdkwmESifh wkdif;onf/
,ck jrefrmjynf\ wuúokdvfrsm;rSm b,fae&mvJ/ bmvJ/
ynma&;ESiyhf wfoufvQif awmfawmfrsm;rsm;u a&;ae om;aeMu
onf/ ,cifuvnf; a&;cJo h nf/ ,ckvnf; a&;aeMuonf/ aemifvnf;
a&;aeMuOD;rnf/

b,fu p
jrefrmjynf\ wuúodkvfynma&;udk ydkjyD; tqifhjr§ifhzdkY vlwdkif;
vufcHygvdrfhrnf/ jiif;zG,f&m &dSrnfrxif/ wuúodkvfynma&;\
nHzh si;f rIrsm;udk wuúov
kd af &mufz;l olwikd ;f odonf/ wuúov
kd rf a&mufz;l
EdkifiHa&;zwfpm 135

ayod udk,o
hf m;orD;udk wuúokv d yf nma&;odkY oJorJ rJ J wGe;f tm;ay;ae
aom rdbtcsKUd vnf; odyg vdrrhf nf/ tm;vHk;awmh odem;vnfrnfrxif/
acwfudk Munfhyg/ ordkif;udk Munfhyg/
L tawG;tac: rajymif;bJ ynma&; rajymif;/
L ynma&; rajymif;bJ todÚmPf rajymif;/
L todÚmPf rajymif;bJ enf;ynm rajymif;/
L enf;ynm rajymif;bJ pD;yGm;a&; rajymif;/
L pD;yGm;a&; rajymif;bJ vlrI-,Ofaus;rI tqifhrjrifh/
L vlrI,Ofaus;rI tqifhrjrifhvQif MoZmwduúr rMuD;/
rjrifh/
L MoZmwduúr r&dSbJ urÇmhZmwfcHkay:odkY rwdk;0ifEdkif/
rxifay:Edkif/
tajymif;tvJ tm;vH;k \ Zmwfjrpfonf tawG;tac:rS vmonf/
tawG;tac:onf tjriftm½HkrS ponf/
L tjrif rajymif;bJ tawG;tac: rajymif;/
L tawG;tac: rajymif;bJ tajymtqdk tjyKtrl rajymif;/
L tajymtqdk tjyKtrl rajymif;vQif vkyf&yfwdkY rajymif;/
L yHkaotwdkif; 'kwf&if; 'kwf&if; twdkif;/
L aejrJ aeqJ/
L e*dkrlv "mwfcH aoqHk;aepjrJ/

tc&m oHk;pk
ywf0ef;usifajymif;zdkY EdkifiHajymif;zdkY tc&m usaom vltkyfpk
(3) ck&dSonf/
(1) acgif;aqmifol tkyfpk
(2) rdb tkyfpk
(3) q&m tkyfpk
acgif;aqmifolonf ae&mvdkuf tqifhvdkuf e,fy,ftvdkuf
136 rif;aoh

&dSonf/ a&SUacgif;wGJMuD;u rajymif;vQif aemufvdkufrsm; cufonf/


cJonf/ taemufu b,favmuf MudK;pm; MudK;pm; ta&SUu ydwq f kdYae
vQifr&/ OD;eif;yJhaxmif yJheif; OD;axmifjzpfvdkY r&/ ta&SUtaemuf
txufatmuf bufnn D ½D ke;f MurS vlU todki;f t0dki;f u wpfqifjh rifrh nf/
rdbrsm;onfvnf; xdkenf;vnf;aumif; jzpfonf/ udk,rhf sK;d quf
udk udk,fu yHkazmfvrf;aMumif; xkqpf&mwm0efudk rdbrsm;u ,lMu
onf/ rdbrsm;u oifhwifhaom ESvHk;oGif;rIr&dSbJ aumif;pGm avhvm
tm;xkwjf cif; r&db S J trsm;a,mifvkYd vdkuaf ,mifaevQif udk,o hf m;orD;
vljzpf½;IH onf/ vljzpf&;IH rnf/ rdbrsm;onf udk,o hf m;orD;udk aumif;ap
csiof nf/ awmfapcsio f nf/ odkYaomf a,mif0g;rdbrsm;om rsm;onf/
olrsm; aumif;w,fxif&mudk ZGwrf Sw d f vrf;aMumif;onfh tvkyu f kdom
rdbrsm; vkyfwwfMuonf/
q&mrsm;onf rsKd;qufa[mif;xHrS rsKd;qufopfqDodkY tawGU
tMuHKESifhtawG;tMuHwdkY vufqifhurf; o,faqmifay;ol jzpfonf/
ynmudk vufqifu h rf;ay;ol jzpfonf/ rsK;d qufa[mif;ESihf rsK;d qufopf
tMum;u aygif;ul;wHwm;jzpfonf/ acwfpepfukd csDr&ef acgif;aqmif
avmif;vsmudk arG;xkwfay;ol jzpfonf/ q&m rajymif;bJ wynfh
rajymif;/ q&mrajymif;bJ ausmif;om;rajymif;/ vlMuD;rajymif;bJ
uav;rajymif;/ uav; rajymif;bJ vli,frajymif;/ vli,frajymif;bJ
acwfMuD;rajymif; pepfMuD; rajymif;/
wuúokdvyf nma&;onf acwfpepf tajymif;twGuf tc&mus
onf/ ta&;MuD;onf/ ynmh,EÅ&m;udk yDjyifpGm taumiftxnf
razmfEkid bf J acwfpepfopfukd xlaxmifygu tmrcHcsurf &d/S wuúokv d f
ynma&;\ vm;&mu bmvJ/ b,fvJ/
wuúodkvfu tpjyKí
jrefrmh ordkif;udk Munfhvdkufyg/
wuúodkvfy&d0kPfuyJ awmfvSefa&; pcJhonf/ wuúodkvf
y&d0kPfuyJ wnfaqmufa&; pcJhonf/ vGwfvyfa&; MudK;yrf;rIudk
EdkifiHa&;zwfpm 137

pcJhwm wuúokdvf y&0kPxf Ju jzpfonf/ &Spaf v;vHk;awmfvSeaf &;udk


pcJhwmvnf; wuúodkvfxJuyJ jzpfonf/ okawoeeJY bmomjyef
pmaytoif; wdkYukd wuúokdvEf Sihf csw
d q
f ufjyD; wnfaqmufcJhMuonf/
acwftqufquf wuúokdvw f kdYonf t&may;jcif; rcH&/ xdyw f ifjcif;
rcH&/

q&m rajymif;bJ wynfh rajymif;/


q&mrajymif;bJ ausmif;om;rajymif;/
vlMuD;rajymif;bJ uav;rajymif;/
uav; rajymif;bJ vli,frajymif;/
vli,frajymif;bJ acwfMuD;rajymif; pepfMuD; rajymif;/

2015 tpdk;&tajymif;tvJrSm uRefawmf twåaemrwdjzifh


wuúodkvfynma&; tajymif;tvJudk arQmfvifhcJhzl;onf/ tckawmh
rarQmfvifhawmh/ arQmfvifhp&mvnf; r&dSawmh/ rvIyf? r½Iyf? rjyKwf
ZmwfawmxJrSmyif usiv f nf usupf m;olwkdY &dSjrJ &dSqJ/ OD;aqmifolu
arQmfvifhp&m r&dS/ jAL½dku&ufa[mif; vufn§dK;axmif acgif;jidrfh/
bmrS pGefYOD;wDxGif r&dS/ cyfMurf;Murf; jyK&Jjyif&Jaomowådvnf; r&dS/
wnfaqmufa&;onfvnf; Avmew¦d/

ew¦d wpfaomif;
wuúokv d \ f toufrmS okawoejzpfonf/ ynma&;\ touf
rSm vGwv f yfciG jhf zpfonf/ ynm\ wefzk;d rSm wDxiG q f ef;opfrI jzpfonf/
ynma&; vGwv f yfciG ühf oifMum;a&; vGwv f yfciG hf oif,al &; vGwv f yf
cGifhwdkYygonf/
L ynma&; vGwfvyfcGifhr&dSbJ okawoe rjzpfxGef;/
L okawoe rjzpfxGef;bJ topf&SmazG rawGU&dSEdkif/
L topfudkr&SmEdkifbJ wDxGifqef;ppfrI rvkyfEdkif/
138 rif;aoh

L wDxGifqef;opfrI r&dSbJ enf;ynm rwdk;wuf/


L enf;ynm rwdk;wufbJ EdkifiHh "eOpömrawmifhwif;/
L EdkifiHurGJvQif EdkifiHa&; MoZm r&dS/ EdkifiHa&; tmPm r&dS/
L urÇmU tvnfrSm Avm ew¦d/
omref jynfow l pfa,muftaejzifh wuúov kd yf nma&; tqifjh rifh
rIudk awmifhwygonf/ arQmfvihfygonf/ arQmfvifhvdkY &olxHu arQmf
vifjh cif;onf ,xmblw usygonf/ toufarG;0rf;ausmif; ynma&;
0dZmÆ odyyHÜ nma&;wdko
Y nf ta&;MuD;onf/ vlro I yd EHÜ iS hf obm0odyo HÜ nf
wpfjydKifeufwnf; zGHUjzdK;rS aumif;onf/
vlrIpD;yGm;zGHUjzdK;wdk;wufzdkY wuúodkvfynma&; zGHUjzdK;&rnf/
wdk;wuf&rnf/ acwfpepfukd t[yfnaD om ywf0ef;usiu f kd wnfaqmuf
&rnf/ aeYpOfomG ;vm pm;aomufaexdkiaf &;twGuf tqifjh rifh ynma&;
,EÅ&m; tm;aumif;oefrm &rnf/ Edkiif HhMoZm pD;yGm;a&; "eOpömtwGuf
tajccH ynma&;ESifh tqifhjrifhynma&; tHudkuf&rnf/ tH0if&rnf/
yGifhvif;&rnf/ vGwfvyf&rnf/ tajrmftjrifESifh,SOfaom ynma&;
jyKjyifajymif;vJrI ynmwnfaqmufrIrsm; jzpf&rnf/
L ynmawmfvSefa&;udk tck rçpvQif b,frSm prSmvJ/
L ynmawmfvSefa&;udk tck rçpvQif b,ftcsdef prSmvJ/
L ynmawmfvSefa&;udk 'Dvl rçpvQif b,fol prSmvJ/
L ynmawmfve S af &;udk 'Dtpdk;&rS rçarQmv f ifv h Qif b,ftpdk;&
arQmfvifh&rSmvJ/
eHeuf 10 ; 02
18? Edk0ifbmv 2017/
v
toGiful;ajymif;a&; pdefac:csuf

taemufwHcg; jyóemay:vmjyD;aemufykdi;f jrefrmtzdkY trSwf


o½kyf tuGJtjyJu ydkí odomxif&Sm;vmonf/ vlrsK;d aygif;pHk bmom
aygif;pHk pkaygif;aexdkiaf om Edkiif Hawmfjzpfjcif;aMumifh rwluGJjym;rIukd
ydkrdkvufcHvmEdkifrS jidrf;csrf;aomEdkifiHudk wnfaqmufEdkifvdrfhrnf/
jrefrmtwGuf pdefac:rIrsm;pGm &dSonf/
L EdkifiHwnfaqmufa&; pdefac:csuf
L trsKd;om;trSwfo½kyf uGJjym;csuf
L 'Drdkua&pD wnfaqmufa&;ESifh
L t&yfbuf ppfbuf qufqHa&; jyóemwdkY jzpfonf/

EdkifiHwnfaqmufa&; pdefac:csuf
EdkifiHwnfaqmufa&; jyóemonf pD;yGm;a&; jyóemtay:
A[dkjyKaeonf/ pD;yGm;a&; cdkifrmtm;aumif;rI nHhzsif;jcif;u EdkifiH
wnfaqmufa&;jzpfpOfukd ryDrjyifjzpfaponf/ txl;ojzifh Edkiif Hjcm;
&if;ES;D jr§KyfErHS u
I pd ö v,f,mu@ESihf aiGaMu;vnfywfp;D qif;rI jyóem
rsm;onf t"dujyóem jzpfaeonf/
2010 aemufydkif; arQmfvifhcJhaom EdkifiHjcm; &if;ESD;jr§KyfESHrI
udpöonf xifoavmuf t&mra&muf/ EdkifiHawGu 0ifMunfhjyD; jyef
140 rif;aoh

xGuo f mG ;onfh oabmrQom/ jynfy&if;ES;D jrKyEf rHS t


I wGuf rufv;kH aumif;
aumif;ay;Edkiaf om tajctae jrefrmwGif r&d/S v,f,mu@ zGUH jzdK;a&;
onfvnf; at;at;aq;aq;om oGm;aeonf/ *syeftultnDrS vGJí
tjcm;aom tHkvkduu f si;f vdkuf jyKjyifajymif;vJa&; enf;ynmrsm; r&/
v,f,mu@onf Edkiif Hjcm;aps;uGut f ajctae &moDOwktajctae
enf;ynmESifh t&if;tESD; edrfhyg;rIwdkYaMumifh rwdk;rwuf jzpf&onf/
v,fpdkufawmifolrsm;udk jyKjyifajymif;vJcsifvmatmif rufvHk;ay;
qGJaqmifEkdiaf vmufatmifvnf; rl0g'tpDtrHrsm;u tm;raumif;acs/
pD;yGm;a&; rwdk;wufvQif Edkiif Hwnfaqmufa&; ratmifjrifacs/
Edkiif Hwnfaqmufa&;twGuf t"dutaxmuftyHhrSm pD;yGm;a&; tif*sif
jzpfonf/ ½ke;f ueftm;r&daS om pD;yGm;a&;tif*siaf Mumifh Edkiif \
hH 'Drku
d a&pD
½ke;f xrI txaES;jcif; jzpfonf/ Edkiif Hwnfaqmufa&;onf 'Drkdua&pD
wnfaqmufa&;ESifh wdkuf½dkuf tusKd;oufa&mufaeonf/

trsKd;om; trSwfo½kyf uGJjym;csuf


uGJjym;aeaom vlrsKd;pkrsm;udk rpkpnf;rdcifrSmbJ &cdkifjyóem
ay:aygufonf/ trsKd;om;&ifMum;apha&;udk OD;xifausmf tpdk;&u
yDyDjyifjyif rvkyfEdkifao;cif e,fedrdwfjyóem EdkifiHom;jyóemu
qifhíjzpfvmonf/ wdkif;&if;om;tcsif;csif;tMum; trSwfo½kyf
uGJjym;csufrsm; &dSaeonfhtjyif b*FgvDjyóem MuD;xGm;vmjcif;u
tpdk;&udk udkiw f ,
G &f cufaponf/ Muyfaponf/ taemufwcH g;jyóem
ESithf wl Edkiif w
H umvufwrH sm; yg0ifvmjcif;aMumifh jynfyü rsuEf mS yef;
vSa&;u pdefac:csuftopf jzpfvmaponf/
EIef;pHrsm;tMum; vufawGU vkyfaqmifMu&if; rEdkifeif;onfh
EdkifiHwumqufqHa&;udk udkifwG,fEdkif&ef tjynfjynfqdkif&myl;aygif;
aqmif&Gufa&; 0efMuD;Xmeudk zGJUpnf;vdkuf&[ef &dSonf/ EdkifiHjcm;a&;
twGuf ulnDukdiw f G,f ajz&Si;f Edki&f ef 0efMuD;tqifh wdk;jr§ihfcefYtyfjcif;
jzpfvdrfhrnf/ oHcif;wrefcif;ü rsufESmyef;vSa&;u ta&;MuD;onf/
EdkifiHa&;zwfpm 141

Edik if jH cm;aMuG;jrDupd Eö iS hf taxmuftyHh udp&ö yfrsm;onf EIe;f pHtueft Y owf


rsm;tMum;rS &&dSjcif; jzpfonf/
jynf w G i f ; a&; y#d y u© r sm;
vlrsKd;a&; t"du½kPf;rsm; EdkifiHom; Edik if w H nfaqmufa&;udk yDjyifap
jzpfrI jyóemrsm;onf jynfyZmwfcükH csifvQif vlrIta&GUudk a&GUatmif
txdk;ESufcH&qHk; udpö&yfrsm;jzpfvm a&TrU &S rnf/ vlrt I a&Gw U pfcok nf
onf/ trSwo f ½kyt f uGt J jyJ MuD;jcif; tvkyfjzpfa&;rS vmonf/ rl0g'
u 'Drdkua&pDoGm;&mvrf;twGuf rsm; pDrHudef;rsm; jyKjyifajymif;vJ
EdkifiHh*kPfodu©mudk ESJYonf/ wjznf; a&;rsm; vkyif ef;pOfrsm; pDrcH surf sm;
jznf;ESifh EdkifiHhOaoQmifMoZm tus onf tvkyfjzpfa&;odkY OD;wnf
buf a&mufvmonf/ Edkiif w H umu &rnf/
ododomom qE´jyvmonfh jzpfpOf
rsm; MuHKvm&onf/
trSwo f ½kyf jyóemu Edkiif H*kPo f ud ©mudk csEkdiaf om pdeaf c:rI
jzpfvmonf/

'Drdkua&pD wnfaqmufa&;
tmPm&SifpepfjyKwfusa&;twGuf jynfwGif;awmfvSefa&;ESifh
jynfyzdtm;ay;a&; vrf;pOfESp&f yfukd usihfoHk;cJhonf/ jynfwGi;f awmf
vSeaf &;ü Edkiif aH &;enf;ESihf vufeufukid af wmfveS af &;enf;udk oHk;cJo h nf/
q,fpkEpS Ef pS cf ktMumü Edkiif aH &;enf;jzifh awmfveS af &;vrf;pOf atmifjrif
aMumif; oufaojyEdkicf Jhonf/ 2015 a&G;aumufyGJonf Edkiif Ha&;vrf;
pOfjzifh awmfvSefa&;enf;em\ atmifjrifcsuf[k rSwf,lEdkifonf/
Edkiif Hwum\ arQmfvifhcsuo f nf ½dkucf sK;d cH&ovdk jzpfvmonf/
Edkiif Hrsm;tm;vHk;onf udk,u f sK;d pD;yGm;udk y"mexm;onf jzpf&m trSef
trSm;qdkwm r&dS/ tusKd;pD;yGm;om &dSonf[k cH,lEdkifvQif rnfolUudkrQ
tjypfqkdzG,&f m r&dS/ Edkiif Hwdki;f tzGJUtpnf;wkdi;f onf udk,u f sK;d pD;yGm;
twGufom ½kef;uefaeMuonf r[kwfvm;/
142 rif;aoh

'Drku
d a&pD jzpfjcif;aMumifh jynfwiG ;f tusK;d pD;yGm;rsm; &dES kid o
f nf/
jynfytusK;d pD;yGm;rsm; &dSEkdio f nf/ ydkrkd yGihfvif; vGwv
f yfvmrIaMumifh
cGifrsm; us,fvmonf/ vufwHrsm; qefYvmEdkifonf/ vkyfcGifhudkifcGifh
rsm; ydkrsm;vmonf/ w&m;0ifpu G zf ufrI vrf;aMumif;rsm; yGihv f monf/
xJx0J if0if vIy&f mS ;Edik af om tcGit
hf a&;rsm; &vmonf/ 'Dru kd a&pDjzpfwm
rjzpfwmtyxm; jzpf&ef oGm;&mvrf;üyif tcGifhta&;rsm;u ay:vm
wwfao;onf/

tiftm;pk av;&yf
'Drkud a&pD wnfaqmufa&;twGuf ta&;MuD;aom tiftm;pkrsm;
&dSonf/
L ygwD
L rD'D,m
L t&yfbuf tzGJUtpnf; ESifh
L A[dkbPf wdkY jzpfonf/
Edkiif aH &;ygwDrsm; tm;aumif;armif;oefjzpfrS Oya'jyKvTwaf wmf
yDjyifrnf/ qdki&f m udk,pf m;vS,rf sm; tpGr;f xufroS m Edkiif t
hH kycf sKyfa&;ESihf
'Drdkua&pD txdef;tax yDyDjyifjyif jzpfrnf/ rD'D,mqdkwm acwfopf
'pf*spwf ,f pme,fZif; jzpfonf/ 'pf*spw f ,fyHkESyd f tukeyf g0ifonf/
vlxkpdef0if;u ajymzl;onf/ pme,fZif;qdkwm uavmifeJY tkyfcsKyfwJh
tpdk;& jzpfw,f [lí/ rD'D,mu vGwfvyfpGm ormorwfusus
axmufjya0zef EdkifpGrf;&dSygrS uavmifeJY tkyfcsKyfonfh tpdk;&,EÅ&m;
yDyDjyifjyif jzpfrnf/
tpdk;&udk jyifyu xde;f &ef rD'D,m tm;aumif;oefrma&;tjyif
tpGr;f xufjrufa&;vnf; &dSrS&rnf/ t&yfbufu xde;f ausmif;Edkirf Iü
rD'D,myg0ifonf/ pme,fZif;r@Kdiu f udk,af &;vdkuaf om owif;ESihf
aqmif;yg;tay: wm0ef,lrI wm0efcHrI aygif;xnfhEkdi&f rnf/ xdkYrQru
apwemyg aygif;xnfhEdkif&rnf/ vkyftm;yg aygif;xnfhEdkif&rnf/
EdkifiHa&;zwfpm 143

pme,fZif;[lonf jynfolU\rsufpdem;udk zGifhay;aomtvkyfjzpf&m


tay:,Hoabm tm;rxkwftyf/ owådr&dSvQifvnf; tpdk;&udk xdef;
ausmif; apmifhMunfhaom e,fy,fwm0efudk r,ltyf/
t&yfbuf tzGJUtpnf;rsm;onf tpdk;&\ ,dkaygufrsm;udk
zmax;&aom wm0efuk, d o l nf/ vlrw I m0efrsm;udkvnf; yl;wG, J o l nf/
jynfoltajcjyK vkyif ef;pOfrsm;udk jynfolESihfwpfom;wnf; aexdkijf yD;
vkyo f nf/ tpdk;&onf acgifjyifaom tvkyu f kd vkyo f nf/ t&yfbuf
tzGJUtpnf;onf acgifrkd;wufzmaom tvkyu f kd vkyo f nf/ t&yfbuf
tzGUJ tpnf;rsm;onf 0efaqmifrw I pfckwnf; tay:üom tajcrjyKoif/h
ynmtay:tajcjyKaom rl0g'ta&GUrsm;jzpfatmif wGef;oifhonf/
rl0g'udk a&GUapaom vlrIta&GUwGef;olrsm; jzpf&rnf/ jzpfoifhonf/
A[dkbPf\ wm0efonf vlUt&if;tjrpf enf;ynm vkyfxHk;vkyfenf;
ESifh vkyfydkifcGifhwdkYtay: rlwnfaeonf/ A[dkbPfonf EdkifiHa&;\
aus;uRef rjzpfoifh/ oD;oefYvGwfvyfaom tzGJUtpnf; jzpf&rnf/
wpfxD;wnf; &yfwnfEdkifatmifvnf; MuHUcdkifoefrmEdkifpGrf; &dS&rnf/
aiGaMu;rl0g' yDyjD yifjyif&&Sd rnf/ vufawGUusaom jyKvG,af jymif;vG,f
aomacwfESifh avQmfnDaom vkyf&Judkif&Jaom pdppfoHk;oyfwwfaom
pGrf;&nfrsm;jzifh jznfhxm;rS&rnf/
Edkiif w
H nfaqmufa&;udk yDjyifapcsiv f Qif vlrt I a&GUukd a&GUatmif
a&TUrS&rnf/ vlrIta&GUwpfckonf tvkyjf zpfa&;rS vmonf/ rl0g'rsm;
pDrHudef;rsm; jyKjyifajymif;vJa&;rsm; vkyfief;pOfrsm; pDrHcsufrsm;onf
tvkyfjzpfa&;odkY OD;wnf&rnf/ tvkyfrjzpfbJ tjzpfvkyfacsu t&yf
om;tpdk;&tay: jynfol\,HkMunfrI avsmhrnf/ Edkiif Ha&;xdk;ESucf suf
'Pfukd ydkícH&Edkio f nf/ Edkiif aH &; ajcxdk;rIrsm;u tvkyjf zpfrI edryhf g;jcif;
qDrSvmonf/
tvkyfjzpfa&;
L jAL½dkua&pD jyKjyifajymif;vJa&;
L w&m;a&;r@dKif MuHUckdifa&;
144 rif;aoh

L vTwfawmf tpGrf;xufjrufa&;
L rl0g'rsm; touf0ifa&; ppfbuf vufwHrsm; jyefvnf
usKHU0ifa&; ponfwdkYonf ta&;MuD;aom tcef;u@ü
&dSaeonf/
jAL½dkua&pDü ppfwyf tifpwDusL;&Sif; tMuGif;tusef MuD;pdk;
aeonf/ tom;rmwufaom tom;udk "m;wHk;wHk;jzifh vSD;xkw&f ovdk
cufvSonf/ jcpm;rI 0dkif;MuD;csKyf vdrfvnfrI (rSwfcsuf^ 0efMuD;csKyf
r[kwf) MudK;eDpepf ponfwdkYu rl0g'udk jAL½dkua&pDuowfaom
taMumif;rsm;jzpfonf/
w&m;a&;ü a&SUaea&SU&yfrsm; Oya't&m&dSrsm; (qGJcsrsm;) w&m;
olMuD;rsm; &Jrsm;tm;vHk;ü tm;enf;csufudk,fpD &dSonf/ vmbfay;í
w&m;olMuD; jzpfoGm;olrsm; vdkifpiftvG,fwul &&dSaoma&SUaersm;
cHpm;cGifhESifh t&if;tjrpfvHkavmufrI edrfhaom&Jrsm;tm;vHk;ü 'ku©
udk,fpD/ jyóemudk,fpD tm;enf;csufudk,fpDESifh jzpfonf/
tkycf sKyfa&;\ taumiftxnfazmfEkdipf Gr;f edrhfyg;rI 0efMuD;tzGJU
vTwaf wmftay: MoZmtmPmvTr;f rdk;rI rtkycf sKyfwwfaom 0efMuD;rsm;
aygrsm;rI ppfbuftm;jydKifrI tMuD;tus,fcH&rIrsm;u jrefrmEdkifiHudk
us&HI;EdkifiHtjzpfodkY usa&mufapvdrfhrnf/ qif;&JrItjyif rGJawrIyg
vdkufvmaom tusKd;qufudk cH&rnf/ owdcsyfMuygukef/
n 10 ; 23
24? Edk0ifbmv 2017/
v
'Drdkua&pD aywHrsm;

'Drku
d a&pDrmS aywHawGrsm;pGm &do S nf/ aywHawG &do S vdk ayMudK;
awGvnf; &do S nf/ wcsKUd t&mrsm;u aywHjzifh wdki;f ½Hkjzifrh &/ ayMudK;jzifh
om&onf/ twdkif;twmrsm;onfvnf; rwl/ wdkif;wmonfh t&m
ay:vdkufjyD; aywHrsm; ajymif;vJ oHk;pGJ½Hkom/
oHk;aom ,lepfrsm;uvnf; rwl/
tcsdefudk puúefY? rdepf? em&D? aeY&uf? vESpfrsm;jzifh wdkif;onf/
tuGmta0;udk pifwifrDwm? uDvdkrDwm? rDwm? ay? zmvHk?
rdkif? tvif;ESpf ponfwdkYjzifh wkdif;onf/
tav;csed u f kd *&rf? uDvk*d &rf? atmifp aygif? ydóm? wefqkad om
,lepfrsm;jzifh wdkif;onf/
t&nfrsm;udk vDwm? *gvH? ayyg ponfwdkYjzifh wdkif;onf/
tylcsdefudk q,fhpDh,uf zm&if[dkuf? u,fAif ponfwdkYjzifh
twdkif;twm jyKonf/
wdki;f aom t&mrsm; rwlvQif wdki;f aom aywHrsm;vnf; wlrnf
r[kwf/
wdki;f aom trsK;d tpm;rsm; oabmobm0rsm; rwlvQif oHk;aom
,lepfrsm;vnf; wlrnf r[kwf/
146 rif;aoh

'Drdkua&pDqdkwm yef;wdkifr[kwf/ enf;vrf;om jzpfonf/


'Drkdua&pD\ yef;wdkirf Sm jynfolUtusK;d pD;yGm;omjzpfonf/ 'Drkdua&pD
\vm&mrSm jynfol jzpfonf/
vm&mu jynfol/
vm;&mu jynfolU tusKd;pD;yGm;/
oGm;&menf;emu 'Drdkua&pD/
'Drku
d a&pDukd wdki;f wm&mrSm tajctaeESihf tcsed t f cgudk vdkuí
f
aywHaygif;pHk xkwo f Hk;&vdrhfrnf/ 'Drkdua&pDukd oHk;onfh tajctaeü
wdki;f aomaywHESiho
f Hk;zdkY jyifqifaeaomumvü wdki;f aomaywH wlEkdif
rnfrxif/
ygarmu© *D,mEdk'D,m u ajymzl;onf/
]'Drdkua&pDtajymif;tvJrSm vufawGUrjzpfEkdifao;wmu
rprdygapeJ / tusKd ;&v'fxu G zf kd t
h cGit
hf vrf; taumif;qHk; e,fy,fukd
tm½kHpdkufyg/ 'gupyg/ }
'Drdkua&pDenf;udk oHk;zdkYjyifqifaejcif;onf 'Drdkua&pDpepf
r[kwfonfudk owdcsyfoifhonf/ aywHrsm; ,lepfrsm; vGJacsu
raumif;/ EdkifiHvnf; raumif;? jynfolvnf; raumif;? tpdk;&vnf;
raumif; jzpfa&mhrnf/

aywHrsm;? ayMudK;rsm;
'Drku
d a&pDtwGuf aywHrsm; rsm;pGm &dSonf/ pHowfrSwcf surf sm;
rsm;pGm&dSonf/ EIef;pHrsm; tyHkvdkuf &dSonf/
L 'Drdkua&pDudk udk,fpm;jyKrIjzifh wdkif;onf/
L jynfolyg0ifrIjzifh wdkif;onf/
L rD'D,m vGwfvyfcGifhjzifh wdkif;onf/
L a&G;aumufyGJjzifh wdkif;onf/
L t&yfbuf tkyfcsKyfrI ppfrSefjcif;jzifh wdkif;onf/
L tmPmrsm;udk cGx J m;jcif; uefo
Y wfxm;jcif;jzifh wdki;f onf/
EdkifiHa&;zwfpm 147

L pD;yGm;a&;vGwv f yfciG hf "eOpömydkiqf kid cf iG rhf sm;jzifh wdki;f onf/


L jcpm;rIuif;jcif; yGiv hf if;jrifomrI&jSd cif; wm0ef,rl I wm0ef
cHrIrsm;jzifh wkdif;onf/
L tajccHvUl tcGit hf a&;rsm; Edkiif o
H m;tcGit hf a&;rsm; Edkiif aH &;
tcGifhta&;rsm;jzifh wdkif;onf/
L EdkifiHa&;ygwDrsm;jzifh wdkif;onf/
L ynma&;vGwfvyfcGifh
L oabmuGJvGJcGifh EdkifiHa&; ,Ofaus;rIrsm;jzifh wdkif;onf/
L w&m;aomOya'rsm;atmuf wpf n D w pf n T w f w nf ;
touf0ifjcif;jzifh wdkif;onf/
'Drkdua&pDtwGuf aywHrsm;u rsm;onf/ 'Drkdua&pD toGiu f l;
ajymif;a&;twGurf l aywHqkw d mxuf tvkyjf zpfa&;udk t"duxm;onf/
aywHrsm;jzifh umqD;xm;ygu toGiu f ;l ajymif;a&;wdkY tvkyrf jzpfwwf/
ajzavsmha&;rsm;onfvnf; yuwdt&dSukd tajccHí vdkuaf vsmnDaxG
vkyfMu&onfom jzpfonf/

'Dru
kd a&pDqw kd m yef;wdik rf [kw/f enf;vrf;om jzpfonf/ 'Dru
kd a&pD\
yef;wdkifrSm jynfolUtusKd;pD;yGm;omjzpfonf/ 'Drdkua&pD \vm&mrSm
jynfol jzpfonf/

aywHrsm; tacsmif;vdkufudkifjyD; tvkyfvkyfvQif tvkyfrjzpf/


EdkifiHa&;qdkwm jzpfEdkifacs&dSwmudk vkyfwm r[kwfvm;/ 0g'wdkif;
t,ltqwdki;f wGif w&m;aooabm &dSonf/ 'Drkdua&pDukd w&m;ao
oabmjzifh r,ltyf/ vdr®myg;eyfpGm 'Drkdua&pD enf;emrsm;udk toHk;jyK
&rnf/
Rule by Man
Rule by Law
Rule of Law
148 rif;aoh

zGifhqdkcsufrsm;u
'Drdkua&pDü tay;t,lrQrS aumif;onf/
rwl / Rule by Man
tpdk;&uvnf; ay;&rnf/ jynfoluvnf;
onf vlu tkyfcsKyfjcif;
ay;&rnf/ ay;oavmufvnf; jyef&&rnf/
jzpfonf/ tmPm&Sipf epf
&oavmufru jyefay;&efvnf; vdkonf/
oufOD;qHydkif bk&ifpepf
udk þodkY oHk;onf/ Rule jynfou l rcdk uyf&/ tpd;k &uvnf; jcrpm;&/
by Law rSm Oya'u tkyf
þum; 'Drdkua&pDaywH jzpfygonf/
csKyfjcif; jzpfonf/ þ
ae&mü Oya'qdk onfrSm w&m;onfvnf; &dSrnf/ rw&m;onfvnf;
&dSrnf/ rw&m;aom Oya'rsm;jzifh tkycf sKyf&ifvnf; tmPm&Sipf epfESihf
bmxl;ygrnfenf;/ xdkYaMumifh 'Drdkua&pDü Rule by Law udk rajym/
Rule of Law udkom ajymonf/ t"dyÜm,frSm w&m;Oya'rsm;jzifh
tkyfcsKyfjcif;/ w&m;Oya' pdk;rdk;jcif; jzpfonf/

vGwfvyfcGifhESifh jyif;jyif;^aysmhaysmh EdkifiHa&;


EdkifiHa&;udk jyif;jyif;ESifhaysmhaysmh [lí ESpfydkif;cGJonf/ High
Politics ESihf Low Politics [k em;vnfEkdio f nf/ cyfjyif;jyif; Edkiif Ha&;
e,fxüJ umuG,af &;udpö vHkjcHKa&;udpö Edkiif jH cm;a&;rl0g'udp&ö yfrsm;udk
xnfo h iG ;f onf/ cyfaysmah ysmh Edkiif aH &;e,fxüJ zGUH jzdK;a&;udpö 0efaqmifrI
udpö vlraI &; ,Ofaus;rIEiS hf tjcm;aom ukeo f ,
G uf ;l oef;a&mif;0,fa&;
udpö&yfrsm;udk xnfhoGif;onf/
'Drdkua&pDudk ajymvQif vGwfvyfcGifhjzifh wGJajymonf/
vGwfvyfpGm udk;uG,fcGifh
vGwfvyfpGm xkwfazmfcGifh a&;om;cGifh azmfjycGifh
vGwfvyfpGm toif;tyif;zGJUydkifcGifh
vGwfvyfpGm ynmoifcGifh.... ponfwdkYudk ajymonf/
Edik if aH &;taysmeh ,fü vGwv f yfciG u
hf kd ay;vdYk &onf/ twdik ;f twm
cyfjrifhjrifhtxd ay;vdkY&onf/ vGwv f yfa&;[k qdkjyD; tm;vHk;udk 0g;vHk;
EdkifiHa&;zwfpm 149

odrf;a&mcsvdkY r&/ tuefYvdkuf tuefYvdkuf tydkif;vdkuf tydkif;vkduf


ajym&rnf/ umuG,fa&;ESifhvHkjcHKa&;udpörsm;ürl vGwfvyfcGifhudk
tMuGif;rJhoabmw&m;jzifh qkyfudkifí ajymvdkY r&/ twdkif;twm
tcsdeftqjzifhom ajym&efoifhonf/
txl;ojzifh Edik if aH wmf umuG,af &;ESihf vHjk cHKa&;qdik &f mudp&ö yfrsm;ü
vGwv f yfcGihfonf tMuGi;f rJhr&dS/ 'Drkdua&pDjzifh trsK;d om; vHkjcHKa&;udk
xdcdkufatmif rvkyfoifh/ tpdk;&uvnf; rvkyfoifh jynfoluvnf;
rvkyo f if/h rD',
D muvnf; rvkyo f if/h t&yfbuftzGUJ tpnf;rsm;uvnf;
rvkyfoifh/

oumtkyf tqdyfvm;
Edkiif Hrsm;onf trsK;d om; tusK;d pD;yGm;ESihf trsK;d om; vHkjcHKa&;udk
OD;xdyx f m;Muonfjzpf&m 'Dru kd a&pD[ol nf rdrEd kid if \
H trsK;d om;tusK;d
pD;yGm;udk aqmifMuOf;rIom jzpfapoifhonf/ 'Drkdua&pDaMumifh vHkjcHKrI
rJhjcif;rsKd; EdkifiHwumpGufzufrI 'D*&Dt&Sdefjrifhvmjcif;rsKd; rjzpftyf/
þtcsufonf tqdyfjzpfonf/
'Drkdua&pD y½dkrkd;&Si;f vkyaf om Edkiif Hrsm;onf vlUtcGihfta&;udk
oHjydKifatmfwwfonf/ wpfcgw&H vlUtcGit hf a&;[lonf oumtkyx f m;
aom tqdyfvnf; jzpfEdkifonf/ þtcsufonf vlUtcGifhta&;udk
tqdk;jrifjcif; r[kwf/ vufawGUEdkifiHa&;ESifh ,SOfpyfí vlUtcGifhta&;
qdkif;bkwf udk oabmuGJvGJjcif;om jzpfygonf/
vlUtcGiht f a&;? yGihv
f if;jrifomrIESihf vGwv f yfcGihrf sm;udk twdki;f
tqjzifh Munfh&efvdkonf/ qifjcifwHkw&m;jzifh Munfh&ef vdkonf/
AdkvfcsKyfatmifqef;u olUrdefYcGef;ü vGwfvyfrIudk Oyrmjyí
ajym onf/ vGwfvyfjyDqdkwmESifh vrf;ay:xGufí aq;½dk;vSrf;vdkY
r&/ vGwf vyfrIonf pnf;ESihfurf;ESihf wm0ef,lrIESihf wm0efcHrIwkdYESihf
,SOfwGJrS aumif;onf/
150 rif;aoh
yGifhvif;jrifomrI[k ajymjyD; tdrfomwufvQif wHcg;zGifhwyfí
r&/ trsKd;om;vkHjcHKa&;udpöonfvnf; xdkenf;vnf;aumif;yif jzpf
onf/ udk,hEf kdiif HvHkjcHKa&;udk xdyg;aESmuf,Suv
f matmiftxd yGihv
f if;
vdkY r&/ tpdk;&ESihf wyfrawmfuvnf; t&mtm;vHk;udk trsK;d om;vHkjcHKa&;
taMumif;jyjyD; vGwfvyfcGifhrsm;udk uefYowfcsKyfcs,f wm;qD;jcif;
rvkyf&/ tpGef;a&mufvQif raumif;/ vGwfvyfcGifhonf tpdk;&rSma&m
jynfolrSmyg txdef;taxESifhrS aumif;vdrfhrnf/ owdcsyfMuygukef/

&&ef xrf;&ef
'Drku
d a&pDü tcGit
hf a&;ESiwhf m0efukd yl;wGJ ajymonf/ tcGit hf a&;
aemufwiG f wm0efygvmonf/ wm0efESihf ,SOí f tcGiht
f a&;wdkY &onf/
þodkY tjyeftvSef tnrn qufpyfrjI zifh 'Drku d a&pDukd armif;ESio
f nf/
jynfolrsm;u tpdk;&xHu &zdkYawmif;onf/ &jyD;vQif xrf;&rnf/
xrf;jyD;vQifvnf; &&rnf/ tpdk;&u tcGefaumufjcif;onf jynfolU
0efaqmifrIay;&ef jzpfonf/ 'Drkdua&pDü tay;t,lrQrS aumif;onf/
tpd;k &uvnf; ay;&rnf/ jynfou l vnf; ay;&rnf/ ay;oavmufvnf;
jyef&&rnf/ &oavmufru jyefay;&efvnf; vdkonf/ jynfolu rcdk
uyf&/ tpdk;&uvnf; jcrpm;&/ þum; 'Drkdua&pD aywHjzpfygonf/
nae 3 ; 29
16 Zefe0g&Dv 2018/
v
pGrf;&nf (3) &yf

ppfbufrSm pGrf;&nf (3) &yfudk tjrJ jznfhwif;aezdkY jynfh0aezdkY


wdkuw f eG ;f w,f/ aqmfMow,f/ atmufajcppfom;jzpfjzpf t&m&dt S &mcH
jzpfjzpf pGrf;&nf (3) &yf jynfh0aea&;[m ta&;MuD;w,f/

tJh'DhpGrf;&nf oHk;&yfu
L (1) ppfa&; pGrf;&nf
L (2) tkyfcsKyfa&; pGrf;&nf
L (3) pnf;½Hk;a&; pGrf;&nf/
'DOyrmudk yrmjyKjyD; EdkifiHa&; owå0gawGtwGuf pOf;pm;p&m
&vmw,f/ Edkiif Ha&;orm;aumif; wpfa,mufjzpfzkdYqkd&if pGr;f &nf(3)
&yf&dS&r,f/
(1) EdkifiHa&;pGrf;&nf
(2) pDrHcefYcGJrI pGrf;&nf eJY
(3) pnf;½Hk;a&;pGrf;&nfawG jzpfw,f/

eHygwf (1) pGrf;&nf


EdkifiHa&;pGrf;&nfvdkY ajymwJhae&mrSm EdkifiHa&; tjrifus,fjcif;?
Edkiif aH &; tajrmftjrif&jSd cif;eJY Edkiif aH &; y&d,m,fMuG,0f jcif;wdkY ygw,f/
EdkifiHa&;y&d,m,f MuG,f0w,fqdkwm r½dk;om;wm r[kwfygbl;/
152 rif;aoh

EdkifiHa&;upm;uGuf xGifrIawGMum;rSm yg;yg;eyfeyf usifvnfEdkifwJh


pGrf;&nfudk ajymwmyg/ EdkifiHa&;upm;uGufudk t*Fvdyfvdk Political
manipulation vdkY ac:w,f/ Edkii f Ha&; ajcxk;d rIawGukd udk,w f kdiv
f kyzf kdY
rqdkvkdygbl;/ twdkut f cdkuaf wG tcktcHawGtMum;rSm epfjrKyfroGm;zdkY
udk,f udk,wf kid u
f vnf; yg;eyfpmG Edkiif aH &; upm;Edkirf ,fh enf;pOfawGukd
em;vnf wwfuRrf;xm;jcif;udk qdkvdkwm jzpfygw,f/

EdkifiHa&;orm;[m tajymorm; oufoufcsnf;jzpfaevdkY r&bl;/


tvkyform;vnf; jzpf&r,f/ tajymorm;vnf; jzpf&r,f/ EdkifiHa&;
orm;twGuf ajymwmudu k olt U vkyf jzpfaewmvnf; ygw,f/ 'Dawmh
aj y m&if v nf ; vuf a wG U u s u s xd x d a &muf a &muf em;0if a tmif
tvkyfjzpfatmif ajymEdkifzdkY pDrHcefYcGJrIoabmw&m;udk od&r,f/

