ZAŠTO NAM JE POTREBAN NACIONALNI
PROGRAM KVALITETA ?
Prof. dr Vidosav D. MAJSTOROVIĆ,
dipl. maš. inž., Mašinski fakultet,
Beograd
9 December 2003
Professor Dr. Vidosav D. MAJSTOROVIC, Mechanical Engineering Faculty, Belgrade
Full professor at the Chair for Production Engineering at the Mechanical
Engineering Faculty of the Belgrade University, Serbia. MSci title in the field of
information systems, and Ph.D. title in the field of expert system for FMS diagnosis and
maintenance. Now he is professor for Qualty Management and Cutting Processess and
Chief of Laboratory for Production Metrology and TQM. Professional study visits abroad
included: USA, England, Germany, France, Japan, Austria, Norwey. Established
cooperation with the organization and faculties in Germany, England, USA, Hungary,
Austria, France, Swiden, Australia and Japan. Published total more that 300 papers,
and presented more that 150 papers at International Conferences and in International
Journals and books. Realized more than 200 projects for industry. One of the leaders of
the national project for integrated management systems ( ISO 9000 / 14000 / 18000).
General Secretary of the National Organization for Quality. The delegate of Yugoslavia
in the EOQ Board. Editor and chief of the National scientific-professional Journal “Total
Quality Management”, as well as the editor and chief of the International Journal
“Production Engineering and Computers”. The chairman or the member of program
committees of several International Conferences. The member of CIRP, IMEKO, IFIP,
IFAC, ASQ, JUSE. Founder and chairman of the International Working Conference “Total
Quality Management – Advanced and Intelligent Approaches”. Author of ten books.
Scientific-professional fields of interest include: Intelligent Manufacturing Systems, TQM,
Cutting Processess, Production Metrology and Design for Quality.
9 December 2003 2
DOSADAŠNJI RAD – REZULTATI
1. Majstorović, V., PHARE-PRAQ III program kvaliteta,Beograd, 2001.
2.Majstorovic, V., Quality Infrastructure in EU, Report, Mechanical
Engineering Faculty, Belgrade, 2002.
3.Majstorovic, V., et all, National Quality Program As a Basis For Quality
Infrastructure Builing, Beograd, 2002.
4. ..., Nacional Quality Programmes and Awards – Procedure and Best
Practices, Proceedings of 2nd International Quality Conference of the
Central and Eastern European Countries, Praha, 2001 / Budapest,
2002.
9 December 2003 3
SADRŽAJ IZLAGANJA
1. PROLOG
2. RAZVOJ ZAKONODAVSTVA EU U OBLASTI KVALITETA
3. PROGRAMI TEHNIČKE POMOĆI
4. MODEL STRUKTURE EVROPSKE INFRASTRUKTURE
KVALITETA / PRIMERI
5. DEFINISANJE PROJEKTA – Nacionalni program kvaliteta
6. BAZNI MODEL NACIONALNE INFRASTRUKTURE
KVALITETA (SCG-IK)
7. EPILOG
9 December 2003 4
1. PROLOG
• EU PROTOK ROBE BEZ TEHNIČKIH BARIJERA: HARMONIZACIJA ST-
ANDARDA, USAGLAŠAVANJE TEHNIČKIH PROPISA, OCENA USAGLA-
ŠENOSTI
• INFORMACIONA ERA - KONCEPT TOTALNOG KVALITETA I BIZNIS
MODEL ORGANIZACIJE / POSLOVNA IZVRSNOST
• KLJUČNA ULOGA: Directorate General III for Industry EC (DG III)
• Ključni projekat u razvoju EU infrastruktura kvaliteta:
TICQA projekat - vodi ga EOTC (European Organization for Testing and
Certification)
9 December 2003 5
NACIONALNA INFRASTRUKTURA KVALITETA (NIK):
1. ZAKONSKA REGULATIVA I TEHNIČKI PROPISI
2. METROLOŠKI SISTEM
3. SISTEM STANDARDIZACIJE
4. ISPITIVANJA I SERTIFIKACIJA
5. SISTEM AKREDITACIJE
6. ISTRAŽIVANJA U OBLASTI KVALITETA
7. NACIONALNA POLITIKA KVALITETA
9 December 2003 6
SVI ELEMENTI NIK-a TREBA DA BUDU
KOMPATIBILNI SA EU PRILAZOM U OVOJ OBLASTI
KAKO TO OSTVARITI ?
