‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬

‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‪:‬‬

‫اﺑﻮﻋﻠﯽ اﺑﻦﺳﯿﻨﺎ‬

‫ﻧﺎﺷﺮ ﭼﺎﭘﯽ‪:‬‬
‫ﻣﺮﺳﻞ‬

‫ﻧﺎﺷﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ‪:‬‬
‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 5‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬

‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬
‫‪5‬‬ ‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬
‫‪23‬‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫‪23‬‬ ‫ﻣ ﺸ ﺨ ﺼ ﺎ ت ﮐﺘ ﺎ ب‬
‫‪23‬‬ ‫]ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن )ﻣﺘﻦ([‬
‫‪23‬‬ ‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر‬
‫‪23‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪26‬‬ ‫‪ -1‬ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺴﺨﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫‪26‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪27‬‬ ‫ﻧﺴﺦ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﺎﻧﻮن‬
‫‪27‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪27‬‬ ‫اﻟ ﻒ‪ .‬ﻧﺴﺨﻪ ﭼﺎپ ﺑﻮﻻق ﻣﺼﺮ‬
‫‪28‬‬ ‫ب‪ .‬ﻧﺴﺨﻪ ﻣﺼّﺤﺢ ﭼﺎپ ﺗﻬﺮان‬
‫‪28‬‬ ‫ج‪ .‬ﻧﺴﺨﻪ ﺷﺮح ﺣﮑﯿﻢ ﺟﯿﻼﻧﯽ‬
‫‪29‬‬ ‫د‪ .‬ﻧﺴﺨﻪ ﺷﺮح ﺣﮑﯿﻢ آﻣﻠﯽ‬
‫‪31‬‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻋﯽ در ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫‪31‬‬ ‫اﺷﺎره ﺑﻪ اﻓﺘﺎدﮔﯽ از ﻧﺴﺨﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫‪32‬‬ ‫ﺷﯿﻮه ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺴﺨﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫‪32‬‬ ‫‪ .2‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﺮوح در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫‪32‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪33‬‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻋﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﻓﻬﻢ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫‪34‬‬ ‫‪ .3‬اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺎورﻗﯽ و ﭘﺮاﻧﺘﺰ ﺑﺮاي ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﺘﻦ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫‪34‬‬ ‫‪ .4‬ﺟﺎﯾﮕﺎه ﺗﺸﺮﯾﺢ اﻋﻀﺎي ﺑﺪن در ﻃﺐ‬
‫‪34‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 6‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬

‫‪35‬‬ ‫ﺗﺸﺮﯾﺢ و رﯾﺸﻪ اﺧﺘﻼﻓﺎت آن‬

‫‪36‬‬ ‫ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻗﻠﺐ و ﮔﺮدش ﺧﻮن ﮐﻮﭼﮏ )رﯾﻮي(‬
‫‪37‬‬ ‫ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻗﻠﺐ و ﮔﺮدش ﺧﻮن ﺑﺰرگ )ﮔﺮدش ﻣﺤﯿﻄﯽ(‬
‫‪38‬‬ ‫ﺗﺸﺮﯾﺢ اﻋﺼﺎب دﻣﺎﻏﯽ و رﯾﺸﻪ اﺧﺘﻼف در آن‬
‫‪39‬‬ ‫ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺮﯾﺎن اورﻃﯽ )آﺋﻮرت( و اﺷﺎره ﺑﻪ ﻋﺮوق اﮐﻠﯿﻠﯽ )ﮐﺮوﻧﺮي(‬
‫‪40‬‬ ‫ﻣﺒﺪا ورﯾﺪﻫﺎ ﻗﻠﺐ ﯾﺎ ﮐﺒﺪ‬
‫‪40‬‬ ‫ﻧﻘﺪي ﺑﺮ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫‪40‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪41‬‬ ‫اﻟ ﻒ‪ .‬اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﻠﻤﺎت‬
‫‪46‬‬ ‫ب‪ .‬ﺑﯽ اﻫﻤﯿﺘﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺮﺧﯽ از واژه ﻫﺎ‬
‫‪47‬‬ ‫ت‪ .‬اﺷﮑﺎﻻت ﻧﺎﺷﯽ از ﻧﺴﺨﻪ ﻧﺎدرﺳﺖ‬
‫‪50‬‬ ‫ج‪ .‬دﺳﺘﮑﺎري و ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺻﻄﻼﺣﺎت ﻃﺒﯽ‬
‫‪50‬‬ ‫د‪ .‬اﻓﺘﺎدﮔﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫‪51‬‬ ‫ذ‪ .‬اﺷﺘﺒﺎه در ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﯿﺮي اﺳﺎﻣﯽ داروﻫﺎ‬
‫‪51‬‬ ‫رﻣﻮز ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﺘﻦ ﻋﺮﺑﯽ‬
‫‪52‬‬ ‫]ﺧﻄﺒﮥ اﻟﮑﺘﺎب[‬
‫‪53‬‬ ‫اﻟِْﮑَﺘﺎُب اَﻷﱠوُل اُﻷُﻣﻮُر اﻟُْﮑﻠﱢﱠﯿُﮥ ِﻣْﻦ ِﻋْﻠِﻢ اﻟﱢﻄِﺐ َﯾْﺸَﺘِﻤُﻞ َﻋَﻠﯽ أَْرﺑََﻌِﮥ ُﻓُﻨﻮٍن‪:‬‬
‫‪53‬‬ ‫اﻟَْﻔﱡﻦ اَﻷﱠوُل ِﻣَﻦ اﻟِْﮑَﺘﺎِب اﻷﱠوِل ﻓِﯽ َﺣﱢﺪ اﻟﱢﻄﱢﺐ َو َﻣْﻮُﺿﻮَﻋﺎﺗِِﻪ ِﻣَﻦ اُﻷُﻣﻮِر اﻟﱠﻄِﺒﯿِﻌﱠﯿِﮥ َﯾْﺸَﺘِﻤُﻞ َﻋﻠَﯽ ِﺳﱠﺘِﮥ َﺗَﻌﺎﻟ ِﯿَﻢ‪.‬‬
‫‪53‬‬ ‫]اﻟﺘﻌﻠﯿﻢ اﻷول‪ :‬ﻓﯽ ﺣﺪ اﻟﻄﺐ و ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﻪ[‬
‫‪53‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻷﱠوُل ِﻣَﻦ اﻟﱠﺘْﻌﻠِﯿِﻢ اﻷﱠوِل ِﻣَﻦ اﻟَْﻔﱢﻦ اَﻷﱠوِل ِﻣَﻦ اﻟِْﮑَﺘﺎِب اﻷﱠوِل ِﻣْﻦ ِﮐَﺘﺎِب اﻟَْﻘﺎُﻧﻮِن ﻓِﯽ َﺣﱢﺪ اﻟﱢﻄﱢﺐ‪.‬‬
‫‪55‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ ﻓِﯽ َﻣْﻮُﺿﻮَﻋﺎِت اﻟﱢﻄِﺐ‬
‫‪57‬‬ ‫اﻟﱠﺘْﻌِﻠﯿُﻢ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ ِﻓﯽ اﻷْرَﮐﺎِن َو ُﻫَﻮ َﻓْﺼٌﻞ َواِﺣٌﺪ‬
‫‪59‬‬ ‫اﻟﱠﺘْﻌِﻠﯿُﻢ اﻟﱠﺜﺎﻟ ُِﺚ ِﻓﯽ اﻷْﻣِﺰَﺟِﮥ َو ُﻫَﻮ َﺛﻼَﺛُﮥ ُﻓُﺼﻮٍل‬
‫‪59‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اَﻷﱠوُل ِﻓﯽ اﻟِْﻤَﺰاِج‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 7‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪64‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ ﻓِﯽ أَْﻣِﺰَﺟِﮥ اﻷْﻋَﻀﺎِء‬
‫‪65‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻟ ُِﺚ ﻓِﯽ أْﻣِﺰَﺟِﮥ اَﻷْﺳَﻨﺎِن َو اَﻷْﺟَﻨﺎِس‬
‫‪69‬‬ ‫اﻟﱠﺘْﻌﻠِﯿُﻢ اﻟﱠﺮاﺑُِﻊ ﻓِﯽ اَﻷْﺧﻼِط َو ُﻫَﻮ َﻓْﺼﻼِن‬
‫‪69‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اَﻷﱠوُل ﻓِﯽ َﻣﺎِﻫﱠﯿِﮥ اﻟِْﺨْﻠِﻂ َو أَْﻗَﺴﺎِﻣِﻪ‬
‫‪75‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ »‪ «4‬ﻓِﯽ َﮐْﯿِﻔﱠﯿِﮥ َﺗَﻮﻟ ﱡِﺪ اَﻷْﺧﻼِط‬
‫‪78‬‬ ‫اﻟﱠﺘْﻌِﻠﯿُﻢ اﻟَْﺨﺎِﻣُﺲ َﻓْﺼٌﻞ َواِﺣٌﺪ َو َﺧْﻤُﺲ ُﺟَﻤٍﻞ‬
‫‪78‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ ِﻓﯽ َﻣﺎِﻫﱠﯿِﮥ اﻟُْﻌْﻀِﻮ َو أْﻗَﺴﺎِﻣِﻪ‬
‫‪86‬‬ ‫اﻟُﺠْﻤَﻠُﮥ اﻟُْﺄوﻟ َﯽ ِﻓﯽ اﻟِْﻌَﻈﺎِم َو ِﻫَﯽ َﺛﻼُﺛﻮَن َﻓْﺼًﻠﺎ‬
‫‪86‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اَﻷﱠوُل َﮐﻼٌم ُﮐﻠﱢﱞﯽ ِﻓﯽ اﻟِْﻌَﻈﺎِم َو اﻟَْﻤَﻔﺎِﺻِﻞ‬
‫‪87‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟِْﻘْﺤ ِﻒ‬
‫‪89‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻟ ُِﺚ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻣﺎ ُدوَن اﻟِْﻘْﺤ ِﻒ‬
‫‪89‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺮاﺑُِﻊ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ ِﻋَﻈﺎِم اﻟَْﻔﱠﮑْﯿِﻦ َو اَﻷْﻧ ِﻒ‬
‫‪91‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺨﺎِﻣُﺲ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻷْﺳَﻨﺎِن‬
‫‪92‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎِدُس ﻓِﯽ َﻣْﻨَﻔَﻌِﮥ اﻟﱡﺼْﻠِﺐ‬
‫‪93‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎﺑُِﻊ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟِﻔْﻘَﺮاِت‬
‫‪94‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻣُﻦ ﻓِﯽ َﻣْﻨَﻔَﻌِﮥ اﻟُْﻌُﻨِﻖ َوَﺗْﺸِﺮﯾِﺢ ِﻋَﻈﺎِﻣِﻪ‬
‫‪97‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺘﺎِﺳُﻊ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ ﻓََﻘﺎِر اﻟﱠﺼْﺪِر َوَﻣَﻨﺎﻓِِﻌَﻬﺎ »‪«1‬‬
‫‪98‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﻌﺎِﺷُﺮ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ ِﻓْﻘَﺮاِت اﻟَْﻘَﻄِﻦ‬
‫‪98‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺤﺎِدَي َﻋَﺸَﺮ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟَْﻌُﺠِﺰ‬
‫‪98‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧَِﯽ َﻋَﺸَﺮ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟُْﻌْﺼُﻌِﺺ‬
‫‪98‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻟ َِﺚ َﻋَﺸَﺮ َﮐﻼٌم َﮐﺎﻟَْﺨﺎِﺗَﻤِﮥ ِﻓﯽ »‪َ «1‬ﻣْﻨَﻔَﻌِﮥ اﻟﱡﺼْﻠِﺐ‬
‫‪99‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺮاﺑَِﻊ َﻋَﺸَﺮ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻷْﺿﻼِع‬
‫‪99‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺨﺎِﻣَﺲ َﻋَﺸَﺮ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟَْﻘِﺺ‬
‫‪100‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎِدَس َﻋَﺸَﺮ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟﱠﺘْﺮُﻗَﻮِة‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 8‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪100‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎﺑَِﻊ َﻋَﺸَﺮ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟَْﮑِﺘ ِﻒ‬
‫‪101‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻣَﻦ َﻋَﺸَﺮ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟَْﻌُﻀِﺪ‬
‫‪102‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺘﺎِﺳَﻊ َﻋَﺸَﺮ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟﱠﺴﺎِﻋِﺪ‬
‫‪102‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻣْﻔَﺼِﻞ اﻟِْﻤْﺮﻓَِﻖ‬
‫‪102‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺤﺎِدي َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟﱡﺮْﺳِﻎ‬
‫‪103‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ واﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ ُﻣْﺸِﻂ اﻟَْﮑ ِﻒ‬
‫‪104‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻟ ُِﺚ َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اَﻷَﺻﺎﺑِِﻊ‬
‫‪105‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺮاﺑُِﻊ َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ِﻓﯽ َﻣْﻨَﻔَﻌِﮥ اﻟﱡﻈُﻔِﺮ‬
‫‪105‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺨﺎِﻣُﺲ واﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ ِﻋَﻈﺎم اﻟَْﻌﺎﻧَِﮥ‬
‫‪105‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎِدُس َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن َﮐﻼٌم ُﻣْﺠَﻤٌﻞ ِﻓﯽ َﻣْﻨَﻔَﻌِﮥ اﻟﱢﺮْﺟِﻞ‬
‫‪105‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎﺑُِﻊ َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋْﻈِﻢ اﻟَْﻔِﺨِﺬ‬
‫‪106‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻣُﻦ َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋْﻈِﻢ اﻟﱠﺴﺎِق‬
‫‪106‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺘﺎِﺳُﻊ َواﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻣْﻔَﺼِﻞ اﻟﱡﺮْﮐَﺒِﮥ‬
‫‪107‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﻼُﺛﻮَن ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ ِﻋَﻈﺎِم »‪ «1‬اﻟَْﻘَﺪِم‬
‫‪109‬‬ ‫اﻟُْﺠْﻤﻠَُﮥ اﻟﱠﺜﺎﻧَِﯿُﮥ ﻓِﯽ اﻟَْﻌَﻀِﻞ و ِﻫَﯽ َﺛﻼُﺛﻮَن »‪َ «1‬ﻓْﺼًﻠﺎ »‪«2‬‬
‫‪109‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اَﻷﱠوُل َﮐﻼًم ُﮐﻠﱢﱞﯽ ﻓِﯽ اﻟَْﻌَﺼِﺐ َو اﻟَْﻌَﻀِﻞ َو اﻟَﻮَﺗِﺮ َو اﻟﱢﺮﺑَﺎِط‬
‫‪109‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱢﺜﺎﻧِﯽ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟَْﻮْﺟِﻪ »‪«4‬‬
‫‪109‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻟ ُِﺚ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟَْﺠْﺒَﻬِﮥ »‪«5‬‬
‫‪110‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺮاﺑُِﻊ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟُْﻤْﻘﻠِﮥ‬
‫‪110‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺨﺎِﻣُﺲ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟَْﺠْﻔِﻦ‬
‫‪111‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎِدُس ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟَْﺨﱢﺪ‬
‫‪112‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎﺑُِﻊ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟﱠﺸَﻔِﮥ‬
‫‪112‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻣُﻦ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟِْﻤْﻨَﺨِﺮ‬
‫‪112‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺘﺎِﺳُﻊ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟَْﻔﱢﮏ اَﻷْﺳَﻔِﻞ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 9‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪114‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﻌﺎِﺷُﺮ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟﱠﺮْأِس‬
‫‪116‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺤﺎِدَي َﻋَﺸَﺮ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟَْﺤْﻨَﺠَﺮِة‬
‫‪117‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ َﻋَﺸَﺮ ﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟُْﺤْﻠُﻘﻮِم َو اﻟَْﺤْﻠِﻖ »‪«3‬‬
‫‪118‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻟ َِﺚ َﻋَﺸَﺮ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟَْﻌْﻈِﻢ اﻟﱠﻞ اِﻣِﯽ‬
‫‪118‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪118‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺮاﺑُِﻊ َﻋَﺸَﺮ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟﻠﱢَﺴﺎِن‬
‫‪118‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺨﺎِﻣَﺲ َﻋَﺸَﺮ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟُْﻌُﻨِﻖ »‪«3‬‬
‫‪118‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎِدَس َﻋَﺸَﺮ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟﱠﺼْﺪِر‬
‫‪119‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎﺑَِﻊ َﻋَﺸَﺮ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ َﺣَﺮَﮐِﮥ اﻟَْﻌُﻀِﺪ‬
‫‪121‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻣَﻦ َﻋَﺸَﺮ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ َﺣَﺮَﮐِﮥ اﻟﱠﺴﺎِﻋِﺪ‬
‫‪122‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺘﺎِﺳَﻊ َﻋَﺸَﺮ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ َﺣَﺮَﮐِﮥ اﻟﱡﺮْﺳِﻎ‬
‫‪122‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ َﺣَﺮَﮐِﮥ اَﻷَﺻﺎﺑِِﻊ‬
‫‪124‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺤﺎِدي واﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ َﺣَﺮَﮐِﮥ اﻟﱡﺼْﻠِﺐ‬
‫‪124‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟَْﺒْﻄِﻦ‬
‫‪125‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻟ ُِﺚ َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اُﻷْﻧَﺜَﯿْﯿِﻦ‬
‫‪125‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺮاﺑُِﻊ َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟَْﻤَﺜﺎﻧَِﮥ‬
‫‪125‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺨﺎِﻣُﺲ َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟﱠﺬَﮐِﺮ »‪«1‬‬
‫‪126‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎِدُس َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ اﻟَْﻤْﻘَﻌَﺪِة‬
‫‪126‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎﺑُِﻊ َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ َﺣَﺮَﮐِﮥ اﻟَْﻔِﺨِﺬ‬
‫‪127‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻣُﻦ َو اﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ َﺣَﺮَﮐِﮥ اﻟﱠﺴﺎِق َو اﻟﱡﺮْﮐَﺒِﮥ‬
‫‪128‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺘﺎِﺳُﻊ واﻟِْﻌْﺸُﺮوَن ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ َﻣْﻔَﺼِﻞ اﻟَْﻘَﺪِم‬
‫‪129‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَﺜﻼُﺛﻮَن ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﻀِﻞ أََﺻﺎﺑِِﻊ اﻟﱢﺮْﺟِﻞ‬
‫‪130‬‬ ‫اﻟُْﺠْﻤَﻠُﮥ اﻟﱠﺜﺎﻟ َِﺜُﮥ ِﻓﯽ اﻟَْﻌَﺼِﺐ و ِﻫَﯽ ِﺳﱠﺘُﮥ ُﻓُﺼﻮٍل‬
‫‪130‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اَﻷﱠوُل َﮐﻼٌم َﺧﺎﱞص ﻓِﯽ اﻟَْﻌَﺼِﺐ »‪«1‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 10‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪131‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟَْﻌَﺼِﺐ اﻟﱢﺪَﻣﺎِﻏﱢﯽ َو َﻣَﺴﺎﻟ ِِﮑِﻪ‬
‫‪135‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻟ ُِﺚ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﺼِﺐ »‪ُ «4‬ﻧَﺨﺎِع اﻟُْﻌُﻨِﻖ َو َﻣَﺴﺎﻟ ِِﮑِﻪ‬
‫‪137‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺮاﺑُِﻊ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﺼِﺐ َﻓَﻘﺎِر اﻟﱠﺼْﺪِر »‪«1‬‬
‫‪137‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺨﺎِﻣُﺲ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻋَﺼِﺐ اﻟَْﻘَﻄِﻦ »‪«3‬‬
‫‪138‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎِدُس ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟَْﻌَﺼِﺐ اﻟَْﻌُﺠِﺰﱢي َو اﻟُﻌْﺼُﻌِﺼِﯽ »‪«4‬‬
‫‪138‬‬ ‫اﻟُْﺠْﻤَﻠُﮥ اﻟﱠﺮاﺑَِﻌُﮥ ِﻓﯽ اﻟﱠﺸَﺮاِﯾﯿِﻦ َو ِﻫَﯽ َﺧْﻤَﺴُﮥ ُﻓُﺼﻮٍل‬
‫‪138‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اَﻷﱠوُل »‪ِ «1‬ﻓﯽ ِﺻَﻔِﮥ اﻟﱠﺸَﺮاِﯾﯿِﻦ »‪«2‬‬
‫‪138‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟﱢﺸْﺮَﯾﺎِن اﻟَْﻮِرﯾِﺪِي‬
‫‪139‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻟ ُِﺚ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟﱢﺸْﺮَﯾﺎِن اﻟﱠﺼﺎِﻋِﺪ »‪«3‬‬
‫‪140‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺮاﺑُِﻊ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟﱢﺸْﺮَﯾﺎﻧَْﯿِﻦ اﻟﱡﺴَﺒﺎِﺗﱠﯿْﯿِﻦ‬
‫‪140‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺨﺎِﻣُﺲ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟﱢﺸْﺮَﯾﺎِن اﻟﱠﻨﺎِزِل »‪«7‬‬
‫‪143‬‬ ‫اﻟُْﺠْﻤَﻠُﮥ اﻟَْﺨﺎِﻣَﺴُﮥ ﻓِﯽ اﻷْوِرَدِة َو ِﻫَﯽ َﺧْﻤَﺴُﮥ ُﻓُﺼﻮٍل‬
‫‪143‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اَﻷﱠوُل ﻓِﯽ ِﺻَﻔِﮥ اﻷْوِرَدِة‬
‫‪143‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟَْﻮِرﯾِﺪ اﻟُْﻤَﺴﱠﻤﯽ ﺑِﺎﻟَْﺒﺎِب »‪«1‬‬
‫‪144‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻟ ُِﺚ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اَﻷْﺟَﻮِف َو َﻣﺎ َﯾْﺼَﻌُﺪ ِﻣْﻨُﻪ »‪«3‬‬
‫‪146‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺮاﺑُِﻊ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ أْوِرَدِة اﻟَْﯿَﺪْﯾِﻦ »‪«1‬‬
‫‪147‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺨﺎِﻣُﺲ ﻓِﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اَﻷْﺟَﻮِف اﻟﱠﻨﺎِزِل‬
‫‪150‬‬ ‫اﻟﱠﺘْﻌِﻠﯿُﻢ اﻟﱠﺴﺎِدُس ِﻓﯽ اﻟُْﻘَﻮي َو اَﻷْﻓَﻌﺎِل َو ُﻫَﻮ ُﺟْﻤَﻠٌﮥ َو َﻓْﺼٌﻞ‬
‫‪150‬‬ ‫اﻟُْﺠْﻤَﻠُﮥ ِﻓﯽ اﻟُْﻘَﻮي َو ِﻫَﯽ ِﺳﱠﺘُﮥ ُﻓُﺼﻮٍل‬
‫‪150‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اَﻷﱠوُل ِﻓﯽ أَْﺟَﻨﺎِس اﻟُﻘﻮي ﺑَِﻘْﻮٍل ُﮐﻠﱢٍﯽ‬
‫‪150‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻧِﯽ ِﻓﯽ اﻟُْﻘَﻮي اﻟﱠﻄِﺒﯿِﻌﱠﯿِﮥ اﻟَْﻤْﺨُﺪوَﻣِﮥ‬
‫‪151‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎﻟ ُِﺚ ِﻓﯽ اﻟُْﻘَﻮي »‪ «6‬اﻟﱠﻄِﺒﯿِﻌﱠﯿِﮥ اﻟَْﺨﺎِدَﻣِﮥ‬
‫‪154‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺮاﺑُِﻊ ِﻓﯽ اﻟُْﻘَﻮي اﻟَْﺤَﯿَﻮاﻧِﱠﯿِﮥ‬
‫‪156‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟَْﺨﺎِﻣُﺲ ﻓِﯽ اﻟُْﻘَﻮي اﻟﱠﻨْﻔَﺴﺎﻧِﱠﯿِﮥ اﻟُْﻤْﺪِرَﮐِﮥ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 11‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪158‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎِدُس ﻓِﯽ اﻟُْﻘَﻮي اﻟﱠﻨْﻔَﺴﺎﻧِﱠﯿِﮥ اﻟُْﻤَﺤﱢﺮَﮐِﮥ‬
‫‪158‬‬ ‫اﻟَْﻔْﺼُﻞ اَﻷِﺧﯿُﺮ ﻓِﯽ اَﻷْﻓَﻌﺎِل‬
‫‪159‬‬ ‫ﻓﻬﺮس اﻟﻌﻨﺎوﯾﻦ‬
‫‪162‬‬ ‫]ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن )ﺗﺮﺟﻤﻪ([‬
‫‪162‬‬ ‫]ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ[‬
‫‪169‬‬ ‫]ﻣﻘﺪﻣﻪ[‬
‫‪171‬‬ ‫ﮐﺘﺎب اول »ﮐّﻠﯿﺎت ﻋﻠﻢ ﻃّﺐ«‬
‫‪171‬‬ ‫ﻓﻦ اّول از ﮐﺘﺎب اّول‪ :‬ﺗﻌﺮﯾ ﻒ ﻋﻠﻢ ﻃﺐ و ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آن از اﻣﻮر ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ .‬اﯾﻦ ﻓﻦ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷﺶ آﻣﻮزش اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪171‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪171‬‬ ‫آﻣﻮزش اّول ]در ﺗﻌﺮﯾ ﻒ ﻋﻠﻢ ﻃﺐ و ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آن[‬
‫‪171‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‪ :‬ﺗﻌﺮﯾ ﻒ ﻋﻠﻢ ﻃﺐ‬
‫‪171‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪173‬‬ ‫اﺷﮑﺎل ﺑﻪ ﺗﻌﺮﯾ ﻒ ﻋﻠﻢ ﻃﺐ‬
‫‪173‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻋﻠﻢ ﻃﺐ‬
‫‪173‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪174‬‬ ‫اﺳﺒﺎب ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ‬
‫‪174‬‬ ‫‪ .1‬ﺳﺒﺐ ﻣﺎدي‬
‫‪174‬‬ ‫‪ .2‬ﺳﺒﺐ ﻓﺎﻋﻠﯽ‬
‫‪175‬‬ ‫‪ .3‬ﺳﺒﺐ ﺻﻮري‬
‫‪175‬‬ ‫‪ .4‬ﺳﺒﺐ ﻏﺎﯾﯽ‬
‫‪176‬‬ ‫]ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﻋﻠﻢ ﻃﺐ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﻈﺮ دارد[‬
‫‪176‬‬ ‫‪ .1‬ﺑﺨﺶ ﻧﻈﺮي‬
‫‪176‬‬ ‫‪ .2‬ﺑﺨﺶ ﻋﻤﻠﯽ‬
‫‪179‬‬ ‫آﻣﻮزش دوم ارﮐﺎن و آن ﯾﮏ ﻓﺼﻞ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 12‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪179‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪179‬‬ ‫ﻓﺼﻞ‪ :‬ارﮐﺎن‬
‫‪179‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪182‬‬ ‫»اﻋﺘﺒﺎرات ﻫﺸﺘﮕﺎﻧﻪ ﻣﺰاج«‬
‫‪185‬‬ ‫اﻋﺘﺪال ﻣﺰاج ﺑﯿﻦ اﻋﻀﺎي ﺑﺪن‬
‫‪186‬‬ ‫ﻣﺰاج داروﻫﺎ »‪«2‬‬
‫‪189‬‬ ‫ﻣﺰاجﻫﺎي ﺳﺎده و ﻣﺎدي‬
‫‪189‬‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﺑﯿﻤﺎري ﺑﺎ ﺳﻮء ﻣﺰاج ﻣﺎدي‬
‫‪190‬‬ ‫آﻣﻮزش ﺳﻮم ﻣﺰاجﻫﺎ و آن ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻪ ﻓﺼﻞ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪190‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪190‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‪ :‬ﺗﻌﺮﯾ ﻒ ﻣﺰاج »‪«1‬‬
‫‪190‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪192‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم‪ :‬ﻣﺰاج اﻋﻀﺎ‬
‫‪192‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪192‬‬ ‫ﮔﺮمﺗﺮﯾﻦ اﻋﻀﺎي ﺑﺪن‬
‫‪193‬‬ ‫ﺳﺮدﺗﺮﯾﻦ اﻋﻀﺎي ﺑﺪن‬
‫‪194‬‬ ‫ﻣﺮﻃﻮبﺗﺮﯾﻦ اﻋﻀﺎي ﺑﺪن‬
‫‪195‬‬ ‫ﺧﺸﮏﺗﺮﯾﻦ اﻋﻀﺎي ﺑﺪن‬
‫‪196‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺰاجﻫﺎي ﺳﻦ و ﺟﻨﺴﯿﺖ‬
‫‪196‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪197‬‬ ‫اﺧﺘﻼف ﻃﺒﯿﺒﺎن درﺑﺎره ﻣﺰاج ﮐﻮدك و ﺟﻮان‬
‫‪197‬‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس در اﯾﻦ ﺑﺎره‬
‫‪200‬‬ ‫ﺗﻔﺎوت ﺟﻨﺴﯿﺖ در ﻧﻮع ﻣﺰاج‬
‫‪201‬‬ ‫آﻣﻮزش ﭼﻬﺎرم اﺧﻼط و آن دو ﻓﺼﻞ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 13‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪201‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪201‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اّول ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺧﻠﻂ و اﻗﺴﺎم آن‬
‫‪201‬‬ ‫ﺧ ﻠ ﻂ؛‬
‫‪202‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪202‬‬ ‫رﻃﻮﺑﺖﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﺑﺪن‬
‫‪203‬‬ ‫اﺻﻨﺎف رﻃﻮﺑﺖﻫﺎي ﺛﺎﻧﻮي و ﻏﯿﺮ زاﯾﺪ‬
‫‪203‬‬ ‫اﺟﻨﺎس ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ اﺧﻼط‬
‫‪203‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪203‬‬ ‫ﺧﻮن‪:‬‬
‫‪205‬‬ ‫ﺑﻠﻐﻢ‪:‬‬
‫‪208‬‬ ‫ﺻﻔﺮاء‪:‬‬
‫‪208‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪209‬‬ ‫ﺻﻔﺮاي ﻏﯿﺮ ﻃﺒﯿﻌﯽ »‪«1‬‬
‫‪211‬‬ ‫ﺳﻮداء‬
‫‪211‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪212‬‬ ‫ﺳﻮداي ﻏﯿﺮ ﻃﺒﯿﻌﯽ‬
‫‪215‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪن ﺧﻠﻄﻬﺎ در ﺑﺪن‬
‫‪215‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪218‬‬ ‫اﺳﺒﺎب ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺧﻠﻂ در ﺑﺪن »‪«1‬‬
‫‪218‬‬ ‫ﺧﻠ ﻂ ﺧ ﻮن‬
‫‪218‬‬ ‫ﺧﻠﻂ ﺻﻔﺮاء‬
‫‪218‬‬ ‫ﺧ ﻠ ﻂ ﺑ ﻠﻐﻢ‬
‫‪219‬‬ ‫ﺧﻠﻂ ﺳﻮداء‬
‫‪219‬‬ ‫دﻻﯾﻞ اﻓﺰاﯾﺶ ﺳﻮداء در ﺑﺪن »‪«2‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 14‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪221‬‬ ‫ﻋﻼﯾﻢ اﻓﺘﺮاﻗﯽ ﺑﺮاي ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻣﺰاج ﺳﻮداوي‬
‫‪222‬‬ ‫ﻓﻀﻮﻻت و ﻣﻮاد دﻓﻌﯽ ﮔﻮارش‬
‫‪222‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺮاغ ﺻﺎﺣﺒﺎن اﺧﻼط رﻗﯿﻖ‬
‫‪223‬‬ ‫اﺳﺒﺎب ﺗﺤﺮﯾﮏ اﺧﻼط در ﺑﺪن‬
‫‪223‬‬ ‫ﻧﻘﺶ ﺗﺨﯿﻼت در ﺗﺤﺮﯾﮏ اﺧﻼط‬
‫‪223‬‬ ‫آﻣﻮزش ﭘﻨﺠﻢ در ﯾﮏ ﻓﺼﻞ و ﭘﻨﺞ ﮔﻔﺘﺎر‬
‫‪223‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪223‬‬ ‫ﻓ ﺼ ﻞ ﺣ ﻘﯿ ﻘ ﺖ ﻋ ﻀ ﻮ و ا ﻗ ﺴ ﺎ م آ ن‬
‫‪223‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪224‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ اﻋﻀﺎي ﻣﻔﺮد ﺑﺪن‬
‫‪226‬‬ ‫ﻓﻮاﯾﺪ وﺟﻮد ﻏﺸﺎﻫﺎ در ﺑﺪن‬
‫‪227‬‬ ‫ﺗﻘﺴﯿﻢ دﯾﮕﺮي ﺑﺮاي اﻋﻀﺎي ﺑﺪن‬
‫‪229‬‬ ‫ﺗﻘﺴﯿﻢ اﻋﻀﺎي ﺑﺪن‬
‫‪231‬‬ ‫ﺗﻘﺴﯿﻤﯽ از ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس‬
‫‪231‬‬ ‫ﺗﻘﺴﯿﻢ اﻋﻀﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﻣﺎده »‪«1‬‬
‫‪232‬‬ ‫ﻧﻘﺶ ﺧﻮن اﯾﺎم ﻋﺎدت در ﺟﻨﯿﻦ »‪«2‬‬
‫‪233‬‬ ‫ﺗﻔﺎوت اﻋﻀﺎي ﻣﻨﻮي و اﻋﻀﺎي دﻣﻮي‬
‫‪234‬‬ ‫ﺗﻘﺴﯿﻢ اﻋﻀﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﻣﺒﺪأ ﻋﺼﺐ‬
‫‪234‬‬ ‫ﻣﻨﺸﺄ روﯾﺶ ﭘﺮدهﻫﺎي اﺣﺸﺎﯾﯽ‬
‫‪235‬‬ ‫اﻋﻀﺎي ﻟﯿﻔﯽ ﺑﺪن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺣﺮﮐﺖ آﻧﻬﺎ‬
‫‪236‬‬ ‫ﺗﻘﺴﯿﻢ اﻋﻀﺎي ﻋﺼﺐ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﺪن »‪«1‬‬
‫‪237‬‬ ‫آﺧﺮﯾﻦ ﺗﻘﺴﯿﻢ درﺑﺎره اﻋﻀﺎي ﺑﺪن‬
‫‪238‬‬ ‫ﻓﺎﯾﺪه‪:‬‬
‫‪238‬‬ ‫ﮔﻔﺘﺎر ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬اﺳﺘﺨﻮانﻫﺎ و آن ﺷﺎﻣﻞ ﺳﯽ ﻓﺼﻞ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 15‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪238‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‪ :‬ﮔﻔﺘﺎري ﻋﻤﻮﻣﯽ درﺑﺎره اﺳﺘﺨﻮانﻫﺎ و ﺑﻨﺪﮔﺎهﻫﺎ »‪«1‬‬
‫‪238‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪239‬‬ ‫ﺗﻘﺴﯿﻢ اﺳﺘﺨﻮانﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺠّﻮف و ﻣﺼﻤﺖ‬
‫‪240‬‬ ‫ﻣﻔﺎﺻﻞ و اﻗﺴﺎم آن »‪«2‬‬
‫‪241‬‬ ‫اﺳﺘﺨﻮانﻫﺎي ﺟﻨﺎغ »‪«1‬‬
‫‪241‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﮐﺎﺳﻪ ﺳﺮ »‪«2‬‬
‫‪241‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪242‬‬ ‫درزﻫﺎي ﮐﺎﺳﻪ ﺳﺮ‬
‫‪243‬‬ ‫اﺷﮑﺎل ﻏﯿﺮ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺳﺮ‬
‫‪244‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮانﻫﺎي زﯾﺮﯾﻦ ﮐﺎﺳﻪ ﺳﺮ‬
‫‪245‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮانﻫﺎي ﻓﮏ و ﺑﯿﻨﯽ‬
‫‪245‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪246‬‬ ‫ﺑﯿﻨﯽ و ﻣﻨﺎﻓﻊ آن‬
‫‪247‬‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ اﺳﺘﺨﻮانﻫﺎي ﺑﯿﻨﯽ‬
‫‪248‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ دﻧﺪانﻫﺎ‬
‫‪249‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﻓﺎﯾﺪه ﭘﺸﺖ‬
‫‪249‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﻬﺮهﻫﺎ‬
‫‪251‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬ﻓﺎﯾﺪه ﮔﺮدن و ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮانﻫﺎي آن‬
‫‪252‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪253‬‬ ‫)ﻣﻔﺎﺻﻞ ﮔﺮدن(‬
‫‪254‬‬ ‫وﯾﮋﮔﯽ ﻣﻬﺮه اول ﮔﺮدن‬
‫‪255‬‬ ‫وﯾﮋﮔﯽ ﻣﻬﺮه دوم ﮔﺮدن‬
‫‪256‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﻬﺮهﻫﺎي ﺳﯿﻨﻪ‬
‫‪257‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﻬﺮهﻫﺎي ﮐﻤﺮ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 16‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪258‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﻬﺮهﻫﺎي ﺧﺎﺟﯽ‬
‫‪258‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوازدﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﻬﺮهﻫﺎي دﻧﺒﺎﻟﭽﻪ‬
‫‪258‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﮔﻔﺘﺎر ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ‪ :‬ﻓﺎﯾﺪه ﭘﺸﺖ‬
‫‪259‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎردﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ دﻧﺪهﻫﺎ‬
‫‪260‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮان ﺟﻨﺎغ‬
‫‪260‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮان ﺗﺮﻗﻮه‬
‫‪261‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺪﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮان ﮐﺘ ﻒ‬
‫‪262‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻫﺠﺪﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺑﺎزو‬
‫‪263‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻧﻮزدﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺳﺎﻋﺪ‬
‫‪264‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺘﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﻔﺼﻞ آرﻧﺞ‬
‫‪265‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﭻ‬
‫‪265‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و دوم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﮐ ﻒ دﺳﺖ‬
‫‪266‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ اﻧﮕﺸﺘﺎن‬
‫‪268‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻓﺎﯾﺪه ﻧﺎﺧﻦ‬
‫‪268‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮان ﺷﺮﻣﮕﺎه )ﻟﮕﻦ ﺧﺎﺻﺮه( »‪«1‬‬
‫‪269‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﺷﺸﻢ‪ :‬ﮔﻔﺘﺎري ﻣﺨﺘﺼﺮ در ﻓﺎﯾﺪه ﭘﺎ »‪«1‬‬
‫‪269‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮان ران‬
‫‪270‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮان ﺳﺎق‬
‫‪271‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻧﻬﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﻔﺼﻞ زاﻧﻮ‬
‫‪271‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﯽام‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮان ﮔﺎم‬
‫‪274‬‬ ‫ﮔﻔﺘﺎر دوم درﺑﺎره ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎ »‪ «1‬آن ﺷﺎﻣﻞ ﺳﯽ ﻓﺼﻞ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪«2» :‬‬
‫‪274‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‪ :‬ﮔﻔﺘﺎري ﮐﻠﯽ در ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻋﺼﺐ‪ ،‬ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎ‪ ،‬وﺗﺮ و رﺑﺎط‬
‫‪275‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺻﻮرت‬
‫‪275‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﭘﯿﺸﺎﻧﯽ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 17‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪275‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﮐﺮه ﭼﺸﻢ‬
‫‪275‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﭘﻠﮏ‬
‫‪276‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﮔﻮﻧﻪ‬
‫‪277‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﻟﺐ‬
‫‪278‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺑﯿﻨﯽ‬
‫‪278‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﻓﮏ ﺗﺤﺘﺎﻧﯽ‬
‫‪278‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪279‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺑﺴﺘﻦ دﻫﺎن(‬
‫‪280‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺑﺎزﮐﻨﻨﺪه دﻫﺎن(‬
‫‪280‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺟﻮﻧﺪه(‬
‫‪281‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺳﺮ‬
‫‪281‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪281‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ واروﻧﻪ ﮐﻨﻨﺪه ﺳﺮ ﺑﻪ ﺟﻠﻮ(‬
‫‪281‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ واروﻧﻪ ﮐﻨﻨﺪه ﺳﺮ و ﮔﺮدن ﺑﻪ ﺟﻠﻮ(‬
‫‪281‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ ﺑﺮﮔﺮداﻧﻨﺪه ﺳﺮ ﺑﻪ ﻋﻘﺐ(‬
‫‪282‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ ﺑﺮﮔﺮداﻧﻨﺪه ﺳﺮ و ﮔﺮدن ﺑﻪ ﺳﻮي ﻋﻘﺐ(‬
‫‪283‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ ﻣﺎﯾﻞ ﮐﻨﻨﺪه ﺳﺮ ﺑﻪ ﭼﭗ و راﺳﺖ(‬
‫‪283‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺣﻨﺠﺮه‬
‫‪283‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪284‬‬ ‫)ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮان ﻻﻣﯽ( »‪«1‬‬
‫‪284‬‬ ‫ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺑﺎزﮐﻨﻨﺪه ﺣﻨﺠﺮه »‪«6‬‬
‫‪285‬‬ ‫ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺗﻨﮓ ﮐﻨﻨﺪه ﺣﻨﺠﺮه‬
‫‪286‬‬ ‫ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺑﺴﺘﻦ ﺣﻨﺠﺮه‬
‫‪286‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوازدﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﮔﻠﻮ »‪«3‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 18‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪286‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﯿﺰدﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي اﺳﺘﺨﻮان ﻻﻣﯽ‬
‫‪287‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎردﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي زﺑﺎن‬
‫‪287‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﮔﺮدن‬
‫‪288‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺳﯿﻨﻪ »‪«3‬‬
‫‪288‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪289‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﻣﻨﻘﺒﺾ ﮐﻨﻨﺪه ﺳﯿﻨﻪ(‬
‫‪289‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﻣﻨﻘﺒﺾ ﮐﻨﻨﺪه و ﻣﻨﺒﺴﻄﮑﻨﻨﺪه ﺳﯿﻨﻪ(‬
‫‪290‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺪﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺣﺮﮐﺖ ﺑﺎزو‬
‫‪291‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪291‬‬ ‫)ﻧﻮع دوم از ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺣﺮﮐﺖ ﺑﺎزو(‬
‫‪292‬‬ ‫)ﻧﻮع ﺳﻮم از ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺣﺮﮐﺖ ﺑﺎزو(‬
‫‪293‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻫﺠﺪﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺣﺮﮐﺖ ﺳﺎﻋﺪ‬
‫‪293‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪293‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺑﺎزﮐﻨﻨﺪه(‬
‫‪293‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺧﻢ ﮐﻨﻨﺪه(‬
‫‪293‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪294‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺑﺮﮔﺮداﻧﻨﺪه(‬
‫‪294‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي روﮔﺮداﻧﻨﺪه(‬
‫‪295‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻧﻮزدﻫﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺣﺮﮐﺘﯽ ﻣﭻ‬
‫‪295‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪295‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ ﺑﺎزﮐﻨﻨﺪه(‬
‫‪295‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ ﺧﻢ ﮐﻨﻨﺪه(‬
‫‪296‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺘﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺣﺮﮐﺘﯽ اﻧﮕﺸﺘﺎن‬
‫‪296‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺑﺎزﮐﻨﻨﺪه(‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 19‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪297‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺧﻢ ﮐﻨﻨﺪه(‬
‫‪298‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ ﺳﻮم(‬
‫‪298‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي اﺳﺘﺨﻮان ﮐ ﻒ(‬
‫‪299‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺣﺮﮐﺘﯽ ﭘﺸﺖ‬
‫‪299‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪299‬‬ ‫ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺧﻢ ﮐﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﺟﻠﻮ‬
‫‪300‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و دوم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺷﮑﻢ‬
‫‪301‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺑﯿﻀﻪﻫﺎ‬
‫‪302‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﻣﺜﺎﻧﻪ‬
‫‪302‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي آﻟﺖ ﺗﻨﺎﺳﻠﯽ‬
‫‪302‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﺷﺸﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﻣﻘﻌﺪ‬
‫‪302‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺣﺮﮐﺘﯽ ران‬
‫‪302‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪303‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺑﺎزﮐﻨﻨﺪه(‬
‫‪304‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺧﻢ ﮐﻨﻨﺪه(‬
‫‪305‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﻣﺎﯾﻞ ﮐﻨﻨﺪه ﺑﻪ داﺧﻞ( »‪«6‬‬
‫‪305‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪305‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﭼﺮﺧﺎﻧﻨﺪه ران(‬
‫‪306‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺣﺮﮐﺘﯽ ﺳﺎق و زاﻧﻮ‬
‫‪306‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪307‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺧﻢ ﮐﻨﻨﺪه(‬
‫‪308‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻧﻬﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﻣﻔﺼﻞ ﮔﺎم‬
‫‪308‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪308‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﺑﺎﻻ ﺑﺮﻧﺪه(‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 20‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪308‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺑﺮﻧﺪه(‬
‫‪309‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﯽام‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي اﻧﮕﺸﺘﺎن ﭘﺎ‬
‫‪309‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪310‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﮐ ﻒ ﭘﺎﯾﯽ(‬
‫‪310‬‬ ‫)ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﻣﺎﯾﻞ ﮐﻨﻨﺪه(‬
‫‪311‬‬ ‫ﮔﻔﺘﺎر ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻋﺼﺐﻫﺎ و آن در ﺷﺶ ﻓﺼﻞ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫‪311‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‪ :‬ﮔﻔﺘﺎري وﯾﮋه درﺑﺎره ﻋﺼﺐ‬
‫‪312‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻋﺼﺐ ﻣﻐﺰي و ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎي آن‬
‫‪312‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪317‬‬ ‫)ﺳﺒﺐ روﯾﺶ ﻧﯿﺎﻓﺘﻦ ﻋﺼﺐ راﺟﻌﻪ از ﻧﺨﺎع(‬
‫‪317‬‬ ‫)ﺳﺒﺐ روﯾﺶ از زوج ﺷﺸﻢ(‬
‫‪318‬‬ ‫)ﺳﺒﺐ روﯾﺶ ﻋﺼﺐ ﺣﺮﮐﺘﯽ زﺑﺎن از اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ(‬
‫‪319‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻋﺼﺐ ﻧﺨﺎﻋﯽ ﮔﺮدن و ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎي آن‬
‫‪319‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪321‬‬ ‫)ﻋﻠﺖ ﻋﺼﺐ رﺳﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﭘﺮده ﺣﺎﺟﺰ از اﻋﺼﺎب ﮔﺮدﻧﯽ(‬
‫‪322‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻋﺼﺐ ﻣﻬﺮهﻫﺎي ﺳﯿﻨﻪ »‪«2‬‬
‫‪323‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻋﺼﺐ ﻣﻬﺮهﻫﺎي ﮐﻤﺮ »‪«2‬‬
‫‪324‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻋﺼﺐ ﺧﺎﺟﯽ و دﻧﺒﺎﻟﭽﻪاي »‪«3‬‬
‫‪324‬‬ ‫ﮔﻔﺘﺎر ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺳﺮخ رگﻫﺎ و آن ﭘﻨﺞ ﻓﺼﻞ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫‪324‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‪ :‬ﺗﻌﺮﯾ ﻒ ﺳﺮخ رگﻫﺎ‬
‫‪324‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺮﯾﺎن ورﯾﺪي‬
‫‪327‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺮﯾﺎن ﺑﺎﻻرو‬
‫‪327‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ دو ﺷﺮﯾﺎن ﺳﺒﺎﺗﯽ‬
‫‪329‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺮﯾﺎن ﭘﺎﯾﯿﻦ رو‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 21‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪331‬‬ ‫)وﺿﻌﯿﺖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺷﺮﯾﺎنﻫﺎ ﺑﺎ ورﯾﺪﻫﺎ(‬
‫‪333‬‬ ‫ﮔﻔﺘﺎر ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ورﯾﺪﻫﺎ )ﺳﯿﺎه رگﻫﺎ( و آن ﭘﻨﺞ ﻓﺼﻞ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫‪333‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‪ :‬ﺗﻌﺮﯾ ﻒ ورﯾﺪﻫﺎ‬
‫‪333‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ورﯾﺪ ﺑﺎب‬
‫‪335‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ورﯾﺪ اﺟﻮف و رﺷﺘﻪﻫﺎي ﺑﺎﻻ آﻣﺪه از آن‬
‫‪335‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪339‬‬ ‫وداج ﻇﺎﻫﺮ‬
‫‪339‬‬ ‫وداج ﻏﺎﯾﺮ )ﭘﻨﻬﺎن(‬
‫‪340‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ورﯾﺪﻫﺎي دﺳﺖ »‪«6‬‬
‫‪342‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺗﺸﺮﯾﺢ ورﯾﺪ اﺟﻮف ﭘﺎﯾﯿﻦ رو‬
‫‪345‬‬ ‫آﻣﻮزش ﺷﺸﻢ درﺑﺎره ﻗﻮا و اﻓﻌﺎل و آن ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﯾﮏ ﮔﻔﺘﺎر و ﯾﮏ ﻓﺼﻞ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪345‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪345‬‬ ‫ﮔﻔﺘﺎر ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻗﻮا و آن ﺷﺶ ﻓﺼﻞ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪345‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‪ :‬ﺳﺨﻨﯽ ﮐﻠﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن اﺟﻨﺎس ﻧﯿﺮوﻫﺎ‬
‫‪346‬‬ ‫ﻓﺼﻞ دوم‪ :‬ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺧﺪﻣﺖ ﭘﺬﯾﺮ‬
‫‪346‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪346‬‬ ‫)ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ ﻧﯿﺮوﻫﺎ(‬
‫‪349‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‪ :‬ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺧﺪﻣﺖ رﺳﺎن‬
‫‪349‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪350‬‬ ‫)ﭼﻬﺎر ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺧﺪﻣﺖ رﺳﺎن ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ(‬
‫‪353‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺣﯿﺎﺗﯽ‬
‫‪353‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪353‬‬ ‫)اﺛﺒﺎت ﻧﯿﺮوي ﺣﯿﺎﺗﯽ و ﺗﻤﺎﯾﺰ آن از ﻧﯿﺮوي ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ(‬
‫‪354‬‬ ‫)ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻧﯿﺮوي ﺣﯿﺎﺗﯽ از ﻧﯿﺮوي ﻃﺒﯿﻌﯽ(‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 22‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬
‫‪355‬‬ ‫)ﻧﯿﺮوي ﺣﯿﺎﺗﯽ اوﻟﯿﻦ ﻧﯿﺮو(‬
‫‪355‬‬ ‫)ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻃﺒﯿﺒﺎن(‬
‫‪357‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻧﯿﺮوﻫﺎي ادراك ﮐﻨﻨﺪه ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ‬
‫‪360‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ ﺣﺮﮐﺘﯽ‬
‫‪360‬‬ ‫ﻓﺼﻞ آﺧﺮ‪ :‬اﻓﻌﺎل »‪«3‬‬
‫‪361‬‬ ‫اﺷﺎره‬
‫‪362‬‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن ﻧﺴﺨﻪ ﺗﻬﺮان‪ ،‬ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ )ﺗﻬﺮان ‪ .1295‬ق(‬
‫‪363‬‬ ‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 23‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬

‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬

‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﺘﺎب‬
‫ﺳﺮﺷﻨﺎﺳﻪ ‪ :‬اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ‪ ،‬ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ‪428 - 370 ،‬ق‪.‬‬
‫ﻋﻨﻮان ﻗﺮاردادي ‪ :‬اﻟﻘﺎﻧﻮن ﻓﯽاﻟﻄﺐ ‪.‬ﻓﺎرﺳﯽ‬
‫ﻋﻨﻮان و ﻧﺎم ﭘﺪﯾﺪآور ‪ :‬ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ /‬ﺗﺎﻟﯿﻒ ﺷﯿﺦاﻟﺮﺋﯿﺲ اﺑﻮﻋﻠﯽﺳﯿﻨﺎ؛ ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽرﺿﺎ ﻣﺴﻌﻮدي‪.‬‬
‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻧﺸﺮ ‪ :‬ﮐﺎﺷﺎن‪ :‬ﻣﺮﺳﻞ‪-1386 ،‬‬
‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻇﺎﻫﺮي ‪ 5 :‬ج‪.‬‬
‫ﺷﺎﺑﮏ ‪ 140000 :‬رﯾﺎل‪: 978-964-972-050-0‬‬
‫وﺿﻌﯿﺖ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻧﻮﯾﺴﯽ ‪ :‬ﻓﺎﭘﺎ)ﺑﺮون ﺳﭙﺎري(‬
‫ﯾﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﻓﺎرﺳﯽ ‪ -‬ﻋﺮﺑﯽ‪.‬‬
‫ﯾﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﭘﺸﺖ ﺟﻠﺪ ﺑﻪ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪...Shaykh al - Rais Avicenna. Canon on Medicine :‬‬
‫ﯾﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻨﺎﻣﻪ‪.‬‬
‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﭘﺰﺷﮑﯽ اﺳﻼﻣﯽ ‪ --‬ﻣﺘﻮن ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺗﺎ ﻗﺮن ‪14‬‬
‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬داروﺷﻨﺎﺳﯽ ‪ --‬ﻣﺘﻮن ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺗﺎ ﻗﺮن ‪.14‬‬
‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﻣﺴﻌﻮدي‪ ،‬ﻋﻠﯿﺮﺿﺎ‪ ،1343 ،‬ﻣﺘﺮﺟﻢ‬
‫رده ﺑﻨﺪي ﮐﻨﮕﺮه ‪/R128/3 :‬اﻟﻒ‪18‬ق‪1386 2041‬‬
‫رده ﺑﻨﺪي دﯾﻮﯾﯽ ‪610 :‬‬
‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ ‪1158211 :‬‬
‫]ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن )ﻣﺘﻦ([‬
‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر‬
‫اﺷﺎره‬
‫ﻧﺎم ﻃﺐ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﯾﺎد آور ﻃﺒﯿﺒﯽ ﻧﺎﻣﺪار و اﺳـﺘﺎدي ﺑﯽﺑﺪﯾﻞ در اﯾﻦ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ و او ﮐﺴـﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺷـﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺳـﯿﻨﺎ‪ ،‬و‬
‫اﺛﺮ ژرف و ﻣﺎﻧـﺪﮔﺎر وي در ﻃﺐ ﻣﺰاﺟﯽ و ﻃﺒﯿﻌﯽ ﮐﻪ ﺳﺎﻟﯿـﺎن ﻣﺘﻮاﻟﯽ در ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﻣﺮاﮐﺰ ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﺰﺷـﮑﯽ ﺟﻬﺎن ﻣـﺪار ﺗـﺪرﯾﺲ در‬
‫ﻋﻠﻢ ﭘﺰﺷﮑﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬و آن ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺷﺎﻫﮑﺎر وي ﮐﺘﺎب ﮔﺮان ﺳﻨﮓ »ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ« ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﺎ ﮔﺬر اﯾﺎم و ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺤﻮﻻت ﻋﻠﻤﯽ‬
‫و ﺑﯿﻨﺸﯽ‪ ،‬ﻏﺒﺎر ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ ﺑﺮ ﭼﻬﺮه آن ﻧﺸﺴﺘﻪ و ﻃﺐ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﮔﻮﺷﻪ اﻧﺰوا راﻧﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ در ﺳﺎﯾﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺤﻮﻻت ﻋﻠﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬
‫ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﻃﺐ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن ﻗـﺪ ﺑﺮاﻓﺮاﺷـﺘﻪ و درﺧﺖ ﺗﻨﻮﻣﻨـﺪ آن ﺑﺎ ﮔـﺬر از زﻣﺴـﺘﺎن ﺧﻤﻮدي ﺑﺎر دﯾﮕﺮ زﻧﺪه و ﭘﺎ ﺑﺮ ﺟﺎ ﮔﺮدﯾﺪه‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ "ﻗﺎﻧﻮن "ﻫﻤﯿﺸﻪ ﭘﺎ ﺑﺮ ﺟﺎﺳﺖ‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ ﭼﻨﺪ ﺻﺒﺎﺣﯽ از آن ﮔﺮﯾﺰان ﺷﻮﻧﺪ ﻟﯿﮏ ﺑﺎز ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ آﻏﻮش آن ﺑﺎزﮔﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﺮﮔﺰ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﻪ ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎ ﮔﺬر ﻫﺰار ﺳﺎل و وﻗﻮع ﭘﯿﺸـﺮﻓﺖﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﺰﺷـﮑﯽ ﺷـﮕﺮف ﺑﺎز ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻃﺐ ﻗﺎﻧﻮن ﮐﻪ ﺑﻪ‬
‫دوره ﺧﻮد ﺗﻌﻠﻖ داﺷـﺘﻪ ﺑـﺎزﮔﺸﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻖ ﻃـﺒﯿﻌﺖ اﺳﺖ و ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻫﻤﯿﺸﻪ زﻧـﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﮔﺬﺷـﺘﻪ و ﺣـﺎل ﺗﻌﻠﻖ ﻧـﺪارد‪ ،‬و ﺑﯿﺸﺘﺮ‬
‫ﻗـﻮاﻧﯿﻦ ﻃﺐ ﻃـﺒﯿﻌﯽ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻗـﻮاﻧﯿﻦ ﺟﻬـﺎن از ﻃﺮف اﻧﺴـﺎن وﺿﻊ ﻧﺸـﺪه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﮐﺸﻒ ﮔﺮدﯾـﺪه اﺳﺖ و ﻧﺎدﯾـﺪه ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻗﻮاﻧﯿﻦ آن ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 24‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻃﺒﯿﻌﺖ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺎري ﻃﺐ ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬از ﻣﻨﻄﻖ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺳﺮﻣﺸﻖ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﻃﺒﯿﻌﺖ‪ ،‬ﺑﺰرگ آﻣﻮزﮔﺎر ﻃﺐ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮﻋﻠﯽ ﺳـﯿﻨﺎ ﺑﻪ ﻧﯿﮑﻮﯾﯽ ﻧـﺎم ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد را »ﻗـﺎﻧﻮن در ﻃﺐ« ﻧﻬـﺎد ﯾﻌﻨﯽ ﻗـﺎﻧﻮن ﺗﻨـﺪرﺳﺘﯽ و اﻋـﺎده آن‪ .‬ﻗـﺎﻧﻮن‪ ،‬ﮐﺘـﺎﺑﯽ ژرف و ﻋﻤﯿﻖ از‬
‫ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف اﺳﻼﻣﯽ و اﯾﺮاﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯽﮔﺰافام اﻟﮑﺘﺎِب ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻃﺐ ﻣﺰاﺟﯽ ﺷﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﻮد و در آن ﻫﺮ آﻧﭽﻪ ﺑﺎﯾﺪ در‬
‫ﻃﺐ داﻧﺴﺘﻪ ﺷﻮد ﺗﺤﺮﯾﺮ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻋﺮوﺿﯽ ﺳﻤﺮﻗﻨﺪي در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪8 :‬‬
‫»ﮐّﻞ اﻟﺼـﯿﺪ ﻓﯽ ﺟﻮف اﻟﻔﺮأ« »‪ «1‬ﯾﻌﻨﯽ ﻫﻤﻪ ﻧﯿﺎزﻫـﺎي ﻃﺒﯽ را ﻗـﺎﻧﻮن ﺑﺮآورده ﻣﯽ ﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا اﺑﻦ ﺳـﯿﻨﺎ ﻗﺎﻧﻮن را ﺑﺮ اﺳﺎس ﭘﻨـﺞ ﮐﺘﺎب‬
‫ﺗﺪوﯾﻦ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪:‬‬
‫ﮐﺘﺎب اول‪ :‬ﻣﺒﺎﻧﯽ و ﮐﻠﯿﺎت ﻃﺐ‪.‬‬
‫ﮐﺘﺎب دوم‪ :‬داروﻫﺎي ﺳﺎده )ﻣﻔﺮدات(‪.‬‬
‫ﮐﺘﺎب ﺳﻮم‪ :‬ﺑﯿﻤﺎريﻫﺎي ﺟﺰﯾﯽ ﮐﻪ در ﻫﺮ ﯾﮏ از اﻧﺪام ﺑﺪن از ﺳﺮ ﺗﺎ ﻗﺪم رخ ﻣﯽ دﻫﺪ‪.‬‬
‫ﮐﺘﺎب ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺑﯿﻤﺎريﻫﺎي ﻋﻤﻮﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻀﻮي ﺧﺎص اﺧﺘﺼﺎص ﻧﺪارد؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺐ‪.‬‬
‫ﮐﺘﺎب ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻗﺮاﺑﺎدﯾﻦ )داروﺳﺎزي(‪.‬‬
‫ﭘﺲ در واﻗﻊ ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن در ﺑﺮدارﻧﺪه ﻫﻤﻪ اﺑﻮاب ﻧﻈﺮي و ﻋﻤﻠﯽ ﻃﺐ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ از اﺑﺘﺪاي آﺷـﻨﺎﯾﯽام ﺑﺎ ﻃﺐ ﺑﻪ ﺳـﺮاغ ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن ﺷـﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺳﯿﻨﺎ رﻓﺘﻢ و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮد از آن را ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده ﺗﻬﯿﻪ‬
‫ﮐﺮدم‪ .‬ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ دﻟﯿـﻞ ﻧﺎرﺳـﺎ ﺑﻮدن ﺑﺮﺧﯽ ﻋﺒـﺎرات‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮ دﯾـﺪم ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺘﻦ ﻋﺮﺑﯽ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻧﻤﺎﯾﻢ ﺗﺎ ﺷﺎﯾـﺪ از ﻃﺮﯾﻖ زﺑﺎن اﺻـﻠﯽ ﺑﻬﺘﺮ‬
‫ﺑﺘﻮاﻧﻢ ﺑـﺎ ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬ارﺗﺒـﺎط ﺑﺮﻗﺮار ﻧﻤﻮده و ﺑﻪ ﻧﻈﺮﯾـﺎت ﻃـﺒﯽ ﺷـﯿﺦ واﻗﻒ ﮔﺮدم و ﻃﺒﻌـًﺎ در ﭘـﺎره اي از ﻣﻮارد ﺑﻪ ﺗﻄﺒﯿﻖ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮد از‬
‫ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺎ ﻣﺘﻦ ﻋﺮﺑﯽ آن ﻣﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻢ و در اﯾﻦ ﺑﯿﻦ ﺑﻪ ﺗﻔﺎوتﻫﺎي ﺑﺴـﯿﺎري در آن ﭘﯽ ﺑﺮدم ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ در ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻮارد ﺑﺮاي درك‬
‫و اﻃﻤﯿﻨﺎن ﺑﻬﺘﺮ ﺑﻨﺎﭼﺎر ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻣﺘﻦ ﻋﺮﺑﯽ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﯽ ﮐﺮدم و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﻦ را از ﻣﺘﻦ اﺻـﻠﯽ ﺑﯽﻧﯿﺎز ﮐﻨﺪ‪ .‬و ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ ﺑﺎ‬
‫دﻗﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﺑﺎ آﺷـﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ اﺳـﺘﺎد ﻣﺤﻘﻖ ﺟﻨﺎب آﻗﺎي اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﻧﺎﻇﻢ ﺑﻪ اﺗﻔﺎق ﺑﻪ اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت اﺳﺎﺳﯽ و ﻓﺎﺣﺶ در ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪن ﻣﺘﻦ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ‬
‫ﻓﺎرﺳـﯽ ﺑﺮﺧﻮرد ﻧﻤﻮدﯾﻢ ﮐﻪ اﺳـﺘﻔﺎده درﺳﺖ از ﯾـﮏ ﮐﺘـﺎب ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﻨﯽ را دﭼـﺎر ﺗﺮدﯾـﺪ و آن را از درﺟﻪ اﻋﺘﻤـﺎد و اﻋﺘﺒـﺎر ﺳﺎﻗﻂ ﻣﯽ‬
‫ﻧﻤﻮد‪ ،‬آن ﻫﻢ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ ﻗﺎﻧﻮن ﮐﻪ ﻣﺮﺟﻊ و ﻣﻨﺒﻊ ﺑﯽﺑﺪﯾﻞ در ﻋﻠﻢ ﻃﺐ ﺷﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ﻧﻈـﺎﻣﯽ ﻋﺮوﺿـﯽ در ﺗﻮﺻـﯿﻒ ﻗـﺎﻧﻮن ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬اﮔﺮ ﺧﻮاﻫـﺪ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺴـﺘﻐﻨﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﮐﻔﺎﯾﺖ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﮐﻮﻧﯿﻦ و‬
‫ﭘﯿﺸﻮاي ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪» :‬ﮐﻞ اﻟﺼـﯿﺪ ﻓﯽ ﺟﻮف اﻟﻔﺮا« ﻫﻤﮥ ﺷﮑﺎرﻫﺎ در ﺷﮑﻢ ﮔﻮرﺧﺮ اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﯿﻢ در ﻗﺎﻧﻮن ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺷﻮد ﺑﺎ‬
‫ﺑﺴـﯿﺎري از زواﯾﺪ و ﻫﺮ ﮐﻪ را ﻣﺠﻠﺪ اول از ﻗﺎﻧﻮن ﻣﻌﻠﻮم ﺑﺎﺷﺪ از اﺻﻮل ﻋﻠﻢ ﻃﺐ و ﮐﻠﯿﺎت او ﻫﯿﭻ ﺑﺮ او ﭘﻮﺷـﯿﺪه ﻧﻤﺎﻧﺪ زﯾﺮا اﮔﺮ ﺑﻘﺮاط و‬
‫ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس زﻧﺪه ﺷﻮﻧﺪ روا ﺑﻮد ﮐﻪ ﭘﯿﺶ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳﺠﺪه ﮐﻨﻨﺪ ‪) ...‬ﭼﻬﺎر ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻋﺮوﺿﯽ‪ ،‬ص ‪.(71‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪9 :‬‬
‫ﻟﺬا ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﻮدﯾﻢ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﻨﺎ ﺑﺎﺷﺪ ﻃﺐ ﺳـﻨﺘﯽ از اﻧﺰوا ﺧﺎرج ﮔﺮدد و از اﺿﻤﺤﻼل ﻧﺠﺎت ﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻣﻨﺒﻊ و ﻣﻌﺘﺒﺮ‬
‫اﯾﻦ ﻋﻠﻢ را درﯾـﺎﻓﺖ و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺎرﻫـﺎي ﻻـزم‪ ،‬ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﺗﻨﻘﯿـﺢ و ﺗﺮﺟﻤﻪ دﻗﯿﻖ ﻣﺘﻮن و ﻣﻨـﺎﺑﻊ اﺻـﯿﻞ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﺑﺎزﻧﻮﯾﺴـﯽ ﻣﺘﻮن ﻓﺎرﺳﯽ ﻃﺐ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﻐﯿﯿﺮات و ﺗﻔﺎوت ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻧﻮﺷﺘﺎر و واژﮔﺎن آن ﭘﺪﯾﺪار ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و در ﮐﻨﺎر‬
‫آن ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺘﻮن ﻋﺮﺑﯽ ﺿـﺮوري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ؛ زﯾﺮا ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺻـﯿﻞ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻗﺎﻧﻮن ﺷـﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ‪ ،‬اﻟﺤﺎوي رازي و ‪ ...‬ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ‬
‫ﻧﮕﺎرش ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺮﮔﺮداﻧـﺪن آﻧﻬﺎ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ دﻗﺖ و ﺣﻮﺻـﻠﻪ ﺑﺴـﯿﺎري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،،‬زﯾﺮا ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺘﻮن ﻋﻠﻤﯽ از زﺑﺎﻧﯽ ﺑﻪ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 25‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫زﺑـﺎن دﯾﮕﺮ آن ﻫﻢ از زﺑـﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﮐﻪ از ﻟﻔﻈﯽ ﮐﻮﺗﺎه و ﻣﻮﺟﺰ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﺑﻠﻨـﺪ اراده ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ ،‬ﮐﺎري ﺑﺲ دﺷﻮار اﺳﺖ و ﻋﻼوه ﺑﺮ آﮔﺎﻫﯽ‬
‫ﺑﺮ ادﺑﯿـﺎت دو زﺑـﺎن )ﻣﺒـﺪأ و ﻣﻘﺼـﺪ( ﮐﻪ در ﻗﻮاﻋـﺪ ﺗﺮﺟﻤﻪ از اﺻـﻮل اﺑﺘـﺪاﯾﯽ آن ﺷـﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬رﻋـﺎﯾﺖ دو اﺻـﻞ دﯾﮕﺮ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﯿﺰ‬
‫ﺿﺮوري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫‪ .1‬رﻋﺎﯾﺖ اﺻﻞ اﻣﺎﻧﺖ در اداي ﺗﻤﺎم ﻧﮑﺎت و ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﺘﻦ ﻣﻮرد ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺪون ﻫﯿﭻ ﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ و ﺗﺼﺮف در آن‪.‬‬
‫‪ .2‬آﮔـﺎﻫﯽ ﻣﺘﺮﺟﻢ ﺑﺮ ﻣﻮﺿﻮع ﮐﺘـﺎب‪ ،‬زﯾﺮا ﻧﮕﺎرش و ﺗﺮﺟﻤﻪ در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﮐﺴﺐ ﺗﺨﺼـﺺ ﻻزم در آن زﻣﯿﻨﻪ ﻣﯽ‬
‫ﺑ ﺎﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ آﺷـﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ زﺑﺎن ﻣﺒﺪأ و ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻟﻐﺖ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﯾﮏ ﻣﺘﻦ ﺗﺨﺼﺼﯽ و ﻋﻠﻤﯽ را درﺳﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﻤﻮد و آﻧﭽﻪ‬
‫از ﻓﺮﻫﻨـﮓ ﻟﻐﺖ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽ آﯾـﺪ ﻣﻌـﺎﻧﯽ ﻟﻐـﺎت اﺳﺖ ﻧﻪ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﻋﺒـﺎرات و اﺻـﻄﻼﺣﺎت‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻟﻐﺖ ﻧﺎﻣﻪ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﮐﻪ‬
‫ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﻋﻠﻢ ﻃﺐ ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﻟﻐﺖ ﻧﺎﻣﻪ ﮐﺎﻣﻠﯽ در دﺳﺘﺮس ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺘﺮﺟﻢ ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻃﺒﯽ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻟﻐﺎت و ﻣﺼـﻄﻠﺤﺎت ﻧﺰد ﻃﺒﯿﺒﺎن را ﺑﺪاﻧﺪ و ﺑﺮ اﺳﺎس اﺻﻄﻼح اﻫﻞ ﻓﻦ و ﻋﻠﻤﺎي ﻃﺐ آن را اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻧﻤﺎﯾﺪ‪،‬‬
‫ﻟﺬا ﭘﯿﺶ زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﯾﮏ ﻣﺘﻦ ﻃﺒﯽ‪ ،‬آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﻣﺒﺎﻧﯽ و ﮐﻠﯿﺎت ﻋﻠﻢ ﻃﺐ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮاي روﺷﻦ ﺷﺪن ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬ﺑﻪ ﯾﮏ اﺷـﺘﺒﺎه در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺘﻦ ﻃﺒﯽ اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ از ﻧﺎآﺷﻨﺎ ﺑﻮدن ﺑﺎ ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻃﺒﯽ ﻧﺎﺷﯽ‬
‫ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﺘﺮﺟﻤﺎن رواﯾﺎت ﻃﺒﯽ‪،‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪10 :‬‬
‫رواﯾﺖ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ‪ -‬ﺻـﻠﻮات اﻟﻠﱠﻪ ﻋﻠﯿﻪ وآﻟﻪ‪ -‬را ﮐﻪ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪َ» :‬ﺧﯿُْﺮ َﻣﺎ َﺗَﺪاَوﯾْﺘُْﻢ ﺑ ِِﻪ اﻟ َْﻤِﺸـ ﱡﯽ« ﯾﺎ رواﯾﺖ دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در ﺗﻘﺴـﯿﻢ ﺑﯿﻤﺎري ﻫﺎ ﺑﯿﺎن‬
‫ﺷـﺪه و ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪» :‬اﻟﱠﺪاُء َﺛﻼَﺛٌﮥ َو اﻟﱠﺪَواُء َﺛﻼَﺛٌﮥ ‪َ ...‬و َدَواُء اﻟ ِْﻤﱠﺮِة اﻟ َْﻤـِﺸ ﱡﯽ« ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده اﻧﺪ‪ :‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﺑﺪان ﺗﺪاوي ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ‬
‫راه رﻓﺘـﻦ اﺳـﺖ و در رواﯾﺖ دوم ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده اﻧـﺪ‪ ،‬درد ﺳﻪ ﮔـﻮﻧﻪ اﺳﺖ و درﻣـﺎن ﺳﻪ ﮔـﻮﻧﻪ ‪ ...‬و دواي ﻣِﺮه )ﺻـﻔﺮا و ﺳـﻮدا( راه رﻓﺘﻦ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﻧﻈﺮ اﺑﺘـﺪاﯾﯽ و ﻏﯿﺮ ﻓﻨﯽ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ اي درﺳﺖ و زﯾﺒـﺎ اﺳﺖ و ﻣﻄﻠﺒﯽ را ﮐﻪ در ﺟـﺎي ﺧﻮد ﺑﺴـﯿﺎر ﺧﻮب ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﺳـﻔﺎرش ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ؛‬
‫ﯾﻌﻨﯽ ورزش و راه رﻓﺘﻦ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﻨـﺪرﺳﺘﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﺿـﺮوري ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ از ﻧﻈﺮ ﻓﻨﯽ و ﺑﺮ اﺳـﺎس ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻃﺒﯽ‪ ،‬ﻧﺎدرﺳـﺖ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا واژه »َﻣﺸـﯽ« از ﻧﻈﺮ ﻟﻐﺖ ﻣﺼﺪر و ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي راه رﻓﺘﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ وﻟﯽ در اﺳـﺘﻌﻤﺎل و اﺻـﻄﻼح ﻃﺒﯽ َﻣِﺸـ ّﯽ )ﺑﺮ وزن رﺿـّﯽ( ﺑﻪ‬
‫ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺴـﻬﻞ )ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻮردن ﻣﺴـﻬﻞ( ﻧﯿﺰ اﺳﺘﻌﻤﺎل ﺷﺪه اﺳﺖ »‪ .«1‬و از ﻗـﻮاﻧﯿﻦ ﻋﻤﻠﯽ در ﻃﺐ ﺳـﻨﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﻔﺮا و ﺳﻮدا ﺑـﺎ ﺧﻮردن‬
‫داروي ﻣﺴﻬﻞ از ﺑﺪن ﺗﺨﻠﯿﻪ و ﭘﺎﮐﺴﺎزي ﻣﯽ ﮔﺮدد ﻧﻪ ﺑﺎ راه رﻓﺘﻦ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﻮﺟﺐ اﯾﺠﺎد ﮔﺮﻣﯽ در ﺑﺪن و ﺑﺎﻋﺚ ﻫﯿﺠﺎن ﺻﻔﺮا ﻣﯽ ﮔﺮدد‬
‫و آﺷﻨﺎ ﺑﺎ ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﮐﻠﯿﺎت ﻃﺐ ﺳﻨﺘﯽ ﺧﻮب ﻣﯽ داﻧﺪ ﮐﻪ راه رﻓﺘﻦ از ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺶ اﻣﺮ ﺿﺮوري ﺑﺮاي ﺣﯿﺎت و ﺗﻨﺪرﺳﺘﯽ اﺳﺖ و در ﻣﺒﺤﺚ‬
‫ﺣﺮﮐﺖ و ﺳﮑﻮن از آن ﯾﺎد ﻣﯽ ﮔﺮدد و در اﺻﻄﻼح ﻃﺒﯽ‪ ،‬دواء ﺗﻠﻘﯽ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺟﺰء ﺿﺮورﯾﺎت ﺣﯿﺎﺗﯽ و ﺟﻨﺒﻪ ﭘﯿﺸﮕﯿﺮاﻧﻪ از ﺑﺮوز‬
‫ﺑﯿﻤـﺎري ﻫـﺎ را دارد‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﯿـﭻ ﮔﺎه راه رﻓﺘﻦ ﺑﺎﻋﺚ اﺳـﺘﻔﺮاغ و ﭘﺎﮐﺴﺎزي ﺑـﺪن از دو ﺧﻠﻂ ﺻـﻔﺮا و ﺳﻮدا ﻧﻤﯽ ﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ راه رﻓﺘﻦ ﻣﯽ‬
‫ﺗﻮاﻧـﺪ در ﺗﺤﻠﯿـﻞ ﺑﻠﻐﻢ از ﺑـﺪن ﻣﺆﺛﺮ واﻗﻊ ﺷﻮد ﮐﻪ در ﻫﻤﺎن رواﯾﺖ از ﺑﺎب ﺗﻤﺜﯿﻞ ﺑﻪ ﺣّﻤﺎم ﮐﺮدن ﺑﺮاي ﮐﺎﻫﺶ ﺑﻠﻐﻢ ﺗﻮﺻـﯿﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ‪،‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ داﺷﺘﻦ آﮔﺎﻫﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻋﻠﻢ ﻃﺐ ﭘﯿﺶ از ﺗﺮﺟﻤﻪ ﯾﮏ ﻣﺘﻦ ﻃﺒﯽ‪ ،‬ﺿﺮوري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ اﺷﺎره ﮐﺮدﯾﻢ ﺑﺮاي اﺣﯿﺎي ﻋﻠﻢ ﻃﺐ ﺑﺎﯾـﺪ ﻣﺘﻮن اﺻـﯿﻞ آن را ﺷـﻨﺎﺧﺖ و ﺑﺎ دﻗﺖ ﺑﺎزﺧﻮاﻧﯽ ﻧﻤﻮد و از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺂﺧﺬ‬
‫اﺻﯿﻞ آن‪ ،‬ﮐﺘﺎب »اﻟﻘﺎﻧﻮن ﻓﯽ اﻟﻄﺐ« ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨـﺎي اﺻـﻄﻼﺣﯽ در ﮐﺘﺎبﻫـﺎي ﻟﻐﺖ ﻧﻈﯿﺮ ﻟﺴـﺎن اﻟﻌﺮب اﺷـﺎره ﺷـﺪه اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ آﺷـﻨﺎ و ﻣﺘﺒﺎدر ﺑﻪ ذﻫﻦ ﻧﻤﯽ‬
‫ﺑ ﺎﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 26‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪11 :‬‬
‫در ﺧﺼﻮص ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ ﺑﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ اي ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ آﻗﺎي ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺷـﺮﻓﮑﻨﺪي اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﮐﺘﺎب‬
‫ﻧﺨﺴﺖ آن زﯾﺮ ﻧﻈﺮ داﻧﺸـﮕﺎه ﺗﻬﺮان ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﻄﺒﯿﻖ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از اﺳﺎﺗﯿﺪ داﻧﺸﮕﺎه ﻫﻤﺮاه ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در ﭘﺎره اي از ﻣﻮارد ﺑﺎ‬
‫ﻧﺴـﺨﻪ اﻧﮕﻠﯿﺴـﯽ ﻗﺎﻧﻮن ﻧﯿﺰ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺷـﺪه و در ﭘﺎورﻗﯽ آن درج ﮔﺮدﯾـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﻟﯿﮑﻦ ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ در اﺑﺘﺪا‬
‫اﺷـﺎره ﮐﺮدم ﺑﺮوز اﺷـﮑﺎﻻت ﻣﺘﻌـﺪد و ﻧﺎرﺳـﺎﯾﯽ در اداي ﻣﻘﺼﻮد‪ ،‬ﻣـﺎ را ﺑﻪ دﻗﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﻃﺮح ﺗﺮﺟﻤﻪ اي دﯾﮕﺮ از ﻗﺎﻧﻮن وا داﺷﺖ‪ ،‬زﯾﺮا‬
‫ﻣﺘﺄﺳـﻔﺎﻧﻪ ﺑـﺎ ﺗﻄﺒﯿﻖ اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑـﺎ ﻣﺘﻦ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ اﺷـﺘﺒﺎﻫﺎﺗﯽ ﺑﺮﺧﻮرد ﻧﻤﻮدﯾﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﻣﺘﺮﺟﻢ‪ ،‬ﺳـﻌﯽ واﻓﺮي در اﯾﻦ راه ﻧﻤﻮده وﻟﯽ ﺑﻪ‬
‫دﻻـﯾﻠﯽ ﮐﻪ اﯾﺸـﺎن در ﻣﻘـﺪﻣﻪ ﮐﺘـﺎب ﺳﻮم ﺑـﺪان اﺷـﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﻨـﺪ و از آن ﺟﻤﻠﻪ ﻋـﺪم آﺷـﻨﺎﯾﯽ ﺑـﺎ ﻃﺐ و اﺻـﻄﻼﺣﺎت ﻃـﺒﯽ اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ‬
‫اﺷـﺘﺒﺎﻫﺎت ﺑﯿﺶ از ﺣـﺪ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آن ﻫﻢ در ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ژرﻓﺎي »ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ« ﮐﻪ ﺳﺎلﻫﺎي ﻣﺘﻤﺎدي در ﻣﺮاﮐﺰ ﻋﻠﻤﯽ ﺟﻬﺎن ﻣﺤﻮر‬
‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺪرﯾﺲ ﺑﻮده اﺳﺖ و از ﻣﺮاﺟﻊ و ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺻـﻠﯽ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻃﺒﯽ ﺷـﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﻮد و ﻣﺤﻮر ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻃﺒﯿﺒﺎن و ﻣﺤﻘﻘﺎن ﺑﺴـﯿﺎري ﻣﯽ‬
‫ﺑ ﺎﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫ﻟـﺬا ﺑﺎ ﺗﻮﮐﻞ ﺑﺮ ﺧـﺪاي ﻣﺘﻌﺎل و ﻋﻨﺎﯾﺖ اوﻟﯿﺎي ﺣﻖ‪ -‬ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم‪ -‬و راﻫﻨﻤﺎﯾﯽﻫﺎي اﺳـﺘﺎد ارﺟﻤﻨـﺪ ﺟﻨﺎب آﻗﺎي اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﻧﺎﻇﻢ ﺑﺮ آن‬
‫ﺷﺪم ﺗﺎ در ﺣﺪ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺗﻮﺿﯿﺢ ﮐﺘﺎب اول )ﮐﻠﯿﺎت( ﺑﭙﺮدازم‪.‬‬
‫اﯾﻨﮏ ﺑﻪ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺷـﯿﻮه اي ﮐﻪ در آن اﺗﺨﺎذ ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﯽ ﭘﺮدازﯾﻢ و ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ را ﺑﺮ آن داﺷﺖ ﺗﺎ ﮐﻮﺷﺶ دﯾﮕﺮي‬
‫در اﯾﻦ راه اﻧﺠﺎم دﻫﯿﻢ اﺷﺎره ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﯿﻢ‪.‬‬
‫وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ را ﻣﯽ ﺗﻮان در ﭼﻨﺪ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮد‪:‬‬
‫‪ -1‬ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺴﺨﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫اﺷﺎره‬
‫ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺘﻮن ﮐﻬﻦ از زﺑﺎﻧﯽ ﺑﻪ زﺑﺎن دﯾﮕﺮ ﺑﺎ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺘﻮن ﻣﺘﺄﺧﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺗﻔﺎوت ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺎﺷﯽ از ﺷﯿﻮه‬
‫ﻧﮕﺎرش و ﻧﮑﺎت ادﺑﯽ از ﻗﺒﯿﻞ اﺷﺘﺮاك زﻣﺎﻧﯽ و ﺑﯿﺎﻧﯽ ﺑﯿﻦ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه و ﻣﺘﺮﺟﻢ ﺧﻼﺻﻪ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻌﻀﻞ ﻣﻬﻢ دﯾﮕﺮي در ﭘﯿﺶ روي‬
‫ﻣﺘﺮﺟﻢ ﻗﺮار دارد و آن دﺳﺖ ﯾﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﺻﺤﯿﺢ و ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺴﺨﻪ اي ﮐﻪ‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪12 :‬‬
‫ﻣﻐﻠﻮط ﻧﺒﺎﺷـﺪ و از ﺳـﻼﻣﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮاي ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷـﺪ و در ﮔﺬر زﻣﺎن دﺳﺖ ﺧﻮش ﺗﻐﯿﯿﺮات و ﺗﺼـﺮﻓﺎت ﻧﺎﺑﺠﺎي ﮐﺎﺗﺒﺎن واﻗﻊ‬
‫ﻧﺸﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ آﺛﺎر ﻣﮑﺘﻮب و ﻣﯿﺮاث ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺮ ﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪه از ﮔﺬﺷـﺘﮕﺎن ﺑﺎ ﻧﺒﻮد اﻣﮑﺎﻧﺎت ﭼﺎﭘﯽ ﻋﺼﺮ ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻧﻮﯾﺴﺎن‪،‬‬
‫ﻣﻮرد اﺳـﺘﻨﺴﺎخﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪد ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻄﻮر ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎنﻫﺎي ﻃﻮﻻﻧﯽ‪ ،‬ﻏﺒﺎر ﺗﺼـﺮﻓﺎت و ﺗﺼﺤﯿﻔﺎت ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﺮ ﭼﻬﺮه آﻧﻬﺎ‬
‫ﻧﺸﺴـﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻮﯾﮋه ﻣﺘﻮﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺳـﺪهﻫﺎي ﭘﯿﺶ از ﺳـﺪه ﻫﺸـﺘﻢ ﻫﺠﺮي ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺘﺮﺟﻢ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺘﻮن ﺑﺎﯾـﺪ ﭘﯿﺶ از‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل دﺳﺖ ﯾﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪ اي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﯾﺎ ﻣﺘﻦ ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﺷـﺪه از ﮐﺘﺎب ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ اﻃﻤﯿﻨﺎن ﺧﺎﻃﺮ ﺑﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ آن ﻣﺒﺎدرت ورزد و ﯾﺎ‬
‫ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ در ﺗﺮﺟﻤﻪ و آﺷـﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬در ﺻـﺪد ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي ﮐﺘﺎب ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎ ﺑﺮرﺳـﯽ آﻧﻬﺎ و ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ در ﻓﻦ‬
‫ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﺑﺎ ﺑﻬﺮه ﮔﯿﺮي از اﺻﻮل و ﺷﯿﻮهﻫﺎي آن‪ ،‬اﺷﮑﺎﻻت اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﻧﺴﺨﻪ را ﺑﺮﻃﺮف ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ ﺗﺮﺟﻤﻪ اي دﻗﯿﻖ از ﮐﺘﺎب را ار ﺋا ﻪ دﻫﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎﯾﺪ در آﻏﺎز‪ ،‬آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﮐﻬﻦ ﻋﻨﻮان ﺷﺪه اﺳﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﻨﯿﻢ ﯾﻌﻨﯽ »ﺑﻪ ﺣﺎﺻﻞ آوردن ﻧﺴﺨﻪ اي‬
‫از اﺛﺮي ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻋﺮض دادن و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﮐﺮدن ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي ﺧﻄﯽ ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﻣﻮﺛﻖ آن اﺛﺮ ﻓﺮاﻫﻢ آﻣـﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻣﺬﮐﻮر‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 27‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﭼﻪ از ﺟﻬﺖ ﻣﻔﻬﻮم و ﻣﻌﻨﯽ و ﭼﻪ از ﺑـﺎﺑﺖ ﻟﻔـﻆ و ﺻﻮرت ﻋﯿﻦ ﻧﺴـﺨﻪ اي ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻋﺮﺿﻪ داﺷـﺘﻪ اﺳﺖ و ﯾﺎ ﻻاﻗﻞ ﻫﯿﺄﺗﯽ داﺷـﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺆﻟﻒ اﺛﺮش را ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ آن و ﯾﺎ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ آن ﻓﺮاﻫﻢ آورده اﺳﺖ« »‪.«1‬‬
‫آﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻘﺪﻣﻪ در ﺑﺎره ﻣﻌﻀﻞ ﻧﺴﺨﻪ ﺑﯿﺎن ﺷﺪ در ﺧﺼﻮص ﮐﺘﺎب ﻧﻔﯿﺲ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ ﻧﯿﺰ وﺟﻮد دارد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺎ اﯾﻦ‬
‫ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺤﺎﻓـﻞ ﻋﻠﻤﯽ و ﻣـﺪارس ﻃﺒﯽ در ﻗﺮون و اﻋﺼـﺎر ﻣﺘﻤـﺎدي ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﮔـﺬﺷﺖ ﻫﺰار ﺳﺎل از ﺗﺄﻟﯿﻒ آن‪ ،‬داراي ﻧﺴـﺦ‬
‫ﻣﺘﻌﺪدي ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و از ﺗﻐﯿﯿﺮات و ﺗﺼﺤﯿﻔﺎت ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﺎﺧﻮاﻧﺎ ﺑﻮدن‪ ،‬ﻏﻠﻄﻨﻮﯾﺴﯽ‪،‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬راﻫﻨﻤﺎي ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﺘﻮن‪ ،‬ﺟﻮﯾﺎ ﺟﻬﺎﻧﺒﺨﺶ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪13 :‬‬
‫اﻓﺘﺎدﮔﯽ و ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﯾﯽ ﻋﺒﺎرات ﻣﺼﻮن ﻧﺒﻮده و اﺷـﮑﺎﻻت ﻧﺎﺷـﯽ از اﺳـﺘﻨﺴﺎخﻫﺎي ﻣﺘﻌـﺪد در آن ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﭘﯿﺶ از‬
‫ﺗﺮﺟﻤﮥ دﻗﯿﻖ آن در ﺻﺪد ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﺘﻦ اﺻﻠﯽ ﺑﺮآﻣﺪ ﺗﺎ اﺛﺮ ﻃﺒﯽ ﺷﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ آن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺑﻮده ﻋﺮﺿﻪ ﮔﺮدد و از اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت ﻣﺘﺄﺛﺮ از ﮐﻢ‬
‫ﺳﻮادي‪ ،‬ﺑﯽ ﺗﻮﺟﻬﯽ و ﺣﻮاس ﭘﺮﺗﯽ ﻧﺴـﺨﻪ ﻧﻮﯾﺴﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻮاردي از آن اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬در ﺣـﺪ ﺗﻮان ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آﯾـﺪ‪ ،‬ﻟـﺬا در‬
‫ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﺘﻦ اﺻﻠﯽ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﻮاﻋﺪ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﺘﻮن ﭼﻨﺪ ﮐﺎر ﺻﻮرت ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬
‫‪ .1‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺼﺤﯿﺢ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺑﮑﺎرﮔﯿﺮي ﺷﯿﻮه و روش اﺳﺘﺪﻻﻟﯽ ﺑﺮاي ﺗﺼﺤﯿﺢ‪.‬‬
‫در ﺧﺼﻮص ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺻﻠﯽ ﺑﺮاي ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﺘﻦ ﻗﺎﻧﻮن از ﭼﻨﺪ ﻧﺴﺨﻪ ﮐﻪ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮده و در ﮐﻨﺎر آﻧﻬﺎ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻋﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬
‫‪ -1‬ﻧﺴﺨﻪ ﭼﺎپ ﺑﻮﻻق‪ -2 ،‬ﻧﺴﺨﻪ ﭼﺎپ ﺗﻬﺮان‪ -3 ،‬ﻧﺴﺨﻪ ﺷﺮح ﺣﮑﯿﻢ ﺟﯿﻼﻧﯽ‪ -4 ،‬ﻧﺴﺨﻪ ﻣﻮﺟﻮد در ﺿﻤﻦ ﺷﺮح ﺣﮑﯿﻢ آﻣﻠﯽ‪.‬‬
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻋﯽ ﮐﻪ از ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ در ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬
‫‪ -1‬ذﺧﯿﺮه ﺧﻮارزﻣﺸﺎﻫﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺳﯿﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ‪ -2 ،‬ﻃﺒﯿﻌﯿﺎت ﺷﻔﺎ‪،‬‬
‫‪ -3‬ﮐﺎﻣﻞ اﻟﺼﻨﺎﻋﮥ ﺣﮑﯿﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس اﻫﻮازي‪ -4 ،‬ﻟﻐﺖ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻋﺮﺑﯽ‪.‬‬
‫ﻧﺴﺦ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﺎﻧﻮن‬