Edkiif Ha&; tjrif[m avhvmEdkipf rG ;f tm;tay:rSm rlwnfygw,f/


pl;prf;avhvmrI tm;aumif;&if Edkiif Ha&;tjrif[m us,v f mr,f/ euf
vmr,f/ tay:,H tawG;tac:rsK;d eJY Edkiif aH &;vkyw f ohJ l rjzpfawmhygbl;/
EdkifiHa&;tajrmftjrif[m udk,fh&JU EdkifiHa&;jzwfoef;rIeJY qdkifyg
w,f/ ud, k u f b,fe,fy,f b,f0ef;usirf mS usiv f nfusupf m;cJw h ,f/
jrL;wl;cJhw,f/ tawGUtMuHKawG,lEkdicf Jhw,f/ b,fvkdyk*¾Kv d rf sK;d eJY teD;
uyf avhvmcGi&hf cJw h ,f qdw
k mawGu ta&;ygygw,f/ ta&;MuD;ygw,f/
Edkiif aH &; tajrmftjrifqkw d m odrq
I kw
d mxuf em;vnfryI k&d rSd S &Edkiw f t hJ &m
jzpfw,f/ tem*wfukd MunfhEkdijf cif; a&SUukd MudKMunfhEkdijf cif;eJY twdki;f
tqudk odjcif;tajctaeeJY tcsdeftcgudk rSef;qEdkifjcif; jzpfygw,f/
wpfenf;tm;jzifh Timing jzpfygw,f/
Edkiif Ha&;rSm Timing u ta&;MuD;ygw,f/ udk,hf&JU vky&f yfawG
rSeaf eaptHk;awmh timing rudku&f if tm;vHk; ta[moduH jzpfEkid yf gw,f/
'gu owdxm;p&m jzpfygw,f/ xm;awmh/
EdkifiHa&;zwfpm 153

eHygwf (2) pGrf;&nf


pDrHcefYcGJrI pGrf;&nfjzpfygw,f/ EdkifiHa&;orm; vkyfr,fhol[m
vkyyf kdicf Gi&hf vmr,f/ vkyyf kdicf Gihef JYtnD vkyif ef;awGukd taumiftxnf
azmf&r,f/ nTeMf um;&r,f/ tMuHÚmPfay;&r,f/ a0zef&r,f/ qef;ppf
&r,f/ tkycf sKyaf &; vdik ;f bufvnf; a&mufEikd w f ,f/ rl0g'qH;k jzwfov l nf;
jzpfEikd w
f ,f/ ud, k pf m;jyKjyD; jynfoUl oabmxm; toHukd us,u f s,af vmif
avmif atmfay;&olvnf; jzpfEkid w f ,f/ tkycf sKyfoal wG taumiftxnf
azmfoal wGukd a0zefqef;ppf owday; qifjcifok;H oyfcsuaf wG ay;&wJo h l
vnf; jzpfEdkifw,f/
pDrHcefYcGJrI pGr;f &nf[m tvkyo f rm;twGuf t"du vdkygw,f/
EdkifiHa&;orm;[m tajymorm; oufoufcsnf;jzpfaevdkY r&bl;/
tvkyform;vnf; jzpf&r,f/ tajymorm;vnf; jzpf&r,f/ EdkifiH
a&;orm;twGuf ajymwmudku olUtvkyf jzpfaewmvnf; ygw,f/
'Dawmh ajym&ifvnf; vufawGUusus xdxad &mufa&muf em;0ifatmif
tvkyjf zpfatmif ajymEdkizf kdY pDrHcefYcGJrIoabmw&m;udk od&r,f/ pDrHcefY
cGJrI enf;pOfudkod&r,f em;vnf&r,f/ wwfuRrf;&r,f/ tu,fí
tcGihfoifhvkdY tkycf sKyfa&;tmPm udk,hfvufxJa&mufvm&if tçraezdkY
vdkw,f/ pçvHk;a& pçraezdkY vdkw,f/ tckjzpfaewJh olawGukd oifcef;pm
,lEdkif&r,f/
aemufqHk; Edkiif Ha&;orm; vkyo f l[m tmPm r&ao;&ifawmif
udk,yhf gwDwiG ;f rSm udk,&hf UJ prD cH efcY JG rIprG ;f &nfu ygwDwnfaqmufa&;rSm
toHk;0ifr,f/ ygwDzGHUjzdK;a&;rSm toHk;usr,f/ pDrHcefYcGJrI aumif;wJh
EdkifiHa&;orm;awG&dSwJh ygwDu z½dkz&J rjzpfawmhbl;/ A&rf;Awm
rjzpfawmhb;l / vkyx f kH;vkyef nf;usus enf;pepfusus ½Hk;vkyif ef;awGukd
vkyEf ikd rf ,f/ Edik if aH &; pnf;½H;k rIawGukd vkyEf ikd rf ,f/ wenf;tm;jzifah jym&if
ygwDwGif;rSm OD (Organizational Development) jzpfvmr,f/
pnf;pepfusus eJY rl0g'cdkifcdkif &yfwnfaewJh ygwDudk b,f
jynfou l rav;pm; raxmufcb H aJ ervJ/ udk,u hf kd raxmufcaH o;wm
154 rif;aoh

udk,hfrSm tJh'DhcsKUd ,Gi;f csuaf wG &Sad evdkY jzpfEkdiw


f ,fqkdwmudk rSe;f qxm;
oihfw,f/

eHygwf (3) pGrf;&nf


pnf;½Hk;a&; pGrf;&nfjzpfygw,f/ EdkifiHa&;orm; tzdkY vlxk
axmufcHrI jynfolvlxk&JU MunfjzLrI vdktyfw,f/ tJh'DhtcgusrS olu
a&G;aumufyGJ0if&if rJ&r,f/ olUukd vltrsm;u axmufcHr,f/ pnf;½Hk;
a&;twGuf t"duuswhJ tcsuu f vlraI ygif;oif;qufqaH &;jzpfygw,f/
vlrIaygif;oif; qufqHa&;&JU t"dutcsufu pum;ajympGrf;&nf eJY
pdwfaumif; apwemaumif;jzpfygw,f/
pdwaf umif;wJholqDu xGuv f mwJh pum;uom pum;aumif;
jzpfEkdifw,f/ uRefawmf awGUzl;w,f/
Edkiif aH &;orm;vdkq Y kw
d hJ olawmfawmfrsm;rsm;u pum;udk vQmzsm;
av;eYJajymw,f/ EIwfzsm;av;eJY ajymw,f/ olUwdkY pum;awGu &if
acgif;xJuvmwm r[kwb f ;l qdkwm em;axmifwhJ uRefawmfu tvdkvkd
cHpm;rdygw,f/
uReaf wmf Edkiif aH &; ya&m[dww f pfa,muf r[kwyf g/ okcrdew f pf
a,mufvnf; r[kwyf g/ ESvHk;om;&dSaom vlom;wpfa,muftaejzifh
ajymaewmjzpfygw,f/ pum;aumif;[m pdwfaumif;u vmw,f/
pum;aumif;[m apwem aumif;u vmw,f/ pum;wpfcGef;udk
b,favmuf tm;xkwfjyD; ajymw,fqdkwm em;axmifMunfhwmeJY
odEdkifw,f/ pum;t&mrSm y&d,m,fMuG,fzdkY vluJcwfwwfzdkY vlrI
aygif;oif;qufqHa&;rSm yg;&nfeyf&nf&dSzdkY vdkw,f/
Edkiif Ha&;orm;wpfa,muf&JU rsuv f Hk;awGu awmufyae&r,f/
n§dKU"mwf&dSae&r,f/ olU&JU udk,f&nfudk,faoG;[m oHvdkuf"mwfvdk
qGJiifEkdi&f r,f/ tJhvkdjzpfatmif avhusiw hf nfaqmufzkdY vkw d ,f/ olU&JU
pum;udk Mum;vdkuw f meJY em;axmifvkduw f meJY tusMuD; usoGm;atmif
olU&UJ uk,
d &f nfuk, d af oG;u zrf;qkyx f m;Edki&f r,f/ tJ'h t
hD wGuf OD;aESmuf
EdkifiHa&;zwfpm 155

pGrf;&nf vdkw,f/ ESvHk;om;pGrf;&nf vdkw,f/ tajymta[mpGrf;&nf


vdkw,f/
EdkifiHa&;orm; vkyfr,fhol[m olU&JUta[mtajymeJY ol[m
ywåjrm;jzpfaMumif; vltrsm;odatmif jyKpGrf;Edkifw,f/
n 10 ; 06
13 'DZifbmv? 2017/
p
'Drdkua&pD uMuD; cacG;

(1)
'Drkud a&pDrmS tajccH0ad oo vu©PmawG &dw S ,f/ vGwv f yfpmG
ajymqdkcGihf? vGwv f yfpGm pka0;cGihf? vGwv f yfpGm azmfjycGihf? vGwv f yfpGm
udk;uG,fcGifh? vGwfvyfpGm pkzGJUcGifh.... pwmawG jzpfw,f/
'Drku
d a&pDrmS vlawGu olwkYd qE´oabmxm;awGukd vGwv f yfpmG
xkwaf zmfajymqdk azmfjycGi&hf &Sd w,f/ 'g[m tajccH tcGit hf a&;jzpfygw,f/
jynfolyg0ifcGihf[m 'Drkdua&pDtwGuf vdktyfw,f/ orm½dk;us yg0if
wmeJY orm½dk;usabmifudkausmfjyD; ygEdkifwmu 'Drdkua&pD&JU ay;xm;
csuf jzpfygw,f/
jynfoyl g0ifciG qhf kw
d mudk vHk;jyD; ajymvdkY r&bl;/ b,favmufxd
ygEdkio f vJ/ b,fvkd ygvdkY&ovJ/ b,favmufxd xJxJ0if0if vIy&f Sm;
cGih&f So
d vJqkdwm 'Drkdua&pD&JU 'D*&D jzpfygw,f/ jynfolyg0ifrI jrifhav
av ydkus,fjyefYwJh 'Drdkua&pD jzpfavavygyJ/
'Drdkua&pDrSm jynfolu acgif;aqmifudk ajymif;cGifh &dSw,f/
a&G;cGih&f Sw
d ,f/ Edkiif Ha&;tmPmudk b,folUvufxJrSm xnfhrvJ qdkwm
jynfolU&JU a&G;cs,fcGifh jzpfygw,f/
EdkifiHa&;tmPmudk b,folUvufxJrSm b,favmufMumMum
xm;rSmvJ/ b,favmuf yrmPtxd ay;xm;rSmvJ qdkwmudk jynfou l
jy|mef;wm jzpfw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 157

jynfoUl &UJ jy|mef;csuu f yDyjD yifjyif&aSd vav 'Drku d a&pD&UJ tmrcHcsuu f


jrifhavav jzpfygw,f/
'Dru kd a&pD rSe&f if a&G;aumuf vT w f a wmf e J Y tk y f c sKyf a &;u
yGJ &dSw,f/ a&G;aumufyGJ &dS½HkeJYawmh twl w l e J Y tEl E l 'D y k y f x J u
'Drdkua&pD rac:bl;/ 'DyJqdk&if txdef;tax r&dSbl;/
'Drdkua&pD a&G;aumufyGJ wpf*sdwfwnf; wpfÚmPfwnf;
rSef&if vGwfvyf&r,f/ w&m;rQ qdk&if 'Drdkua&pD ryDjyifbl;/
w&r,f/
yHkrSeaf &G;aumufyGJ &dS&r,f/
a&G;aumufyGJrSm jydKifvdkYEdkif&ifvnf; tmPmtyf&r,f/ todtrSwfjyK
ygw,f qdkwJhtqifheJY r&bl;/
aemufjyD; a&G;aumufyGJqdkwm 'Drdkua&pD&JU aywHwpfck jzpfay
r,fh a&G;aumufyGJ'Drdkua&pD (Electoral Democracy) tqifheJY awmh
&yfraezdkY vdkw,f/
'Drdkua&pDrSm t"dyÜm,f &dSw,f/ wefzdk;&dSw,f/ tESpfom&
&dSw,f/ aywH&dSw,f/ EIef;pH &dSw,f/

(2)
'Drku d a&pDqkw d m rwlujJG ym;rItay:rSm pkpnf;Edkijf cif;jzpfygw,f/
q&mMuD; '*kew f m&mu 'Drkdua&pDqkdwm rwnfhtwlae0g'vdkY awmif
ajymzl;w,f/
e,fajrtydki;f tjcm;t& vlrsK;d t& taoG;ta&mift& udk;uG,f
,HkMunfrIt& uGJjym;aewm &dSaumif;&dSr,f/
odkYayaomfjim;vnf; 'Drkdua&pDqkdwJhrl tay:rSm &yfcHjyD; aygif;
pnf; vkyfaqmifEdkif&if odyfaumif;wJh tavhtusifh jzpfygw,f/
'g[m 'Drdkua&pD EdkifiHa&; "avh&JU wefzdk; jzpfygw,f/
Edkiif aH &;vkycf iG hf tcGit
hf a&;eJY ywfouf&if ydki;f jcm;ajymvd&kY w,f/
158 rif;aoh

EdkifiHom; tcGifhta&;?EdkifiHa&; tcGifhta&;eJY vlUtcGihfta&;/


EdkifiHom;tcGifhta&;qdkwm tajccHusw,f/ ½dk;&Sif;w,f/
jynfolvlxkawGxJrSm EdkifiHom; tcGifhta&;udk &Muygvsuf
EdkifiHa&;tcGifhta&; r&MuolawG &dSw,f/
'Drkdua&pDqkdwm vlUtcGihfta&;udk av;pm;jyD; Edkiif Hom; tcGihf
ta&;eJY Edkiif Ha&; tcGiht
f a&;wdkY tjynfht0 &&dSwmudkac:wm jzpfw,f/

a&G;cs,fcGifh
a&G;aumufyGJawGrSm Edkiif Hom;wpfa,muf[m vGwv f yfpGm olU
acgif;aqmifudk a&G;cs,fcGifh&dS&w,f/
oludk,fwdkifvnf; vGwfvyfpGm 0ifa&mufta&G;cs,fcHydkifcGifh
&dS&w,f/ a&G;cs,rf IawG vGwv f yfjyD; vGwv
f yfpGm a&G;aumufcH ydkicf Gihf
awG[m 'Drdkua&pD&JU teufoabm jzpfygw,f/

tmPm&Sifpepfuawmh &Sif;w,f/
Rule of Law vnf; rajymbl;/
Rule by Law vnf; rodbl;/
olvkyfwm Rule by man yJ/
vleJYtkyfcsKyfwmu tmPm &Sif&JUtvkyf/
rleJYtkyfcsKyfwmu 'Drdkua&pDtpdk;&&JUtvkyf/

'Drku
d a&pDrmS a&G;cs,cf iG hf &dw
S ,f/ tmPm&Sipf epfrmS a&G;cs,cf iG hf
r&dSbl;/ 'Drdkua&pDpepfrSm udk,fhacgif;aqmifudk udk,fa&G;cGifh&dSw,f/
udk,fMur®m udk,fzefwD;cGifh &dSw,f/

xdef;zdkY? axzdkY tmPmcGJxm;w,f


'Drkdua&pDrSm tmPmcGJa0wm &dSw,f/ tmPmawGukd ueYo f wf
xm;w,f/ wpfO;D wpfa,muf wpfpkwpfzUJG wnf;udk tydkiaf y;rxm;bl;/
EdkifiHa&;zwfpm 159

xde;f zdkY axzdkY/ apmifhMunfh avhvmzdkY tmPmawGukd cGJxm;w,f/ 'gudk


Seperation of Power vdkYvnf; ac:w,f/
Division of Power vdv kY nf; ac:w,f/ tmPmr@Kdif oHk;&yfukd
tuefYvdkuf yDyDjyifjyif cGJxm;Edkif&if 'Drdkua&pDpepf yDjyifw,fvdkY
qdkEdkifw,f/
vTwaf wmfeJY tkycf sKyfa&;u twlwleJY tElEl 'Dykyx f Ju 'DyJqkd&if
txde;f tax r&dSbl;/ wpf*sw d w f nf; wpfÚmPfwnf;qdk&if 'Drkdua&pD
ryDjyifbl;/
vTwaf wmfuvnf; vTwaf wmf tvkyv f ky/f tkycf sKyfa&;uvnf;
tkycf sKyfa&;tvkyv f kyjf yD; ig tusyt f wnf;jzpfatmif rif;wdkY tqdkawG
ar;cGe;f awG rar;MueJv Y kYd uefv
Y efw Y m[m 'Drku
d a&pDusix hf kH;udk owfwm
eJY twlwlygyJ/ 'Drdkua&pDrSm tmPmawGudk uefYowfxm;w,f/
cGJxm;w,f/

w&m;aomOya'rsm; touf0ifa&;
'Drdkua&pDrSm w&m;Oya'pdk;rdk;a&;udk ajymw,f/
w&m;Oya'pdk;rdk;a&;udk Rule of Law vdkY ajymw,f/ Rule of
Law eJY Rule by Law eJY rwlbl;/ Rule by Law rSm ajymwJh Oya'
qdkwmrSm w&m;wmvnf; jzpfcsifjzpfr,f/ rw&m;wmvnf; jzpfcsif
jzpfr,f/ Rule by lawrSm rw&m;wJh Oya'eJY tkyfcsKyfw,fqdkwJh
oabmygEdkifw,f/
tmPm&Sipf epfuawmh &Si;f w,f/ Rule of Law vnf; rajymbl;/
Rule by Law vnf; rodbl;/ olvkyfwm Rule by man yJ/
vleJYtkyfcsKyfwmu tmPm&Sif&JUtvkyf/ rleJYtkyfcsKyfwmu
'Drku
d a&pDtpdk;&&JUtvky/f rlckid af tmif rvkyb
f J vlukd tom;jyK&ifvnf;
'Drdkua&pDu r[efvSbl;/ w&m;wJh Oya'awG touf0ifygapvdkY
jrefrmjynftwGuf qkawmif;&rSmyJ/
160 rif;aoh

tkyfpkzGJUtEdkifusifhwm r[kwfbl;
'Drdkua&pD qdkwm trsm;pku tkyfcsKyfwm rSefw,f/ trsm;pk
oabmxm;tjrifawGudk wefzdk;xm; OD;pm;ay;wm rSefw,f/
odkYayr,fh 'Drdkua&pD qdkwm trsm;nD ]þ} ]uRJ} zwf../
r[kwfbl;/ 'Drdkua&pDrSm trsm;pkMuD;vnf; rSm;EdkifwmyJ/ 'gudk
xnfhwGufzdkY vdkw,f/
trsm;u oabmwl vufcHwdkif; rSefcsifrS rSefrSmaygh/
aumif;csirf S aumif;rSaygh/ 'ghaMumifh vpfb&,f 'Drkdua&pDrSm
vlenf;pk tcGifhta&;awGudkvnf; umuG,fay;w,f? av;pm;w,f
qdkwJh tcsufygw,f/
'ghaMumifh bufrQpGm pOf;pm;csuu f kd 'Drkdua&pDrSmyJ awGUEkdiw
f m
jzpfygw,f/

Good Governance,Clean Government.
tkycf sKyrf I aumif;qdw
k m wm0ef,rl eI YJ wm0efcrH I tay:rlwnfw,f/
yGiv
hf if;jrifompGm vkyaf qmifru I xyfwk;d wefzk;d jzpfw,f/ yGiv hf if;w,f
qdkwm ½dk;om;w,fukd ajymw,f/ ½dk;om;rS yGiv hf if;Edkiwf ,f/ r½dk;om;&if
ryGifhvif;Edkifbl;/
jcpm;&if vmbfpm;&if b,fvkv d kyf yGiyhf iG v
hf if;vif; tkycf sKyfEikd yf g
awmhrvJ/ t&m&mudk cdk;aMumifck;d 0Suf vkyaf wmhrmS aygh/ wif'gudpaö wG
pDrHudef;awG Munfhav/
tpdk;&u oefY&Sif;&r,f/ oefY&Sif;½HkeJY r&bl;/ tkyfcsKyfrIvnf;
aumif;&r,f/ vmbfrpm;½Hkwpfckwnf;eYJ wm0efausw,fvdkY ajymvdkY
r&awmhbl;/

jynfolyg0ifrI
jynfolvlxku udk,fhta&;rSm udk,f0ifygEdkifzdkY tcGifh&dSwm
'Drdkua&pD jzpfygw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 161

udk,h&f JUvHkjcHKa&; udk,hEf kdiif Hta&;? udk,haf 'ota&;? udk,hv


f lrsK;d
a&;? udk,hpf m;0wfaea&;? udk,hMf ur®m udk,zf efwD;a&;? b0t"dyÜm,fukd
wnfaqmufEkid af &; udk,t hf odkutf 0ef; aumif;pm;a&;wdku
Y kd us,u f s,f
jyefYjyefU yg0ifEdkifwm 'Drdkua&pD jzpfygw,f/ vlrIvufwHawG usKHU0if
ae&if tmrcHcsu&f w Sd hJ 'Drku
d a&pDukd rwnfaqmufEkid yf gbl;/ orm½dk;us
yg0ifrIvm;? orm½dk;usxuf ydkjyD;yg0ifcGihf&Sdovm; qdkwm 'Drkdua&pD
tjyefYus,frItay:rSm trsm;MuD; rlwnfygw,f/

Agree to disagree
udk,ef YJ tjrifoabmxm; rnDraI wGtay: em;vnfvufcEH kid pf rG ;f
[m 'Drdkua&pD "avhtay:rSm rlwnfw,f/ &ifhusufwJh 'Drdkua&pD
"avh[m rwluGJjym;rIawGukd em;vnfvufcHEkdipf Gr;f jrifhw,f/ 'g[m
A[k0g' zGHUjzdK;jcif;vu©Pm jzpfygw,f/

"eOpömzefwD;cGifh
'Drkud a&pDrmS udk,"hf eudk udk,w f kid v
f wG v
f yfpmG zefw;D cGi&hf w
Sd ,f/
t'rfprpfu vGwfvyfaomaps;uGufudk a[mw,f/ 0,fvdktm;eJY
a&mif;vdktm;uom aps;uGuu f kd zefw;D vdrrhf ,fvkYd a[mw,f/ tpdk;&&JU
tcef;u@udk tqHk;pGefxd avQmhcsypfzdkY wdkufwGef;w,f/ rjrif&wJh
vufu tvdkavsmuf xdef;nd§oGm;r,fvdkY aumufcsuf jyKw,f/
uGejf rLepfpepfeJY qdk&S,v f pfpepfawGrSm pD;yGm;a&;&m tm;vHk;udk
tpdk;&ujc,fvS,w f m awGU&w,f/ tpuae tqHk;txd tpdk;&vTr;f rdk;
csKyfukdirf Iatmufu vGwu f kd rvGwb f l;/ bmpdku&f rvJ qdkwmudkvnf;
tpdk;&u jyXmef;w,f/ b,faps;eJY b,fudk a&mif;&r,f bmtwGuf
MudwfcGJ&r,f qdkwm tm;vHk;udk tpdk;&u pD&ifqHk;jzwfw,f/
'Drkdua&pDqkdwm yk*¾vu d ydkif vkyw f m/ Edkiif Hykdiv
f kyw
f m r[kwf
bl;/ qdk&S,fvpfacwfrSm jynfolydkifvdkYawmh oHk;w,f/ wu,fawmh
EdkifiHawmfydkif vkyfwm/ EdkifiHawmfqdkwmvnf; wu,f rydkifygbl;/
162 rif;aoh

Edkiif aH wmfukd armif;ESiw f m/ Nationalization vdkY oHk;wmyJ/


f hJ tpdk;& ydkiw
Privatization uawmh 'Drdkua&pDeJY wGJvsuf/
EdkifiHa&;rSm 'Drdkua&pD pD;yGm;a&;rSm aps;uGuf/ tifrwef
tyfpyfwJh twGJtpyfyJ jzpfygw,f/
n 7 ; 14
1 Zefe0g&Dv 2018/
v
tdkif'Da,mfvdk*sD rsufESmpm

tdkif'Da,mfvdk*sDawG[m tjzpftysufawGudk &Sif;jyw,f/ bmh


aMumifhqkdwmeJY b,fvkdqkdwmawGukd ajymw,f/ trSm;trSef taumif;
tqdk;wdkYtwGuf aywHawGudk tacsmif;vdkuf xkwfw,f/ vlawGu
tdkif'Da,mfvdk*sDtay: &yfcHjyD; jiif;Muw,f/ ckefMuw,f/
tdik 'f aD ,mfv*kd seD YJ olwYkd trSwo f ½kyaf wGukd owfrwS v
f u
kd Mf uw,f/
trSwfo½kyfawGeJY wHwdkif;umjyD; olwdkY &yfwnfcsufawGudk jyw,f/
cH,lcsufawG ,HkMunfcsufawG[m udk,fqkyfudkifvdkufwJh tdkif'Da,mf
vdk*sDtay:rlwnfjyD; udk,hv f ky&f yf jzpfvmw,f/ udk,ht f jyKtrl jzpfvm
w,f/
vlawGu tvkyaf wG vkyzf kdY tpDtpOfawG qGJw,f/ pDrHued ;f a&;
w,f/ y½dk*&rfawG qGw J ,f/ aywHawG xkww f ,f/ pnf;awGrsO;f awGukd
owfrSwfw,f/ jyXmef;w,f/ bmhaMumifhqdkwJh taMumif;jycsufawG
cdkicf kdiv
f HkvHkjyzdkY oDtkd&DawG xkwMf uw,f/ urÇmay:rSm tdki'f Da,mfvkd*sD
aygif;pHk ay:cJhwmyJ/ tpHkyJ tpHkyJ/

uGefjrLepf 0g'
qdk&S,v
f pf0g'? t&Si;f &Si0f g'? zufqpf0g'? trsK;d om;a&;0g'?
r0g'? zdk0g'? vpfb&,f0g'? &D&,fvpfZif? tdkif'D,,fvpfZif?
ZD,Gefepf0g' pwJh tdkif'D,mawG tpHkyJ/
164 rif;aoh

bmoma&;eJY qufET,fwJh tdkif'D,mawGvnf; &dSw,f/ c&pf,mef


tpövmrfrpf? Ak'¨? uGefjzL;&Syf... tpHkpHkygyJ/
tdki'f Da,mfvkd*sDqkdwm 'óeygyJ/ tawG;tac:vdkY ajymw,f/
'óeawG jzpfzdkY tawG;tac:&SifawGu a'oemawGudk a[mw,f/
olwdkY ,HkMunf,lqwJh t&mawGudk wifjyw,f/ jzefYcsdw,f/ vlawG
,HkMunfatmif vkyfw,f/ vlawG vufcHatmif vkyfw,f/ olwdkY
udk,w f kid f qGGJaqmifpnf;½Hk;ol? a[majymydkYcsol? 0g'jzefYcso
d l tdki'f Da,mf
vdk*sDudktoufoGif;olawG jzpfvmw,f/ olwdkYudk,fwdkif vufawGU
taumiftxnf? razmfEkid &f ifawmif vltrsm;odatmif a&;om;jzefcY sMd u
wmawG vkyfMuwmyJ/

tdik 'f aD ,mfv*kd seD YJ olwYkd trSwo f ½kyaf wGukd owfrw S v f ukd Mf uw,f/
trSwfo½kyfawGeJY wHwdkif;umjyD; olwdkY &yfwnfcsufawGudk jyw,f/
cH,cl suaf wG ,HMk unfcsuaf wG[m ud, k q
f yk u
f ikd v
f ukd w f hJ tdik 'f aD ,mf
vd*k stD ay:rwl nfjy;D ud, k v hf yk &f yf jzpfvmw,f/ ud, k t hf jyKtrl jzpfvm
w,f/

udef;(p)u taxGaxGoabmw&m; pmtkyfudk a&;w,f/


um;cfrwfu t&if;usr;f udka&;w,f/ t'rfprpfu Edkiif Hrsm;\ "eOpöm
udk a&;w,f/
abm*aA'udk tajcjyKjyD; EdkifiHa&;'óeawG xGufvmw,f/
EdkifiHa&;'óeawGuae vrf;pOfawG? rlawG? jyKrlaqmif&GufcsufawG
jzpfvmw,f/
tdki'f aD ,mfvk*d saD wG 'óeawGu urÇmMuD;tay:u tjzpftysuf
awGukd &Si;f jyzdkY MudK;pm;w,f/ urÇmjh yifyu t&mawG taMumif;ukv
d nf;
odatmif MudK;pm;Muw,f/ MudK;pm;oavmuf azmfjyEdkifatmifvnf;
MudK;pm;MuwmyJ/
EdkifiHa&;zwfpm 165

tdki'f aD ,mfvk*d saD Mumifh trSwof ½kyaf wG uGv J mw,f/ tkid 'f aD ,mf
vdk*sDaMumifh &yfwnfcsufawG? ,HkMunfcsufawG uGJvmw,f/
tdkif'Da,mfvdk*sDaMumifh taumif;tqdk;eJY trSm;trSeftay:
jyXmef;csuaf wG uGv J mw,f/ tdki'f aD ,mfvk*d saD Mumifh oGm;&r,fh vrf;awG
rsm;vmw,f/ 'ghaMumifhyJ a&mufwJh yHkawG uGJvmw,f/ uGmvmw,f/
[çvmw,f/ tqifah wG rwlMuawmhb;l / urÇmMuD;u olUobm0twdik ;f
vnfywfaew,f/ jzpfwnfaew,f/ obm0xJrSm aexdkiw f Jh vlawGu
obm0udk qefYusifvmwJhtcg obm0w&m;u rQajcysufvmovdk
jzpfvmw,f/
rQajcudkxdef;zdkY vlawGu awG;Muw,f/ pl;prf;&SmazGMuw,f/
vlawG bmhaMumifh aoaMuMuovJ? vlawG bmhaMumifh tcsif;csif;
owfjzwfMuovJ? vlawG bmhaMumifh ½kef;uefvIyf&Sm;aeMuovJ?
vlawG bmhaMumifh aiG&SmMuovJ? pGeUf MuJay;urf;MuovJ qdkwmawGukd
tajzxkwfw,f/
*,fvv D ,D u kd towfc&H w,f/ qdu k a&;wD;vnf; tqdyaf omuf
ao&w,f/ a,½Iu um;pifwifcH&w,f/ *smreDrSm pmtkyfawG rD;½IdU
cH&w,f/ w½kwrf Smvnf; pmtkyaf wG rD;½dIUwmyJ/ t&if;&Sipf epf tMuGi;f
tusefawG ypönf;awGtm;vHk;udk rD;yHkwif½IdUMuw,f/
tdki'f aD ,mfvk*d saD wGu tcsi;f csi;f tm;jydKifw,f/ vlreI ,fy,frmS
xdyqf Hk;u &yfwnfEkdiaf tmif tm;xkwMf uw,f/ vlawG toHk;jyKatmif
vkyMf uw,f/ vlawGukd tdki'f Da,mfvkd*sDu armif;ESiw f Jh ESpu
f mvawG
&dSw,f/ tckvnf; &dSaewmyJ/ odomjcif; rodomjcif;yJ uGmw,f/
xif&Sm;jcif; rxif&Sm;jcif;yJ uGmw,f/
tdki'f Da,mfvkd*sDawGu tdki'f D,mawGtay: tajccHw,f/ tdki'f D
,mawGu pdwu f ;l awGtay: tajccHw,f/ pdwu f ;l awGu tm½Hak wGtay:
tajccHw,f/ tm½HkawGu ywf0ef;usiftay: tajccHw,f/ ywf0ef;
usifu vlawG&JUtrltusifhawGtay: tajccHw,f/
166 rif;aoh

tdki'f aD ,mfvk*d sD oHo&mudk vdyyf wfvnfatmifMunf&h if tJo


h nf
vdk awGUw,f/ tdkif'Da,mfvdk*sD&JU oabmeJY obm0udk t&yfom;em;eJY
udkufatmif 'DvdkyJ jrifMunfhvdkufygw,f/
eHeuf 9 ; 12
7 Zefe0g&Dv 2018/
v
y#dyu©ajz&Sif;a&;

Edkiif Ha&;qdkwm y#dyu©ajz&Si;f a&;yJvkdY teufzGihMf uw,f/ Edkiif H


a&;qdkwm vlawGeJY vkyw f m/ vlawGeJYvkyw f Jh tvky[
f lorQrSm jyóem
&dSonf/ y#dyu©&Sw d ,f/ tJhawmh Ekid if Ha&;orm;[m[m y#dyu©ajz&Si;f
a&;udk rod&if r&bl;/ jyóem ajz&Sif;a&;udk rod&if r&bl;/ 'gudk
t*Fvdyfvdk Conflict Resolution vdkY ac:w,f/ Problem Solving
Skill vdkYac:w,f/

cGJjcrf;pdwfjzm pdppfjcif;
jyóemudk ajz&Si;f Edkizf kYd jyóemawGukd qef;ppfwwfzkYd vdkw,f/
'gudk Problem Analysis vdaYk c:w,f/ wu,fawmh jyóem&SmwmygyJ/
wu,fhjyóemu bmvJqdkwmudk odatmifvkyfwm/
tJhonfvdkyJ y#dyu© ajz&Sif;a&;qdkwmvnf; EdkifiHa&;pGrf;&nf
xJrSmygw,f/ vltkyfpkawG EdkifiHa&; *dkPf;*PtMum;rSm y#dyu©awG
&dSw,f/ wdkucf kdurf IawG &dSw,f/ xdk;ESurf IawG &dSw,f/ Edkiif Ha&;upm;
uGufawG csJUxGifMu&if; y#dyu©awG jyóemawGu MuD;oxuf MuD;
vmw,f/ rsm;oxuf rsm;vmw,f/ ½Iyo f xuf ½Iyv f mw,f/ Edkiif aH &;
tmPm&zdkY arQmfrSe;f xm;ol[m vlawGtMum;rSmjzpfwJh y#dyu© jyóem
awGudk b,fvdk ajz&Sif;&r,fqdkwmudk rod&if em;rvnf&if EdkifiHa&;
pGrf;&nf edrhfygw,f/
168 rif;aoh

'Dvkd vlrsK;d OD;aqmifwhJ e,fy,ftzGUJ tpnf;uvnf; rwd;k wufb;l /


nHhygw,f/
tJhawmh EdkifiHa&;orm;[m How to solve udkem;vnf&r,f/
jyóemawG y#dyu©awGudk cGJjcm;pdwfjzmEdkifpGrf;jrifh&r,f/

y#dyu© ig;rsKd;
y#dyu©awGukd trsK;d tpm; ig;rsK;d cGMJ unfEh kid w
f ,f/ wpfuk,
d af wmf
y#dyu©/ vlvlcsi;f y#dyu©/ vleJYobm0w&m;tMum;u y#dyu©/ vleJY
vlUtzGJUtpnf;tMum;u y#dyu©/ vleJY enf;ynmtMum;u y#dyu©...
ponfjzihf tMurf;zsif; ig;rsKd;cGJMunfhvdkY &w,f/
jyóem&JUtaMumif;t&if;u bmvJ/ y#dyu©&JU t&if;tjrpfu
bmvJ qdkwmudk &Sm&r,f/
q&mMuD; OD;atmifoif;u olUa[majymyGJrSm ynmudk odCFolU
orD; ausmufpmuae xkwfEkwfjyD; a[mjyzl;w,f/
ynmqdkwm bmvJ...wJh/ ynmqdkwm taMumif;udk odjcif;wJh/

taMumif;udk odjcif;
Edkiif aH &; acgif;aqmifwpfa,muf&UJ pGr;f &nfukd ynmeJY wdki;f wm
Edkiw
f ,f/ jyóemudk ajz&Si;f Edki&f JUvm;/ jyóemudk rajz&Si;f Edki&f jcif;
taMumif;u bmvJ/ ynmcsKUd vkdYaygh/ txl;ojzifh olUeab;u ynmcsKUd
olawGeJY 0ef;&Hxm;cH&vdkYvnf; jzpfaumif;jzpfr,f/ taMumif;udk
rod&if ynmrjzpfb;l / t&if;tjrpfukd rEIu d xf w
k Ef ikd &f if ynmvdrYk ac:bl;/

temeJY aq;
jyóemudk ajz&Sif;wJhudpö/ y#dyu©udk ajz&Sif;wJhudpö[m aq;
ukwmeJY wlw,f/
q&m0efu a&m*grjzpfzk/Yd umuG,w f m &dwS ,f/ oufomatmif
vkyfwm &dSw,f/ tjrpfysufatmif ukwm &dSw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 169

uRefawmfwkYd vlUtodki;f t0dki;f xJrmS &dw


S hJ y#dyu©awGukd oufom
atmif vkyfaewmvm;/ tjrpfysufatmif ukoaewmvm;/ odkYwnf;
r[kwf aq;rSm;ay;aewmvm; qdkwmudk qef;ppfMunfh&r,f/ aq;
b,favmuf aumif;aumif; a&m*gt&SmrSm;&if; vlem&JUa0'em ydkjyif;
xefvmEdkifw,f/
aoG;wdk;a&m*gonfudk uifqmaq;awGeJY ukvdkYr&bl;/ EdkifiH
acgif;aqmifawGtwGuf ay:vpDtnTef;awG vdkw,f/ a&m*gtwGuf
aq;nTe;f awG vdkw,f/ aq;nTe;f udk azmfwwfwhJ uRr;f usif ynm&Siaf wG
wufcEdku&ufawG vdkw,f/ wdwu d sus xdxad &mufa&muf ukoEdkipf rG ;f
&dSwJh uRrf;usiform;awmfawG vkdw,f/

y#dyu©0ef;usif
y#dyu©awGu txufeYJ ynma&;rSm pOf;pm; awG;ac:enf;awG
atmuftMum;rSm jzpfaewm xnfhray;Ekdif&if? ynma&;rSm jyóem
vm;/ txufyikd ;f rSm jzpfaewm ajz&Sif;enf;awG xnfhray;Edkif&if? ynm
vm;/ atmufajcrSm jzpfysuaf e a&;rSm y#dyu© awG&UJ oabmobm0udk
wmvm;/ tm;vHk;a&maxG; xnfo h iG ;f oifMum;ray;Ekid &f if? tem*wf
jzpf y suf a ewmvm; qd k w m jrefrmEdkifiH[m y#dyu©awGeJY 'if;Murf;
avhvm&r,f/ jynfah ewJEh ikd if t
H jzpf &daS eOD;rSm jzpfw,f/
'gawG u d k Vertical
Channel Conflict Horizontal Channel Conflict eJY Multi-Channel
Conflict vdkY ac:w,f/ y#dyu©awG jzpfwwfwJh yHko@mefukd jyw,f/

enf;em igrsKd;
y#dyu©ajz&Sif;a&; enf;emudk tMurf;zsif; ig;rsKd;awGU&w,f/
a&Smif&Sm;enf;? yl;aygif;ajz&Sif;enf;? aphpyfn§dEIdif; ajz&Sif;enf;? xdyf
wdkuf&ifqdkifenf;? tavsmhay;qufqHenf;qdkjyD; awGU&w,f/
170 rif;aoh

jrefrmEdkifiHtaeeJY EdkifiHa&;? pD;yGm;a&;? vlrIa&;? ynma&;


pdeaf c:csuf trsK;d rsK;d udk &ifqkdiaf e&w,f/ vlrsK;d a&;udpö? e,fajrudpö?
vHkjcHKa&;udpö pm;0wfaea&;udpö jynfwGif;ppfudpö pGrf;&nfcsKdUwJhjcif;
udpö... pwJh udpöawG rsm;ajrmifvSw,f/
Edkiif aH &; tkypf ktwGi;f rSm jzpfcw
hJ hJ y#dyu©awG tn§Kd ;taw;awGukd
b,fvkd ajz&Si;f MurvJ/ b,fbufukd rsuEf mS rlMurvJ/ jynfojl ynfom;
tm;vHk;pOf;pm;zdkY vdkovdk rsK;d qufopfawGukd tJhvkd pOf;pm;wwfatmif
avhusio hf ifMum;ay;&r,f/ 'g[m tem*wf jrefrmEdkiif u H kd wnfaqmuf
jcif; jzpfygw,f/
ynma&;rSm pOf;pm;awG;ac:enf;awG xnfhray;Ekdif&if? ynm
a&;rSm jyóemajz&Si;f enf;awG xnfhray;Edki&f if? ynma&;rSm y#dyu©
awG&JU oabmobm0udk xnfhoGif; oifMum;ray;Ekdif&if? tem*wf
jrefrmEdkiif H[m y#dyu©awGeJY 'if;Murf;jynfhaewJh Edkiif Htjzpf &dSaeOD;rSm
jzpfw,f/
jrefrmjynfrmS y#dyu©awGeYJ jynfeh ufaew,f/ tusyt f wnf;awGeYJ
½Iyaf xG;aew,f/ jyóemawGvnf; rsm;jym;aew,f/ Edkiif Ha&; vlrIa&;
a&m*gb,awGvnf; xlajymvSw,f/
tema[mif;awG? y#dyu©topfawGeJY a&mvdkY axG;vdkY/ tajrmft
jrif&jSd yD; rsuv f k;H us,uf s,f zGixhf m;Edkiw
f hJ vky&f u
J kid &f aJ om vuf&ZJ uf&J
acgif;aqmifrsm;vnf; &Hzef&Hcg vdktyfw,f xifw,f/
jyóemeJYy#dyu©udk ynmeJY jrifatmifMunfh/ taMumif;udk
odatmifvky/f t&if;tjrpfukd odjyD;&if vuf&ZJ uf&J jywfjywfom;om;
ajz&Sif;zdkY wdkufwGef;vdkufcsifygw,f/
nae 3; 32
24? Zefe0g&Dv 2018 /
v
a&GUjcif;? ra&GUjcif; udpö

'Drdkua&pDta&GUjzpfzdkY ta&;MuD;wJh aumufcsufawG&dSw,f/


'Drdkua&pD r[kwfwJh tajctaeuae 'Drdkua&pD jynfhjynfh00&dSwJh
tajctaeudk a&mufzdkY tqifh (3) qifh jzwf&w,f/
eHygwf (1) ajzavsmhwJh tqifh/
eHygwf (2) toGiful;ajymif;wJhtqifh/
eHygwf (3) cdkifrmuspfvspfwJh tqifh/
'Dae&mrSm xyfjyD; ta&;MuD;wJh aumufcsuf oHk;ckudk ajymcsif
w,f/
L EdkifiHa&;tmPmu w&m;0ifjzpfzdkY/
L ygwDtifpwDusL;&Sif; cdkifzdkY/
L t&yfbuf tzGJUtpnf;awG oefrmzdkY/
'Dtcsuf oHk;csufudk wpfckcsif;pD qef;ppfzdkY vdkw,f/

pOf;pm;Munfh
2010 a&G;aumufyGJrSm wufvmwJh tpdk;&u w&m;0ifrI 'D*&D
b,favmuf&SdcJhovJ/ w&m;0ifrIukd Oya'qdkwJh pm&Guaf y:u pum;
vHk;awGeJY wdkif;wmvdkY r&bl;/ vlxk,HkMunfouf0ifrIeJYyJ wkdif;vdkY
&w,f/ vlxk,HkMunfrIjrifhavav tpdk;&&JU w&m;0ifrI jrifhavav/
vlxk ,HkMunfrI[m udk,fpm;jyKrIeJY qufpyfaew,f/ udk,fpm;jyKrI
172 rif;aoh

jrifhavav vlxk,HkMunfrI jrifhavav/ vlxk,HkMunfrIjrifhavav


tpdk;&&JU w&m;0ifrI jrifhavav/ 'DvdkyJ tjyeftvSef tnrn
qufpyfaeygw,f/

tpdk;&udpö
2010 a&G;aumufyeJG YJ OD;ode;f pdet
f pdk;& wufvmw,f/ tpydki;f rSm
EdkifiHwumu vufurf;&rvdk rurf;&bl;vdkvdkeJY 'dG[ jzpfaew,f/
'gudk 2012 Mum;jzwfa&G;aumufyeJG YJ rD;pdr;f jyvdkuw f ,f/ a':atmifqef;
pkMunfwkdY vTwaf wmfxJ 0ifvmw,f/ ae&m 45 ae&mrQom qdkayr,fh
EdkifiHwum uGif;jyifrSm OD;odef;pdeftpdk;&&JU w&m;0ifrI ydkjrifhjrifh &vm
w,f/ tm;vHk;uvnf; oufjyif;csvku d wf ,f/ Edkiif w
H umu OD;ode;f pdef
tpdk;&udk toGiful;ajymif;a&; tpdk;&tjzpf tawmfrsm;rsm; owfrSwf
vdkuMf uw,f/ a':atmifqef;pkMunfukdvnf; w&m;0if awGUqHkciG haf wG
awmif;vmw,f/ 'DvdkeJY jrefrmh'Drdkua&pDta&GU[m jyKjyifajymif;vJ
vdkolawGeJY oabmxm; aysmhajymif;olawGaygif;jyD; a&TUwJhta&GU jzpfvm
cJhw,f/
2015 rSm trsKd;om; 'Drdkua&pD tzGJUcsKyfu tHkvdkufusif;vdkuf
tEdik &f vdu
k wf ,f/ 0efMuD;tzGUJ ukd ygwD0ifenf;enf;eJY zGUJ pnf;ypfvu
kd w
f ,f/
vpfvyf udk,pf m;vS,af e&m tenf;i,f om&daS wmhw,f/ wwfEkid o f a&GU
udk,fh ygwDxJu udk,fpm;vS,ftiftm;udk ravsmhatmif vkyfEdkifwJh
yHkpHvnf; jzpfw,f/
OD;xifausmtf pdk;&&JUw&m;0ifrIu Edkiif Hwumxd jzefYxGuf Edkicf Jh
ayr,fh &cdki-f b*FgvDta&;rSm Edkiif Hwum&JU ½Iwcf sjcif; tMuD;tus,f
cH&w,f/ bmyJ ajymajym a':atmifqef;pkMunftwGuf pdeaf c:csujf zpf
cJhw,f/ vlUtcGihtf a&;udk jywfjywfom;om; vspv f sL½Iw,fvkdY rqdkEkdif
ayr,fh vlxkacgif;aqmif[m trsKd;om;tusKd;pD;yGm;udk A[dkjyKjyD;
udkifwG,fvdkufw,fvdkYyJ em;vnfvdkufw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 173

trsK;d om; tusK;d pD;yGm;


eJY trsKd;om;vHkjcHKa&;eJY ywf taoG;ta&mifpHkwJh EdkifiHrSm udk,fpm;
ouf v m&if b,f o d k Y a om jyKrIawG us,fjyefYzdkYvdkw,f/ 'ghaMumifh
acgif ; aqmif r sKd ; rqdk vG wf vlrsK;d pkygwaD wG cdik rf mtm;aumif;&r,f/
vyfcGihfeJY yGihfvif;jrifomrIukd ygwDawGu uGJxGufaewm r[kwfbJ
'kw, d wef;rSm xm;w,fqw kd m pkpkpnf;pnf; uspfuspfvspfvspfeJY udk,fh
Edik if wH umudk odapvdu f ,f/ a'ou udk,fhvlrsKd;awGudk udk,fpm;
k w
wif;rm jywfom;wJh a':atmif jyKEdkifwJh ygwDjzpf&r,f/
qef;pkMunftay: jynfwGif;
tiftm;pk wcsKdUu rauseyfMubl;/ vdkufavsmnDaxG r&dSbl;vdkY
pum;çwif; qdkw,f/
wu,fawmh w&m;0ifrI qdkwm jynfwGif;u vlxku t"du
owfrSww f myg/ tpdk;&tay: vlxk&JU,HkMunfrI nTe;f ude;f udk MunfhjyD;
Edkiif w H umu xyfrH oHk;oyfwmyg/ b,fvkyd q J kq
d kd trsK;d om;'Drku
d a&pD
tzGUJ csKyyf gwD OD;aqmifwhJ jrefrmjynf[m tpd;k &oufwrf; wpf0ufjynfjh yD/
odomaom tajymif;tvJawGukd odro f rd af rGUarGU vkyw
f m awGU&
w,f/ odkYayr,fh rsm;jym;½IyfaxG;wJh vkyfxHk;vkyfenf;awGtMum;rSm
tpdk;&0efMuD;awG 0efMuD;csKyfawG jym,mcwfaewmudkvnf; awGU&w,f/
tkycf sKyfa&;twwfynmudk vG,v f ,G ef YJ oif,v l kYd r&aMumif; teft,f'D
tpdk;& aumif;aumif; odoGm;w,f/ vky&f Jukdi&f JwJh 0efMuD; 0efMuD;csKyf
awGu trSm;awGMuHKrSm raMumufbJ vkyfw,f/ udkifw,f/ 'g[m
twdkut f cH tiftm;pkawGtwGuf xdk;ESuu f Guf jzpfvmayr,fh jynfol
vlxk&JU jidKjiifrIudk rcH&ao;bl;/ jynfolu olwdkY wm0efausjyD/ tck
tpdk;&vkyw f mudk wdkY...pdw&f Sn&f Snef JY apmifhqkdi;f &r,fqkdwJh cH,lcsuf
rsKd;om jzpfaew,f/
ESpaf ygif; oHk;q,feD;yg; vlxkarQmfvifhcsu[ f m tvG,w f uleJY
t&nfaysmrf usoGm;bl;qdkwm em;vnfvkdu&f w,f/ 'g[m w&m;0ifrI
cdkifrmaMumif; tmrcHcsuf jyvdkufwm jzpfygw,f/
174 rif;aoh

ygwDudpö
vlrsK;d aygif;pHk aexdkiwf Jh Edkiif HrSm ygwDtaoG;ta&mif pHkjcif;[m
r*Fvmwpfyg;jzpfygw,f/ odkYayr,fh ygwDMuD;awGeJY vlrsK;d pkygwDawG
udk,w f kdicf kdirf mrI r&dSwm awGU&w,f/ vlrsK;d pkygwDawGu vlrsK;d pkwpfck
rSmudk ysrf;rQtm;jzifh oHk;^av;ygwD jzpfaew,f/ jynfcdkifjzdK;ygwDu
t&G,ftpm;MuD;ygw,f/ odkYayr,fh awmifhwif;wJh tiftm;r&db S l;/
ygwDwiG ;f tiftm;vnf; wu,fhwu,frSm avsmhenf;ovdk wufMuGrI
enf;wJh ygwDjzpfaew,f/ acgif;MuD; udk,af o;ygwDvkdYawmif ajymvdkY
&r,f/ ½kyyf kid ;f qdki&f m taumiftxnfawG jyEdkiaf yr,fh vlxk,kMH unfreI YJ
ygwD0ifawG&JU cH,lcsufudk tprf;oyfrcHEdkifbl;/ EdkifiHa&;udpörSm a&
&SnMf unf&h r,f/ oufvkHraumif;&if b,fygwDrS vG,v f ,
G ef YJ &yfwnf
vdkY r&Edkifbl;/ 'gudk owdxm;zdkY vdkygw,f/

ygwDawG rsm;zdkYxuf ygwDawG cdkifrmuspfvspfzdkYu ydkta&;MuD; w,f/


ygwDpHkpepfrSm ygwDaygif;pHkwnf&dSaewmudk vufcHw,f qdkay r,fh
tcsed uf yJ Edik if aH &;ygwaD wG&UJ &Siu
f se&f pfru
I kd tqH;k tjzwfay;oGm; vdrrhf ,f/
vlrsKd;pkygwDawGtaeeJY udk,fhvlrsKd;pkta&;udk ajrmfjrifwGufqjyD; yl;aygif;
wnfaqmufMu&if jrefrmh'Drdkua&pDu tifrwef yDjyifEdkifygjyD/