REALIZOVATI NACIONALNI PROGRAM
KVALITETA (NPK)
KORISTITI DOBRU PRAKSU IZ ZEMALJA CiJI
Evrope KOJE SU OVE PROJEKTE REALIZOVALE
( Nove članice EU )
STRATEŠKO PARTNERSTVO SA EU / EOQ U OVOJ
OBLASTI
9 December 2003 7
2. RAZVOJ ZAKONODAVSTVA EU U OBLASTI
KVALITETA
• EZ - SREDINA 80-TIH ’’DIREKTIVE STAROG PRISTUPA’’
• DIREKTIVE NOVOG PRISTUPA - 1985. ( DIJEN 1981.)
• GLOBALNI PRISTUP - 1989. ( JEDINSTVENA POLITIKA EZ U OBLASTI
ISPITIVANJA, SERTIFIKACIJE I OCENE USAGLAŠENOSTI )
• NOVI/GLOBALNI PRISTUP: OPIS HOMOGENIH, TRANSPARENTNIH I
KREDIBILNIH TEHNIČKIH USLOVA ZA DRŽAVNE ORGANE, EKO-
NOMSKE OPERATORE I POTROŠAČE
• DEF. OSNOVE ZA RAZVOJ POSL. IZRSNOSTI I EVROPSKE KOMPETENTNOSTI
9 December 2003 8
2.1 EVROPSKA KUĆA
KVALITETA
Sl. 1 Opšti model evropske
infrastrukture kvaliteta
9 December 2003 9
2.2 EU ZAKONODAVSTVO ZA KVALITET
• NOVI PRISTUP (1985.) - HARM. TEHN. PROPISA I STANDARDIZ. U EZ
• GLOBALNI PRISTUP (1989):
• MODELI I PROCEDURE ZA OCENU USAGLAŠENOSTI
• CE ZNAK
• NOTIFIKOVANA TELA
• NADZOR TRŽIŠTA
• MULTILATERALNA PRIZNAVANJA (MRA)
• UGOVORI O EVROPSKOJ OCENI USAGLAŠENOSTI (ECAA)
• DOBRA LABORATORIJSKA PRAKSA (GLP)
9 December 2003 10
3. PROGRAMI TEHNIČKE POMOĆI
• USPOSTAVLJA EU (INICIJATIVA) I ZEMLJE ČLANICE
• POMOĆ: KANDIDATIMA ZA EU, ZEMLJAMA DI, JA, TREĆEG SVETA
• CILJ - IZGRADNJA NACIONALNE INFRASTRUKTURE KVALITTA
• KOORDINATOR PROJEKATA: DGIII I EOQ ( REINŽENJERING
POSTOJEĆIH INSTITUCIJA KVALITETA )
PRAQ III program
¾ POMOĆ DRŽAVNOJ ADMINISTRACIJI U USPOSTAVLJANJU
ZAKONSKE REGULATIVE ZA KVALITET
¾ POMOĆ PRI USPOSTAVLJANJU NACIONALNIH AKREDITACIONIH
SISTEMA, MODELA I ŠEMA MEĐUSOBNOG PRIZNAVANJA KAO I
RAZVOJ HARMONIZOVANIH METODA ZA NADZOR TRŽIŠTA
9 December 2003 11
4. STUBOVI EVROPSKE INFRASTRUKTURE Q
4.1
STANDARDIZACIJA
Slika 2. Osnovni frejm
evropske standardizacije
9 December 2003 12
4.2 METROLOGIJA
• NAUKA O MERENJIMA: ZAKONSKA (DGIII), NAUČNA I INDUSTRIJSKA(DGXII)
Slika 3. Elementi EUROMET
• IRMM - EU INSTITUT ZA REFERENTNE MATERIJALE I MERENJA
• EAL - EUROPEAN ACCREDITATION OF LABORATORIES
• IMEP - INTERNATIONAL MEASUERMENT EVALUATION PROGRAMME
9 December 2003 13
4.3 ISPITIVANJA I SERTIFIKACIJA
• ISPITIVANJE: ODREĐIVANJE JEDNE/VIŠE KARAKTERISTIKE PREMA DEFINI-
SANIM METODAMA
• SERTIFIKACIJA: DAVANJE SAGLASNOSTI DA PROIZVOD, QS(QMS), OSOBLJE
ISPUNJAVAJU DEFINISANE ZAHTEVE
TELA ZA ISPITIVANJE I SERTIFIKACIJU PREDASTAVLJAJU NAJVAŽNIJI ELE-
MENT EU INFRASTRUKTURE KVALITETA