‫اﺷﺎره‬

‫ﻧﺴﺨﻪ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺴﺘﯿﻢ از آﻧﻬﺎ در ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﯿﻢ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﺴﺨﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪:‬‬

‫اﻟﻒ‪ .‬ﻧﺴﺨﻪ ﭼﺎپ ﺑﻮﻻق ﻣﺼﺮ‬

‫ﻧﺴـﺨﻪ اي ﺑﺴـﯿﺎر راﯾـﺞ و ﻣﺘـﺪاول ﮐﻪ ﻣﺒﻨﺎي ﭼﺎپﻫﺎي ﺑﻌـﺪي ﻗﺎﻧﻮن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﺴـﺨﻪ از ﻧﺴـﺨﻪ ﭼﺎپ ﺗﻬﺮان ﺧﻮاﻧﺎﺗﺮ اﺳﺖ و‬
‫اﺷﮑﺎﻻت ﺳﻄﺤﯽ و ﺑﺪ ﺧﻄﯽ در آن ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽ ﺧﻮرد‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ اﻏﻼط اﺳﺎﺳﯽ و ﻓﺎﺣﺶ در آن ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪14 :‬‬
‫اﺷـﮑﺎﻻت اﯾﻦ ﻧﺴـﺨﻪ‪ ،‬ﮔﺎه در ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺴـﯿﺎر ﺗﺄﺛﯿﺮﮔـﺬار ﺑﻮده و ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ را ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ واروﻧﻪ ﺟﻠﻮه ﻣﯽ دﻫﺪ‪ ،‬و ﺟﺎي ﺗﺄﺳـﻒ‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﻬـﺎﯾﯽ ﻣﺄﺧـﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز اﺷـﮑﺎﻻت ﺑﺴـﯿﺎري در ﺗﺮﺟﻤﻪ آن ﮔﺮدﯾـﺪه‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 28‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻧﺴﺨﻪ ﺑﻮﻻق ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﻣﺘﯿﺎزﻫﺎﯾﯽ دارد وﻟﯽ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ وﺟﻮد اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ اﻏﻼط ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺴﺨﻪ ﻣﻌﺘﺒﺮي ﺑﺮاي ﻗﺎﻧﻮن ﺗﻠﻘﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪16 :‬‬

‫ب‪ .‬ﻧﺴﺨﻪ ﻣﺼّﺤﺢ ﭼﺎپ ﺗﻬﺮان‬

‫ﻧﺴﺨﻪ ﺗﻬﺮان ﻧﺴﺨﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﺧﻮﺑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻃﺒﯿﺐ ﺧﺒﺮه و آﮔﺎه ﻣﻮرد ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺮوﻫﯽ از ﻓﻀﻼ ﻣﻮرد ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ و ﺑﺎزﺧﻮاﻧﯽ‬
‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ اﯾﻦ ﻧﺴﺨﻪ در ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫ﺑﺎ اﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ از ﻗﺎﻧﻮن آﻏﺎز ﻣﯽ ﺷﻮد »ﺑﺴﻢ اﻟﻠﱠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻫﺬا ﮐﺘﺎب ﻟﻮ ﯾﺒﺎع ﺑﻮزﻧﻪ ذﻫﺒًﺎ‬
‫ﻟﮑﺎن اﻟﺒﺎﯾﻊ ﻣﻐﺒﻮﻧًﺎ« اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﻪ وزﻧﺶ ﻃﻼ داده ﺷﻮد‪ ،‬ﻓﺮوﺷﻨﺪه آن ﻓﺮﯾﺐ ﺧﻮرده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ ﺑﻪ اﻧﮕﯿﺰه ﺧﻮد ﺑﺮاي ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن ﻣﯽ ﭘﺮدازد و ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬اﯾﻦ ﮐﻪ ﻣﺘﺄﺧﺮان را از ﻣﻄﺎﻟﻌﺖ اﯾﻦ ﮔﻨﺠﯿﻨﻪ ﺣﮑﻤﺖ‪ ،‬اﮐﺘﺴﺎب‬
‫و اﺟﺘﻼﺑﯽ ﺑﻪ ﺳـﺰا دﺳﺖ ﻧﻤﯽ داد‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺗﺤﺮﯾﻒ ﮐﺘﺎب ﺑﻮد و ﮐﺜﺮت اﻏﻼط ﮐﺘﺎب از آن ﮐﻪ ﺗﺼـﺮﯾﻒ ﻋﻬﻮد و ﺗﺼـﺤﯿﻒ ﻧّﺴﺎخ‬
‫ﭼﻨـﺪان ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﺑـﺪان راه داده ﮐﻪ ﺗﻮان ﮔﻔﺘﻦ ﺷـﻄﺮي و ﺳـﻄﺮي از اﻧﺸـﺎء ﻣﺼـﻨﻒ و اﻣﻼـء ﻣﺆﻟﻒ ﻣﺼﻮن از ﻧﺴـﺦ و ﻣﺴـﺦ ﺑﺎﻗﯽ‬
‫ﻧﮕﺬاﺷـﺘﻪ ﺗـﺎ در اﯾﻦ ﻋﻬـﺪ ﻣﯿﻤﻮن ‪ ...‬ﺟـﺎﻟﯿﻨﻮس زﻣﺎن و اﻓﻼﻃﻮن اوان ﻋﺎرف ﻏﻮاﻣﺾ ﻃﺐ و ﺣﮑﻤﺖ ‪ ...‬آﻗﺎ ﻣﯿﺮزا ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ‬
‫ﺣﮑﯿﻢ ﺑﺎﺷـﯽ ‪ ...‬ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﯾﻦ ﻓﺮﺧﻨﺪه ﮐﺘﺎب و ﺗﻨﻘﯿﺢ ﻓﺼﻮل و اﺑﻮاب ﻣﺒﺬول داﺷﺖ ‪ ...‬ﻣﻘﺎﺑﻠﺖ ﻧﺎﻣﻪ ﺛﺎﻧﯽ را ﺑﺎ ﻧﺴﺨﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐﻪ ﻣﺼّﺤﺢ‬
‫اﺳﺖ ﻣﺠﻤﻌﯽ از ﻓﻀـﻼء ﻣﻨﻌﻘـﺪ ﺧﻮاﺳﺖ ﺗـﺎ ﭼﻨـﺎن ﮐﻪ ﺑﺎﯾـﺪ و ﺷﺎﯾـﺪ از اﺑﺘـﺪاي ﮐﻠﯿـﺎت ﺑﻪ اﻧﻀـﻤﺎم ادوﯾﻪ ﻣﻔﺮده ﺗﺎ ﺣّﻤﯿﺎت و ﻗﺮاﺑﺎدﯾﻦ از‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻠﺖ و ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﻨﻘﺢ و ﻣﻘﺒﻮل و ﻣﻄﺒﻮع ﺑﯿﺮون آﻣﺪ ‪ ...‬ﺣّﺮره اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻤﺬﻧﺐ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﻃﻬﺮاﻧﯽ ﻃﺒﯿﺐ ﻧﻈﺎم ﻓﯽ ﺷﻬﺮ ﺷﻌﺒﺎن ‪.«1295‬‬
‫ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﺷﺪه‪ ،‬ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ و ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺿـﻌﻒ آن در ﺑﺪﺧﻄﯽ‪ ،‬ﻗﻠﻢ ﺧﻮردﮔﯽ ﭘﺎره اي از ﮐﻠﻤﺎت‬
‫آن ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﻪ ﻧﻮع ﭼـﺎپ ﺳـﻨﮕﯽ آن ﺑﺮﻣﯽ ﮔﺮدد و ﻫﻤﯿﻦ ﺑـﺪﺧﻄﯽ و ﻧﺎﺧﻮاﻧﺎ ﺑﻮدن ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز اﻏﻼط ﺳـﻄﺤﯽ در آن‬
‫ﮔﺮدﯾﺪه ﮐﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﯽ ﺣﻮﺻﻠﻪ و دﻗﺖ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ اﺻﻼح ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻔﺎوتﻫـﺎي ﮐﻢ اﻫﻤﯿﺖ دﯾﮕﺮي در ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮن از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان ﺑﺎ ﺑﻮﻻق دﯾـﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﻣﺎﻧﻨـﺪ اﺧﺘﻼف در ﺗﺄﻧﯿﺚ و ﺗـﺬﮐﯿﺮ‬
‫اﻓﻌﺎل‪ ،‬ﮐﻠﻤﺎت و ﺿﻤﺎﯾﺮ ﮐﻪ دﻟﯿﻞ ﻋﻤﺪه آن‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪17 :‬‬
‫وﺟﻮد ﻣﺆﻧﺚﻫـﺎي ﻣﺠـﺎزي در زﺑـﺎن ﻋﺮﺑﯽ اﺳﺖ و در ﭘﺎره اي از ﻣﻮارد اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮ در ارﺟﺎع ﺿـﻤﺎﯾﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از ﺷﺎرﺣﺎن‬
‫ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻣﻠﯽ در ﻣﻮارد ﺣﺎﯾﺰ اﻫﻤﯿﺖ ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬دو ﻧﺴﺨﻪ ﺗﻬﺮان و ﺑﻮﻻق ﻣﮑﻤﻞ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺪﯾﻦ‬
‫ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ اﺷﮑﺎﻻت ﻓﺎﺣﺶ دﯾﮕﺮي را ﻣﯽ زداﯾﺪ و دﯾﮕﺮي اﺷﮑﺎﻻت ﺳﻄﺤﯽ اﯾﻦ‬
‫را ﻣﯽ ﭘﻮﺷﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺘﻔﺎده از ﻫﺮ دو ﻧﺴﺨﻪ ﺑﺮاي ﺗﺼﺤﯿﺢ ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن و ﺳﭙﺲ ﺗﺮﺟﻤﻪ آن اﻣﺮي اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪19 :‬‬

‫ج‪ .‬ﻧﺴﺨﻪ ﺷﺮح ﺣﮑﯿﻢ ﺟﯿﻼﻧﯽ‬

‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 29‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﻧﺴﺨﻪ اي ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺟﯿﻼﻧﯽ در ﺷﺮح ﺧﻮد ﺑﺮ ﻗﺎﻧﻮن از آن اﺳﺘﻔﺎده‬
‫ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﻮﻻق ﺷـﺒﺎﻫﺖ دارد و در ﭘﺎره اي ﻣﻮارد ﺑﺎ ﻧﺴﺨﻪ ﺗﻬﺮان ﻫﻢ ﺧﻮاﻧﯽ دارد و ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ آﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﺄﺧﺬ اﺳﺘﻨﺴﺎخ‬
‫آن ﺑﺎ ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﻮﻻق ﯾﮑﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺗﻔﺎوت ﮐﻪ اﺷـﮑﺎﻻت اﺳﺎﺳـﯽ ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﻮﻻق در آن ﮐﻤﺘﺮ دﯾـﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﺎﺗﺐ آن در ﺑا ﺘـﺪا ﻣﯽ‬
‫ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬اﯾﻦ ﺷـﺮح ﻗﺎﻧﻮن از ﻓﺎﺿﻞ ﮐﺎﻣﻞ ادﯾﺐ ﺑﯽﻫﻤﺘﺎ‪ ،‬ﺣﮑﯿﻢ ﻋﻠﯽ ﺟﯿﻼﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻘﻞ و ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪه از ﻧﺴﺨﻪ اي ﮐﻪ ﻣﺼﻨﻒ آن را‬
‫ﺑﺎ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻧﻈﺮ ﺗﻬﺬﯾﺐ ﻧﻤﻮده ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺴـﺨﻪ ﺷـﺮح ﺟﯿﻼﻧﯽ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ آﻣﯿﺨﺘﻪ ﻧﺒﻮدن ﺑﺎ ﺷـﺮح در ﮐﻨﺎر دو ﻧﺴﺨﻪ دﯾﮕﺮ راه ﮔﺸﺎي ﺧﻮﺑﯽ ﺑﺮاي رﻓﻊ اﺷﮑﺎﻻت و اﺑﻬﺎﻣﺎت ﻧﺴﺨﻪ اي‬
‫ﻗﺎﻧﻮن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺣﮑﯿﻢ ﺟﯿﻼﻧﯽ در ﭘﺎره اي ﻣﻮارد در ﺿـﻤﻦ ﺷـﺮح ﺑﻪ ﺑﯿﺎن اﺧﺘﻼف ﻧﺴـﺨﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﭘﺮدازد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺣﻞ ﻧﺴﺨﻪ و ﻓﻬﻢ ﻋﺒﺎرت ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﻣﯽ‬
‫ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬وي در ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد ﺑﻪ اﺧﺘﻼف ﺷﺪﯾـﺪ در ﻧﺴﺦ ﻗﺎﻧﻮن اﺷﺎره و آن را ﮐﻢ اﻫﻤﯿﺖ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻣﺜًﻠﺎ در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻋﻀﻞ ﻣﻨﺨﺮﯾﻦ‬
‫ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬ﻧﺴـﺨﻪ ﻫـﺎ در اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم‪ ،‬ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﮐﻢ ﻓﺎﯾـﺪه ﺑﻮدن و اﺗﺤﺎد ﻣﻌﻨﻮي آﻧﻬﺎ از ﺑﯿﺎن آن ﺻـﺮف ﻧﻈﺮ‬
‫ﻧﻤﻮدﯾﻢ‪.‬‬
‫ﺣﮑﯿﻢ ﺟﯿﻼﻧﯽ ﺑﻪ اﺧﺘﻼف ﻧﺴﺦ در ﺗﻘﺪﯾﻢ و ﺗﺄﺧﯿﺮ ﻋﺒﺎرات در ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺜًﻠﺎ در ﺻـﻔﺤﻪ ‪ 66‬ﭼﺎپ ﺑﻮﻻق و‬
‫ﭼﺎپ ﺗﻬﺮان‪ ،‬ﻋﺒﺎرت »واﻟﻌﺮوق اﻟﺘﯽ ﺗﺄﺗﯽ اﻟﺮﺣﻢ ﻣﻦ اﻟﺠﻮاﻧﺐ ﯾﺘﻔﺮع ﻣﻨﻬﺎ ﻋﺮوق ﺻﺎﻋـﺪة اﻟﯽ اﻟﺜـﺪي ﻟﯿﺸﺎرك ﺑﻬﺎ اﻟﺮﺣﻢ اﻟﺜﺪي« در ﺳـﻄﺮ‬
‫ﻫﻔﺘﻢ و ﯾﺎزدﻫﻢ ﮐﺘﺎب ﺗﮑﺮار ﺷـﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺼـﺤﯿﻒ از ﻧﻮع ﺗﮑﺮار ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ﺑﻪ دﻻﯾﻞ آن در ﭘﺎورﻗﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺷﺎره ﮐﺮدﯾﻢ‪ .‬در اﯾﻦ‬
‫ﻋﺒﺎرت ﺣﮑﯿﻢ ﺟﯿﻼﻧﯽ اﺧﺘﻼف ﻧﺴﺦ را ﻋﻠﺖ وﻗﻮع اﯾﻦ ﺗﮑﺮار ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻧﺴﺦ ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﭘﺮ اﺧﺘﻼف‬
‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻮﯾﮋه در ﺗﻘﺪﯾﻢ و ﺗﺄﺧﯿﺮ« و ﺑﻪ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﻧﺴﺦ اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﭘﺎورﻗﯽ ﻣﺘﻦ ﻋﺮﺑﯽ آن را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮدﯾﻢ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪20 :‬‬