'Drdkua&pDta&GUrSm EdkifiHa&;ygwDawG cdkifrmuspfvspfjcif;u


ta&;MuD;w,f/ ygwDawGu ygwDçvm; ajrmuf&r,f/ tzGUJ tpnf;wpfck
toGif pepfwusvnfywf &yfwnfEkid &f r,f/ ygwDwiG ;f acgif;aqmifrI
ygwDwGi;f 'Drkdua&pDeJY Edkiif Ha&; r[mAsL[mawG yDjyifae&r,f/ rl0g'
awGtwGuf MudKwifjyifqif xkyyf k;d xm;Edkiw f hJ vlUprG ;f tm; t&if;tjrpfukd
arG;xm;Edkif&r,f/
taoG;ta&mifpkw H hJ Edkiif rH mS udk,pf m;jyKrIawG us,jf yefzY v
kYd kw
d ,f/
'ghaMumifh vlrsKd;pkygwDawG cdkifrmtm;aumif;&r,f/ ygwDawGu
EdkifiHa&;zwfpm 175

uGxJ u G af ewm r[kwb f J pkpkpnf;pnf; uspu f spvf spvf spef YJ udk,ahf 'ou
udk,v hf rl sK;d awGukd udk,pf m;jyKEdkiw f hJ ygwDjzpf&r,f/ Edkiif aH &; OD;aqmifrI
ay;Edkiw f hJ MoZm&d&S r,f/ udk,v hf rl sK;d awGukd rl0g'vrf;nTecf suf ay;Edkiw f hJ
vlrsK;d pkygwDawG jzpf&r,f/ tJh'DvkdrS r[kw&f if jrefrmjynf&JU 'Drkdua&pD
rSm udk,fpm;jyKrI csKdUEdkifw,f/
ygwDawG rsm;zdkYxuf ygwDawG cdkirf muspv f spzf kdYu ydkta&;MuD;
w,f/ ygwDpHkpepfrSm ygwDaygif;pHkwnf&Sdaewmudk vufcHw,f qdkay
r,fh tcsed u f yJ Edkiif aH &;ygwDawG&UJ &Siu f se&f pfru I kd tqHk;tjzwfay;oGm;
vdrrhf ,f/ vlrsK;d pkygwDawGtaeeJY ud, k v
hf rl sK;d pkta&;udk ajrmfjrifwu G q f jyD;
yl;aygif; wnfaqmufMu&if jrefrmh'rD ku d a&pDu tifrwef yDjyifEkid yf gjyD/
jrefrmjynfrmS rtkycf sKyfwwfwhJ tpdk;&eJY twdkut f cHrvkyw f wfwhJ
twdkuftcHawGudk awGUae&w,f/ 'gudk t*Fvdyfpma&;q&m &pfcsuf
bwf0v J vf nf; ajymzl;ygw,f/ twdkut f cH rvkyw f wf&if 'Drku d a&pDu
ysuyf gw,f/ ygvDref 'Drkdua&pD ysucf Jhwm twdkut f cH rvkyw f wfvkdY
jzpfygw,f/ rlukd a&S;½I&r,ft h pm; yk*K¾ v d af &;awGrmS yJ vrf;qHk;wJt h cgrSm
jrefrmjynfu y#dyu© oHo&m rjywfçvnfcJhw,f/
jrefrmjynfu EdkifiHa&;ygwDawGu ygwDwnfaqmufa&;udk
t"duxm;vkyfMu&r,f/ tJh'Dhae&mrSm vkyfief;pOf (3) ck&dSw,f/
ygwDwGif; vkyfaqmif&r,fh tcsuf (3) csufjzpfygw,f/
eHygwf (1) pGrf;&nf jr§ifhwifa&;/
eHygwf (2) ,HkMunfrIwnfaqmufa&; eJY
eHygwf (3) 'Drdkua&pD wnfaqmufa&; wdkYjzpfygw,f/
ygwDtifpwDusL;&Si;f tjzpf cdkicf kid rf mrm jzpfzkYd ygwDacgif;aqmif
awG ygwDtzGUJ 0ifawG&UJ pGr;f &nfukd jr§i&hf r,f/ Edkiif aH &;ygwD wpf&yf[m
z½dkz&Jjzpfae&if tJhvkdygwDuae Edkiif Ha&;OD;aqmifrIay;r,fh vlUtodkuf
t0ef;twGuf tEÅ&m,fjzpfygw,f/ cdkifrmwJhrlaysmhajymif;wJh r[m
AsL[mtvkyjf zpfwJh vkyx f Hk;vkyef nf;awGeJYygwDukd toufoGi;f &r,f/
176 rif;aoh

udk,hyf gwDwGi;f rSm tzGJU0iftcsi;f csi;f tjyeftvSef ,HkMunfav;


pm;rI&dSatmif vkyf&r,f/ ,HkMunfrIudk jr§ifhwifay;&r,f/ tcsif;csif;
tMum; ,HkMunfrI tap;uyfvm&if ygwD&UJ vkyif ef;pOfawGu xda&muf
vmr,f/ vlxk,HkMunfrIukd &vmr,f/ ygwDeJY vlxktMum; ,HkMunfrI
wnfaqmufa&;uvnf; ta&;MuD;w,f/ 'g[m ygwDwnfaqmufa&;rSm
yg0ifygw,f/
ygwDwiG ;f 'Drku
d a&pD[m Edkiif &H UJ vm;&mtwGuf ta&;MuD;w,f/
ygwDwiG ;f rSm 'Drku
d a&pD yDyjD yifjyifr&db
S J Edkiif u
H kd 'Drku
d a&pD oGwo
f iG ;f vdkY
r&Edkifbl;/
'Drkdua&pDenf;emudk odrI? em;vnfrI? 'Drkdua&pD usihfoHk;Edkirf I?
'Drku
d a&pDtay: ,HkMunfouf0ifrw I k[
Yd m ygwDrmS tifrwef ta&;MuD;
w,f/
'Drdkua&pD pepfudk oGm;wJh EdkifiHawG&JUEdkifiHa&;OD;aqmifrIudk
ygwDawGuay;wm jzpfw,f/ 'ghaMumifh 'Drkdua&pD ta&GUeJY tmrcHcsuf
&dSwJh 'Drdkua&pDjzpfxGef;rIrSm ygwDwGif; 'Drdkua&pDjzpfrI rjzpfrIu
ta&;MuD;wJh aywHwpfckjzpfygw,f/

t&yfbuftzGJUtpnf; udpö
ae0if;armifu 'Drkdua&pDEkdiif Hukd jrif;oHk;aumifeJY uçw,fvkdY
ajymzl;w,f/ EdkifiHawmf aps;uGufeJY t&yfbuf tzGJUtpnf;qdkwJh jrif;
oHk;aumif jzpfygw,f/ t&yfbuftzGJUtpnf;qkdwm tpdk;&&JU t,dk
taygufudk zmax;wJhu@rSm &yfygw,f/ tpdk;&u ae&mwum
rvkyfEdkifbl;/ tJhawmh tao;pdwf ,dkaygufawG uGufvyfawGudk
t&yfbuf tzGJUtpnf;awGu jznfhw,f/ zmw,f/
aemufjyD; tpdk;&udk rltm;jzifhxdef;ausmif;w,f/ tpdk;&u
vkyx f Hk;vkyef nf;awGeJY MuefYMumaewJh tcsed rf Sm t&yfbuf tzGJUtpnf;
awGu vsijf refou G v
f ufwJh pdrh0f ifrIrsK;d eJY vlxkMum;xJ jzefYusuEf kdiMf u
w,f/ tpdk;&udk t&yfbuf tzGJUawGu ulEdkifw,f/ az;rEdkifw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 177

tMuHÚmPfawG ay;Edkiw f ,f/ tpdk;& rvkyEf kid w f hJ tvkyaf wGrmS tpm;xdk;


vkyfay;EdkifpGrf;awG &dSMuw,f/
rltm;jzifh tpdk;&udk 'Drku
d a&pDvrf;u vGrJ oGm;atmif vkyaf y;Mu
w,f/ axmufjyMuw,f/ vGwv f yfaom rD'D,mtjyif t&yfbuftzGJU
awGeJY wGef;MuwJh vlrIta&GUudk 'Drdkua&pD oGm;&mvrf;rSm jrif&w,f/
t&yfbuftzGJUawGudk yHkpH(2)rsKd;cGJMunfhEdkifw,f/ wpfrsKd;u
0efaqmifrI tzGJUtpnf;awG/ wpfrsKd;u rl0g'udk apmifhMunfhwGef;wJh
tzGJUtpnf;awG/ 'Drkdua&pD pepfrSm ESprf sK;d pvHk; vdkygw,f/ odkYayr,fh
rlukd wGe;f wJh axmufjy a0zef tMuHjyK ulnDMuwJh t&yfbuf tzGJUawG
ydkvdkw,f/ 'DvdkrS 'Drdkua&pD ta&GUu xda&mufr,f/ yDjyifr,f/
t&yfbuftzGUJ awG&UJ ta&twGuf enf;jcif;? rsm;jcif;ujyóem
r[kwyf gbl;/ jyóemu b,favmuf cdkirf m uspv f spo f vJ/ wdki;f jynf
twGuf b,favmuf taxmuftuljyKEdkiMf uovJ b,favmuf tjyK
oabm aqmifjyD; az;rMuovJ qdkwmom ta&;MuD;ygw,f/
jrefrmh 'Drdkua&pDrSm wuefYcsif; MunfhwpfuGufcsif; pOf;pm;zdkY
vdkygw,f/ wpfckcsif;pD oHk;oyfjyD; wpfa,mufcsif;udk qef;ppfzdkY
vdkygw,f/
b,fol[m bmvJ/ b,ft&mu b,favmufxd jzpfovJ
qdkwmudk rSerf eS u
f efuef oHk;oyfEkid rf S jzpfygvdrrhf ,f/ 'Drku
d a&pDta&GU[m
aemufaMumif; jyefrvSnfh&ifawmif tDvnfvdkufaewwfw,f/
'ghaMumifh tDvnfvdkufaewJh tDvpfb&,f 'Drdkua&pD rjzpf&
atmif/
L jynfoluvnf; yg0if
L t&yfbufuvnf; xdef;
L rD'D,muvnf; apmifhMunfh
L ygwDuvnf; jyifqifwmawG vkyfMur,f/
nae 5 ; 37
25 azazmf0g&D 2018 /
v
EIef;pHrsm;jzifh ajccsKyfrdjcif;

'&yfumu olU&JU Essential Drucker qdkwJh pmtkyrf Sm pDrHcefYcGJrI


&JU yHkpH (5) rsK;d udk ajymw,f/ tJ'h &D UJ aemufqkH;yHkpw
H pfcku tajymif;tvJ
udk pDrHcefYcGJjcif;/
tajymif;tvJudk pDrHcefYcGJzdkYtwGufqdk&if vufawGUuswJh
pdw"f mwftcH &dS&r,fvkYd ajymw,f/ Managing change twGuq f kd&if
pragmatic mindset &dS&r,fvdkY nTef;jcif; jzpfw,f/ tajymif;tvJ
umvrSm jzpfcsiw f mawG &dSw,f/ jzpfoifhwmawG &dSw,f/ jzpfEkdiaf wG
&dSw,f/ jzpfaewmawG &dSw,f/ jzpfwefpGrf;awG &dSw,f/

vufawGUrSm
tJhawmh tajymif;tvJumvtwGi;f rSm acgif;aqmifrI ay;&wJh
olrSm pdefac:csufawGrsm;pGm &dSw,f/ 'gudk tm;vHk; odxm;jyD;om;/
tJh'DrSm xyfawGU&wmu tuefYtowfawGeJY tusO;f tusyaf wGMum;rSm
vkyu f kdiMf u&wmyJ/ jyD;awmh vlawmfawmfrsm;rsm;u MunfhaeMuw,f/
&ifwrreJY MunfhaeMuw,f/ txdwfwvefYeJY MunfhaeMuw,f/
tm;rvdktm;r& jzpfwmawGvnf; ygw,f/ arQmfvifhcsufawGvnf;
ygw,f/ tJh'DtcgrS vkyf&udkif&wJh olawGrSm ydkjyD; usyfwnf;w,f/
usOf;usyfw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 179

tm½HkawGudkae&mwdkif;rSm pdkuf&wJhtcgtm½HkawGu jyefUMuJae


w,f/ pkpnf;vdkY r&jzpfw,f/ tJhawmh udpö&yfawG tjzpftysuaf wGukd
ajz&Sif;wJhtcgrSm tm;enf;csufawG ay:vmw,f/ a00g;wmawG jzpf
vmw,f/ vlrIjyóem? EdkifiHa&;jyóemawG[m ay:ay:xifxif
&dSaewm r[kwyf gbl;/ awmfawmfrsm;rsm;u ikyv f QKd;aeMuwm/ tJhawmh
awmf½Hk rodEdkifbl;/ rjrifEdkifbl;/

tckawG? tcHawG
tmPmvufudkifxm;ol eab;rSmvnf; rif;tvdkMudKuf? rif;
tMudKufaqmifwhJ olawGuvnf; trsm;om;uvm;/ ]rif;em;wpfaxmif
rif;ajr§mifwpfoed ;f }qdkwmawmif ajymw,fr[kwv f m;/ tJhawmh acgif;
aqmifol[m owif;trSeu f kd awmf½HkeJY r&Edkib
f l;/ owif;udk,w f kdiu
f
wpfqifhcHawGeJY jzwfoef;Mu&w,f r[kwfvm;/ rD'D,myGifhvif;vm
wJhtcg tdkifwDenf;ynm wufvmwJhtcg owif;awGudk teD;pyfqHk;
,lEdkifayr,fh rD'D,mrSm usifvnfaewJh olawG&JU t&nftaoG;u
twm;tqD;wpfck jzpfvmw,f/ enf;ynm&JU oabmt& ½IyfaxG;
ayGvDjcif;aMumifh trSm;trSefa&mjyD; vmw,f/ a0cGJ&cufwJh yHkpHawG
jzpfvmw,f/
tajctaeu vufawGUvkyfudkif&wmawG jzpfvmawmh awmf
awmfrsm;rsm;udk qdki;f vdkY r&bl;/ csucf si;f vkyf csucf si;f qHk;jzwf&wmawG
&dSvmw,f/ tcsut f vuf tjynfht0r&bJ ajymwJhvkyw f Jh qHk;jzwfwJh
t&mawmfawmfrsm;rsm;rSm trSm;awG rsm;vmw,f/ tvGJawG rsm;vm
w,f/ EIe;f pHawGukd z,fwm? MuOfwm
jzpfvmw,f/ t&dSw&m; udk,fwdkif ]Ed k i f i H t k y f c sKyf w ,f qd k w m
uvnf; EIe;f pHawGukd qkyu f eG ;f &if ig;ao;ao;av; wpf a umif
f ikd v
tvkyrf jzpfwhJ tajctaeawG jzpfwm wnf;eJY [if;jzpfatmif csuf&
rdkY EIef;pHudkudkifjyD; xdk;ESufcsufawG ovdkyJ}
rsm;vmw,f/ jrefvmw,f/
180 rif;aoh

wGufrIcsufrI
'ghtjyif udk,fusKd;pD;yGm;awG ygvmw,f/ udk,fhbuf olUbuf
xnfhwGu&f wmawG &dSvmw,f/ igbm&jyD; igbmjyefay;&rvJ qdkwm
ydkwu G v
f mw,f/ vlUt&if;tjrpfrmS vnf; jyóem&dw S ,f/ wnfaqmuf
yHkeJY pepfrSmvnf; jyóem&dSw,f/ tJh'DtcgrSm tMuyf½kdurf I jzpfw,f/
'g[m acgif;aqmifrI tusyftwnf; jzpfvmw,f/ vkyfcGifh udkifcGifh?
vkyfomudkifomwJhcGifh enf;vmw,f/ usKHUvmw,f/
jyóem tm;vHk;[m ta&;rMuD;ayr,fh ta&;ay:awG rsm;vmwJh
tcgrSm ta&;MuD;wmawGudk aemufqkwfxm;&w,f/ jyD;awmh ta&;
ay:eJY ta&;MuD;wmudk a&mvmw,f/ cGJzdkYcufvmw,f/ tJh'DESpfck
ta&mtaxG;rSm jyóemu pw,f/ wpfcgwpf&Hvnf; ta&;ay:eJY
ta&;MuD;wmu twl,SOfwGJjyD; vmw,f/ aygif;jyD; vmwwfw,f/
'Dawmh ydkjyD; a0cGJ& cufvmw,f/
ta&;MuD;udpöukd ta&;tay: ajz&Si;f wJh enf;emeJY oHk;wJh tcg
ay:vmwJh jyóem/
'g[m acgif;aqmifvkyfolawGrSm ydkvdkY cufcJygw,f/
]Edkiif Htkycf sKyfw,f qdkwm ig;ao;ao;av; wpfaumifwnf;eJY
[if;jzpfatmif csuf&ovdkyJ}
tifrwef twdkuftcdkufrsm;w,f/ twGef;twdkufrsm;w,f/

pHkjyHKusvmjcif;
vufawGUusus vkyf&wJhae&m? vufawGUusus pOf;pm;&wJh
umveJY vufawGUusus vkyfrSjzpfwJhudpö&yfawG pHkqHkvmwJhtcg
EIe;f pHawGu aemufa&mufukew f ,f/ wu,fvufawGU vkyMf u&olwkid ;f
tJhonfvkd jzpfMuwm obm0ygyJ/ odkYaomf rvGeu f JzkdY vdkw,f/ tuefY
towf txdef;taxeJY vkyfMu&if ydkaumif;Edkifygw,f/ 'gayr,fh
tm;vHk; taumif;csnf;yJjzpfvdkY r&Edkifbl;/
uRefawmfwkdYwawGu cRif;csuaf wGukd xde;f &r,f/ Edkiif Ha&;rSm
EIe;f pHawG[m xde;f zdkaY xzdkY oHk;Muwmyg/ tpdk;&udk jynfou l xde;f w,f/
EdkifiHa&;zwfpm 181

xde;f w,fqkdwJh ae&mrSm jynfolUtoHukd us,u f s,af vmifavmif vTihf


Edkiw
f hJ owif;rD',D mawGuae wpfqifx h ed ;f w,f/ axw,f/ 'ghaMumifh
vnf; pme,fZif;r@Kdifudk uavmifeJY tkyfcsKyfwJh tpdk;&vdkY qdkMuwm
aygh/
tJhawmh apmifhMunfhavhvmol xdef;ausmif;oleJY vufawGU
vkyfMu&wJh olawGtMum;rSm twGef;twdkufjzpfvmw,f/ tyGef;t&S
jzpfvmw,f/ txdt&S jzpfvmw,f/ xdyfwdkuf wdk;vmMuw,f/
EIef;pHeJY vufawGUtMum; rQajccsrI jyóem MuHKvmw,f/

xdef;axrIrsm;ESifhtwl
xdef;wJhol axwJholu EIef;pHudk qkyfudkifw,f/ aywHudk udkif
w,f/ ayMudK;udk udkiw
f ,f/ olwv kYd nf; obm0udk em;vnfMuwmygyJ/
vufawGUvkyo f luvnf; tvkyjf zpfa&;udk OD;pm;ay; pOf;pm;Muw,f/
EIef;pHawG[m trSm;MuD;rrSm;zdkY toHk;jyK udkifqGJMu½HkygyJ/

EdkifiHa&;rSm w&m;ao r&dSygbl;/ yHkao r&dSygbl;/ tjrJ jyKaew,f/


ajymif;aew,f/ obm0udek m;vnf&if awmfawmfrsm;rsm; ud, k hf
tvkyfudk udk,fwpfpdkufrwfrwf qufvuf vkyfaeMuyg
vdrfhr,f/

tJah wmh EIe;f pHawGukd vspv


f sL½Icw
hJ hJ olawG acgif;aqmifjzpfvm&if
bmrS rjzpfayr,fh EIe;f pHawGukd atmfjyD; aMuG;aMumfjyD; wufvmwJo h al wG
twGuf r[mtusyt f wnf; ay:w,f/ tvkyf tusyt f wnf;ay:w,f/
udk,af tmfcJhwJh toHawGukd udk,u f kd,w f kdif jyefvnf &GHrke;f vmwm jzpf
Edkifw,f/
aemufjyD; udk,fvkyfcJhwJht&mawGudk aemufvlawG wGifwGif
us,u f s,f vkyv f mwmMunfjh yD; odyrf jzHKcsif jzpfvmw,f/ tvG,w f ul
182 rif;aoh

vspv
f sL½Icsipf &m jzpfvmw,f/ tckrS xatmfMuwmyg/ wdkYu ueOD;
tpuwnf;u vkycf jhJ yD;om; udpaö wGqjkd yD; ayvsmvuef jyKvmMuw,f/
aemuf a&G;aumufyGJtwGuf arQmfvifhcsuv f nf;xm;wm jzpfwJhtwGuf
b,ft&mudk a&G;cs,f&rvJ qdkwm cufvmw,f/
tJah wmh vlawG[m twåukd A[dkjyKjyD; usiv f nfMuwm rsm;w,f/
twåtwGuq f k&d if vkycf JhwmawGukd vspv
f sL½IEkid o
f vdk jzpfvmr,fht&m
awG twGufvnf; &ifqdkifEdkifpGrf; jrihfvmw,f/

tcsKyf
uReaf wmfwYkd odxm;zduYk EIe;f pHawGvnf; vdw k ,f/ vufawGUvnf;
vdkw,f/ EIef;pHeJY vufawGU aygif;pyfEdkifzdkY MudK;pm;Muwmvnf;
vdkw,f/ wu,fawmh/ EIe;f pHeYJ vufawGU csO;f uyfrt I Mum;rSm yg;vTmwJh
pnf;wpfckom jcm;ygw,f/ olwdkYawGu a0;a0;rSm &dSraeygbl;/
EIef;pHawGrsm;rsm;eJY xdef;wm axwm rsm;vm&if tvkyfjzpfrI enf;vm
Edkiw
f ,f/ wGe;f wJh ta&GUvnf; enf;vmEdkiw f ,f/ tvkyjf zpfrIukd aZmif;
ay;vGe;f &ifvnf; pnf;rJah bmifrehJ YJ A&rf;Awm jzpfvmw,f/ tqifjcifrhJ
vkyfwmawG jzpfvmEdkifw,f/
tJhawmh 'Drdkua&pDrSm EIef;pHawGudkudkifjyD; ajymwJholawGvnf;
rrSm;bl;/ rvGeb f l;/ 'g[m olwkdYtvkyf olwkdY vkyaf eMuwmyJ/ tvkyf
jzpfatmif wGef;aea&GUaewJh olawGu ta&GUjzpfzdkY OD;pm;ay;wmvnf;
trSm;r[kwb f l;/ olwkYad wGu EIe;f pHeJYtvkyjf zpfa&; ,SOv
f m&if EIe;f pHukd
'kwd,ae&mrSm xm;Muwm xHk;pHygyJ/
'kw,d ae&m xm;w,fqw kd m ypfy,fwm r[kwyf gbl;/ OD;pm;ay;
ae&m uGm[wmom jzpfygw,f/ tJhawmh xdef;wJholuvnf; EIef;pH
qufvufqkyfudkifjyD; xdef;yg/ axmufyg/
vufawGUvky&f wJh oluvnf; EIe;f pHawG&UJ obm0udk em;vnfjyD;
vkyfoifhvkyfxdkufwmawGudk jywfjywfom;om;vkyfyg/
EdkifiHa&;zwfpm 183

EdkifiHa&;rSm w&m;ao r&dSygbl;/ yHkao r&dSygbl;/ tjrJ jyKae


w,f/ ajymif;aew,f/ obm0udkem;vnf&if awmfawmfrsm;rsm; udk,hf
tvkyfudk udk,f wpfpdkufrwfrwf qufvuf vkyfaeMuygvdrfhr,f/
'ghaMumifhvnf; ]MuufOESpfa&mif wdrfawmifozG,f rif;a&;
us,f\}vdkY qdkMu ajymMuw,frvm;/
jrefrmjynfu obm0 jzpfpOfxJrSm yHkrSefvnfywf aeygw,f/
'gudkyJ 'Drkdua&pD usiho
f m;&atmif avhusihaf ejcif;vdkY rSw,
f lygw,f/
n 6 ; 49
8 rwfv? 2018 /
p
vDuGrf,k&JU tm&SpHwefzdk; oDtdk&D

vDuGrf,ku taemufwdkif;udk avhvmw,f/ taemufwdkif;udk


twk ,lw,f/ odkYayr,fh yHkwlul;cszdkYawmh pdwful;r&dSbl;/ tJh'guyJ
ol cH,lwJh tm&SpHwefzdk; jzpfygvdrfhr,f/
tm&Sudk wdkif;zdkY tm&SrSm oD;oefYaywH&dS&r,fvdkY vDuGrf,ku
,lw,f/ taemufwkid ;f rSmvnf; olUpu H kd wdki;f zdkY olUaywHol xkww f myJvkYd
rSwf,lw,f/
txl;ojzifh olUueOD; a&SUoGm;jzpfwJh *syefudk olMunfhw,f/
1868 ar*sDacwf jyKjyifajymif;vJa&;awGukd olajymw,f/ *syef&JUrlv
wefzkd;rysuf pufrIEkdiif H xlaxmifEkdirf Iukd csD;usL;w,f/ tm&SrSm vnf;
oif,lp&mawG &dSygw,fvdkY oljrifw,f/
taemufrSm avhvmp&mawG aygrsm;w,f/ 'ghaMumifhvnf;
avhvm&r,f/ odkYayr,fh udk,hfenf;udk,hf[efeJY Am;&Si;f ajymif;&r,fvkdY
,lqw,f/ udk,ahf &udk,ahf jreJY tyfpyf&UJ vm;qdkwm ar;cGe;f jzpfygw,f/
jrefrmjynfrmS OD;ae0if;u jrefrmhenf; jrefrmh[ef vkyw f ,fvkYd ajymw,f/
qdk&S,vf pfpepf udk,w f kdiuf tm;enf;csuf &dSaewmrdkY taumiftxnf
txnfazmfwJhvl&JU nHhzsif;rIaMumifh pepfu ysufw,f/ EdkifiHu us&HI;
oGm;w,f/ 'Demrfyk'af Mumifyh J jrefrmhenf; jrefrmh[efqk&d if raumif;awmh
ovdkvdk t,l&dSukefMuw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 185

tJhawmh uRefawmfwkdY pOf;pm;zdkYu rl&if;eJY rlvudk pOf;pm;&r,f/


rlvuwnf; raumif;&if a&cHajrcH b,favmufnd§n§d rjzpfEdkifbl;/
rvkyfEdkifbl;/ rl&if;aumif;aomfvnf;yJ arG;pm;wJhol rawmf&if
usK;d r,f/ yJrh ,f/ rl&if;rSmvnf; jyóem&dw S ,f rdwåLrSmvnf; cRw, f iG ;f
csuf&dS&if rGJjymusw,f/ uRefawmfwdkY EdkifiH'Dvdk jzpfcJhwmyg/
rl&if; qdk&S,fvpfudk,fwdkifu oDtdk&DtvGJawG &dSw,f/ 'gudk
taumiftxnfazmfwJholawGrSm cRif;csuaf ygif;rsm;pGm ude;f atmif;ae
w,f/ qdk&S,fvpfudk emrnfwyf ckwkH;vkyfjyD; EdkifiHawmf&JU tdkif'Da,mf
vdk*sDukd toufoGi;f olrSm ,HkMunfouf0ifrIu tay:,Hom &dSw,f/
'Doabm&dSwmudk udkudkarmifMuD;a&;wJh ]ußGefawmfodaom wpf&Ha&m
tcgrsm;} pmtkyfudk zwf&if odvdrfhr,f/

tvkyfudk MudK;MudK;pm;pm;vkyf/ odkodkodyfodyfae/ jcdK;jcHacßGwm/


avhvmoif,l/ ½dk;om;ajzmifhrwf/ av;pm;wefzdk;xm;/ umuG,f
xdef;odrf;/ opöm&dS/ vlUtodkif;t0dkif;udk cspf/ vlrsKd;udk cspf/ "avh
,Ofaus;rIukd cspcf ifjrwfE;kd / pnf;eJu
Y rf;eJY vGwv
f yf/ wpfO;D csi;f xuf
EdkifiHudk OD;pm;ay; tav;xm;/ pwJh pum;&yfawG[m tm&SpHwefzdk;
udk yHkazmfwJh nTef;csufawG jzpfygw,f/

jrefrmu tJhvdkqdkayr,fh vDuGrf,k&JU tm&SpHwefzdk;u yDjyifcJh


w,f/ vDuGr, f ku taemufwkid ;f enf;udk tm&SpHwefzkd;vkyjf yD; arG;pm;
,lcJhwmyJ/ b,fvdk ,l&r,f b,fvdk wnfaqmuf&rvJ qdkwm
aumif;aumif;odw,f/ pdw&f n S w
f ,f/ olu,kd w
f idk vf nf; uGejf zL;&Sy0f g'D/
uGefjzL;&Syf usifhpOfawGudk aumif; aumif;em;vnf oabmaygufol/
½kyyf pön;f tvQyH ,f MuG,0f aewJh urÇmudk tkycf sKyfrI aumif;w,f
vdkY w&m;ao rrSwb f l;/ ½ky0f w¦Kxuf ydkwefzkd;xdkuw f Jh vlrIwefzkd;awG
&dSw,fqkdwm vDuGr, f ku ,HkMunfw,f/ vDuGr, f k&JUenf;u taemuf
186 rif;aoh

wdki;f &JU enf;awGukd oGwo f iG ;f 0g;jrKdwehJ nf;ygyJ/ wdeaYf &Smifzed f udk,w


f kid f
oGwo f Gi;f arG;pm;,ljcif;udk vkycf Jhw,f/ olwkYd ESpaf ,muf&JU wdr;f nTwf
csufawGu twlwlygyJ/
jcKd;jcHjcif; pnf;urf;ao0yfjcif; rdom;pkoHa,mZOfwefzdk; jrifh
jcif;awGu tm&Swefzdk;awG jzpfygw,f/ w½kwf? rav;? tdEd´,?
jrefrm? pifumyl pwJh tm&SEkdiif HawGtm;vHk;rSm bHkvu©PmoabmawG
udef; atmif; aeygw,f/
L ordkif;aMumif;tpOftvmudk av;pm;wefzdk;xm;wJhpdwf/
L vlrsKd;&JU trSwfo½kyfudk jrwfEdk;pdwf/
L ordkif;tarGudk xdef;odrf;vdkpdwf/
L vlrI"avhudk pGJjrJpdwf/
pwJh t&mawGu vDuGrf,k ,lqwJh tm&Swefzdk;jzpfygw,f/
vDuGr, f ku *vdkb,fvkduaf Z;&Si;f oabmudk ausnufolyg/
'DjzpfpOfaMumifh ,Ofaus;rIawG ul;vl;Muvdrhfr,f/ odkYayr,fh udk,hfrl
udk,h[ f efukdxed ;f jyD; oGwo f Gi;f 0g;jrdKypfzkdY olu xufoefw,f/ rwlwJh
"avhp½dkuf ,Ofaus;rIawG[m wefzdk;xm;p&mvdkY jrifw,f/
tpdk;&wpf&yf[m -
L ½dk;om;zdkY
L t&nftcsif;&dSzdkY
L pnf;urf; &dSatmif vkyfay;zdkY
L tcGifhtvrf;udk rQwpGm ay;zdkY
L olrsm;qdkwmxuf udk,fhudk,fudk t&if a&SU½IzdkY
L udk,fhaoG;om;udk jrwfEdk;pGm ysKd;axmifzdkY....
&dS&r,f/ vkyfay;&r,fqdkwJh wdrf;nTwfcsuf jzpfygw,f/
tvkyu f kd MudK;MudK;pm;pm;vky/f odkokdoyd o f yd af e/ jcdK;jcHacRwm/
avhvmoif,l/ ½dk;om;ajzmifhrwf/ av;pm;wefzdk;xm;/ umuG,f
xdef;odrf;/ opöm&dS/ vlUtodkif;t0dkif;udk cspf/ vlrsKd;udk cspf/ "avh
,Ofaus;rIukd cspcf ifjrwfEkd;/ pnf;eJYurf;eJY vGwv f yf/ wpfOD;csi;f xuf
EdkifiHa&;zwfpm 187

Edkiif Hukd OD;pm;ay; tav;xm;/ pwJh pum;&yfawG[m tm&SpHwefzkd;udk


yHkazmfwJh nTef;csufawG jzpfygw,f/
wpfOD;csi;f tusK;d pD;yGm;xuf vlUtodki;f t0ef;&JU tusK;d pD;yGm;udk
tav;xm;wm jzpfygw,f/ uGefjrLepf0g'vdk tpGef;a&muf bHk0g'udk
tm&Swefzdk;u r,lygbl;/
tm&SpHwefzdk;[m vufvTwfpy,f oHk;vm;pGJvm; vkyfwm
r[kwfbl;/ jcdK;jcHacßGwmwm/ ay:ay:xifxif cyfMuGm;MuGm;aewm
r[kwb f l;/ odkokdoyd o
f yd af ewm/ olrsm;udk ajymzdkY udk,hfukd,u
f kd t&if
Munfhwm/
tm&Swefzdk;&JU rl&if;ZmpfjrpfawG &dSw,f/
uGefjzL;&Syf/

wmtdk eJY Ak'¨/


uGejf zL;&Sy0f g'? wmtdk0g'? Ak'¨bmom&JU t,ltqawGukd vlrI
"avh rd½dk;zvm tpOftvmawGeJY aygif;pyfjyD; yHkazmfvdkufwJhtcgrSm
tm&Swefzdk; xGufvmw,f/
'g[m vDuGrf,k&JU xkwfukefwpfckygyJ/
n 7 ; 36
12 rwf 2018/
v
wifrdk;xHk; ESvHk;rl

tvSudk,fpD
zdk;vrif;vnf;
olUtqif;ESifh tvif;ESifh/
rD;wdkifi,fvnf;
olUt&G,fESifh tpG,fESifh/
pHy,fOD;vnf;
olU*kPfxm;ESifh iHkzl;ESifh/
ydawmuf0gvnf;
olUtcgESifh eHYomESifh/
jrpfjyifeufvnf;
olUodkif;uGufESifh vIdif;,ufESifh/
prf;acsmif;acGvnf;
olUacsmif;a&ESifh avmif;avSESifh/
rnfonfht&m rqdkomwnfh
olUrSm udk,fhrSm tvSomwnfh/
obm0vQif
tvSudk,fpD pGrf;&nfudk,fi
vufaqmifiS\/
EdkifiHa&;zwfpm 189

tvS0efwdk rjidKjiifESifh
0efwkdrIom rvS&mwnfh/
olU*kPf olUodef olUt&Sdef ESifh
tcsdeftcg ae&ma'o
Xmetavsmuf ta&;a&mufonf
pGrf;avmufEdkifolcsnf;ygwum;...../
wifrdk;

awG;qcsuf wcsKdU
q&mwifrk;d uAsm zwfjyD; uReaf wmf oufjyif;csrw d ,f/ uReaf wmfh
udk,f uRefawmf Munfhw,f/ aemuf uRefawmfh rdom;pkukd Munfhw,f/
jyD;awmh uRefawmhyf wf0ef;usiuf kd Munfw
h ,f/ qufjyD; uRefawmfaexdkif
&m jrdKUukd Munfhw,f/ aemufqHk; uRefawmfwkdY Edkiif Hukd Munfhvkduw
f ,f/
tm;vHk;rSm tvSudk,fpDnDnD &dSaeMuygwum;/
aMomf.... odkYayr,fh/ / /

&dSw,f &dSw,f
uRefawmfhpm w'*F &yfoGm;w,f/ uRefawmfwdkY jrefrmjynfu
taemufEdkifiHawGvdk wpfESpfywfvHk; ESif;awGzHk;aewm r[kwfbl;/
tmz&dua'ovdk oJuEÅ&jzpfaewmvnf; r[kwfbl;/ a*smf'efjrpf&JU
wpfzufurf;u tpöa&;vdk &GHUnGeaf wGcsn;f &dSaewmvnf; r[kwb f l;/
rGe*f kv
d ;D ,m;vdk vGijf yifa'o oufoufEkid if v H nf; r[kwb f ;l / ausmuf
aqmif ausmufwHk;awGeJY pdkufvdkY? ysKd;vdkY r&wJhEdkifiHvnf; r[kwfbl;/
uRef;tuGJtjyJawGeJY ukef;ajr&Sm;&Sm;yg;yg;EdkifiHvnf; r[kwfbl;/
pifumylvdk ZD;&Gufavmuf e,fajrav;vnf; r[kwfbl;/ &moDOwk
ylvGef;jcif;? at;cJvGef;jcif;qdkwJh tpGef;ESpfyg;uvnf; vGwfw,f/
orydki;f Zkerf Sm&dSvkdY pdkuyf sK;d a&; jzpfxGe;f w,f/ pdkuyf sK;d a&; jzpfxGe;f vdkY
190 rif;aoh

arG;jrLa&;yg xGef;um;w,f/ pdkufysKd;a&;eJY arG;jrLa&; jzpfxGef;vdkY


ukefxkwfpuf½HkawGvnf; vnfywfzdkY tcGifhtvrf;&w,f/
awmawmifa&ajrxJrmS ausmufoyH wåjrm;awGvnf; xGuw f ,f/
a&eH? "mwfaiGU? pde?f a&T? ausmufprd ;f ? y,if;? ywåjrm;? ausmufrD;aoG;
eDvm? cJrjzL? tjzdKufeuf? abmfaiG... tdk... pHkvdkY pHkvdkY/
yifuk,d Af DZaumif;jyD;om; vlrsK;d awGvnf; &dSw,f/ vlOD;a&t&
oef; 50 ausmfqdkawmhum; enf;vnf; renf;bl;/ rsm;vGef;wmvnf;
r[kwb f l;/ enf;vGe;f wm r[kww f JhtwGuf vkyt f m;tiftm;pktwGuf
tm;jzpfw,f/ rsm;vGe;f wm r[kww f JhtwGuf 0efrydbl;/ tdk... aumif;
vdkufwJh tv,ftvwf tajctae/

a[mh... 'Dvdk
jrefrmEdik if u
H wjcm; qif;&JwhJ Edik if aH wGxuf pmwwfajrmufrEI eI ;f
jrifhw,f/ qif;&Jw,f qdkayr,fh tm;vHk;u aus;vufrSm pdwcf sr;f csr;f
omomeJY acsmifacsmifvnfvnf pm;aomufvYkd jzpfw,f/ rsuEf mS rSmvnf;
tjyKH;udk,fpDeJY/
vlUtzGJUtpnf;&JU tajccHtiftm;pkawG awmifhawmifhwif;wif;
&dw
S ,f/ tvkyo f rm; tiftm;pk? oHCmhtiftm;pk? ausmif;om;tiftm;pk?
ppfom;tiftm;pk ponfjzifh tvTmvdkurf Sm xkvkdux f nfvkduf &dSw,f/
ta&twGuft& &Sm;yg;aewJh tajctaer[kwfbl;/
udk,fpDudk,fpDrSm pGrf;tm;awG&dSw,f/ pGrf;&nfawG&dSw,f/
pepfwpfckaMumifh ysufcJhw,f/ pepfwpfck&JUtcsDtrudk jyefcH&&if
jyefvnfaxmifrwf vmEdkiw f ,f/ 'g[m arQmfvifch suf r[kw/f wu,f
vkyf&if wu,fjzpfEdkifwJh udpö/
vlraI &;tzGUJ tpnf;awG ulnu D ,fq,f axmufyahH &;tzGUJ awGvnf;
rsm;ygvsuef JY bmvdkY uRefawmfwkdY rwdk;wuf&ovJ/ twdwu f pepfukd
jyefMunfhw,f/ vuf&dSpepfudk Munfhw,f/ aemufjzpfvwåHUaom
pepfudk arQmfMunfhw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 191

bmvJ b,fvJ wdrf;nTwfcsuf


pepfjyD;&if rl/ rljyD; vl/
pepfudk tajccHwJh rlu bmvJ/
rludk taumiftxnfazmfr,fh vlu b,folvJ/
olUrSm bmvdk wdrf;nTwfcsufrsKd;&dSovJ/ olU&JUpdwf"mwftcHu
bmvJ/
'Drdkua&pDrSm jynfolUyg0ifrIvdkY ajymw,f/ jynfolUyg0ifrI
jrifhavav 'Drkdua&pD cdkirf m touf0ifrI ydk&Sad vav ydkjyD; tmrcHcsuf
&dSavav/ odkYayr,fh b,fvdkyg0if&rvJqdkwm jyóem&dSw,f/ pepf
rSm jyóem&dSovdk pepfukd csDrwJh acgif;aqmifykdi;f rSm jyóem&dSw,f/
yg0ifcsiw f hJ vlwpfO;D csi;f wpfa,mufcsi;f pDrmS jyóem&dw S ,f/ b,fvkd
&nf&G,fcsufrsKd;eJY yg0ifcsifovJqdkwJh pdwfydkif;qdkif&m vm;&mu
pum;ajymw,f/
uRefawmfwdkYrSm tvSudk,fpD &dSMuw,fqdkwm jrifMuyg&JUvm;/
wjcm;olawG jrifzdkYtomxm;/ udk,fhudk,fudk t&ifjrifatmif Munfh
jyD;Mu&JUvm;/ udk,t hf vSukd udk,f jrifjyD;&if udk,v
hf kyd J wjcm;olawGvnf;
udk,fpDvSMuygvm;qdkwm awG;rd&JUvm;/ jrifrd&JUvm;/
udk,hrf Sm&dSwJh tvSw&m;udk udk,hrf Smwif odr;f rxm;bJ trsm;udk
vSyatmif cs,o f ay;zdkY pdwuf l;&dS&JUvm;/ xdkenf;vnf;aumif; olrsm;
tvSawGudk udk,fhtvSjzpfatmif arG;pm;twk,lzdkY raumif;bl;vm;/
vlUobm0t& olUtvSudk ysufatmifzsufvdkufvdkY udk,fhrSm
tvdkvkt d vSjzpfomG ;jyDvm;/ olUtvSukd remvdkvkYd zsuw f m tMuGi;f okn
*dr;f jzpfygw,f/ b,folUrS tusK;d r&/ udk,hrf Smvnf; tusK;d r&/ olrSm
vnf; tusK;d rjzpf/ vlUtodki;f t0dki;f twGuv f nf; qkw, f kwyf gw,f/

rjrifMuvdkY jrifatmif rMunfhMuvdkY


uRefawmfwkdY vlUtodki;f t0dki;f u atmufusaemufus jzpfaewm
usaemfwdkYrSm tvScsKdUvdkYvm;/
192 rif;aoh

rjzpfEkid yf gbl;/ r[kwEf kid yf gbl;/ taMumif;uawmh &Si;f ygw,f/


uRefawmfwkdY tvSukd uRefawmfwkYd rjrifMuvdkYyg/ 'DvkdyJ wjcm;olawG&JU
tvSudk uRefawmfwdkY jrifatmif rMunfhvdkYyg/
wjcm;olawG&UJ tvSukd jrif&ifvnf; 'g[m 0rf;omp&m r[kwb f J
zsufvdkYzsufpD; vkyfp&mvdkY cH,laeMuvdkYyg/
oHudk oHzsuf oHacs;wuf....qdkwJh pum;udk rarhzdkY vdkw,f/
uRefawmfwdkYudk us&HI;atmifvkyfEdkifwm uRefawmfwkdY udk,fwkdifygyJ/

ud, k pf u D ,
kd pf rD mS pGr;f tm;awG&w
Sd ,f/ pGr;f &nfawG&w
Sd ,f/
pepfwpfckaMumifh ysufcJhw,f/ pepfwpfck&JUtcsDtrudk
j y ef c H & &if j y ef v nf a xmif r wf vmEd k i f w ,f / 'g [ m
arQmfvifhcsuf r[kwf/ wu,f vkyf&if wu,fjzpfEdkifwJh
udpö/

uRefawmfwkYd vlrsK;d udk edru hf satmif vkyEf kid w f mvnf; wjcm;vlrsK;d


awG r[kwfygbl;/ udk,fhvlrsKd;awGuyJ vkyfEdkifwmyg/ tJhonfvdkyJ
uReaf wmfwkYd udk;uG,w f hJ bmomw&m;udk MuD;jrifrh u I ae atmufwef;us
atmifvkyEf kid w f mvnf; wjcm;bmom0ifawG r[kwyf gbl;/ udk,b hf mom
0ifawGuyJ vkyfEdkifMuwmyg/ uRefawmfwdkYa'o uRefawmfwdkYEdkifiH
atmufus aemufus jzpfatmifvnf; b,folurS vkyfvkdY r&ygbl;/
vkyEf ikd pf rG ;f vnf; r&dyS gbl;/ uReaf wmfwYkd ud, k w f ikd o
f m atmufusaemufus
jzpfatmif vkyfEdkifMuygw,f/
'Dvkyd J uReaf wmfwkYd Edkiif MH uD;jrifzh kYd wdk;wufzu kYd kv
d nf; uReaf wmfwkYd
Edkiif HxJu Edkiif Hom;awG jynfolawGyJ vkyEf kdiMf uw,f/ wjcm; b,fol
urS vkyaf y;Ekid rf ,f rxifygbl;/ vkyaf y;Edkiw f ,f qdktkH;awmh ulnaD y;
axmufyHhay;vdkYom &ygw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 193