• RELEVANTNA EU TELA: Eurolab, CEOC, EQS(QMS), IIOC, Eurocer, Elsecom
• EOTC (Europen Organization for Testing and Certification) - INFORMACIONI SER-
VIS ZA: TESTING, INSPECTION, CERTIFICATION, CALIBRATION, QA
• EOTC- OSNOVANA 1990. - MENADŽMENT RAZVOJEM EVROPSKOG SERTI-
FIKACIONOG SISTEMA KAO I SISTEMA MULTILATERALNOG PRIZNAVANJA
9 December 2003 14
4.4 AKREDITACIJA
• AKREDITACIJA LABORATORIJA, SERTIFIKACIONIH I TELA ZA ISPITIVA-
NJE (OCENA I NADZOR PREKO TREĆE STRANE - EN 45000)
• OCENA PREKO TREĆE STRANE I TEHNIKE AKTEDITACIJE - NAJVAŽNIJI
ELEMENTI KOMPENTENCIJE OVIH TELA
• OSNOVNI PRINCIPI EVROPSKE AKREDITACIJE: Certf. 97/4 - AKREDITACIJA
I POLITIKA ZAJEDNICE U OBLASTI OCENE USAGLAŠENOSTI
• RELEVANTNE ORGANIZACIJE ZA OVU OBLAST:
• EA ( EUROPEAN COOPERATION FOR ACCREDITATION)
• ILAC (INTERNATIONAL LABORATORIES ACCREDITATION COOPE-
RATION)
• IAF (INTERNATIONAL ACCREDTATION FORUM)
9 December 2003 15
4.5 EVROPSKA POLITIKA KVALITETA
• EVROPSKA POLITIKA KVALITETA - OKVIR I PORUKA INTERESNIM GR-
UPAMA
• PROJEKTOVANA JE DA RAZVIJA OKRUŽENJE KOJE ĆE PODSTICATI UNA-
PREĐENJE KVALITETA
• ADMINISTRACIJA EU TEŽI IZVRSNOSTI A PODSTIČE I OSTALE ISTOM
•CILJ POLITIKE: IMIDŽ I KULTURA KVALITETA EU PREPOZNATLJIVI U
SVETU
• POSEBAN ZADATAK: PROMOCIJA AKTIVNOSTI KOJE SE ODNOSE NA
EQA (EUROPEAN QUALITY AWARD)
• EVROPSKA NEDELJA KVALITETA - JAVNA KAMPANJA PROMOCIJE ZNA-
ČAJA KVALITETA ZA KOMETENTNOST EU EKONOMIJE
• USPOSTAVLJENA 1995. - PODSTIČE EVROPSKI PUT KA IZVRSNOSTI
9 December 2003 16
NOVA EVROPSKA VIZIJA KVALITETA
9 DONETA 2000. godine INOVIRANA 2002. godine
9 CILJ: EVROPSKO (EU) LIDERSTVO NA
GLOBALNOM NIVOU – EVROPSKO IZVRSNO
DRUŠTVO NA BAZI KVALITETA DO 2010. godine
9 PREVOĐENJE NAJBOLJE EVROPSKE PRAKSE U
STANDARDNU PRAKSU
9 LIDERSTVO KVALITETA I MENADŽMENTA SA
PRIMENAMA U NOVIM OBLASTIMA: USLUGE,
ADMINISTRACIJA, DRUŠTVO, LJUDSKA PRAVA, ...
9 December 2003 17
4.5.1 DRUGE INICIJATIVE KVALITETA
• Projekat - PROJEKTOVANJE ZA KVALITET : USPOSTAVLJEN 1997 - CILJ: INTEG-
RACIJA KONCEPTA PROJEKTOVANJA ZA KVALITET U PLANIRANJU I RAZ-
VOJU PROIZVODA. PROJEKTOM RUKOVODI IFDS INSTITUT IZ ŠTUTGARTA
• Projekat - TEHNIKE INOVATIVNOG MENADŽMENTA: REALIZOVAN 1999-2002.
RAZVIJENE 23 TEHNIKE I 6 METODA ZA SME ORGANIZACIJE (TQM/BE)
• EVROPSKI GRAFIČKI SIMBOL KVALITETA: USPOSTAVLJEN JE 1999.
• EVROPSKA KAMPANJA INFORMISANJA: USPOSTAVLJENA 1998. INFORMISA-
NJE JAVNOSTI O AKTIVNOSTIMA EU-EC U OBALSTI KVALITETA. MENA-
DŽMENT AKTIVNOSTIMA U OVOJ OBLASTI VRŠI DGVI.