‫د‪ .‬ﻧﺴﺨﻪ ﺷﺮح ﺣﮑﯿﻢ آﻣﻠﯽ‬

‫آﻣﻠﯽ در آﻏﺎز ﺷـﺮح ﺧﻮد ﺑﺮ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺎ اﻧﺘﻘﺎد از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻫﺎ و ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻃﺒﯽ را ﻣﻐﻠﻮط ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﻨﺪ و ﻃﺒﻌًﺎ آن را ﺑﻪ ﻏﻠﻂ ﺿﺒﻂ‬
‫ﻣﯽ ﮐﻨﻨـﺪ ﺑﻪ ﭼﻨـﺪ ﻣﻮرد از اﺷـﺘﺒﺎﻫﺎت در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻣﺜًﻠﺎ ﮐﺴـﯽ ﻋﺒﺎرت »اﻟﻐﺴﻞ ﺗﻘﻠﻞ ﻣﻦ ﺣﺮارة اﻟﺼﺒﺮ« ﺷﺴـﺘﻦ ﺻﺒﺮ زرد‬
‫ﺑـﺎﻋﺚ ﮐـﺎﻫﺶ ﺣﺮارت آن ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬اﻟﻌﺴﻞ ﺧﻮاﻧـﺪه و در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻏﻠﻄﺨﻮاﻧﯽ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪» :‬ﮐﺎﻫﺶ ﺣﺮارت ﺻﺒﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﺎﺻـﯿﺖ‬
‫ﻋﺴﻞ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ«‪ .‬دﯾﮕﺮي ﺧﻮاﻧﺪه ﮐﻪ ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس از ﻓﺼﺪ »ﻣﻨﺠﻢ« ﻣﻨﻊ ﻧﻤﻮده در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺻـﺤﯿﺢ »ﻣﺘﺨﻢ« اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ‬
‫دﭼﺎر ﺗﺨﻤﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ؛ و ﯾﺎ در ﻣﺒﺤﺚ ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻋﺒﺎرت »اﻟﺤّﺲ اﻟﺒﺼﺮي ﯾﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ« را ﺧﻮاﻧﺪه‪ :‬ﺣﺴﻦ ﺑﺼﺮي ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﮔﻮاه اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﺑﺎره ﻧﺴـﺨﻪ ﺷـﺮح ﺣﮑﯿﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد آﻣﻠﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ‪ ،‬ﻧﺴـﺨﻪ اي ﻣﺰﺟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﻦ ﺑﺎ ﺷﺮح ﺑﺴﯿﺎر آﻣﯿﺨﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي‬
‫ﮐﻪ در ﺑﺴـﯿﺎري از ﻣﻮارد‪ ،‬ﺗﻔﮑﯿﮏ ﺑﯿﻦ ﺷـﺮح و ﻣﺘﻦ ﻣﻘﺪور ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻟﺬا ﺗﺸـﺨﯿﺺ و ﺗﻤﺎﯾﺰ ﺑﯿﻦ ﺷـﺮح و ﻣﺘﻦ ﺧﻮد ﻧﯿﺎز ﺑﻪ دﻗﺖ زﯾﺎدي‬
‫دارد‪ ،‬ﺧﻂ ﮐﺸﯽ روي ﺳﻄﻮر ﻧﯿﺰ در ﻫﻤﻪ ﻣﻮارد ﮐﺎﻣﻞ و دﻗﯿﻖ ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺴـﺨﻪ ﺣﮑﯿﻢ آﻣﻠﯽ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﻌﻨﻮي ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ در ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﺒﺎرات ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي‪ ،‬ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻀـﻤﻮن در آن‬
‫دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد و ﮔﺎه ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﺰﺟﯽ ﺑﻮدن آن ﻣﺜًﻠﺎ ﻣﺮﺟﻊ ﺿـﻤﯿﺮ را در ﻣﺘﻦ آورده ﻟﺬا ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻗﺮاﯾﻦ و ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﻧﺴﺦ دﯾﮕﺮ ﻣﯽ ﺗﻮان‬
‫از ﻧﻈﺮ ﻟﻔﻈﯽ از ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد‪.‬‬
‫در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ در ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪:‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 30‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﻋﺒﺎرت »ﻋﻀـﻠﺘﺎن ﺗﺄﺗﯿﺎن ﻣﻦ ﺟﻬـﮥ اﻟﻤﻮﻗﯿﻦ ﯾﺠﺬﺑﺎن اﻟﺠﻔﻦ اﻟﯽ اﺳـﻔﻞ ﺟﺬﺑﺎ ﻣﺘﺸﺎﺑﻬﺎ« ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان و ﺟﯿﻼﻧﯽ و در ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﻮﻻق‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻔﺎوت »ﻧﺎﺑﺘﺎن« ﺑﻪ ﺟﺎي »ﺗﺄﺗﯿﺎن« ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﻧﺴـﺨﻪ آﻣﻠﯽ ﭼﻨﯿﻦ دارد »ﻋﻀـﻠﺘﺎن ﯾﺄﺗﯽ اﺣـﺪﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﺟﻬﮥ اﻟﻤﻮق اﻟﻮﺣﺸـﯽ واﻻﺧﺮي ﻣﻦ‬
‫ﺟﻬـﮥ اﻻﻧﺴـﯽ ﺣﺘﯽ اذا ﺟـﺬﺑﺘﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﻮﻗﯿﻦ ﺑﺎﻟﺘﺴـﺎوي ﺣﺼﻞ اﻻﻧﻄﺒﺎق« ﺑﺎ اﯾﻦ ﮐﻪ ﺗﻄﺎﺑﻖ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﺑﺎ دﯾﮕﺮ ﻧﺴـﺦ دارد‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻟﻔﻈﯽ‬
‫ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪21 :‬‬
‫در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﺮاي داوري ﺑﯿﻦ ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان و ﺟﯿﻼﻧﯽ ﺑﺎ ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﻮﻻق‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻟﻔﻆ »ﯾﺄﺗﯽ« در ﻋﺒﺎرت آﻣﻠﯽ ﻣﯽ ﻓﻬﻤﯿﻢ ﮐﻪ در‬
‫ﻧﺴﺨﻪ وي ﻟﻔﻆ »ﺗﺄﺗﯿﺎن« وﺟﻮد دارد ﻧﻪ ﻟﻔﻆ »ﻧﺎﺑﺘﺎن« ﻟﺬا در اﯾﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ را در ردﯾﻒ دو ﻧﺴﺨﻪ دﯾﮕﺮ ذﮐﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬
‫ﻣﺜﺎل دﯾﮕﺮ در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﺷﻔﻪ )ﻟﺐ( در ﻧﺴﺨﻪ ﺗﻬﺮان »ﺑﻘﺮب ﻃﺮﻓﯿﻬﺎ« دارد و در ﻧﺴﺨﻪ ﺑﻮﻻق »ﺑﻘﺮب ﻃﺮﻓﻬﺎ« و در ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ »ﺑﻘﺮب ﻃﺮﻓﯽ‬
‫اﻟﺸﻔﻪ« دارد ﮐﻪ ﻣﺮﺟﻊ ﺿﻤﯿﺮ را آورده ﮐﻪ ﻧﺸﺎن ﮔﺮ ﻣﻮاﻓﻘﺖ آن ﺑﺎ ﻧﺴﺨﻪ ﺗﻬﺮان اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺜﺎل دﯾﮕﺮ در ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻓﻘﺮات ﻗﻄﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﻪ ﻧﺴﺨﻪ »وﻋﻠﯽ ﻓﻘﺮ اﻟﻘﻄﻦ ﺳﻨﺎﺳﻦ‬
‫وأﺟﻨﺤﮥ ﻋﺮاض وزواﺋﺪﻫﺎ اﻟﻤﻔﺼﻠﯿﮥ اﻟﺴﺎﻓﻠﮥ ﺗﺴﺘﻌﺮض ﻓﺘﺘﺸﺒﻪ ﺑﺎﻷﺟﻨﺤﮥ اﻟﻮاﻗﯿﮥ وﻫﯽ‬
‫ﺧﻤﺲ ﻓﻘﺮات ‪«...‬‬
‫ﻧﺴـﺨﻪ آﻣﻠﯽ »اﻟﻘﻄﻦ وﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﻣﻨﻬﺎ ﺳﻨﺴﻨﮥ وﺟﻨﺎﺣﺎن وﮐﻠﻬﺎ ﻋﺮاض واﺳﺘﻌﺮﺿﺖ زواﺋﺪﻫﺎ اﻟﻤﻔﺼﻠﯿﮥ اﻟﺴﺎﻓﻠﮥ ﻟﯿﮑﻮن ﺷﺒﯿﻬﮥ ﺑﺎﻷﺟﻨﺤﮥ اﻟﻮاﻗﯿﮥ‬
‫‪ «...‬در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﻨﺪﻣﺞ ﺑﻮدن و ﻣﺰج ﻧﺴﺨﻪ ﺑﺎ ﺷﺮح‪ ،‬ﮐﺎﻣًﻠﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻋﻀﻞ ﻓﮏ اﺳـﻔﻞ ﻋﺒﺎرت ﺳﻪ ﻧﺴﺨﻪ از ﻗﺎﻧﻮن ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ »ﺛﻢ ﺣﺮﮐﺎت اﻟﻔﮏ اﻻﺳﻔﻞ ﻟﻢ ﯾﺤﺘﺞ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﯽ أن ﯾﮑﻮن ﻓﻮق ﺛﻼث‬
‫ﺣﺮﮐﺎت« و در ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ ﮐﺎﻣًﻠﺎ ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻀﻤﻮن ﺷﺪه »ﺛﻢ ﺣﺮﮐﺎت اﻟﻔﮏ اﻻﺳﻔﻞ أﻧﻪ ﻻ ﯾﺤﺘﺎج اﻟﯽ أزﯾﺪ ﻣﻦ ﺣﺮﮐﺎت ﺛﻼث«‪.‬‬
‫ﺑﺮاي ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ از ﺷﺮح آﻣﻠﯽ ﻣﺜﺎل دﯾﮕﺮي ﻣﯽ آورﯾﻢ‪ :‬در ﻣﺒﺤﺚ اﻋﺼﺎب دﻣﺎﻏﯽ زوج ﺷﺸﻢ‪ ،‬در ﻧﺴﺨﻪ ﺑﻮﻻق دارد‪» :‬ﻗﺪ‬
‫اﻧﻘﺴﻢ ﻗﺒـﻞ ﻟا ﺨﺮوج ﺛﻼﺛـﮥ اﺟﺰاء ﺛﻼﺛﺘﻬـﺎ ﺗﺨﺮج ﻣﻦ ذﻟـﮏ اﻟﺜﻘﺐ ﻣﻌـﺎ« و در ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان و ﺟﯿﻼﻧﯽ دارد‪» :‬ﺛﻼﺛـﮥ اﺟﺰاء ﺛﻠﺜﻬﺎ ﺗﺨﺮج ﻣﻦ‬
‫ذﻟﮏ« ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﺴـﯽ ﺗﻮّﻫﻢ ﮐﻨـﺪ ﺛُﻠﺚ )ﯾﮏ ﺳﻮم( ﻣﻘﺼﻮد اﺳﺖ ﺑﺎ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻗﺮﯾﻨﻪ »ﻣﻌﺎ« وﺟﻮد دارد‪ ،‬در ﻧﺴـﺨﻪ ﺷـﺮح آﻣﻠﯽ ﺑﻪ ﺟﺎي‬
‫»ﺛﻼﺛﺘﻬﺎ« ﺑﻪ »ﻣﺠﻤﻮع ﺗﻠﮏ اﻻﺟﺰاء« ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﮔﺮدﯾـﺪه ﮐﻪ ﻣﺆﯾﺪ ﺛﻼﺛﺘﻬﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ﻣﺸـﺨﺺ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان و ﺟﯿﻼﻧﯽ‬
‫ﻧﯿﺰ ﺗﻔﺎوت در رﺳﻢ اﻟﺨﻂ ﺛﻼث اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺘﻮن ﺑﻪ ﺣﺬف اﻟﻒ و ﺑﻪ ﺻﻮرت »ﺛﻠﺚ« ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪22 :‬‬
‫از ﺷﺮح و ﺗﻮﺿﯿﺢ آﻣﻠﯽ در ﺑﺮﺧﯽ ﻋﺒﺎرات‪ ،‬ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺴﺨﻪ و اﺳﺘﻔﺎده در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻪ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺴﺨﻪ ﻣﺘﻦ آﻣﻠﯽ ﻧﯿﺰ راﻫﻨﻤﺎﯾﯽ ﺷﺪه‬
‫اﯾﻢ ﻣﺜًﻠﺎ ﺻﻔﺤﻪ ‪ 66‬ﭼﺎپ ﺑﻮﻻق دارد »ﮐﻤﺎ ﯾﺘﺤﻠﻞ ﻣﻔﺼﻞ اﻟﺮﮐﺒﮥ« ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﻮﻻق در ﻇﺎﻫﺮ ﺷـﺮح آﻣﻠﯽ و ﺟﯿﻼﻧﯽ ﻧﯿﺰ »ﯾﺘﺤﻠﻞ«‬
‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان »ﯾﺘﺨﻠﻞ« ﺿـﺒﻂ ﺷﺪه ﻟﯿﮑﻦ ﺣﮑﯿﻢ آﻣﻠﯽ در ﺷـﺮح آن ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬أي وﺻﻞ ﺧﻼل ﻣﻔﺼﻞ اﻟﺮﮐﺒﮥ‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ‬
‫ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ ﻧﯿﺰ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﯾﺘﺨﻠﻞ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫از ﻧﺴـﺨﻪ ﺷـﺮح آﻣﻠﯽ ﺑﺮاي ﺗﺼﺤﯿﺢ ﭘﺎره اي از ﺗﺼﺤﯿﻔﺎت ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻬﺮه ﺑﺮده اﯾﻢ‪ .‬ﻣﺜًﻠﺎ در ﺗﺼﺤﯿﻒ از ﻧﻮع ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﯾﯽ در ﺻﻔﺤﻪ ‪ 61‬ﭼﺎپ‬
‫ﺑﻮﻻق ﻋﺒﺎرت ﭼﻨﯿﻦ آﻣﺪه اﺳﺖ‪» :‬واﻟﻌﺮوق اﻟﺘﯽ ﻓﯽ ﻋﻈﻢ اﻟﻌﺠﺰ وﺣﺪه واذا راﻓﻖ اﻟﺸﺮﯾﺎن اﻟﻌﻀﻞ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻮرﯾﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻠﺐ« در‬
‫ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرت ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪» :‬اﻟﻌﺮوق اﻟﺘﯽ ﻓﯽ ﻋﻀﻞ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻈﻢ اﻟﻌﺠﺰ وﺣﺪه واذا راﻓﻖ‬
‫اﻟﺸﺮﯾﺎن اﻟﻮرﯾﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻠﺐ«‪.‬‬
‫ﻧﮑﺘـﻪ دﯾﮕﺮي ﮐﻪ ﺑـﺎﻋﺚ ﻣﯽ ﮔﺮدد در ﺑﺮﺧﯽ از ﻋﺒـﺎرات از اﺳـﺘﻔﺎده ﻟﻔﻈﯽ از ﻧﺴـﺨﻪ آﻣﻠﯽ ﺑﯽﺑﻬﺮه ﮔﺮدﯾﻢ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آﻣﻠﯽ در ﺑﺮﺧﯽ‬
‫ﻋﺒـﺎرات از ﻧﻘـﻞ ﻣﺘﻦ ﻗـﺎﻧﻮن ﺑﻪ ﻟﺤـﺎظ وﺿﻮح و ﺑﯽﻧﯿﺎزي از ﺷـﺮح ﺧﻮدداري ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑـﺪﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺷـﺮح آﻣﻠﯽ ﺣﺎوي ﻧﺴـﺨﻪ و ﻣﺘﻦ‬
‫ﮐﺎﻣﻞ ﻗﺎﻧﻮن ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 31‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫آﻣﻠﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺣﮑﯿﻢ ﺟﯿﻼـﻧﯽ در ﺑﺮﺧﯽ ﻣـﻮارد ﺑﻪ اﺧﺘﻼﻓـﺎت ﻧﺴـﺨﻪ اي اﺷـﺎره ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﻣﺜًﻠـﺎ در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻠﻢ ﻃﺐ دارد‪» :‬ﯾﺘﻌﺮف او‬
‫ﯾﻌﺮف ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻨﺴﺦ« از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﺑﺮاي ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺴﺨﻪ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ ﻧﺴـﺨﻪ آﻣﻠﯽ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ در ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻮارد ﺑﻪ ﻟﺤـﺎظ ﻣﻔﻬﻮم ﺑﺎ دﯾﮕﺮ ﻧﺴـﺦ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺸﺎﺑﻬﺖ دارد‪ ،‬وﻟﯽ در اﺧﺘﻼف ﻟﻔﻈﯽ ﺑﯿﻦ دﯾﮕﺮ‬
‫ﻧﺴـﺨﻪ ﻫﺎ و ﻧﺎرﺳﺎﯾﯽ ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﻗﺮاﯾﻦ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺆﯾﺪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺴﺨﻪ ﺗﻠﻘﯽ ﻧﻤﯽ‬
‫ﺷﻮد‪ ،‬ﻟﺬا ﺑﻄﻮر ﻣﻌﻤﻮل از ذﮐﺮ آن در ﻣﻮارد ﻣﻨﻔﺮد در ﭘﺎورﻗﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻔﺎوت ﻧﺴﺨﻪ ﺻﺮف ﻧﻈﺮ ﻧﻤﻮده اﯾﻢ‪.‬‬
‫ﺑﺪون ﺗﺮدﯾﺪ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي زﯾﺎدي از ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻫﺎ وﺟﻮد دارد و ﻧﻈﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ ازدﯾﺎد ﻧﺴﺦ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺸﺘﺖ اﻓﮑﺎر ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮد ﻣﺎ ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﯾﺎد ﺷﺪه را ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﻣﻘﺪم‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪23 :‬‬
‫داﻧﺴﺘﯿﻢ و ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ ﺑﺴـﻨﺪه ﻧﻤﻮدﯾﻢ و در اﯾﻦ ﺑـﺎره آﻗـﺎ ﺑﺰرگ ﺗﻬﺮاﻧﯽ در ﮐﺘـﺎب اﻟﺬرﯾﻌـﮥ ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬از ﮐﺘـﺎب ﻗﺎﻧﻮن ﻧﺴـﺦ ﻣﺘﻌـﺪدي در‬
‫ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﺳـﭙﻬﺴﺎﻻر ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻧﺴـﺨﻪ اي ﮐﻪ در ‪ 694 - 2 - 23‬ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه و ﻧﺴـﺨﻪ اي ﮐﻪ ﺗﻮﺳـﻂ اﻣﯿﻦ ﺑﻦ ﺟﻼل ﺑﻦ اﻣﯿﻦ‬
‫اﻟﺼـﺪﯾﻖ اﻟﮑـﺎزروﻧﯽ در ‪ 13‬ذي اﻟﺤﺠـﻪ ‪ ،888‬ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه و ﻧﺴـﺨﻪ اي ﮐﻪ ﺗﻮﺳـﻂ ﻧﻮراﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻄﺒﯿﺐ‬
‫اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ در ‪ 17‬ﺻﻔﺮ ‪ 993‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪25 :‬‬
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻋﯽ در ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻋﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان ذﺧﯿﺮه ﺧﻮارزﻣﺸﺎﻫﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺳـﯿﺪ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ را ﻧﺎم ﺑﺮد ﮐﻪ ﺑﺴـﯿﺎر ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ﺗﺤﺮﯾﺮ ﺷﺪه و ﮔﻮﯾﺎ‬
‫ﺗﺮﺟﻤـﺎﻧﯽ از ﮐﺘـﺎب ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﻫـﺪف ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ از ﻧﻮﺷـﺘﻦ ذﺧﯿﺮه ﺧﻮارزﻣﺸﺎﻫﯽ و اﻏﺮاض ﻃﺒﯿﻪ و ﺧﻔﯿﻪ ﻋﻼﯾﯽ‬
‫ﻧﮕﺎرش ﻓﺎرﺳﯽ ﻋﻠﻢ ﻃﺐ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﻣﺘﻦ ﻗﺎﻧﻮن و در ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد ﻓﻬﻢ ﻣﻮﺿﻮع از ﮐﺘﺎب "ذﺧﯿﺮه "ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﺷﺪه اﯾﻢ‪ .‬ﻣﺜًﻠﺎ در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻋﺼﺐ دﻣﺎﻏﯽ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﻢ‪:‬‬
‫»ﻣﺒﺪأ زوج ﻧﺨﺴﺖ از درون دو ﺑﻄﻦ )ﻟﻮب( ﺑﺨﺶ ﻗﺪاﻣﯽ ﻣﻐﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬درﺳﺖ در ﻫﻤﺴﺎﯾﮕﯽ دو ﺑﺮآﻣﺪﮔﯽ ﺷﺒﯿﻪ دو ﻧﻮك ﭘﺴـﺘﺎن« در‬
‫ﻫﺮ ﺳﻪ ﻧﺴـﺨﻪ »ﺟﻮاز« ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ در اﯾﻨﺠـﺎ ﻣﻌﻨﺎي روﺷـﻨﯽ ﻧـﺪارد و ﺗﻨﻬﺎ در ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان »ﺟﻮار« اﺳﺖ ﻟـﺬا ﻃﺒﻖ ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان )ﺟﻮار(‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺆﯾﺪ ﻣﺎ در ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﯾﻦ ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ در ذﺧﯿﺮه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬از ﭘﯿﺶ دﻣﺎغ دو ﻓﺰوﻧﯽ ﻓﺮود آﻣﺪه اﺳـﺖ‬
‫ﭼﻮن دو ﺳﺮ ﭘﺴﺘﺎن و ﺣﺲ ﺑﻮﯾﯿﺪن ﺑﺪان ﺑﺎﺷﺪ ‪ ...‬از »ﻫﻤﺴﺎﯾﮕﯽ« ﻫﺮ ﯾﮑﯽ ﻋﺼﺒﯽ ﺑﯿﺮون آﻣﺪه اﺳﺖ ﻣﺠﻮف ﯾﻌﻨﯽ ﻣﯿﺎن ﺗﻬﯽ ‪.«...‬‬
‫در ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ از ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان و ﺑﻮﻻق ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻨﻔﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ »ﻣﺎﺗﺰﯾـﺪ اﻟﺜﻘﺒـﮥ اﻟﻌﻨﺒﯿـﮥ ‪ «...‬ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ﻫﺮﮔﺎه ﯾﮏ ﭼﺸﻢ ﺑﺴـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ﺳﻮراخ‬
‫)ﻣﺮدﻣﮏ( ﻋﻨﺒﯿﻪ ﮔﺸﺎده ﻣﯽ ﮔﺮدد ﮐﻪ ﻣﻮاﻓﻖ ﺑﺎ ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ‪ -‬ﺑﺎ ﺗﺄﯾﯿﺪ آن از ﺗﻌﺒﯿﺮ ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ در ذﺧﯿﺮه ﮐﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪ ... :‬و ﺛﻘﺒﻪ ﻋﻨﺒﯿﻪ ﻓﺮاخ‬
‫ﺗﺮ ﮔﺮدد‪ -‬ﻣﺜﺒﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫اﺷﺎره ﺑﻪ اﻓﺘﺎدﮔﯽ از ﻧﺴﺨﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫در اﯾﻦ ﻣﻘﺪار از ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻪ ﻣﻮردي از اﻓﺘﺎدﮔﯽ در ﻧﺴﺨﻪ‪ ،‬در ﭘﺎورﻗﯽ اﺷﺎره ﮐﺮده اﯾﻢ‪.‬‬
‫درﺑﺎره ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻋﻀﻼت ﺣﺮﮐﺖ دﻫﻨﺪه ﮐﺘﻒ‪ ،‬ﺣﮑﯿﻢ ﺟﯿﻼﻧﯽ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ«‪ .‬در ﯾﮏ ﻧﺴﺨﻪ ﻗﺪﯾﻤﯽ‬
‫از ﻗـﺎﻧﻮن ﭘﺲ از ﻋﺒﺎرت اﺧﯿﺮ »ﻓﺘﻌﯿﻦ ﻋﻠﯽ اﻧﺒﺴﺎط اﻟﺼـﺪر« در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪﻫﺎي ﮐﺘﻒ )ﺷﺎﻧﻪ( ﭼﻨﯿﻦ آﻣـﺪه اﺳﺖ‪» :‬ﻣﺎ ﯾﺨﺘّﺺ ﺗﺤﺮﯾﮏ‬
‫اﻟﮑﺘﻒ ﺳـﺒﻌﮥ ازواج ‪ «...‬ﺣﮑﯿﻢ ﺟﯿﻼﻧﯽ در اداﻣﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﺧﺪا ﻣﯽ داﻧﺪ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﺗﺸـﺮﯾﺢ از ﻣﻠﺤﻘﺎت ﺧﻮد ﺷﯿﺦ اﺳﺖ ﯾﺎ از ﻃﺮف‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 32‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺷﺨﺺ دﯾﮕﺮي اﺿﺎﻓﻪ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ ‪.«...‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪26 :‬‬
‫ﺷﯿﻮه ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺴﺨﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ در ﺧﺼﻮص ﻧﺴﺦ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﯿﺎن ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺷـﯿﻮه از ﺑﯿﻦ روشﻫﺎي ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﻣﺘﻦ ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬روش ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺑﯿﻨﺎﺑﯿﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‬
‫ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﺑﺮ ﻣﺒﻨـﺎي ﻧﺴـﺨﻪ اﺳـﺎس و ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﻟﺘﻘﺎﻃﯽ ﻫﺮ دو‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﺎ ﺑﻪ دﻻﯾﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺎن ﺷـﺪ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﺷـﻬﺮت و رواج‪ ،‬ﺧﻮش ﺧﻄﯽ‬
‫ﻧﺴﺒﯽ و اﻏﻼط ﺳﻄﺤﯽ ﮐﻤﺘﺮ‪ -‬و ﺑﺮ ﺧﻼف ﻣﯿﻞ ﺧﻮد ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯽ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﺑﻮﻻق را ﻧﺴﺨﻪ اﺳﺎس ﻗﺮار دﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﯾﻦ رﺟﺤﺎن‬
‫آن ﻗﺪر ﻣﻤﺘﺎز ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﺮاي ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﻏﻼط ﻓﺎﺣﺶ آن از ﺷﯿﻮه اﻟﺘﻘﺎﻃﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺷﯿﻮه اﺗﺨﺎذ ﺷﺪه ﺷﯿﻮه ﺑﯿﻨﺎﺑﯿﻦ اﺳﺖ‬
‫ﮐﻪ از ﻣﺠﻤﻮع دو روش ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﻧﺴﺨﻪ اﺳﺎس و ﺗﺼﺤﯿﺢ اﻟﺘﻘﺎﻃﯽ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﺷـﯿﻮه در ﺟﺎﯾﯽ اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ اي ﻧﻪ آن ﻗـﺪر ﻣﻤﺘﺎز اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺮ دﯾﮕﺮ ﻧﺴـﺨﻪ ﻫﺎ رﺟﺤﺎن ﯾﺎﺑﺪ و ﻣﺒﻨﺎ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد و ﻧﻪ آن‬
‫ﻗـﺪر ﮐﻢ اﻫﻤﯿﺖ ﮐﻪ داﺧـﻞ در ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﻟﺘﻘﺎﻃﯽ ﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ درﺑﺎره ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﻮﻻق ﺑﯿﺎن ﮐﺮدﯾﻢ‪ ،‬آن را ﻧﺴـﺨﻪ اﺳﺎس‬
‫ﻧﺴﺒﯽ ﻗﺮار دادﯾﻢ‪.‬‬
‫‪ .2‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﺮوح در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫اﺷﺎره‬
‫در اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ ،‬ﻫﻢ در ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺴﺨﻪ و ﻫﻢ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺘﻦ‪ ،‬از ﺷﺮوح و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻋﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺧﺼﻮص ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺴﺨﻪ‪،‬‬
‫ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .1‬ﺗﺤﻔﻪ ﺳـﻌﺪﯾﻪ از ﺷﺮوح ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺒﺴﻮط و ﻣﻌﺮوف ﮐﺘﺎب اول ﻗﺎﻧﻮن )ﮐﻠﯿﺎت( ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺣﮑﯿﻢ ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‬
‫ﺷﯿﺮازي ﺑﻪ رﺷـﺘﻪ ﺗﺤﺮﯾﺮ در آﻣـﺪه اﺳﺖ‪ .‬از اﯾﻦ ﺷـﺮح ﻣﻔّﺼﻞ در اﺑﺘـﺪا و در ﻣﻮاردي اﻧـﺪك اﺳـﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﻫﻢ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺗﺤﻔﻪ‬
‫ﺳﻌـﺪﯾﻪ را ﺷـﺎرح آﻣﻠﯽ در ﺷـﺮح ﺧﻮد ﺑـﺪون اﻃـﺎﻟﻪ ﮐﻼـم )و ﺑﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﺧﻮد ﺑـﺪون رﻃﺐ و ﯾﺎﺑﺲ( ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮده اﺳﺖ؛ و ﻋﻼوه ﺑﺮ آن اﻫﻢ‬
‫ﻣﺒﺤﺚ اﻣﻮر ﻃﺒﯿﻌﯿﻪ‪ ،‬در ﺗﺸﺮﯾﺢ اﻋﻀﺎي ﻣﻔﺮد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺷﯿﺮازي از ﺷﺮح آن ﺻﺮف ﻧﻈﺮ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫از ﺗﺤﻔﮥ ﺳﻌﺪﯾﻪ در ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺑﻌﺪي ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﺴﯿﺎر ارزﺷﻤﻨﺪ و ﻧﻔﯿﺴﯽ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪27 :‬‬
‫‪ .2‬ﺷـﺮح ﺣﮑﯿﻢ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﻮد آﻣﻠﯽ‪ ،‬ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘـﺎب ﻧﻔـﺎﯾﺲ اﻟﻔﻨﻮن‪ ،‬وي در آﻏـﺎز ﺑـﺎ ﺑﯿـﺎن اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﺴـﯿﺎري از‬
‫اﺳﺘﻮاﻧﻪﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ در زﻣﺎنﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﺻﺪد ﺷﺮح و ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺮ آﻣﺪه اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻤﺠﯿﺪ ﺑﺴﯿﺎر از ﻋﻼﻣﻪ ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﺷﯿﺮازي ﻣﯽ‬
‫ﭘﺮدازد و ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ ﮐﻪ وي ﺑﺴـﯿﺎري از ﻣﻌﻀـﻼت ﮐﺘﺎب را ﮐﻪ دﯾﮕﺮان از ﮔﺸﺎﯾﺶ آن ﻧﺎﺗﻮان ﺑﻮدﻧﺪ ﮔﺮه ﮔﺸﺎﯾﯽ ﮐﺮده و در ﺗﺒﯿﯿﻦ آن‬
‫ﺳﻌﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﺑـﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ اﻃﺎﻟﻪ ﮐﻼم ﺑﻪ اﻧﺘﻘﺎد از وي ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪» :‬إﻻ أﻧﻪ ﮐﺘﺐ ﻓﯿﻪ ﮐﻞ رﻃﺐ و ﯾﺎﺑﺲ و‬
‫ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ راﺣـﻞ و ﻓﺎرس و ﻣﺎ ﯾﺒﺎﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﮑﺮار و ﻻ ﺑﻔﺮط اﻹﮐﺜﺎر ﺣﺘﯽ ﺻﺎر اﻟﻤﻘﺼﻮد ﻣﻨﻪ ﮐﺎﻟﻤﻔﻘﻮد و ﺑﺎب اﻟﻤﻄﻠﻮب ﻹﻃﻨﺎﺑﻪ ﮐﺎﻟﻤﺴـﺪود«‬
‫ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ﺟﺰ اﯾـﻦ ﮐـﻪ ﻫﺮ رﻃﺐ و ﯾﺎﺑﺴـﯽ را ﺑﻪ ﺗﺤﺮﯾﺮ آورده و ﺳـﻮاره و ﭘﯿـﺎده را ﮔﺮد آورده و ﭘﺮواﯾﯽ از ﺗﮑﺮار و اﻓﺮاط در اﻃـﺎﻟﻪ ﮔـﻮﯾﯽ‬
‫ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﮔﻢ ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺎب ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺴﺘﻪ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫از ﺷـﺮح آﻣﻠﯽ در ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺑﺴﯿﺎري از ﻋﺒﺎرات ﺷﯿﺦ ﯾﺎري ﺟﺴﺘﻪ اﯾﻢ و ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﮔﺮدآوري ﺷﺪه در ﭘﺎورﻗﯽ‪ ،‬اﺳﺘﻨﺘﺎج از ﺷﺮح ﺣﮑﯿﻢ‬
‫آﻣﻠﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﯾﻢ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 33‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺷﺮح آﻣﻠﯽ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﭘﯿﺸﺘﺮ ﺑﯿﺎن ﺷﺪ ﺑﺎ ﻣﺘﻦ‪ ،‬ﻣﺰج ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ در ردﯾﻒ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺷﺮحﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮن ﺷﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺷـﺮح ﺣﮑﯿﻢ ﺻﺪراﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺟﯿﻼﻧﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﺷـﺮوح ﺑﺴـﯿﺎر ﺧﻮب ﻗﺎﻧﻮن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ اﺳـﺘﻔﺎده در ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﺘﻦ‪ ،‬در ﺗﺒﯿﯿﻦ‬
‫ﭘﺎره اي از ﻣﺸﮑﻼت ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺟﯿﻼـﻧﯽ در ﺷـﺮح ﺧﻮد ﻋﻼـوه ﺑﺮ ﺗﻮﺿـﯿﺢ و ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻋﺒـﺎرات ﺷـﯿﺦ ﺑﻪ ﺑﯿـﺎن ﻧﻈﺮات اﻃﺒﺎي ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﭼﻮن ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس ﻣﺒﺎدرت ﻣﯽ ورزد‪ ،‬در‬
‫ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد روش درﻣﺎﻧﯽ ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس را ﯾﺎد آور ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺜًﻠﺎ در ﺑﺤﺚ ﺧﺮوج ﻋﺼﺐ ﺣﺮﮐﺘﯽ دﺳﺖ ﺑﺎ ﺣﮑﺎﯾﺖ روش ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس ﺑﻪ رﻓﻊ‬
‫ﺗﻌـﺎرض از ﮐﻼم ﺷـﯿﺦ ﻣﯽ ﭘﺮدازد و ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪» :‬اﯾﻦ ﺗﺼـﺮﯾﺢ از ﮐﻼم ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد در ﺟﺎﻫﺎﯾﯽ از ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﺧﻮد ﺣﮑﺎﯾﺖ‬
‫ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣِﺲ اﻧﮕﺸـﺘﺎن ﮐﻮﭼـﮏ و اﻧﮕﺸﺘﺮي و ﻧﯿﻤﯽ از اﻧﮕﺸﺖ ﻣﯿـﺎﻧﯽ ﻣﺮدي دﭼـﺎر ﻣﺸـﮑﻞ ﮔﺮدﯾـﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ ﻋﻼج در او‬
‫ﻣﻔﯿﺪ واﻗﻊ ﻧﺸﺪ‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪28 :‬‬
‫ﺗﺎ اﯾﻦ ﮐﻪ دارو ﺑﺮ ﺧﺮوﺟﯽﻫﺎي ﻋﺼﺐ زوج ﺷﺸﻢ از اﻋﺼﺎب ﻧﺨﺎﻋﯽ وي ﺿﻤﺎد ﻧﻤﻮدم ﮐﻪ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﺨﺶ واﻗﻊ ﮔﺮدﯾﺪ«‪.‬‬
‫ﺷﺮح ﺣﮑﯿﻢ ﺟﯿﻼﻧﯽ ﻫﻢ در زﻣﯿﻨﻪ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن و ﻫﻢ در زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺑﺴﯿﺎر ﭘﺮ ﻓﺎﯾﺪه ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻋﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﻓﻬﻢ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫در ﭘﺎره اي ﻣﻮارد از ﮐﺘﺎب ﮐﺎﻣﻞ اﻟﺼﻨﺎﻋﮥ ﺣﮑﯿﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس اﻫﻮازي اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺜًﻠﺎ در ﻣﻌﻨﺎي ﮐﺸﮏ اﻟﺸﻌﯿﺮ )آش ﺟﻮ( در‬
‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﯿﻠﻮس ﮐﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻫﺮﮔﺎه ﺟﻮ ﺑﺎ آب ﭘﺨﺘﻪ ﮔﺮدد و از آن ﮐﺸﮏ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آﯾﺪ ‪) «...‬ج ‪ ،1‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ (181‬و در ﻣﻮارد دﯾﮕﺮي‬
‫ﮐﻪ در ﭘﺎورﻗﯽ آورده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻋﯽ ﻣﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده‪ ،‬ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻟﻐﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﻨﺪ؛ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻟﻐﺘﻨﺎﻣﻪ ﻃﺒﯽ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﻮاﻫﺮ ﮐﻪ در ﭘﺎره اي ﻣﻮارد ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ :‬ﻣﻘﺼﻮد از‬
‫»ﻋﻘﺐ« در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻣﻬﺮه ﻫـﺎ از آن اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺆﻟـﻒ ﺑﺤﺮ اﻟﺠـﻮاﻫﺮ ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪َ» :‬ﻋَﻘﺐ وزان ﻓﺮس ﻋﺼﺐ اﺳﺖ و وزان ﮐﺘِﻒ‬
‫)َﻋِﻘﺐ( ﻫﺮ رﺑﺎﻃﯽ را ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻀﻼت ﮐﺸﯿﺪه ﻧﺸﻮد ﺑﻠﮑﻪ ﺑﯿﻦ دو اﺳﺘﺨﻮان را ﻣﺤﮑﻢ ﭘﯿﻮﻧﺪ زﻧﺪ«‪.‬‬
‫در زﻣﯿﻨﻪ ﻓﻬﻢ ﻣﻄﻠﺐ از دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻟﻐﺖ ﻧﯿﺰ در ﺑﻌﻀﯽ ﻣﻮارد اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه‬
‫اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب‪ ،‬اﻟﻤﺼﺒﺎح اﻟﻤﻨﯿﺮ و ﺣﺘﯽ در ﻣﻌﻨﺎي أﺿﻼع ﺧﻠﻒ )دﻧﺪهﻫﺎي آزاد(‬
‫از ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺮدات راﻏﺐ ﻧﯿﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ ﮐﻪ راﻏﺐ در ﻣﻔﺮدات ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬اﻟَﺨﻠﻒ ‪ ..‬ﻣﺎ‬
‫ﺗﺨّﻠﻒ ﻣﻦ اﻻﺿﻼع اﻟﯽ ﻣﺎ ﯾﻠﯽ اﻟﺒﻄﻦ« ﮐﻪ دﻗﯿﻘﺎ دﻟﯿﻞ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪن آﻧﻬﺎ ﺑﻪ دﻧﺪهﻫﺎي ﺧﻠﻒ را روﺷﻦ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬
‫از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻋﯽ ﮐﻪ در ﻓﻬﻢ ﻣﺘﻦ ﻗﺎﻧﻮن اﺳـﺘﻔﺎده ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮان از ﻃﺒﯿﻌﯿﺎت ﺷﻔﺎ ﻧﺎم ﺑﺮد ﮐﻪ در ﭘﺎره اي ﻣﻮارد از آن ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﺷﺪه اﯾﻢ‪ .‬ﻣﺜًﻠﺎ‬
‫در ﺑﺤﺚ ارﮐﺎن در ﻣﻮرد زﻣﯿﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ارﮐﺎن در ﻃﺒﯿﻌﯿﺎت ﺷﻔﺎ‪ ،‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ 223‬ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﻢ‪:‬‬
‫»در اﯾﻦ ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﺧﺼﻮﺻـﯿﺖ و ﮐﯿﻔﯿﺘﯽ دﯾﺪه ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﮔﺮﻣﯽ‪ ،‬ﺳـﺮدي‪ ،‬ﺧﺸـﮑﯽ و ﺗﺮي‪ ،‬ﺳﺒﮑﯽ‪ ،‬و ﺳﻨﮕﯿﻨﯽ‪ ،‬اﮔﺮ‬
‫ﮐﺴﯽ ﺑﮕﻮﯾﺪ‪ :‬زﻣﯿﻦ داراي رﻧﮓ اﺳﺖ‪ .‬در‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪29 :‬‬
‫ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ اﺷﮑﺎل ﻣﯽ ﮔﻮﯾﯿﻢ‪ :‬رﻧﮓ زﻣﯿﻦ از اﻣﺘﺰاج ﺑﺎ آب و دﯾﮕﺮ ﭼﯿﺰﻫﺎ ﻋﺎرض ﺷﺪه اﺳﺖ و )اﻧﻪ ﻟﻮ ﮐﺎن ﻟﻨﺎ ﺳﺒﯿﻞ إﻟﯽ ﻣﺼﺎدﻓﮥ اﻷرض‬
‫اﻟﺨﺎﻟﺼﮥ ﻟﮑﻨﺎ ﻧﺠﺪﻫﺎ ﺧﺎﻟﯿﮥ ﻋﻦ اﻷﻟﻮان‪،‬‬
‫وﮐﻨﺎ ﻧﺠـﺪﻫﺎ ﺷـﻔﺎﻓﮥ ‪ (...‬اﮔﺮ ﺑﺮاي ﻣﺎ راﻫﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺑﺎ زﻣﯿﻦ ﺧﺎﻟﺺ ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﯽ ﺷﺪﯾﻢ )اﻣﮑﺎﻧﺎت اﻣﺮوزي( ﻫﺮ آﯾﻨﻪ زﻣﯿﻦ را ﺧﺎﻟﺺ و ﺧﺎﻟﯽ‬
‫از ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ رﻧﮓ و ﺷﻔﺎف ﻣﯽ ﯾﺎﻓﺘﯿﻢ زﯾﺮا اﺟﺴﺎم ﺑﺴﯿﻂ رﻧﮓ ﻧﺪارﻧﺪ«‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 34‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫‪ .3‬اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺎورﻗﯽ و ﭘﺮاﻧﺘﺰ ﺑﺮاي ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﺘﻦ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫ﺑﺮاي ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻋﺒﺎرت ﻣﺘﻦ و ﺑﯿﺎن ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز‪ ،‬ﺑﯿﺶ از ﻫﺰار و ﺻﺪ ﭘﺎورﻗﯽ آورده ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻄﺎﻟﺐ درج ﺷﺪه در اﯾﻦ ﭘﺎورﻗﯽ‬
‫ﻫﺎ‪ ،‬از ﺷﺮوح ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻮﯾﮋه ﺷﺮح ﺣﮑﯿﻢ آﻣﻠﯽ اﻗﺘﺒﺎس ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﻮاردي ﺑﺪان اﺷﺎره ﻧﻤﻮدﯾﻢ‪.‬‬
‫در ﭘﺎورﻗﯽ ﺑﻪ ﭘﺎره اي از اﺑﻬﺎﻣﺎت و ﻧﻈﺮﯾﺎت در ﻃﺐ ﻣﺰاﺟﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻈﺮﯾﻪ ارﮐﺎن ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ و ﻧﻈﺮﯾﻪ اﺧﻼط در ﺣﺪ ﺗﻮان ﭘﺎﺳﺦ داده اﯾﻢ و‬
‫در ﺧﺼﻮص ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺤﺚ ﺣﺮارت ﻏﺮﯾﺰي‪ ،‬اﻃﻼﻋﺎت ﺑﯿﺸﺘﺮي را اراﺋﻪ داده اﯾﻢ‪.‬‬
‫از ﻣﻮاردي ﮐﻪ در ﭘـﺎورﻗﯽ درج ﮔﺮدﯾـﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻐـﺎت و اﺻـﻄﻼﺣﺎت آﻧﺎﺗﻮﻣﯽ ﺟﺪﯾـﺪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﺗﺎ ﺑﺮاي ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑﺮاي‬
‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ آﻧﺎﺗﻮﻣﯽ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺴـﻬﯿﻞ ﻓﺮاﻫﻢ آﯾﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﺗﻄﺒﯿﻖ ﺑﺎ آﻧﺎﺗﻮﻣﯽ ﺟﺪﯾﺪ در ﭘﺎره اي ﻣﻮارد‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺎﺑﻞ‬
‫ﻓﻬﻢ ﺑﻬﺘﺮ واﻗﻊ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﻣﺜًﻠﺎ در ﻓﻬﻢ ﺗﻌﺒﯿﺮ »ﻟﻔﺎﺋﻒ اﻟﮑﻠﯿـﮥ« در ﻣﺒﺤﺚ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ورﯾـﺪ اﺟﻮف ﻧﺎزل آورده اﯾﻢ‪ :‬ﻣﻘﺼﻮد از »ﻟﻔﺎﺋﻒ ﮐﻠﯿﻪ« در ﻋﺒﺎرت ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ﻻﯾﻪﻫﺎي‬
‫ﭼﺮﺑﯽ ﭘﻮﺷﺎﻧﻨـﺪه ﮐﻠﯿﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﺿـﺮورﯾﺎت آﻧﺎﺗﻮﻣﯽ اﺳـﻨﻞ »‪ «1‬آﻣـﺪه اﺳﺖ‪ :‬در ﺧـﺎرج از ﮐﭙﺴﻮل ﻓﯿﺒﺮوز‪ ،‬ﭘﻮﺷﺸـﯽ از ﭼﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻧـﺎم‬
‫ﭼﺮﺑﯽ اﻃﺮاف ﮐﻠﯿﻮي )ﭼﺮﺑﯽ ﭘﺮي رﻧﺎل( وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫دﻟﯿـﻞ دﯾﮕﺮ اﯾﻦ ﺗﻄﺒﯿﻖ ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺑـﺎ آﻧﺎﺗﻮﻣﯽ ﺟﺪﯾـﺪ و اﺻـﻄﻼح اﻧﮕﻠﯿﺴـﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ روﺷﻦ ﺷﻮد ﮐﻪ ﭘﺰﺷـﮑﯽ ﺟﺪﯾـﺪ ﺑﺎ ﭘﯿﺸـﺮﻓﺖﻫﺎي‬
‫ﻓﺮاوان در ﺗﺸﺮﯾﺢ و ﺷﻨﺎﺧﺖ دﻗﯿﻖ اﻧﺪام ﺑﺪن‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ﺿﺮورﯾﺎت آﻧﺎﺗﻮﻣﯽ اﺳﻨﻞ‪ ،‬وﯾﺮاﯾﺶ دﮐﺘﺮ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﺣﺴﻦ زاده‪ ،‬ص ‪.358‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪30 :‬‬
‫در ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻮارد ﺑﺮ ﺷﺎﻟﻮده ﻃﺐ ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺘﻮار ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و در ﻃﺐ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺷﻤﺎ در ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺳﺘﺨﻮان‪ ،‬ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ‪ ،‬ﻋﺼﺐ و ﺷﺮﯾﺎن ﻫﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﺑﺮﺧﯽ واژه ﻫﺎ‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮ داده ﺷﺪه ﮐﻠﻤﺎت ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﻣﯽ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺜًﻠﺎ واژه »ﻃﺮوﺧﺎﻧﻄﯿﺮ« ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي زاﯾﺪه و ﺑﺮآﻣﺪﮔﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺰرگ و ﮐﻮﭼﮏ روي اﺳﺘﺨﻮان ران ﻗﺮار دارد‪ ،‬اﯾﻦ ﻟﻔﻆ اﺻﻞ‬
‫ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺮوﮐﺎﻧﺘﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫و ﯾـﺎ واژه ﭘﺎﻧﮑﺮاس ﮐﻪ در ﻗﺎﻧﻮن دارد »اﻟﻤﺴـّﻤﯽ ﺑﺎﻧﻘﺮاس« ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ اﻧﻘﺮاس‪ ،‬ﺑﺎ ﮔﻤﺎن ﺑﻪ اﺻـﻠﯽ ﺑﻮدن ﺑﺎء ﺑﻪ ﭘﺎﻧﮑﺮاس ﺑﺮﮔﺮداﻧـﺪه ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ و ﻣﻄﺎﻟﺐ دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در ﻣﺒﺤﺚ ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽ ﺧﻮرد‪.‬‬
‫از ﭘﺮاﻧﺘﺰ داﺧﻞ ﻣﺘﻦ ﺑﺮاي ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ و ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﺨﺘﺼﺮ و ﺿﺮوري در ﺿﻤﻦ ﻣﺘﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫از ﭘﺮاﻧﺘﺰ داﺧﻞ ﻣﺘﻦ در ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮارد ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪ اي از ﮐﺘﺎب اﺳـﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮده اﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﯿﺎن آن ﺑﯿﻦ ﭘﺮاﻧﺘﺰ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ اﺑﻬﺎم و ﻧﺎرﺳﺎﯾﯽ‬
‫در ﻣﻔﻬﻮم و ﺳﯿﺎق ﻋﺒﺎرت ﻧﻤﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫‪ .4‬ﺟﺎﯾﮕﺎه ﺗﺸﺮﯾﺢ اﻋﻀﺎي ﺑﺪن در ﻃﺐ‬
‫اﺷﺎره‬
‫از ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﻔﺼﻞ ﺑﺨﺶ ﮐﻠﯿﺎت‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺻﻔﺤﺎت اﻣﻮر ﻃﺒﯿﻌﯽ را ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص ﻣﯽ دﻫﺪ‪ ،‬ﻣﺒﺤﺚ ﺗﺸﺮﯾﺢ اﻋﻀﺎي ﻣﻔﺮد ﺑﺪن ﻣﯽ‬
‫ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﺗﺸـﺮﯾﺢ از ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت ﺗﺠﺮﺑﯽ ﻋﻠﻢ ﻃﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻃﺒﯿﺒـﺎن‪ ،‬آن را ﺑﻪ ﮐﺎﻟﺒـﺪ ﺷـﮑﺎﻓﺎن ﻣﻮﮐﻮل ﻧﻤﻮده اﻧـﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ‬
‫ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﺗﺸـﺮﯾﺢ را ﻧﺎﮐﺎرآﻣﺪ ﻣﯽ ﭘﻨﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺷـﯿﺦ در ﻓﺼﻞ دوم در ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻋﻠﻢ ﻃﺐ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬أﻣﺎ اﻻﻋﻀﺎء و ﻣﻨﺎﻓﻌﻬﺎ‬
‫ﻓﯿﺠﺐ ان ﯾﺼﺎدﻓﻬﺎ ﺑﺎﻟﺤﺲ و اﻟﺘﺸـﺮﯾﺢ« اﻣﺎ درﺑﺎره اﻋﻀﺎي ﺑـﺪن ﻃﺒﯿﺐ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه و ﺗﺸـﺮﯾﺢ‪ ،‬ﺑﺪان دﺳﺖ ﯾﺎﺑﺪ )ﺟﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺘﺐ و‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 35‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺗﻘﻠﯿـﺪ ﻧﯿﺴﺖ(‪ .‬ﺷﺎﯾـﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿـﻞ ﺷﺎرح ﺑﺰرگ ﻗﺎﻧﻮن ﻋﻼﻣﻪ ﻗﻄﺐ اﻟـﺪﯾﻦ ﺷـﯿﺮازي از ﺷـﺮح ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﺻـﺮف ﻧﻈﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬زﯾﺮا‬
‫رﺳﯿﺪن ﺑﻪ واﻗﻊ در آن ﺗﻨﻬﺎ از راه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺘﺐ‪ ،‬ﻫﻤﻮار ﻧﻤﯽ ﮔﺮدد و ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه و ﺗﺸﺮﯾﺢ ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪31 :‬‬
‫اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع از اﺑﺘﺪا ﻣﻮرد ﻋﻨﺎﯾﺖ داﻧﺸـﻤﻨﺪان ﻋﻠﻢ ﭘﺰﺷـﮑﯽ ﺑﻮده و در ﮐﺘﺎب ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﺰﺷﮑﯽ ﺑﺪان اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس در ﺗﻮﺻﯿﻪ‬