]wifrdk;xHk;} ESvHk;rl
uReaf wmfwkYd udk,t hf m;udk,f rudk;oa&GU? udk,t hf vSukd udk,rf jrif
oa&GU? udk,hfywf0ef;usif udk,hfvlrsK;d udk,hfEkdiif Hom; udk,hfEkdiif H&JUtvS
awGudk rjrifoa&GU uRefawmfwdkY tem*wfrSmvnf; qufvufjyD;
atmufwef; aemufwef; usaeOD;rSmygyJ/ tJah wmh q&mMuD; OD;atmifoif;
ajymcJoh vdk &nfreS ;f csuxf m;zdkY qdk&mrSm igwpfaeY atmufwef;us&r,fvkYd
&nfreS ;f csuf oD;oefx Y m;zdkY rvkyd gbl;/ 'Dtwkid ;f ae&ifvnf; atmufwef;
aemufwef;u tvdkvdk usygvdrfhr,f/
tJah wmh pOf;pm;zdku
Y uRefawmfwYkd 'k&H if;'k&H if;twdki;f yJ orm½dk;us
ESpyf g;oGm; uMurvm;/ odkYwnf;r[kwf ]wifrkd;xHk;} ESvHk;rljyD; wnf
aqmufa&;udk oGm;Murvm; qdkwmygyJ/
þodkY qdk&if vlwkdi;f udk,pf D tvSnDvkdY tvSpDEkdiMf uygvdrrhf ,f/
aeYv,f 2 ; 18
19? rwfv 2018/
v
vkyfydkifcGifhqdkwm vkyf&if;eJYom csJUxGifoGm;&r,fh t&m....

uReaf wmf jynfow l pfa,muf taeeJY Edik if aH &;ajzavsmrh t I aMumif;


udk *½kxm;jyD; Munfrh w d ,f/ 2010 uaejzpfvmwJh ajzavsmah &;jzpfpOfawG
rSm us,v f mvmawGvnf;&do S vdk jyefusKUH omG ;wmawGvnf; MuHK&w,f/
twdki;f tquawmh e*dkrlv tajctaexuf vkycf iG hu f kid cf iG haf wG ydk&vm
w,f qdkwmygyJ/
tJh'DhrSm vkycf Gihfukdicf Gihftay: ½IMunfhzkdY vkyd gvdrhfr,f/ 2010u
pwJh ajzavsmha&;umvrSm vkycf iG hu f kdicf iG htf opf &vdkuo f lawG &dSw,f/
qHk;½HI;vdku&f olawG &dSw,f/ vkycf Gihfukdicf Gihfqkdwm &dSygvsuef JY rjrifwJh
olawGvnf; &dSw,f/ vkycf Gihfukdicf Gihf ajymif;oGm;olawG&Sdw,f/ olwkdY
uawmh rJo h mG ;wm r[kwb f ;l / vkyyf ikd cf iG ahf e&m ajymif;oGm;wm/a&GUomG ;wm/
wcsKdUuawmh vkyfcGifhudkifcGifh &yg&JU/ odkYayr,fh rvkyfwwf
rudik w f wf/ wcsKUd u vkyw f wfuikd w f wfw,f/ odaYk yr,fh rufv;kH r&daS wmh
vkyfcsifpdwf aysmufaew,f/ wcsKdUuawmh vkyfcsifpdwfeJYom vkyfae
w,f/ cGet f m;u Avm/ vkyyf kdicf Gihfu a0;a0;rSm &wwforQudk &SmMuH
vkyfaeMuw,f/
bmyJajymajym? jrefrmhEdkifiHa&;[m upm;csifolawGtwGuf
upm;uGif;jzpfvmjyD/
avhusifhcsifolawGtwGuf avhusifhuGif; jzpfvmjyD/
EdkifiHa&;zwfpm 195

rjywfavhusifhaezdkY upm;uGif;xJ 0ifzdkYom vdkw,f/ 'Dae&m


wpfckowdjyKapcsifwm &dSw,f/ 21 &mpkrSm EdkifiHa&; vkyfenf;awG
ajymif;vmjyD/ Edkiif Ha&;vkyw f ,fqkdwm Edkiif Ha&;rSm yg0ifw,fqkdwmudk
tmPm t0ef;t0dkif;xJrSm yg0ifrS qdkwmrsKd; r[kwfawmhbl;/ ygwD
EdkifiHa&;rSm yg0ifrSvdkY qdkvdkwm r[kwfawmhbl;/
'Drdkua&pDrSm jynfolUyg0ifrIvdkY qdkw,f r[kwfvm;/ jynfolU
yg0ifrq I w kd m Edik if thH a&;t&mawGrmS jynfo&l UJ b,foYkd b,fyb kH ,favmuf
yg0ifrIudkqdkvdkwm jzpfygw,f/ tJhawmh jynfolwpfa,muf[m
udk,fpGrf;udk,fpom &dSzdkYvdkw,f/ udk,fpGrf;udk,fpudk EdkifiHcspfpdwf
Edkiif Hukd MuD;yGm;csipf w d ef JY aygif;vdkuEf kdi&f if tcktcsed rf Sm udk,hfywf0ef;
usifudk tusKd;jyKzdkY rcufawmhbl;/ vkyfcGifhudkifcGifhawGqdkwm nD;nL
jypfwifa0zef wdkucf ku d af e½Hk wpfckwnf;eJY csUJ xiG &hf r,fh t&m r[kwb f ;l /
tvkyfeJY oufaojyjyD; csJUxGif&r,fh t&mvdkY jrifw,f/
tvkyq f kw d mrSmvnf; tvkyaf ygif;pHk &dw S ,f/ abmvHk;uGi;f xJrmS
0ifuefrS r[kwfbl;/ EdkifiHa&;upm;uGif;qdkwm abmvHk;yGJeJY Oyrm
jyKMuayr,fh rjynfhpHkEkdiaf o;bl;/ Edkiif Ha&;u abmvHk;yGJqkd&if Munfhol
a&m ta&;ygw,f/ a0zefolvnf; ta&;ygw,f/ tm;ay;olvnf;
ta&;ygw,f/ uifr&mudkif xm;wJholvnf; ta&;ygw,f/ *dwaf pmifh
vnf; ta&;ygw,f/ vufrw S pf pfvnf; ta&;ygw,f/ MuufajceDvnf;
ta&;ygw,f/ a&oefYbl;eJY uGr;f ,ma&mif;wJholvnf; ta&;ygw,f/
tckvnf; Munhf....
vkyEf kdio f lawG vkyyf kdicf Gihf &vmMujyD/ vkyyf kdicf Gihf qdkwmuawmh
enf;w,f? rsm;w,f nD;nLraebJ vky&f if;eJYom vkyyf kdicf Gihu f kd csJUoGm;
Mu&r,f r[kwv f m;/ vkyEf kdipf Gr;f &dSvmavav vkyyf kdicf GihfcGif ydkus,f
vmavav jzpfvmr,f/
vkyyf kdicf Gihu f rsm;jyD; vkyEf kdipf Gr;f r&dS&if Edkiif Hepfemw,f/ vkycf sif
pdw?f vkyEf kid pf rG ;f eJY vkyyf kid cf iG whf kYd aygif;vku
d &f if tawmft&m a&mufomG ;
r,f/ vkyyf kid cf iG hf wpfckwnf;wifr[kwf vufawGUtaumiftxnfazmfzkYd
196 rif;aoh

taxmuftyHh aumif;aumif; t&if;tjrpfaumif;aumif;&&if ydkvdkY


awmifatmifjrifEdkifwmyJ/
tck 'Drdkua&pDudk &Edkif
vkyfydkifcGifh qdkwmuawmh enf;w,f?
oavmuf oHk;Munfah eMuw,f/
rsm;w,f nD;nLraebJ vkyf&if;eJYom
udk,u f kd,w
f kdiaf jymcJhwJh
vkyfydkifcGifhudk csJUoGm; Mu&r,f r[kwf
EIe;f pHawGtMum; udk,u f k,d w f kid f
vm;/ vkyEf ikd pf rG ;f &dv
S mavav vkyyf ikd f
acsmif ydwrf ad ewmawGukd vuf
cGifhcGif ydkus,fvmavav jzpfvm
awGUMuHKvm&wJt h cg [dk;t&ifu
twd k u f t cH vk y f c J h w J h o l a wG r,f/
EIef;pHawGudk odyfus,fus,f
avmifavmif ratmfMuawmhwm owdxm;rdr,fxifw,f/ 'gu
EdkifiHa&; obm0w&m;&JU rQajcwpfckyg/
obm0w&m;u olUrQajcudk olUbmom xde;f ygw,f/ uRefawmf
wpfckjrifwmu vkyyf kid cf iG u hf kd ydkiyf kid Ef kid Ef kid f toHk;csEkid pf rG ;f enf;aew,f
xifw,f/ uRefawmfwkYd t&yfbufuvlawG vkyyf kid cf iG hf jynfhjynfhr&Mu
ygbl;/ odkYayr,fh &xm;wJhvkyyf kdicf Gihu f kdyJ ydkiyf kdiEf kdiEf kdif toHk;csEkdipf Gr;f
edrfhaew,f/ 'Dae&mrSm vTwfawmfudk rajymcsifygbl;/
jynfe,fwdkif;a'oMuD;tqifheJY jynfaxmifpktqifh0efMuD;
jynfe,fESifh wdkif;a'oMuD;tcsKdU 0efMuD;csKyfawGudk ajymcsifwmyg/
0d"&l ocifcspaf rmif ajymzl;w,f xifw,f/ ppfabmifus,&f if 'Drku d a&
pDabmifusHKUw,f qdkwm/
'Drdkua&pD abmifus,f&if ppfabmifu tvdkvdk usKHUrSmygyJ/
'Dae&mrSm ppfabmifawG 'Drku d a&pDabmifawGukd tomxm; vkyyf kid cf iG ehf YJ
vkyEf kid pf rG ;f abmifawGtMum;u tueft Y owfawGuko d m MunfMh uygpdk/Y
'g[m pDrHcefYcGJrIrSeaf jymif;eJY Edkiif Htkycf sKyfa&;tEkynmudk Munfhw,fvkdY
qdkvdkY&r,f/
L vkyfcGifh&ol
L vkyfEdkifol
EdkifiHa&;zwfpm 197

L vkyfcsifpdwf &dSol
L vkyE f kdizf kdY tyHhtydk;aumif;pGm &ol.... pwhJt&m av;ckukd
aumif;aumif; qef;ppfyg/
aemufqHk; xyfajymvdkufcsifygao;w,f/
vkyfydkifcGifhqdkwm.... vkyf&if;eJY csJU,l&wm/
vkyyf kid cf iG hf enf;w,f rsm;w,fqkw d m 'DaeY 'Dtcsed rf mS qifajcay;
aezdkY OD;pm;ay;ae&mrSm r&dSbl;/
nae 3 ; 50
28? rwf 2018 /
v
trsKd;om;a&; wdrf;nTwfcsuf

trsK;d om;a&;0g'&JU rlvwdr;f nTwcf suf &dw


S ,f/ udk,Mfh ur®mudk,f
jyXmef;cGifheJY udk,fhtrSwfo½kyfudk,f xkqpfcGifh/ trsKd;om;a&;0g'rSm
rsuEf SmpmawG ESpcf k&Sdw,f/ tarSmifbuftjcrf;eJY tvif;buftjcrf;/
trsK;d om;a&;qdkwmvnf; ae&maygif;pHkukd rsuEf mS rlw,f/ trsK;d om;a&;
0g'&JU pkqHkcsuf&dSw,f/

tajccH t,ltq
'gawGuawmh trsK;d om;a&; tcsKyftjcmtmPmudk txG#t f xdyf
xm;wm/ trsKd;om;tpdk;& ppfppfudk vdkvm;wm/ wdusjywfom;wJh
trsKd;om;a&; e,fedrdwf owfrSwfcsifwm/ trsKd;om;EdkifiH ppfppfudk
OD;wnfwm/ ordki;f ,Ofaus;rI bmompum; udk;uG,, f HkMunfrIawGukd
uspfuspfvspfvspf pkpnf;xm;wm/

vu©Pm ESpf&yf
pkpnf;w,f qdkwJhae&mrSm vu©PmESpf&yf &dSw,f/ taygif;
vu©Pmaqmifaom pkpnf;rIeJY tEkwfvu©PmaqmifwJh pkpnf;rI/
trsK;d om;a&;vIy&f Sm;rIawG urÇmtESHY ay:vmw,f/ 21 &mpkrSm toGif
aygif;pHkeYJ ydkvakYd wmif rsm;rsm;ay:ygvdrrhf ,f/ trsK;d om;a&; vIy&f mS ;rIawG
EdkifiHa&;zwfpm 199

u ysHUusJaewJh trsKd;om;a&; vu©PmawGudk pkpnf;zdkY OD;wnfw,f/


trsKd;cspfpdwfudkEdk;MuGatmif vIHUaqmfay;w,f/ yGpmMuJrIudk pkpnf;jyD;
trsKd;om;a&;pdwfudk jyefvnf Edk;xapw,f/ a0;wpfajru aoG;om;
awGudk EdkifiHa&;t& tap;uyfatmifn§dw,f/ vlrsKd;a&;t& ½dkif;yif;
atmif vkyw f ,f/ aoG;u pum;ajymzdkY rsuEf mS pmaygif;pHku csO;f uyfjyD;
vkyfw,f/
trsK;d om;a&; vIy&f mS ;rIawG&UJ &nf&, G cf suu f kd Munf&h if taygif;
oabmvm; tEkwo f abmvm;qdkwmudk odEkdiw f ,f/ taygif;oabm
uawmh wdk;wufvdkjcif;eJY pnf;vHk;nDnGwfvdkjcif;udk jyw,f/ tEkwf
oabmuawmh &efvkjd cif; wdkucf ku d x
f k;d ESujf cif; ajcrIe;f okwo f ifa&;wdkY
txd pOf;pm;w,f/
taygif;oabmu t&dSw&m;udk rjiif;y,fbl;/ vufawGUusus
pOf;pm;w,f/ olUpOf;pm;csufrSm rlabmif&dSw,f/ pnf;vGwfabmif
vGwjf zpfwmudk xde;f w,f/ qifjcifwHkw&m;udk OD;pm;ay;w,f/ vlrsK;d
aygif;pHk wnf&dSaejcif;udk em;vnfvufcHw,f/ vlrsKd;udk tajcjyKjyD;
pOf;pm;w,f qdkwmxuf Edkiif ehH ,fed rdwt f ay: tajcjyKjyD; trsK;d om;a&;
0g'udk wnfaqmufw,f/
tEkwfoabmu tJhvdk r[kwfbl;/ taygif;oabmeJY qefYusif
buf jzpfwmawGU&w,f/ wpfzufrSmvnf; tvGeftuRH tpGef;a&muf
t,ltqudk awGU&w,f/ tEkwv f u©PmaqmifwhJ trsK;d om;a&;pkpnf;rI
qdkwm EdkifiHhe,fedrdwfqdkwmxuf vlrsKd;udktajcjyKjyD; Munfhw,f/
aoG;om;awmfpyfrI ADZoefYpifrI qdkwmawGudk OD;xdyfxm;w,f/
vlrsK;d a&; oefY&Si;f rItxd pOf;pm;wJh pOf;pm;csujf zpfw,f/ aMumif;usK;d
nDjcif;udk OD;pm;ray;bl;/ pdwu f l;,Of qefveG ;f w,f/ pdwcf Hpm;csuu f kd
tom;ay;jyD; trsK;d om;a&; pOf;pm;csuaf wGukd vkyw f ,f/ trsK;d om;a&;
vIy&f Sm;rIawGuvnf; rlabmif pnf;rsO;f qdkwmudk rpOf;pm;bl;/ vlrsK;d
a&;usO;f ajrmif;wJh tjrifawGuae aygufzGm;vmwJh tEkwo f abmawG
jzpfw,f/
200 rif;aoh

rsKd;uGJawG
trsKd;om;a&;0g' rsKd;uGJawG &dSw,f/
L ,Ofaus;rIudk tajccHwJh trsKd;om;a&;0g'
L vlrsKd;udk tajccHwJh trsKd;om;a&;0g'
L Edi k if o
H m;udt k ajccHwhJ trsK;d om;a&;0g'pwmawGjzpfygw,f/
trsKd;tpm;taeeJYxyfjyD; cGJvdkY &ao;w,f/
L vpfb&,ftrsKd;om;a&;0g'
L uGefqmaA;wpf trsKd;om;a&;0g'
L e,fcsJUtrsKd;om;a&;0g'
L udkvke d D qefu
Y siaf &; trsK;d om;a&;0g'qdkjyD; cGEJ kid af o;w,f/

trsKd;om;a&; udk,fydkifjyXmef;csuf
trsKd;om;a&;0g'u udk,fydkifjy|mef;cGifh udk,fydkiftkyfcsKyfcGifheJY
udk,fMur®mudk udk,fzefwD;cGifhqdkwmawGudk t"duxm; pOf;pm;w,f/
trsKd;om;tpdk;&wpf&yf[m oD;jcm;vGwfvyfwJh trsKd;om;EdkifiHudk
vGwfvyfpGm tkyfcsKyfr,f/ tcsKyftjcmtmPmxdyg;jcif;udk rnfonfh
Edkiif w
H umpHEeI ;f t& ajymvmonf jzpfap jiif;y,fw,f/ awmfveS w f ,f/
wdki;f wpfyg;u vTr;f rdk;jcif; cs,v
f ,
S jf cif;udk cg;cg;oD;oD; rke;f wD;w,f/
EdkifiHjcm;om; rkef;wD;a&;0g'txd jzpfoGm;Muw,f/
trsKd;om;a&;0g'u....
trsKd;om;a&; p½dkufvu©Pm trsKd;om;a&; trSwfo½kyf
trsK;d om; tusK;d pD;yGm; trsK;d om;vHkjcKHa&; qdkwmawGukd t"du pOf;pm;
w,f/ usL;ausmaf pmfum;rIawGukd vufrcHb;l / taxmuftyHh tultnD
tu,ftq,fawGudkvnf; oHo,a&SUxm;jyD; Munfhw,f/ yl;aygif;
aqmif&Gufjcif;xuf wpfoD;wpfoefYaexdkifrIudk vdkvm;w,f/ wHcg;
ydwfrl0g'awG usifhoHk;w,fqdkwm 'DtajccHtdkif'D,mu vmw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 201

trSwfo½kyf aysmufqHk;jcif;
trsKd;om;a&;0g' a&yef;pm;vm&jcif; taMumif;w&m;awG
&dSw,f/ tajccHuawmh trSwfo½kyfaysmufqHk;rIu pw,f/ identity
loss vdkY ajymvdk& Y w,f/ trSwo f ½kyaf ysmufqkH;jcif;aMumifh vlrsK;d pkawG&UJ
trSwv f u©Pm aysmufqk;H vmw,f/ ig b,fov l q
J kw
d m jywfjywfom;
om; r&daS wmhb;l / a&maxG;vmw,f/ udk,t hf kypf ku oif;uGv J mw,fvkYd
cHpm;vm&w,f/ tm;enf;vmw,f/ tjcm;vlrsK;d awGtMum;rSm rvHkrjcHK
cHpm;vm&w,f/ ae&xkdif&wm oufaomifhoufom r&dSawmhbl;/
tJah wmhaMumufpw d f pdk;&drpf wd uf MuD;vmw,f/ rsm;vmw,f/ tJ'h t D cg
igeJYrwl igh&efolqkdwJh pdwt f m;MuD;vmw,f/ &efvkdpw d f rsm;vmw,f/
tJhawmh udk,fh&JU rvHkjcHKrIudk umuG,fzdkY udk,fh&JU aMumufpdwf
pdk;&drfpdwfudk ajzazsmufzdkY tkyfpkoif;uGJjcif;udk jyefvnfpkpnf;zdkYeJY
udk,v hf rl sK;d udk,Ehf kid if H *kPo
f ud m© jr§iw
hf ifa&;twGuf trsK;d om;a&;0g'udk
jyefvnfqGJudkifvmw,f/ trsKd;om;a&;0g'[m 'Dvdk a&cHajrcHrsKd;
jzpfaewJh tajctaerSm tajzaumif;jzpfvmw,f/ tvG,fwul
ysHUESHYvG,fwJh vlydef;MudKuf t,ltq jzpfvmw,f/

trSwfo½kyfoabm
rvHkrjcHK cHpm;vm&wJh vlUtodkif;t0dkif;rSm trSwfo½kyfcsif;
wdk;wdkufrIjzpfwm obm0jzpfw,f/ ygarmu© [efwifwefuvnf;
olU&JU,Ofaus;rIrsm; wdk;wdkurf jd cif;usr;f rSm ajymwm&dSw,f/ 21 &mpkrSm
trSwo f ½kyw f ku
d yf aJG wG jyif;xefvmr,f/ 20 &mpkrmS jzpfcw
hJ hJ tdki'f aD ,mf
vdk*sDwkid yf J[
G m 21 &mpkrSm ,Ofaus;rI y#dyu©ppfyJaG wG jzpfvmEdkiw f ,f/
y#dyu©awG[m ,Ofaus;rItay: tajccHjyD; jzpfvmw,f/ ,Ofaus;rI
awG[m tkypf kMuD; (8) pktaeeJY pkpnf;jzpfwnfaew,f/ [efwifwefu
olUusrf;rSm ,Ofaus;rI tkyfpk MuD; (8) ckudk cGJjyw,f/
(1) taemufwdkif; ,Ofaus;rI
(2) uGefjzL;&Syf ,Ofaus;rI
202 rif;aoh

(3) *syef,Ofaus;rI
(4) tpövmrf ,Ofaus;rI
(5) [dE´L,Ofaus;rI
(6) atmfodka'gh(c) qvAf,Ofaus;rI
(7) vufwif tar&duef,Ofaus;rIeJY
(8) tmz&du ,Ofaus;rIqdkjyD; tkyfpk(8)pk cGJjyw,f/
,Ofaus;rI wdkufyGJ[m trsKd;om;EdkifiHawG&JU e,fedrdwfawGudk
ausmfjyD; jzpfvmawmhr,f qdkwJhoabm/

Edik if aH &;"avh? vlr"I avhawG[m Edik if t


hH wGuf ta&;Mu;D w,f/
udk,ftajcjyKwJh EdkifiHa&;t,ltqawG[m tem*wfrSm
jzpfwnfvmr,fh EdkifiHa&;pepfeJY b,favmuf tH0ifcGifus
jzpfrvJqdkwm ar;cGef;xkwf&r,f/

,Ofaus;rI y#dyu©awG[m trsK;d om;a&;0g'&JU trSwo f ½kyaf wG


jzpfw,f/ trsK;d om;a&;0g'DwkdYu *vdkb,fvkduaf Z;&Si;f udk acwfopf
udkvdkeD0g'vdkY jrifw,f/ udkvdkeD0g'qdkwm [dk;,cifuvdk ppfwyfMuD;
0ifvmcsirf S 0ifvmr,f/ trsK;d rsK;d aomEdkiif Hwum EIe;f pHawG udkiq
f GJjyD;
tcsKyftjcmtmPmudk xdyg;vmr,fvdkY tjrJ jrifw,f/ 'ghaMumifh vlU
tcGithf a&;wdkY Edkiif w
H um pmcsKyfqkw
d mawGukd tqdk;jrifw,f/ jiif;y,f
w,f/ trsKd;om;a&;0g'u tjyifudk csJUjyD; Munhfwmxuf twGif;pGJ
MunfhwJh yrmPu ydkrsm;w,f/

tusKd;pD;yGm; y"me
taemufZmwfoGi;f rI tar&duefZmwfoGi;f rI qdkwmawGu ysHUESHY
vmw,f/ tar&du[m or®wawG b,fvdk ajymif;ajymif; rlvwdrf;
nTwcf sujf zpfwJh udk,u
f sK;d pD;yGm; y"met,ltqudk b,fawmhrS vuf
oD;qkyf rjznfbl;/
EdkifiHa&;zwfpm 203

]xm0& &efol? xm0& rdwfaqGqdkwm r&dSbl;? xm0& tusKd;


pD;yGm;om&dSw,f}qdkwJh t,ltqudk vufrvTwfbl;/ tar&duef
Edkiif jH cm;a&;0efMuD;a[mif; [ife&Dupfqif;*sm; udk,w f kid f 'Dt,ltqudk
azmfxkwf ajymqdk a&;om;cJhwmawGu txift&Sm;yJ/
vufawGUEkdiif Ha&;rSm trsK;d om;tusK;d pD;yGm; trsK;d om;vHkjcHKa&;
qdkwmawGu b,fawmhrS wdraf umoGm;rSm r[kwb f ;l / Edkiif aH &;pepfawG
trsK;d rsK;d usihfoHk;aumif; usihfoHk;Mur,f/ udk,hfEkdiif H&JUukd,u f sK;d pD;yGm;
udkawmh EdkifiHwdkif; qufvufqkyfudkifMurSmygyJ/
tpdk;&wpf&yf[m
L Edi k if wH iG ;f u vlrsK;d pkawG&UJ tusK;d pD;yGm;udk rpDrrH cefcY w JG wf&if
L Edkii f HwumrSm wpfEkdiif Hcsi;f &JU tusK;d pD;yGm;awGukd &Si;f &Si;f
vif;vif;rjrif&if y#dhyu©awG xlajympGmeJY ESpyf g;oGm;ae
&r,f/

trsKd;om;a&; tajccHu p
trsK;d om;a&;0g'qdkwm Edkiif HtwGi;f u jynfolawG&JU vlrsK;d a&;
EdkifiHa&; wdrf;nTwfcsufom jzpfygw,f/ udk,fhvlrsKd;&JU ADZp½dkufeJY
"avhtcHukd jrifatmifMunfhjyD; wdki;f jynfwnfaqmufa&;udk vky&f yg
r,f/ EdkifiHa&;"avh? vlrI"avhawG[m EdkifiHhtwGuf ta&;MuD;w,f/
udk,t f ajcjyKwJh Edkiif aH &;t,ltqawG[m tem*wfrmS jzpfwnfvmr,fh
Edik if aH &;pepfeYJ b,favmuf tH0ifciG u f sjzpfrvJqwkd m ar;cGe;f xkw&f r,f/
jrefrmjynf vGwv f yfa&;[m trsK;d om;a&;pdwtf ay: tajccHjyD;
aygufzGm;vmwm jzpfw,f/ 0dkit f rfbDat *sDpDbDat eJY wdkdYArmtpnf;
t½Hk;wdkY[m jrefrmjynf vGwfajrmufa&;twGuf ueOD; tiftm;pkawG
jzpfw,f/ 'Dtoif;MuD;awG tpnf;t½Hk;awG[m e,fcsJUqefYusifa&;
trsKd;om;a&;0g'udk tajccHjyD; awmfvSefa&;awG vkyfcJhw,f/ EdkifiH
vGwaf jrmufa&;twGuf trsK;d om;a&;pdw"f mwfu tajccHjzpfcJhw,f/
204 rif;aoh

jrefrmvlxkrmS trsK;d om;a&;pdwu f rlvADZrSm ude;f 0yfaejyD;om;


jzpfw,f/ 'DtaoG;tom;udk z,fxkwv f Ykd r&bl;/ udk,Ehf kid if eH YJ oifah wmf
wJh b,fvdk trsKd;om;a&;0g'udk wnfaqmufMurvJ qdkwmudkom
pOf;pm;&rSm jzpfygw,f/
,ck Edkiif Hwnfaqmufa&;rSmvnf; jrefrmjynf&JU trsK;d om;a&;
0g'[m qifjcifwHkw&m;eJY r,SOw f GJ&if atmifjrifEkdirf ,f rxifygbl;/
y#dyu©awGukd b,fvkd pDrcH efcY &JG rvJqw kd m rod&if wdik ;f jynfwnfaqmuf
a&;vnf; ratmifjrifEdkifbl;/ yHkysufjyD; &efvdkwJh trsKd;om;a&;0g'udk
tvdkvdk xlaxmifjyD;om;vnf; jzpfoGm;Edkifw,f/
trsK;d om;a&;0g'[m vpfb&,f 'Drku d a&pDtwGuf &efzufvnf;
jzpfEkid w
f ,f/ rdwb f ufvnf; jzpfEkid w f ,f/ &efbuf rdwb f uf qdkwmudk
a&G;cs,&f rSmu Edkiif o H m;awG udk,w f kid yf J jzpfygw,f/ Edkiif aH &;"avh[m
odrfarGU,Ofaus;&if 'Drdkua&pDeJY oifhawmfwJh trsKd;om;a&;0g'udk
wnfaqmufEkdirf ,f/ rsuu f ef;rsK;d csp0f g'udk udkiq f GJvGe;f &if trsK;d om;
a&;0g'[m vpfb&,f 'Drdkua&pDtwGuf &efbuf jzpfr,f/
urÇmMunfMh unfh jrefrmMunfMh unfjh yD; vpfb&,f trsK;d om;a&;
0g'udk wnfaqmufEdkifzdkY wifjyvdkuf&ygw,f/
n 7 ; 28
28? rwf 2018 /
v
ynma&;twGuf ar;cGef;awG

ynma&;udk zsufaewm q&meJY rdbawGvdkY ajym&if cifAsm;


a'go xGufrSm aocsmw,f/
cifAsm;udk,fwdkif q&mwpfa,mufjzpfae&if? cifAsm;udk,fwdkif
rdbwpfa,mufjzpfae&if ydkvdkY a'goxGufygvdrfhr,f/
ynma&;udk zsuw f o hJ al wG trsm;MuD; &dyS gvdrrhf ,f/ xdkenf;vnf;
aumif;? ynma&;ysufpD;&m ysufpD;aMumif;twGuf tcsufwpfckru
&dSygvdrfhr,f/ odkYayr,fh 'Dae&mrSm q&meJY rdbawG&JU tcef;u@udk
wpfoD;wpfoefY ar;cGef;xkwfcsifw,f/
tJhawmh em;us,fus,f em;MuD;MuD;eJY zwfEdkifygap/ rsufpd
us,u f s,zf Gihjf yD; zwfEkdiyf gap/ ynma&;rSm yg0ifwJholawGukd tMurf;
zsif;(4)tkyfpk cGJvdkY&w,f/
L tpdk;&
L q&m
L rdb
L ausmif;om;
tpdk;&udk ar;vdkujf yD/ rl0g' aumif;aumif;&d&S UJ vm;/ tJ'h rD 0l g'u
jrefrmjynf&JU aemufvmr,fh ESpfoHk;av;q,fudk ausmfMunfhxm;wJh
tajrmftjrifrsKd; jzpf&JUvm;/ rl0g'udk taumiftxnfazmfwJh vkyfief;
tpDtpOf tyDtjyif &dS&JUvm;/ tpDtpOfudk taumiftxnfazmfEdkifwJh
206 rif;aoh

pGr;f &nfjynfh ,EÅ&m;&dS&JUvm;/ tpdk;&udk,w f kdiu


f a&m ynma&;tay:
tJhavmuf ta&;MuD;w,fvkdY ,HkMunfaMumif; wdr;f nTwcf suf MuD;rm;&JU
vm;/
q&mvkyo f lawGukd ar;r,f/ q&mwpfa,muftjzpfukd b,fvkd
cH,o l vJ/ q&m[m ynma&;0efxrf;vm;/ q&mvm;/ vkycf sipf w d af Mumifh
vkyfaewmvm; vkyfp&mr&dSvdkY vkyfwmvm;/ odkYr[kwf ae&m twnf
wus av;jzpfw,f *kPv f nf; xdkuw f ,fvkdY ,lqjyD; q&m tvkyu f kd
vkyaf ewmvm;/ q&m[m aeYpOf pOfqufrjywf avhvmrIukd vkyaf e&JU
vm;/ wpfckckukd tjrJavhvm oif,al e&JUvm;/ q&mjzpfvsuef YJ avhvm
oif,la&;eJY oifMum;jyoa&;udk b,favmuf 'D*&Davmuf xufoef
ovJ/ [dk;t&ifu bm&,fr[kwf q&mtvkyf0ifcJhwmaMumifh tvkyf
wpfck rajymif;csiaf wmhvkdY qufjyD;rSed ;f vkyaf ewmvm;/ topf wDxGif
qef;opfrIeJY tawG;tac: vGwfvyfa&;udk q&m[m b,favmuf
vufoifhcHovJ/ a,bk,sawGeJY Zmwford ;f aeovm;/ jyXmef;pmtkyef JY
vrf;qH;k aeovm;/ a,mif0g;jzpfaeovm;/ jrefrmjynf&UJ ynma&;pepfrmS
q&mawGu tc&m usw,fqkdwm vufoifhcHovm;/ oifMum;a&;udk
vkyfaewJh q&mudk,fwdkif oif,lrIudk b,favmufjrwfEkd;ovJ/
oifMum;a&;xuf pDrHtkycf sKyfa&;udk tm;oefaeovm;/ vli,fawG&JU
wdk;wufyGifhvif;jyD; azmufxGufwwfwJh trltusifhudk q&mb,fvdk
jrifovJ/ uRefawmfh ar;cGe;f awGukd rn§mrwm &uf&ufpufpuf ½dk;½dk;
om;om; ajzEdkif&JUvm;/
rdbawGudk xyfar;yghr,f/ rdbawGu om;orD;udkcspfw,f/
'gayrJh udk,[ f m cspwf wfol jzpfjyDvm;/ om;orD;udk tjrifq h k;H jzpfatmif
yHhykd;csiw
f Jhpw
d f &dSayr,fh yHhykd;jcif; twwfukd avhvmjzpf&JUvm;/ udk,hf
pdwf oabmxm;twdik ;f om;orD;b0udk jyXmef;rSmvm;/ rdbwpfa,muf
taeeJY ynma&;udk b,fvkjd rifovJ/ vlom; wefzk;d vm;/ toufarG;0rf;
ausmif;twGufvm;/ *kPfodu©mtwGufvm;/ tm;vHk; yg0ifovm;/
twef;ausmif;xJu tqifheJYqifjcifwHkw&m;udk wpfck,SOfjyD; a&G;yg
EdkifiHa&;zwfpm 207

qdk&if bmudk a&G;rSmvJ/ &J&J0Hh0Hhjywfjywfom;om; a&G;&J&JUvm;/ tJh'D


avmufaum em;vnfEikd pf rG ;f &d&S UJ vm;/ om;orD;&JU wu,fwwfuRr;f rIukd
qef;ppfwwf&JUvm;/ pm&Gufay:u 'D*&DeJY OD;aESmufeJY ESvHk;om;xJu
wwfod em;vnfjcif;udk aumif;aumif;cGJjcm;EdkifpGrf; &dS&JUvm;/

pdwfoabmxm;twGuf ar;cGef;awG
ynma&;eJYywfouf&if ar;cGe;f awGar;Edkirf S awmfum usygvdrhf
r,f/ ar;cGe;f awGu ynmtwGut f a&;MuD;ygw,f/ ynma&;twGuf
ar;cGef;awGu olrsm;udkaemufrSar;&rSm/ t&ifqHk; udk,fhudk,fudk
t&ifrn§mrwm ar;&rSm/ ar;jyD; &uf&ufpufpuf ½dk;om;pGm ajzEdki&f rSm/
ajz&J&rSm/ ajzwwf&rSm/
'Dar;cGe;f awGukd b,folUukdrS rar;ygeJY/ udk,hb f mom ar;vdkuf
prf;yg/ rn§mrwm ar;vdkufprf;yg/ udk,foif,lcJhwJhynm udk,fjzwf
oef;cJhwJh tawGUtMuHK udk,af vhvm zwf½IcJhwJh pmtkyaf wGu tJhavmuf
owå&d Sad tmif vkyrf ay;Edkib f l;vm;/ vkyrf ay;Edkib
f l;qdku &Suw
f wf&if
aovd&kY ygjyD/ aovdkuyf gawmh/ cifAsm;&Sio f efaevnf; vlUtodki;f t0ef;
twGuf bmrS tusKd;jzpfrSm r[kwfvdkYyg/
q&mwpfa,mufu a0zefqef;ppf ydkif;jcm;rIudk b,favmuf
tm;ay;ovJ/ vufcHovJ/ udk,fwdkifua&m a0zefqef;ppfydkif;jcm;
w,fqdkwmudk aumif;aumif; em;vnf&JUvm;/
L pOfqufrjywf avhvmrI
L txl;jyKavhvmrIudk b,favmuf twdkif;twmtxd
vkyfjyD;cJhjyD;jyDvJ/
L aemufrsm;rSma&m b,ft&mawGudk b,favmuf vkyfOD;
rSmvJ/
q&mwpfa,muf[m bmawGukd b,fvkd avhvmoif,lcJhw,f
qdkwmudk oHk;oyf&JUvm;/ tem*wfrSmvnf; b,ft&mawGudk b,f
208 rif;aoh

avmuf avhvmoif,rl ,fvkYd &nf&, G cf suf cdkicf kid rf mrm xm;jyD;jyDvm;/


tJvdkrSr[kwf&if q&mjzpfzdkY rxdkufygbl;/
vlUtodik ;f t0ef;&JU rsK;d qufopfawGukd vrf;jy? nTejf yr,fo h al wG[m
tJhavmufnHhae&if jrefrmjynf rMuD;yGm;wm rqef;vSygbl;/ cyfnHhnHh
q&mawG vufxu J b,favmuf xl;cRefxufjrufwhJ ausmif;om;awG
xGuv f mEdkiv f vkYd /J vlUtodki;f t0dki;f udk owfwo hJ al wG[m q&mnHah wGyg/
q&mzsif;awGyg/
q&mawGtwGuf ynma&;pepf&JU ay;xm;csufabmifawGu
usO;f aumif;usO;f r,f/ enf;aumif; enf;r,f/ taxmuftyHh tyHhtydk;
tm;enf;csif enf;r,f/ uRefawmf tckajymaewm taxmuftyHhaMumifh
jzpfwhJ ar;cGe;f awG r[kwyf gbl;/ ynma&;tay:rSm xm;wJph w d o f abm
xm;awGudkom qef;ppf ar;cGef;xkwfwm jzpfygw,f/
MudKufcsif MudKufr,f/ rMudKufcsif rMudKufbl;/ bmyJjzpfjzpf
vlawGu udk,, f HkMunfwJhtvkyu f kd wpdkurf wfrwf vkyaf e&rSm r[kwf
vm;/ ynma&;tay:rSmxm;wJh oabmxm;u ta&;MuD;w,f/ q&m
vkywf o hJ al wG&UJ pdwo f abmxm; tjrifu ydkvakYd wmif ta&;MuD;ygw,f/
olwkYd tjrifc, H cl suef YJ ,lqcsuaf wGu vlUtodki;f t0dki;f ay: oufa&muf
rI tm;MuD;vdkY jzpfygw,f/

rdbawGudk ar;r,f
rdbqdkwm om;orD;awGtwGuf taumif;qHk;rdwfaqGvnf;
jzpfEdkifw,f/ tqdk;qHk; &efolvnf; jzpfEdkifw,f/ Ak'¨u 'Dvdkoabm
a[mcJhzl;ygw,f/ taMumif;u &Si;f ygw,f/ om;orD;udk rdbawGu
wdk;wuf jzpfxGe;f apEdkio
f vdk aESmifh,Su[ f efYwm;rIvnf; ay;Edkiw
f ,f/
rdbawGeJY ywfoufjyD; om;orD;awG ay:rSm rsuEf Smpm ESpzf uf &dSw,f/
tJhawmh rdbwdkif; cspfwwf&JUvm;... vdkY ar;vdkufcsifawmhw,f/
wu,f cspwf wf&UJ vm;/ ud,
k ohf m;orD;udk wu,fcspwf wf&UJ vm;/
cspzf kdYtwGuf avmutaMumif; avmu&JUtusK;d udk &Si;f &Si;f vif;vif;
EdkifiHa&;zwfpm 209

em;vnfxm;ovm;/ b0&JUorm;½dk;usrI abmifxJrSmyJ om;orD;udk


jrKyf0ifapcsio f vm;/ vlUtodki;f t0dki;f &JU ,lepfwpfckjzpfzkYd tJo
h nfavmuf
cufovm;/ om;orD;&JU ADZeJY ywf0ef;usiu f kd tyfpyfatmif wnfaqmuf
ay;zdkY pOf;pm;rdovm;/
rdbawG awmfawmfrsm;rsm;u olwdkYom;orD;awGudk ]acG;}
rjzpfzYkd jyKprG ;f Edik w
f ,f/ odaYk yr,fh bk&ifjzpfzYkd tm;vH;k rwwfprG ;f Edik Mf ubl;/
tJhawmh rdbawGu olwdkY om;orD;awGudk ]acG;}rjzpfatmif MudK;pm;
½ke;f uefaeMu&if; bk&ifjzpfapr,fh tcGit hf vrf;awGukd ykwx f kwzf ,f&mS ;
vdkufovdk jzpfoGm;Muw,f/
rdb pum; em,lwkid ;f aumif;ovm; / rSeo f vm;/ jrefrmh"avhukd
vGeq f efjyD;ar;&r,f/ ynmawmfveS af &;[m tawG;tac: tjrifajymif;vJ
a&;u pvdkufwm aumif;w,f/
Ak'¨[m olUcrnf;awmf tvdkudk em,lcJh&if r[mvlom; bk&m;
tjzpf a&mufyghrvm;/

q&mwpfa,mufu a0zefqef;ppf ydik ;f jcm;rIukd b,favmuf


tm;ay;ovJ/ vufco H vJ/ ud,
k wf ikd u
f a&m a0zefqef;ppf
ydkif;jcm; w,fqdkwmudk aumif;aumif; em;vnf&JUvm;/

qifjcifwHkw&m; uJaom
uRefawmfwkdY ynma&;u qifjcifwHkw&m;uJaompepf jzpfoifh
w,f/ qifjcifwHkw&m;udk OD;xdyfrSmxm;jyD; ajymwm vkyfwmawG
jzpfaerS aumif;r,f/ vlUtodki;f t0dki;f udk aumif;atmif wnfaqmufzkdY
twGufqdk&if tem*wf&JU ESpfaygif;oHk;av;ig;q,fudk ausmfMunfhjyD;
wnfaqmufEdkifrS aumif;r,f/
210 rif;aoh

ynma&;[m a&wdk r[kwb f l;/ a&&Snyf g/ wmwdk ajy;yGJ r[kwf


bl;/ rm&oGefajy;yGJyg/ oufvHku ta&;MuD;ygw,f/ pdwf&SnfrIu
ta&;MuD;ygw,f/ wpfpkdurf wfrwf&SdrIu ta&;MuD;ygw,f/ c&D;a0;
twGuf aocsmavhusifh jyifqifxm;rI vdktyfygw,f/
ynma&;[m ESpf&Snfyifpdkufwm jzpfygw,f/ c&rf;yifbl;yif
pdkuof vdk oD;jyD; aooGm;wm r[kwyf gbl;/ awmf½HkeJYvnf; roD;ygbl;/
toD;tyGihftwGuf tcsed u f mvwpfck apmifh&w,f/ tcsed u f mvwpfck
&if;ESD;jrKyfESH&w,f/ atmifhtD;onf;cHEdkifrS&r,f/ pdwf&SnfrS &r,f/
tjrifus,fus,fjzpfrS aumif;r,f/
aemifrsm;rSm a&Munfcsif&if tck MudKwif a&wGif;wl;xm;zdkY
vdkygw,f/ ynma&;rSm qifjcifwHkw&m;udk vGwv f yfjcif;eJY enf;pepf
rSeu
f efjcif;uom &Edkiw f ,f/ vlUtodki;f t0dki;f &JU ordki;f w&m;cHawGtjzpf
q&mawG? rdbawGu wdrfjrKyfjyD; rSwfwrf;0ifaewm raumif;bl;/
vlawGu twåeJYrkYd apwemtrSm;awGukd onf;cHEkid Mf uw,f/ ynmwwf
wJh vlUtodkif;t0dkif;rSm apwemtrSm;udk Mum&Snf vufrcHEdkifygbl;/
ynma&;rSm apwem trSm;qdkwJh qifajcudk uRefawmfwkdY ajczsufypfrS
&r,f/
tJh'g tifrwef orm½dk;us EdkifvGef;w,f/
n 10 ; 17
11? rwf 2018/
v
ae0if;armif uxm

ae0if;armif ajymcJhzl;wm &dSw,f/


ae0if;armifqkdvkdY r½dkrao vkyw
f ,fvkdY rrSwaf pvdk/ a&;olu
av;pm;MunfnKdol jzpfovdk zwfoluvnf; em;vnfoabmaygufjyD;
jzpfygvdrfhr,f/ Egress oifwef; qif;yGJwpfckrSm ajymcJhwmyg/

olUpum;
]or®wvkyfcsifwJholay:rS? 0efMuD;vkyfcsifwJholay:rS? tJhvdkrS
r[kwf&if cifAsm; pOf;pm;Munfhav/ cifAsm;rS rvkyf&if vkyfcsifpdwf
ray:&if ppfAdkvfawGcsnf;yJ 'Dwdkif;jynfudk tkyfcsKyfoGm;MurSm/}
]tJhawmh 'DvdkawmfwJholawG &nfrSef;csufMuD;apcsifw,f/}
]olrsm;udk u,fcsiw f ,f wdik ;f jynfMuD;udk u,fwifcsiw f ,fq&kd if
awmh udk,&hf rSd yS J u,fv&kYd r,f/ tJah wmh 'Dvkd udprö sK;d qdkwm wdki;f jynfMuD;
eJYywfoufwJhudpöjzpfvdkY wdkif;jynfwnfaqmufa&;eJY ywfoufwJh
bmom&yfrsm;udk ajcmufjcm;wJhtxd odEkdizf kdYvkdw,f/ tJhvkd vkyEf kdirf SyJ
wdkif; jynfudk u,fwifEdkifwJholjzpfEdkifr,f}
tJhawmh ae0if;armif ajymcJhwJh txJrSm t"du ESpcf suyf gw,f/
Edkiif Ha&; &nfrSe;f csuxf m;zdkYupd öeJY ]ajcmufjcm;avmufatmif}wwfod
jcif; udpö/
212 rif;aoh