9 December 2003 18
4.5.2 BENCHMARKING
•Projekat - FORBAIRT - KREIRANJE MREŽE EVROPSKIH BENCH. ORGANIZACIJA:
IDENTIFIKACIJA EVROPSKIH KOMPENTENCIJA U OBLASTI USLUGA KAO
REPERA ZA BENCH. ANALIZE U BUDUĆIM UNAPREĐENJIMA KVALITETA
• Projekat - EUROCHAMBRES: REALIZOVAN 1998-2002, A DOBIJENA MREŽA OR-
GANIZACIJA KAO REPERI ZA VISOK NIVO KVALITETA PROIZVODA
• Projekat - BENCHMARKING U HEMISKOJ INDUSTRIJI EU: ZAVRŠEN 2001.
ANALIZA I PRIMENA NAJBOLJE PRAKSE QM U: EU - USA - JAPAN
• Projekat - BENCHMARKING EVROPSKE AUTOMOBILSKE INDUSTRIJE: REALI-
ZOVAN 1998-2002. DAO MAPE NAJBOLJE INDUSTRIJSKE PRAKSE QM ZA
POJEDINE VRSTE MOTORNIH VOZILA
• Projekat - EU/JAPAN BENCHMARKING ELEKTRONSKIH KOMPONENTI:
REALIZUJE SE OD 1998. POVEZUJU SE PROIZVOĐAČI I POTROŠAČI IZ OVIH
REGIONA: PHILIPS, THOMSON, NOKIA, GRUNDING/ SONY, MATSUSHITA, HI-
TACHI, MITSUBISHI
9 December 2003 19
4.5.3 OSTALE INICIJATIVE U OBLASTI KVALITETA
• Projekat - INDEKS ZADOVOLJSTVA KUPCA: REALIZUJE SE U EU OD 1997.
PREKO EKONOMSKIH PERFORMANSI SE OCENJUJE STANJE KOMPANIJA I
PREDVIĐA BUDUĆI RAST I RAZVOJ
• Projekat - MENADŽMENT KVALITETOM U ADMINISTARCIJI: MENADŽM-
ENT STRATEGIJA ZA UPRAVLJANJE PROMENAMA. CILJ: PRIMENA STRAT-
EGIJE QM RADI POVEĆANJA ZADOVOLJSTVA KORISNIKA I POSTATI ORG-
ANIZACIJE BIZNISOM VOĐENE
• Projekat - PRIMENA QM U USLUGAMA: REALIZUJE
SE OD 1998. DOBIJA
SE STRATEGIJA ZA UNAPREĐENJE KVALITETA U SPECIFIČNIM USLUGAMA
• Projekat - KVALITET U GRAĐEVINARSTVU: REALIZUJE SE OD 1999.
UNAPREĐENJE KVALITETA U GRAĐEVINSKOM SEKTORU
9 December 2003 20
•Projekat - POLJOPRIVREDNI PROIZVODI SA SPECIFIČNIM KVALITET.
QM PROIZVODIMA SA ZAŠTIĆENIH GEOGRAFSKIH PODRUČJA. PROIZVO-
ĐAČI DOBIJAJU INSTRUMENE ZA MARKENTIŠKU OCENU VREDNOSTI NJI-
HOVIH PROIZVODA A POTROŠAČI ZAŠTITU I GARNCIJU KVALITETA
• Projekat - ISPITIVANJE I SERTIFIKACIJA U FARMACEUTICI: USPOSTA-
VLJA SE EU FRAMEWORK ZA GMP KAO POLAZNI ELEMENT ZA ISPITIV-
ANJA I SERTIFIKACIJU FARMACEUTSKIH PROIZVODA
• Projekat - BIOLOŠKA STANDARDIZACIJA: STANDARDIZACIJA ANALITIČK.
METODA ZA BIOLOŠKA ISPITIVANJA I STANDARDIZACIJA OPERACIJA I OP-
REME ZA MEDICINSKE PROIZVODA
Projekat - MREŽA OMCL: RAZVOJ MREŽE OVLAŠĆENIH LABORATORIJA ZA
NADZOR NAD KVALITETOM MEDICINSKIH ISPITIVANJA (NADZOR NAD KVA-
LITETOM MEDICINSKIH UREĐAJA I PROIZVODA)
9 December 2003 21
4.5.4 KVALITET U OBRAZOVANJU
• Projekat- PRIMENA QA U VISOKOM OBRAZOVANJU: USPOSTAVLJANJE
TRANSPARENTNOG SISTEMA ZA OBEZBEĐENJE I OCENU KVALITETA OB-
RAZOVANJA PREKO: METODE QA, OCENA NIVOA KVALITETA I PLANOVI
UNAPREĐENJA. PROJEKAT SE REALIZUJE OD 1998. ZA ČLANICE EU
• Projekat - NOVI LEONARDO DE VINČI PROGRAM: REALIZUJE SE OD 1999.