‫ﺧﻮد ﺑﻪ ﭘﺰﺷـﮑﺎن در ﻣﻘﺎﻟﻪ اي درﺑﺎره اﺳـﺘﺨﻮان ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ »ﻟﻮﮔﺎن ﮐﻠﻨـﺪﻧﯿﻨﮓ« ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪» :‬اﺳـﺘﺨﻮانﻫﺎي اﻧﺴﺎن‬
‫ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﺑﺮاي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺎﻣًﻠﺎ ﺑﺎ آن آﺷـﻨﺎ ﺷﻮﯾﺪ‪ .‬ﺷـﻤﺎ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺘﺒﯽ درﺑﺎره اﺳﺘﺨﻮان ﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﺘﺎب ﻣﻦ‬
‫ﮐﻪ از ﺗﻤﺎم ﮐﺘﺎب ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺗﺎﮐﻨﻮن در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه‪ ،‬دﻗﯿﻖ ﺗﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﺣﺎﻃﻪ ﯾﺎﺑﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﻧﻪ‬
‫ﺗﻨﻬـﺎ ﺗﺸـﺮﯾﺢ اﺳـﺘﺨﻮان ﻫـﺎ را در ﮐﺘـﺎب ﺑﺨﻮاﻧﯿـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﭼﺸـﻤﺎن ﺧﻮد را در ﺣـﺎل ﻟﻤﺲ ﻫﺮ اﺳـﺘﺨﻮان ﺑﻪ ﮐﺎر اﻧﺪازﯾـﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ وﺿـﻌﯿﺖ ﻫﺮ‬
‫اﺳـﺘﺨﻮان آﺷﻨﺎ ﺷﻮﯾﺪ و ﺑﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮔﺮي دﺳﺖ اول ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﻮﯾﺪ ‪ .«1» «...‬وي ﻫﻤﭽﻮن ارﺳﻄﻮ ﺑﻪ ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺣﯿﻮاﻧﺎﺗﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﯿﻤﻮن ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬
‫و ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ از آن را در ﻣﻮرد اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺣﺘﯽ ﻫﻨﺮﻣﻨـﺪاﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاﺳـﺘﻨﺪ از اﻋﻀـﺎي ﺑـﺪن اﻧﺴـﺎن ﻧﻘﺎﺷـﯽ ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﺧﻮد را ﻣﻠﺰم ﺑﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻣﯽ داﻧﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻟﺌﻮﻧـﺎردو‬
‫داوﯾﻨﭽﯽ‪ ،‬ﻫﻨﺮﻣﻨـﺪ ﻣﻌﺮوف دوران رﻧﺴـﺎﻧﺲ‪ -‬ﻫﻤﭽﻮن ﺟـﺎﻟﯿﻨﻮس‪ -‬ﻣﻌﺘﻘـﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﭘﯿﮑﺮ ﻣﺮدﮔـﺎن ﻫﻢ ﺑﺮاي ﭘﺰﺷـﮑﺎن و ﻫﻢ ﺑﺮاي‬
‫ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان واﺟﺐ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﮔﺰﯾﺪه ﮐﻪ از دﻓﺘﺮﭼﻪ ﯾﺎدداﺷﺖ او از ﮐﺘﺎب ﺗﺎرﯾﺦ ﻃﺐ ﻧﻮﺷـﺘﻪ روﺑﺮﺗﻮ ﻣﺎرﮔﻮﺗﺎ اﻗﺘﺒﺎس ﺷﺪه‪ ،‬وي ﻋﻠﺖ و‬
‫ﺟﺰﺋﯿﺎت ﺗﺸﺮﯾﺢﻫﺎي ﺧﻮد را ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺮح ﻣﯽ دﻫﺪ‪:‬‬
‫»ﺷـﻤﺎ ﮐﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﯿﺪ ﺗﻤﺎﺷﺎي ﮐﺎﻟﺒﺪﺷـﮑﺎﻓﯽ واﻗﻌﯽ ﺑﻬﺘﺮ از ﺗﻤﺎﺷﺎي اﯾﻦ ﺗﺼﺎوﯾﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺣﻖ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﺷﺮﻃﯽ ﮐﻪ‬
‫ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﺗﻤـﺎم ﺟﺰﺋﯿـﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺗﺼـﺎوﯾﺮ ﻧﺸـﺎن داده ﺷـﺪه اﺳﺖ در ﯾـﮏ ﻧﻤـﺎ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻧﻤـﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﺷـﻤﺎ ﻫﻢ ﺑﺎ وﺟﻮد ﺗﻤﺎم‬
‫زﯾﺮﮐﯿﺘﺎن ﻏﯿﺮ از ﭼﻨﺪ رگ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮي را ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﺮاي درك ﮐﺎﻣﻞ و واﻗﻌﯽ اﯾﻨﻬﺎ ﺑﯿﺶ از ده ﺟﺴﺪ را ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﮐﺮدهام و‬
‫ﺗﻤﺎم ﻏﺸﺎﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻃﺮاف رگ ﻫﺎ را ﮐﻨﺎر زدهام ﺑﺪون اﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺧﻮﻧﺮﯾﺰي ﺑﺸﻮم ‪«2» «...‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﺟﻬﺎن )ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﺰﺷﮑﯽ‪ ،‬ص ‪ ،27‬ﻟﯿﺰا ﯾﻮﻧﺖ(‪.‬‬
‫)‪ (2‬ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﺰﺷﮑﯽ‪ ،‬ﻟﯿﺰا ﯾﻮﻧﺖ‪ ،‬ص ‪.40‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪32 :‬‬
‫ﺗﺸﺮﯾﺢ و رﯾﺸﻪ اﺧﺘﻼﻓﺎت آن‬
‫از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ‪ ،‬ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ را در ﻓﻦ اول ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص داده‪ ،‬ﻻزم ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ درﺑﺎره ﺗﺸـﺮﯾﺢ اﻋﻀﺎي ﺑﺪن در ﮔﺬﺷﺘﻪ‬
‫و ﺗﻔﺎوت آن ﺑﺎ ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺟﺪﯾﺪ و رﯾﺸﻪ ﺑﺮوز اﺧﺘﻼﻓﺎت در آن ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﯿﻢ‪.‬‬
‫ﺑـﺎ ﺑﯿـﺎن اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ‪ ،‬اﺑﺘـﺪا ﺑﺎﯾـﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ‪ ،‬ﻋﻠﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳـﺎس ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﺑـﺪﺳﺖ ﻣﯽ آﯾـﺪ‪ ،‬ﻟـﺬا‬
‫ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺤﻮل در آن اﻣﺮي ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﺒﯿﺒﺎن ﺑﺰرﮔﯽ ﭼﻮن ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس و اﺑﻦ ﺳـﯿﻨﺎ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪات ﺷﺨﺼـﯽ و ﻋﯿﻨﯽ ﺗﻮﺻﯿﻪ‬
‫ﻧﻤﻮده اﻧـﺪ ﮐﻪ ﻣﺴـﺘﻠﺰم ﻗﻮل ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮﭘـﺬﯾﺮي در آن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﭼﯿﺰي ﻗﻄﻌﯽ در آن ﻧﯿﺴﺖ و ﺣﻘﯿﻘﺖ آن را ﻣﺸﺎﻫﺪات ﮐﺎﻟﺒﺪﺷـﮑﺎﻓﺎن‬
‫ﺗﻌﯿﯿـﻦ ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻫﻤﯿـﻦ ﻣﺒﻨـﺎ آﻣﻠﯽ ﺷـﺎرح ﻗـﺎﻧﻮن ﻧﯿﺰ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷـﺮح ﻣﺒﺤﺚ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﭘﺮداﺧﺘﻪ در ﭘـﺎره اي از ﻣﺒـﺎﺣﺚ ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬ﺑﻪ رأي‬
‫ﭘﺰﺷـﮑﺎن ﮐﺎﻟﺒﺪﺷـﮑﺎف ﺑﺎﯾﺪ اﻋﺘﻤﺎد ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﮐﺎﻟﺒﺪ ﺷـﮑﺎﻓﺎن‪ ،‬ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﺑﺮ ﻣﺸﺎﻫﺪات ﻋﯿﻨﯽ ﺧﻮد ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻮرد ﭘﺬﯾﺮش‬
‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺜًﻠﺎ درﺑﺎره وﺟﻮد اﺳـﺘﺨﻮانﻫﺎي ﮐﻨﺠﺪي )ﺳـﺰاﻣﻮﺋﯿﺪ( ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻗﺮﺷـﯽ وﺟﻮد اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ اﺳﺘﺨﻮان ﻫﺎ را در ﻣﻔﺎﺻﻞ ﻧا ﮕﺸﺘﺎن‬
‫اﻧﮑﺎر ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬و اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ دﯾﺪﮔﺎه ﮐﺎﻟﺒﺪ ﺷﮑﺎﻓﺎن در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﻋﺘﻤﺎد ﻧﻤﻮد«‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 36‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑـﺎ ﻓﺮض ﺑﻄﻼن ﭘﺎره اي از ﻧﻈﺮات ﮔﺬﺷـﺘﮕﺎن در زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ‪ ،‬ﺑﺎز از ارزش ﮐﺎر اﯾﺸﺎن در ﺗﻤﺎﻣﯿﺖ ﻃﺐ ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﮐﺎﺳـﺘﻪ ﻧﻤﯽ‬
‫ﺷﻮد و اﻋﺘﺒﺎر آن ﻣﻮرد ﺳﻮال ﻗﺮار ﻧﻤﯽ ﮔﯿﺮد‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد از اﺧﺘﻼﻓﺎت ﻇﺎﻫﺮي در ﺗﺸﺮﯾﺢ ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺣﺎل اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬
‫ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻗﻠﺐ و ﮔﺮدش ﺧﻮن ﮐﻮﭼﮏ )رﯾﻮي(‬
‫ﺷﺎﯾﺪ ﭘﺎره اي از اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮﻫﺎ در ﺗﺸﺮﯾﺢ‪ ،‬ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﮐﺎﻟﺒﺪ ﺷﮑﺎﻓﯽ ﻧﺸﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺗﺸﺮﯾﺢ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻪ دﻗﺖ‪ ،‬ﻃﺒﻘﺎت‬
‫ﭼﺸﻢ را ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﻇﺮاﻓﺖ و ﻗﻄﺮ ﻣﯿﻠﯿﻤﺘﺮي آن ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده اﻧـﺪ وﻟﯽ از ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ ﻗﻠﺐ و رﯾﻪ ﻧﺎﺗﻮان ﺑﻮده اﻧـﺪ‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺠﯿﺐ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎ‬
‫اﯾﻦ ﮐﻪ ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﻧﯿﺰ از ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺑﻪ روشﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﺎﻓﻞ ﻧﺒﻮده اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪33 :‬‬
‫در ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﺰﺷـﮑﯽ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﻢ ﮐﻪ وﯾﻠﯿﺎم ﻫﺎروي ﭘﺰﺷﮏ و ﮐﺎﻟﺒﺪﺷـﻨﺎس اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ )‪ (1657 -1578‬ﻓﺮﺿﯿﻪ ﺟﺪﯾﺪ ﮔﺮدش ﺧﻮن رﯾﻮي را‬
‫اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ؛ ﻫﺎروي ﺑﺎ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﺟﺎﻧﻮران ﺑﻪ ﻓﺮﺿـﯿﻪ ﺟﺪﯾﺪي رﺳﯿﺪ‪ .‬وي ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻗﻠﺐ ﯾﮏ ﻋﻀﻠﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮن را در ﺷﺮﯾﺎن ﻫﺎ‬
‫ﭘﻤﭗ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ ...‬ﺑﻄﻦ راﺳﺖ ﻗﻠﺐ‪ ،‬ﺧﻮن ﮐﺒﻮد رﻧﮓ را از ﻃﺮﯾﻖ ﺳـﯿﺎه رگ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﺮﯾﺎنﻫﺎي رﯾﻮي ﻣﯽ ﻓﺮﺳﺘﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ رﯾﻪ ﻫﺎ ﺑﺮﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺳﯿﺎه‬
‫رگ ﻫﺎ ﺧﻮﻧﯽ را ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ از ﮐﺒﻮدي ﺧﺎرج ﺷﺪه و ﺳﺮخ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﻗﻠﺐ ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺮداﻧﺪ ‪.«1» «...‬‬
‫و ﺑﻪ ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس ﻧﺴـﺒﺖ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ ﮐﻪ وي ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﯿﻦ دو ﺑﻄﻦ ﻗﻠﺐ ﺑﻪ وﺳـﯿﻠﻪ ﻣﻨﻔﺬﻫﺎي زﯾﺎد ارﺗﺒﺎط وﺟﻮد دارد و ﺧﻮن از ﺑﻄﻦ راﺳﺖ‬
‫ﺑﻪ ﺑﻄﻦ ﭼﭗ ﻋﺒﻮر ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ .‬اﯾﻨـﮏ در ﻣﻮرد ﺟﺮﯾـﺎن ﺧﻮن ﮐﻮﭼـﮏ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺷـﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ در ﻗﺎﻧﻮن )ﺷﺸـﺼﺪ ﺳﺎل ﭘﯿﺶ از ﻫﺎروي(‬
‫اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ در ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺮﯾﺎن ورﯾﺪي ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬اوﻟﯿﻦ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ از ﺣﻔﺮه ﭼﭗ ﻗﻠﺐ روﯾﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ دو ﺷﺮﯾﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫ﯾﮑﯽ از آن دو ﺷـﺮﯾﺎن ﺑﺮاي اﺳﺘﻨﺸﺎق ﻫﻮاي ﻟﻄﯿﻒ و رﺳﺎﻧﺪن ﺧﻮﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻐﺬﯾﻪ رﯾﻪ را ﺑﻪ ﻋﻬﺪه دارد از ﺟﺎﻧﺐ ﻗﻠﺐ ﺑﻪ ﺳﻮي رﯾﻪ ﻣﯽ رود‬
‫و در آن ﺗﻮزﯾﻊ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ ،‬زﯾﺮا ﮔﺬرﮔﺎه ﻏﺬارﺳﺎﻧﯽ ﺑﻪ رﯾﻪ‪ ،‬ﻗﻠﺐ و از ﻗﻠﺐ ﺑﻪ ﺳﻮي رﯾﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫روﯾﺸـﮕﺎه اﯾﻦ ﻗﺴﻢ )ﺷـﺮﯾﺎن ورﯾﺪي( از ﺑﺎرﯾﮏﺗﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶﻫﺎي ﻗﻠﺐ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و )اﯾﻦ روﯾﺸﮕﺎه( در ﺟﺎﯾﯽ ﻗﺮار دارد ﮐﻪ ورﯾﺪﻫﺎ در آن‬
‫ﺑﻪ ﺳﻮي ﻗﻠﺐ ﻧﻔﻮذ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ »‪ ،«2‬اﯾﻦ ﻗﺴﻢ ﺑﺮ ﺧﻼف دﯾﮕﺮ ﺷﺮﯾﺎن ﻫﺎ ﯾﮏ ﻻﯾﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻟﺬا ﺷﺮﯾﺎن ورﯾﺪي ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد« »‪.«3‬‬
‫ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿـﺪ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ ارﺗﺒﺎط ﻗﻠﺐ ﺑﺎ رﯾﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺷـﺮﯾﺎن ورﯾـﺪي و ﺑﺎزﮔﺸﺖ )ﺧﻮن( ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻫﻮا )اﮐﺴـﯿﮋن( را ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾـﺪ و‬
‫روﯾﺸـﮕﺎه آن را ﺑﻪ داﺧﻞ ﺑﻄﻦ ﭼﭗ از ﺑﺎرﯾﮏﺗﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶﻫﺎي ﻗﻠﺐ ﻧﺰدﯾﮏ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ورﯾـﺪﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻗﻠﺐ ﻧﻔﻮذ ﻣﯽ ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﻣﯽ داﻧـﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻔﺎوت ﺑﺎ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺟﺪﯾـﺪ در ﻓﯿﺰﯾﻮﻟﻮژي اﯾﻦ ﺷـﺮﯾﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و آن ﺗﻐﺬﯾﻪ رﯾﻪ ﺗﻮﺳﻂ اﯾﻦ ﺷـﺮﯾﺎن ﮐﻪ اﺑﻦ ﻧﻔﯿﺲ ﻗﺮﺷـﯽ ﺑﺎ رد آن ﻋﯿﻨًﺎ‬
‫ﻧﻈﺮﯾﻪ وﯾﻠﯿﺎم ﻫﺎروي را در ﭼﻬﺎرﺻﺪ ﺳﺎل ﭘﯿﺶ از وي ﺑﯿﺎن‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﺰﺷﮑﯽ‪ ،‬ص ‪.46‬‬
‫)‪ (2‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻌﯽ ﮐﻪ در آن ورﯾﺪﻫﺎي ﺷﺮﯾﺎﻧﯽ ﭘﺲ از ارﯾﺐ ﺷﺪن ﺑﻪ ﺳﻮي داﺧﻞ ﺣﻔﺮه ﻗﻠﺐ ﻧﻔﻮذ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ﻓﺼﻞ دوم ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺮﯾﺎن ورﯾﺪي‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪34 :‬‬
‫ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﺑﻦ ﻧﻔﯿﺲ در ﺷـﺮح اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺷـﯿﺦ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻣﺸﻬﻮر ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﻟﯽ درﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻐﺬﯾﻪ رﯾﻪ از‬
‫اﯾﻦ ﺷـﺮﯾﺎن ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﻦ ﺷـﺮﯾﺎن از ﺣﻔﺮه ﭼﭗ ﻗﻠﺐ ﻣﯽ آﯾـﺪ و ﺧﻮﻧﯽ ﮐﻪ در آن ﺟﺮﯾﺎن دارد از ﻃﺮف رﯾﻪ ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﻧﻔﻮذ‬
‫ﺧﻮن از ﻃﺮف ﻗﻠﺐ ﺑﻪ ﺳﻮي رﯾﻪ از ورﯾﺪ ﺷﺮﯾﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ«‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﺷـﯿﺦ در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ورﯾﺪ اﺟﻮف ﺑﻪ ﻧﻔﻮذ ﺧﻮن از ﺟﺎﻧﺐ راﺳﺖ ﻗﻠﺐ ﺗﻮﺳﻂ ورﯾﺪ ﺷﺮﯾﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ اﺷﺎره ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬اﯾﻦ ورﯾﺪ‬
‫ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺤﺎذي ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ »‪ «1‬ﺑﺎ ﻗﻠﺐ‪ ،‬ﺳﻪ رگ از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﯽ ﮔﺬارد‪:‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 37‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫رگ اول ﺑﻌﺪ از ﺟﺪا ﺷﺪن از ﻗﻠﺐ ﺑﻪ ﺳﻮي رﯾﻪ ﻣﯽ رود‪ ،‬روﯾﺸـﮕﺎه اﯾﻦ رگ از ﮐﻨﺎر روﯾﺸﮕﺎه ﺷﺮﯾﺎنﻫﺎي ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻄﻦ ﭼﭗ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‬
‫در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐﻪ در ﺑﻄﻦ راﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﺮف رﯾﻪ ﺧﻢ ﺷـﺪه اﺳﺖ »‪ «2‬و ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷـﺮﯾﺎن ﻫﺎ از دو ﻻﯾﻪ آﻓﺮﯾﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ ﻟﺬا ورﯾﺪ ﺷـﺮﯾﺎﻧﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮد«‪.‬‬
‫ﺷﯿﺦ در ﺗﺸﺮﯾﺢ رﯾﻪ )ﮐﺘﺎب ﺳﻮم( ﺷﺮﯾﺎن ورﯾﺪي و ورﯾﺪ ﺷﺮﯾﺎﻧﯽ ﻫﺮ دو را در ﺗﻐﺬﯾﻪ رﯾﻪ از ﻗﻠﺐ ﺳﻬﯿﻢ ﻣﯽ داﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎ ﮐﻨﺎر ﻫﻢ ﻗﺮار دادن اﯾﻦ دو ﮔﻔﺘﺎر ﺷـﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ در ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺮﯾﺎن ورﯾﺪي و ورﯾﺪ ﺷﺮﯾﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺷﯿﺦ در اﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﯿﻦ ﻗﻠﺐ‬
‫و رﯾﻪ ارﺗﺒـﺎط ﺑﺮ ﻗﺮار ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ﺑﯿﻦ آن دو ﺗﺒﺎدل ﺧﻮن در ﭼﺮﺧﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ واﻗﻒ ﻣﯽ ﮔﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺟﻬﺖ اﯾﻦ ارﺗﺒﺎط )و ﻓﯿﺰﯾﻮﻟﻮژي‬
‫آن( ﻣﺒﻬﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ )ﺟﺮﯾﺎن از ﺑﻄﻦ راﺳﺖ ﺑﻪ ﭼﭗ ﯾﺎ ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ(‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻧﻔﯿﺲ ﺷﺎرح ﻗﺎﻧﻮن اﯾﻦ اﺑﻬﺎم را ﺑﺮﻃﺮف ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و اﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﯿﻦ دو ﺑﻄﻦ ﻗﻠﺐ ﻣﻨﻔﺬي اﺳﺖ ﺑﺮاي ﻋﺒﻮر ﺧﻮن از آن‪ ،‬ﺳﺨﻦ دﯾﮕﺮي‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺟﺎي ﺧﻮد ﻋﯿﻦ ﻋﺒﺎرت ﺷﯿﺦ را در ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻗﻠﺐ )ﮐﺘﺎب ﺳﻮم( ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ﺑﻌﺪ از رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﻗﻠﺐ ﻣﻘﺼﻮد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ ﻣﺤﺎذات ﺧﺎرج از ﻗﻠﺐ‪.‬‬
‫)‪ (2‬دﻟﯿﻞ ﺧﻤﯿـﺪﮔﯽ ورﯾـﺪ در ﺑﻄﻦ راﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ روﯾﺸـﮕﺎه اﯾﻦ ورﯾﺪ ﻫﻨﮕﺎم ﻧﻔﻮذ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ در ﮔﻮﺷﮏ دﻫﻠﯿﺰ راﺳﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ در‬
‫اﯾﻦ ﺻﻮرت اﻣﮑﺎن ﻧﻔﻮذ در ﺑﻄﻦ ﭼﭗ را ﻧﺪارد ﻣﮕﺮ اﯾﻦ ﮐﻪ از ﺑﻄﻦ راﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﺮف ﺑﻄﻦ ﭼﭗ ﺧﻢ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪35 :‬‬
‫ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻗﻠﺐ و ﮔﺮدش ﺧﻮن ﺑﺰرگ )ﮔﺮدش ﻣﺤﯿﻄﯽ(‬
‫درﺑﺎره ﮔﺮدش ﺑﺰرگ ﺧﻮن در ﺑﺪن‪ ،‬ﺷﻮاﻫﺪ ﺧﻮﺑﯽ در ﮐﻼم ﺷﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫در ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﺰﺷـﮑﯽ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﻢ‪» :‬وﯾﻠﯿﺎم ﻫﺎروي ﻣﯽ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﻮن در ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﺪن ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ در ﺷﺮﯾﺎنﻫﺎي ﮐﻮﭼﮏ و ﮐﻮﭼﮏ ﺗﺮ ﺟﺮﯾﺎن‬
‫ﻣﯽ ﯾﺎﺑـﺪ‪ ،‬ﺳـﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ ﺟﺎي اﯾﻦ ﮐﻪ از ﺑﯿﻦ ﺑﺮود ﺑﻪ ﺳﻮي ورﯾـﺪﻫﺎ راه ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ و از ﻃﺮﯾﻖ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺧﻮن‬
‫در ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑـﺪن ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪ ...‬ﺗﻨﻬـﺎ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ او ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ اﺛﺒـﺎت ﮐﻨـﺪ ارﺗﺒـﺎط ﺑﯿﻦ ﺷـﺮﯾﺎﻧﻬﺎ و ورﯾـﺪﻫﺎ ﺑﻮد ‪ ....‬ﻣﺎرﭼﻠﻮ ﻣﺎﻟﭙﯿﮕﯽ اﯾﺘﺎﻟﯿﺎﯾﯽ‬
‫ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻣﯿﮑﺮوﺳـﮑﻮپ ﺑﺨﺶ ﻫﺎﯾﯽ از دﺳـﺘﮕﺎه ﮔﺮدش ﺧﻮن را ﮐﻪ ﻫﺎروي ﻧﺘﻮاﻧﺴـﺘﻪ ﺑﻮد ﺑﯿﺎﺑـﺪ‪ ،‬ﭘﯿـﺪا ﮐﻨـﺪ‪ .‬او ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬
‫ﺷﺮﯾﺎن ﻫﺎ و ورﯾﺪﻫﺎ ﺑﻪ وﺳـﯿﻠﻪ ﻋﺮوق ﺑﺴـﯿﺎر رﯾﺰي ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻮي رگ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﺘﺼﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬وي در ﺳﺎل ‪ 1661‬ﻣﻮي رگ ﻫﺎ را در رﯾﻪ‬
‫ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﯾﮏ ﻗﻮرﺑﺎﻏﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮد و ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬
‫ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻋﺪﺳـﯽ ﻣﻦ ﻟﮑﻪﻫﺎي ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺧﻮن را ﻧﺪﯾﺪم ﺑﻠﮑﻪ ﻋﺮوﻗﯽ را دﯾﺪم ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﯾﮏ ﺣﻠﻘﻪ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﺘﺼﻞ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ اﯾﻦ ﻋﺮوق‬
‫از ﯾﮏ ﺳﻤﺖ ﺑﻪ ورﯾﺪ و از ﺳﻤﺖ دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﺷﺮﯾﺎن ﻣﯽ رﺳﯿﺪﻧﺪ« »‪.«1‬‬
‫اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﺷﻮاﻫﺪ ﮐﻼم اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ در ﻗﺎﻧﻮن و دﯾﮕﺮ اﻃّﺒﺎي ﮔﺬﺷﺘﻪ در اﯾﻦ ﺑﺎره‬
‫اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪:‬‬
‫وي در ﺑﺤﺚ ﻣﺰاج اﻋﻀﺎ »‪ «2‬ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬أﺣﺮ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﺪن ‪ ...‬ﺛﻢ اﻟﺪم وان ﮐﺎن ﻣﺘﻮﻟﺪا ﻓﯽ اﻟﮑﺒﺪ ﻓﺎﻧﻪ ﻻﺗﺼﺎﻟﻪ ﺑﺎﻟﻘﻠﺐ ﯾﺴﺘﻔﯿﺪ ﻣﻦ اﻟﺤﺮارة‬
‫ﻣﺎ ﻟﯿﺲ ﻟﻠﮑﺒﺪ‪ «.‬ﮔﺮمﺗﺮﯾﻦ ﭼﯿﺰ در ﺑﺪن ‪ ...‬ﺳﭙﺲ ﺧﻮن‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ در ﮐﺒﺪ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ارﺗﺒﺎﻃﺶ ﺑﺎ ﻗﻠﺐ از‬
‫ﮔﺮﻣﯽ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺒﺪ از آن ﺑﯽﺑﻬﺮه ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺷﯿﺦ در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻻﺗﺼﺎﻟﻪ ﺑﺎﻟﻘﻠﺐ« ﺧﻮن ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﺘﺼﻞ ﺑﻮدﻧﺶ‬
‫ﺑﺎ ﻗﻠﺐ از ﮔﺮمﺗﺮﯾﻦ رﻃﻮﺑﺎت ﺑﺪن‬
‫ﺷﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫______________________________‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 38‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (1‬ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﺰﺷﮑﯽ‪ ،‬ص ‪.48‬‬
‫)‪ (2‬ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ﭼﺎپ ﺑﻮﻻق‪ ،‬ص ‪.10‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪36 :‬‬
‫آﻣﻠﯽ در ﺷـﺮح اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻗﺎﻧﻮن ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪» :‬اﮔﺮ ﮐﺴـﯽ ﺑﮕﻮﯾﺪ ﺧﻮن ﻣﺘﺼﻞ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ اﻧﺪك اﺳﺖ و آن ﻣﻘﺪاري اﺳﺖ ﮐﻪ از ﮐﺒﺪ ﻧﻔﻮذ‬
‫ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ ﻣﺘﺼﻞ ﮔﺮدد در ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﯿﻢ‪ :‬ان اﻟﺪم ﺟﻤﯿﻌﻪ ﯾﺘﺼﻞ ﺑﺎﻟﻘﻠﺐ ﻟﮑﻦ ﺑﻌﻀﻪ ﺑﻐﯿﺮ واﺳـﻄﮥ ﮐﺎﻟﻤﺬﮐﻮر وﺑﻌﻀﻪ ﺑﻮاﺳـﻄﮥ‬
‫اﻟﺸـﺮاﯾﯿﻦ ﻓﺎﻧﻬﺎ ﻣﺼﺎﺣﺒﮥ ﻟﻸوردة وﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻣﻨﺎﻓﺬ ﯾﺴـﺘﻔﯿﺪ دم اﻷوردة ﻣﻦ ﺣﺮارة اﻟﻘﻠﺐ اﻟﻤﻮﺟﻮدة ﻓﯽ اﻟﺪم ‪...‬؛ ﻫﻤﻪ ﺧﻮن ﺑﻪ ﻗﻠﺐ ﻣﺘﺼﻞ ﻣﯽ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺮﺧﯽ ﺑﺪون واﺳـﻄﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻧﭽﻪ ذﮐﺮ ﺷﺪ )از ﮐﺒﺪ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ( و ﺑﺮﺧﯽ ﺑﻪ واﺳـﻄﻪ ﺷﺮﯾﺎن ﻫﺎ ﺑﺎ ﻗﻠﺐ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا آﻧﻬﺎ‬
‫ﺑﺎ ورﯾﺪﻫﺎ ﻫﻤﺮاه ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﻨﺪ و ﺑﯿﻦ آﻧﻬﺎ ﻣﻨﻔﺬﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮن ورﯾﺪي از ﺣﺮارت ﻗﻠﺐ ﻣﻮﺟﻮد در ﺧﻮن ﺷـﺮﯾﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪،‬‬
‫دﻟﯿﻞ ﻋﯿﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ ارﺗﺒﺎِط ﺑﯿﻦ ورﯾﺪﻫﺎ و ﺷـﺮﯾﺎن ﻫﺎ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺎه ورﯾﺪي زده ﺷﻮد ﻫﻤﻪ ﺧﻮن ورﯾﺪي و ﺷـﺮﯾﺎﻧﯽ از ﺑﺪن ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﯽ‬
‫ﮔﺮدد«‪.‬‬
‫ﺣﮑﯿﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس اﻫﻮازي در ﮐﺘﺎب ﻧﻔﯿﺲ ﺧﻮد‪ «1» ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮاي ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ ﻋﺮوق در ﺑﺪن اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪:‬‬
‫»وذاك أن ﻟا ﻌﺮوق ﻏﯿﺮ اﻟﻀﻮارب ﻓﯿﻬـﺎ ﻣﻨﺎﻓـﺬ اﻟﯽ اﻟﻌﺮوق اﻟﻀﻮارﺑﯽ واﻟـﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ أن اﻟﻌﺮق اﻟﻀﺎرب اذا اﻧﻘﻄﻊ اﺳـﺘﻔﺮغ ﻣﻨﻪ ﺟﻤﯿﻊ‬
‫اﻟـﺪم اﻟﺬي ﻓﯽ اﻟﻌﺮوق ﻏﯿﺮ اﻟﻀﻮارب‪ .‬در ورﯾﺪﻫﺎ ﻣﻨﺎﻓﺬ ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺷـﺮﯾﺎن ﻫﺎ وﺟﻮد دارد و دﻟﯿﻞ ﺑﺮ آن اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺎه ﺷـﺮﯾﺎﻧﯽ زده‬
‫ﺷﻮد ﺗﻤﺎم ﺧﻮن ورﯾﺪي ﻧﯿﺰ از ﺑﺪن ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﯽ ﮔﺮدد«‪.‬‬
‫ﺷﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ در ﺑﺤﺚ ﺷﺮﯾﺎن ﺳﺒﺎﺗﯽ ﺑﻪ ارﺗﺒﺎط ﺷﺮﯾﺎن و ورﯾﺪ در ﻣﻐﺰ اﺷﺎره ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‬
‫و ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬
‫»ﺗﻼﻗﯽ ﻓﻮﻫﺎت ﺷـﻌﺒﻬﺎ اﻟﺘﯽ ﻗﺪ ﺗﺼـﻐﺮت ﺛﻤﮥ ﺑﻔﻮﻫﺎت اﻟﺸـﻌﺐ اﻟﻌﺮوق اﻟﻮرﯾﺪة اﻟﻨﺎزﻟﮥ« »‪ «2‬ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬در آﻧﺠﺎ دﻫﺎﻧﻪ ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﺑﺎرﯾﮏ ﺷـﺪه‬
‫ﺷﺮﯾﺎﻧﯽ ﺑﺎ دﻫﺎﻧﻪ ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي رگﻫﺎي ورﯾﺪي ﭘﺎﯾﯿﻦ آﻣﺪه ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﯽ رﺳﻨﺪ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ﮐﺎﻣﻞ اﻟﺼﻨﺎﻋﮥ‪ ،‬ج ‪ ،1‬ﺻﻔﺤﻪ ‪.139‬‬
‫)‪ (2‬ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ﭼﺎپ ﺑﻮﻻق‪ ،‬ص ‪.60‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪37 :‬‬
‫از ﻋﺒﺎرات ﺷـﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ ﮐﻪ ﺑﻪ ارﺗﺒﺎط ﺷـﺮﯾﺎن ﻫﺎ و ورﯾﺪﻫﺎ ﺗﺼـﺮﯾﺢ دارد اﻧﺘﻬﺎي ﻣﺒﺤﺚ ﺷﺮﯾﺎن ﻫﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ...» :‬واﻧﻤﺎ اﺻﺤﺒﺖ اﻟﺸﺮاﯾﯿﻦ‬
‫اﻻوردة ﻟﺸـﯿﺌﯿﻦ أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻟﺘﺮﺗﺒﻂ اﻻوردة ﺑﺎﻟﻐﺸـﯿﮥ اﻟﻤﺠﻠﻠﮥ ﻟﻠﺸـﺮاﯾﯿﻦ وﺗﺴـﺘﻘﯽ ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻣﻦ اﻻﻋﻀﺎء واﻵﺧﺮ ﻟﯿﺴﺘﻘﯽ ﮐﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻣﻦ‬
‫اﻵﺧﺮ« »‪ «1‬ﻫﻤﺮاﻫﯽ ﺷﺮﯾﺎﻧﻬﺎ ﺑﺎ ورﯾﺪﻫﺎ ﺑﺮاي دو ﻫﺪف ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫‪ .1‬ورﯾﺪﻫﺎ ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﻏﺸﺎﻫﺎي ﭘﻮﺷﺎﻧﻨﺪه ﺷﺮﯾﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﺷﺮﯾﺎن ﻫﺎ ﭘﯿﻮﻧﺪ داده ﺷﻮﻧﺪ و اﻋﻀﺎي واﻗﻊ ﺑﯿﻦ آن دو ﺳﯿﺮاب ﮔﺮدﻧﺪ‪«2» .‬‬
‫‪ .2‬ﺷﺮﯾﺎن و ورﯾﺪ از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺳﯿﺮاب ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ رﯾﺸﻪ ﻫﺎﯾﯽ از ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ ﺷﺮﯾﺎن و ورﯾﺪ و ﻧﻮﻋﯽ ﮔﺮدش ﺧﻮن ﻣﺤﯿﻄﯽ در ﺗﺸﺮﯾﺢ ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺗﺸﺮﯾﺢ اﻋﺼﺎب دﻣﺎﻏﯽ و رﯾﺸﻪ اﺧﺘﻼف در آن‬
‫ﭘـﺎره اي از اﺧﺘﻼـف ﻫـﺎ در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﺑﻪ ﻣﺸﺎﻫـﺪه و ﮐﺎﻟﺒـﺪ ﺷـﮑﺎﻓﯽ ﺑﺮ ﻧﻤﯽ ﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻨﺸـﺄ اﺧﺘﻼـف آرا در ﻧـﻮع ﺗﻔﺴـﯿﺮ و ﮔﺰارش از‬
‫ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ‪ ،‬رﯾﺸﻪ ﭘﺎره اي از ﺗﻔﺎوت ﻫﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﻦ اﺧﺘﻼﻓﺎت‪ ،‬اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮ در ﻣﻮرد ازواج ﻣﻐﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺎﻟﺒﺪﺷـﮑﺎﻓﺎن ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻫﻔﺖ زوج ﻓﺮض ﻧﻤﻮده اﻧﺪ و ﺷﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 39‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﻧﯿﺰ در ﻗﺎﻧﻮن آن را ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و اﻣﺮوزه دوازده زوج ﻣﯽ داﻧﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺷﯿـﺦ در ﺑﺤﺚ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻋﺼﺐ ﻣﻐﺰي زوج ﭘﻨﺠﻢ ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪» :‬أﻣـﺎ اﻟﺰوج اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻓﮑﻞ ﻓﺮد ﻣﻨﻪ ﯾﻨﺸﻖ ﺑﻨﺼـﻔﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻫﯿﺄت اﻟﻤﻀﺎﻋﻒ ﺑﻞ‬
‫ﻋﻨﺪ أﮐﺜﺮﻫﻢ ﮐﻞ ﻓﺮد ﻣﻨﻪ زوج ‪ «3» «...‬ﯾﻌﻨﯽ‪:‬‬
‫ﻫﺮ ﻓﺮد از زوج ﭘﻨﺠﻢ ﺑﻪ دو ﺷﺎﺧﻪ ﻣﻨﺸﻌﺐ ﻣﯽ ﮔﺮدد ﺑﻪ ﺷﮑﻞ دو ﻻﯾﻪ )ﻣﻀﺎﻋﻒ( ﺑﻠﮑﻪ‬
‫ﻧﺰد ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻫﺮ ﻓﺮدي از آن در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﯾﮏ زوج ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ از ﻋﺼﺐ‬
‫ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ﭼﺎپ ﺑﻮﻻق‪ ،‬ص ‪.61‬‬
‫)‪ (2‬آﻣﻠﯽ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﺑﯿﻦ ورﯾﺪ و ﺷﺮﯾﺎن ﻋﻀﻮي ﻗﺮار ﻧﺪارد ﭘﺲ ﻣﻘﺼﻮد از اﻋﻀﺎي واﻗﻊ ﺑﯿﻦ آن دو‪ ،‬دو ﺟﺎﻧﺐ آن دو ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ﭼﺎپ ﺑﻮﻻق‪ ،‬ص ‪.55‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪38 :‬‬
‫آﻣﻠﯽ در ذﯾﻞ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﺣﺘﯽ ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ دو از ﯾﮏ روﯾﺸـﮕﺎه واﺣﺪي ﺧﺎرج ﻧﻤﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ‬
‫از ﻣﺒﺪأ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ روﯾﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ«‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ رﯾﺸﻪ اﯾﻦ اﺧﺘﻼف‪ ،‬در ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ در ﺗﺸـﺮﯾﺢ و ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻣﺘﻔﺎوت ﮔﺬﺷـﺘﮕﺎن از ﻋﻠﻤﺎي ﺗﺸﺮﯾﺢ و ﮐﺎﻟﺒﺪﺷﮑﺎﻓﺎن‬
‫اﻣﺮوز‪ ،‬دﻟﯿـﻞ ﺗﻘﺴـﯿﻢ ﺑﻨـﺪي ﻣﺘﻔﺎوت در ﺑﺎرة ﺗﻌـﺪاد اﻋﺼﺎب ﻣﻐﺰي ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻣﺜًﻠﺎ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻘﺎرب روﯾﺸـﮕﺎه‪ ،‬آن را ﺷﺎﺧﻪ اي از ﻋﺼـﺐ‬
‫داﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ و اﻣﺮوزه آن را زوج ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ اي از ﻋﺼﺐ ﺷﻤﺮده اﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺧﺘﻼﻓﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره زوجﻫﺎي ﻋﺼﺐ ﻣﻐﺰي ﺑﯿﺎن ﮐﺮدﯾﻢ در ﺑﺴـﯿﺎري از ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺗﺸﺮﯾﺢ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ روﺷﻦ ﺷﺪن آن ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ و‬
‫ﺗﺘﺒﻊ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ دارد‪.‬‬
‫ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺮﯾﺎن اورﻃﯽ )آﺋﻮرت( و اﺷﺎره ﺑﻪ ﻋﺮوق اﮐﻠﯿﻠﯽ )ﮐﺮوﻧﺮي(‬
‫وﺟﻮد ﺷـﺮﯾﺎنﻫﺎي اﮐﻠﯿﻠﯽ ﮐﻪ وﻇﯿﻔﻪ ﻏـﺬا رﺳـﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ را ﺑﺮ ﻋﻬـﺪه دارد ﺑﻪ ﮐﺎﻟﺒﺪﺷـﮑﺎﻓﺎن ﺟﺪﯾـﺪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻣﯽ دﻫﻨـﺪ و ﺑﺮﺧﯽ آن را از‬
‫ﮐﺸﻔﯿﺎت اﺑﻦ ﻧﻔﯿﺲ ﻗﺮﺷﯽ در ﺷﺮح ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﯽ داﻧﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻋﺒـﺎرﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ در ﮐﺘـﺎب ﺳﻮم در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻗﻠﺐ آورده و ﺑـﺎﻋﺚ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺼﻮري ﺷـﺪه اﺳﺖ‪ ...» :‬وﻓﯿﻪ ﺛﻼﺛـﮥ ﺑﻄﻮن ﺑﻄﻨﺎن ﮐﺒﯿﺮان وﺑﻄﻦ‬
‫ﮐﺎﻟﻮﺳﻂ ﻟﯿﮑﻮن ﻟﻪ ﻣﺴـﺘﻮدع ﻏـﺬاء ﯾﻐﺘـﺬي ﺑﻪ ‪ «...‬ﯾﻌﻨﯽ در ﻗﻠﺐ ﺳﻪ ﺑﻄﻦ وﺟﻮد دارد دو ﺑﻄﻦ ﺑﺰرگ و ﺑﻄﻨﯽ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﮔﻮﻧﻪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﺮاي ﻗﻠﺐ‬
‫ذﺧﯿﺮه ﻏﺬاﯾﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ از آن ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻧﻔﯿﺲ »‪ «1‬ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪» :‬ﻏﺮﺿﻪ ﺑﻬـﺬه اﻟﺪﻻﻟـﮥ ﻋﻠﯽ ﺛﺒﻮت اﻟﺒﻄﻮن اﻟﺜﻼﺛـﮥ اﻟﺘﯽ ﻇﻦ ﺛﺒﻮﺗﻬﺎ واﻧﻤﺎ ﻫﯽ ﺑﻄﻨﺎن ﻓﻘﻂ ﮐﻤﺎ ﻗﺮرﻧﺎه وﺟﻌﻠﻪ ﻟﻠﺪم‬
‫اﻟﺬي ﻓﯽ اﻟﺒﻄﻦ اﻻﯾﻤﻦ ﻣﻨﻪ ﯾﻐﺘﺬي اﻟﻘﻠﺐ ﻻ ﯾﺼﺢ اﻟﺒﺘﮥ ﻓﺎن ﻏﺬاء اﻟﻘﻠﺐ اﻧﻤﺎ ﻫﻮ اﻟﺪم اﻟﻤﻨﺒﺚ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﺮوق اﻟﻤﻨﺒﺜﮥ ﻓﯽ ﺟﺮﻣﻪ ‪.«...‬‬
‫ﻏﺮض ﺷـﯿﺦ ﺑـﺎ اﯾﻦ دﻻـﻟﺖ‪ ،‬ﮔﻤـﺎن وﺟﻮد ﺑﻄﻦﻫﺎي ﺳﻪ ﮔﺎﻧﻪ ﺑﺮاي ﻗﻠﺐ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ دو ﺑﻄﻦ ﺑﺮاي ﻗﻠﺐ ﻣﺘﺼﻮر اﺳﺖ‪،‬‬
‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮔﺮدﯾﺪ و ﻗﺮار دادن آن ﺑﺮاي ﺧﻮن‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬اﺑﻦ ﻧﻔﯿﺲ‪ ،‬ﺷﺮح ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ص ‪.95‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪39 :‬‬
‫ﻣﻮﺟﻮد در ﺑﻄﻦ راﺳﺖ ﮐﻪ از آن‪ ،‬ﻗﻠﺐ ﺗﻐـﺬﯾﻪ ﻧﻤﺎﯾـﺪ ﺑﻪ ﯾﻘﯿﻦ ﻧﺎدرﺳﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ؛ زﯾﺮا ﻏﺬاي ﻗﻠﺐ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﺧﻮن ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺷﺪه از رگﻫﺎي‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 40‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﭘﺮاﮐﻨﺪه در ﺟﺮم ﻗﻠﺐ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪...‬‬
‫اﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﻄﻦ ﺳـﻮم )وﺳـﻂ( ﭼﯿﺴﺖ؟ آﯾـﺎ ﻣﺠﺮاي ارﺗﺒـﺎط اﺳﺖ ﺑﯿﻦ دو ﺑﻄﻦ ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ از ﻧﺴـﺨﻪ ﭼـﺎپ ﺗﻬﺮان اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ )ﯾﻌـّﺪه‬
‫ﺟـﺎﻟﯿﻨﻮس دﻫﻠﯿﺰا وﻣﻨﻔـﺬا ﻟﯿﺲ ﺑﺒﻄﻦ( و ﺟﺮﺟـﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ در ذﺧﯿﺮه‪ ،‬ﻋﯿﻦ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان را آورده اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس ﺑﻄﻦ ﺳﻮم را‬
‫دﻫﻠﯿﺰ و ﻣﻨﻔﺬ ﻣﯽ داﻧﺪ و ﺑﻄﻦ ﻧﻤﯽ داﻧﺪ‪ .‬اﺑﻦ ﺳـﯿﻨﺎ در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﺷـﺮﯾﺎن در ﮐﺘﺎب اول از دو ﺗﺠﻮﯾﻒ ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻨﻈﻮر از ﺑﻄﻦ‬
‫ﺳﻮم در اﯾﻨﺠﺎ ﭼﯿﺴﺖ؟‬
‫اﻫﻮازي »‪ «1‬وﺟﻮد ﺑﻄﻦ ﺳﻮم را اﻧﮑﺎر ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻣﻦ اﻟﺘﺠﻮﯾﻒ اﻻﯾﻤﻦ اﻟﯽ اﻟﺘﺠﻮﯾﻒ اﻻﯾﺴـﺮ ﻣﻨﻔﺬ ﺗﺴـﻤﯿﻪ ﻗﻮم ﺗﺠﻮﯾﻔﺎ ﺛﺎﻟﺜﺎ‬
‫وﻟﯿﺲ ﮐﺬﻟﮏ ‪.«...‬‬
‫داود اﻧﻄﺎﮐﯽ »‪ «2‬ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬
‫»ﺑﺮاي ﻗﻠﺐ ﺳﻪ ﺑﻄﻦ ﻫﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻄﻦ راﺳﺖ ﮐﻪ ورﯾﺪﻫﺎ ﻣﺘﺼﻞ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﻄﻦ وﺳﻂ ﮐﻪ در آن ارواح ﻧﻀﺞ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ و ﺑﻄﻦ ﭼﭗ ‪.«...‬‬
‫ﭘﺲ ﺣﻘﯿﻘـﺖ ﺑﻄﻦ ﺳـﻮم ﻣﺒﻬﻢ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ درﺑـﺎره ﻋﺮوق ﻏـﺬا رﺳـﺎن ﺑﻪ ﻗﻠﺐ در ﮐﺘـﺎب ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻪ‬
‫وﺿﻮح ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬در ﺗﺸﺮﯾﺢ آﺋﻮرت ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬
‫»ﺷـﺮﯾﺎن دﯾﮕﺮ ﮐـﻪ ﺑﺰرگ ﺗﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ارﺳـﻄﻮﻃﺎﻟﯿﺲ آن را اورﺗﯽ ﻧﺎﻣﯿـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬در اﺑﺘـﺪاي روﯾﺶ از ﻗﻠـﺐ دو ﺷـﺎﺧﻪ ﻣﯽ ﻓﺮﺳـﺘﺪ‪،‬‬
‫ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ آن ﺑﻪ دور ﺳﻄﺢ ﻗﻠﺐ داﺋﺮه ﻣﯽ زﻧﺪ و در اﺟﺰاي آن ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﻣﯽ ﮔﺮدد«‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮ از اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ ﺑﺎ ﺷﺮﯾﺎنﻫﺎي ﮐﺮوﻧﺎري‪ -‬اﮐﻠﯿﻠﯽ )ﺗﺎﺟﯽ( ﺳﺎزﮔﺎر ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺒﺪا ورﯾﺪﻫﺎ ﻗﻠﺐ ﯾﺎ ﮐﺒﺪ‬
‫در ﺗﺸﺮﯾﺢ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻣﺒﺪأ رگﻫﺎي ﺳﺎﮐﻦ‪ ،‬ﻗﻠﺐ اﺳﺖ ﯾﺎ ﮐﺒﺪ‪ ،‬ﺑﯿﻦ ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬اﻫﻮازي‪ ،‬ﮐﺎﻣﻞ اﻟﺼﻨﺎﻋﮥ‪ ،‬ج ‪ ،1‬ص ‪.108‬‬
‫)‪ (2‬داود اﻧﻄﺎﮐﯽ‪ ،‬اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻟﻤﺒﻬﺠﮥ در ﻫﺎﻣﺶ ﺗﺬﮐﺮه‪ ،‬ص ‪.134‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪40 :‬‬
‫آﻣﻠﯽ »‪ «1‬ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻣﻌﻠﻢ اول ارﺳﻄﻮ ﻗﻠﺐ را ﻣﺒﺪأ ﻋﺼﺐ‪ ،‬ﺷﺮﯾﺎن و ورﯾﺪﻫﺎ ﻣﯽ داﻧﺴﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ و ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس ﺑﺮ اﯾﻦ رأي ﺑﻮده ﮐﻪ ورﯾـﺪﻫﺎ از ﮐﺒﺪ ﻣﯽ آﯾﻨﺪ و اﺳـﺘﺪﻻل وي ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﻪ ورﯾﺪﻫﺎي واﺻﻞ ﺑﯿﻦ ﮐﺒﺪ و ﻗﻠﺐ از ﮐﺒﺪ ﻣﯽ‬
‫روﯾﻨﺪ اﯾﻦ ﺑﻮده ﮐﻪ رﯾﺸﻪ و اﻧﺘﻬﺎي ﺳﺘﺒﺮ آن‬
‫در ﺳـﻤﺖ ﮐﺒﺪ ﻗﺮار دارد و از آن ﺑﻪ ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﮐﻮﭼﮏ و ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺘﻔﺮع ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ و ﺷﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ در ﺷﻔﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ اﺳﺘﺪﻻل ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس‬
‫اﻧﺘﻘﺎد ﻧﻤﻮده و ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺳﺘﺒﺮ‬
‫ﺑﻮدن در ﯾﮏ ﺳﻤﺖ ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﻓﺎﯾﺪه و ﺿﺮورﺗﯽ اﺳﺖ ‪ ...‬ﻧﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ روﯾﺸﮕﺎه و ﻣﺒﺪأ ﺑﺮاي‬
‫آن ﻃﺮف«‪.‬‬
‫ﻧﻘﺪي ﺑﺮ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬

‫اﺷﺎره‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 41‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺪﻣﻪ اي ﮐﻪ درﺑﺎره ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﺿﺮ از ﻗﺎﻧﻮن و وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي آن ﺑﯿﺎن ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﻧﻘﺪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﭘﯿﺸﯿﻦ ﻣﯽ ﭘﺮدازﯾﻢ‪.‬‬
‫در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﺎوﯾﻦ و ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎﯾﯽ از اﺷﮑﺎﻻت ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن اﺷﺎره ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﯿﻢ‪:‬‬

‫اﻟﻒ‪ .‬اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﻠﻤﺎت‬

‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪن ﮐﻠﻤﺎت ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ واژﮔﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺎرات‪ ،‬ﻧﯿﺎز ﺑﻪ دﻗﺖ و ﺣﻮﺻـﻠﻪ زﯾﺎدي دارد ﮐﻪ ﻣﺘﺄﺳـﻔﺎﻧﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﭘﯿﺸـﯿﻦ اﯾﻦ‬
‫دﻗﺖ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﻠﻤﺎت و ﻧﯿﺰ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺎرات ﻣﺼﺮوف ﻧﮕﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا ﺧﻄﺎﻫﺎي ﺑﺴﯿﺎري در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬
‫از ﻣﻘﺪﻣﻪ ﮐﺘﺎب ﮐﻪ ﺷﺮوع ﮐﻨﯿﻢ اﺷﮑﺎل در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﻠﻤﻪ و ﻧﯿﺰ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺜًﻠﺎ ﮐﻠﻤﻪ »أﺻﺒﺎغ« ﺑﻪ ﻣﺮﻫﻢ ﻫﺎ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‬
‫ﮐﻪ ﺻـﺤﯿﺢ آن رﻧـﮓ ﻫﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬و ﻋﺒﺎرت »و ﻣﺎ ﮐﺎن ﺳـﻠﻒ ذﮐﺮه ﻣﻦ اﻻدوﯾـﮥ ‪ ....‬ﻟﻢ أﮐﺮر اﻻ ﻗﻠﯿﻼ« ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﺸـﺪه اﺳﺖ‪،‬‬
‫زﯾﺮا ﺷـﯿﺦ در اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت در ﺻـﺪد ﺑﯿﺎن ﻧﺤﻮه ﺗـﺪوﯾﻦ ﮐﺘﺎب اﻣﺮاض ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻟـﺬا ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻـﺤﯿﺢ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ :‬آﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ادوﯾﻪ‬
‫ﻣﻔﺮده در ﻗﺎﻟﺐ ﺟﺪول ﻫﺎ و رﻧﮓ ﻫﺎ ﺑﯿﺎن ﮐﺮدهام‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬آﻣﻠﯽ‪ ،‬ﺷﺮح ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ص ‪.165‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪41 :‬‬
‫دﯾﮕﺮ در ﮐﺘﺎب اﻣﺮاض ﺗﮑﺮار ﻧﮑﺮدهام ﻣﮕﺮ اﻧﺪﮐﯽ از آﻧﻬﺎ را‪ .‬ﭘﺲ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﻠﻤﻪ اﺻﺒﺎغ ﺑﻪ ﻣﺮﻫﻢ ﻫﺎ ﻧﺎدرﺳﺖ و ﺑﯽارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺖ‬
‫و ﻏﻔﻠﺖ از ﻣﺒﺘﺪا )ﻣﺎ ﺳﻠﻒ( و ﺧﺒﺮ )ﻟﻢ أﮐّﺮر( در ﺟﻤﻠﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﺷﺘﺒﺎه در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺟﻤﻠﻪ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻣﻮارد دﯾﮕﺮي از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ اﺷﮑﺎﻻت در ذﯾﻞ اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ «:7‬ﻋﻠﻮم أﺧﺮي أﻗـﺪم ﻣﻨﻬﺎ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﻋﻠﻮم دﯾﮕﺮ و ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺗﺮ‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻـﺤﯿﺢ أﻗﺪم در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﯾﻌﻨﯽ‬
‫ﻋﻠﻮم ﻣﻘﺪم ﺗﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻠﻮﻣﯽ ﮐﻪ از ﺣﯿﺚ ﻣﻮﺿﻮع اﻋﻢ اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﮐﻪ ﻣﻮﺿﻮع آن ﻫﺴﺘﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻮﺿﻮع ﻋﻠﻢ ﻃﺐ ﺑﺪن اﻧﺴﺎن‬
‫اﺳﺖ ﻟﺬا ﺑﺮ ﻋﻠﻢ ﻃﺐ‪ ،‬ﻣﻘﺪم ﺗﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :7‬ﺗﻌﺒﯿﺮ »اﻟﻌﻼج ﺑﺎﻟﯿـﺪ وأﻋﻤﺎل اﻟﯿـﺪ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﺑﻪ ﻣﻌﺎﻟﺠﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ )و ﻓﯿﺰﯾﮏ درﻣﺎﻧﯽ( ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺄﻧﻮس آن ﻣﻌﺎﻟﺠﻪ ﺑﺎ‬
‫دﺳﺖ )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﺮاﺣﯽ و ﻓﺼﺪ ‪ (...‬اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :7‬ﻋﺒـﺎرت »ﻓﺒﻌﺾ ﻫـﺬه اﻻـﻣﻮر اﻧﻤـﺎ ﯾﺠﺐ ‪ «...‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﻃﺒﯿﺐ ﺑﻪ اﻗﺘﻀﺎي ﺣﺮﻓﻪاش ‪ ...‬ﺑﺎﯾـﺪ ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ اﻣﻮر را ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬
‫ﺗﺼﻮر ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮد درك ﮐﻨـﺪ و ﺑﻪ ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﺧﻮد‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ اﻋﺘﻘـﺎد ﭘﯿـﺪا ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻧـﺘﯿﺠﻪ ﮔﯿﺮيﻫـﺎي وي از ﻃﺮف ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻤـﺎي ﻃـﺒﯿﻌﯽ‬
‫ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺎراﮔﺮاف از ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ ،‬ﻋﺒﺎرت ﭘﺮدازي ﻣﺘﺮﺟﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﺆﻟﻒ ﻗﺎﻧﻮن‪.‬‬
‫‪ .4‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :8‬از اول ﺗﺎ آﺧﺮ ﺑﯽرﺑﻂ و ﻧﺎدرﺳﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا در ﭘﺎورﻗﯽ ﺑﺎ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﻧﺴﺨﻪ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﻔﺎوت ﻓﺎﺣﺶ ﺗﻮﺟﻪ‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .5‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ «:9‬ﻣﺘﮑﻠﻢ« ﻗﺎﺋـﻞ )ﮔﻮﯾﻨـﺪه( ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﻋـﺎﻟﻢ ﺑﻪ ﻋﻠﻢ ﮐﻼم ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ﻋﻠﻢ ﮐﻼم از ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﻋﻠﻮم اﺳـﻼﻣﯽ‬
‫ﺷﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .6‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :11‬ﺗﻌﺒﯿﺮ »ﻓﻠﯿﺘﺴـﻠّﻢ اﻟﻄﺒﯿﺐ ﻣﻦ اﻟﻄﺒﯿﻌﯽ ‪ «...‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﻃﺒﯿﺐ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺷـﻨﺎس ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺪاﻧﺪ ‪ ...‬ﺣﺎل آن ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻـﺤﯿﺢ اﯾﻦ‬
‫اﺳﺖ‪ :‬ﻃﺒﯿﺐ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ از ﺟﺎﻧﺐ داﻧﺸﻤﻨﺪ‬
‫ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﭙﺬﯾﺮد ‪...‬‬
‫‪ .7‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :11‬ﮐﻠﻤﻪ »ارض« ﺧﺎك ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ درﺳﺖ آن‪ ،‬زﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 42‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪42 :‬‬
‫‪ .8‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :11‬ﻋﺒﺎرت »وﯾﺘﺤّﺮك اﻟﯿﻪ ﺑﺎﻟﻄﺒﻊ ان ﮐﺎن ﻣﺒﺎﯾﻨﺎ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﻫﺮﭼﻪ از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﯿﺮ ﺧﺎك اﺳﺖ ﺑﻪ ﺳﻮي آن ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪،‬‬
‫و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬ﻫﺮﮔﺎه ﻗﻄﻌﻪ اي از آن ﺑﻪ اﺟﺒﺎر ﺟﺪا ﮔﺮدد ﺑﻪ ﺳﺮﺷﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﻪ ﺳﻮي زﻣﯿﻦ ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫‪ .9‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :11‬ﻋﺒـﺎرت »ﺛﻘﻠﻪ اﻻﺿـﺎﻓﯽ« در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻨﺼـﺮ آب ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ ،‬ﻧﺎدرﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﻣﻌﻨﺎ ﺷـﺪه )ﺳـﻨﮕﯿﻨﯽ زﯾﺎد( و‬
‫ﺻﺤﯿﺢ آن ﯾﮏ ﺳﻄﺮ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﺮ‪ ،‬ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ‪ :‬از ﺳﻨﮕﯿﻨﯽ ﻧﺴﺒﯽ آب )ﯾﻌﻨﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻮا و آﺗﺶ ﺳﻨﮕﯿﻦ اﺳﺖ(‪.‬‬
‫‪ .10‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :11‬ﻋﺒﺎرت »ﯾﺤّﺒﺐ ﺑﺄدﻧﯽ ﺳـﺒﺐ اﻟﯽ ‪ «...‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬آب ﺑﻪ ﮐﻮﭼﮏﺗﺮﯾﻦ ﻋﻠﺘﯽ ﺣﺒﺎب ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻـﺤﯿﺢ آن ‪ ...‬ﺑﻪ‬
‫اﻧﺪك ﺳﺒﺐ )از ﮔﺮﻣﯽ( ﻣﯿﻞ ﺑﻪ ‪....‬‬
‫‪ .11‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :12‬ﻋﺒـﺎرت »ﺗﻔﺎﻋـﻞ اﻟﮑﯿﻔﯿﺎت اﻟﻤﺘﻀﺎدة« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬واﮐﻨﺶ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ اﺟﺰاي رﯾﺰ ﻣﻮاد ﻣﺘﻀﺎد ‪ ...‬ﺻـﺤﯿﺢ آن‪ ،‬ﮐﯿﻔﯿﺖﻫﺎي‬
‫ﻣﺘﻀﺎد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ ﻧﺎرﺳﺎﯾﯽ و ﻋﺪم دﻗﺖ‪ ،‬در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺒﺤﺚ ﻣﺰاج‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ‪.‬‬
‫‪ .12‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :16‬ﻋﺒﺎرت »ﻣﺰاج ﺑﺤﺴﺐ اﻟﺸﺨﺺ ﻣﻘﯿﺴﺎ اﻟﯽ اﺣﻮاﻟﻪ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪:‬‬
‫ﺑﺎ ﺣﺎﻻت ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ ﺷﺨﺺ‪ ،‬ﺻﺤﯿﺢ آن‪ :‬ﺣﺎﻻت ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﺰاﺟﯽ ﺷﺨﺺ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺖ‬
‫ﻧﻪ ﻧ ﻔﺴﺎ ﻧﯽ ‪.‬‬
‫‪ .13‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :16‬ﺗﻌﺒﯿﺮ »وﻫﻮ ﺷـﯽء ﻟﻪ ﻋْﺮض« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬اﻋﺘـﺪال ﻣﺰاج در اﻧﺴﺎن َﻋَﺮﺿـﯽ اﺳﺖ )ﮔﻮﻫﺮي ﻧﯿﺴﺖ( در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﮐﻠﻤﻪ‬
‫ﻋﺮض در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﻪ ﺳـﮑﻮن راء )در ﺑﺮاﺑﺮ ﻃﻮل( ﻣﻨﻈﻮر ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﯾﻌﻨﯽ داﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻋﺮض‪ -‬ﺑﻪ ﻓﺘﺢ راء‪ -‬در ﺑﺮاﺑﺮ ﮔﻮﻫﺮ ﮐﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ‬
‫آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .14‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :18‬ﻋﺒﺎرت »ﺑﺮاي او ﻧﯿﺰ ﺣﻮادﺛﯽ در ﮐﻤﯿﻦ ﻧﺸﺴﺘﻪ اﻧﺪ« ﮐﻪ ﺑﯽارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﺘﻦ ﻋﺮﺑﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .15‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :21‬ﻋﺒﺎرت »ﻟﮑﻦ ﻫﺬه اﻻرﺑﻌﮥ ﻻ ﺗﺴـﺘﻘﺮ وﻻ ﺗﺜﺒﺖ زﻣﺎﻧﺎ ﻟﻪ ﻗﺪر ‪ «...‬ﮐﻪ ﻣﻄﻠﺐ ﻣﻬﻤﯽ را در ﺑﺤﺚ ﻣﺰاج ﻧﺎﻣﻌﺘﺪل ﮔﻮﺷـﺰد ﻣﯽ‬
‫ﮐﻨـﺪ ﺑﻪ اﺷـﺘﺒﺎه ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺗﺨﻤﯿﻦ زد ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ ﻣﻮرد اﺷﺎره ﺗﺎ ﭼﻪ ﻣـﺪﺗﯽ ﭘﺎﯾـﺪار ﻣﯽ ﻣﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ‬
‫ﻣﻌﻨﺎي درﺳﺖ آن ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ :‬اﯾﻦ ﭼﻬﺎر ﻣﺰاج در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﺎرج‪ ،‬دوام ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﻧﺪارﻧﺪ و زﻣﺎن ﻗﺎﺑﻞ‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪43 :‬‬
‫اﻋﺘﻨﺎﯾﯽ را ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص ﻧﻤﯽ دﻫﻨﺪ زﯾﺮا ‪ ...‬و در اداﻣﻪ ﺑﯿﺎن دﻟﯿﻞ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‬
‫ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺎ را ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺗﻌﺒﯿﺮ »ﺑﺎﻟﺮﻃﻮﺑﮥ اﻟﻐﺮﯾﺒﮥ« )ﯾﻌﻨﯽ رﻃﻮﺑﺖ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ( ﺗﺮﺟﻤﻪ‬
‫ﺷﺪه ﺑﻪ‪ :‬رﻃﻮﺑﺖ ﺑﺪن را ﺑﻄﻮر ﻏﯿﺮ ﻋﺎدي ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﮐﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻧﺎدرﺳﺘﯽ از رﻃﻮﺑﺖ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .16‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :22‬ﻋﺒﺎرت »ان اﻟﻤﺰاج ﻣﻊ اﻟﻤﺎدة ﻗﺪ ﯾﮑﻮن ﻋﻠﯽ ﺟﻬﺘﯿﻦ ‪ «...‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﻣﺰاج واﺟﺪ ﻣﺎده دو وﺟﻪ دارد وﺟﻪ ﻧﺨﺴﺖ آن ﮐﻪ‬
‫ﻣﺎده ﺗﻐﯿﯿﺮ ﯾﺎﺑﺪ و ﺟﺴﻢ را ﺑﻬﺒﻮدي دﻫﺪ و وﺟﻪ دوم اﯾﻦ ﮐﻪ ﻣﺎده در ﻣﺠﺎري و ﻣﺨﻔﯽ ﮔﺎهﻫﺎي ﻣﺰاج ﻣﺤﺒﻮس ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻـﺤﯿﺢ آن‪،‬‬
‫ﻣﺰاج ﺑﺎ ﻣﺎده ﮔﺎه ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از دو ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﺑﯿﻤﺎري ﻋﻀﻮي در ﺑـﺪن ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .1 :‬ﮔﺎه ﻋﻀﻮ در ﻣﺎده )ﺧﻠﻂ( ﻓﺮو رﻓﺘﻪ و ﺑﺪان آﻏﺸﺘﻪ‬
‫ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .2 .‬ﮔﺎه ﻣﺎده در ﻣﺠﺎري و ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺧﺎﻟﯽ ﺑﺪن ﺣﺒﺲ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫‪ .17‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :22‬ﭘﺎراﮔﺮاف آﺧﺮ ﻓﺼﻞ اول ﻧﺎدرﺳﺖ و ﺑﺪون دﻗﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .18‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :26‬در ﻣﺰاِج ﺳﻦ ﻧﻮﺟﻮان ﻋﺒﺎرت »اﻟﯽ أن ﯾﺒﻘﻞ وﺟﻬﻪ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻮش در ﺻﻮرت ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد در ﺻﻮرﺗﯽ‬
‫ﮐﻪ ﺑََﻘَﻞ وﺟُﻪ اﻟﻐﻼم‪ ،‬ﺻﻮرت ﻧﻮﺟﻮان ﺳﺒﺰ ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻨﺎﯾﻪ از رﯾﺶ درآوردن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .19‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :27‬ﻋﺒـﺎرت »ﺟﻮﻫﺮ رﻃﺐ ﮐﺜﯿﺮ ‪ ...‬وﺟﻮﻫﺮ ﯾـﺎﺑﺲ ﻗﻠﯿـﻞ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﺑﺴـﯿﺎر رﻃﻮﺑﯽ ‪ ...‬و ﺑﺴـﯿﺎر ﺧﺸـﮏ ﮐﻠﻤﻪ ﮐﺜﯿﺮ و ﻗﻠﯿﻞ‬
‫ﺻﻔﺖ ﺟﻮﻫﺮ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺻﻔﺖ ﺑﺮاي رﻃﺐ و ﯾﺎﺑﺲ‪ .‬ﻟﺬا ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ :‬ﺟﻮﻫﺮ رﻃﻮﺑﯽ ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎد و ‪....‬‬
‫‪ .20‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :28‬ﻋﺒﺎرت »ﻓﯿﺠﺐ أن ﯾﮑﻮن ﻓﯽ اﻟﻮﺳﻂ ‪ «...‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺴـﺘﻪ اﺳﺖ ﺧﻮد اﻧﺘﺨﺎب ﮐﻨﺪ ﮐﺪام ﯾﮏ از ﮐﺎرﻫﺎ را اﻧﺠﺎم‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 43‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫دﻫﺪ ‪ ...‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬ﭘﺲ ﻻزم اﺳﺖ اﯾﻦ رﻃﻮﺑﺖ در ﺣﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ دﺳﺖ ﮐﻢ ﯾﮑﯽ از آن دو ﺟﻨﺒﻪ را ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪....‬‬
‫‪ .21‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :28‬ﻋﺒﺎرت ﻧﺒﺾ اﻃﻔﺎل ﺳـﺮﯾﻊ و ﻣﺘﻮاﺗﺮ اﺳﺖ و »ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻋﻈﻢ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﻧﺒﺾ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ آن ﺑﺎرزي ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻـﺤﯿﺢ‪:‬‬
‫و ﻧﺒﺾ )اﻃﻔﺎل( ﻋﻈﯿﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬
‫‪ .22‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :29‬ﻋﺒﺎرت »واﻻﻣﺮان ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻣﺘﻈﺎﻫﺮان« ﻧﺎدرﺳﺖ ﻣﻌﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪44 :‬‬
‫‪ .23‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :29‬ﻋﺒﺎرت »ﻷن ﺗﻠﮏ اﻟﺮﻃﻮﺑـﮥ ﺗﮑﻮن ﺑﻠﻐﻤﯿـﮥ ﺑﺎردة« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬از اﯾﻦ رﻃﻮﺑﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻐﻤﯿﻪ ﺳـﺮدي ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ‬
‫ﺻﺤﯿﺢ آن‪ :‬زﯾﺮا رﻃﻮﺑﺖ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ )ﺑﺮ ﺧﻼف رﻃﻮﺑﺖ ﻏﺮﯾﺰي( ﻃﺒﯿﻌﺘﯽ ﺑﻠﻐﻤﯽ و ﺳﺮد دارد ‪....‬‬
‫‪ .24‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :33‬ﺗﻌﺒﯿﺮ »ﻟﻄﯿﻔﻪ ﻣﺮة ﺻـﻔﺮاء وﮐﺜﯿﻔﻪ ﻣﺮة ﺳﻮداء« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﻟﻄﯿﻒ آن ﺑﻪ ﺻـﻔﺮاﯾﯽ ﺗﻠﺦ و ﻣﺎده ﻏﻠﯿﻆ آن ﺑﻪ ﺳﻮداﯾﯽ ﺗﻠﺦ‪.‬‬
‫ﮐﻠﻤﻪ )ﻣِﺮة( در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﺗﻠـﺦ ﻣﻌﻨﯽ ﺷـﺪه اﺳﺖ در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﻣﺮة ﺑﻪ ﮐﺴـﺮ ﻣﯿﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ )ﻧﻪ ﺑﻪ ﺿﻢ ﻣﯿﻢ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺗﻠﺦ( و ﺑﻪ ﺧﻠﻂ‬
‫ﻏﯿﺮﻃﺒﯿﻌﯽ از ﺻﻔﺮا و ﺳﻮدا اﺷﺎره دارد‪.‬‬
‫‪ .25‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :33‬ﺗﻌﺒﯿﺮ »ﻋﮑﺮ و رﻗﯿﻖ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﺑﻪ ﺗﯿﺮه و روﺷﻦ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ درﺳﺖ آن ُدردي و آﺑﮑﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .26‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :34‬ﺟﻤﻠﻪ »وﻫﻮ ﺿﺮب ﻣﻦ اﻟﺒﻠﻐﻢ اﻟﺤﻠﻮ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﻣﺰه اﯾﻦ ﺑﻠﻐﻢ ﺷﯿﺮﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬و آن ﻧﻮﻋﯽ ﺑﻠﻐﻢ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .27‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :34‬ﻋﺒﺎرت »ﻟﯿﺲ ﻫﻮ ﺷﺪﯾـﺪ اﻟﺒﺮد ﺑﻞ ﻫﻮ ﺑﺎﻟﻘﯿﺎس اﻟﯽ اﻟﺒـﺪن ﻗﻠﯿﻞ اﻟﺒﺮد و ﺑﺎﻟﻘﯿﺎس اﻟﯽ اﻟـﺪم و اﻟﺼـﻔﺮاء ﺑﺎرد«‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪:‬‬
‫ﺳﺮدي آن زﯾﺎد ﻧﯿﺴﺖ و در ﺣﺪ ﺳـﺮدي ﺧﻮن و ﺻـﻔﺮا اﺳﺖ‪ .‬ﺻـﺤﯿﺢ‪ :‬ﺑﻠﻐﻢ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﺳـﺮد ﻧﺒﻮده )ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺪن اﻧﺴﺎن اﻧﺪﮐﯽ‬
‫ﺳﺮد اﺳﺖ( و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دو ﺧﻠﻂ ﺧﻮن و ﺻﻔﺮا ﺳﺮد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .28‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :34‬ﻋﺒـﺎرت »وﻗـﺪ ﯾﮑﻮن ﻣﻦ اﻟﺒﻠﻐﻢ اﻟﺤﻠﻮ ﻣـﺎ ﻟﯿﺲ ﺑﻄﺒﯿﻌﯽ ‪ «...‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﮔـﺎﻫﯽ اﺗﻔﺎق ﻣﯽ اﻓﺘـﺪ ﮐﻪ ﺑﻠﻐﻢ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺷـﯿﺮﯾﻦ‬
‫ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬ﮔﺎه ﺑﻠﻐﻢ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬
‫‪ .29‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :34‬ﻋﺒﺎرت »أﻗﺒﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻮاﻫﺎ ﺑﺤﺮارﺗﻪ اﻟﻐﺮﯾﺰﯾـﮥ ﻓﺄﻧﻀـﺠﺘﻪ ‪ «...‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬آﻧﮕﺎه اﻧﺪام ﻫﺎ ﺑﺎ ﻧﯿﺮوﯾﯽ ﮐﻪ از ﺣﺮارت ﻏﺮﯾﺰي‬
‫ﺑﻠﻐﻢ ﮐﺴﺐ ﮐﺮده اﻧﺪ ﺑﻠﻐﻢ را ﭘﺨﺘﻪ ﻣﯽ ﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ .‬ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻗﻮاي اﻋﻀﺎ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﺣﺮارت ﻏﺮﯾﺰي‪ ،‬ﺑﻠﻐﻢ را ﭘﺨﺘﻪ ‪....‬‬
‫‪ .30‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :35‬ﻋﺒـﺎرت »ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻟﻘﻮام ﺣﺘﯽ ﻋﻨـﺪ اﻟﺤّﺲ وﻫﻮ اﻟﻤﺨـﺎﻃﯽ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﺑﻠﻐﻢ زاﯾـﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺷـﮑﺎل ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن و ﺑﻪ اﻧﻮاع‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ و ﺣﺘﯽ ﺑﺎ ﺣﺲ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان اﺧﺘﻼف اﻧﻮاع آﻧﻬﺎ را ﺗﺸﺨﯿﺺ داد‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮع ﺑﻠﻐﻢ ﻫﻤﺎن ﺑﻠﻐﻢ ﺧﻠﻤﯽ )آب ﺑﯿﻨﯽ( اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪45 :‬‬
‫ﺻﺤﯿﺢ‪ ... :‬ﺑﻠﻐﻢ ﻣﺨﺎﻃﯽ‪ ،‬ﺑﻠﻐﻢ زاﯾﺪي ﮐﻪ از ﺣﯿﺚ ﺷﮑﻞ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺗﻔﺎوت در ﻫﯿﺌﺖ و ﺷﮑﻞ در ﺣﺲ ﻧﯿﺰ ﻣﺸﻬﻮد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .31‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :36‬ﺗﻌﺒﯿﺮ »اﻟﺒﻠﻐﻢ ﻧﻮع زﺟﺎﺟﯽ ﺛﺨﯿﻦ ﻏﻠﯿﻆ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﺑﻠﻐﻤﯽ اﺳﺖ ﻏﻠﯿﻆ و ﺗﻨـﺪ‪ .‬ﺻـﺤﯿﺢ‪ :‬ﺳـﻔﺖ و ﻣﺘﺮاﮐﻢ‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎي ﺛﺨﯿﻦ‬
‫ﺗﻨ ﺪ ﻧ ﻤ ﯽ ﺑ ﺎ ﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫‪ .32‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :36‬ﮐﻠﻤﻪ »ﻧﺎﺻﻌﮥ« )ﺧﺎﻟﺺ و درﺧﺸﺎن( در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﻔﺮاي ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻓﺮاﻣﻮش ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺻﻔﺮا اﻫﻤﯿﺖ دارد‪.‬‬
‫‪ .33‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :37‬ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ :‬ﯾﺎ ﺑﺮاي ﺗﮏ ﺗﮏ اﻧﺪامﻫﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﯿﺴﻪ ﺻﻔﺮا را ﻏﺬا ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪ .‬ﻧﺎدرﺳﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ‪ ...‬آﻣﯿﺨﺘﻦ ﺑﻠﻐﻢ‬
‫ﺑﺎ ﻣﺎده ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ﯾﻌﻨﯽ ﺻﻔﺮاﯾﯽ ﮐﻪ از ﮐﺒﺪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺎدرﺳﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪.‬‬
‫‪ .34‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :38‬ﺧﻠﻂ ﺳﻮدا »رﻧﮓ ﺳﯿﺎه« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺒﺤﺚ اﺧﻼط ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺘﯽ ﮐﻪ در ﻣﺒﺎﻧﯽ و ﮐﻠﯿﺎت ﻃﺐ دارد ﺑﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد‪ ،‬اﺷﮑﺎﻻت ﻓﺮاواﻧﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ آن دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .35‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :40‬ﺿﻌﻒ ﺑﺪن از ﮐﻢ ﺧﻮﻧﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﺑﻪ ﻻﻏﺮي‪،‬‬
‫‪ .36‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ «:41‬ﺣﺪﺑﮥ اﻟﮑﺒﺪ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﺑﻪ ﻣﻘﻌﺮ ﺟﮕﺮ ﮐﻪ ﻧﺎدرﺳﺖ و ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺨﺎﻟﻒ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .37‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :42‬ﻋﻠﺖ ﻓﺎﻋﻠﯽ ﺛﺄﺛﯿﺮ ﺧﻮن ‪ ...‬و ﻋﻠﺖ ﻓﺎﻋﻠﯽ در ﺻـﻔﺮاي ﻃﺒﯿﻌﯽ )ﮐﻒ( ﺧﻮن و ﮔﺮﻣﯽ ﻣﻌﺘـﺪل اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺎدرﺳﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 44‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .38‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :51‬ﮐﻠﻤﻪ »أﻗﺮاء« ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي دورهﻫﺎي ﻋﺎدت زﻧﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﺑﻪ دوره ﺑﺎرداري‪.‬‬
‫‪ .39‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :51‬ﭘـﺎراﮔﺮاف »أن اﻻﻋﻀﺎء اﻟﺤﺴﺎﺳـﮥ ‪ ...‬ﻟﮑﻞ ﻗﻮة ﻋﺼـﺒﮥ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﻣﻨﺸﺄ ﺣﺲ و ﺣﺮﮐﺖ اﻧـﺪاﻣﻬﺎي ﺣﺴـﯽ و ﺣﺮﮐﺘﯽ‬
‫ﮔﺎﻫﯽ ﻋﺼﺒﯽ اﺳﺖ و ﮔﺎﻫﯽ ﻧﯿﺮوي ﻋﺼﺒﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺎﻣًﻠﺎ ﻧﺎدرﺳﺖ و ﺑﯽارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﺤﺚ درﺑﺎره ﺗﻘﺴـﯿﻢ اﻋﻀﺎ ﺑﻪ‬
‫اﻋﺘﺒـﺎر ﻣﻨﺸـﺄ ﻋﺼﺐ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻨﺸﺄ ﺣﺴـﯽ و ﺣﺮﮐﺘﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﻋﺼﺐ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ﺑﺮﺧﯽ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺣﺲ و ﺣﺮﮐﺖ‪،‬‬
‫ﻋﺼﺐ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ اي ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪46 :‬‬
‫در ﺑﺨﺶ ﺗﺸﺮﯾﺢ‪ ،‬اﺷﮑﺎﻻت ﻓﺎﺣﺶ ﺑﺴﯿﺎري ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽ ﺧﻮرد‪.‬‬
‫‪ .40‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :62‬دﻧﺪاﻧﻬﺎي ﺣﻠﻢ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﺑﻪ )اﺣﺘﻼم ﯾﻌﻨﯽ روﯾﺎ( ﮐﻪ ﺣﻠﻢ دو ﻣﻌﻨﺎ دارد دﻧﺪانﻫﺎي ﻋﻘﻞ و دﻧﺪانﻫﺎي ﺑﻠﻮغ‪.‬‬
‫‪ .41‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :63‬ﺗﻌﺒﯿﺮ »زاﯾﺪة ﻣﺴـﺘﺪﯾﺮة ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻋﻈﻤﯿﮥ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬اﺳـﺘﺨﻮان ﮐﻮﭼﮑﯽ ﺑﺮ آن روﯾﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺻـﺤﯿﺢ‪ :‬ﻋﻈﻤﯿﮥ ﺻﻔﺖ ﺑﺮاي‬
‫زاﯾﺪة ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﺳﺨﺖ و اﺳﺘﺨﻮاﻧﯽ‪ ،‬ﻧﻪ ُﻋَﻈﯿْﻤﮥ ﮐﻪ ﺗﺼﻐﯿﺮ ﻋﻈﻢ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﺳﺘﺨﻮان ﮐﻮﭼﮏ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .42‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :69‬اﻧﺪام »اﺷﺮف« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪) :‬اﻧﺪام ﺑﺮ آﻣﺪه ﺗﺮ( ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد اﻧﺪام ﺑﺎ اﻫﻤﯿﺖ و ﻣﻬﻢ ﺗﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .43‬ﺻـﻔﺤﻪ ‪ :70‬ﺗﻌـﺒﯿﺮ »وﻫـﻮ دﻋﺎﻣـﮥ وﺣﺎﻣـﻞ ﻟﻌﻈـﻢ اﻟﻌﺎﻧـﮥ وﻣﻨﺒـﺖ اﻋﺼـﺎب اﻟﺮﺟـﻞ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺿـﻤﯿﺮ ﻫـﻮ ﺑﻪ اﺳـﺘﺨﻮان ﺧـﺎﺟﯽ )ﻋﺠﺰ(‬
‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه ﺷﺪه ﻟﺬا ﺑﻪ اﺷـﺘﺒﺎه ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬اﺳـﺘﺨﻮان ﺧﺎﺟﯽ ﻧﮕﻬﺪارﻧﺪه اﺳـﺘﺨﻮان زﻫﺎر و رﺳـﺘﻨﮕﺎه ﭘﯽﻫﺎي ﭘﺎﺳﺖ‪ .‬ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬ﺑﻪ اﺳﺘﺨﻮان‬
‫ﻗﻄﻦ )ﮐﻤﺮ( ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫‪ .44‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :71‬ﺟﻤﻠﻪ »اﻟﺼﻠﺐ ﮐﺸﯽء واﺣﺪ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪) :‬ﺳﺘﻮن ﭘﺸﺖ در ﺷﮑﻞ ﮐﻠﯽ ﺧﻮد واﺣﺪي از ﺑﺪن اﺳﺖ‪ (.‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﯽارﺗﺒﺎط ﺑﺎ‬
‫ﻣﺘ ﻦ ﻣ ﯽ ﺑ ﺎ ﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫‪ .45‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :81‬ﺗﻌﺒﯿﺮ »وﻗﺪ وﺿﻊ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻌﻈﻢ أﻋﻀﺎء اﻟﺸﺮﯾﻔﮥ ﻣﺜﻞ اﻟﻤﺜﺎﻧﮥ واﻟﺮﺣﻢ و ‪ «...‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬اﻧﺪام ﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺜﺎﻧﻪ و زﻫﺪان‬
‫و ‪ ...‬ﻣﻘﻌﺪ ﺑﺮ اﺳﺘﺨﻮان ﺣﻘﻪ ران ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ .‬ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬ﻣﺮاد از ﻫﺬا اﻟﻌﻈﻢ اﺳﺘﺨﻮان زﻫﺎر ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ ﺣﻘﻪ ران‪.‬‬
‫‪ .46‬ﺻـﻔﺤﻪ ‪ :82‬ﻋﺒـﺎرت »وﻫﯽ ﻋﯿﻦ اﻟﺮﮐﺒـﮥ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺸـﮑﮏ زاﻧـﻮ آﻣـﺪه اﺳﺖ )ﮐﺸـﮑﮏ ﻫﻤـﺎن ﺧـﻮد زاﻧﻮ ﺳﺖ( ﺗﺮﺟﻤﻪ درﺳﺖ‪:‬‬
‫ﮐﺸﮑﮏ‪ ،‬ﮐﺎﺳﮥ زاﻧﻮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .47‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :86‬ﻋﺒﺎرت »ﻗﺪ ﻋﺮض ﻻﻏﺸﯿﺘﻬﺎ اﻟﺮﺑﺎﻃﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﺘﺸﻌﺐ ﻣﺎ ﺷﮑﮏ ﻓﯽ اﻣﺮﻫﺎ ‪ «...‬در ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻋﻀﻼت ﭼﺸﻢ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪) :‬ﭼﻮن‬
‫ﭘﻮﺷﺶﻫﺎي رﺑﺎﻃﯽ اﯾﻦ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ‬
‫آن را از اﻧﺸﻌﺎب ﺑﺎز داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان را دﭼﺎر ﺗﺮدﯾﺪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ (.‬ﺑﺮ ﻋﮑﺲ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪47 :‬‬
‫‪ .48‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :96‬دو ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ ﻣﻌّﺮﺿـﺘﺎن ‪ ...‬و ﻣﻄّﻮﻟﺘﺎن ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪) :‬دو ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ ﭘﻬﻦ ‪ ...‬و ‪ ...‬ﻃﻮﯾﻞ( و ﺗﺮﺟﻤﻪ درﺳﺖ‪ :‬دو ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ ﻋﺮﯾﺾ‬
‫ﮐﻨﻨﺪه و درازﮐﻨﻨﺪه ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .49‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :99‬ﻋﺒﺎرت )دو ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ از ﺗﺮﻗﻮه ﺑﻪ ﻃﺮف ﺳـﺮ ﮐﺘﻒ ﻣﯽ آﯾﻨﺪ و ﺑﻪ ﭘﻬﻠﻮي اوﻟﯽ ﺷﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﭼﺴـﺒﻨﺪ و ﮐﺘﻒ را ﺑﻠﻨﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪(.‬‬
‫اﺷـﺘﺒﺎه ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ ‪ ...‬و ﺑﻪ دﻧـﺪه اوﻟﯽ ﺳـﯿﻨﻪ ﻣﯽ ﭼﺴـﺒﺪ و آن را )ﯾﻌﻨﯽ دﻧـﺪه( ﺑﻠﻨﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ اﺷـﺘﺒﺎه در ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ ،‬در‬
‫ﭘﺎورﻗﯽ ﺑﻪ ﻣﻄﻠﺐ اﺷﮑﺎل وارد ﮐﺮده اﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ ﺑﺎﻻ ﺑﺮﻧﺪه ﺷﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﭼﻬﺎر ﻣﻬﺮه ﮔﺮدن ﻣﺘﺼﻞ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﻗﻮه‪.‬‬
‫‪ .50‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :99‬ﻋﺒﺎرت »اﻋﻠﯽ اﻟﻘﺺ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﺸﺪه و »اﻧﺴـﯽ رأس اﻟﻌﻀﺪ« ﺑﺨﺶ ﺧﺎرﺟﯽ ﺳـﺮ ﺑﺎزو ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺻـﺤﯿﺢ آن‪ ،‬ﺑﺨﺶ‬
‫داﺧﻠﯽ ‪ ...‬ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .51‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :99‬در ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد از ﺟﻤﻠﻪ ﺻﻔﺤﻪ ‪ «99‬أﺿﻼع اﻟﺨﻠﻒ ﯾﺎ ﺿﻠﻮع اﻟﺨﻠﻒ« ﮐﻪ اﺻﻄﻼح اﺳﺖ ﺑﺮاي دﻧﺪهﻫﺎي آزاد ﻗﻔﺴﻪ ﺳﯿﻨﻪ‪،‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 45‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ‪ :‬دﻧﺪهﻫﺎي ﻋﻘﺒﯽ‪.‬‬
‫‪ .52‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :104‬ﻋﺒﺎرت »وأﺷﺮﻓﻬﺎ وﻫﻮ اﻻﺳﻔﻞ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ‪ :‬ﺣﺠﯿﻢﺗﺮﯾﻦ آﻧﻬﺎ ‪ ...‬و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﺤﯿﺢ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ :‬ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ آﻧﻬﺎ ‪....‬‬
‫‪ .53‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :110‬ﺗﻌﺒﯿﺮ »وﻟﻬـﺎ ﺛﻼﺛـﮥ رؤوس و ﻃﺮﻓﺎن« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬اﯾﻦ ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ داراي ﺳﻪ ﺷﺎﺧﻪ و دو ﺟﺎﻧﺐ اﺳﺖ و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻـﺤﯿﺢ‪ :‬و‬
‫ﺑﺮاي آن ﺳﻪ ﺳﺮ و دو اﻧﺘﻬﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .54‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :112‬در ﭼﻨـﺪ ﻣـﻮرد واژه ﻣﻌّﺮق اﺷـﺘﺒﺎه ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه ﻣﺜًﻠـﺎ در ﺟﺰء ﻣﻌﺮق‪ ،‬اﻟﻤﻮﺿﻊ اﻟﻤﻌﺮق ﻣﻦ اﻟﺴـﺎق واﻟﻤﻮﺿﻊ اﻟﻤﻌﺮق ﻣﻦ‬
‫اﻟﺮﮐﺒﮥ؛ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ‪ :‬ﺑﺨﺶ رگ دار‪ ،‬ﻗﺴﻤﺖ رگ دار ‪ ...‬و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﺤﯿﺢ واژه ﻣﻌّﺮق ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻟﻐﺖ ﻧﯿﺰ آﻣﺪه ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي‬
‫ﮐﻢ ﮔﻮﺷﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮق‪ :‬اﻟﺨﺎﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﻠﺤﻢ‪ ،‬اﻟﻘﻠﯿﻞ اﻟﻠﺤﻢ‪ ،‬اﻟﻤﻬﺰول‪.‬‬
‫‪ .55‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :130‬در ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم ﻋﺼﺐ ﻣﻬﺮهﻫﺎي ﺳﯿﻨﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﻣﻬﺮهﻫﺎي ﭘﺸﺘﯽ داراي دو زوج ﻋﺼﺐ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﺎدرﺳﺖ‬
‫از ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه ﮐﻪ در ﺗﻌﻠﯿﻘﻪ ‪ -199‬ﺑﺎ اﻧﺘﻘﺎد ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد‪ :‬اﻋﺼﺎب ﻗﻔﺴﻪ ﺳﯿﻨﻪ اي دوازده زوج ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪48 :‬‬
‫در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ دﻗﺖ در ﻋﺒﺎرت ﺷـﯿﺦ درﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻧﯿﺰ دوازده ﻋﺪد ﻣﯽ داﻧﺪ ﺑﺪﯾﻦ ﺻﻮرت ﮐﻪ ده زوج دﯾﮕﺮ را در ﭼﻨﺪ ﺳﻄﺮ‬
‫ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﺮ ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﺗﻌﺒﯿﺮ »وﺑﺎﻗﯿﻪ ﻣﻊ ﺳﺎﺋﺮ اﻻزواج اﻟﺒﺎﻗﯿﮥ« ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻼم ﺷـﯿﺦ در ﺗﻌﺪاد زوجﻫﺎي ﻋﺼﺐ ﺳﯿﻨﻪ اي‪ ،‬درﺳﺖ و ﻣﻄﺎﺑﻖ‬
‫ﺑﺎ واﻗﻊ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻋﺪم دﻗﺖ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺮداﺷﺖ ﻧﺎدرﺳﺘﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .56‬ﺻـﻔﺤﻪ ‪ 130‬ﺗﻌـﺒﯿﺮ »ﻋﺼﺐ دﻧـﺪهﻫﺎي ﮐﻤﺮ« ﮐﻪ در ﭼﻨـﺪ ﻣﻮرد ﺗﮑﺮار ﺷـﺪه و ﻣﻮرد اﻋﺘﺮاض ﻣﺤﺸـﯽ ﻧﯿﺰ واﻗﻊ ﺷـﺪه ﺗﺮﺟﻤﻪ »ﻋﺼـﺐ‬
‫اﻟﻘﻄﻦ« ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺻﺤﯿﺢ آن ﻋﺼﺐ ﮐﻤﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻣﻬﺮهﻫﺎي ﮐﻤﺮ ﺑﯿﺮون ﻣﯽ آﯾﺪ‪.‬‬
‫‪ .57‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :139‬ﻋﺒﺎرت »واﻟﺴﺒﺎﺗﯿﯿﻦ ﺣﯿﺚ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎن ﻓﯽ اﻟﺸﺒﮑﮥ واﻟﻤﺸﯿﻤﮥ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ ... :‬ﭘﺮاﮐﻨﺪه در ﺷﺒﮑﻪ ﻋﺮوﻗﯽ رﺣﻢ و ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬دو‬
‫رگ ﺳﺒﺎﺗﯽ ﭘﺮاﮐﻨﺪه در ﺷﺒﮑﻪ و ﭘﺮده ﻋﻨﮑﺒﻮﺗﯽ ﻣﻐﺰ‪.‬‬
‫آﯾﺎ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻧﻮع ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﻣﻘﺎم و ﺳﺎﺣﺖ ﻋﻠﻤﯽ و ﻣﮑﺘﺐ ﻃﺒﯽ ﺷـﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ اﺑﻦ ﺳـﯿﻨﺎ را ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮد و در ﺷﻌﺎع اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ ﺑﻪ ﺑﻬﺮه‬
‫ﺑﺮداري ﻃﺒﯽ و درﻣـﺎﻧﯽ ﭘﺮداﺧﺖ‪ ،‬اﺑﻦ ﺳـﯿﻨﺎ در ﻧﺰد ﻣـﺎ ﭘﯿﺸﻮاي ﻃﺐ ﻣﺰاﺟﯽ و ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻗﻠﻤـﺪاد ﻣﯽ ﺷﻮد آﯾـﺎ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ و ﺗﺮﺟﻤﻪ از‬
‫ﻗﺎﻧﻮن ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻋﻠﻤﯽ اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ را ﺧﺪﺷﻪ دار ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ؟‬
‫‪ .58‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ 164‬و ﺻﻔﺤﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮ‪» :‬ﻧﯿﺮوي ﻧﺎﻃﻘﻪ« ﺑﻪ ﻧﯿﺮوي ﮔﻔﺘﺎري ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﻧﯿﺮوي ﻋﺎﻗﻠﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .59‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :165‬ﮐﻠﻤﻪ »ﻟﻼﺟﻤـﺎع« در ﻋﺒـﺎرت )اﻟﻮﻫﻢ اﻟﻤﻮﺟﺐ ﻟﻼﺟﻤـﺎع( ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﺗﺎﺑﻊ ﻓﺮﻣﺎن وﻫﻢ ﺳـﺒﺐ ﮔﺮد آوردن اﺳﺖ‪ ،‬در‬
‫ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ اﺟﻤﺎع ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺼﺪ و آﻫﻨﮓ ﮐﺎري ﮐﺮدن و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬ﺗﺎﺑﻊ ﻓﺮﻣﺎن وﻫﻢ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ آﻫﻨﮓ ﮐﺎري اﺳﺖ‪) .‬اﺷﺎره ﺑﻪ ﻗﻮه‬
‫ﺑﺎﻋﺜﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪(.‬‬
‫‪ .60‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :270‬در ﺑﺤﺚ ﻋﻼﺋﻢ ﺷﻨﺎﺧﺖ اورام ﻋﺒﺎرت »اﻣﺎ ﺑﺸﮑﻠﻪ ﻓﺎﻧﻪ ان ﮐﺎن ﻋﻨﺪ اﻟﯿﻤﯿﻦ وﮐﺎن ﻫﻼﻟﯿﺎ دل ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻓﯽ ﻧﻔﺲ اﻟﮑﺒﺪ ‪«...‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬از ﺷﮑﻞ ورم ‪ ...‬اﮔﺮ ﺷﮑﻞ ورم ﻫﻼﻟﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﯿﻤﺎري در ﮐﺒﺪ اﮔﺮ دراز ﺑﺎﺷﺪ ﺑﯿﻤﺎري در ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ زﯾﺮ ورم اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪49 :‬‬
‫ﺻﺤﯿﺢ آن ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از‪ ... :‬اﮔﺮ ورم در ﺟﺎﻧﺐ راﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻫﻼﻟﯽ‪ ،‬ﻧﺸﺎن آن اﺳﺖ ﮐﻪ ورم در ﺧﻮد ﮐﺒﺪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و اﮔﺮ‬
‫ورم دراز ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺸﺎن آن اﺳﺖ ﮐﻪ ورم در ﻋﻀﻠﻪ ﺑﺎﻻي ﮐﺒﺪ ﻗﺮار دارد‪.‬‬
‫‪ .61‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :287‬در ﺑﺤﺚ ﻧﺒﺾ ﻧﯿﺰ اﺷـﮑﺎﻻت ﻓﺮاوان ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽ ﺧﻮرد ﻣﺜًﻠﺎ در ﻋﺪم اﺣﺴﺎس ﺣﺮﮐﺖ اﻧﻘﺒﺎﺿﯽ ﻧﺒﺾ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﺑﺮﺧﯽ‬
‫ﺑﺮآﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﺮﮐﺖ اﻧﻘﺒﺎض در ﻧﺒﺾ اﻧﺪام ﻧﯿﺮوﻣﻨﺪ و اﻧﺪام ﺑﺰرگ و اﻧﺪام ﺳـﺨﺖ ﻣﺤﺴﻮس اﺳﺖ‪ .‬ﻗﻮاي ﺷـﺨﺺ‪ ،‬ﺑﺰرﮔﯽ اﻧﺪام ﺗﻨﻮﻣﻨﺪ و‬
‫ﻣﺒﺎرزه اﻧﺪام ﺳﺨﺖ ‪....‬‬
‫ﺗﻌﺠﺐ ﻧﮑﻨﯿﺪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرات در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﺒﺾ ﻗﻮي‪ ،‬و ﻧﺒﺾ ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬و ﻧﺒﺾ ﺻﻠﺐ‪ ،‬ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ؟!‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 46‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫‪ .62‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :289‬ﻋﺒـﺎرت »اﻟﺠﻨﺲ اﻟﻤـﺄﺧﻮذ ﻣﻦ ﻗﻮام اﻵﻟـﮥ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﻧﺒﺾ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ وﺳـﯿﻠﻪ اﺑﺰار ﻣﻌﺎﯾﻨﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد از‬
‫آﻟﺖ در ﺑﺤﺚ ﻧﺒﺾ‪ ،‬ﺷـﺮﯾﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﺌﺖ آن از ﻟﺤﺎظ ﻧﺮﻣﯽ و ﺳـﻔﺘﯽ از اﺟﻨﺎس ﺷـﻨﺎﺧﺖ و ﺗﺸـﺨﯿﺺ در ﻧﺒﺾ ﮔﯿﺮي ﻧﺰد ﻃﺒﯿﺒﺎن‬
‫ﻣ ﯽ ﺑ ﺎﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫‪ .63‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :291‬ﻋﺒﺎرت »وأﻧﺎ أﺳـﺘﻌﻈﻢ ﺿﺒﻂ ﻫﺬه اﻟﻨﺴﺐ ﺑﺎﻟﺠﺲ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﻣﻦ اﯾﻦ ﻓﺮﻣﻮل ﻧﺒﺾ ﮔﯿﺮي را ﺑﺴﯿﺎر ﻣﯽ ﭘﺴﻨﺪم‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ‬
‫ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬ﻣﻦ ﺣﻔﻆ اﯾﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﻫﺎ را ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﻧﺒﺾ ﮔﯿﺮي ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺨﺖ ﻣﯽ داﻧﻢ‪.‬‬
‫‪ .64‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :380‬ﺗﻌﺒﯿﺮ »اذا وﻗﻊ اﻟﺨﻄﺄ ‪ ...‬ﺑﺎﺳﺘﻌﻤﺎل ﻣﺎ ﯾﻀﺎده ﻋﻘﯿﺒﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﻨﻬﻀﻢ ‪ «...‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ ... :‬ﺑﻪ ﻫﯿﭻ وﺟﻪ ﻗﺒﻞ از ﻫﻀﻢ آن‪ ،‬ﻧﺒﺎﯾﺪ‬
‫ﭼﯿﺰي ﻣﺘﻀﺎد آن را ﻓﺮو داد ‪ ...‬ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺮﻋﮑﺲ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺻـﺤﯿﺢ آن‪ ... :‬اﮔﺮ از اﻏﺬﯾﻪ دواﯾﯽ ﺧﻮرد ﺑﺮاي ﺗﺪﺑﯿﺮ در ﻫﻀﻢ آن ﺑﺎﯾﺪ‬
‫ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آن‪ ،‬ﭼﯿﺰي ﻣﺘﻀﺎد ﻓﺮو دﻫﺪ »ﺣﺘﯽ ﯾﻨﻬﻀﻢ« ﺗﺎ ﻫﻀﻢ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫‪ .65‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :390‬ﻋﺒﺎرت »ﻗﺎل ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس واﻟﻐـﺬاء اﻟﺮﻃﺐ ﻫﻮ اﻟﻤﻔﺎرق ﻟﮑﻞ ﮐﯿﻔﯿـﮥ ‪ «....‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬ﺧﻮراك ﺗﺮ ﺑﺮاي‬
‫ﻫﯿـﭻ ﺣﺎﻟﺘﯽ از ﺣﺎﻻت ﺑـﺪن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﯿﺴﺖ اﻧﮕﺎر ﮐﻪ در ارزش ﻫﯿـﭻ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺷـﯿﺮﯾﻦ اﺳﺖ و ‪ ...‬ﺣﺎل آن ﮐﻪ اﺻﻞ ﻣﻄﻠﺐ ﻓﻬﻤﯿـﺪه ﻧﺸﺪه‬
‫زﯾﺮا در ﺟﻤﻠﻪ ﭘﯿﺶ دارد‪ ،‬ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑـﺪن ﺳـﻬﻞ اﻟﺘﺤﻠﻞ دارﻧـﺪ ﺑﺎﯾـﺪ از ﻏـﺬاي ﺗﺮ اﺳـﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨـﺪ زﯾﺮا ﺑﻪ ﺳـﺮﻋﺖ ﺑﻪ رﻃﻮﺑﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻮن‬
‫اﺳﺘﺤﺎﻟﻪ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ ،‬ﻟﺬا ﺑﯿﺎن ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس در ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻏﺬاي‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪50 :‬‬
‫ﺗﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻏـﺬاﯾﯽ ﮐﻪ از ﻫﺮ ﮐﯿﻔﯿﺘﯽ )ﻃﻌﻤﯽ( ﺟـﺪاﺳﺖ ﺷﺎﯾﺪ ﺗﻔﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ‪ ...‬ﺑﯿﺎن ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس در ﻣﺬﻣﺖ ﻏﺬاي رﻃﺐ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺧﻮن ﺳﺎزي‬
‫در ﺑﺪن اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .66‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :491‬ﺣﺠﺎﻣﺖ ﺑﺮ ﮐﺎﻫﻞ »ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻟﺒﺎﺳﻠﯿﻖ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﮐﻪ ﺑﻘﯿﻪ ﺑﺎﺳﻠﯿﻖ در آﻧﺠﺎﺳﺖ‪ ،‬و ﺻﺤﯿﺢ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺠﺎﻣﺖ ﮐﺎﻫﻞ‪،‬‬
‫ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﻓﺼﺪ ﺑﺎﺳﻠﯿﻖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .67‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :514‬ﮐﻠﻤﻪ »ﺳﺪة« ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﮔﺮﻓﺘﮕﯽ‪ ،‬ﺑﻪ اﻣﺘﻼ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .68‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :515‬ﮐﻠﻤﻪ »ﺑﺎﻟﺘﻄﻔﯿـﮥ« ﻫﻤﺎن ﺑﺎﻟﺘﻄﻔﺌـﮥ )از ﻣﺎده ﻃﻔﺄ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ (.‬ﮐﻪ ﻫﻤﺰه آن ﺑﺎ ﺗﺨﻔﯿﻒ ﺑﻪ ﯾﺎء ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪه ﺑﻪ ﺑﺎﻻ آوردن )از‬
‫ﻣـﺎده ﻃﻔـﺎ ﯾﻄﻔﻮ( ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه ﮐﻪ ﻧـﺎدرﺳﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺻـﺤﯿﺢ آن‪ :‬در ﺗﺐ ﺳﻮﻧﺎﺧﻮس‪ ،‬اﺑﺘـﺪا ﺑﺎﯾـﺪ ﺑﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦ آوردن و اﻃﻔﺎي ﺣﺮارت ﺗﺐ‬
‫ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ اﺷﮑﺎﻻت در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻓﺮاوان ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻮاردي از آن اﺷﺎره ﮐﺮدﯾﻢ‪.‬‬