EdkifiHa&; &nfrSef;csufxm;
awmfwo hJ w
l wfwo hJ jl zpfyif jzpfjim;aomfvnf; Edkiif aH &; &nfreS ;f
csurf xm;&if Edkiif Ha&;tmPm r&wwfbl;/ Edkiif Ha&;tmPmudk rSe;f wJh
olwdkif;uvnf; awmfodwwf rjzpfEdkifbl;/ pGrf;aqmif&nfvnf;
&dw
S ,f/ Edik if aH &; vkyyf ikd cf iG vhf nf; &w,fq&kd if tJ'h v
D u
l wdik ;f jynftwGuf
tawmftusK;d jzpfw,f/ 'DvkdyJ olUrSm pdwaf umif;apwemaumif; xnfh
aygif;Edkif&if ydkvdkYwefzdk;jzpfwJh EdkifiHwnfaqmufa&;orm; jzpfw,f/

uRefawmfwdkY jrefrmvlrsKd;tusifhu ysif;w,f/


&TD;csifw,f/ jzD; csifw,f/ tay:,Hvkyfw,f/
tjzpfvkyfw,f/ tvkyfjzpfatmif rvkyf csifbl;/
tvum; vkdcsifw,f/ tacsmifvdkufcsifw,f/
jzwfvrf;u vdkcsifw,f/

uRefawmfwdkY jrefrmjynfrSm awmfwJhol wwfwJholawG &dSw,f/


olwdkY&JU EdkifiHa&;"avhrSm tawmfrsm;rsm;u cyfuif;uif; aevdkwJh
pdwftcH &dSw,f/ 'gudk ArmEdkifiHa&;wefzdk; usrf;udk a&;wJh a'gufwm
armifarmifMuD;vnf; a&;cJhzl;w,f/ jrefrmjynfrSm Edkiif Ha&;eJY ET,&f ifukd
npfax;ovdkvdk cHpm;&wJhudpö/ tJh'gu tifrwef ta&;MuD;w,f/
odkYayaomfjim;vnf; vlwkdi;f Edkiif Ha&;pdw0f ifpm;&r,fvkdY tpGe;f a&muf
t,ltqrsKd; uRefawmfhrSm r&dS/
wpfpkHwpf&mtpGr;f &dw S ohJ al wG aygufaygufajrmufajrmuf &dx S m;
wJholawGu vlUtodkif;t0dkif;udk ydkaumif;zdkY &mZa&;udk xnfhavhvm
oifhw,f/ xnfhpOf;pm;oifhw,f/ xnfhMuHpnf awG;awmoifhw,f/
Edkiif aH &;eJY rywfoufcsiyf gbl;vdkY omreftawG;rsK;d eJY vrf;rqHk;apcsib f ;l /
vlawGu udk,t hf uefeY YJ udk,af ecsiw f ,f/ 0if½yI ½f yI ½f yI ½f yI f rvkycf sibf ;l /
txl;ojzifh ynmwwfawG trsm;pku at;at;vlvlyJ aecsifw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 213

vlawGeJY½Iyw f m wGe;f MuwdkuMf uwJhtxJrSm 0ifrygcsiMf ubl;/ tJhawmh


Edkiif Ha&;rSm vlawmfawG yg;vsvmw,f/ xdkenf;vnf;aumif;yJ jrefrmh
Edkiif aH &;"avht& vlawmfaMumufa&m*g &dMS uw,f/ tzGUJ tpnf;awGxJ
Edkiif aH &;ygwDawGxrJ mS awmfo?l wwfol &dv S m&if tkypf kzUJG wm *dkP;f zGUJ wm
wGef;wm? wdkufwm? ajcxdk;wm EdkifiHa&;upm;uGuf xGifvGef;wmawG
vkyfMuw,f/ tJh'DtcgrSm awmfol wwfolwdkYu EdkifiHa&;yg;r0&if
acsmifxJ a&mufukew f ,f/ xGuu f keMf u w,f/ aemufqkwu f keMf uw,f/
aemufwef;rSmyJ aeMuawmhw,f/ aemufqHk; pdwfysuftm;avsmhukef
Muw,f/ 'guvnf; tm;vHk;u rSm;w,f? tm;vHk;u rSefw,fvdkY
rajymcsifygbl;/
EdkifiHa&;e,fy,fxJrSm 'DvdkawGu ae&mwdkif;rSm &dSMuwmygyJ/
'gudk em;vnfjyD; awmfo?l xl;cReo f l Edik if t
hH ay: apwem xufoeforl eS &f if
tJv h kd tcuftcJawGukd jyefvnfweG ;f xkwEf kid &f r,f/ umuG,Ef kid &f r,f/
ausmfvTm;Edkif&r,f r[kwfvm;/ pdwfysufjyD;awmh xGufoGm;wm tzGJU
tpnf;xJuae EIwx f uG f oGm;wmawG rjzpfoifyh gbl;/ pdw&f n S zf kv
Yd nf;
vdkwmaygh/
ae0if;armif ajymovdk awmfol wwfoal wG Edkiif aH &; &nfreS ;f csuf
rxm;&if rawmfol rwwfoal wG tmPm&l;awG pm;zm;awG omul;awGyJ
vufxEJ kid if aH &;tmPm &ukeMf uvdrrhf ,f/ 'gu tem*wf rsK;d qufopf
awGtwGuf owdxm; pOf;pm;&r,fh udpöjzpfygw,f/

ajcmufjcm;avmufatmif
wdki;f jynf tusK;d aqmifolu avmufavmufvm;vm;&dSxm;&rS
&r,f/ uRefawmf i,fi,fu a';umeuf*saD &;wJh tw¬KyÜwåd wpfckxrJ mS
zwfzl;w,f/
]Edkiif Ha&;rSm aygufajrmufzkdYqkd&if wpfzufzufrSm yg&*lajrmuf
xl;cRefxm;&r,f}udkwJh pum;/ wpfckckrSm rxl;cRefbJ b,fae&mrS
0ifqefYvdkY r&bl;/ tay:,H &Syfodxm;½HkeJY vlUtusKd;udk bmrS avmuf
214 rif;aoh

avmufvm;vm; aqmifEkdipf &m taMumif;r&Sb d l;/ tcefYroifh&if ydkjyD;


awmhawmif qdk;usKd;jzpfygvdrfhOD;r,f/
udk,fhrSm r&dSbJeJYvnf; ay;vdkYr&bl;/ udk,fudk,fwdkifu bmrS
rodrwwfbeJ YJ olrsm;wumudk wwfoad tmifvkyrf ay;Edkib f ;l / avmuf
avmufvm;vm; rodbJeJYvnf; bmudkrS avmufavmufvm;vm;
wGef;a&GUEdkifp&m taMumif; r&dSbl;/
avmufavmufvm;vm; wwfod rxm;ol[m
L jyKjyifajymif;vJa&;jzpfjzpf
L zGHUjzdK;wdk;wufa&;jzpfjzpf
L EdkifiHwnfaqmufa&;rSmjzpfjzpf? bmudkrS jzpfjzpfajrmuf
ajrmuf vkyfEdkifr,f rxifygbl;/
uRefawmfwkdY jrefrmvlrsK;d tusihfu ysi;f w,f/ &TD;csiw f ,f/ jzD;
csiw f ,f/ tay:,Hvkyw f ,f/ tjzpfvkyw f ,f/ tvkyjf zpfatmif rvkyf
csifbl;/ tvum; vkdcsifw,f/ tacsmifvdkufcsifw,f/ jzwfvrf;u
vdck siw f ,f/ vG,v f ,G ef rYJ sm;rsm; vdck siwf ,f/ wpfcck u k kd wpfpu
kd rf wfrwf
vkyzf kYd qdk&if cufw,f/ pkzUJG rrI wwfb;l / toif;tzGUJ eYJ vkyaf qmifwwfrI
tm;enf;w,f/ cHpm;rI vGefuJwJh trltusifh &dSw,f/ jrefrmhordkif;udk
jyefMunfhvdkuf/
tkypf v
k ukd Mf uD;eJY csjD yD; aumif;cJvh Ykd wd;k wufaygufajrmufomG ;w,f
b,fvdk om"u&dScJhovJ/ odyfrsm;rsm;pm;pm;&dScJhr,f rxifygbl;/
wpfOD;aumif; wpfa,mufaumif; aemufudk tm;vHk;jydKifwl ajcpHk&yf
EdkifiHvHk;csDMuGatmif rçEdkifcJhwmawGyJ &dSw,f/ tJhawmh uRefawmfwdkY
tem*wf jrefrmEdkifiHwnfaqmufa&;eJY wdkif;jynfwnfaqmufa&;rSm
vlprG ;f aumif;awG vdkw,f/ Edkiif aH &;OD;aqmifraI y;wJh txJrmS qifjcifwkH
w&m;OD;pD;wJholawG rsm;rsm;vdkw,f/ vli,f vlvwfykdi;f awG rsm;rsm;
vdkw,f/ wufMuG zswfvwfolwdkY rsm;rsm;vdkw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 215

rvdktyfbl; rvdkcsifbl;
L av;ae xdkif;ae rIdif;aewJholawG rsm;zdkY rvdkbl;/
L tjrJ oHo,xm;jyD; r,HkouFmjzpfaewJholawG rvdkbl;/
L tacsmifcdkcsifwJholawG rsm;rsm; rvdkbl;/
L wpfcc ku
k kd zifjrJjrJ rMudK;pm;csiw f hJ [dpk yfpyf 'Dpyfpyform;awG
rvdktyfbl;/
L rvdkcsifbl;/
wwfw,fqdk&ifvnf; yef;yJ&GmrSm tyfoGm;a&mif;EdkifwJh olvdk
xl;cRefaezdkYvdkw,f/ acgif;wpfvHk;omae½HkeJY rvHkavmufbl;/ acgif;
tvkH;aygif;rsm;pGm omaerS&r,f/ ESmwpfzsm;omaezdkY rvdkbl;/ vdkuf
rrDEdkifatmifudk a&SUu ajy;aezdkYvdkw,f/
tajymwpfrsKd; tvkyfwpfrsKd;eJY tmacsmifwJh EdkifiHa&;orm;awG
rvdkbl;/ tvkyfeJYoufaojyEdkifwJh tvkyfjzpfatmif vkyfEdkifwJholawG
vufxJ Edkiif aH &;vkyyf kid cf iG hf &apcsiw
f ,f/ olwkw Yd awG vkyyf kid cf iG &hf MuzdkY
a&G;aumufyGJawGrSm 0ifjydKifzkdYvkdw,f/ 0ifjydKifcsipf w d f &dS&r,f/ 0ifjydKif
Edkiaf tmifvnf; tJhvkdvlawG ygvmzdkY vlUtodki;f t0dki;f rSm wm0ef&Sw d ,f/
Edkiif Ha&;ygwDawG udk,w f kdiu f vnf; vlawmfawG arG;&r,f/ arG;pm;&
r,f/
vlawmfarG;jrLa&;vnf; vkyf&r,f/
vlawmf arG;pm;a&;vnf; vkyf&r,f/
pmjyD;csdef aeYv,f 2; 48
5? rwfv 2018/
v
0HomEkpdwf?
trsKd;om;a&;0g'ESifh tcsKdtcg; avm*spf

0HomEkpdwf
rsKd;cspfpdwfvdkY teuf,lvdkY &w,f/ rsKd;cspfpdwf[m b,fu
pwifovJ/ vlqdkwm twåeJY/ udk,fhudk,fudk,f cspfw,f/ udk,fh
aoG;om;udk cspw f ,f/ udk,t hf rsK;d udk cspw
f ,f/ udk,v hf rl sK;d udk cspw
f ,f/
udk,ahf 'oudk cspw f ,f/ udk,ahf & udk,ahf jrudk cspw
f ,f/ udk,, hf Ofaus;rI
udk,fhbmompum;? udk,fh&JU udk;uG,f,HkMunf&mudk cspfw,f/ pGJvrf;
w,f/ ESpfoufw,f/
udk,hyf wf0ef;usiu f kd wG,w f mwJhpw d [
f m arG;uwnf;u pwif
jzpfwnfvmw,f/ udk,fupm;cJhwJh? upm;uGif; udk,faqmhajy;cJhwJh
v,fuGif;jyifMuD;? udk,fwufcJhwJhausmif;? udk,fcspfwJh q&mr? udk,f
cHwGif;awGUwJh tpm;tpm? udk,fESpfoufjrwfEdk;wJh obm0½Icif;awG
udk,hfa'orSm awGU&wJh wd&pämefav;awG? aus;iSuaf v;awG...ponf
jzifh/
aEGO;D qdk av½I;awGu wdkujf yD/ vufyv H nf; yGijhf yD/ vufyyH iG chf sed f
eJYtwl vufyHacgif;csOf&nfudk vk,ufaomufcJhwJhtdrfu rdom;pk
xrif;0dki;f udk wrf;ww,f/ rufarmw,f/ a0;wpfajrrSm a&mufae&if
EdkifiHa&;zwfpm 217

ydkvdkYawmif vGrf;w,f/ ArmawGu ig;yda&MudKudk vGrf;w,f/ csOfcsOf


pyfpyf vufzufokwfudk vGrf;w,f/ rEÅav;om;awGu rkefYwDudk
vGrf;w,f/ awmifay:om;awGu rkefYnif;udk vGrf;w,f/
rkeYn
f if;ay:&if &Sr;f aysmf
trsK;d om;a&;0g' qdwk mvnf; a& vdyk /J
w,f/ rkefYnif;zl;&if &Srf;jrL;
xdef;&cufw,f/ olu aysmhajymif;
w,f/ rkefYnif;wkH;&if &Srf;rkef;
w,f/ tm;MuD;w,f/ xkvdkuf xnf
w,f / tJ h o vd k qd k M uw,f
vdu
k f &dw
S ,f/ oabmobm0 pHw k ,f/
r[kwfvm;/ &Srf;eJY rkefYnif;udk
e,fajru bmyJjzpfaejzpfae olUyef;
cG J v d k Y r &bl ; / xd k e nf ; vnf ;
aumif;yJ awmifay:om;awGeJY wdkifjzpfwJh ork'´&mudk ta&muf oGm;
rkefYnif;udkvnf; cGJvdkYr&bl;/ rSmyJ/
ytdk0f;? watmef;? yavmifwdkY
vnf; xdkenf;vnf;aumif;ygyJ/ aumufMuD;qefeJY rkefYnif;[if;
vkypf m;Muw,f/ ajrjyefYa'orSm uefpeG ;f &Guu f tonf;pGJ/ awmifay:
a'orSm rkeYn f if;u tonf;pGJ/ jrpf0uRef;ay:rSm ig;aygw,f/ tJhawmh
rkeY[f if;cg;udk rkeY[ f if;ig;vdkY ajymif;ypf&rvdk jzpfw,f/ ig;udk vIid v f iId f
oHk;jyD; csuv f kduwf m tifrwefcsKw d ,f/ {&m0wDwkdi;f u rkeY[ f if;cg;u
emrnfMuD;w,f/ [oFmw? zsmyHk? ig;odkif;acsmif;wdkYu rkefY[if;cg;
emrnfausmfw,f/ jynfya&muf jrefrmawG jrefrmtpm;tpmudk
vGrf;Muw,f/ rkefY[if;cg;udk vGrf;w,f/ rkefYwDudk vGrf;Muw,f/
ig;ydukd vGr;f w,f/ vufzufokyf csOpf kwpf kwu f kd vGr;f w,f/ 'nif;oD;
vnf; vGrf;MuwmyJ/
awmifay:om;awGu rkeYn f if;aygif;wdkY? rkeYnf if;csOw
f kdY? rkeYn
f if;
apmwdkY? rQpfcsOf? wdkY[l;aEG;? acgykwf? qDwdkY[l;? rufacgufcsOfawGudk
wrf;ww,f/ vGrf;w,f/ olwdkY e,fjcm;udk a&mufae&if odyfcsifjcif;
wufwJh t&omawG/
vlawG aeYpOf aeYwdkif; pm;aomufaexdkifvmMuwJh yHkpHawGu
ESpfaygif;rsm;pGm &SnfMumvmwJhtcg Oyg'gefjzpfvmw,f/ a'opGJ
218 rif;aoh

tpm;taomufpu JG ae vlrsK;d pG?J ,Ofaus;rIpJG udk;uG,, f kHMunfrt I pGaJ wG


jzpfvmw,f/
pGJvrf;jcif;w&m;[m 0HomEkpw d uf kd rD;xdk;ay;w,f/ 'gawG[m
Edkiif HeJYcsD jzpfvm&if trsK;d om;a&; pGJvrf;rIawG jzpfvmw,f/ trsK;d om;
a&;udk tEkynmawGev YJ nf; armif;ESiw f ,f/ ,Ofaus;rIawG? bmoma&;
awG? udk;uG,, f HkMunfrIawG? tpOftvmawG? xHk;wrf;tpOftvmawG?
pmayawG? yef;csDawG? ½ky&f Siaf wG...pojzifh vlawG&JU rsK;d csppf w d f Edkiif H
cspfpdwfudk armif;ESifMuw,f/ oGwfoGif;Muw,f/ jzefYcsdMuw,f/
trsKd;om;a&;0g'qdkwm EdkifiHwdkif;rSm &dSw,f/
bmhaMumifh trsKd;om;a&;0g'u tjrJwrf; Am;&Sif;ajymif;jyD;
acwfwdkif; tajctaewdkif;rSm a&yef;pm; aeEdkifw,f/ taMumif;u
vlUtwåtay: tajcjyKvdkY jzpfw,f/ vlUtwåtay: tajcjyKjyD; jzpfwnf
vmwJh tdki'f aD ,mfvk*d su D pGwJ ,f jrJw,f/ vlom;rsK;d Zmwf jzpfwnfoa&GU
&dSaew,f/
ay:vGijf cif; ray:vGijf cif;om uGmvdrrfh ,f/ xdek nf;vnf;aumif;yJ
us,fjyefYjcif; rus,fjyefYjcif;om uGmvdrhfr,f/ trsKd;om;a&;0g'[m
tjrJ&dSaer,fh jzpfwnfaer,fh w&m;ygyJ/ 0g'ygyJ / t,ltqygyJ/
,HkMunfrIygyJ/
tdki'f aD ,mfvk*d saD wGukd avhvmMunfyh g/ vlUtwåukd rD;xdk;ay;&if
jyefYyGm;vG,w f ,f/ jzpfwnfvG,w f ,f/ pGJjrJvG,w f ,f/ aysmufysuzf kdY
vnf; cJ,Of;w,f/ olwu kYd kd ajAmifwif jzefcY sd azmfjycsirf S azmfjyvdrrhf ,f/
vlUtrltusifhawGxJrSmawmh pGJjrJ jrKyf0ifaewmyJ/
vlUtwåwkdi;f u raumif;ygbl;/ vlUtwåukd vlUtodki;f t0dki;f u
EIef;pHawGeJY xdef;nd§Muw,f r[kwfvm;/ 'ghaMumifhvnf; pepfawGeJY
vlom;wdk;wufrIudk azmfaqmifMuw,f/ pepfawGeJY vlom;awG&JU
wnfjidrfrI touf&Sif &yfwnfrIudk qGJqefYMuw,f/ uRefawmfwdkY
jyKjyif&wJh vlom;ADZawG&Sdw,f/ uRefawmfwkdY ajymif;vJEkdiw f Jh vlom;
twåawG &dSw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 219

odkaY yr,fh wpfO;D csiu f kd ausmvf mjyD; trsm;eJY jzpfvm&if vTr;f rdk;zdkY
xdef;ausmif;zdkY ydkcufvmw,f/ vlom;ADZudk,fwdkifu raumif;rI
bufrSm wdrf;w,f/ ,drf;w,f/
tJhvkd wdr;f nTwcf suu f e*dkuwnf;u &dSjyD;om;/ tJhawmh trsK;d
om;a&;0g'qdw k mvnf; a&vdyk /J xde;f &cufw,f/ olu aysmah jymif;w,f/
tm;MuD;w,f/ xkvdkuf xnfvdkuf&dSw,f/ oabmobm0 pHkw,f/
e,fajru bmyJjzpfaejzpfae olUyef;wdkifjzpfwJh ork'´&mudk ta&muf
oGm;rSmyJ/
xdkenf;vnf; aumif;yJ a&[mae&mwdkif;rSm aysmf0ifEdkifw,f/
0ifqefYEdkifw,f/ EdkifiHwdkif;rSm olUa'o? olUa&ajreJY vdkufzufnDwJh
trsKd;om;a&; wdrf;nTwfcsufawGu &dSxm;jyD;om;/ &dSaejyD;om;/
b,fawmhrSvnf; aysmufysufoGm;rSm r[kwfygbl;/ uRefawmfwdkY
Edkiif u
H kv
d nf; Munfv h kud /f vGwv f yfa&;udk trsK;d om;a&;wdr;f nTwcf suef YJ
wdkuf,lcJhw,f/
Edkiif Hwnfaqmufa&; Edkiif Hxlaxmifa&;udkvnf; trsK;d om;a&;
tajccHrlawGu uGJvGJvdkY jynfwGif;ppfawG jzpfw,f/ *dkPf;*PawG
uGJw,f jyJw,f/
pmayudk MunfhMunfh? ynma&;udk MunfhMunfh? tEkynmudk
MunfhMunfh? ppfa&; Edkiif Ha&;udk MunfhMunfh? bmoma&;udk MunfhMunfh
tm;vHk;u trsK;d om;a&;wdr;f nTwcf suaf wGeJY vGww f ,fvkdYukd r&dSbl;/
ta&SUwkdi;f &JU ADZp½dkuef JYvnf; oufqkdiw f ,f/ vlrsK;d awG&JU tpOftvm
"avhp½dkuftm;MuD; oefrmwmawGvnf; ygr,f/
'ghaMumifh trsK;d om;a&;0g'udk uRefawmfwkdY qefYusiv f kdY r&bl;/
b,fvdk b,fuJhodkY yHkazmfMurvJqdkwmom ta&;MuD;wm/ aemufjyD;
Edkiif Ha&;pepfrSm 'Drkdua&pDukdyDyDjyifjyif taumiftxnfazmf&if; vkyf
Mu&r,f/ uReaf wmfh ,lqcsut f & 'Drku
d a&pDeYJ jydKifwwl nfaqmuf&r,fh
t&moHk;ck&w Sd ,f/ 'Drku
d a&pD wnfaqmufa&;eJt Y wl jydKifww
l nfaqmuf
&r,fht&m oHk;ck/
220 rif;aoh

wpfcu k Edik if w
H nfaqmufa&;
trs K d ; om;a&;0g 'qd k w mvnf ;
(wenf;)Edik if pH ;D yGm; wnfaqmufa&;/
a&vdkyJ/ xdef;&cufw,f/ olu
aemufwpfcku ynm wnf
aysmhajymif;w,f/ tm;MuD;w,f/
aqmufa&;/ aemufwpfcku trsKd;
om;a&; pdwf"mwf jyefvnfwnf xk v d k u f xnf v d k u f & d S w ,f /
aqmuf a &;/ 'D r d k u a&pD j zpf j yD ; oabmobm0 pHw k ,f/ e,fajr
EdkifiHhpD;yGm;a&; raumif;&if EdkifiHu u bmyJ jzpfaejzpfae olUyef;
iwfw,f/ jywfw,f/ qif;&Jw,f/ wdik jf zpfwhJ ork'&´ mudk ta&muf
qif;&Jwo hJ al wGiwfwhJ jynfoal wGu oGm;rSmyJ/
'Drdkua&pDtay: b,favmuf pGJpGJ
vrf;vrf; wdrf;nTwf EdkifMurSmvJ/
ynmrwwfwv Jh al wGvufxJ 'Dru kd a&pDa&muf&if qifjcifww kH &m;
rJhwJh vlawGvufxJ 'Drdkua&pDa&muf&if 'Drdkua&pDu bmjzpfrvJ/
tifrwef tuGJtjyJMuD;wJh vlUtodkif;t0dkif;yJ jzpfvmrSmyJ/ &efyGJawG
tqHk;rowfEdkif&if; Zmwfodrf;cef;a&mufoGm;wJh EdkifiHjzpfoGm;rSmyJ/
trsm;nD þudk uRJzwfwJh yHkpH jzpfoGm;rSmyJ/
tJhawmh 'Drkdua&pDwnfaqmufa&;eJY jynfolvlxk&JU qifjcifwHk
w&m;wnfaqmufa&;udk ,SOw f &JG r,f/ tJv h krd rS [kw&f if Edkiif u
H ysurf mS
yJ/ 'Drkdua&pDvnf; tmrcHcsuf r&dSEkdib f l;/ cdkirf muspv f spw f Jh 'Drkdua&
pDvnf; rjzpfEdkifbl;/ tDvnfvdkufaewJh tDvpfb&,f 'Drdkua&pDyJ
jzpfr,f/
trsKd;om;a&; vrf;aMumif;vGJaewJh EdkifiHrSm 'Drdkua&pDpepf
tjrpfwG,Ef kdiyf hgrvm;/ xdkenf;vnf;aumif;yJ trsK;d om;a&; rlrrSew f Jh
vlrsK;d trsK;d om;a&; rlrrSew f Jh wdki;f jynfu udk,hEf kdiif H udk,hv f lrsK;d qdkwJh
*kPf odu©m&dSyghrvm;/ udk,fhEdkifiH udk,fhvlrsKd; udk,fh,Ofaus;rI udk,fh
EdkifiHom; qdkwJh trSwfo½kyf cdkifcdkifrmrm &dSyhgrvm;/ &dS&ifvnf; vl
av;pm;Edkifyghrvm;/
'ghaMumifh &Sif;ygw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 221

trsK;d om;a&;0g' 0HomEkpw d qf kw d m qifjcifwkw


H &m;eJY ,SO&f r,f/
vlrsKd;aygif;pHk aeEdkifwJh EdkifiHjzpfvdkY vlrsKd;wpfckwnf;udk aZmif;ay;
y½dk rdk;&Si;f vkywf hJ usO;f ajrmif;whJ vlrsK;d a&;0g' rjzpfapbJ Edkiif o H m;qdkwhJ
tajccHrt l ay:rSm &yfcjH yD; wnfaqmufMu&r,f/ jyD;awmh pnf;pepfusus
uspv f pfwhJ vlUtodki;f t0ef;udk wnfaqmuf&r,f/ udk,w hf efzk;d udk,rhf l
udk,fh[efeJY 'Drdkua&pDpepfudk tom;usatmif avhusifh,lMu&r,f/
uRefawmfwdkY EdkifiHu 'Drdkua&pDudk rwnfaqmufvdkYvnf; r&bl;/
trsKd;om;a&;udkvnf; ypfy,fvdkY r&bl;/ 'DESpfck[m &efbuf
r[kwfbl;/ rdwfzufom jzpfw,f/ qifjcifwHkw&m; jrifhwJholawG
e,fy,ftoD;oD;rSm yHkazmfxkqpfMu&if jrefrmjynfrmS &efyaJG wG enf;oGm;
jyD; aygif;pnf;rIawGeJY t[kejf yif;jyif; wdk;wufrIqDukd a&mufEkdiw f ,f/
'Drdkua&pD[m tcsKd/ trsKd;om;a&;0g'[m tcg; jzpfaumif;
jzpfr,f/ tifrwefaumif;wJh vufzuf&nfwpfcGuf[m pm;oHk;ol
tMudKufazsmfay;EdkifwJh vufzuf&nfygyJ/
Edkiif Hwnfaqmufa&;orm;vdkYac:wJh tazsmq f &mawG[m EdkYqD&JU
tcsK"d mwfeJY vufzufaumfzD&JU tcg;"mwfESprf sK;d udk tcsK;d nDnD a&mpyf
ay;Edki&f r,f/ azsmpf yfay;Edki&f r,f/ tcsK"d mwfcsn;f yJvnf; aomufvkdY
raumif;bl;/ tcg;"mwf tzef"mwfcsnf;yJvnf; aomufvkdY r&bl;/
t&omaumif;wJh? t&om&dSwJh vufzuf&nfaumif; wpfcGufjzpfzkdY
ynmwwfawG? ynm&daS wG? qifjcifwkw H &m;jrifo
h al wG? Edkiif wH nfaqmuf
a&;orm;awG tpGef;ESpfyg;jzpfaewJh trsKd;om;a&;eJY 'Drdkua&pDudk
a&mMudK azsmfpyfEdkif&r,f/
uReaf wmfwjkYd ynfoal wG vufzuf&nf aumif;aumif; aomufcsif
w,f/ enf;vrf;awG &dSygw,f/ uRefawmfwdkY pdwf&Snf&SnfeJY &Smusef
wwf&if &Edkifygw,f/
pmjyD;csdef nae 6; 57
4 rwfv 2018/
v
ygwDwnfaqmufa&;

]a&G;aumufyJrG &dS&if 'Drkdua&pD r&dSbl;/ odkYaomf... a&G;aumuf


&dSwdkif; 'Drdkua&pD[k w&m;aoajymvdkY r&}
a&G;aumufyGJ\ toufonf EdkifiHa&;ygwDrsm; jzpfonf/
wpfygwDpepfrmS ygwDwiG ;f a&G;aumufyJG &dES kid o f nf/ odkaY omf 'Drku
d a&pD
r[kwf/ qdk&S,fvpfvrf;pOfygwDwGif;rSm a&G;aumufyGJ&dScJhygonf/
MudKuf^rMudKufudk rJay;&jcif;jzpfonf/ 'gvm; 'Drdkua&pD/ EdkifiHa&;
ygwD tcsif;csif; vGwfvyfrQwpGm ,SOfjydKifcGifhr&dSbJ 'Drdkua&pD r&dS/
ygwDonf a&G;aumufyGJ\ toufjzpfonf/ tESpfom&jzpfonf/
a&G;aumufyGJonf EdkifiHa&;ygwD\ *kPfodu©mjzpfonf/
a&G;aumufyGJrsm;ESihf ywfoufí uRefawmf tjrJajymavh&Sdaom
pum;&dSonf/
L 'Drdkua&pD rSefvQif a&G;aumufyGJ&dS&rnf/
L a&G;aumufyGJrSefvQif vGwfvyfí w&m;rQw&rnf/
L vGwfvyfí w&m;rQwrI &dS½Hkjzifh r&/
L jydKifí EdkifvQif tmPmtyf&rnf/ tmPmrtyfvQif
'Drdkua&pD a&G;aumufyGJ rrnf/
L tmPmtyf½Hkjzifh rvHkavmufao;/
L yHkrSefa&G;aumufyGJ&dS&rnf/
EdkifiHa&;zwfpm 223

þtcsurf sm;udk uReaf wmfwYkd jzwfoef;cJah om ordik ;f jzwfoef;rIukd


Munfjh yD; oDt&kd ED iS hf aygif;pyfí ajymjcif;jzpfonf/ ygwDrsm;ESiahf &G;aumuf
yGJonf vifESifhr,m; jzpfonf/ rwlaomfvnf; cGJxm;vdkY r&/ cGJxm;
vQif tdraf xmifa&;rrnf/ ygwDrsm;ESiahf &G;aumufyo JG nf 'Dru
kd a&pDpepfü
tnrn jzpfwnfaeonf/
'Drkdua&pD wnfaqmufa&;onf ygwDwnfaqmufa&;yif jzpf
onf/ Edkiif Ha&;ygwDrsm;uom 'Drkdua&pDpepfukd tmrcHcsu&f Spd Gm pepf
wus armif;ESiEf kid af om t"dutaqmufttHk jzpfjcif;aMumifh jzpfonf/
uReaf wmfwo kYd nf ygwDwnfaqmufa&;ESihf ygwDzUHG jzdK;a&;udk vspv f sL½IvkYd
r&/ vspfvsL½IvQif 'Drdkua&pDudk uP³aumpvkyfjcif; rnfonf/

jzwfoef;rI
uRefawmfwkdYEkdiif Honf Edkiif HtoGiu f l;ajymif;a&;udk twlvkyaf e
&if;yif EdkifiHjidrf;csrf;atmif vkyfae&onf/ EdkifiHjidrf;csrf;a&; &atmif
vkyaf e&if;yif jynfow l k\
Yd tajccH0rf;pm zlvkHatmif tm;xkwaf e&aom
tjzpf/ Edik if w
H nfaqmufa&;udk vky&f if; ud, k uhf ,kd uf kd wnfaqmufa&;yg
vkyaf e&onf/ awmfvSeaf &;umv oufwrf;&Snjf cif;aMumifh ½ke;f uefrI
wdrf;a&Smif cdkatmif;&rIrsm;aMumifh uRefawmfwdkY ynmaumif;aumif;
roifcMhJ u&/ Edkiif w H nfaqmufa&;twGuf aumif;pGm avhusio hf ifMum;
ay;rI rcHMu&/ rvkyEf ikd Mf u/ wpfEikd w
f pfyikd f ud,k t f m;ÓPft f m;&do
S avmuf
rkqdk;pdkifoif&if; vkyfae&onf/
awmfvSefa&;c&D;rSm udk,fhudk,fudk wnfaqmufa&;onf
tifrwefta&;MuD;aMumif; ,ckvdk ezl;awGU 'l;awGU awGUMuumrS
uRefawmfwdkY pGrf;&nftoD;oD;udk uRefawmfwdkY jyefiHkYMunfhrdMuonf/
uRefawmfwkdY vdktyfcsurf sm; rjznfh&ao;aom uGuv f yfrsm;u wpfOD;
csi;f tvdkuv f nf; &dSonf/ tzGJUtpnf;tvdkuv f nf; &dSaeonf/ a'o
tvdkufvnf; &dSonf/ wpfEdkifiHvHk; tESHYcsDjyD;vnf; &dSaeonf/
224 rif;aoh

EdkifiHwnfaqmufa&;onf
EdkifiHhpD;yGm;a&;udk wnfaqmufjcif; 'D r d k u a&pD Ed k i f i H a wmf w pf c k
jzpf o nf / toG i f u l ; ajymif ; a&; twGuf 'Drdkua&pDygwD wnf
jzpfpOfonf 'Drdkua&pDpepfopf aqmufa&;onf tajccH ,lepf
wnf aqmufa&;jzpfonf/ xdkYtwl jzpf o nf / 'D r d k u a&pD o nf
Ed k i f i H a &;ygwD o pf r sm;ud k wnf EIwfzsm;wGifom vlMum;aumif;
aqmufjcif;vnf; jzpfygonf/ þ atmif atmfaeaom pum;vHk;
ae&mwGif topfay:xGufvmaom oufouf rjzpfoifh/
EdkifiHa&;ygwDrsm;udk nTef;ouJhodkY
ygwDa[mif;rsm;udk acwfEiS ahf vsmn f pD mG jyKjyifwnfaqmufjcif;udkvnf;
nTef;onf/
'Drku
d a&pD wnfaqmufa&;onf 'Drku d &ufwpf tifpwDusL;&Si;f
rsm;udk wnfaqmufjcif;jzpfonf/ þokq Yd kv
d Qif 'Drku
d &ufwpf tifpwD
usL;&Sif;rsm; qdkonfrSm tb,fenf;/
L ygwD
L vTwfawmf
L vlUtcGifhta&; aumfr&Sif
L vGwfvyfaom A[dkbPf
L vGwfvyfaom rD'D,mESifh
L vGwv f yfpGm zGJUpnf;aom t&yfbuf tzGJUtpnf;rsm;onf
'Drdku&ufwpf tifpwDusL;&Sif;\ o½kyfouefrsm;
jzpfonf/

wnfaqmufa&; (3) &yf


(1) 'Drdkua&pD wnfaqmufa&;
(2) ,HkMunfrIwnfaqmufa&;
(3) pGrf;&nf wnfaqmufa&;
EdkifiHa&;zwfpm 225

ygwDwGif; 'Drdkua&pD
'Drdkua&pD[laom pum;vHk;udk em;nnf;atmif Mum;jyD;aejyD
jzpfygvdrrhf nf/ odaYk omf... 'Drukd a&pDukd txda&mufq;kH qufpyfMunfMh u
ygpdkY/
L vlxkudk tajcjyKwm 'Drdkua&pD
L vGwfvyfwm 'Drdkua&pD
L w&m;rQwwm 'Drdkua&pD
L acgif;aqmifukd uefYowfjyD; acgif;aqmifrIukd jr§ihw f ifwm
'Drdkua&pD
L jynfolyg0ifrI&dSwm 'Drdkua&pD
L vlenf;pk tcGit hf a&;udk av;pm;jyD; vltrsm;pk qE´oabm
xm;jzifh tkyfcsKyfwm 'Drdkua&pD
L tmPmxdef;wm axwm 'Drdkua&pD
L tmPmrsm;udk uefYowfxm;wm 'Drdkua&pD
L tmPmrsm;udk cGJxm;wm 'Drdkua&pD
L EdkifiHom;wdkif; EdkifiHa&;tmPmudk &cGifh&dSwm 'Drdkua&pD
L A[k0g'udk vufcHwm 'Drdkua&pD
L ya'ompHkrIrSm usiv f nfusupf m;wwfonfh tavhtusihf
&dSwm 'Drdkua&pD
L rljzifh tkyfcsKyfwm 'Drdkua&pD
L ppfabmifusKHUwm 'Drdkua&pD
L yHkrSefa&G;aumufyGJawG &dSwm 'Drdkua&pD
þodkYqdkvQif ygwDwGif; 'Drdkua&pDudk qef;ppfzdkY (wpfenf;)
wnfaqmufzdkY aywHwdkY ayMudK;wdkY &vdrfhrnf xifygonf/

(1) 'Drdkua&pD wnfaqmufa&;


ygwDwGif; 'Drdkua&pD&dSrS EdkifiHtwGif; 'Drdkua&pD &dSrnf/
'Drku
d a&pD Edkiif aH wmfwpfcktwGuf 'Drku
d a&pD ygwDwnfaqmufa&;onf
226 rif;aoh

tajccH,lepfjzpfonf/ 'Drku d a&pDonf EIwzf sm;wGio f m vlMum;aumif;


atmif atmfaeaom pum;vHk;oufouf rjzpfoifh/
tESpo f m&tm;jzifh tcdkit
f rm&daS om 'Drku
d &ufwpfau'grsm;udk
ygwDtwGif; arG;jrLa&;onf ta&;MuD;aom vkyfief;pOf jzpfonf/
ygwDtwGif; 'Drdkua&pDpepfESifh tuRrf;w0if&dSaprI 'Drdkua&pDudk
,HkMunfouf0ifrIonf ta&;MuD;aom ygwDa&;&m tcsut f vufrsm;
jzpfonf/
vGwv f yfpGm ygwD0ifjzpfcGihf acgif;aqmifa&G;cs,rf I yHkrSe&f Sdjcif;
yGiv hf if; jrifomjcif; vlxktay: tajcjyKaom rl0g'ESihf oabmxm;rsm;
&djS cif; tem*wfacgif;aqmifrsm; tjrJarG;jrLay;aejcif;wdo kY nf 'Drkud a&pD
EdkifiHopftwGuf taMumif;aumif;rsm; jzpfygonf/ þtcsufrsm;udk
ygwDrsm;twGif;u pwif&rnf/
þtcsurf sm; ygwDwGi;f yDjyifvQif Edkiif HtwGi;f 'Drkdua&pDpepf
yDjyifrnf/ xdkokdYr[kwyf gu wpfjcrf;yJh 'Drkdua&pDjzifh ESpaf ygif;rsm;pGm
ESpfyg;oGm;çuae&vdrhfrnf/

(2) ,HkMunfrI wnfaqmufa&;


ygwDwnfaqmufa&;qdkwm vlxkEiS yhf gwDtMum; ,HkMunfrwI nf
aqmufjcif;jzpfonf/ þae&mwGif ,HkMunfrIupd öukd pum;ajym&rnf
jzpfonf/ vlxku bmudk ,HkMunfMuoenf;/ ,HkMunfrI[k ajymvQif
jrefrmpum;vHk;ü a0g[m&wpfvHk;om &dSaomfvnf; t*Fvyd af 0g[m&ü
oHk;rsKd;uGJonf/ udk,fhudk,fudk ,HkMunfrI t,ltq0g' wpfckckudk
,HkMunfrIESifh tcsif;csif;tMum; ,HkMunfrI/ Confdence, believe ESifh
Trust wdkY\ a0g[m& uGJjym;csufyif jzpfonf/
L ygwDonf 'Drdkua&pDudk ,HkMunf&rnf/
L ygwD0ifrsm;onf ygwDukd ,HMk unf&rnf/ ygwDacgif;aqmif
rsm;udk ,HkMunfrI &dS&rnf/
EdkifiHa&;zwfpm 227

L ygwDacgif;aqmifrsm;onf vlxkudk ,HkMunf&rnf/


L vlxku ygwDacgif;aqmifESifh ygwDay:udk ,HkMunfrI
&dS&rnf/
aemufqHk;
L ygwDacgif;aqmifrsm;ESifhygwD0ifrsm; udk,fwdkifu udk,fh
ygwDtay: udk,f,HkMunf&rnf/
,HkMunfr[ I o
l nf opöm&djS cif;vnf; jzpfaejyefonf/ odkaY omf...
a0zefydkif;jcm; qef;ppfrIuif;aom rsufuef; ,HkrSwfudk;pm;rI r[kwf/
owdcsyf&ef vdkonf/
w&m;ao0g'vnf; r[kw/f igwaum aum0g'vnf; r[kw/f
igeJYrwl igh&efoltjrifjzifh Munfhjcif;vnf; r[kwf/ udk,fhygwDudk
udk,f,HkMunfjcif;onf tjcm;ygwDudk apmfum;ykwfcwfjcif; r[kwf/
tjcm;ygwDrsm;onf udk,&hf eforl [kw/f udk,u hf k,
d u
f kd ,HkMunfjcif;onf
tjcm;oludk r,HkMunfjcif;ESifh roufqdkif/ uGJuGJjym;jym; em;vnf&ef
vdktyfonf/

yg;vdkuf&onfh pum;
jynfolvlxk\ ,HkMunfrIudk tvum;yJwif;jzifh r&Edkif/
jynfou l vnf; omrefanmifn vky&f yfrsm;jzifh av;pm;rIjyKrnfr[kw/f
ordki;f ESichf saD om jzwfoef;rI tepfemcHc&hJ rsm;twGuf axmufcjH cif;onf
bmvkyfvkyf axmufcHaernf[laom oabmudk roufa&muf/
jynfolU,HkMunfrI&&ef xdkufwefaom &if;ESD;rI&dS&rnf/
L *kPfodu©mt&if;tESD;
L ordkif;jzwfoef;rIt&if;tESD;
L ynmt&if;tESD;
L apwem t&if;tESD;
L ½dk;om;rI t&if;tESD;
L vHkYv t&if;tESD;
228 rif;aoh

ygwDacgif;aqmifrsm;u av;pm;xdkurf S ygwD*kPo f ud ©m wuf


onf/ Edkiif aH &;ü ordki;f jzwfoef;rIonf ta&;MuD;onf/ ordki;f trnf;
pufonf zsuí f r&/ rlEiS v
hf rf;pOfukd r[myJu h ikd &f iS w
f uYkd wnfrh wfEikd jf cif;
onf av;pm;csD;usL;p&m aumif;onf/ tjrD;usuf tjrD;pm;? acgif;
usuf acgif;pm; vky&f yfrsm;jzifh jynfolukd qefay;? qDay; vmbfxkd;í
rJq,G f vdkrY &/ ,HkMunfrI wnfaqmuf&mü aq;rS;D wdkenf;udk roHk;oif/h
wpfyx JG k;d enf;udk roHk;oif/h oHk;olwu kYd kd jynfow l kYd 'Pfcwfypfvku d o f nfh
om"ursm;u ordki;f rSww f rf;rsm;rSm tzHkzHk/ tjcm;Edkiif Hrsm;\ ordki;f
jzpf&yfrsm;rSmvnf; oufaojyaeonf/
jynfoludk A[dkjyKaomrlrsm; vrf;pOfrsm;jzpf&ef ygwDnDvmcH
vlxk nDvmcHwjYkd zifh toufoiG ;f &rnf/ nDvmcHvyk v f Qif uGo
J nf[al om
tusihfukd uRefawmfwkdY azsmufypf&rnf/ tusihfrSm;rsm; t,lrSm;tjrif
rSm;rsm;udk tem*wfrSm qufvuf ro,faqmifoifh/

(3) pGrf;&nfwnfaqmufa&;
EdkifiHa&;orm;\tEdÅr&nfrSef;csufrSm EdkifiHa&;tmPm&&ef
jzpfonf/ Edkiif Ha&;tmPm&&ef a&G;aumufyGJü Edkirf S&rnf/ a&G;aumuf
yGJrSm udk,fcsnf;Edkif½Hkjzifh rvHkavmuf/ tHkvdkufusif;vdkuf tEdkif&rS
Edkiif aH &; vkyyf kid cf iG u
hf kd tjynft
h 0 toHk;jyKEdkio f nf/ cyfyg;yg;om&aom
EdkifiHa&; vkyfydkifcGifhjzifh jynfolUtusKd;pD;yGm;udk rqdkpavmufom
xrf;Edkifvdrfhrnf/ wGufacsrudkuf/
Edkiif aH &;tmPm&vQiv f nf; tkycf sKyfwwf&ef vdkonf/ jynfou l
b,fol tkyfcsKyfw,fqdkwmxuf b,fvdk tkyfcsKyfw,fqdkwmudk ydkí
pdwf0ifpm;onf/ ygwDawGu udk,fhwm0efESifh udk,fh&yfwnfcsufudk
udk,f jywfjywfom;om; odxm;oifhonf/
ygwDtwGuf tajccH (3) csuf -
L vlxk tusK;d pD;yGm;udk,p f m;jyKrI ppfrSejf cif; us,jf yefYjcif;
yDjyifjcif;
EdkifiHa&;zwfpm 229