A ODNOSI SE NA UNAPREĐENJE KVALITETA OBRAZOVANJA U ZEMLJAMA
CENTRALNE I JUGOISTOČNE EVROPE
• Projekat - SOCRATES: REALIZOVAN U PERIODU 1997-2002. A PROMOVISAO
JE EVROPSKU SARADNJU NA UNAPREĐENJU KVALITETA OBRAZOVANJA
IZMEĐU PARTNERA ’’BEZ’’ GRANICA
9 December 2003 22
UGOVORI O
MEĐUSOBNIM
MEĐUSOBNA PRIZNAVANJA
PRIZNAVANJIMA
TO JE PROJEKAT
KOJI SE
REALIZUJE
OD 1992, A
DRŽAVE KOJE
PARTICIPIRAJU
U NJEMU SU:
•USA,
•KANADA,
•AUSTRALIJA,
•N. ZELAND,
•JAPAN I
•ŠVAJCARSKA
Slika 4. MULTILATERALNI NIVOI PRIZNAVANJA
9 December 2003 23
EA (EVROPSKA AKREDITACIJA),
PAC (AKRED. DAL. ISTOKA I AUSTRALIJE)
IAAC (AMERIČKA AKREDITACIJA),
SADCA (JUŽNOAFRIČKA AKREDITACIJA)
Slika 5. Nivoi IAF
multilateralnih
priznavanja
9 December 2003 24
Slika 6. Regionalni
multilateralni ugovori
o priznavanju za QMS
9 December 2003 25
ISTRAŽIVANJA U OBLASTI KVALITETA
• Projekti U OBLASTI POLJOPRIVREDE:
- PET PROGRAMA (AIR, FAIR, …) - 33 PROJEKTA OD 1992.
•SPECIFIČNI PROJEKTI UNAPREĐENJA KVALITETA U POLJOPRIVREDI
•Projekti INTEGRISANA PROIZVODNA (ESPRIT):
- OSAM PROJEKATA OD 1990. METODOLOGIJE, SOFTWARE, … ZA
MENADŽMENT KVALITETOM KONFORMNOSTI TEHNOL. PROCESA
• Projekti IZ SOFTWARE TEHNOLOGIJA:
- DESET PROJEKATA OD 1994. INFORMACIONO MODELIRANJE ZA
QS (QMS), TQM, BE, ZA SME, …
• ZAJEDNIČKI PROJEKTI - PET OD 1996. QM KONCEPTI + TQM + …
• MEĐUNARODNI PROJEKTI - DVA OD 1996:
• Q-CIME IN THE MIDDLE EAST (QM U INDUSTRIJSKOM SEKTORU)
• COPERNICUS PROJEKAT ( INTERFACE ZA QC ZA CNC OBR.PROCESE)
9 December 2003 26
5. DEFINISANJE PROJEKTA – NACIONALNI PROGRAM
KVALITETA
EC I EOQ RAZVILI MODEL DOBRE PRAKSE ZA
ZEMLJE CiJI EVROPE ZA REALIZACIJU PROJEKTA –
Nacionalni Program Kvaliteta ( Primenjen u CZ, SK, H,…
FAZE PROJEKTA ( Pismo o namerama, Prihvatanje
PON od strane EU/EOQ Komiteta, Poseta Ekspertske
Delegacije i ocena postojećeg stanja NIK-a, Definisanje
Akcionog Plana, Zajednički rad ET (EU/EOQ i zemlje
kandidata, Završni izveštaj za EU)
9 December 2003 27
6. BAZNI MODEL
NACIONALNE
INFRASTRUKTURE
KVALITETA (SCG-
IK)
Slika 7. GLOBALNI
CILJEVI NIK (SCG - IK)
9 December 2003 28
Slika 8. Principi
dobre prakse
funkcionisanja NIK
9 December 2003 29
Slika 9. Prvi nivo NIK (SCG - IK)
9 December 2003 30
7. EPILOG
• DRŽAVNA ADMINISTARCIJA (EU/SCG) IMA LIDERSKU ULOGU U IZ-
GRADNJI NIK I REALIZACIJI NACIONALNOG PROGRAMA KVALITETA
•NIK PREDSTAVLJA VIŠEDIMENZIONALNI PROBLEM
• NAŠA ZEMLJA U OVOJ OBLASTI MNOGO ZAOSTAJE
• PRILAZ:
• NACIONALNI KOORDINACIONI FORUM ZA REALI-
ZACIJU PROJEKTA:
’’ Nacionalni Program Kvaliteta - SCG ’’
9 December 2003 31