L a&G;aumufyGJrSm ,SOfjydKifjcif;
L wdkif;jynfudk tkyfcsKyfwwfjcif;
ygwDwo Ykd nf þtajccHtcsuf (3) csut f wGuf tjrJ tm;xkwaf e
oifhonf/ tm;xkwfae&rnf/ vHkYv xkwfae&rnf/
ygwDrsm;\ yxrtvkyfrSm vlxk,HkMunfrI&&dSa&; jzpfonf/
þtcsufu w&m;0ifjzpfrI 'D*&Dudk jr§ifhay;vdrfhrnf/
'kwd,tvkyfrSm a&G;aumufyGJwGif tEdkif&&dSa&; jzpfonf/
þodkYjzpf&ef a&G;aumufyGJ r[mAsL[m yDyDjyifjyif &dSxm;&rnf/ a&wdk
twGuaf &m a&&Snt f wGuyf g pOf;pm;xm;&ef jzpfonf/ qufoG,af &;
enf;em tpHkpHkESihf euf0yftrsm;tjym;udk vufwHrsm; jzefYusux f m;&ef
txl;ta&;MuD;onf/
wwd,tvkyrf mS tem*wfacgif;aqmifukd arG;xkwaf &;jzpfonf/
tem*wftkyfcsKyfa&;,EÅ&m;twGuf rsKd;qufopfrsm;udk a&G;&rnf/
arG;&rnf/ awmforl sm;udk acgif;acgufa&G;&rnf/ tvm;tvm&do S rl sm;udk
pepfwus oifwef;ay; arG;jrL&rnf/ 'Drkdu&ufwpf au'grsm;jzpf&ef
pepfwus qJvfyGm;,lxm;oifhonf/
pwkw¬tvkyfrSm vlrIta&GUwpfckudk wGef;wif&ef tpDtrHrsm;
csrSwf jyifqifjcif;jzpfonf/ xdktpDtrHrsm;twGuf rl0g'jzpfpOfudk
aMunufaom jyóemajz&Sif;enf; (Problem solving) udk em;&nf
vnfpmG uRrf;usiaf omoDtk&d &D iS rf sm;jzifh 0ef;&HpkzUJG xm;&rnf/ xdkaY emuf
a&;&mtvdu k f jyifqifcsujf yKwf xkwyf ;kd xm;aom ay:vpDtxkwt f yd;k rsm;
udkifxm;&rnf/
aemufqHk; tkycf sKyfa&;pGr;f &nf Oya'jyKa&;pGr;f &nf pnf;½Hk;a&;
pGr;f &nfEiS hf jyóemajz&Si;f enf; pGr;f &nfrsm;twGuf tjrJavhusio fh ifMum;
ay;ae&rnf/ þtwGuf ygwDwiG ;f okawoevkyif ef;rsm; rl0g'a&;&m
qef;ppfo;kH oyforl sm; oifwef;ausmif;rsm; tdik 'f aD ,mfv*kd saD cgif;aqmifrsm;
trsm;tjym; vdktyfonf/ xkt Yd wGuf wnfaqmuf&rnf/ odrkY [kwyf gu
EdkifiHwnfaqmufa&;onf ryDjyif/
230 rif;aoh

EdkifiHhpD;yGm;a&;usrIonf jynfolUtpmtdrfudk xdjcif;aMumifh


a&G; aumufyJG tEdki&f rItwGuf tueft Y owf t[eft Y wm; jzpfEkid o
f nf/
ygwDtwGif;rSm vkyfp&mrsm;u tyHktyif/ vkyfzdkY vdkonf/
vltm;? aiGtm;? ynmtm;? tquftoG,t f m;? pdw"f mwfceG t
f m;
oEéd|mefwdkY yDjyifjywfom;&ef ta&;MuD;onf/
'Drkdua&pD ygwDukd wnfaqmufjcif;onf tem*wf 'Drkdua&pD
Edik if aH wmfukd wnfaqmufonfh tajccH,el pfjzpfonf[k uReaf wmf,MkH unf
onf/
L vGwfvyfrIqdkwm oHk;aerS vGwfvyfonf/
L 'Drdkua&pDqdkwmvnf; oHk;aerS 'Drdkua&pD &dSaeonf/
&aeonf/
L vGwv f yfru
I kd roHk;awmhonfh wpfaeY vGwv f yfrI aysmufqk;H
rnf/
L 'Drkdua&pDxHk;enf; usihx f Hk;rsm;udk roHk;awmhonfh wpfaeY
'Drdkua&pD aysmufrnf/
L ,aeY roHk;vQif ,aeYaysmufrnf/ eufjzef roHk;vQif
reufjzef aysmufrnf/
L raeYu roHk;cJhvQif raeYu aysmufaecJhonf/
pmnTef; -
1/ Political Parties and the Transition to Democracy (A Primer
in Democratic Party building for Leadersç Organizer and Activists)
by The National Democratic Institute for international affair
(NDI)
2/ Political Parties ; Functions and Organization in Democratic
Societies by Wilhelm Hofmeister^ Karsten Grabow (Publication
by Konrad Adenauer Stiftung)
aeYv,f 11 ; 45
14? ZGefv 2017/
ygwDwGif; 'Drdkua&pD

'Drdkua&pDudk wpfpmpmatmfcJh&onfhu vGefcJhaom ESpfaygif;


30 eD;yg;uwnf;u jzpfonf/ 'Drku d a&pD qdkwm b,f&,fvkYd *CeP
a&a&vnfvnf rodcJhpOfuwnf;u 'Drdkua&pDqdkaom pum;vHk;udk
ypf,jkH yD; toHuek f atmfcMhJ uonf/ tqdyk g atmforH sm;\ aemufu,
G w
f iG f
arQmfvifhcsufrsm; wpfjyKHwpfacgif;MuD; &dSaeonf/
tJhonfhumvrsm;wke;f u 'Drkdua&pDqkdwmudk a&a&vnfvnf
rodaomfvnf; jynfolwkYd taotcsmodxm; ,HkMunfxm;aom t"du
tcsufwpfck&dSonf/ ¤if;rSm tmPm&Sifudk jzKwfcsEdkifaom wpfck
wnf;aom a0g[m&jzpfonf[laom ,HkMunfcsufjzpfonf/ tqdkyg
,HkMunfcsufESifhtwl 'Drdkua&pD\ rl&if;tESpfom&rsm;tay:wGif
jrefrmjynfolwkdY wjznf;jznf; ,HkMunfouf0ifvmonf/ em;&nfvnf
vmonf/ usifhoHk;zdkY wmqlvmMuonf/

todESifhtusifh
'Drdkua&pDudk usifhoHk;zdkY&ef yxrenf;vrf;rSm 'Drdkua&pDudk
odzYkd jzpfonf/ rodbEJ iS hf ,HMk unfxm;jcif; onf awmfveS af &;umvüom
jzpfEkdiaf umif;onf/ twefi, w f nfjidraf omumvü rodbJ ,HkMunf
xm;jcif;udk wu,fh ,HkMunfrI[k ,lqí r&/ 'Drdkua&pDudk odrS
'Drdkua&pDudk usifhoHk;Edkifvdrfhrnf/ rodbJ oHk;vQif 'Drdkua&pDudk
232 rif;aoh

oum tkyfxm;aom tmPm&Sif


pepf r sKd ; om jyef j zpf E d k i f o nf / yg w D w G i f ; 'D r d k u a&pD u d k rwnf
ppfat; umvtwGi;f rSm uGejf rLepf aqmufEdkifbJ 'Drdkua&pD EdkifiHawmf
acgif;aqmifMuD;wcsKUd u 'Drku d a&pD udk wnfaqmufcsiíf r&/ tu,fí
[laom pum;vH;k udk atmfczhJ ;l onf/ þodYk jzpfaevQif onftcsuf onf
odkYaomf ¤if;wdkYa[maom 'Drdk EdkifiHa&;vdrfvnfrIjzpfonf/
ua&pDrSm vpfb&,f 'Drdkua&pD
tESpfom&rsm;qDodkY nTef;onf r[kwf/
owdcsyf&onfrSm 'Drdkua&pD[laom pum;vHk;udk twGifwGif
toHk;jyKwdkif; 'Drdkua&pD r[kwfEdkif/ 'Drdkua&pD rjzpfEdkif... [laom
,lq l csujf zpfonf/ todEiS hf tusio hf nf rwl/ odkaY omf qufpyfvsu&f Sd
onf/ todESifh tusifhudk rqufpyfEdkifaom vlrsm; tzGJUtpnf;rsm;
EdkifiHrsm; acgif;aqmifrsm; ajrmufrsm;pGm &dSonf/
todESifh tusifhu wjcm;pD rjzpfoifh/
a&a&&m&m *CePodrI\ aemufü wpdkurf wfrwf usihfoHk;rI
vdkufygoifhonf/ vdkufyg&rnf/
odrYk [kwyf gu uRyJ g;apmif;wD; tjzpfu wufEikd v f rd rhf nfr[kw/f

ygwD
L Edkiif aH &;ygwDrsm;onf Edkiif aH &;tmPm\ tajccH,el pfrsm;
jzpfonf/
L 'Drdkua&pDygwDonf 'Drdku&ufwpf EdkifiHawmftwGuf
tajccH,lepf jzpfonf/
ygwDwiG ;f 'Drku d a&pDukd rwnfaqmufEkid b f J 'Drku
d a&pD Edkiif aH wmf
udk wnfaqmufcsifí r&/ tu,fí þodkY jzpfaevQif onftcsuf
onf Edkiif aH &;vdrv f nfrjI zpfonf/ Edkiif aH &;upm;uGurf sm;udk vGwv f yf
pGm xGifEdkif qifEdkifygonf/ odkYaomfvnf; jynfoludk vdrfvdkYr&/
jynfolukd rvdr&f / 'Drku d a&pDtm; ,HkMunfouf0ifaeaom jynfolrsm;
EdkifiHa&;zwfpm 233

udk 'Drdkua&pD pepftay: ,HkMunfrI ysuf,Gif;atmif rvkyf&/ rvkyf


oifh/ 'Drdkua&pD usifhxHk;rsm;ESifh ygwDwGif; usifhxHk;rsm;udk &Sif;&Sif;
vif;vif; jyoxm;rS awmfayvdrfhrnf/

tajccH,lepf
tajccH,el pfjzpfaom ygwDwiG ;f 'Drku d a&pDukd atmufajctqifrh S
txuf A[dktqifw h kid af tmif usio
hf kH;vdkuef ma&;onf tvGet f a&;MuD;
onf/ 'Drdkua&pDygwDwdkYonf vlxkygwDjzpfjcif;aMumifh vlaygif;pHk
p½dkufaygif;pHk? ta&miftaoG;aygif;pHk ygvmEdkifonfudkvnf; vufcH
yg\/ ygwDwGi;f 'Drkdua&pDukd vufawGUtjynfht0 usihfoHk;&ef vnf;
tcuftcJwpfpHkwpf&m &dSEdkifonfudkvnf; rSef;qrdyg\/ odkYayod
'Drkdua&pDtay: ,HkMunfrI ysujf ym;apaom vky&f yfrsm;udkum; ½Iwcf s
&rnf/ ½Iyfcsoifhonf/ ½Iwfvnf; ½Iwfcsonf/
tajccH,lepfrsm;twGi;f u 'Drkdua&pDukd rzsuo f ifh/ 'Drkdua&pD
onf tMuGif;rJhtrSefw&m; r[kwfapumrl 'Drdkua&pDudk rsufjcnf
rjywfoifh/ 'Drdkua&pDü tm;enf;csufrsm;&dSygonf/ 'Drdkua&pD\
tm;enf;csufrsm;udk vltawmfrsm;rsm;u odxm;jyD;om;vnf; jzpfyg
vdrrhf nf/ odakY yod... tvif;rsm;udk tarSmifjzpfaMumif; rxifrw S af ptH/h

EIef;pHrsm;
tajccHEIef;pHrsm;tay:wGif tajcjyKonfh 'Drdkua&pDygwD jzpf
ajrmufa&;onf toGiful;ajymif;a&;umvü ta&;MuD;onf/
L vGwfvyfpGm qE´azmfjycGifh
L vGwfvyfpGm yg0ifcGifh
L vGwfvyfpGm a&G;aumufcHydkifcGifh
L vGwfvyfí rQwaom a&G;aumufyGJrsm; yHkrSefusif;ycGifh
ponfh tcsurf sm;jzpfonf/ 'Drukd a&pDukd tus,cf sUJ Eikd v
f Qif
csJUEdkifoavmuf azmfjyvdkY &Edkifao;onf/
234 rif;aoh

ygwDwGif; 'Drdkua&pD
Edkiif HtwGi;f 'Drkdua&pDusihfxHk;rsm; touf0ifjcif;onf txl;
ta&;MuD;onf/ 'Drdkua&pDEdkifiHawmfudk armif;ESif&ef EdkifiHa&;ygwD
rsm;twGi;f 'Drkdua&pD usihx f Hk;rsm; touf0ifjcif;onf ydkí ta&;MuD;
onf/ taMumif;rSm tajccH,lepfwGifrS 'Drdkua&pD tyrSDaevQif EdkifiH
wGif; 'Drdkua&pD ryDjyifEdkif/

]a&mufwm ra&mufwm tyxm; a&mufatmif oGm;aezdkYu


uRefawmfwkYd wm0ef r[kwfvm;/}
]jzpfwm rjzpfwm tyxm; jzpfatmif vkyfaezdkYu
uRefawmfwdkY wm0ef r[kwfvm;/}

ygwDwiG ;f 'Dru
kd a&pDyjD yifzYkd jzpfoifo
h nfh tajccHtcsurf sm;&doS nf/
(1) vlxku vGwfvyfpGm ygwD0ifjzpfcGifh
(2) ygwDonf 'Drku d a&pDrrl sm;tay:wGif tajcjyKí zGUJ pnf;jcif;
wnfaqmufjcif;
(3) vGwfvyfaom pDrHcefYcGJrI pepf&dSjcif;
(4) vGwfvyfaom qufoG,fa&; pepf&dSjcif;
(5) acgif;aqmiftajymif;tvJ&jSd cif; ponft h csurf sm;jzpfonf/
vrf;pOfrsm;vnf;&dSonf/
L ygwD0if tm;vHk;u rdrdqE´udk azmfxkwfEdkif&rnf/
L vlenf;pk ygwD0ifrsm;udk wef;wl tcGifhta&;ay;&rnf/
L uefYowfxm;aom ygwDvkyfief;rsm; r&dSap&/
L tjrifoabmxm; rwlnDrIudk em;vnfvufcH&rnf/
L rl&dS&rnf/ vkyfxHk;vkyfenf; &dS&rnf/
L vkyfxHk;vkyfenf;rsm; touf0if&rnf/
L acgif;aqmifa&G;cs,frIrsm; yGifhvif;jrifomrI&dS&rnf/
EdkifiHa&;zwfpm 235

ygwDwiG ;f 'Drku
d a&pD &drS &du
S kd txufyg aywHrsm;jzifh wdki;f wmrI
jyKEdkifonf/
vufawGUwiG f rnfonfyh gwDrQ ygwDwiG ;f 'Drku d a&pD tjynft h 0
r&dSEdkif/ þtcsufudk odxm;oifhonf/ rnfodkYyifqdkap ygwDwGif;
'Drkud a&pD touf0ifaeap&ef tjrJtm;xkwaf e&rSm rdrw d m0efjzpfonf/
ygwD0ifrsm; ygwDacgif;aqmifrsm;\ wm0efjzpfonf/ jyifyygwD0if
r[kwfol jynfolvlxku rdrdaxmufcHvdkvm;aom ygwDü ygwDwGif;
'Drkdua&pD&SdzkdY wdkuwf Ge;f EIad qmfowday; vufwkdYae&ef wm0ef&Sdonf/
tm;vHk; qE´nn D D 'Drkud a&pD a&SUokYd csyD grS tjrefMuG tjrefxrnf
jzpfonf/
odkYr[kwfygu ygwDrsm;uvnf; ygwDryDo ryDjyif tpdk;&u
vnf; tpdk;&ryDo ryDjyif/ 0efxrf;uvnf; 0efxrf;tvkyu f kd yDyDjyif
jyifrvkyf ponfjzifh rD;cdk;MuGufavQmufMuD; yDyDjyifjyifr&dSrIrsm;udk
MuHK&Edkifacs &dSonf/
uRefawmf tjrJajymavh&dSaom pum;jzifh ed*Hk;csKyfcsifonf/
]a&mufwm ra&mufwm tyxm; a&mufatmif oGm;aezdkYu
uRefawmfwkYd wm0ef r[kwfvm;/}
]jzpfwm rjzpfwm tyxm; jzpfatmif vkyaf ezdkYu uRefawmfwkdY
wm0ef r[kwfvm;/}
onfawmh 'Drkdua&pD jzpfjcif; rjzpfjcif;? 'Drkdua&pD tjynfht0
&dSjcif; r&dSjcif; qdkwmxuf
L 'Drdkua&pD &dSaeatmif
L 'Drdkua&pDudk oHk;aeatmif
L 'Drdkua&pD touf0ifaeatmif vkyfae&rSm uRefawmfwdkY
wm0ef r[kwfvm;/
wu,fvkyaf eoltzkYd wu,fjzpfvmEdkiyf gonf/ jzpfatmifvnf;
vkyaf e&rnf/ þpdw"f mwfonf ta&;MuD;onf/ þae&mü ]taMumif;
236 rif;aoh

tusKd;ESifh tuefYtowf}udk em;vnfí [mrdkeDjzpfjzpf ygwDwGif;


'Drdkua&pDudk wnfaqmufEdkifMuygap/

pmnTef;
'Drdkua&pDEdkifiHtwGuf 'Drdkua&pDygwD wnfaqmufa&;?
Edkifatmifvif;/
Plastic Rainbow Book Publication

eHeuf 9 ; 56
28? ZGefv 2017/
v
tpdk;&rydkifaom tpdk;&rD'D,m ESifh vlxktvTmjcHK tpdk;&rD'D,m

rD'D,mwdkY *a&; (gray) ZHkxJa&mufvmjcif;


þae&mwGif tpdk;&rydkifaom tpdk;&rD'D,mESifh tpdk;&ydkifonfh
tpdk;&r[kwfaom rD'D,mudk cGJjcm;em;vnf&ef vdktyfonf/ tpdk;&
rydkifaom tpdk;&rD'D,monf EdkifiHawmfydkifrD'D,mudk qdkvdkonf/
tpdk;&ydkifr[kwfjcif;[k qdkvkdjcif;rSm tpdk;&onf EdkifiHawmfr[kwf/
odkYaomf EdkifiHawmf[koHk;vQif tpdk;&u udk,fpm;jyKonfomjzpfaom
aMumifh tpdk;ydkifr[kwfonfh tpdk;&rD'D,m[k qdkjcif;jzpfonf/
xdkYaemuf tpdk;&ydkio
f nfh tpdk;&r[kwaf om rD'D,mudk em;vnf
&efvdktyfonf/ xdkjyqdkcsufrSm tpdk;&bufawmfom; tDvpfwpfpkydkif
qdkonfh vlxkrD'D,myifjzpfonf/ vlxktvTmjcHKtpdk;& rD'D,m[kyif
qdkEdkifonf/
pme,fZif;qdkonfh pum;vHk;xuf rD'D,m[lonfh a0g[m&u
ydkí jcHKrdikHrad om oabm&do S nf/ tmPm&Sif Edkiif rH sm;wGiu f m; rD',D m\
wnf&rSd o I nf xifomjrifom&do S nf/ Edkiif yH kid rf 'D ,
D mESihf vlxkr'D ,
D m[lí
oJoJuGJuGJ&dSonf/ odkYaomf pyfMum;tpdk;& (Hybrid Regime) rsm;
tkyfcsKyfaom tkyfcsKyfa&;pepftwGif;wGif rD'D,monf rD;cdk;a&mifZHk
(Gray Zone) xJ a &muf a eonf / taMumif ; rS m tpd k ; &yd k i f a om
tpdk;&r[kwfonfh rD'D,mrsm;aMumifh jzpfonf/
238 rif;aoh

vlxk0wf½HkvTrf;jcHKum vHkjcHKoy
toGiful;ajymif;a&;e,fxJwGif 'Drdkua&pDodkY ra&mufao;bJ
wpf0Jvnfvnf wefYaeaomEdkiif Hrsm;wGif tpdk;&rD'D,mrsm;onf vlxk
rD'D,m0wf½Hkukd jcHKxm;onf/ xdkokdYjcHKxm;jcif;onfvnf; aooyfvS
onf/ odraf rGUvSonf/ 'Drkdu&ufwkduaf Z;&Si;f jzpfpOfwiG f jzwfoef;ae
aom wwd,Edkiif rH sm;wGif xdktawGUtMuHKonf xif&mS ;onf/ rsm;aom
tm;jzifh tMuGif;rJhtmPm&Sif vHk;vHk;r[kwfawmhonfh uGefjrLepfEdkifiH
rsm;onfvnf; vlxkta&jcHKrD'D,mrsm; tm;aumif;vmonfukd awGU&
onf/ txl;ojzifh ½k&Sm;ESifh w½kwfwdkYjzpfonf/
'Drdku&uf wdkufaZ;&Sif;umvtwGif; tpdk;&rD'D,mESifh vlxk
rD'D,monf a&m,Suv f monf/ tpdk;&vm; vlxkvm;qdkonfukd oJoJ
uGu J jJG rifEkid &f efvko
d nf/ odakY omf vlxktMum; rD', D mudk yHkpw H pfrsK;d wnf;
om jrifonf/ tpdk;&rD', D mESihf vlxkr'D , D m[líom/ vufawGUwiG u f m;
þodrkY [kw/f vlxkr'D , D monf tpdk;&rD', D mjzpf Edkiof nf/ tpdk;&rD', D m
onfvnf; tpdk;&ydkif [kwfcsifrS [kwfvdrfhrnf/
t"duuawmh State–owned media ESifh State-controlled
Media [lí tMurf;zsi;f cGE f nf/ State-owned Media rSm &Si;f onf/
J kid o
tpd;k &ydik rf 'D , D mjzpfonf/ odaYk omf State-controlled Media [lonfum;
tpdk;&rydkifaom tpdk;&rD'D,myif jzpfonf/ wpfenf; vlxktvTmjcHK
tpdk;& rD'D,mwpfckyif jzpfonf/ rsm;aomtm;jzifh xkdvlxktvTmjcHK
rD', D mrsm;onf Edik if \ H tDvpfwpfpyk ikd q f idk af om rD',D mrsm;jzpfwwfonf/
toGifajymif;EdkifiH[lonf toGiful;ajymif;a&;EdkifiH r[kwfonfudk
owdcsy&f rnf/ txl;ojzifh toGiu f ;l ajymif;a&;udk trSef wu,frvkyf
aqmifbJ toGifajymif;EdkifiHudk toGiful;ajymif;onf[k ynwfwyf
xm;aom Edkiif rH sm;wGif txl;owdxm;zG,jf zpfonf/ xdkokYd toGiaf jymif;
EdkifiHrsm;wGif vlxktvTmjcHKrD'D,mrsm; MuD;pdk;wwfonf/
rD', D m[k jcHKajymvQif yHkEydS Ef iS hf 'D*spw f ,fEpS rf sK;d pvHk; yg0ifonf/
þae&mwGif yHkESdyfrD'D,mudk vHk;0eD;yg; vGwfvyfcGifhay;xm;jyD;
EdkifiHa&;zwfpm 239

'D*spfw,frD'D,mudk tvTmjcHKAsL[mrsKd; oHk;avh&dSonfom jzpfonf/


trsm;tm;jzifh wDADGESifh a&'D,dk rD'D,mudk toHk;rsm;onf/ tifwmeuf
0ufqk'd rf sm;udk xde;f csKyfjcif;um; rsm;pGmpdk;&drzf ,
G &f m r&daS cs/ taMumif;
rSm toGiaf jymif;Edkiif rH sm;wGif enf;ynmt&vnf;aumif; aiGaMu;awmifh
wif;rIt&vnf;aumif; csKUd wEhJ kid af o;onfjzpf&m tifwmeuf rD', D mudk
trsm;tjym;xde;f csKyf&ef rvdktyf/ odkYaomf wpfOD;csi;f pDukd apmifhMunfh
tuJcwfa&; enf;emrsm; odkYr[kwf tpdk;&qefYusifa&; bavmh*grsm;
0ufqk'd rf sm;udkum; txl;*½kwpdkuf apmifMh unhaf vh&o Sd nfom jzpfonf/
rsm;aomtm;jzifh tifwmeufxuf wDADG Channal rsm;udk vlxktvTmjcHK
tpdk;&r[kwfaom tpdk;&rD'D,mrsm; MuD;pdk;aeatmif zefwD;xm;avh
&dSonf/ toGiful;ajymif;a&; rl0g'csrSwf&mwGifvnf; xdkodkYaom
rD'D,mrsm; tiftm;awmifhwif;pGm &yfwnfEdkifatmif a&cHajrcHrsm;
zefwD;ay;xm;avh&dSonf/

tpdk;& rydkifaom tpdk;&rD'D,monf EdkifiHawmfydkifrD'D,mudk


qdkvdkonf/ tpdk;&ydkifr[kwfjcif;[k qdkvkdjcif;rSm tpdk;&onf
EdkifiHawmfr[kwf/ odkYaomf EdkifiHawmf[koHk;vQif tpdk;&u
udk,fpm;jyKonfomjzpfaom aMumifh tpdk;ydkifr[kwfonfh
tpdk;&rD'D,m[k qdkjcif;jzpfonf/

tpdk;&rsm;rD',
D mvGwv
f yfciG u
hf kd tjynft
h 0ay;onf[k jrifatmif
zefwD;xm;avh&dSonf/ vGwfvyfaom rD'D,m[lonfh ynwfatmuf
wGif rjrif&aomvuf (invisible hand) rsm;jzifh tpdk;&\0g'udk oGwf
oGif;Edkifrnf[k ,lqí vkyfaqmifjcif;oabmyif jzpfonf/ þae&m
wGif State-controlled Media jzpfap&efvnf; MudK;yrf;rIrsm;&dSonf/
xdef;csKyfrIrsm; xdxda&mufa&muf jzpfap&efvnf; a&S;½I&onf/ rsm;
aomtm;jzifh Effective controlled Media jzpfatmif zefwD;jcif;yif
jzpfonf/ xdkodkYzefwD;&mwGif a&S;½I&m yHko@mef(4)yg; &dSonf/ xdk
240 rif;aoh

yHko@mef (4) yg;rSm -


(1) tpdk;&ESifh tDvpfydkrdkyl;uyfa&;yHko@mef
(2) atmufajcvlxkypfrSwfxm;a&; yHko@mef
(3) tifwmeuf tygt0if 'D*spfw,frD'D,muefYowfrIESifh
(4) twdkuftcHESifh vlrItzGJUrsm; ypfrSwfxm;a&; yHko@mef
[lí av;rsKd; av;oG,f csOf;uyf Muonf/

ydkrdkyl;uyfa&;yHko@mef
rsm;aomtm;jzifh rD'D,m[lí wpfom;wnf; jrifMuonfom
jzpfonf/ odkYaomf rD'D,monf wpfom;wnf; r[kw/f tpdk;&bufESihf
twdu k t f cHbuf[í l vnf; yHak or&d/S þtcsuu f ykd if tmPm&Siw f pfyikd ;f
tpdk;&rsm;u pdk;&drfMuonfom jzpfonf/ tDvpfrsm;[lonf jyKvG,f
ajymif;vG,o f rm;rsm; jzpfonf/ txl;ojzifh 'D*spw f ,f rD'D,mrsm;udk
csKyfukdixf m;aom tDvpfwpfpkonf jyKvG,jf cif;xuf ajymif;vG,jf cif;
p½dkufu ydkonf/ taMumif;rSm xdkolwdkYonf rdrdtusKd;pD;yGm;udkom
OD;wnf a&S;½Ijcif;aMumifhyif jzpfonf/
udk,fusKd;pD;yGm;&vQif rnfolESifhrqdk yl;aygif;rnfqdkonfh
oabmxm;&dSonf/ yl;aygif;&mwGiv f nf; tpdk;&[lí twdkut f cH[lí
a&G;aeonfr[kw/f rdrt d usK;d &drS nfqkv
d Qif rnfou l krd qdk vufqefw Y ef;zdkY
0efrav;/ xdkYtwl tusK;d ysu&f mysuaf Mumif; jzpfvmrnfqkdvQifvnf;
wGJxm;aomvufukd qGJcgypfzkdY twefMumatmif pOf;pm;aernfr[kw/f
xdktjcif;t&mudk axmuf½jI cif;tm;jzifh tmPm&Siw f pfykid ;f tpdk;&rsm;u
tqdkygtDvpfrsm;udk twdkuftcHbuf ajymif;oGm;onfudk rvdkvm;/
rdrdwdkY tmPmwnfjrJa&;twGuf tvkyfvkyfay;apcsifonf/ xdkodkY
tvkyv f kyaf y;csiaf tmifvnf; rufvk;H rsm; ay;avh&o Sd nf/ xdkrufvk;H rsm;
um; odraf rGU\/ rufvHk;omru ajcmufvHk;ajr§mufvHk;rsm;jzifh vkyaf vh
&do
S nf/ tmPm,lxm;qJ ,leaD zmif;cRwt f pd;k &rsm; vkyaf vhvyk x f &do S nfh
oabmrSm rdrdwdkYonf tm;MuD;qJjzpfonfqdkwmudk jyoavh&dSonf/
EdkifiHa&;zwfpm 241

txl;ojzifh rD;cdk;a&mife,fajrwGif usifvnf&rnfh enf;emrsm;udk


oumzHk;í tpDtpOfcs\/
tusK;d qufum; vlxktvTmjcHK tpdk;&rD', D mrsm; MuD;xGm;vmjcif;
jzpfvmonf/ þae&mwGif vlxktvTmjcHK tpdk;&rD'D,mrsm;\ o½kyf
ouefudk azmfxkwf&efvdkonf/ xdko½kyfrSm ,cifuuJhodkY tpdk;&u
tMuGi;f rJh xde;f csKyx
f m;aom rD',
D mr[kwjf cif; xkaYd emuf rl0g'oufouf
(wenf;) 0g'jzefYcsad &;oufouf rD'D,mrsm; r[kwaf wmhjcif; ponfh
yHkpHrsm;jzpfonf/ pD;yGm;a&; tusKd;tjrwfydkif;wGifvnf; vkyfief;&Sif
tusK;d tjrwft"dujzifh tpdk;&rl0g'udk yHyh k;d ay;onfh yHkprH sK;d jzpfvmonf/
xdkt&mudk Quasi-commercial [ktrnfwyfonf/

atmufajcypfrSwf
atmufajcypfrSww f Gif oHk;aomAsL[m (3) oG,&f Sod nf/ omref
vufvkyfvufpm;vlxkudk awmfvSefa&;buf aoGznfroGm;atmif
rD'D,mypfrSwfjzifh csdefonf/ xdkwGif AsL[moHk;oG,fudk oHk;onf/
L EdkifiHa&;onf rdrdESifh bmrSrqdkif[k xifjrifvmatmif
vkyfonfhenf;
L vlxkukd,w f kdiu
f tajymif;tvJukd cg;cg;oD;oD; jiif;qef
atmifvkyfonfhenf;ESifh
L vlxkudk tm½HkvTJenf;
[lí AsL[moHk;oG,fjzifh oHk;onf/
yxrenf;udk oHk;&mwGif aMumufpdwfudk oHk;onf/ xdkYaemuf
rqdkio
f vdkaewwfonfh tavhtxudk oGwo f Gi;f ay;onf/ vlxkMum;
wGif xkdodkYjzpfatmif enf;aygif;pHkjzifh vkyfonf/
'kwd,enf;udkum; rufvHk;jzifhvnf; qGJaqmifwm&dSonf/ xdkY
tjyif vuf&dStaetxm;udk om,mrdef;armapjyD; tajymif;tvJudk
tvdkr&dSonfh yHkpHjzpfatmif zefwD;avh&dSonf/ þodkYjzifh vlxkonf
tajymif;tvJukd aMumufvmonf/ xdkt Y jyif tusyt f wnf;rS ½ke;f xGuf
242 rif;aoh

jcif; rjzpfatmif vkyaf qmifonf/ vuf&Sdtaetxm;xuf ajzavsmhrI


tawmftwefvkyfay;í tqHk;pGefajzavsmhrIudk ray;yJ/ vwfwavm
tajymif;tvJtay: auseyf wif;wdrfaeatmif a&mifh&Jonfhpdwfudk
arG;jrLay;onf/ xdkenf;udk rD'D,mjzihfvkyfonf/ t"dutm;jzifh wDADG
Channel jzifh tm;jyKwnfaqmufonf/
aemufqHk; vlxk tm½HkvTJenf;udk oHk;onf/ tm½HkvTJenf;wGif
toGiftrsKd;rsKd; zefwD;í vkyfonf/ t"dutm;jzifh twdkuftcHbufrS
vIyf&Sm;rIrsm; txl;ojzifh Revolutional Change udk jzpfaprnfh
vIy&f mS ;rIrsm;udk vlxktm; tm½HkrpdkuEf kid af tmif azsmaf jza&; tpDtpOfrsm;
udk t&Sdeft[kefjzifh vkyfaqmifonf/ xdkYaemuf taysmftyg;bufwGif
vltrsm; tm½Hpk u kd vf matmif vkyof nf/ azsmaf jza&; y&d*&rfrsm;onfvnf;
vlxktm½Hktpdkuq f Hk; tpDtpOfrsm;jzpfatmif xkwv f Tihpf DpOfavh&So
d nf/
þenf;jzifh vlxkukd tm½HkvTJonfh enf;emrsm;udk oHk;avhoHk;x &dSonf
om jzpfonf/

uGef,ufrD'D,m uefYowfrI
tifwmeufr'D , D monf zGUH jzdK;rItwGuf tc&musonf/ *vdkb,f
acwfokdY a&S;½IUvmavav tifwmeufukd toHk;jyK&avav jzpfonf/
txl;ojzifh eufueG , f ufrD'D,monf vlxk'Drkdua&pDtwGuEf Sihf zGHUjzdK;
rItwGuyf g ta&;yg t&ma&mufvmonf/ toGiaf jymif;Edkiif Hrsm;onf
aps;uGufudk OD;wnfxm;onfjzpf&m uGef,ufrD'D,m\ toHk;csrIudk
vlxkxHxd tysHUus,af tmif vkyaf qmifay;&avh &dSonf/ þae&mwGif
zGHUjzdK;rIukd &nf&, G af omfvnf; rdrw d kY\
d tmPmabmifrsO;f usO;f oxuf
usOf;vmrnfudkum; tpdk;&wdkYu rvdkvm;/
xdakY Mumifyh if uGe,f ufr'D , D m xde;f csKyfru
I kd vkyaf qmifvmonf/
þwGif uGef,ufrD'D,moHk;pGJrI jrifhwufvmap&ef cGifhjyKaomfvnf;
uGe, f ufr'D , D m vGwv f yfciG u
hf ku
d m; tjynft h 0ray;acs/ þum;uGjJ ym;
csufjzpf aumif;jzpfEdkifrnf/
EdkifiHa&;zwfpm 243

xdkujJG ym;csuw f iG f tGev f kid ;f 0efaqmifru I krP Ü MD uD;rsm;udk csKyfukid f


xm;jcif;rsm;yg0ifonf/ tGefvdkif;rSmvnf; ydwfqdkYrIrsm; vkyfonf/
txl;ojzifh rdrw d kdYrvdkvm;aom 0ufqkd'f uGe, f ufrsm;udk jzwfawmuf
jcif;rsm; jyKvkyfonf/ þwGifru tzGJUtpnf;qdkif&m 0ufqdk'frsm;udk
tuefYtowfjzifhom zGifhay;onf/ rouFmonfholrsm;udkvnf;
tGefvdkif;apmifhMunfhrIrsm; vkyfonf/ uGef,ufjzifhyif aemufaMumif;
vdkufrIrsm;&dSonf/
rsm;aomtm;jzifh qdkub f mOya'rsm;xkwfjyefí uefYowfonf
vnf;&dSonf/ bavmh*grsm;udk w&m;pGJqkd wm;jrpfonfvnf; &dSonf/
þodkYjzifh uGef,ufrD'D,mtay: uefYowfrIrsm;udk toGifuGJjym;rI
tpHkpHkjzifh uefYowfum abmifusOf;oxufusOf;atmif vkyfay;vdkuf
onf/
aemufwpfenf;um; &dSao;onf/ tGefvdkif;wGif a&G;cs,frIrsm;
axGjym;atmif vkyaf qmifjcif;jzpfonf/ OyrmrSm trSet f uefowif;rsm;udk
twkta,mufowif;rsm;jzifh xdyw f kud f acsrIe;f jcif;jzpfonf/ xdkYtjyif
trSeEf iS t
hf rSm;udk tGev f ikd ;f rSmyif xyfrí H a&maxG;atmif zefw;D vdu k o f nf/
xdktcg uGef,uftoHk;jyKonfh vlxkonf a&G;cs,f& cufoGm;onf/
trSefudk trSm;vkyf enf;emESifh trSefESifhtrSm; a&maxG;ypfjcif;udk
t"duoHk;onf/ xdkYtjyif tGefvdkif;qdkif&m twdkuftcH twkta,mif
rsm;udkyg zefwD;ay;vdkufjcif;jzifh uGef,ufrD'D,mudk uefYowfypf
vdkufjcif; jzpfonf/

twdkuftcHESifh vlrItzGJUtpnf;ypfrSwf
Hybrid Regimersm;wGif twdkuftcHudk jyif;jyif;xefxef
acsrIe;f avh r&dS/ State Media uwpfqifh vlxktm½Hk ajymif;jcif;udkom
usiofh ;kH onf/ twdu k tf cHEiS hf tpd;k &tMum; ta&;wMuD; qH;k jzwfcsurf sm;
csrSwf&ef vdktyfcsdefrsm;wGif toHvTifhXmersm; wDADG Channel rsm;rS
y&dowftm½Hk tzrf;pm;EdkifqHk; tpDtpOfrsm;udk pepfwus a&G;cs,fí
244 rif;aoh

xkwfvTifhwwfonfvnf; &dSonf/ jynfyowif;Xmersm;udkvnf;


ajymifajymifwif;wif; a0zeftykwfcswmawGvnf; &dSonf/
vlrItzGJUtpnf;rsm;udkvnf; vdrpf m;aeonfh tzGJUtpnf;rsm;jzpf
atmif zefwD;avh&So d nf/ wpfzef jynfyaxmufyHhaiGjzifh jzwfpm;vSD;pm;
tzGJUtpnf;rsm;jzpfatmif 0g'jzefYavh &dSonf/ txl;ojzifh toGiful;
ajymif;a&;umvrSm tkycf sKyfwJh pyfMum;tpdk;&rsm;onf Edkiif Hykdirf D'D,m
rsm;wGif vkyu f ikd jf cif;xuf vlxrk 'D ,
D m tvTmjcHK tDvpfwpfpyk ikd q
f ikd af om
rD',
D mrsm;u vkyaf qmifavh&o Sd nf/ rsm;aomtm;jzifh vGwv f yfrw I ydki;f
rl0g'jzeYcf srd Iwpfykdi;f wm0efukd cGJa0xrf;aqmifonfh tDvpfykdirf D'D,m
u@onf 'Drku d a&pDpepf uspv f spcf kid rf mrIukd t[eft
Y wm;jzpfaponf/

'Drdkua&pDudk ,kwfavsmhaponfh State Media


State Media rsm;onf 'Drku d a&pDukd tvHk;pHk ra&muf&aSd tmifEiS hf
aemufaMumif;jyefvSnhrf Iukd jzpfapaom t"dutaMumif;tcsux f JwGif
yg0ifonf/ tpdk;&ESihf olyY gwemwpfpk wnfaxmifxm;onfh 'D*spw f ,f
rD'D,mrsm;onfvnf; MuD;pGmaom tE å&m,fukd ,laqmifvmEdkio f nf/
toGiu f l;ajymif;a&;umvwGif xdktcsuu f kd tav;xm; pOf;pm;&efvkd
onf/
tpdk;&u wpful;wu qifqmjzwfawmufrI rvky&f bJ rdrw d kdY
bmom qifqmrl0g'ESifh ,Ofyg;aeonfh tvTmjcHKrD'D,mrsm;um;
tpdk;&aemufuG,frS rjrif&aomvufwHrsm; jzpfaeEdkifonf/

qifjcifp&m awG;vHk;rsm;
rD'D,mvGwfvyfcGifhjzifh ajzavsmha&;aywHudk toHk;jyKaeonfh
Edkiif Hrsm; owdxm;oifhonf/ rD'D,mvGwv f yfciG ho
f nf yHkEySd rf D'D,mwGif
omru uGef,ufrD'D,myg vGwfvyfcGifh &dS&rnf/ xdkYtjyif uGef,uf
rD'D,m ESifh 'D*spfw,frD'D,mrsm; vGwfvyfcGifhomru zGHUjzdK;rIudkyg
jzpfapatmifaqmif&Guf&ef 'Drdku&ufwpf tkyfcsKyfa&;odkY oGm;rnfh
EdkifiHa&;zwfpm 245

tpdk;&rsm;wGif wm0ef&dSonf/ vGwfvyfcGifhudkomru zGHUjzdK;rItwGuf


tyHhtydk;jyK &rnf/
'Drukd &ufwu kd af Z;&Si;f udk jzwfoef;Muaom Edik if rH sm;wdik ;f vdv
k ykd if
ajzavsmhrIyHkpHrsm; pwifvkyaf qmif&mwGif wlnDMuonfr[kw/f xdkokdY
rwlnDjcif;onfyif udk,fhenf;udk,fh[ef tkyfcsKyfa&;pepfopfrsm; ay:
xGuv f mjcif;\ taMumif;t&if;rsm; jzpfaeEdkio f nf/ þum; Hybrid
Regime yHko@mefrsKd;yifjzpfonf/ 'Drdkua&pD toGiful;ajymif;a&;
umvtwGif; jzwfoef;aeMuaom EdkifiHrsm; owdxm;Muukef/
pmudk; -
Journal of Democracy (Volume 25, Number 1, January
2014)
Breaking the News, The Role of State-Run Media
(Christopher Walkerç Robert W. Orttung)
v
pifumyl atmifjrif&jcif;\ t"du taMumif; (4) &yf

taMumif;av;yg;
pifumylEdkifiHESifh ywfoufaom pmtkyfawmfawmfrsm;rsm;udk
avhvmMunf&h m pifumylEkid if H atmifjrifomG ;&jcif;\ t"du taMumif;
4 &yfudk awGU&onf/ ¤if;rSm -
(1) r[mAsL[majrmuf yx0Dtaetxm;
(2) vlUpGrf;tm; t&if;tjrpf
(3) bmompum;
(4) acgif;aqmifrI ponfwdkY jzpfonf/

(1) r[mAsL[majrmuf yx0Dtaetxm;


pifumylEkid if \H wnfae&mudk Munfyh g/ rvuúm a&vufMum;\
xdyf0wGif wnf&dSaeonf/ rvuúm a&vufMum;qdkonfrSm urÇmha&
aMumif; ukeo f G,af &;vrf;aMumif;\ t"duukeo f G,af &; vrf;aMumif;
jzpfonf/ tqdkyg a&vufMum;rS aeYpOfoef;ESihcf sDaom ukepf nfwefcsed f
aygif;rsm;pGm a&eHEiS hf "mwfaiGU&nf tajrmuftjrm; jzwfoef;oGm;vmae
&onf/ urÇmha&aMumif;ukefoG,fa&;ESifh twlygvmaom ukefpnf
trsK;d rsm; jzefcY s&d m xkwv
f ky&f m 0efaqmmifraI y;&mXmetjzpf pifumylu
olUEkdiif Hukd zefwD;xm;onf/ 0efaqmifrIvkyif ef;jzifh MuD;yGm;&m MuD;yGm;
aMumif;awGudk zefwD;xm;onf/
EdkifiHa&;zwfpm 247

xdkYtjyif oabFmusif;0efaqmifrI ukefpnftrsKd;rsKd;twGuf


0efaqmifrI c&D;oGm;vma&;? b@maiGzvS,af &;Xmetjzpfyg pifumylu
rvuúm a&vufMum;a'oudk A[dkjyKí MuD;pdk;xm;Edkicf Jhonf/ tqdkyg
rvuúma&vufMum;wGif pifumylwpfckwnf;&do S vm; qdkawmh/ r[kwf
yg/ rav;&Sm;ESifh tif'dkeD;&Sm;wdkYvnf; tjydKifwnf&dSaeonf/ odkYaomf
bmhaMumifh pifumyludk ,SOfjydKifEdkifpGrf; edrfhae&oenf;/ tajzum;
vlUpGrf;tm; t&if;tjrpf wnfaqmufyHk uGm[jcif;yif jzpfonf/

(2) vlUpGrf;tm; t&if;tjrpf


acwfopfvlUpGrf;tm; t&if;tjrpfudk wnfaqmuf&mwGif csdwf
qufrI (2) rsKd;jzifh tH0ifcGifus&dSap&rnf/ ¤if;rSm - (1) enf;ynm
ESihf (2) tdkiw f w
D kYd jzpfonf/ tdki'f ,
D mtopfwkYd aygufzmG ;&m a&cHajrcHukd
aumif;pGm zefw;D ay;&rnf/ tdki'f , D mtopfwkYd aygufzmG ;&m a&cHajrcHrmS
ynma&;tay:tajccHí xGufay:vmonf/ ynma&;onf olUcsnf;
oufouf wnfaqmuf½Hkjzihf EdkifiHudk xdxda&mufa&muf tusKd;jyKzdkY
aES;auG;wwfonf/ enf;ynmESihf tdik w f u
D kd ynma&;jzifh wGzJ ufay;onf/
xdkt
Y jyif acwfopf OD;aESmuft&if;rsm;udk xkwv f kyEf kid &f ef ynma&;wGif
pifumylu jyif;jyif;xefxef &if;ES;D jrKyfEcHS o hJ nf/ tqdkyg ynma&;onf
vufawGUtay:tajccHí tem*wfukad &S;½Iaomynma&;pepf jzpfco hJ nf/
o,HZmwtm;jzifh bmrSr&dSaomEdkifiHu vludk tajcjyKí EdkifiHudk
wnfaqmufomG ;onf/ vl[kqk&d mrSmvnf; rdrEd kid if t H wGi;f u vlukcd sn;f
usO;f ajrmufaom trsK;d om;a&;tjrifjzifh csO;f uyfonf r[kw/f urÇm
MunfMh unfí h vlrsm;udk a&G;cs,f arG;xkwjf cif;jzpfonf/ avmavmq,f
arG;xkwí f r&Edkiaf o;aom vlUt&if;rsm;udk arG;pm;onf/ aysmaf tmif
xm;onf/ aecsifhpzG,f ywf0ef;usifjzpfatmif pD&ifay;xm;onf/
vkyx f Hk;vkyef nf;rsm; wpfjcrf;apmif;jcif; r[kw/f ynmudk arG;çpm;jcif;
jzpfonf/
248 rif;aoh

t&SnMf unfhjcif;jzifh vlUt&if;udk wnfaqmuf&mwGif ynma&;


pepfwpfckwnf;jzifh pifumylu tm;rudk;/ rl0g' vkyx f k;H vkyef nf;rsm;jzifh
wHcg;zGiahf y;onf/ vlawmfrsm;aeaysmaf om 0ef;usijf zifh ynmvlom;rsm;
udk udk,fhEdkifiHtwGuf tvkyfvkyfay;atmif zefwD;EdkifcJhonf/ þum;
pifumyl\ vlUt&if;zefwD;a&; vkyx f Hk;vkyef nf;yif jzpfonf/ wpfenf;
tm;jzifh ynmt&if;arG;jrL&m tpDtrHvnf; jzpfonf/

(3) bmompum;
vDurG ,
f ku zGUH jzdK;wdk;wufruI kd bmompum;jzifh rcsED kid cf o
hJ nf/
trsKd;om;a&;0g'wdkY MuD;pdk;aecJhpOf uGef,ufurÇm\ jzpfwnfrIudk
tajrmftjrif&dS&dS MunfhjrifEdkifcJhonf/ a'owGif;EdkifiHrsm;jzifhom
pD;yGm;a&;vkyfudkifcJhzdkY &nf&G,fcJhvQif pifumylonf ref'&if;udkom
eHygwf (1) OD;pm;ay; a&G;cs,fayvdrfhrnf/ odkYaomf urÇmUEdkifiHrsm;ESifh
pD;yGm;zuftjzpf &nf&G,cf Jhaom vDuGr, f ku t*Fvyd b
f mompum;udk
eHygwf (1) OD;pm;ay; a&G;cs,fcJhonf/

o,HZmwtm;jzifh bmrSr&dSaomEdkifiHu vludk tajcjyKí EdkifiHudk


wnfaqmufoGm;onf/ vl[kqdk&mrSmvnf; rdrdEdkifiHtwGif;u
vludkcsnf; usOf;ajrmufaom trsKd;om;a&;tjrifjzifh csOf;uyfonf
r[kw/f urÇm MunfMh unfíh vlrsm;udk a&G;cs,f arG;xkwjf cif;jzpfonf/
avmavmq,f arG ; xk w f í r&Ed k i f a o;aom vl U t &if ; rs m ;ud k
arG;pm;onf/ aysmaf tmif xm;onf/ aecsiphf zG,f ywf0ef;usijfzpfatmif
pD&ifay;xm;onf/ vkyfxHk;vkyfenf;rsm; wpfjcrf;apmif;jcif; r[kwf/
ynmudk arG;çpm;jcif; jzpfonf/

xdka&G;cs,rf t
I wGuf ½dkucf wfrrI sm;vnf; MuHKcJ&h onf/ vDurG , f k
onf xifjrifcsurf sm;udk ausmMf unfEh kid cf ahJ om acgif;aqmifwpfa,muf
jzpfonf/ rvuúma&vufMum;wGif rav;&Sm;ESihf tif'kdeD;&Sm;Edkiif Hrsm;
EdkifiHa&;zwfpm 249

xuf acgif;wpfv;kH omoGm;jcif;onf bmompum;\ tm;omcsuaf Mumifh


jzpfonf/ *vdkb,fEkid if o H m;rsm;ESihf qufo, G rf tI vG,uf q l kH; pifumyl
udk bmompum;jzifh zefwD;EdkifcJhonf/
azmufonfrsm;tm; tqifajyvG,u f pl mG qufqo H mG ;vmaponfh
tm;omcsuu f kd bmompum;u taxmuftuljyKcJhonfyif jzpfonf/
pifumylu t*Fvyd b f mompum;udk w&m;0if½k;H oHk; bmompum;tjzpf
jy|mef;pOf uReaf wmfwkYd Edkiif üH t*Fvyd pf mudk uRepf m wd&pämeuxmtjzpf
ynwfonfhumvudk EIdif;,SOf pOf;pm;MunfhEdkifonf/ jrefrmEdkifiH\
qif;&J&jcif; taMumif;wpf&yf jzpfEdkifrnf/

(4) acgif;aqmifrI
vDuGrf,k\acgif;aqmifrIudk vpfb&,f 'Drdkua&pDppfppf
acgif;aqmifrI[k rnfolurQ rowfrSwaf cs/ odkYaomf pOf;pm;Munfh&ef
wpfcsu&f Sod nf/ vpfb&,f 'Drku d &ufwpf r[kwaf om vlwpfa,muf
xHrS 'Drku
d a&pD pHjyEdkiif aH wmfMuD;jzpfonfh tar&duef or®wtqufquf
u tb,fhaMumifh tMuHnHrsm;&,l ae&oenf;/ vDuGrf,konf
tar&duef or®wtqufqufu olU\tjrifESifh tMuHÓPffrsm;udk
wa&;w,l tm½Hkpdkuf em;axmifcJh&onf/
tMuHÓPf[lonf 'Drdku&ufwpfjzpfjcif;? rjzpfjcif;ESifh wdkuf
½dkuof ufqkdiyf goavm/ ar;cGe;f xkwMf unfh&ef vdkonf/ ,cktcsed x f d
vDuGrf,konf EdkifiHa&;tmPmudk olUygwDESifhom oufqdkifap&ef
vkyfaqmifxm;EdkifcJhonf/ odkYaomf vD\ OD;aqmifrIum; pifumyludk
vlvm;ajrmufrIxuf omvGefaom tajctaeudk ydkYaqmifay;cJhjyD/
pifumyljynfou l csr;f omMuG,0f rIEiS hf acwfrrD u I kd cHwiG ;f awGUaeMujyD/
pD;yGm;a&;udk tysuf,Gif;rcHEdkif/ tpdk;&tajymif;tvJaMumifh vuf&dS
taetxm;rsm; ,dkifeJYoGm;rSmudk pdk;&drfMuonf/
þuJhokdY pdk;&drrf Irsm;jzpfay:vmjcif; taMumif;u vDuGr, f k\
acgif;aqmifrIaMumifh jzpfonf/ vDuGr, f ku Edkiif Ha&;acgif;aqmifrIukd
250 rif;aoh

0g'jzifh yHkazmfcJhonf r[kwf/ &v'fjzifh yHkazmfcJhonf/ vDuGrf,kom


vufawGUorm;r[kwb f J tdki'f aD ,mfvk*d sw D pfckckukd pGjJ rJaom vlom;jzpf
vQif ,aeY pifumylyl[lonf jzpfvmEdkifp&m taMumif;r&dS/
vufawGUusaom tajrmftjrif&Sdaom (urÇmMunfhMunfhaom)
0g'rIid ;f rsm;rS uif;vGwo f nfh tdki'f , D mtay: tajccHí vDu pifumylukd
acgif;aqmifEkdicf Jhonf/ vD\ udk,&f nfukd,af oG;udk a,bk,savhvm
MunfhvQif
L ynm&Sifvdkawmfaom EdkifiHa&;orm;
L EdkifiHa&;orm;xuf ajrmfjrifqHk;jzwf&Jaom ynmwwf
L awmfvSefa&;orm;xuf jywfom;aom EdkifiHa&;orm;
L tdkif'D,morm;xufawmfaom vufawGUorm;
L vufawGUorm;xufomaom tdkif'D,morm;
vDuGrf,konf av,l&m ,drf;olr[kwf/ tpGJw&m;jzifh rdrd
tdki'f ,D mudk ausmufcsxm;ol r[kw/f vufawGUuif;aom tawG;orm;
oufoufvnf;r[kw/f vufawGUukdom a&S;½Iaom tdki'f D,mrJh orm;
vnf; r[kwf/ ,ck vDuGrf,konf tcGifhtvrf;udk jywfom;aom
qHk;jzwfcsurf sm;jzifh Edkiif u
H kd wnfaqmufco hJ /l olUrmS Edkiif aH &;orm;xuf
ydkaom oHwref t&nftaoG;&dSonf/ *vdkb,facwf rwdkifrDuyif
a&S;½dk; t,ltqrsm;rS azmufxu G Ef kid cf ahJ om pGeOYf ;D wDxiG f Edkiif aH &;orm;
EdkifiHhacgif;aqmifwpfa,muf jzpfonf/

tESpfcsKyf
Edkiif Hwpfck zGHUjzdK;wdk;wuf&ef tajccH&rnfh taMumif;t&if;rsm;
&dSonf/ wpfEdkifiHESifh wpfEdkifiHum; wlnDEdkifrnf r[kwfacs/ rdrdwGif
&dSonfh tm;omcsufudk tcGifhtvrf;tjzpf zefwD;EdkifzdkYom vdkonf/
pifumylonf yx0Dtaetxm;t& tm;omcsuu f kd ynmt&if; rl0g'
tpDt&ifrsm;jzifh toHk;rcsEkid yf gu ,ckuo hJ kYd jzpfvmEdkipf &m taMumif;
r&dS/ r&dSwmawGukd ab;z,fxm; &Sx d m;wJh t&mudk jrifatmifMunfhjyD;
EdkifiHa&;zwfpm 251

Edkiif w
H nfaqmufa&;udk vkyaf qmifomG ;onfh tdki'f ,
D mudk cs;D usL;&rnf/
av;pm;&rnf/ jrefrmtwGufum; pHjyEdkifiHwnfaqmufa&;enf;em
wpf&yf &rnf[k ,lq&onf/
v
tdkif'D,morm;

acwfu wdk;wufvmw,f/ acwfu wdk;wufvmavav? ynmu


ta&;MuD;vmavav? ynmta&;MuD;vmavav tdki'f D,mtay:
tajccH&avavjzpfvmw,f/ tdkif'D,morm;wpfa,mufjzpfrS
wdk;wufr,f/ tenf;qHk; &Sio f efEkid rf ,f/ tdki'f ,
D mr&db
S J orm½dk;us
tjrifeJY a&S;½dk;pGJ enf;emawG qGJukdijf yD; b0wdkuyf GJukd 0if&if us½IH;
r,f/ wufeif;cH&r,f/ tajymif;cH&r,f/ 'Dawmh b0u olrsm;&JU
jyXmef;cHjzpfr,f/ 'Dvkd rjzpfzkYd tdki'f ,
D morm; jzpfatmifvky&f r,f/
'DhtwGuf 'Daqmif;yg;udk a&;ygw,f/
rif;aoh

ynm tdkif'D,m
tdki'f ,
D macwfvkq
Yd kwd ,f/ wpfenf;ajym&&if ynmacwf a&muf
jyDvdkYajymw,f/ ynmacwfrSm tc&musvmwmu tdkif'D,m/ ynm
tm;vHk;[m tdki'f D,mtay: tajccHjyD; xGuv f mMuw,f/ tdki'f D,mu
b,ftay:rSm trDjyKaewmvJ/ ar;p&m&dSygw,f/ tdkif'D,mqdkwm
avhvmrI oif,rl eI YJ wdku½f ku
d t f csK;d usw,f/ 'gayr,fh avhvmrI&w Sd kid ;f
tdki'f D,m&dSwmawmh r[kwb f l;/ tdki'f D,m&dS&ifawmh avhvmrI&Sw
d ,fvkdY
ajymvdkY&r,f/ avhvmw,fqkdwJhae&mrSm ta&;MuD;wJh tcsu&f Sdw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 253

avhvmyHk csOf;uyfyHku tdkif'D,mxGufay:vmyHkeJY qufpyfaew,f/


'gudk avhvm&r,f/
ynmqdw k m olUtvdv k kd xGuv
f mwm r[kw/f tdik 'f ,
D mqdw k mvnf;
xdkenf;vnf;aumif;ygyJ/ 'Dae&mrSm ynmtay: csO;f uyfyHk[m ta&;
odyMf uD;w,f/ tpGJawGeJY csO;f uyfjcif;[m ynmudk owfwmyJ/ 'DvkdyJ
ywf0ef;usief YJ vdu
k af vsmnDaxGrjzpfwhJ tdik 'f ,
D mawGrmS ,pfr;l aejcif;[m
avhvmrIyHkpH rSm;vdkYyJvkdY qdkvkd&r,f/ ynmorm;rSe&f if vGwv f yfrIqDukd
oGm;&r,f/ tdki'f D,morm;[m tpGJuif;uif;&dS&r,f/ tpGJvHk;0 ruif;
&ifawmif tpGJrMuD;&bl;/ tpGJroef&bl;/ bufr&dS&bl;/ rl&dS&r,f/
tajccH&dS&r,f/

tdkif'D,mwdkY&JU oabm
tdkif'D,moabm[m EdI;qGrS Edk;xvmwJh oabm&dSw,f/
tdkif'D,mcrf;ajcmufjcif;[m tawG;tac: crf;ajcmufjcif; wpfrsKd;
jzpfvmw,f/ acwfopfrmS tdki'f , D mr&dw
S hJ vl[m olUrsm;aemufvkud jf zpf
r,f/ ynmacwfukd tdki'f , D morm;awGom csrD MurSmyJ/ tdki'f , D mqdkwm
vwfqwfae&r,f/ acwfrD&r,f/ toHk;0if&r,f/ ,xmblw us&
r,f/ vdkufavsmnDaxGjzpf&r,f/ tdkif'D,m[m ta&SUudk ajrmfjrifEkdif
&r,f/ tem*wfudk a&S;½IEdkif&r,f/ tdkif'D,morm;tzdkY tdkif'D,m
jzpf&m jzpfaMumif; ukefMurf;awGudk pkEkdiforQ pkaqmif;xm;Ekdifwm
taumif;qHk; jzpfvdrfhr,f/
tdki'f D,mqdkwm csucf si;f vufiif; xGuaf y:vmEdkiw f m r[kw/f
tdki'f D,m jzpf&mjzpfaMumif;rsm;udk MudKwifokdrDS;xm;&w,f/ tdki'f D,m
jzpf&m jzpfaMumif;awG olUtvdkvkd "mwfjyK&muae tdki'f D,mtopfawG
xGuaf y:vmwwfw,f/ tdki'f D,mqdkwJh oabmuvnf; olUcsn;f ouf
ouf rzGHUjzdK;Edki/f rwlaom tdki'f D,mrsm; aygif;pnf;&muae tdki'f D,m
topfwkYd aygufzmG ;vmMuw,f/ tdki'f , D mqdkwo hJ abmu vIy&f mS ;aewJh
oabm&dSw,f/ &SifoefaewJh oabm&dSw,f/ aemufjyD; tjrJa&SUudk
254 rif;aoh

vnfqefaY ewJh oabm&dw


S ,f/ 'ghaMumifh tdki'f ,
D mwd[
kY m wdk;wufjcif;&JU
o½kyfjzpfw,f/

tdkif'D,m&JU ta&;ygrI
tdkiw
f rD ay:rD acwfu ynmqdkwm tawGUtMuHKtay: wdku½f ku d f
tajccHw,f/ tawGUtMuHK rsm;avav ynmrsm;avav qdkwo hJ abm/
tdkiw f aD y:jyD;wJah cwfrmS ajymif;jyefjzpfomG ;w,f/ ynmqdkwm avhvmrI
pl;prf;rI &SmazGazmfxkwrf Itay:rSm rlwnfoGm;w,f/ avhvmrIaumif;
avav? ynmwwfavav ynmwwfavav vl&m0ifvmavav
jzpfvmw,f/ vl&m0ifw,fqkw d m vlaygif;qHhw,fqkw d Jh omref tqifh
rsK;d avmufukd qdkvkdcsiw f m r[kwb f l;/ tdki'f D,morm;tzdkY olUywf0ef;
usifrSm ol[m ta&;ygwJh vlwpfa,mufjzpfvmw,f/ aemufqHk;
r&dSrjzpf vlwpfa,mufjzpfvmw,f/ ywf0ef;usiu f olUtay: rDSckdvm
&w,f/ txl;ojzifh olUtdkif'D,mtay: rDScdkvm&w,f/ 'ghaMumifh
tdkif'D,morm;[m wefzdk;eJYvl jzpfvmw,f/

tdkif'D,mqdkwmvnf; olUtcsif;csif;wGef;rS wdkufrS wefzdk; topf


awG xGuv f mwwfwmrdYk tdik 'f ,
D morm;awG OD;aESmuf rkew
f ikd ;f qifzYkd
vdkw,f/ OD;aESmufudkqGrS tdkif'D,mtopfawG Edk;xvmr,f/
tdkif'D,mawG Edk;xrS tdkif'D,mawGuxjyD; tvkyfvkyfr,f/
tdik 'f ,
D mawG tvkyv
f yk rf S &v'fawG xGurf ,f/ &v'fxu G af tmif
tvkyfvkyfwwfrS wefzdk;&dSr,f/

acwfMu;D u wd;k wufvmavav ynmu ydjk y;D ta&;ygvmavav


jzpfvmw,f/ acwfu jydKifqdkifrIrsm;w,f/ jydKifqdkifrIvnf; jyif;xef
w,f/ taotaus wdkucf kdu&f wmawG rsm;vmw,f/ touf&Siu f sef
EdkifzdkYtwGuf tawmfMudK;pm;,lae&wJhacwf jzpfvmw,f/ vlqdkwm
EdkifiHa&;zwfpm 255

uvnf; &Sio f efzkdYtwGuf yxrta&;tMuD;qHk; xm;&wmr[kwv f m;/


&SifoefzdkYtwGuf omrefeJY r&awmh ynmu ydkjyD; ta&;MuD; vmw,f/
ynmMuD;wJo h al wG ydkjyD; oufaomifo
h ufom &dv S mw,f/ ydkjyD; prwfus
vmw,f/ ynmu acwfopfrSm ydkjyD; vdkvmavav tdki'f D,morm;wdkY
ykjd yD; a&SUa&mufvmavavyJ/ wpfenf;tm;jzifh ajym&&if tdik 'f , D morm;wdYk
ydkjyD;vkv d mavavyJ/ tdki'f , D m tenf;tusO;f avmufeYJ a&SUa&mufaewJh
olawGukd MunfhjyD; tdki'f D,mrsm; tHkvkduu f si;f vdku&f Sd&if b,favmuf
aygufajrmufrvJqdkwmudk awG;MunfhEkdifw,f/

tdkif'D,mwdkY xHkul;jcif;
tdki'f D,m&JUoabm[m aygif;pyfwwfwJh oabm&dSw,f/ "mwf
ul;w,f/ "mwfjyKw,fqdkwJh oabm&dS jyefw,f/ "mwfjyKjyD; topf
aygufzGm;vmw,f/ tdki'f D,mtopfawGuom acwfopfukd OD;aqmif
w,f/ tckjzpfaewJh acwfuvnf; tdki'f , D mtopfawGu jyKjyifzefw;D wJh
avmujzpfvmwmudk awGU&w,f/ 'gudk tdik 'f , D morm;wd&Yk UJ acwfvaYkd jym&if
rrSm;bl;aygh/
tdki'f D,mwdkY xHkul;zdkYqkd&if tdki'f D,mawGu rwluGJjym;rS&r,f/
rqDrqdkifwJh tdkif'D,mawGu xHkul;zdkYrvG,fbl;/ qefYusifbuf
tdki'f ,
D mwdku Y xHku;l zdkY vG,w f ,f/ A[kokwqdkwm olUcsn;f oufouf
oHk;r&ygbl;/ A[kokwudk tajccHjyD; tdkif'D,mtjzpfajymif;vJEdkifrS
toHk;0ifw,f/ wefzdk;&dSw,f/
tdki'f ,D mqdkwmvnf; olUtcsi;f csi;f wGe;f rS wdkurf S wefzk;d topf
awG xGufvmwwfwmrdkY tdkif'D,morm;awG OD;aESmuf rkefwdkif;qifzdkY
vdkw,f/ OD;aESmufukdqGrS tdki'f D,mtopfawG Edk;xvmr,f/ tdki'f D,m
awG Edk;xrS tdkif'D,mawGuxjyD; tvkyfvkyfr,f/ tdkif'D,mawG
tvkyv f kyrf S &v'fawG xGurf ,f/ &v'fxGuaf tmif tvkyv f kyw f wfrS
wefzdk;&dSr,f/ 'g[m tdkif'D,mwdkY xHkul;jcif;&JU tusKd;aygh/
256 rif;aoh

vli,feJY tdkif'D,m
vli,frSef&if pdwu f l;,Of&r,f/ tdki'f D,meJY vlom;jzpf&r,f/
tdki'f , D mqdkwm pdwu f ;l pdwo f ef;aumif;wmudk ac:wm/ pdwu f ;l aumif;
zdkYqdk&if ynmA[kokw tajccHvdkovdk pdwful;,OfwwfzdkYvnf;
vdkw,f/ pdwu f l;,Ofw,fqkdwm arQmfvifhcsuf wpfckvnf;jzpfw,f/
'DvdkyJ &nfrSef;csufvnf; jzpfw,f/ bmvdkYvJ qdkawmh oljzpfcsifwJh
tajctaeudk arQmfrSe;f jyD;awmh awG;awmh pdwu f l;,Ofw,f jzpfomG ;wm
aygh/ 'Dae&mrSm pdwful;wmawG vufawGUjzpfEdkifzdkY ta&;MuD;w,f/
tJ'DrSm tdki'f D,mu odyt f a&;MuD;oGm;jyD/ vufvTwpf yg,fawG;wmudk
pdwu f ;l w,fvkYd ajymayr,fh pepfwus awG;wmudk tdki'f , D m xkww f ,f
vdkq Y kw
d ,f/ pdwOf ;D wnf&h m awG;wmeJY tdki'f , D m xkww f ,f qdkwt hJ Mum;
rSm pnf;uav; yg;yg;yJ jcm;ygw,f/ 'gudk odzdkYvdkw,f/
avmurSm tqef;jym;qHk;t&mawGu t½dk;&Sif;qHk;t&mawGyJ/
½d;k &Si;f vGe;f vdu
Yk kd qef;aewm/ t½d;k &Si;f qH;k todawGu qef;jym;wJt h ikd 'f ,
D m
awG xGufvmwwfw,f/ tdkif'D,mqdkwm ½IaxmifhwpfrsKd;vnf; jzpf
w,f/ olrsm; rjrifEkdiw f mudk jrifatmif MunfhEkdiwf mu ynm/ olrsm;
rodwmudk odwmu tod/ udk,fh&JU ½Iaxmifhu olrsm;awGeJY rwlapzdkY
axmifah jymif; pOf;pm;enf;u ta&;wMuD; vdkygw,f/ udk,hf ae&muae
csn;f yJ awG;raeeJY/ olrsm;ae&muae0ifjyD; awG;wwf jrifwwfygap/
'DvdkyJ ynm&JUoabmxJrSm &SmazGazmfxkwfjcif; qdkwmygw,f/ udk,fh
ae&muaeyJMunfh&if wpfckwnf;yJ jrifr,f/ axmifhajymif;jyD; MunfhEkid f
&if tjrifopf tawG;opf todopf&r,f/ 'g[m &SmazGawGU&jSd cif;yJaygh/
'Dawmh vli,fawG tdki'f , D mtopfawG xGuzf t kYd wGuf orm½dk;us
enf;vrf;awG roHk;eJY/ yHkaorxm;eJY/ yHkaorawG;eJY/ wpf,lroefeJY/
tpGJyg;EdkiforQyg;atmif MunfhEdkifygap/ 'DvdkyJ jrifEdkiforQ rsm;rsm;
jrifatmif rsufpdudkzGifh em;udkpGifh OD;aESmufudk tjrJ qGaezdkY vdkw,f/
ESvHk;om;[m yGifhvif;vGwfvyf ae&r,f/ 'grS tdkif'D,m topfawG
xGufr,f/
EdkifiHa&;zwfpm 257

wu,fh tdkif'D,morm;
tdki'f ,D mtopfawGu tawG;tac:topfawG t,ltqtopf
awGukd ay;w,f/ tawG;opfawGeJY touf&Siw f Jh vl&JUb0u tjrJvwf
qwfaew,f/ vef;qef;aer,f/ ol[m tjrJ wufMuGaer,f/ vIy&f mS ;ae
r,f/ olU&JU vkyf&yfawGu yHkaotjrJ r&dSbl;/ olU&JU vkyfyHkudkifyHkawG
uvnf; tjrJxufjrufaer,f/ oGuv f ufaer,f/ topf topfawGeJY
taumif;qHk; MudK;pm;aer,f/
tdki'f D,morm;&JUpw d [ f m pdw"f mwfuswm enf;w,f/ bmvdkYvJ
qdkawmh ol[m tdki'f D,mtopfawGeJY tjrJxpd yfaevdkY jzpfw,f/ orm;
½dk;us tawG;tac:awGrSm ausmufcsraebl;/ t,ltqopf tjrifopf
awGeYJ ywf0ef;usirf mS aexdkiw f t hJ cg olUywf0ef;usiu f vnf; tjrJajymif;
vJaew,f/ yHkao r[kwb f ;l / a&aovdkY r[kwb f ;l / pD;qif;aewJah &[m
tjrJ oefY&Si;f aeovdk tjrJajymif;vJaewJholuvnf; vef;qef;aew,f/
wufMuGaew,f/ ol[m b0t"dyÜm,f&dSwJholyJ/ ol[m &SifoefaewJh
b0udk &w,f/
ajymif;vJaew,f qdkuwnf;u &Sio f efaevdkYaygh/ ,HkMunfcsuf
awG cH,lcsuaf wGuawmh cdkirf m&r,f/ 'gayr,fh tjrifawG t,ltq
awG todawGu tjrJajymif;aeatmif MudK;pm;&r,f/ ajymif;w,fqkdwJh
ae&mrSm ydkjyD;aumif;wJhae&mudk ajymif;oGm;wmudk ajymwmjzpfygw,f/
tdkif'D,morm;[m tajymif;tvJtay:rSm rQrQww ½IjrifEkdifw,f/
'Dawmh tajymif;tvJrmS vku d yf gEdkiw f ,f/ tajymif;tvJrmS vdkuyf gEdkirf S
&Siuf seEf kid rf ,fh acwfrmS ajymif;vJEkid w f o hJ al wG a&SUwef;a&mufvmw,f/
ajymif;vJEdkifoljzpfzkdY tdki'f D,mvdkw,f/ orm½dk;usorm;[m a&S;½dk;pGJ
enf;emawGudk zufwG,fw,f/ 'Dawmh topfqdk&if jiif;y,fw,f/
ta[mif;qdk&if tjrJwrf;aumif;w,fqkdwJh pdwt f pGJ&Sdw,f/ tdki'f D,m
topfawGcsjy&if udk,hu f kd,u f kd rvHkjcHKovdk cHpm;&w,f/ oufaomifh
oufom r&dSwJh ZHkxJrSm a&mufaaeovkd cHpm;&w,f/ 'ghaMumifhol[m
ta[mif;qDrSmyJ tjrJaew,f/ aemufqHk; oludk,fwdkifu rajymif;
wJhtcgrSm tajymif;cH&wJh tajctaeudk a&mufoGm;w,f/
258 rif;aoh

vdk&if;
ed*Hk;csKyftaeeJY ajym&&if acwfu wdk;wufvmavav ynmu
ydkjyD; tc&m usvmavavyJ/ ynmu ydkjyD; t&ma&mufvmavav
tdki'f D,mydkjyD; ta&;ygvmavavyJ/ tdki'f D,m ta&;ygjcif;u tdki'f D
,mwdkY topfawGay:xGuv f mjcif;eJY qdkiw
f ,f/ tdki'f D,mtopfqkdwm
qefYusifbuf tjrifawGtay: awG;qqifjcifjyD; odpGrf;Edkifjcif;udk
ac:wm/ tpGJawG yHkaoenf;awG aocsmw,fqkdwJh pum;vHk;awGuae
uif;vGwfaewm/ tdkif'D,mqdkwm tjrJajymif;vJaewJh urÇmrSm odyf
ta&;MuD;w,f/ ajymif;rvm; tajymif;cHrvm;qdkwJh ar;cGef;rSm
tdkif'D,morm;u oluyJ ajymif;w,f/ oludk tajymif;cH&atmif
b,fawmhrS raebl;/ tdkif'D,morm;qdkwm tjrJajymif;vJaezdkY olU
udk,folvnf; MudK;pm;aeovdk olUywf0ef;usifudkvnf; ajymif;zdkY
MudK;pm;aewJholjzpfvdkY ol[m &Sifoef aew,f/ vIyf&Sm;aew,f/
ajymif;vJaewJh urÇmrSm tdik 'f , D morm;awGom &Siu f seaf eEdik rf ,f/
,SOjf ydKifru
I jyif;xefvmw,f/ wdkuw f m cdkuw
f mawGu Murf;wrf;vm
w,f/ 'DrSm tdki'f D,mu az;rrIr&dS&if aooGm;r,f/ ½IH;edrho f l jzpfawmh
r,f/ tdki'f , D morm;jzpfzkYd avhvmrIu t"duusw,f/ avhvmrIqkw d m
rSmvnf; orm½dk;usqnf;yl;rIuae a&SmifcGmEkid rf S jzpfr,f/ csO;f uyfrI
topfawG axmifhajymif;pOf;pm;enf;awGeJY ½IaxmifhpHkukd MunfhEkid af tmif
MudK;pm;&r,f/ 'DacwfrmS avhvmp&mawGu rsm;w,f/ awGUu&modcsif
avhvmcsifvdkY r&bl;/ udk,fhtwGuf ta&;ygwmeJY ta&;MuD;wmudk
a&G;cs,jf yD; avhvmwwfzkv Yd kw
d ,f/ b,ft&mu udk,t hf wGuf ta&;yg
w,f/ b,ft&mu udk,t hf wGuf ta&;MuD;w,fqkw d mudk odjcif;uom
ynmjzpfw,f/ ynmr&dS&if tdki'f D,morm; rjzpfbl;/ tdki'f D,morm;
rjzpf&ifvnf; ynmrjzpfbl;/ ynmeJY tdkif'D,m[m tnrnoabm
qufpyfaew,f/ olwdkYwawG[m tjyeftvSef aus;Zl;jyKaew,f/
v
tifpwDusL&Sife,fvdkufaZ;&Sif;

(1)
jrefrmhEkid if aH &;onf tul;tajymif;rsm;onf/ 1948 umvrSpí
ajymif;vdkufaom tul;tajymif;wdkYonf ,aeYtxdyif jzpfonf/
1958? 1962? 1974? 1988? 2010? 2015 ponfh ckESpfrsm;tvdkuf
toGiftrsKd;rsKd; ul;Mu? ajymif;Muonf/ jrefrmtzdkY tajymif;tvJESifh
,Ofyg;aeonf[kyif xifEkdipf &m&dSonf/ odkYaomf xdkokdYr[kw/f toGif
ul;ajymif;a&;onf odrfarGUonf/ eufeJonf/ txl;ojzifh EdkifiHa&;
tul;tajymif;wdkYonf ydkrdkeufeJ odrfarGUwwfaom oabm&dSonf/

oabm obm0
toGiful;ajymif;a&;udk tbufbufrS jyKjyifajymif;vJ&aom
oabm&dSonf/ bufaygif;pHkrS jyKjyifjcif;onf qifhuJjyKjyifajymif;vJrI
rsm;rSwpfqifh tvHk;pHk toGiu f l;ajymif;a&;tqifhokdY a&muf&SEd kdio
f nf/
jrefrmwGif tul;tajymif;tMum; wnfjidrrf Ijzifh jzwfoef;Edki&f ef txl;
vdktyfonf/ wnfwnfjidrjf idrjf zifh rajymif;Edkiu f jynfolwkdYukd cHpm;rI
Murf;Murf; &apEdkio f nf/ toGiu f ;l ajymif;a&;umvwGif trsm;tm;jzifh
y#dyu©trsKd;rsKd;jzifh MuHK&wwfonf/ vltkyfcsKyfaom EdkifiHa&;pepfrS
Oya'tkycf sKyfaom Edkiif Ha&;pepfokdY toGiu f l;ajymif;&mwGif wnfwnf
jidrfjidrfjzifh qifhuJtoGifajymif;EdkifrSom rsm;pGmaumif;rGefEdkifonf/
260 rif;aoh

vlrSrlodkY toGiful;ajymif;jcif;udk 'Drdku&ufwdkufaZ;&Sif;[k


ac:onf/ EdkifiHa&;pepf pD;yGm;a&;pepfudk t"duajymif;vJjcif;jzifh
Edkiif H\pepfukd ajymif;onf/ 'Drkdu&ufwkduaf Z;&Siüf Edkiif Ha&;wGif 'Drkd
ua&pDjzpfí pD;yGm;a&;wGif aps;uGujf zpfonf/ 'Drku d &ufwku d af Z;&Si;f udk
avhvm&efum; b,fvdk'Drdkua&pDESifh b,fvdkaps;uGuf [lonfudk
txl;jyKavhvm&efyif jzpfonf/

jrefrmhvTwfawmftwGif; ppfbufyg0ifrIudk tvsifpvdk


avsmhcsjcif;onf jrefrmtwGufaumif;aom tajctaeudk
jzpfay:aprnfr[kwf/ t&yfbufwGif 'Drdkua&pD &ifhusuf
vmonfEiS t hf rQ vTwaf wmftwGi;f ppfbufyg0ifru
I kd avsmyh g;
aprSom EdkifiHa&; tajctaeaumif;udk &vmapEdkifrnf/

ppfabmifusKHUa&;
'Drku
d &ufwku d af Z;&Si;f odkY toGiu
f ;l ajymif;a&;wGif ppfbuft&yf
buf taetxm;udk *½kwpdkuaf vhvm&ef vdkonf/ ppfbuf t&yfbuf
oabmudk aumif;pGm raMunufygu wnfjidrpf mG toGiu f l;ajymif;&ef
rsm;pGm cufcJwwfonf/ rsm;aomtm;jzihf 'Drkdu&ufwkduaf Z;&Si;f wGif
ppfbuf t&yfbufEiS hf ygwD[o l nfh axmifo h ;kH axmifrh S Munf&h efvo
kd nf/
t&yfbufwGif vlxkyg0ifovdk t&yfom;tpdk;&\ tcef;u@onf
rsm;pGm yg0ifonf/ 'Drkdua&pDtoGiu f l;ajymif;a&;\ taetxm;wGif
Edkiif Ha&;½IaxmifhrS MunfhvQif ppfbuft&yfbufESihf ygwD [lí u@
oHk;ck cGJí Munfh&efvkdonf/ pD;yGm;a&;wGif aps;uGuo f ½kyuf kd rnfhonfh
twdkif; twmtxd tazmfaqmifEdkifjcif; tay:rlwnfonf/
EdkifiHa&;zwfpm 261

(2)

ppfbufu@
jrefrmh'Drdkua&pDa&;wGif ppfbuf\tcef;u@udk xnfhoGif;
pOf;pm;rS jynfhpHkrSefuefrnf/ ppfbufudk Munhfí pOf;pm;vdkY r&/ cP
tomz,fxm;í pOf;pm;vQifvnf; r&acs/ ppfbufonf Edkiif HtwGuf
ta&;MuD;ovdk EdkifiHa&;udk rsm;pGmvIyfcgEdkifaom vufeufudkif tzGJU
tpnf;jzpfonf/ ppfbuftcef;u@onf 'Dru kd a&pD toGiu
f ;l ajymif;a&;
wGif rnfuo hJ kaYd om taetxm;wGif yg0ifaeoenf;/ tqdkygar;cGe;f udk
ajz&ef avhvmcsuftcsKdU jyK&rnf/

csOf;uyfyHk
vTwfawmftwGif; ppfbufrS t&,lxm;aom taetxm;udk
oHk;oyf&efvdkonf/ rnfodkYaom ta&;udpörsKd;wGif 0ifa&mufpGufzuf
wwfoenf;/ rnfonh½f aI xmifw h iG f trsm;tm;jzifh tm½H&k aeoenf;qdo k nfh
ar;cGe;f rsK;d jzifh csO;f uyfavhvm&ef vdkonf/ b,fvkdta&;t&mrsK;d wGif
jiif;qefwwfjcif;onf rnfonho f abm xm;&daS Mumif; odomEdkio f nf/
toGiu f ;l ajymif;rI tpwGif Edkiif aH &; wnfjidrrf &I ap&ef vTwaf wmf
wGif ppfbuf\ yg0ifrIudk cGifhjyKvQif &Edkifaomfvnf; a&&SnfwGif
ppfbufyg0ifrIudk avsmhcs&efvdktyfonf/ jrefrmhvTwfawmftwGif;
ppfbufyg0ifru I kd tvsipf vdk avsmch sjcif;onf jrefrmtwGuaf umif;aom
tajctaeudk jzpfay:aprnfr[kw/f t&yfbufwiG f 'Drku d a&pD &ifuh suf
vmonfESiht f rQ vTwaf wmftwGi;f ppfbufyg0ifrIukd avsmhyg;aprSom
Edkiif aH &; tajctaeaumif;udk &vmapEdkirf nf/ þum; jrefrmhvw T af wmf
Edik if aH &;wGif ppfbufyg0ifrI tajctaeudk rnfuo hJ aYkd om taetxm;wGif
&dSap&efvdktyfonf [lonfh wifjycsufyifjzpfonf/
262 rif;aoh

ppfbuf? t&yfbuf qufqHa&;


ppfbuf? t&yfbuf qufqHa&;aumif;rGefvQif 'Drdkua&pD
&ifhusurf tI csed u
f kd wdkwkjd zifh &vmEdkipf &m&dSonf/ xdkokq
Yd kv
d Qif ppfbuf
t&yfbuf qufqaH &;aumif;rGeaf p&ef ,HkMunfrw I nfaqmufa&;tqifh
rsm; vdktyfvmonf/ ,HkMunfrIwnfaqmufa&;\ tpum; ppfbuf
t&yfbufacgif;aqmifrsm; ]EdkifiHawmf}[lonfh t"dyÜm,fudk A[dkjyK
xm;aom oabmxm;&dSrSom taumif;qHk;jzpfrnf/ oabmxm;MuD;í
cHpm;csuu f if;pifaom aqG;aEG;awGUqHkrIrsm;jzifh ,HkMunfhrIwnfaqmuf
jcif;udk jznf;jznf;csif; 0uftl&pfwif;&ef vdktyfonf/

yifudk,foabm
ppfbufEiS hf &if;ES;D pGm qufqEH kid &f ef ygwDrsm; taejzifh tcGit hf cg
ray;ao;acs/ oHo,jzifh tjrJMunfhwwfaom ppfbuf\ obm0udk
ausmfvGefEdkif&ef rvG,fulay/ xdkYtjyif t&m&mudk vHkjcHKa&;ESifh
umuG,fa&;twGuf tom;ay;vGef;jcif;onfh ppfbufwdkY\ yifudk,f
obm0 jzpfonf/ ppfbuf\ rlvyifudk,fobm0tm; tjypfqdk&ef
r[kwf/ ppfbuf\ wm0efudku xdkenf;twdkif;yifjzpfonf/
obm0csif;rwlnDonfh tzGJUtpnf;ESpfck wpfom;wnf; jzpf
wnf&ef rarQmfvifhoifh/ EdkifiHtwGuf qdkif&m u@tvdkuf toD;oD;
wm0efxrf;aqmif&jcif; oabm&do S nf/ ud, k w hf m0efukd ud,
k o
f &d efvt kd yf
ouJhokdY udk,hpf nf;udk,f owd&S&d efvnf; vdktyfonf/ ppfbufvkyEf kdif
pGr;f onft
h &monf ae&mwdik ;f wGif r&daS cs/ t&m&m ppfbufO;D aqmifrw I iG f
&daS eaom taetxm;wdkY y,fzsuo f ifah csjyD/ xdt kY wl t&yfbufuvnf;
t&mtm;vHk;udk wwfpGrf;onf[k rrSwf,loifh/
ppfbuftm; obm0usaom tzGUJ tpnf;taejzifh ½Ijrifoifo h nf/
txl; owdcsyf&efum; ppfbufudk uRefozG,f oabmrxm;oifh/
jynfolUuRef[k oHk;EIef;csio f lawGtwGuf owdxm;p&m jzpfonf/ rdrd
u olwyg;udk av;pm;rSom olwyg;u rdru d kd jyefvnf av;pm;rIay;rnf/
EdkifiHa&;zwfpm 263

ppfbuf? t&yfbuf qufqHa&;wGif owdxm;zG,ftajctaewGif


jrefrmu &dSaeao;onf/ a,bk,stm;jzifh ppftkycf sKyfa&;rS t&yfbuf
tkycf sKyaf &;odYk toGiu
f ;l ajymif;aeonfh umvwGif tvGef owdxm;&rnf/
(3)

t&yfbuftzGJUtpnf;rsm;\ wm0efcHrI
'Dru
kd a&pD vlaY bmiftzGUJ tpnf;wGif t&yfbuf vlUtzGUJ tpnf;rsm;
\ wm0efonf rsm;pGmta&;ygonf/ ta&;vnf;MuD;onf/ taMumif;rSm
'Drdku&ufwpftpdk;&wdkY rvkyfEdkifaom vkyfief;rsm;udk t&yfbuftzGJU
tpnf;rsm;rS aumif;pGm vkyaf qmifEkdiaf omaMumifhjzpfonf/ 'Drkdua&pD
udk touf0ifaponfrSmvnf; CSO rsm;yifjzpfonf/ 'Drdkua&pD
yDjyifapjcif;onfvnf; CSO rsm;\ tyHhtydk;aMumifhyif jzpfonf/

zmax;a&; wm0ef
txl;ojzifh tpdk;&vufwHwdkaeaom vkyfief;rsm;udk CSO
rsm; vkyEf kdio f nf/ tpdk;&taejzifh CSO rsm;tm; wm0eftawmfrsm;rsm;
ay;vdkujf cif;tm;jzifh vlrIa&;0efxky0f efyk;d rsm; ayghoGm;Ekid pf &m&dSonf/
xdkokdYqkdvQif Edkiif Hwnfaqmufa&;vkyif ef;rsm;wGif tm½HkpkduEf kdiaf p&ef
tajctaeaumif;rsm; ydkí jzpfvmEdkio f nf/ vkyyf kid cf iG rhf sm; rsm;jym;oGm;
vQif tpdk;&\c&D;vrf;wGif tav;tzifh jzpfaeEkid o f vdk enf;oGm;vQif
vnf; rdrw d \ kYd wdki;f jynfavSsmufvrS ;f &m c&D;Murf;onf a&SUa&mufEkid rf nf
r[kwfacs/

0efaqmifrIxuf ynmudk ydkí tajcjyKap


t&yfbuf tzGJUtpnf;rsm;[k qdkvQifvnf; bmvmvm jyD;a&m
jzpfaep&mrvdk/ 0efaqmifrItajcjyK tzGJUtpnf;rsm; &dSoifhonf/
rsm;&rnf/ xdkt
Y wlyif ynmudk tajcjyKí vkyaf qmifaeaom t&yfbuf
264 rif;aoh

tzGUJ tpnf;rsm;&d&S rnf/ rsm;&rnfyifjzpfonf/ Service xuf Advocacy


udktajcjyK&ef vdkonf/
'Drdku&ufwpf tifpwDusL;&Sif;rsm; taumif;rS 'Drdkua&pD
cdkirf muspv f sprf nf/ 'Drkdua&pD ckid rf muspvf sp&f ef ynmtajcjyK t&yf
buftzGUJ tpnf;rsm; tm;aumif;&rnf/ 'Drku d a&pDukd a&mufatmifweG ;f
Edkifaom ae&mwGif ynmtajcjyK t&yfbuftzGJUtpnf;rsm;jzifh a&TU&
rnf/ ynmjzifhom 'Drdkua&pDudk wnfwnfjidrfjidrf a&TUapEdkifonf/
0efaqmifrI tajcjyKjcif;onf jrefrmtwGuf a&S;tpOftvmuwnf;u
&daS ejcif;aMumifh odytf axGtxl; a&;om;aep&m rvdktyf/ omrIemrIwiG f
tawGUtMuHK&dSjyD;jzpfaom t&yfbuftzGJUtpnf;rsm;onf tm;aumif;
aejyD;om;yifjzpfonf/
(4)

wdkif;jyKjynfjyK vTwfawmf yDjyifvmapa&;


'Dru dk a&pD tm;aumif;apa&;onf tpd;k &wGif ta&;Mu;D onfw h m0ef
&dSonf/ tpdk;&qdk&mwGif Oya'jyK vTwaf wmf tkycf sKyfa&;tzGJUESihf w&m;
pD&ifa&;tzGJUwGif rsm;pGmta&;MuD;onf/ udk,hw f m0efukd,af usyGerf Som
Edkiif HzGHUjzdK; wdk;wufa&;twGuf aumif;rnf/ t"dutm;jzifh jrefrmEdkiif H
wGif ta&;MuD;onf tcsuw f pfcsu&f Sdonf/ ¤if;rSm vTwaf wmftwGi;f
ynm wwfvlxkudk,fpm;vS,frsm; rsm;rsm;0ifa&mufap&efjzpfonf/
e,fy,f t&yf&yfrS ynm&Sifrsm; vTGwfawmftwGif; a&muf&dSvmvQif
jrefrmEdkiif \ H c&D;oGm;ajryHkonf tvkyjf zpfEkid o
f nf/ ta&;MuD;onfum;
ynm&Sifrsm; ta&G;aumufcH&efvdkonf/

2020 twGuf jyifqif&ef


ynm&Siftydkif;wGif vlMuD;vli,f rsm;pGmyg0if&ef vdkonf/
acwfumvaMumifh vlMuD;ydki;f ynm&Sirf sm; &Sm;yg;Edkiaf omfvnf; tvm;
EdkifiHa&;zwfpm 265

tvm&dSaom vli,fynm&Sifrsm; vTwfawmftwGif; 0ifa&mufEdkif&ef


ta&;wMuD;vdkonf/
jynfoEl iS hf vli,fynm&Sirf sm;tzdku Y m; Edkiif aH &;udk pdw0f ifpm;&ef
vdktyfjyD; Edkiif t
H wGuf trsK;d om;Edkiif aH &;ESihf ygwDEkid if aH &;udk vkyaf qmif
&ef a&G;cs,o f ifhonf/ ynm&Siq f efavav Edkiif Ha&;pdw0f ifpm;rI enf;
oGm;avav rjzpfap&ef owdxm;&rnf/ todonf Edik if w H nfaqmufa&;
twGuf jzpfap&rnf/ Edkiif Hwnfaqmufa&;udk vkyaf qmif&mwGiv f nf;
todjzefYa0í xdxda&mufa&muf vkyfEdkifrnf/
wpfEdkifiHvHk;twdkif;twmjzifh EdkifiHa&;todMuG,fap&efum;
rvkyfEdkif/ vkyfEdkifvQifvnf; a&&Snftvkyfomjzpfí vwfwavm
oufa&mufrI enf;apEdkifonf/ txl;ojzifh vTwfawmfEdkifiHa&;wGif
0ifa&mufupm;rnfh ynmwwfvil ,frsm; jrifrh m;aom Edkiif aH &;todukd
aygif;pyf&efom ta&;MuD;onf/ xdkYaemuf AsL½dkua&pD ,EÅ&m;xJu
vli,frsm; EdkifiHwnfaqmufa&; todjrifhap&ef ta&;MuD;onf/

ygwDrsm;twGuf owdcsyf
vTwaf wmfEkid if aH &;onf 'Drku d a&pDukd tyDtjyiftaumiftxnf
azmfaom yifr,EÅ&m;jzpfonf/ vTwaf wmfwGif 'Drkdu&ufwpftifpwD
usL;&Si;f rsm; zGUH jzdK;ap&rnf/ Edik if aH &;tajrmftjrif&aSd om vli,fynmwwf
rsm;udk jynforl sm; a&G;cs,&f rnf/ jynfoal &G;cs,rf I rSeu f efap&eftwGuf
Edkiif Ha&;ygwDrsm;onf pGr;f &nfjrifhvli,frsm;udk ysK;d axmifí ae&may;
oifhonf/ pDeD,m *sLeD,myHkpHjzifh Edkiif Ha&;ygwDwGif roGm;oifh/ roGm;
tyf/ þoabmonf A[dkcsKyfukid jf cif; jzpfonf/ A[dkcsKyfukid jf cif;onf
'Drku
d a&pDEiS hf ravsmu f ef roifjh rwfacs/ 'Drku d a&pDukd aMuG;aMumfaeaom
EdkifiHa&; 0g&ifhorm;rsm; owdcsyfoifhonf/

atmufoufaus 'Drdkua&pD
wapäudk ESdrfeif;aomolonf rdrdudk,fwdkif wapärjzpfapoifh/
jrefrmEdkiif HwGif 'Drkdu&ufwpf Edkiif Ha&;orm;rsm; &dSygonf/ 'Drku
d &uf
266 rif;aoh

wpfqo kd nfah e&mwGiyf if ya'ompHpk mG wnf&aSd eonf/ ya'ompHjk cif;onf


'Drkdua&pD\ oabm0yifjzpfvifhupm; 'Drkdu&ufwpfta&jcHK A[dkcsKyf
udkifrIuJaom 'Drdku&ufwpfrsm; jzpfaponf/ MudK;eDpepf\ t&dyfudk
tefwkzufjydKifcJhonfum;&dS\/ EdkifiHa&;ygwDwGif;rSmyif 'Drdku&uf
wpfqefqef vkyfEdkifudkifEdkifrS EdkifiHawmftqifhudk wm0ef,l taumif
txnfazmfonfhtcg atmufoufausrnf jzpfygonf/
A[dkcsKyfudkifrI(0g)MudK;eDpepfonf 'Drdkua&pDESifh rtyfpyf/ xdk
trltusihu f kd rdryd gwDtwGi;f rSmyif ajzavsmhEkdif rS Edkiif Ha&;yg0g&vQif
'Drdku&ufwpfjzifh ,Ofyg;rnfjzpfonf/ vTwfawmfEdkifiHa&;wGif 'Drdk
ua&pDukd tcdkit f rmwnfaqmufEkdi&f ef ygwDtqifhuyif pwif&rnf
jzpfonf/
v
EdkifiHa&;zwfpm 267

rl0g' jzpfpOf

tpkd;&u jyóemaygif;rsm;pGmudk oHk;oyfqef;ppfjyD; tusKd;


aus;Zl;rsm;rsm;&dES kid rf ,fh tpDtpOfwpfckukd a&;qGjJ yD; taumiftxnfazmf
wmudk rl0g'vdkYac:w,f/ vlrIjyóemawGu rsm;pGm&dSEkdiw f ,f/ tpk;d &
&,fvkdY jzpfvm&if jyóemawG &Sm&w,f/ jyóemwdki;f udk tajzwpfck
csif;pDeJY ajz&Sif;vdkY r&EkdifwmawGu wpfyHkMuD;&dSw,f/ jyóemawG&JU
t&if;tjrpfuswJh tcsufudk ppfwrf;awGvkyf okawoeawGvkyfjyD;
&SmazGoifhu &Sm&w,f/ jyóemawGudk aumufcsufqGJ rSm;oGm;&if
rl0g'awGvnf; vGJawmhwmyJ/ 'gudk tpdk;&awG odxm;oifhw,f/

w&m;ao csOf;uyfrI
jyóemawG trsm;MuD;[m t&if;rlv Zpfjrpfwpfckwnf;uvnf;
vmcsifvmEdkifw,f/ rlv ZpfjrpfESpfck aygif;jyD;vnf; vmEdkifw,f/
bmZpfjrpfrSr&dSbJ vuf&dStaMumif;awGaMumifh tusKd;w&m;wpfck
½kww f &uf jzpfay:wmvnf; jzpfcsif jzpfEkdiwf ,f/ vlrIjyóemawGukd
yHkaowGuv f kYd r&bl;/ vlrjI yóemawGukd ½Ijrifqef;ppf&mrSm w&m;ao
tawG;tac:rsKd;eJY qef;ppf&if b,faomtcgrS tajzrxGufEdkifbl;/
tajz xGufcJh&ifvnf; tJh'Dhtajz[m trsm;MuD; vGJoGm;vdrfhr,f/
rl0g'awGu vlrIjyóemawGeJY t"du qufpyfaew,f/ txl;
ojzifh jynfolUa&;&m rl0g'awGu jynfol vlrI tdrfaxmifpk pwJh
ywf0ef;usifawGeJY qufpyfjyD; jzpfaewm/ vlrIodyÜHe,frSm w&m;ao
awG;rIudk a&Smif&r,f/ txl;ojzifh rl0g'csrSwfolawG[m tpGJawG
tcHawGeYJ jyóemudk csO;f uyf&if vufawGUrusEkid b f ;l / tpGeJ YJ pdwt
f cHukd
ta&mifrJhxm;EdkifrS jyóemawG&JU rlvt&if;cHudk odr,f/
jyóem&JU rlvt&if;cHukdo½d HkeJY jyóem&JU tajzudk &SmawGUwm
awmh r[kwb f l;/ jyóem&JUtaMumif;[m a'wmyJ jzpfw,f/ ay;xm;
csuyf J jzpfw,f/ udk,rhf mS u azmfjrLvmvdkaeao;w,f/ azmfjrLvmqdkwm
vlrIjyóemawGudk ajz&Sif;Edkifr,fhaomhawGyJ/ rl0g'orm;awG[m
aomhawG trsm;MuD;udk ydkiq f kdix
f m;&r,f/ aomhwpfacsmif;wnf; &dSwm
[m rvHkavmufbl;/ aomhESpfacsmif;&dSwmvnf; rvHkavmufbl;/
trsK;d tpm;wlwhJ aomhawG trsm;MuD;&daS e½HkevYJ nf; rvHkavmufao;bl;/
vlrIjyóemawGukd ajz&Si;f &rSm azmfjrLvmawGukd t&Six f m;yg/ azmfjrL
vmudk yHkaoenf;vdkY jrefrmrjyefcsifyg/ yHkaowGufqwJhenf;rdkY yHkao
enf;vdkYac:wmyg/ vlrIjyóemawGudk &SifoefaewJh azmfjrLvmawGeJY
wGufqapcsifw,f/ yHkaoenf;qdkwm w&m;aoenf;yJ/

rl0g' tqifh
rl0g'jzpfpOfrSm tqifh (4) qifh&dSw,f/
(1) rl0g' tpjyKrI
(2) rl0g' csrSwfrI
(3) rl0g' taumiftxnfazmfrI
(4) rl0g' oHk;oyfrI
pwJh tqifhawG jzpfygw,f/
rl0g' tpjyKrIu trsKd;rsKd;jzpfEdkifw,f/ jyóemawGuvnf;
pjzpfEikd w
f ,f/ tpd;k &ud,
k w
f ikd u
f vnf; jzpfEidk w
f myJ/ avmfbtD yk pf ak wGu
aevnf; vmEdkiw f ,f/ vTwaf wmfuaevnf; vmEdkiw f ,f/ ynmwwf
tkypf kawGu tpjyKwmvnf; jzpfcsif jzpfEkid w f ,f/ 'gayr,fh jyóem&JU
EdkifiHa&;zwfpm 269

t&if;tjrpfay:rSm tajccHjyD;rSyJ rl 0 g ' qd k w m wpf O D ; wpf a ,muf


tpjyKvdkY &w,f/ jyóem[m wnf; tusK;d twGuf rjzpfap& bl;/
rl0g'&JU tpyJ/ tk y f p k w pf c k tzG J U w pf c k w nf ;
rl 0 g'csrS w f w mud k a wmh twGuv f nf; rjzpfap&bl;/ trsm;
tpdk;&wGif; yk*¾KdvfawGuvnf;
jynf o l t ay: tajcjyK&w,f /
vk y f w ,f / ynm&S i f t k y f p k a wG
trsm;&Jt U usK;d pD;yGm;udk a&S; ½I&w,f/
tMuH a y;tkyf p kawG u vnf ;
rl0g'awGukd tpjyKou l awmh tpd;k &
vkyfw,f/ wufuEdku&ufawG
yJ jzpfygw,f/
uvnf; vkyfavh&dSw,f/ olwdkY
uawmh azmfjrLvmxkwaf y;w,f/
a&;qGJay;w,f/ twnfjyK qHk;jzwfwmuawmh tkyfcsKyfa&;jzpfjzpf
vTwfawmfjzpfjzpf wpfckckuom vkyfEdkifygw,f/
rl0g'udktaumiftxnfazmfwhJ tzGUJ tpnf;&dyS gw,f/ 0efMuD;Xme
&JUtvkyu f rl0g'udk taumiftxnfazmfwJhtvkyrf Sm t"du wm0efcH&
ygw,f/ 0efMuD;Xme&JUatmufrSm jAL½dkua&pD ,EÅ&m;&dSw,f/ jAL½dk
ua&pDqkdwm rl0g'taumiftxnfazmfwJh t"du,EÅ&m;jzpfygw,f/
0efMuD;Xmeu rl0g'taumiftxnfazmfru I kd wm0efcjH yD; jAL½dkua&pDu
rl0g' taumiftxnfazmfrIudk wm0ef,l&ygw,f/
rl0g' oH;k oyfwhJ tqifu h kd wm0ef,w l hJ ZmwfaumifawG&ySd gw,f/
t"duuawmh vGwfvyfwJh rD'D,meJY t&yfbuftzGJUtpnf;awGu 'D
wm0efukd ,lygw,f/ tpdk;&u olUtvkyaf wGukd oluk, d wf kid f oHk;oyfwm
vnf; &dyS gw,f/ 'gayr,fh rD', D meJY t&yfbuf tzGUJ tpnf;awGavmuf
trDStcdk ruif;Mubl;/ aemufjyD; okawoe tzGJUtpnf;awGuvnf;
rl0g'awGudk oHk;oyfwmawG vkyfygw,f/

rl0g' tzGifh
rl0g'qdkwm wpfOD;wpfa,mufwnf; tusK;d twGuf rjzpfap&
bl;/ tkyfpkwpfck tzGJUwpfckwnf;twGufvnf; rjzpfap&bl;/ trsm;
270 rif;aoh

jynfoltay: tajcjyK&w,f/ trsm;&JUtusKd;pD;yGm;udk a&S; ½I&w,f/


rl0g'awGukd tpjyKoluawmh tpdk;&yJ jzpfygw,f/ rl0g'awG jzpfvmzdkY
jyóemawG &dS&w,f/ &nf&G,fcsufawG &nfrSef;csufawG&dS&w,f/
tpdk;&wpf&yf[m Edkiif Hawmf&JU a&&nf&Snrf Se;f csuu f kd taumif
txnfazmfzkt Yd wGuf rl0g'awGukd csrw S w
f wfw,f/ 'Dvkyd J jyóemawG
udk ajz&Si;f zdkY rl0g'awGukd csrSwjf yD; taumiftxnf azmfw,f/ rl0g'
awGukd taumiftxnfazmfzkdY pnf;rsO;f awG Oya'awG vdkw,f/ 'gudk
oufqkid &f m tzGUJ tpnf;awGu vkyw f ,f/ 0efMuD;XmeawGu vkyo f if&h if
vkyfw,f/ vTwfawmfu vkyfoifh&if vkyfw,f/
jrefrmEdkiif rH mS usawmh Oya'udk vTwaf wmfu vkyjf yD; enf;Oya'eJY
vkyx f Hk;vkyef nf;udk oufqkdi&f m 0efMuD;XmeeJY OD;pD;XmawGu vkyw f ,f/
jyD;awmhrS vTwfawmfu twnfjyKw,f/ rl0g'awGudk vkyfwJhae&mrSm
yHkpHtrsKd;rsKd;&dSygw,f/
L jynfolawGtwGufvkyfwJh jynfolUa&;&m rl0g'awG
L pD;yGm;a&; zGHUjzdK;wdk;wufzdkY csrSwfwJh pD;yGm;a&; rl0g'awG
L Edkii f u
hH muG,af &; vHkjcHKa&;twGucf srw S w f hJ vHkjcHKa&;rl0g'
awG
jynfolUa&;&mrl0g'awGrSm
vlraI &;? use;f rma&;? ynma&; pwJh 'Dru kd a&pDtpd;k &rSm tcGeOf ya'u
u@awGtwGuf csrw f hJ rl0g'awG odyfta&;MuD;w,f/ tcGef[m
S w
yg0ifw,f/ pD;yGm;a&;rl0g'awGrSm tpdk;& eJY jynfoltMum;rSm &dSwJh
b@ma&; ay:vpD aiGaMu;ay:vpD y#dnmOfy/J em;vnfryI /J pmcsKyyf /J
ydkYukef oGi;f ukeaf y:vpD (wpfenf;) tpd k ; &u j y nf o l U q D u tcG e f
ukeo f , G af &; rl0g'awG qif;&JraJG wrI ,l v d k Y tpd k ; &u jynf o l u d k
avsmhcsa&; rl0g'awG trsm;tjym; 0ef a qmif r I j y ef a y;zd k Y wm0ef
yg0ifw,f/ Edkiif aH wmfeYJ oufqkid w f hJ ,l&w,f/ wm0efcH&w,f/
rl0g'awGrSm ta&;MuD;wJh rl0g'
ESpf&yf &dSygw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 271

(1) Edkiif Hjcm;a&;rl0g'eJY (2) umuG,af &;eJY vHkjcHKa&; rl0g'awGyJ


jzpfygw,f/
rl0g'awG[m a&;&mtvdkuf uGjJ ym;Muw,f/ u@tvdkuu f jJG ym;
Muw,f/ &nf&G,cf suf tvdkuu f GJjym;Muw,f/ jyóemtvdkuv f nf;
uGJjym;avh&Sw d ,f/ wpfcgw&H tpdk;&uyJ csrSww f Jh rl0g'awGxJrSmudkyJ
rl0g'wpfckeYJ wpfck xdyw f ku
d jf zpfaewJh qefu
Y sib
f ufjzpfaewJh rl0g'awG
&dSyg w,f/ 'g[m rl0g'csrSwo f lawGrSm us,jf yefYwJh qufpyfawG;ac:
ajrmfjrifwJh pGrf;&nf edrfhvdkY jzpfygw,f/ 'gudk owdxm;&ygr,f/
rl0g'vkyw f hJ olawG[m rl0g'awG a&;qGaJ e½Hek YJ rvHak vmufygbl;/
&dSjyD;om; rl0g'awG&SdcJhwJh rl0g'awG&JU qefUusiw f Jh tcsuaf wGukd &SmazG
&r,f/ vufawGU uGi;f qif;&r,f/ rl0g'uGi;f qufxJrSm &dSwJh vkyif ef;
e,fy,fu &dw S ohJ al wGeYJ pum;ajym&r,f/ ar;jref;&r,f/ aqG;aEG;&r,f/
'g[m rl0g'udk oHk;oyfwm/ qifjcifwm wefjyefar;cGe;f xkww f m
jzpfygw,f/ rl0g'wpfckukd taumiftxnfazmfaeqJrSma&m taumif
txnfazmfjyD;pOfrSma&m vkyf&r,fht&m jzpfygw,f/ jynfolUa&;&m
rl0g'awGxJrSm pD;yGm;a&; rl0g'awGvnf; a&mpyfaeygw,f/ jynfolU
a&;&mrl0g'awGudk tMurf;zsif; u@awGcGJMunfh&if tckvdk awGU&yg
w,f/
L pdkufysKd;a&; rl0g'
L owif;ESifh qufoG,fa&; rl0g'
L xkwfukef rl0g'
L ynma&; rl0g'
L pD;yGm;a&; rl0g'
L pGrf;tif rl0g'
L obm0 ywf0ef;usif qdkif&m rl0g'
L EdkifiHjcm;a&; rl0g'
L usef;rma&; rl0g'
L vlaetdrf rl0g'
272 rif;aoh

L rufc½dk pD;yGm;a&; rl0g'


L aiGaMu;rl0g'
L EdkifiHawmf umuG,fa&; rl0g'
L vlOD;a& rl0g'
L Oya'qdkif&m jynfola&;&m rl0g'
L vlrIa&;ESifh ,Ofaus;rI qdkif&m rl0g'
L ydkYaqmifqufoG,fa&; rl0g'
L jrdKUjy rl0g'
L a& rl0g'

Oya'eJY jynfolUa&;&m rl0g'tMum; tquftpyf


rl0g'vkyfjyD;&if rl0g'taumiftxnfazmfzdkY vdktyfwJh Oya'
pnf;rsOf;awGa&;&rSmu tydkif;wpfydkif; jzpfygw,f/ rl0g'csjyD;&if
Oya'a&;&r,f/ pnf;rsO;f qG&J r,f/ Oyrm- 'Drku d a&pD tpdk;&wpf&yfu
tcGefr&dSyJ rl0g'awGudk taumiftxnfazmfzdkY aiGr&dSEdkifbl;/ 'Dawmh
jynfolawGqDu tcGeaf umuf&r,f/ tcGeaf wGukd pk&r,f/ 0ifaiGceG w f kdY
a&mif;0,fceG w f kYd tjrwfceG w f kYd pm;oHk;cGew
f kYd vdkipf ifceG w
f kYd 'gawGygw,f/
tcGeaf umufzt kYd wGuf b,fvkd pnf;rsO;f pnf;urf;awG owfrw S f
jyD; aumufrvJqkw d mudk vTwaf wmfu jyXmef;w,f/ 'Drku d a&pDtpdk;&rSm
tcGeOf ya'u odyt f a&;MuD;w,f/ tcGe[ f m tpdk;& eJY jynfot l Mum;rSm
&dSwJh y#dnmOfyJ/ em;vnfrIyJ/ pmcsKyfyJ/ tpdk;&u jynfolUqDu tcGef
,lvdkY tpdk;&u jynfoludk 0efaqmifrIjyefay;zdkY wm0ef,l&w,f/
wm0efc&H w,f/ jynfou l vnf; tpdk;&udk ,Hk,kHMunfMunfeYJ usoifw h hJ
tcGefudk jynfhjynfh00ay;zdkY qE´&dS&r,f/ 'gaMumihf tcGef[m tpdk;&eJY
jynfolUtMum;rSm&dSwJh y#dnmOfyJvdkY ajymwm jzpfw,f/
'Drku
d a&pD r[kww f hJ tpdk;&awGrmS Edkiif aH wmf 0ifaiGukd jynfoUl qD
uae r,lbl;/ o,HZmwudk a&mif;vdkY&wJh aiGuae ,lw,f/ tpdk;&u
'gudk pOf;pm;w,f/ jynfolUqDu ig aiG,lrxm;bl;/ 'gaMumifh ig
EdkifiHa&;zwfpm 273

vkyfay;csifrS vkyfay;r,f/ jynfoltay: wm0efcHp&m rvdkbl;/


igaumif;w,f xif&mudk vkyfr,f/ bmvdkYvJ qdkawmh ig olwdkYqDu
bmaiGrS ,lrxm;vdkYyJ/ 'Dawmh tpdk;&u ol aiGrsm;rsm;&zdkY pD;yGm;a&;eJY
o,HZmw t&if;tjrpfawGudk csKyfudkifw,f vuf0g;MuD;tkyfw,f/
tJh'Du aiG&wmudk;/ tpdk;&u 'Dvdk vkyfwJhtcgrSm jynfolu bmrS
vkyfp&m rusefawmhbl;/ pD;yGm;a&; vkyfief;awGudk jynfolu rvkyfyJ
tpdk;&ucsn;f 0ifvkyaf eovdk jzpfaeawmh Edkiif Hh&JU"euvnf; jynfolU
vufxJrSmr&dSbl; tpdk;&vufxJrSmyJ &dSw,f/ 'Dawmh jynfolu qif;&J
w,f/ tcGefvnf; ray;Edkifbl;/ ay;vnf; ray;csifbl;/ tpdk;&eJY
jynfoltMum;rSm ,HkMunfrI uGif;qufu 'DrSmpjyD; ysufoGm;w,f/
vTwfawmfqdkwmu jynfolu a&G;aumufxm;wJh trwfawGeJY zGJUxm;
wm/ tcGeu f ae&wJh aiGawGukd tpdk;&pDru H ed ;f awGrmS b,favmufok;H rvJ
qdkwmudk vTwfawmftrwfawGuyJ twnfjyKay;w,f/ 'g[m rl0g'
jzpfpOfrSm yg0ifwJh tcsuf jzpfygw,f/
vTwaf wmfu tpdk;&bwf*swu f kd twnfjyKwJah e&mrSm atmufyg
tcsufawGyg0ifw,f/
L wpfEp St
f wGi;f tpdk;&&JU toHk;pm&dwf b,favmufxm;rvJ
L b,f0efMuD;XmeawGukd bwf*swb f ,favmuftxd cGJay;
rSmvJ (Oyrm- ynma&;0efMuD;XmetwGuf usyfaiG 5
bDvD,H oHk;r,f? usef;rma&;0efMuD;XmetwGuf usyfaiG
7 bDvD,H oHk;r,f pojzifh)
L tpdk;&u Edkii f aH wmf0ifaiGukd b,fu &SmrvJ (tcGeu f vm;
?acs;aiGvm;? a&eHukrÜPDawG qDuvm;)
rl0g'wdki;f u Oya'awmh rvdkygbl;/ txl;ojzifh Edkiif Ha&;pepf
awGeJYywfoufwJh rl0g'awGu Oya'rvdkbl;/ wcsKUd Ekdiif HawGrSm 0efMuD;
XmeawGuvkyw f hJ rl0g'awmfawmfrsm;rsm;udk vTwaf wmf u twnfjyKay;
&w,f/ wcsKUd Ekid if aH wGrmS awmh rl0g'wdki;f u vTwaf wmf&UJ twnfjyKcsuf
274 rif;aoh

rvdkbl;/ udk,yf kdif qHk;jzwfcsuef JY taumiftxnfazmfvkdY&w,f/ vGwf


vyfw,f/ odkYayr,fh tajccH rlabmiftay:rSmawmh &dS&w,f/
Oyrm- ynma&;0efMuD;XmetwGuf toHk;pm&dwf 5 bDvD,H&
w,fyJ qdkMuygpdk/Y 0efMuD;Xmeu 'DaiGukd udk,v f ktd yfovdk tpDtpOfawG
csrSwjf yD;oHk;pGJvkdU&w,f/ b,fpDrHued ;f rSm b,favmuf oHk;r,f/ b,f
tpDtpOftwGuf b,favmuf vsmxm;w,fqw kd mudk vGwv f w G v f yfvyf
qHk;jzwfEdkifw,f/ toHk;jyKEdkifw,f/ tajccHausmif;awGtwGuf b,f
avmuf wuúov kd af wGtwGuf b,favmuf okawoetwGub f ,favmuf
pojzifh udk,b hf mom tpDtpOfa&;qGJ jyD; taumiftxnfazmfEkid w f ,f/
'Dvdk vkyfwJhae&mrSm vTwfawmf&JUtwnfjyKcsuf rvdkbl;/ 'gayr,fh
wjcm;wpfzufrmS vnf; 'Dvkt d pDtpOfawG pDruH ed ;f awGukd 0efMuD;Xmeu
a&;qGjJ yD; b,fprD u H ed ;f twGuf b,favmufokH;r,fqkw d mudk vTwaf wmf
udk wifjy&jyefw,f/ 'gudk zwf½jI yD; vTwaf wmfu twnfjyKrS vky&f wm
awGvnf; &dw S ,f/ wpfcgwpf&H vTwaf wmfu 0efMuD;Xmeu tao;pdwf
a&;qGx J m;wmawGukd jyifwm jznfw h m y,fwmawGvnf; vkyw f wfw,f/
'Dae&mrSm ajymcsiw f mu 0efMuD;XmeawG&JU vkyyf kdicf iG hf vGwv f yf
jcif;? rvGwfvyfjcif;u EdkifiHwpfckcsif;pDtay:rSm rlwnfw,f/ EdkifiH
twGi;f rSm&dw S hJ tifpwDusL;&Si;f awG&UJ t&nftaoG;eJY tawGUtMuHKtay:rSm
rlwnfw,f/ rlawG pepfawG b,fvdk touf0ifovJ qdkwJh tay:rSm
vnf; rlwnfw,f/ 'Dt&mawGu rl0g' jzpfpOfxJrSm yg0ifyg w,f/
rl0g'awGu Oya'awGukd ausmjf yD; vkyEf kdi&f if vkyEf kdiw f Jh rl0g'
awG &dSygw,f/ Edkiif Hawmf tusK;d twGuf Oya'abmif tjyifbufuae
vTwaf y;vdku&f wJh rl0g'awG &dyS gw,f/ Oyrm - Edkiif aH wmf umuG,af &;
eJY vHkjcHKa&;rl0g'awG jzpfygw,f/ umuG,af &; 0efMuD;XmeyJ qdkMuygpdk/Y
udk,hEf kdiif HtwGi;f rSm rvkyEf kdiw f Jh ppfvufeufypön;f awGukd wjcm;Edkiif H
uae 0,f,lEdkifzdkY Oya'awGudk ausmfjyD; cGifhjyKay;&wmawG &dSw,f/
'Dwpfydkif;rSmawmh Oya'u rvdkao;bl; qdkwJhoabm jzpfygw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 275

0efMuD;Xme wpfckcsif;pDrSm tpDtpOfawGtrsm;MuD; &dSygw,f/


tJ'h gawGtwGuf bwf*swaf wGvnf;&dw S ,f/ 0efMuD;Xmewpfcku tpdk;&
r[kwfwJhtzGJUawG vlrItajcjyKtzGJUawGudk tpDtpOft& aiGaMu;
axmufyHhvdkY &ygw,f/
Oyrm - ynma&; 0efMuD;XmeyJ qdMk uygpd/Yk ynma&;0efMuD;Xme[m
ausmif;awG wuúodkvfawGu q&m q&mrawGudk vpmay;Edkifw,f/
vpmwdk;jyD;vnf; ay;Edkifw,f/ bmvdkYvJqdkawmh q&mq&mrqdkwm
tpdk;& 0efxrf;yJ/ udk,fh0efxrf;udk udk,fvpmay;zdkY wm0ef&dSwmyJ/
'gayr,fh 0efMuD;XmerSm oufMuD;ynma&;twGuf tpDtpOfawG csrSwf
xm;w,fqkMd uygpd/kY oufMuD; ynma&;udk vkyaf ewJh t&yfbuftzGUJ awG
&dSw,f/ tpdk;&r[kww f Jh tzGJUawG &dSw,f/ olwkdYukd tpdk;& bwf*swx
f J
uae oufMuD;ynma&; tpDtpOfawGtwGuf taxmuftyHhawG
ay;Edkifygw,f/ tzGJUxJu oufMuD;ynma&; vkyfaewJholawGtwGuf
aiGoHk;&if 'DtpDtpOfu tpdk;&bwf*swfeJYvkyfwJh olwdkY tpDtpOfyJ
jzpfygw,f/
jynfoUl a&;&mrl0g'qdkwm tuJqwfwrhJ 0l g'jzpfygw,f/ tpdk;&
tusKd;pD;yGm;twGuf tvkyfvkyfwm r[kwfbl;/ tpdk;&twGuf tvkyf
vkyfwm r[kwfbl;/ jynfolUtusKd;twGuf tpdk;&u pDpOfwJh rl0g'/
tu,fí rdrdudk,fwdkifu 'Drdkua&pD EdkifiHom;qdk&if tpdk;&&JU rl0g'
awGudk vTrf;rdk;jyK jyifEdkifzdkYtwGuf tcGifhta&;&dSygw,f/ tpdk;&udk
avmfbDvkyfvdkY &w,f/ vlxkawGuaewpfqifh tpdk;&rl0g'awGudk
vTrf;rdk;vdkY&atmif vkyfvdkY&w,f/
Oyrm- ynma&;0efMuD;Xmeu vlrsK;d pk bmompum;eJY toHk;jyK
EdkifwJh ausmif;oHk;pmtkyfawG zGHUjzdK;rIrSm toHk;p&dwfwdk;oifhw,fvdkY
,lq&if rif;[m tpdk;&&JUrl0g'udk ajymif;zdkY avmfbDvkyf Edkifw,f/

jAL½dkua&pD ,Å&m;
jAL½dkua&pDqkw
d m rl0g'udk taumiftxnfazmfwhJ tifpwDusL;
&Si;f jzpfw,f/ jynfoUl 0efaqmifreI YJ jynfoUl jyóemawGukd ajz&Si;f ay;wJh
276 rif;aoh

t"du,EÅ&m; jzpfw,f/ EdkifiHawmf&JU tkyfcsKyfrI,EÅ&m;udk t"du


armif;ESifwJh atmufajctzGJUtpnf;vnf; jzpfw,f/
jAL½dkua&pDudk tqifhvdkuf? tqifhvdkuf zGJUpnf;xm;w,f/
txufatmufykpH v H kYd ac:w,f/ atmifajcuae vkyx f k;H vkyef nf;twdki;f
tqifhqifhwufjyD; vkyaf qmif&wJh oabm&dSw,f/ vcpm;0efxrf;jzpf
w,f/ txuftrdeYef JY vkyx f Hk;vkyef nf;twdki;f wdwud sus vkyaf qmif&
w,f/ vkyx f k;H vkyef nf;[m jAL½dkua&pD&UJ toufjzpfw,f/ txl;ojzifh
Oya' pnf;rsO;f eJY vkyx f Hk;vkyef nf; nTeMf um;csuaf wG[m tifpwDusL;
&Sif;awGvdkY ac:w,f/
tifpwDusL;&Si;f awG tm;raumif;&if toufr0if&if vufawGU
rus&if jAL½dkua&pD ysuw f ,f/ jAL½dkua&pD[m tkycf sKyfa&;eJY 0efaqmifrI
udk bufrQatmifxed ;f jyD; vkyaf qmifwJh ,EÅ&m;jzpfw,f/ txuftrdeYf
awGu wif;usyv f Ge;f &if MudK;eDpepf jzpfoGm;wwfw,f/ A[dkcsKyfukdirf I
wif;usyfvGef;wJh pepf jzpfoGm;wwfw,f/

rl0g' touf0ifrI jzpfpOf


jAL½dkua&pD[m pepfwpfckukd csrw S jf yD; tpDtpOfwus vnfywf
wJh ,EÅ&m;jzpfw,f/ olUrSm a,bk,sxkwfxm;wJh yHkpH &dSygw,f/
L uspfvspfwJh tkyfcsKyfrIyHkpH &dSw,f/ tmPmawGu xuf-
atmuf oabmoGm;vmw,f/
L wlnDwJhEIe;f pHawG pnf;rsO;f awGeJY pepfwpfckvHk;udk armif;
ESifw,f/
L trden Yf eT Mf um;csuaf wGeYJ xde;f csKyfwphJ rD cH efcY rJG I yHkpH jzpfw,f/
L owif; qufo, G rf eI YJ yl;aygif;vkyaf qmifrw I keYd YJ pDpOfw,f/
L t&if;tjrpfeJY vkyfydkifcGifhawGudk qkyfudkifjyD; rl0g'udk
touf0ifapw,f/
rl0g'udk tydkif;vdkuf taumiftxnfazmfMuw,f/
ynma&;rl0g'udk taumiftxnf azmfwJholawGu q&m
EdkifiHa&;zwfpm 277

q&mrawG jzpfw,f/ jynfoUl use;f rma&;rl0g'udk taumiftxnfazmfwhJ


olawGu q&m0efawGeJY aq;rSL;olemjyKawG jzpfw,f/ &yfuGuf
jrdKU&mG udk tkycf sKyfwo
hJ al wGu tkycf sKyfa&;rSL;awG jzpfw,f/ wnfjidraf &;
twGuf &mZ0wfrIawGudk xdef;csKyfwmuawmh &JawGyJ/
vl0ifrI MuD;Muyfa&;wdkY tcGew f kYd unewdkY pojzifh qdki&f mqdki&f m
tvkyfwm0efawGudk xrf;aqmifwJh 0efxrf;awGvnf; yg0ifygw,f/
'Dawmh rl0g'udk taumiftxnfazmfwo hJ al wGu olUtqifv h ukd t f qifv
h ukd f
vkyif ef;wm0efawG uGjJ ym;Muw,f/ oabmobm0vnf; uGjJ ym;Muw,f/
yHko@meft&vnf; uGJjym;Muw,f/ tvkyt f udkiaf ygif;pHk uRrf;usirf I
aygif;pHk yg0ifw,f/ pepfawG pnf;rsOf;awGuvnf; ½IyfaxG;w,f/
'gudk tcGiahf umif;,ljyD; t*wdvku d w f mawG jcpm;wmawG &dw S wfw,f/
pepfu toufr0if&if 0efxrf;p&dwaf wGaMumifh Edkiif Hawmf b@mudk
jzKef;ypfovdk jzpfwwfw,f/ vlUt&if;tjrpfawGvnf; qHk;½HI;w,f/
Xmewpfckraumif;&if tdrfomwpfckvdk jzpfoGm;wwfw,f/ Oyrm
- b,favmufoefYwJh a&oefYyJjzpfjzpf tdrfomxJrSm xnhfxm;&if
tdro f moHk;wJha&yJ jzpfoGm;rSmyJ/ tdro f moHk;wJh oefYoufa&udk b,fol
aomufrmS vJ/ 'Da&u aomufzkt Yd wGuf oifyh gawmhrvm;/ pOf;pm;p&m
jzpfygw,f/

jAL½dku&uf
jAL½dku&ufqkwd m a&G;aumufcrH [kw/f ceft Y yfjzpfw,f/ atmuf
uae tqifhqifh&mxl;wm 0efawGudkxrf;aqmifjyD; tqifhqifh wuf
vmjcif;jzpfw,f/ tawGUtMuHKeJY uRrf;usifrItay: tajccHjyD; &mxl;
jrifjh rifah wG &vmMuw,f/ wm0efMuD;MuD;awG ,lvmMuw,f/ tpdk;&om
ajymif;vJcsif ajymif;vJr,f jAL½dkua&pDukd zsuo f rd ;f vdkYr&/ jzKwfypfvkdY
r&/ jAL½dkua&pD[m b,ftpdk;&wufwuf tpdk;&awG[m jAL½dkua&pDeYJ
wGJzufjyD; tvkyv f ky&f w,f/ jynfolUtkycf sKyfa&;eJY jynfolU0efaqmifrI
vkyfief;awGudk vkyfzdkY jAL½dkua&pDudk tpdk;&u OD;aqmif&w,f/ vrf;
278 rif;aoh

nTe&f w,f/ jyKjyif&w,f/ wnfaqmuf&w,f/ pGr;f &nfjr§iahf y;&w,f/


jAL½dkua&pDqkdwm tkycf sKyfa&;eJY 0efaqmifrI&JU toufjzpfw,f/ tpdk;&
wdkif;&JU ud&d,mjzpfw,f/ jAL½dku&ufqdkwmvnf; jAL½dkua&pD&JU
rif;om; jzpfw,f/ jAL½du k &ufaumif;awGukd wufcEdu k &ufaumif;awGeYJ
0ef;&H&r,f/ jAL½dku&ufukd azmifMuD;wdkY ZD;yifMuD;wdkYavmuf oifwef;
awG ydkYjyD; tvdktavsmuf jyD;jynfhpHkoGm;r,fvdkY rrSwfeJY/
tcsKyfajym&&if jAL½dkua&pDqkwd m jynft h apcH,EÅ&m; jzpfw,f/
jAL½dku&ufqdkwm jynfolUtapcHjzpfw,f/ jAL½dku&ufawGudk tapcH
acgif;aqmifrI (Servant Leadership) oifwef;awGay;zdkY vdkw,f/

jAL½dkua&pD&JU tcef;u@
jAL½dkua&pDqdkwm wpffckwnf;yg/ 'gayr,fh MuD;w,f/ us,f
w,f/ ½Iyw f ,f/ rsm;jym;w,f/ wm0efawGukd vufawGU xrf;aqmif&w,f/
vufawGU taumiftxnf azmf&w,f/ EdkifiHa&;t& tkyfcsKyfolawG
ajymif;Edkiwf ,f/ vTwaf wmfu ajymif;Edkiw f ,f/ or®w acgif;aqmifu
ajymif;Edkifw,f/
tkycf sKyfoal wGu rl0g'awGcsw,f/ qHk;jzwfw,f/ vTwaf wmfu
Oya'awG jyXmef;w,f/ jAL½dkua&pDu rl0g'awGudk taumiftxnf
azmfw,f/ Oya'awGukd touf0ifatmif vkyw f ,f/ 'g[m tifpwDusL;
&Si;f awG twGJtpyfnDnD vIy&f Sm; aqmif&Gujf cif; jzpfygw,f/ tpdk;&qdk
wm tusKd ; pD ; yG m ;awG u d k pk p nf ;
taumiftxnfazmfzdkY tkyfcsKyfa&; vmbf p m;rS ol c d k ; r[k w f b l ; /
tmPmudk udk,pf m;jyKjyD; &,ljyD;om; ½H k ; wuf c s d e f u d k aemuf u s j y D ; rS
tzGJUtpnf;jzpfw,f/ rl0g'awGudk vmwm? ½Hk;qif;csdefrSm apmjyD;
jyóemawGu wpfqifh ,lvmw,f/ qif;wm? twif;wkwf? avx
jyóemawGudk qef;ppfjyD; rl0g' ra,mif&m qDvl;wmawG[m
vkyjf yD;&ifawmh jAL½dkua&pD&JU wm0ef vnf; olcdk;pm&if;0ifw,f/
yJjzpfawmhw,f/
EdkifiHa&;zwfpm 279

'DrSm EdkifiHa&;orm;eJY jAL½dku&ufawGtMum; y#dyu©awG


jzpfwwfMuw,f/ txl;ojzifh tmPm toGiu f l;ajymif;a&; jzpfpOfrSm
jzpfwwfMuw,f/ jrefrmEdkifiHrSm EkdifiHa&;orm;awGeJY jAL½dku&ufawG
tMum; y#dyu©jzpfcJhwJh om"uawG &dSw,f/ ]OD;? Akdvf? ocif} tuGJ
qdkwm Edkiif aH &;orm; ppfom;eJY jAL½dku&ufwkt Yd Mum; y#dyu© jzpfw,f/
L EdkifiHa&;orm;awG tkyfcsKyfa&;tmPm&vm&if rl0g'udk
qHk;jzwfzdkY csrSwfzdkY wm0ef&dS w,f/
L jAL½d k u &uf a wG u rl 0 g'ud k taumif t xnf a zmf z d k Y
wm0ef&dSw,f/
rluae pjyD; rSm;vm&if EdkifiH qkwf,kwfr,f/
rlaumif;aomfvnf;yJ rludktouf0ifatmifrvkyf&if? rludk
taumif; taumiftxnfrazmfEkdi&f if jynfolu tusK;d r&/ Edkiif Ha&;
tmPm,lxm;wJh EdkifiHa&;orm;vnf; rsufESmr& jzpfwwfw,f/
jAL½dkua&pDqkdwm pepfwpfck ,EÅ&m;wpfckyJ/ pmav; wpfyk'f
avmufeJY tukeftpif em;vnfEdkifzdkY rjzpfEdkifbl;/ 'gayr,fh oabm
w&m; tESpfcsKyfuav; &EdkifatmifyJ MudK;pm;Edkifygw,f/
jAL½dkua&pD[m vdktyfwmxuf MuD;ae&if tpdk;&[m ae&mwum
0ifygaeovdkjzpfaevdrhfr,f/ jAL½dkua&pDqkdwm Edkiif Hh&JUpD;yGm;a&; vlrI
a&;rSm catalyst vdkYac:wJh "mwfulypön;f tqifhavmufyJ &dSoifhw,f/
ol[m t"duj'yfpif r[kwf&bl;/ j'yfpif wpfckeJYwpfck "mwfjyK&mrSm
ydkjyD; "mwfjyKtm;aumif;atmif yhHykd;ay;wJh "mwfulypön;f yJ jzpfoifhyg
w,f/
Edik if aH wmf&UJ vufwaH wG &Snjf cif; r&Snjf cif;udk jAL½duk a&pD,EÅ&m;
udk zGJUpnf;xm;yHkudk avhvmjyD; wdkif;wmMuw,f/
Edkiif aH wmf&UJ vufwaH wG oefprG ;f rI &djS cif; r&djS cif;udk jAL½dkua&pD
,EÅ&m;&JU pGrf;&nfeJY wdkif;wmw,f/
vufwHawG &Snfwdkif;vnf; oefpGrf;wm r[kwf/ vufwHawG
oefpGrf;wdkif;vnf; vufwHawG r&SnfMu/ vufwHawGvnf; &SnfwJh
vufwHawGuvnf; oefpGr;f wJh Edkiif HawG &dSw,f/ vufwHvnf; r&Snf
280 rif;aoh

oefpGrf;rIvnf; r&dSwJh EdkifiHawGvnf; &dSw,f/ 'gudk zlul&m;rm;u


rdk',fwpfckeJY xkwfjyxm;zl;ygw,f/

taxGaxGrSwfpk
(1) rl0g'csrSwf&mwGif tcsuftvuf tay: rlwnfonf/
tcsut f vufonf ay;xm;csurf sm; jzpfonf/ azmfjrLvmwpfyk't f m;
wGux f kw&f mwGif ay;xm;csurf sm;rpHkvQif tajzü rodued ;f rsm; rsm;pGm
yg0ifwwfonf/ rodued ;f rsm;yg0ifaom tajzudk udk,í f toHk;jyKvQif
vufawGUü ratmifjrifwwfacs/
(2) xdaYk Mumifh eHygw (1) azmfjrLvmaumif; &atmif wnfaqmuf
wwf&rnf/ eHygwf (2) taejzifh azmfjrLvmü vdktyfaom tcsut f vuf
rsm;udk EIud Ef udI cf Rwcf Rwf &,lwwf&rnf/ tcsut f vufreS u f efjcif;onf
rl0g'csrw S jf cif;ü ta&;MuD;onf/ tcsut f vufrmS ;vQif rl0g'vGrJ nf/
(3) rl0g'udk qHk;jzwfolonf rl0g'xkww f wfolrsm;tm; 0ef;&H
xm;&ef vdktyfonf/ tMuHay;tzGJUrsm; okawoetzGJUrsm;onf rl0g'
aumif;tjzpf azmfaqmifay;aom tpktzGJUrsm; jzpfonf/
(4) rl0g'rsm;onf tcsut f vuftay:üvnf; tajccH&onf/
oabmw&m;aumif;tay:vnf; tajccHonf/ tcsuftvufonf
ay;xm;csuf jzpfjyD; oabmw&m;onf azmfjrLvmjzpfonf/ tajzonf
rl0g'jzpfjyD; tajzudk udkio f kH;jcif;udk jAL½dkua&pDu vufawGUvkyo f nf/
(5) vkyx f Hk;vkyef nf;awG pnf;rsO;f awG ½Iyaf xG;vGe;f &if jcpm;rI
jzpfEdkifwJh tvm;tvmudk tm;ay;&m a&mufw,f/
(6) rvkyf r½Iyf rjyKwf qdkwm vlUt&if;tjrpfukd owfw&hJ efoyl /J
(7) vmbfpm;rS olcdk;r[kwfbl;/ ½Hk;wufcsdefudk aemufusjyD;rS
vmwm? ½Hk;qif;csed rf mS apmjyD; qif;wm? twif;wkw?f avx ra,mif&m
qDvl;wmawG[mvnf; olcdk;pm&if;0ifw,f/
20 &uf? 5 v 2016/
v

You might also like