‫ب‪ .‬ﺑﯽ اﻫﻤﯿﺘﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺮﺧﯽ از واژه ﻫﺎ‬

‫در اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳـﻌﯽ ﮐﺮدﯾﻢ ﻋﯿﻦ ﻋﺒﺎرات ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ﺑﺮﮔﺮداﻧـﺪه ﺷﻮد‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﭘﺎره اي از ﻣﻮارد ﺑﻪ ﺳـﻼﺳﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻧـﺪك‬
‫آﺳﯿﺒﯽ وارد ﺷﻮد وﻟﯽ در ﯾﮏ ﻣﺘﻦ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﻮدن ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎ ﻣﺘﻦ اﻫﻤﯿﺖ ﺑﺴﯿﺎري دارد و ﺑﻪ اﺗﻘﺎن آن ﻣﯽ اﻓﺰاﯾﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺜًﻠﺎ اﮔﺮ ﺷﯿﺦ در ﻗﺎﻧﻮن ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﮐﺎﻟﺰاﯾﺪ ﯾﺎ ﮐﺎﻟﻤﺜّﻠﺚ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدﯾﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ زاﯾﺪ و‬
‫ﻣﺜﻠﺚ ﮔﻮﻧﻪ و ﯾﺎ اﮔﺮ در ﺟﺎﯾﯽ ان ُوﺻـﻠﯿﻪ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده اﯾﻢ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮد اﺻـﻼ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻧﺒﻮده‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا ﭘﺎره اي از ﻧﮑﺎت و ﻇﺮاﯾﻒ‪ ،‬در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻨﻌﮑﺲ ﻧﺸﺪه و در ﻣﻮاردي ﻧﯿﺰ اﺷﺘﺒﺎه ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ‬
‫اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪:‬‬
‫در ﻣﻮاردي ﻣﻦ )از( و ﻓﯽ )در( ﺟﺎﺑﺠـﺎ ﻣﻌﻨـﺎ ﺷـﺪه ﮐﻪ ﮔـﺎه ﺑﺎﻋﺚ اﺑﻬﺎم در ﻣﻄﻠﺐ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ ،‬ﻣﺜًﻠﺎ در ﺑﺤﺚ اﺧﻼط ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪) :‬ﺻـﻔﺮا‬
‫وﻗﺘﯽ از ﺟﮕﺮ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ( درﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 47‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪51 :‬‬
‫ﮐﻪ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ‪ :‬ﺻﻔﺮا وﻗﺘﯽ در ﺟﮕﺮ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ‪ .‬و در ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ آﻣﺪه )ﯾﺎ ﺑﺨﺸﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻣﻌﺪه ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ( درﺳﺖ آن‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ‪ :‬در ﻣﻌﺪه ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ‪.‬‬
‫‪ .69‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :38‬ﻋﺒﺎرت »اﮐﺜﺮ ﻣﺎ ﯾﺘﻮﻟﺪ ﻣﻨﻪ ﻣﻤﺎ ﻫﻮ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺪة« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬اﮐﺜﺮ آن از ﻣﺤﺘﻮﯾﺎت ﻣﻌﺪه ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .70‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :272‬ﻋﺒﺎرت »أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻫﻮ ﺑﺎرد اﻟﻤﺰاج ﻟّﯿﻦ اﻟﺒـﺪن وان ﮐﺎن ﻧﺤﯿﻔﺎ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺳـﺮد ﻣﺰاج ﻫﺎ ﺑﻮﯾﮋه اﮔﺮ ﻻﻏﺮ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‬
‫ﺑﺪن ﻧﺮم دارﻧﺪ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺳﺮد ﻣﺰاﺟﺎن ﺑﺪن ﻧﺮﻣﯽ دارﻧﺪ ﮔﺮ ﭼﻪ ﻻﻏﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫در ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﺒﺎرات واژه »ﻃﺮف« ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﻧﺘﻬﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻨﺎره ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻣﺜًﻠﺎ در ﺻﻔﺤﻪ ‪ 71‬دارد )ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﭘﯽ از ﮐﻨﺎره‬
‫آن ﺧﺎرج ﻣﯽ ﺷﻮد‪(.‬‬
‫ﺑﺮاي اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ از اﺷـﮑﺎﻻت ﻧﻤﻮﻧﻪﻫـﺎي زﯾـﺎدي ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽ ﺧﻮرد‪ ،‬ﺑـﺪون ﺗﻮﺟﻪ و ﻋﻨـﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺧﺼﻮﺻـﯿﺖ ﯾﮏ ﻟﻔﻆ و اﯾﻦ ﮐﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ در‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ آن ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﻧﺎرﺳﺎﯾﯽ در ﻣﻮﺿﻮع و اﺑﻬﺎم و اﺷﺘﺒﺎه در آن ﮔﺮدد‪.‬‬

‫ت‪ .‬اﺷﮑﺎﻻت ﻧﺎﺷﯽ از ﻧﺴﺨﻪ ﻧﺎدرﺳﺖ‬

‫ﻧـﻮع دﯾﮕﺮ اﺷـﮑﺎﻻت در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﻧﺎﺷـﯽ از ﻧـﺎدرﺳﺘﯽ و ﻋـﺪم وﺿﻮح ﻧﺴـﺨﻪ ﻣﻮرد ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺑﺮﻃﺮف ﮐﺮدن اﯾﻦ‬
‫ﻧﻘﯿﺼﻪ‪ ،‬ﺳﻌﯽ ﺷﺪه در ﻣﻮارد ﻋﺪم وﺿﻮح و ﺗﻔﺎوت در ﮐﻠﻤﺎت و ﻋﺒﺎرات از ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮده اﺳﺘﻔﺎده ﮔﺮدد ﻣﺎﻧﻨﺪ‬
‫ﻧﺴـﺨﻪ ﺗﻬﺮان و ﻧﺴـﺨﻪ ﺷـﺮح آﻣﻠﯽ و ﺷـﺮح ﺟﯿﻼﻧﯽ و در ﻣﻮاردي از ﻗﺮاﯾﻦ ﻗﻄﻌﯽ ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮد‬
‫رﻋﺎﯾﺖ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت دﯾﮕﺮي در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ ﻣﺜًﻠﺎ‪:‬‬
‫‪ .71‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :4‬ﮐﻠﻤﻪ »ﯾﮑﺸﻒ« ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺮوزدﻫﻨﺪه در ﻋﻼج ورمﻫﺎي ﮔﺮم‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﻧﺪارد‪ ،‬ﻟﺬا از ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ »ﯾﮑﺜﻒ« اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه‬
‫ﮐﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪52 :‬‬
‫‪ .72‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :30‬ﮐﻠﻤﻪ »أﺷﺪ ﺗﺒّﺮدًا« در ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﺰاج زﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺮدان‪ ،‬ﮐﺎﻣًﻠﺎ ﻏﻠﻂ اﺳﺖ و ﻧﺴﺨﻪ درﺳﺖ »أﺷﺪ ﺗﺒﺮءًا« ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در‬
‫ﻣﺘﻦ آﻣﻠﯽ آﻣـﺪه‪ ،‬ﻟـﺬا ﻋـﺪم ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺎﻋﺚ ﺷـﺪه ﮐﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻪ اﺷـﺘﺒﺎه ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد‪ :‬ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﮔﻮﺷﺖ ﻣﺮد ﻣﺘﺮاﮐﻢ ﺗﺮ از‬
‫ﮔﻮﺷﺖ زن اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ رگ ﻫﺎ و رﺷﺘﻪﻫﺎي ﻋﺼﺒﯽ ﮐﻪ در آن ﻧﻔﻮذ ﮐﺮده اﻧﺪ ﺳﺮدﺗﺮ از ﮔﻮﺷﺖ زن اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .73‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :43‬ﮐﻠﻤﻪ »أذﻋﺮ‪ ،‬ﺟﺒﺎﻧـﺎ« ﺑﯿﻤﻨـﺎك و ﺗﺮﺳﻮ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه وﻟﯽ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﺟﯿﻼﻧﯽ »أزﻋﺮ« ﺑﻪ زاء ﺻـﺤﯿﺢ اﺳﺖ‪،‬‬
‫ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻢ ﻣﻮ و ﺑﯽﻣﻮ ﮐﻪ درﺑﺎره ﻣﺰاج ﺳﺮد و ﺧﺸﮏ ﺻﺎدق اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .74‬ﺻـﻔﺤﻪ ‪ :45‬ﺗﺮﺟﻤـﻪ »اﻟﻐﻀــﺮوف اﻟﺤﻨﺠﺮي« ﺗﺮﺟﻤـﻪ ﺷـﺪه‪) :‬ﻏﻀــﺮوف ﮔﻠـﻮ ﮐـﻪ زﯾﺮ اﺳــﺘﺨﻮان ﺳـﯿﻨﻪ ﻗﺮار دارد( ﮐـﻪ ﺻـﺤﯿﺢ آن‬
‫»اﻟﻐﻀﺮوف اﻟﺨﻨﺠﺮي« اﺳﺖ و از ﻗﺮﯾﻨﻪ زﯾﺮ ﺟﻨﺎغ ﺳﯿﻨﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺗﺸﺨﯿﺺ داد‪.‬‬
‫‪ .75‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :61‬در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﺑﯿﻨﯽ ﮐﻠﻤﻪ »ﺟﻤﻠﮥ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪) :‬ﮔﺮﭼﻪ ﺗﻤﺎم ﻫﻮاي اﺳـﺘﻨﺸﺎق ﺷﺪه وارد ﺷـﺶ ﻣﯽ ﺷﻮد(‪ ،‬ﻧﺴﺨﻪ ﺻﺤﯿﺢ آن‬
‫»ﺟّﻠﻪ« ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ آن وارد ﺷﺶ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﻟﺬا ﺗﻨﺎﻗﻀﯽ ﺑﺎ ﺳﻄﺮ ﺑﻌﺪ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .76‬ﺻـﻔﺤﻪ ‪ :69‬در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﮔﺮدن ﮐﻠﻤﻪ »ﮐـﺎﻟﻤﺘﻮﺟﻪ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪) :‬ﺑﺨﺶ ﺗـﺎج ﺑﺮ ﺳـﺮ ﻧﻬـﺎده اي از ﻣﻔﺼـﻞ( ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﻧﺴـﺨﻪ درﺳـﺖ‬
‫ﮐﺎﻟﻤﺘﻮﺣﺪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ﺑﺎ ﻣﻔﺼﻞ دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﯾﮏ ﭼﯿﺰ ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ .77‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :75‬در ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﺑﺎزو ﮐﻠﻤﻪ »ﻣﺘﻘﺎرﺑﮥ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ )زاﯾﺪه ﻧﺰدﯾﮏ ﺧﻮدش( و ﻧﺴﺨﻪ درﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ »ﻣﻨﻘﺎرﯾﮥ« ﯾﻌﻨﯽ زاﯾﺪه‬
‫ﻣﻨﻘﺎري و ﻧﻮك ﮐﻼﻏﯽ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 48‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫‪ .78‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :99‬ﻋﺒﺎرت »زﯾﻖ اﻟﺘﺮﻗﻮه« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ‪ :‬ﮔﺮﯾﺒﺎن ﺗﺮﻗﻮه و در ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﺗﻬﺮان‪ ،‬آﻣﻠﯽ و ﺟﯿﻼﻧﯽ »زﯾﻖ اﻟﻨﻘﺮه« اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻨﺎره‬
‫ﮔﻮدي ﺷﺎﻧﻪ ﻣﻘﺼﻮد اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .79‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :101‬ﻋﺒﺎرت »ﻣﻦ ﺗﺤﺖ ﻣﻘـﺪم اﻟﻌﻀﺪ وﻣﻦ اﻟﻀـﻠﻊ اﻻﺳـﻔﻞ وﻣﻦ اﻟﮑﺘﻒ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﻣﺒﺪأ ﻫﺮ ﯾﮏ از آﻧﻬﺎ در زﯾﺮ ﻗﺴـﻤﺖ‬
‫ﺟﻠﻮﯾﯽ ﺑﺎزو و دﻧﺪه ﭘﺎﯾﯿﻦ و ﮐﺘﻒ اﺳﺖ‪ .‬در‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪53 :‬‬
‫ﻧﺴﺨﻪ ﺻﺤﯿﺢ »واو« اﺿﺎﻓﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ در ﻧﺘﯿﺠﻪ »ﻣﻦ اﻟﻀﻠﻊ اﻻﺳﻔﻞ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﻒ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ :‬از ﺿﻠﻊ ﭘﺎﯾﯿﻨﯽ ﺷﺎﻧﻪ‪.‬‬
‫‪ .80‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :101‬ﮐﻠﻤﻪ »ﻓﻘﺎر اﻟﻌﻀﺪ« ﻧﺴﺨﻪ ﺻﺤﯿﺢ »ﻗﻔﺎء اﻟﻌﻀﺪ« ﯾﻌﻨﯽ ﭘﺸﺖ ﺑﺎزو‪.‬‬
‫‪ .81‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :101‬ﻋﺒﺎرت »ﻷن ﻣﻨﺸﺄه ﻣﻦ اﻟﺰﻧﺪ اﻻﺳـﻔﻞ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﻒ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﻣﺒﺪأ آن از زﻧﺪ در ﭘﺎﯾﯿﻦ ﮐﺘﻒ‪ .‬ﮐﻠﻤﻪ »اﻟﺰﻧﺪ« ﻣﺼﺤﻒ‬
‫اﻟﺰﯾﻖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺣﻔﺮه ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .82‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :110‬ﮐﻠﻤﻪ »ﻃﺮوﺧﺎﺑﻄﯿﺮ اﻻﻋﻈﻢ« در ﻧﺴﺨﻪ ﺑﻮﻻق ﻣﺼﺤﻒ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺻﺤﯿﺢ آن ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻧﺴﺨﻪ ﺗﻬﺮان »اﻟﻄﺮوﺧﺎﻧﻄﯿﺮ« ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‬
‫ﮐﻪ ﯾﮏ ﮐﻠﻤﻪ اﺳﺖ و اﺻﻞ ﻋﺮﺑﯽ ﮐﻠﻤﮥ ﺗﺮوﮐﺎﻧﺘﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .83‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ 131‬ﻋﺒﺎرت »ﻟﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻠﻌﻀﻞ اﻟﺘﯽ ﺗﻨﺒﺖ ﻣﻦ ﻧﺎﺣﯿـﮥ ﻋﻈﻢ اﻟﻌﺎﻧـﮥ ﻃﺮﯾﻖ ‪ «...‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﺑﺮاي ﻣﺎﻫﯿﭽﻪ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ از ﺟﺎﻧﺐ‬
‫اﺳﺘﺨﻮان زﻫﺎر ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﺤﻠﯽ ﺑﺮاي رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﭘﺎ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻧﺴﺨﻪ ﺻﺤﯿﺢ و ﻗﺮﯾﻨﻪ ﻣﻘﺎﻣﯿﻪ )ﺑﺤﺚ ﻋﺼﺐ( ﺻﺤﯿﺢ اﯾﻦ اﺳﺖ »ﻟﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻠﻌﺼﺐ ‪ ...‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺼﺐ ﺑﺮاي رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﭘﺎ راﻫﯽ ﻧﺪارد‪.‬‬
‫‪ .84‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :134‬در ﻓﺼﻞ دوم ﺷـﺮﯾﺎن ورﯾﺪي ﮐﻠﻤﻪ »اﺣﮑﺎم اﻟﺴـﮑﻦ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﺑﻪ اﺳـﺘﺤﮑﺎم زﯾﺎد ﻧﯿﺎز ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬واژه اﻟﺴـﮑﻦ‬
‫ﻣﺼﺤﻒ »اﻟﺴﮑﺮ« ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در ﻧﺴﺦ ﺗﻬﺮان‪ ،‬آﻣﻠﯽ و ﺟﯿﻼﻧﯽ آﻣﺪه اﺳﺖ و ﻣﺎ آن را ﺑﻪ »درﯾﭽﻪ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدﯾﻢ‪.‬‬
‫‪ .85‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ 79‬و ﺻﻔﺤﻪ ‪ :134‬ﮐﻠﻤﻪ »اﻟﻠﺜـﮥ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ دو ﺷـﻌﺒﻪ )آﺋﻮرت( ‪ ...‬ﺑﻪ ﻃﺮف ﻟﺜﻪ ﻣﯽ رود‪ .‬و ﺻـﺤﯿﺢ آن »اﻟﻠﺒﮥ«‬
‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ زﯾﺮ ﮔﺮدن و ﺳﯿﻨﻪ‪.‬‬
‫‪ .86‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :143‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺎرت »ﯾﺘﺨﻠﻒ ﻟﻪ أﻏﺸـﯿﮥ ﺛﻼﺛـﮥ ﻣﺴـﻘﻔﻬﺎ ﻣﻦ داﺧﻞ اﻟﯽ ﺧﺎرج و ﻣﻦ ﺧﺎرج اﻟﯽ داﺧﻞ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬اﯾﻦ رگ‬
‫ﺑﺰرگ وﻗـﺘﯽ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ وارد ﻣﯽ ﺷﻮد ﺳﻪ ﻏﺸـﺎ از آن ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آﯾـﺪ ﮐﻪ ﺳـﺨﺖﺗﺮﯾﻦ و ﺳـﻔﺖﺗﺮﯾﻦ ﻏﺸﺎﻫـﺎ ﻫﺴـﺘﻨﺪ و آﺳﺘﺮ آﻧﻬـﺎ ﻫﻢ ﺑﻪ‬
‫ﻃﺮف ﺑﯿﺮون و ﻫﻢ ﺑﻪ ﻃﺮف درون ﻗﺮار دارد‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪54 :‬‬
‫در ﻋﺒﺎرت ﺳﻪ ﺗﺼﺤﯿﻒ دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .1 :‬ﯾﺘﺨﻠﻒ ﯾﺘﺨﻠﻖ ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ آن‪ ،‬درﺳﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ؛ ‪ .2‬ﻣﺴﻘﻔﻬﺎ ﮐﻪ ﺿﺒﻂ ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮ آن ﻣﺴﻔﻘﻬﺎ‬
‫)ﺑﺴﺘﻦ( ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ؛ ‪ .3‬ﻋﺒﺎرت »ﻣﻦ داﺧﻞ اﻟﯽ ﺧﺎرج« اﺿﺎﻓﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻨﺎﻗﺾ در ﻣﻄﻠﺐ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ درﺳﺖ ﻋﺒـﺎرت ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ :‬ﺑﺮاي اﯾﻦ ورﯾـﺪ ﻫﻨﮕـﺎم ورود ﺑﻪ ﻗﻠﺐ ﺳﻪ ﻏﺸﺎ از ﺳـﺨﺖﺗﺮﯾﻦ ﻏﺸﺎﻫﺎ آﻓﺮﯾـﺪه ﺷـﺪه ﮐﻪ ﺑﺴـﺘﻦ آن از‬
‫ﺧﺎرج ﺑﻪ داﺧﻞ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .87‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :143‬ﻋﺒﺎرت »ﺷـﻌﺒﺎ ﮐﺒﯿﺮة ﺗﺘﻔﺮع ﮐﺎﻟﺸـﻌﺮ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬اﻧﺸـﻌﺎﺑﺎت ﺑﺰرﮔﯽ ﺑﻪ ﭘﻮﺷﺶ ﻗﻠﺐ ﻣﯽ ﻓﺮﺳﺘﺪ‪ .‬ﻧﺴﺨﻪ ﺻﺤﯿﺢ »ﮐﺜﯿﺮة«‬
‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﮐﺎﻟﺸﻌﺮ )ﻣﻮي ﻣﺎﻧﻨﺪ( ﻧﯿﺰ ﻣﻨﺎﻓﺎت ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .88‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :144‬ﮐﻠﻤﻪ »اﻟﯽ اﻟﺤﻨﺠﺮي« ﺑﺮاي ﭼﻨـﺪﻣﯿﻦ ﺑﺎر ﺣﻨﺠﺮه ﺧﻮاﻧـﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ ﻟﺬا ﻋﺒﺎرت »ﺗﻨﺤﺪر ﻋﻠﯽ ﻃﺮف اﻟﻘﺺ ﯾﻤﻨﮥ وﯾﺴـﺮة‬
‫ﺣﺘﯽ ﺗﻨﺘﻬﯽ اﻟﯽ اﻟﺤﻨﺠﺮي« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﯾﮑﯽ از ﻃﺮف راﺳﺖ اﺳـﺘﺨﻮان ﺳﯿﻨﻪ و دﯾﮕﺮي از ﻃﺮف ﭼﭗ آن ﺳﺮازﯾﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد و در ﺣﻨﺠﺮه‬
‫ﭘﺎﯾـﺎن ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨـﺪ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤـﻪ درﺳـﺖ‪ :‬ﯾﮑﯽ از آن رﺷـﺘﻪ ﻫـﺎ از ﻫﺮ ﺟـﺎﻧﺐ ﺑﺮ اﻧﺘﻬـﺎي ﺟﻨـﺎغ ﺳـﯿﻨﻪ از ﭼـﭗ و راﺳﺖ ﺳـﺮازﯾﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد ﺗـﺎ ﺑﻪ‬
‫ﻏﻀﺮوف ﺧﻨﺠﺮي ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .89‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :149‬ﻋﺒـﺎرت »ﻗﺒﻞ ﻣﻮاﻓﺎة اﻟﮑﺒـﺪ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﻫﺮ ﯾﮏ ﺑﻪ ﻃﺮف ﯾﮑﯽ از ران ﻫﺎ ﻣﯽ رود و ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ دو ﺷـﻌﺒﻪ ﻗﺒﻞ از‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 49‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫رﺳـﯿﺪن ﺑﻪ ﮐﺒـﺪ ‪ ...‬واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻠﻤﻪ ﮐﺒـﺪ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﯽﻣﻔﻬﻮم اﺳﺖ ﻟﺬا ﺑﺎ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﻧﺴﺦ دﯾﮕﺮ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ »ﻣﻮاﻓﺎة اﻟﻔﺨﺬ« ﻗﺒﻞ از‬
‫رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ران‪ ،‬درﺳﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .90‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :621‬ﮐﻠﻤﻪ »ﻟﺘﻌّﯿﻦ اﻓﻌﺎﻟﻬﺎ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه ﺑﻪ‪ :‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﮐﻨﺶﻫﺎي ﻣﻌﯿﻨﯽ دارد ﺷﺒﯿﻪ ﻗﻮاي ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﻧﺴـﺨﻪ ﺻـﺤﯿﺢ‬
‫»ﻟﺘﻔّﻨﻦ اﻓﻌﺎﻟﻬﺎ« ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ :‬از ﺟﻬﺖ ﺗﻨﻮع ﮐﻨﺶ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﯿﺮوي ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ ﻣﺸﺎﺑﻬﺖ دارد‪.‬‬
‫‪ .91‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :166‬ﻋﺒﺎرت ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﻮﻻق دارد »واﻟﮑﯿﻔﯿـﮥ اﻟﺠﺎذﺑـﮥ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﮐﯿﻔﯿﺖ ﻧﯿﺮوي ﺟﺎذﺑﻪ ‪ ...‬ﮐﻪ ﻧﺎدرﺳﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ﻧﺴـﺨﻪ‬
‫ﺻﺤﯿﺢ »واﻟﮑﯿﻔﯿﮥ اﻟﺤﺎرة« ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﮔﺮﻣﺎ‪.‬‬
‫‪ .92‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :171‬ﻋﺒﺎرت »وﻋﺪم اﻟﻘﺮﺣﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﻗﮥ« اﯾﻦ ﻣﺜﺎل ﺑﺮاي ﺑﯿﻤﺎريﻫﺎي ﺗﺮﮐﯿﺐ و ﺷﮑﻞ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺎرت ﻃﺒﻖ اﯾﻦ ﻧﺴﺨﻪ‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮد‪) :‬و ﻧﺒﻮد زﺧﻢ در ﺣﺪﻗﻪ ﭼﺸﻢ( ﭼﻮن‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪55 :‬‬
‫اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﺎدرﺳﺖ و ﺑﯽارﺗﺒﺎط اﺳﺖ‪ ،‬ﻟـﺬا در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬ﺣﺪﺳـﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﯾﺎ ﮐﺮه ﭼﺸﻢ ﻓﺎﻗﺪ ﺳﭙﯿﺪي ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ زﯾﺎن ﺑﺒﺎر ﻣﯽ‬
‫آورد و ﻧﻮﻋﯽ از ﺑﯿﻤﺎري اﺳﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻـﺤﯿﺢ آن ﻃﺒﻖ ﻧﺴـﺨﻪ آﻣﻠﯽ »ﻋﺪم اﻟﻔﺮﻃﺤﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﻗﮥ« اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻠﻤﻪ ﻓﺮﻃﺤﮥ ﯾﻌﻨﯽ‬
‫ﻋﺮﯾﺾ و ﭘﻬﻦ ﺑﻮدن ﻟﺬا ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪) :‬ﻣﺜﺎل ﺑﺮاي ﺑﯿﻤﺎري ﺗﺮﮐﯿﺐ و ﺷﮑﻞ( ‪ ...‬و ﺑﯿﻀﯽ ﺷﮑﻞ ﻧﺒﻮدن ﺣﺪﻗﻪ ﭼﺸﻢ‪.‬‬
‫‪ .93‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :177‬ورم ﺻـﻔﺮاوي را ﻃﺒﻖ ﻧﺴـﺨﻪ ﺻـﺤﯿﺢ از آﻣﻠﯽ و ﺟﯿﻼﻧﯽ و ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ در ﺑﺤﺚ اورام ذﺧﯿﺮه ﺧﻮارزﻣﺸﺎﻫﯽ )ﺣﻤﺮه( ﻣﯽ‬
‫ﮔﻮﯾﻨﺪ و در ﻧﺴﺨﻪ ﺑﻮﻻق ﺟﻤﺮة آﻣﺪه ﻟﺬا ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ‪ :‬اﺧﮕﺮ )ﺟﻤﺮه(‬
‫‪ .94‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :178‬ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬اﮐﺜﺮ ورمﻫﺎي ﺳـﺨﺖ و ورمﻫﺎي ﺳﺮﻃﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺮﯾﻔﯽ )ﮐﻨﺎره ﻧﺸﯿﻦ( ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺒﻬﻢ ﻧﺎﺷﯽ از‬
‫اﺷـﺘﺒﺎه در ﻧﺴﺨﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎت در زﻣﯿﻨﻪ ﻃﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺸﺨﯿﺺ و اﺻﻼح ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ )ﺧﺮﯾﻔﯿﮥ( ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‬
‫ﯾﻌﻨﯽ اﮐﺜﺮ ورمﻫﺎي ﺳﻔﺖ و ﺳﺮﻃﺎﻧﯽ در ﻓﺼﻞ ﭘﺎﯾﯿﺰ رخ ﻣﯽ دﻫﺪ )زﯾﺮا ﻓﺼﻞ ﭘﺎﯾﯿﺰ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺎده آﻧﻬﺎ‪ -‬ﺳﻮدا‪ -‬ﻣﯽ ﮔﺮدد(‪.‬‬
‫‪ .95‬ﺻـﻔﺤﻪ ‪ :180‬ﻋﺒـﺎرت »و آﻓـﺎت اﻟﺮاﺋﺤـﮥ ﮐﺎﻟﻀـﺄن« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه ﺑﻪ‪ :‬ﺑﻮي ﻧـﺎﻣﻄﺒﻮع ﭼﻮن ﺑﻮي ﮔﻮﺳـﻔﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻫﯿـﭻ ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﺑﺎ‬
‫ﻣﻮﺿﻮع )ﺷﺒﻪ ﺑﯿﻤﺎري ﻫﺎ( ﻧﺪارد‪ ،‬ﻧﺴﺨﻪ ﺻﺤﯿﺢ ﮐﺎﻟﱡﺼﻨﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ﺑﻮي ﺑﺪ زﯾﺮ ﺑﻐﻞ‪.‬‬
‫‪ .96‬ﺻـﻔﺤﻪ ‪ :182‬در ﻓﺼـﻞ ﻫﺸـﺘﻢ ﮔﻔﺘـﺎر در اﻣﺮاض ﻋﺒـﺎرت »ﻻﻧﻬﻤـﺎ ﻣﺘﺠﺎوزان ﮐﺎﻟﺮﺋـﮥ واﻟـﺪﻣﺎغ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪) :‬ﯾﺎ ﻫﺮ دو اﻧـﺪام ﺑﺎ ﻫﻢ‬
‫ﻫﻤﺴﺎﯾﻪ ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺶ و ﻣﻐﺰ( ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﺻﺤﯿﺢ ﮐﺎﻟﺮﻗﺒﮥ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﺮدن و ﻣﻐﺰ و در ﻫﻤﺎن ﺳﻄﺮ ﻋﺒﺎرت »ﺣﺎر ﺿﻌﯿﻒ« ﮔﺮم‬
‫ﻧﺎﺗﻮان ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺻﺤﯿﺢ آن »ﺟﺎر ﺿﻌﯿﻒ« اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻫﻤﺴﺎﯾﻪ ﻧﺎﺗﻮان‪.‬‬
‫‪ .97‬ﺻـﻔﺤﻪ ‪ :183‬ﻋﺒـﺎرت »ان اﻣﺮاض ﮐـﻞ ﻓﺼـﻞ ﯾﺮﺟﯽ أن ﯾﻨﺤـّﻞ ﻓﯽ ﺻـﺪره ﻣﻦ اﻟﻔﺼﻮل« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎي ﻣﻮﺳـﻤﯽ ﮐﻪ وﯾﮋه‬
‫ﻓﺼﻠﯽ از ﻓﺼﻮل ﺳﺎل ﻫﺴﺘﻨﺪ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽ رود ﮐﻪ در اواﯾﻞ ﻓﺼﻞ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪56 :‬‬
‫در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﻃﺒﻖ ﻧﺴﺨﻪ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﻄﻠﺐ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮي ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و اﺷﺎره ﺑﻪ ﻧﮑﺘﻪ اي ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎ اﻫﻤﯿﺖ در ﻃﺐ ﻣﺰاﺟﯽ دارد ﮐﻠﻤﻪ »ﺻﺪره«‬
‫در ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ »ﺿﺪه« ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ :‬ﺑﯿﻤﺎريﻫﺎي ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻫﺮ ﻓﺼﻠﯽ از ﺳﺎل اﻣﯿﺪ ﻣﯽ رود ﮐﻪ در ﻓﺼﻞ ﻣﺨﺎﻟﻒ از ﻟﺤﺎظ ﻣﺰاج ﺑﻬﺒﻮد ﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫)ﻣﺜًﻠﺎ ﺑﯿﻤﺎريﻫﺎي ﭘﺎﯾﯿﺰي در ﻓﺼﻞ ﺑﻬﺎر رو ﺑﻪ ﺑﻬﺒﻮد رود(‪.‬‬
‫‪ .98‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :186‬ﻋﺒﺎرت »ﻣﺜﺎل اﻻﺳـﺒﺎب اﻟﻮاﺻـﻠﮥ ‪ ...‬اﻟﺮﻃﻮﺑـﮥ اﻟﺴﺎﺋﻠـﮥ اﻟﯽ اﻟﻨﻔﺚ ﻟﻠﺴـﺪة واﻟﺴﺪة ﻟﻠﺤﻤﯽ‪ «.‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ‬
‫ﺳﻮي ﺑﺰاق )ﻧﻔﺚ( ﺟﺎري اﺳﺖ و ﻣﻮﺟﺐ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷـﺪن ﺑﯿﻨﯽ ﻣﯽ ﮔﺮدد )ﺳـﺪه( و ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷـﺪن ﺑﯿﻨﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﺗﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻧﺴـﺨﻪ‬
‫ﺻﺤﯿـﺢ ﺑﺎ ﺗﻔﺎوت زﯾﺎد ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از‪ :‬اﻟﺮﻃﻮﺑﮥ اﻟﺴﺎﺋﻠﮥ اﻟﯽ اﻟﺜﻘﺒﮥ )اﻟﻌﻨﺒﯿﮥ( ﻟﻠﺴﺪة واﻟﺴﺪة ﻟﻠﻌﻤﯽ‪ .‬ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ آن‪ :‬رﯾﺰش رﻃﻮﺑﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﺒﯿﻪ‬
‫ﭼﺸﻢ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮﻓﺘﮕﯽ و آن ﻧﯿﺰ ﺳﺒﺐ ﺑﺮاي ﻧﺎﺑﯿﻨﺎﯾﯽ ‪ ....‬ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .99‬ﺻـﻔﺤﻪ ‪ :231‬ﻋﺒـﺎرت »واﻧﺤﻼـل اﻟﻔﺆاد ﻓﯽ ﻧﻮاﺣﯽ اﻟﺼـﺪر« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه‪ :‬و ﯾـﺎ ﻗﻠﺒﺸـﺎن در اﻃﺮاف ﺑﻪ اﻧﺤﻼل ﮔﺮاﺋﯿـﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺴـﺨﻪ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 50‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺻﺤﯿـﺢ از ﺷـﺮح آﻣﻠﯽ »اﻧﺤﻼـل اﻟﻔﺮد ‪ «...‬ﯾﻌﻨﯽ ﭘﺎرﮔﯽ )ﺗﻔﺮق اﺗﺼﺎل( در ﻗﻔﺴﻪ ﺳـﯿﻨﻪ و ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻧﮕﻠﯿﺴـﯽ ﮐﻪ در ﭘﺎورﻗﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ آﻣـﺪه‪،‬‬
‫ﺻﺤﯿﺢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .100‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :287‬در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﺒﺾ ﺑﻄﯽ )ﻧﺒﺾ ﮐﻨـﺪ( ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻋﺪم وﺿﻮح »ي« و اﺷـﺘﺒﺎه ﺑﺎ »ن« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﺑﻪ )ﻧﺒﺾ ﺷـﮑﻢ( ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ‬
‫ﻗﺮﯾﻨﻪ واﺿﺢ ﺑﺮ ﻣﻮﺿﻮع وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫‪ .101‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :361‬در ﺑﯿﻤﺎريﻫﺎي ﮐﻮدﮐﺎن »ﺑﺰراﻟﻌﺮﻓـﺞ« آﻣـﺪه ﮐﻪ ﺻـﺤﯿﺢ آن ﺑﺰراﻟﻔﺮﻓـﺦ )ﺧﺮﻓﻪ( ﯾﺎ در ﻫﻤﺎن ﺻـﻔﺤﻪ »ﺣﺐ ﻟا ﺨﻮري«‬
‫آﻣﺪه ﮐﻪ ﺻﺤﯿﺢ آن ﺣﺐ اﻟﺨﻮزي اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﺷﮑﺎﻻﺗﯽ ﮐﻪ از ﺿﻌﻒ ﻧﺴﺨﻪ ﻣﻮرد ﺗﺮﺟﻤﻪ )ﻧﺴﺨﻪ ﭼﺎپ ﺑﻮﻻق( و ﻋﺪم ﺗﻄﺒﯿﻖ در‬
‫ﻣﻮارد ﺿﺮوري ﺑﺎ دﯾﮕﺮ ﻧﺴﺨﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه ﺑﻪ ﺻﺤﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ و اﺗﻘﺎن ﺗﺮﺟﻤﻪ آﺳﯿﺐ ﺟﺪي وارد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬

‫ج‪ .‬دﺳﺘﮑﺎري و ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺻﻄﻼﺣﺎت ﻃﺒﯽ‬

‫در ﺗﺮﺟﻤـﻪ اي ﮐـﻪ ﭘﯿﺶ رو دارﯾـﺪ ﺳــﻌﯽ ﺷـﺪه از دﺳــﺘﮑﺎري و ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺻــﻄﻼﺣﺎت ﻃـﺒﯽ ﺧـﻮدداري ﺷـﻮد‪ ،‬زﯾﺮا ﻫﺮ ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺮاي ﺧـﻮد‬
‫اﺻـﻄﻼﺣﺎت ﺧﺎص ﺧﻮد را دارد ﮐﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ آﻧﻬﺎ ﻧﺎدرﺳﺖ و ﺑﺎﻋﺚ ﺧﻄﺎ در ﺷﻨﺎﺧﺖ آن ﻋﻠﻢ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﻣﺜًﻠﺎ ﻣﺤّﻠﻞ در ﻃﺐ اﺻﻄﻼح اﺳﺖ‬
‫ﺑﺮاي‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪57 :‬‬
‫داروﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺤﻠﯿﻞ اورام ﮔﺮدد و ﺣﺎل اﯾﻦ ﮐﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮد از ﻗﺎﻧﻮن اﯾﻦ اﺻﻄﻼﺣﺎت ﺗﻐﯿﯿﺮ داده ﺷﺪه و ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﻣﻮاردي‬
‫ﺑﻪ اﺷﺘﺒﺎه ﻧﯿﺰ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .102‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :4‬ﻣﺤﻠّﻞ ﺑﻪ ﻣﺤﻠﻮﻟﻬﺎي ﺷﺴﺘﺸﻮ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .103‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :148 ،147‬در ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد »ورﯾﺪ ﻗﯿﻔﺎل« را ﺑﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻧﺎﻣﺄﻧﻮس »ورﯾﺪ ﺳـﺮ و ﺻﻮرت« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﻣﺜًﻠﺎ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪ ... :‬ﺑﺎ‬
‫ﺷﻌﺒﻪ ﻋﻤﻘﯽ ﺳـﺮ و ﺻﻮرت ﻣﯽ ﭘﯿﻮﻧـﺪد‪ .‬و ورﯾـﺪ اﮐﺤـﻞ را ﯾـﮏ ﺟﺎ رگ ﭼﻬﺎر اﻧـﺪام و ﺟﺎي دﯾﮕﺮ رگ ﭼﻬﺎرم اﻧـﺪام ﺗﻌﺒﯿﺮ آورده ﮐﻪ‬
‫ﺧﺮوج از اﺻﻄﻼح ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .104‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :170‬اﺻـﻄﻼح ﺗﻔﺮق اﺗﺼﺎل و اﻧﺤﻼل ﻓﺮد ﮐﻪ از اﻗﺴﺎم ﺑﯿﻤﺎريﻫﺎي ﻣﻔﺮد ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه ﺑﻪ‪) :‬ﺟﺪاﯾﯽ اﻧﺪاز و ﺗﮏ‬
‫ر ﺑ ﺎ( ‪.‬‬
‫‪ .105‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ 174‬ﮐﻠﻤﻪ ﺗﻔﺮق اﺗﺼﺎل ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ‪ :‬ﮔﺴﺴﺘﮕﯽ آور‪.‬‬
‫در اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺻﻄﻼﺣﺎت در ﺻﻮرت ﻧﯿﺎز در ﭘﺎورﻗﯽ ﯾﺎ در ﭘﺮاﻧﺘﺰ ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﺷﺪه اﻧﺪ‪.‬‬

‫د‪ .‬اﻓﺘﺎدﮔﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬

‫در اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ ،‬دﻗﺖ ﺷﺪه ﭼﯿﺰي از ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب از ﻗﻠﻢ ﻧﯿﻔﺘﺪ و ﻫﻤﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮔﺮدد‪ ،‬ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﮔﺎه‪ ،‬اﻓﺘﺎدﮔﯽ ﻫﺎﯾﯽ‬
‫ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽ ﺧﻮرد ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد ﮐﻪ ﺑﻄﻮر اﺗﻔﺎﻗﯽ دﯾﺪه ﺷﺪه‪ ،‬اﺷﺎره ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬
‫‪ .106‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :23‬ﮐﻠﻤﻪ »ﺛُﱠﻢ اﻟﺮﺋﮥ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .107‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :30‬از »وأﻣﺎ اﻟﮑﻬﻮل و اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ ‪ «...‬دو ﺳﻄﺮ از ﮐﺘﺎب ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .108‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :184‬ﮐﻠﻤﻪ »ﻧﻘﺮس« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 51‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫‪ .109‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :231‬ﮐﻠﻤﻪ »ﺑﺎﻟﺼـﻨﻌﮥ« در ﻋﺒﺎرت ﺑـﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آن ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻗﯿﺪ ﻣﻬﻤﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ آﺑﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺳـﯿﻠﻪ و آﺗﺶ‬
‫ﮔﺮم ﺷﺪه ﻧﻪ آبﻫﺎي ﮔﺮم ﻣﻌﺪﻧﯽ و ﯾﺎ ﮔﺮم ﺷﺪه ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﺣﺮارت ﺧﻮرﺷﯿﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪58 :‬‬

‫ذ‪ .‬اﺷﺘﺒﺎه در ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﯿﺮي اﺳﺎﻣﯽ داروﻫﺎ‬

‫از ﺧﺼﻮﺻـﯿﺎت اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﻌﯽ ﺷـﺪه در ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺳﺎﻣﯽ داروﻫﺎ از ﻧﺎمﻫﺎي راﯾـﺞ و ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﻧﺰد ﻃﺒﯿﺒﺎن و ﻣﻨﺪرج در‬
‫ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﻣﻔﺮدات داروﯾﯽ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷﻮد و از اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻧﺎمﻫﺎي ﻧﺎآﺷﻨﺎ و ﯾﺎ ﺟﻌﻞ و ﺗﺼﺮف در آﻧﻬﺎ ﺧﻮدداري ﮔﺮدد و در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص‬
‫ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺻﻄﻼﺣﺎت ﻃﺒﯽ ﮐﻪ ﻗﺒًﻠﺎ درﺑﺎره آن ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﺷﺪ‪ ،‬ﻟﺰوﻣﯽ ﻧﺪارد ﮐﻪ ﻣﺎ در ﻧﺎم دارو ﺗﺼﺮف ﮐﻨﯿﻢ و آن را ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﻨﯿﻢ؛ ﻣﺜًﻠﺎ‬
‫وﻗﺘﯽ ﻟﻔﻆ »ﺻﺒﺮ« ﻧﺰد ﻫﻤﮕﺎن از ﻃﺒﯿﺐ ﺗﺎ‬
‫ﻋﺎﻣﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺿﺮورت دارد ﮐﻪ آن را ﺑﻪ »آﻟﻮا« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺎم اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ آن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣـﺎ در ﺧﺼﻮص ﻧـﺎم داروﻫـﺎ از ﮐﺘـﺎب »ﻣﻔﺮدات ﻗـﺎﻧﻮن« و ﻗﺮاﺑـﺎدﯾﻦ آن )ﮐﺘـﺎب ﭘﻨﺠﻢ( و دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎبﻫـﺎي ادوﯾﻪ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻣﺨﺰن اﻻـدوﯾﻪ‬
‫اﺳـﺘﻔﺎده ﮐﺮده اﯾﻢ‪ .‬اﻫﻤﯿﺖ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع از آﻧﺠﺎ ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﻨﺒﻊ و ﻣﺮﺟﻊ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ و اﺷﺘﺒﺎه‬
‫در آن ﺧﻮد ﺑﺎﻋﺚ اﺷـﺘﺒﺎه در ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺑﻌـﺪي ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺳـﺮدرﮔﻤﯽ و ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬاري در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻧﻮﯾﺴﺎن داروﯾﯽ ﺷﻮد و‬
‫ﺷﺎﯾـﺪ ﯾﮑﯽ از دﻻﯾـﻞ ﺗﻌـﺪد اﺳـﺎﻣﯽ داروﻫـﺎ و اﺧﺘﻼـف در ﻣﺼـﺎدﯾﻖ آﻧﻬﺎ ﻫﻤﯿﻦ دﺧﻞ و ﺗﺼـﺮﻓﺎت ﺑﯽروﯾﻪ در ﭘﺎره اي از ﮐﺘﺐ ﺑﺎﺷـﺪ و‬
‫ﻣﺘﺄﺳـﻔﺎﻧﻪ در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻧﯿﺰ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮد از ﻗـﺎﻧﻮن‪ ،‬اﺷـﮑﺎﻻت زﯾـﺎدي دﯾـﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻼـوه ﺑﺮ ﺗﺼـﺮف در ﻧﺎم دارو در ﺑﺮﺧﯽ‬
‫ﻣﻮارد‪ ،‬اﺷﺘﺒﺎه در ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﺼﺪاق ﻧﯿﺰ رخ داده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎي ﺗﺄﻣﻞ ﻓﺮاوان دارد‪ .‬ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد از آن اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪:‬‬
‫‪ .110‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :414‬در ﮐﺘﺎب ﮐﻠﯿﺎت در ﺗﺪﺑﯿﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻟﻔﻆ »ﺑﺴـﻔﺎﯾﺞ« ﮐﻪ ﻧﺎﻣﯽ ﻣﻌﺮوف ﻧﺰد اﻃّﺒﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﺑﺴـﭙﺎﯾﮏ ﺗﻐﯿﯿﺮ داده ﺷﺪه‪ ،‬ﯾﺎ‬
‫در ﻫﻤﺎن ﺻـﻔﺤﻪ »اﻟﻤّﺮي« ﯾﮏ ﺟﺎ آﺑﮑﺎﻣﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﺪه ﮐﻪ درﺳﺖ اﺳﺖ و در ﺳـﻄﺮﻫﺎي ﺑﻌﺪي ﺑﻪ ﻣﺮ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه در ﻫﻤﺎن ﺻـﻔﺤﻪ ﻗﺜﺎء‬
‫)ﺧﯿﺎرزه‪ -‬ﺧﯿﺎر ﻣﺘﻌﺎرف( ﺑﻪ ﺧﯿﺎرﭼﻨﺒﺮ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .111‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ :415‬در دو ﺟﺎ »ﻗﺮﻃﻢ« ﮐﻪ ﺗﺨﻢ ﮐﺎﻓﺸﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﺮﻃﻤﺎن )ﺟﻮ دو ﺳـﺮ( ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪ ،‬و در ﻫﻤﺎن ﺻﻔﺤﻪ دو داروي ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ‬
‫»اﺛﺎﻧﺎﺳﯿﺎ و اﻣﺮوﺳﯿﺎ« ﮐﻪ از داروﻫﺎي‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪59 :‬‬
‫ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ اﺳﺖ و در ﻣﻌﺎﺟﯿﻦ ﻗﺮاﺑﺎدﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﻨﺠﻢ آورده ﺷﺪه ﺑﻪ آﻧﺎﻧﺎس و دوﺷﺎب ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﭘﺎﯾـﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ اﺷـﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﻣـﺎ در اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﭘـﺎورﻗﯽ ﺑﻪ ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻋﺒـﺎرات دﺷﻮار و ﺑﯿـﺎن ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز‬
‫ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﯾﻢ و در ﭘـﺎره اي از ﻣﻮارد ﺑﺮاي ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﯾﺎ اﯾﺠﺎد ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ از وﺟﻮد ﭘﺮاﻧﺘﺰ در ﻣﺘﻦ ﺑﻬﺮه ﺑﺮده اﯾﻢ‪ .‬و ﻻزم اﺳـﺖ‬
‫ﯾﺎد آور ﺷﻮم ﮐﻪ در ﺧﺼﻮص ﻣﺘﻦ ﻋﺮﺑﯽ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﻧﺴﺨﻪ ﯾﺎﺑﯽ آن‪ ،‬ﺑﺮاي اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر در اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﮐﺘﺎب ﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻦ ﻋﺮﺑﯽ‬
‫را ﺑﺎ اﻋﺮاب ﮔﺬاري و ﺿﺒﻂ ﮐﺎﻣﻞ ﮐﻠﻤﺎت اراﺋﻪ ﻧﻤﻮده اﯾﻢ ﺗﺎ ﻓﺎﯾﺪه آن ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎ در ﺣﺪ ﺗﻮان و ﺑﻀﺎﻋﺖ ﺧﻮد ﺳـﻌﯽ ﮐﺮده اﯾﻢ ﺗﺎ اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ دﻗﯿﻖ و ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺎ ﻣﺘﻦ ﻗﺎﻧﻮن و ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻃﺐ ﻣﺰاﺟﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺧﺼﻮﺻـﯿﺎت ﯾﺎد‬
‫ﺷـﺪه را رﻋﺎﯾﺖ ﮐﻨﯿﻢ و ﺑﻪ ﺧﻮاﺳﺖ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻣﺘﻌﺎل در ﺣﺪ ﺗﻮان ﺑﺸـﺮي از اﺷـﮑﺎﻻت اﺳﺎﺳـﯽ ﺑﻪ دور ﺑﺎﺷـﯿﻢ‪ ،‬و ﺳـﻬﻮﻫﺎي اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ را ﺑﻪ‬
‫ﺣﺪاﻗﻞ رﺳﺎﻧﯿﻢ‪ .‬و ﮐﻤﺎل اﻟﺠﻮد ﺑﺬل اﻟﻤﻮﺟﻮد‪.‬‬
‫رﻣﻮز ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﺘﻦ ﻋﺮﺑﯽ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 52‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ط ﻧﺴﺨﻪ ﻃﻬﺮان‬
‫ج ﻧﺴﺨﻪ ﺟﯿﻼﻧﯽ‬
‫ب ﻧﺴﺤﻪ ﺑﻮﻻق‬
‫آ ﻧﺴﺨﻪ آﻣﻠﯽ‬
‫»‪ «-‬در ﺻﻮرت ﻓﻘﺪان ﯾﮏ ﮐﻠﻤﻪ ﯾﺎ ﺟﻤﻠﻪ اي در ﯾﮏ ﻧﺴﺨﻪ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﺪان اﺷﺎره ﻣﯽ ﮔﺮدد؛ ﻣﺜﻼ ﻧﺴﺨﻪ ب‪ -:‬اﻟﻌﻈﯿﻢ‪.‬‬
‫»‪ «+‬در ﺻﻮرت وﺟﻮد ﮐﻠﻤﻪ ﯾﺎ ﺟﻤﻠﻪ اي در ﯾﮏ ﻧﺴﺨﻪ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﺪان اﺷﺎره ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬؛ ﻣﺜﻼ ﻧﺴﺨﻪ ط‪ ،‬ج‪ +:‬اﻟﻔﻮﻫﺎت‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪61 :‬‬
‫]ﺧﻄﺒﮥ اﻟﮑﺘﺎب[‬
‫ﺑ ِْﺴِﻢ اﻟﻠﱠِﻪ اﻟﱠﺮْﺣﻤِﻦ اﻟﱠﺮِﺣﯿِﻢ‬
‫اﻟ َْﺤْﻤُﺪ ﻟ ِﻠﱠِﻪ َﺣْﻤﺪًا َﯾـْﺴ َﺘِﺤﱡﻘُﻪ ﺑ ُِﻌﻠُﱢﻮ َﺷﺄﻧِِﻪ َوُﺳـ ﺒُﻮِغ إْﺣَﺴﺎﻧِِﻪ َو اﻟﱠﺼﻼُة َﻋَﻠﯽ َﺳـ ﯿﱢِﺪَﻧﺎ »‪ُ «1‬ﻣَﺤﱠﻤٍﺪ اﻟﻨﱠﺒِﱢﯽ َوآﻟ ِـِﻪ »‪َ «2‬وَﺳـ َﻠﺎُﻣُﻪ وﺑَْﻌُﺪ َﻓَﻘِﺪ اﻟ َْﺘَﻤَﺲ ﻣِّﻦ ددي‬
‫ﺑَْﻌُﺾ ُﺧﻠﱠِﺺ ِإْﺧَﻮاﻧِﯽ وَﻣْﻦ َﯾﻠَْﺰﻣُﻨِﯽ ِإْﺳﻌﺎﻓُُﻪ ﺑ َِﻤﺎ »‪َ «3‬ﯾْﺴَﻤُﺢ ﺑ ِِﻪ ُوْﺳِﻌﯽ َأْن ُأَﺻﻨﱢَﻒ ﻓِﯽ اﻟﱢﻄﱢﺐ ِﮐَﺘﺎﺑًﺎ ُﻣْﺸَﺘِﻤًﻠﺎ َﻋَﻠﯽ َﻗَﻮاﻧِﯿﻨِِﻪ اﻟ ُْﮑﻠﱢﯿﱠِﮥ َواﻟ ُْﺠْﺰﺋِﯿﱠﮥ اْﺷﺘَِﻤﺎﻟًﺎ‬
‫َﯾْﺠَﻤُﻊ إﻟَﯽ اﻟﱠﺸْﺮِح اﻻْﺧﺘِـَﺼ ﺎَر َو إﻟَﯽ ِإﯾَﻔﺎِء »‪ «4‬اَﻷْﮐَﺜِﺮ َﺣﱠﻘُﻪ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒَﯿﺎِن اِﻹﯾﺠﺎَز َﻓَﺄْﺳـ َﻌْﻔﺘُُﻪ ﺑ ِـَﺬﻟ ِﮏ َوَرَأﯾُْﺖ أْن َأَﺗَﮑﻠﱠَﻢ أﱠوﻟًﺎ ﻓِﯽ اُﻷُﻣﻮِر اﻟ َْﻌﺎﱠﻣِﮥ »‪«5‬‬
‫اﻟ ُْﮑﻠﱢﯿﱠِﮥ ﻓِﯽ ِﮐَﻠـﺎ ﻗِْﺴـ َﻤِﯽ اﻟﱢﻄﱢﺐ‪ ،‬أْﻋﻨِﯽ اﻟ ِْﻘْﺴَﻢ اﻟﻨﱠَﻈِﺮﱠي‪َ ،‬واﻟ ِْﻘْﺴَﻢ اﻟ َْﻌَﻤﻠِﱠﯽ ﺛُﱠﻢ ﺑَْﻌـَﺪ َذﻟ ِـَﮏ أَﺗَﮑﻠﱠَﻢ ﻓِﯽ ُﮐﻠﱢﯿﱠﺎِت أْﺣَﮑﺎِم ﻗَُﻮي اﻟ ْﺄْدِوَﯾـِﮥ اﻟ ُْﻤْﻔَﺮَدِة ﺛُﱠﻢ ﻓِﯽ‬
‫ُﺟْﺰﺋِﯿﱠﺎﺗَِﻬﺎ ﺛُﱠﻢ ﺑَْﻌَﺪ َذﻟ َِﮏ ﻓِﯽ اﻷﻣَْﺮاِض اﻟ َْﻮاﻗَِﻌِﮥ ﺑ ُِﻌْﻀٍﻮ ُﻋْﻀٍﻮ َﻓَﺄﺑ َْﺘِﺪُئ أﱠوﻟًﺎ ﺑ َِﺘْﺸـ ِﺮﯾِﺢ َذﻟ َِﮏ اﻟ ُْﻌْﻀِﻮ َوَﻣﻨَْﻔَﻌﺘِِﻪ َوأﱠﻣﺎ َﺗْﺸِﺮﯾُﺢ اﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟ ُْﻤْﻔَﺮَدِة اﻟ َْﺒِﺴﯿَﻄِﮥ‬
‫َﻓَﯿُﮑﻮُن َﻗـْﺪ َﺳـ َﺒَﻖ ﻣِﻨﱢﯽ ِذْﮐُﺮُه ﻓِﯽ اﻟ ِْﮑَﺘﺎِب اﻷﱠوِل اﻟ ُْﮑﻠﱢﱢﯽ َوَﮐَﺬﻟ َِﮏ َﻣَﻨﺎﻓُِﻌَﻬﺎ ﺛُﱠﻢ إَذا َﻓَﺮْﻏُﺖ ﻣِْﻦ َﺗْﺸـ ِﺮﯾِﺢ َذﻟ َِﮏ اﻟ ُْﻌْﻀِﻮ اﺑ َْﺘَﺪأُْت ﻓِﯽ َأْﮐَﺜِﺮ اﻟ َْﻤَﻮاِﺿـ ِﻊ‬
‫ﺑ ِﺎﻟﱠﺪﻻﻟَـِﮥ َﻋَﻠﯽ َﮐﯿِْﻔﯿﱠِﮥ ِﺣْﻔـِﻆ ِﺻـ ﱠﺤﺘِِﻪ ﺛُﱠﻢ َدﻟَﻠُْﺖ ﺑ ِـﺎﻟ َْﻘْﻮِل اﻟ ُْﻤْﻄَﻠِﻖ َﻋَﻠﯽ ُﮐﻠﱢﯿﱠﺎِت أﻣَْﺮاِﺿِﻪ َوأْﺳـ َﺒﺎﺑ َِﻬﺎ وُﻃُﺮِق اﻻْﺳـ ﺘَِﺪﻻﻻِت َﻋَﻠﯿَْﻬـ ﺎ َوُﻃُﺮِق ُﻣَﻌﺎﻟ ِـَﺠ ﺎﺗَِﻬﺎ‬
‫ﺑ ِﺎﻟ َْﻘْﻮِل اﻟ ُْﮑﻠﱢﱢﯽ أﯾْﻀًﺎ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ :‬ﻧﺒّﯿﻪ اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ‪ .‬ج‪ :‬ﻧﺒّﯿﻪ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ +:‬اﻟﻄﯿﺒﯿﻦ وأﺻﺤﺎﺑﻪ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ‪ .‬ج‪ +:‬اﻟﻄﯿﺒﯿﻦ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ :‬ﻓﯿﻤﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﺑﻤﺎ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬ج‪ :‬إﯾﻔﺎء‪ .‬آ‪ :‬إﻋﻄﺎء‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ :‬اﻟﻌﺎﻣﯿﮥ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻌﺎّﻣﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪62 :‬‬
‫َﻓﺈَذا َﻓَﺮْﻏُﺖ ﻣِْﻦ َﻫِﺬِه اُﻷُﻣﻮِر اﻟ ُْﮑﻠﱢﯿﱠِﮥ َأﻗَْﺒﻠُْﺖ َﻋَﻠﯽ اﻷﻣَْﺮاِض اﻟ ُْﺠْﺰﺋِﯿﱠِﮥ َوَدﻟَﻠُْﺖ أﱠوﻟًﺎ ﻓِﯽ أْﮐَﺜِﺮَﻫﺎ أﯾْﻀًﺎ َﻋَﻠﯽ اﻟ ُْﺤْﮑِﻢ اﻟ ُْﮑﻠﱢﱢﯽ ﻓِﯽ َﺣﱢﺪِه َوأْﺳَﺒﺎﺑ ِِﻪ َوَدﻻﺋِﻠِِﻪ‬
‫ﺛُﱠﻢ َﺗَﺨﻠﱠْﺼُﺖ‬
‫إﻟَﯽ اَﻷْﺣـَﮑ ﺎِم اﻟ ُْﺠْﺰﺋِﯿﱠِﮥ ﺛُﱠﻢ َأْﻋَﻄﯿُْﺖ اﻟ َْﻘﺎﻧُﻮَن اﻟ ُْﮑﻠﱢﱠﯽ ﻟ ِﻠُْﻤَﻌﺎﻟَـَﺠ ِﮥ »‪ «1‬ﺛُﱠﻢ َﻧَﺰﻟ ُْﺖ إﻟَﯽ اﻟ ُْﻤَﻌﺎﻟ ِـَﺠ ﺎِت اﻟ ُْﺠْﺰﺋِﯿﱠِﮥ ﺑ ِـَﺪَواٍء َدَواٍء ﺑَِﺴـ ﯿٍﻂ أْو ُﻣَﺮﱠﮐٍﺐ َو َﻣﺎ َﮐﺎَن‬
‫َﺳَﻠَﻒ ِذْﮐُﺮُه ﻣَِﻦ‬
‫اَﻷْدِوَﯾـِﮥ اﻟ ُْﻤْﻔَﺮَدِة َو َﻣﻨَْﻔَﻌﺘَِﻬـ ﺎ ﻟ ِﻸﻣَْﺮاِض »‪ «2‬ﻓِﯽ ِﮐَﺘـﺎِب اﻷْدِوَﯾـِﮥ اﻟ ُْﻤْﻔَﺮَدِة ﻓِﯽ اﻟ ْـَﺠ َﺪاِوِل َو اَﻷْﺻـ َﺒﺎِغ اﻟ ﱠﺘِﯽ َأَري اْﺳـ ﺘِْﻌَﻤﺎﻟََﻬﺎ ﻓِﯿِﻪ َﮐَﻤـ ﺎ َﺗِﻘـُﻒ أﱡﯾَﻬﺎ‬
‫اﻟ ُْﻤَﺘَﻌﻠﱢُﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ إَذا َوَﺻﻠَْﺖ إﻟَﯿِْﻪ‪،‬‬
‫ﻟَْﻢ ُأَﮐﱢﺮْر إﻟ ﱠﺎ َﻗﻠِﯿًﻠﺎ ﻣِﻨُْﻪ َو َﻣﺎ َﮐﺎَن ﻣَِﻦ اَﻷْدِوَﯾـِﮥ اﻟ ُْﻤَﺮﱠﮐـَﺒ ِﮥ أﻧﱠَﻤﺎ »‪ «3‬اﻷَـْﺣَﺮي ﺑ ِِﻪ أْن َﯾُﮑﻮَن ﻓِﯽ اَﻷﻗَْﺮاﺑَﺎِذﯾِﻦ »‪ «4‬اﻟ ﱠِﺬي َأَري أْن َأْﻋَﻤَﻠُﻪ‪َ ،‬أﱠﺧْﺮُت ِذْﮐَﺮ‬
‫َﻣَﻨﺎﻓِِﻌِﻪ َوَﻣَﻀﺎﱢرِه »‪َ «5‬وَﮐﯿِْﻔﯿﱠِﮥ َﺧﻠِْﻄِﻪ إﻟَﯿِْﻪ َو َرَأﯾُْﺖ أْن َأﻓَْﺮَغ ﻣِْﻦ َﻫـ َﺬا اﻟ ِْﮑَﺘﺎِب إﻟَﯽ ِﮐَﺘﺎٍب أﯾْﻀًﺎ ﻓِﯽ اﻷُﻣﻮِر اﻟ ُْﺠْﺰﺋِﯿﱠِﮥ ُﻣْﺨَﺘﱟﺺ ﺑ ِِﺬْﮐِﺮ اﻷﻣَْﺮاِض اﻟ ﱠﺘِﯽ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 53‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫إَذا َوَﻗَﻌْﺖ ﻟَْﻢ َﺗْﺨَﺘﱠﺺ ﺑ ُِﻌْﻀٍﻮ ﺑ َِﻌﯿْﻨِِﻪ َو ﻧُﻮِرُد ُﻫَﻨﺎﻟ َِﮏ أﯾْﻀًﺎ‬
‫اﻟ َْﮑﻼَم ﻓِﯽ اﻟﱢﺰﯾَﻨِﮥ َو َأْن َأْﺳﻠَُﮏ ﻓِﯽ َﻫَﺬا اﻟ ِْﮑَﺘﺎِب أﯾْﻀًﺎ َﻣْﺴَﻠِﮑﯽ ﻓِﯽ اﻟ ِْﮑَﺘﺎِب‬
‫اﻟ ُْﺠْﺰﺋِﱢﯽ اﻟ ﱠِﺬي َﻗﺒَْﻠُﻪ‪َ ،‬ﻓﺈَذا َﺗَﻬﯿﱠَﺄ ﺑ َِﺘْﻮﻓِﯿِﻖ اﻟﻠﱠِﻪ َﺗَﻌﺎﻟَﯽ اﻟ َْﻔَﺮاُغ ﻣِْﻦ َﻫَﺬا اﻟ ِْﮑَﺘﺎِب َﺟَﻤْﻌُﺖ ﺑَْﻌَﺪُه ِﮐَﺘﺎَب اﻷﻗَْﺮاﺑَﺎِذﯾِﻦ »‪.«6‬‬
‫َو َﻫـ َﺬا ِﮐَﺘﺎٌب ﻻ َﯾَﺴُﻊ َﻣْﻦ َﯾـﱠﺪِﻋﯽ َﻫـ ِﺬِه اﻟﱢﺼَﻨﺎَﻋـ َﮥ َو َﯾْﮑَﺘِﺴُﺐ ﺑ َِﻬﺎ أْن ﻻ َﯾُﮑﻮَن ُﺟﱡﻠُﻪ َﻣْﻌﻠُﻮﻣًﺎ َﻣْﺤُﻔﻮﻇًﺎ ِﻋﻨْـَﺪُه َﻓﺈﻧﱠُﻪ ُﻣْﺸـ َﺘِﻤٌﻞ َﻋَﻠﯽ أَﻗﱢﻞ َﻣﺎ ﻻﺑ ُـﱠﺪ ﻣِﻨُْﻪ‬
‫ﻟ ِﻠﱠﻄﺒِﯿِﺐ َوأﱠﻣﺎ اﻟﱢﺰَﯾﺎَدُة َﻋَﻠﯿِْﻪ َﻓَﺄﻣٌْﺮ َﻏﯿُْﺮ َﻣْﻀﺒُﻮٍط َو إْن َأﱠﺧَﺮ اﻟﻠﱠُﻪ َﺗَﻌﺎﻟَﯽ ﻓِﯽ اَﻷَﺟِﻞ وَ َﺳﺎَﻋَﺪ اﻟَﻘَﺪُر اﻧ َْﺘَﺼﺒُْﺖ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ :‬ﻟﻠﻤﻌﺎﻟﺠﮥ‪ .‬ب‪ :‬ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻟﺠﮥ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ :‬ﻟﻸﻣﺮاض‪ .‬ب‪ :‬ﻓﯽ اﻷﻣﺮاض‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ :‬أﻧّﻤﺎ‪ .‬ب‪ :‬أن ﻣﺎ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻷﻗﺮاﺑﺎدﯾﻦ‪ .‬ب‪ :‬اﻷﻗﺮاﺑﺎذﯾﻦ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ -:‬ﻣﻀﺎّره‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻷﻗﺮاﺑﺎدﯾﻦ‪ .‬ب‪ :‬اﻷﻗﺮاﺑﺎذﯾﻦ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪63 :‬‬
‫ﻟ َِﺬﻟ َِﮏ اﻧ ْﺘَِﺼﺎﺑًﺎ َﺛﺎﻧِﯿًﺎ َوأﱠﻣﺎ اﻵَن َﻓﺈﻧﱢﯽ َأْﺟَﻤُﻊ َﻫَﺬا اﻟ ِْﮑَﺘﺎَب َو َأﻗِْﺴُﻤُﻪ إﻟَﯽ ُﮐﺘٍُﺐ َﺧْﻤَﺴٍﮥ َﻋَﻠﯽ َﻫَﺬا اﻟ ِْﻤَﺜﺎِل »‪:«1‬‬
‫اﻟ ِْﮑَﺘﺎُب اﻟ َْﺄﱠوُل ﻓِﯽ اُﻷُﻣﻮِر اﻟ ُْﮑﻠﱢﯿﱠِﮥ ﻣِْﻦ »‪ِ «2‬ﻋﻠِْﻢ اﻟﱢﻄﱢﺐ‪.‬‬
‫اﻟ ِْﮑَﺘﺎُب اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ ﻓِﯽ اَﻷْدِوَﯾِﮥ اﻟ ُْﻤْﻔَﺮَدِة‪.‬‬
‫اﻟ ِْﮑَﺘﺎُب اﻟﺜﱠﺎﻟ ُِﺚ ﻓِﯽ اَﻷﻣَْﺮاِض اﻟ ُْﺠْﺰﺋِﯿﱠِﮥ اﻟ َْﻮاﻗَِﻌِﮥ ﺑ َِﺄْﻋَﻀﺎِء اﻹﻧ َْﺴﺎِن ُﻋْﻀٍﻮ ُﻋْﻀٍﻮ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺮأِْس »‪ «3‬إﻟَﯽ اﻟ َْﻘَﺪِم َﻇﺎِﻫِﺮَﻫﺎ َو ﺑَﺎِﻃﻨَِﻬﺎ‪.‬‬
‫اﻟ ِْﮑَﺘﺎُب اﻟﱠﺮاﺑ ُِﻊ ﻓِﯽ اﻷﻣَْﺮاِض اﻟ ُْﺠْﺰﺋِﯿﱠِﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ إَذا َوَﻗَﻌْﺖ ﻟَْﻢ َﺗْﺨَﺘﱠﺺ ﺑ ُِﻌْﻀٍﻮ َو ﻓِﯽ اﻟﱢﺰﯾَﻨِﮥ‪.‬‬
‫اﻟ ِْﮑَﺘﺎُب اﻟ َْﺨﺎﻣُِﺲ ﻓِﯽ َﺗْﺮِﮐﯿِﺐ اَﻷْدِوَﯾِﮥ َوُﻫَﻮ اﻟ َْﺄﻗَْﺮاﺑَﺎِذﯾُﻦ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ +:‬وﻫﻮ ﺣﺴﺒﯽ وﻧﻌﻢ اﻟﻮﮐﯿﻞ وﻧﻌﻢ اﻟﻤﻮﻟﯽ وﻧﻌﻢ اﻟﻨﺼﯿﺮ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ :‬ﻣﻦ‪ .‬ب‪ :‬ﻓﯽ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ :‬اﻟﺮأس‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻔﺮق‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪65 :‬‬
‫اْﻟِﮑَﺘﺎُب اَﻷﱠوُل اُﻷُﻣﻮُر اْﻟُﮑﱢﻠﱠﯿُﮥ ِﻣْﻦ ِﻋْﻠِﻢ اﻟﱢﻄِﺐ َﯾْﺸَﺘِﻤُﻞ َﻋَﻠﯽ َأْرَﺑَﻌِﮥ ُﻓُﻨﻮٍن‪:‬‬
‫اْﻟَﻔﱡﻦ اَﻷﱠوُل ِﻣَﻦ اْﻟِﮑَﺘﺎِب اﻷﱠوِل ِﻓﯽ َﺣﱢﺪ اﻟﱢﻄﱢﺐ َو َﻣْﻮُﺿﻮَﻋﺎِﺗِﻪ ِﻣَﻦ اُﻷُﻣﻮِر اﻟﱠﻄِﺒﯿِﻌﱠﯿِﮥ َﯾْﺸَﺘِﻤُﻞ َﻋَﻠﯽ ِﺳﱠﺘِﮥ َﺗَﻌﺎِﻟﯿَﻢ‪.‬‬
‫]اﻟﺘﻌﻠﯿﻢ اﻷول‪ :‬ﻓﯽ ﺣﺪ اﻟﻄﺐ و ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﻪ[‬

‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻷﱠوُل ِﻣَﻦ اﻟﱠﺘْﻌِﻠﯿِﻢ اﻷﱠوِل ِﻣَﻦ اْﻟَﻔﱢﻦ اَﻷﱠوِل ِﻣَﻦ اْﻟِﮑَﺘﺎِب اﻷﱠوِل ِﻣْﻦ ِﮐَﺘﺎِب اْﻟَﻘﺎُﻧﻮِن ِﻓﯽ َﺣﱢﺪ اﻟﱢﻄﱢﺐ‪.‬‬

‫َأﻗُــﻮُل‪ :‬إﱠن اﻟﱢﻄﱠﺐ ِﻋﻠْـٌﻢ َﯾَﺘَﻌﱠﺮُف »‪ «1‬ﻣِﻨْـُﻪ َأْﺣـ َﻮاُل ﺑَـَﺪِن اﻹﻧ َْﺴـ ﺎِن ﻣِـْﻦ ِﺟَﻬـ ِﮥ َﻣـ ﺎ َﯾـِﺼ ﱡﺢ َو َﯾُﺰوُل َﻋِﻦ اﻟﱢﺼﱠﺤِﮥ‪ «2» ،‬ﻟ َِﯿْﺤَﻔـَﻆ »‪ «3‬اﻟﱢﺼﱠﺤَﮥ َﺣﺎـِﺻ َﻠًﮥ‪،‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 54‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َوَﯾْﺴَﺘِﺮﱠدَﻫﺎ َز ﺋا َِﻠـًﮥ‪َ .‬وﻟ َِﻘﺎﺋٍِﻞ أْن َﯾُﻘﻮَل إﱠن اﻟﱢﻄﱠﺐ َﯾﻨَْﻘِﺴُﻢ إﻟَﯽ َﻧَﻈٍﺮ َوَﻋَﻤٍﻞ‪َ ،‬و َأﻧ ْﺘُْﻢ َﻗْﺪ َﺟَﻌﻠْﺘُْﻢ ُﮐﻠﱠُﻪ َﻧَﻈﺮًا‪ ،‬إْذ ﻗُﻠْﺘُْﻢ إﻧﱠُﻪ ِﻋﻠٌْﻢ‪َ .‬وِﺣﯿَﻨﺌٍِﺬ ﻧُِﺠﯿﺒُُﻪ َو َﻧُﻘﻮُل إﻧﱠُﻪ‬
‫ﯾَُﻘﺎُل إﱠن ﻣَِﻦ ﻟا ﱢﺼَﻨﺎَﻋﺎِت َﻣﺎ ُﻫَﻮ َﻧَﻈِﺮﱞي َوَﻋَﻤﻠِﱞﯽ‪َ ،‬وﻣَِﻦ اﻟ ِْﺤْﮑَﻤـ ِﮥ »‪َ «4‬ﻣـ ﺎ ُﻫَﻮ َﻧَﻈِﺮﱞي َوَﻋَﻤﻠِﱞﯽ‪َ ،‬وﯾَُﻘﺎُل إﱠن ﻣَِﻦ اﻟﱢﻄﱢﺐ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َﻧَﻈِﺮﱞي َوَﻋَﻤﻠِﱞﯽ‪َ .‬و َﯾُﮑﻮُن‬
‫اﻟ ُْﻤَﺮاُد ﻓِﯽ ُﮐﱢﻞ ﻗِْﺴَﻤٍﮥ »‪ «5‬ﺑ َِﻠْﻔِﻆ اﻟﻨﱠَﻈِﺮﱢي َواﻟ َْﻌَﻤﻠِﱢﯽ َﺷﯿْﺌًﺎ آَﺧَﺮ‪،‬‬
‫َو ﻻ َﻧْﺤَﺘﺎُج »‪ «6‬اﻵـَن إﻟَﯽ ﺑَـَﯿ ﺎِن اْﺧﺘِﻼـِف اﻟ ُْﻤَﺮاِد ﻓِﯽ َذﻟ َِﮏ إﻟّﺎ ﻓِﯽ اﻟﱢﻄﱢﺐ‪َ .‬ﻓﺈَذا ﻗِﯿَﻞ إﱠن ﻣَِﻦ اﻟﱢﻄﱢﺐ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َﻧَﻈِﺮﱞي‪َ ،‬وﻣِﻨُْﻪ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َﻋَﻤﻠِﱞﯽ‪َ ،‬ﻓﻼ َﯾِﺠُﺐ‬
‫أْن ﯾَُﻈﱠﻦ أﱠن ُﻣَﺮاَدُﻫْﻢ ﻓِﯿِﻪ ُﻫَﻮ أﱠن َأَﺣَﺪ ﻗِْﺴَﻤِﯽ اﻟﱢﻄﱢﺐ ُﻫَﻮ َﺗْﻌﻠِﯿُﻢ اﻟ ِْﻌﻠِْﻢ‪َ ،‬واﻟ ِْﻘْﺴَﻢ اﻵَﺧَﺮ ُﻫَﻮ اﻟ ُْﻤَﺒﺎَﺷَﺮُة ﻟ ِﻠَْﻌَﻤِﻞ‪َ ،‬ﮐَﻤﺎ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬آ‪ ،‬ج‪ ،‬ب‪ :‬ﯾﺘﻌّﺮف‪ .‬ط‪ :‬ﯾﻌﺮف‪.‬‬
‫)‪ (2‬آ‪ ،‬ب‪ :‬ﻋﻦ اﻟﺼﺤﮥ‪ .‬ط‪ :‬ﻋﻨﻬﺎ‪ .‬ج‪ :‬ﻋﻨﻪ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﯿﺤﻔﻆ‪ .‬ط‪ :‬ﻟﺘﺤﻔﻆ‪ .‬آ‪ :‬ﻟﺤﻔﻆ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ :‬اﻟﺤﮑﻤﮥ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﻔﻠﺴﻔﮥ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ ،‬ط‪ :‬ﮐﻞ ﻗﺴﻤﮥ‪ .‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﮐﻞ ﻗﺴﻤﺘﻪ‪ .‬آ‪ِ :‬ﮐﻼ ﻗﺴﻤﯿﻪ )ﻣﻨﻘﻮل ﻋﻦ ﻧﺴﺨﮥ(‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ :‬وﻻ ﻧﺤﺘﺎج‪ .‬ج‪ -:‬و‪ .‬ط‪ :‬ﻻ ﯾﺤﺘﺎج‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪66 :‬‬
‫َﯾـْﺬَﻫُﺐ إﻟَﯿِْﻪ َوْﻫُﻢ َﮐﺜِﯿٍﺮ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒﺎِﺣﺜِﯿَﻦ َﻋْﻦ َﻫـ َﺬا اﻟ َْﻤْﻮِﺿِﻊ‪ ،‬ﺑَْﻞ َﯾِﺤﱡﻖ َﻋَﻠﯿَْﮏ أْن َﺗْﻌَﻠَﻢ أﱠن اﻟ ُْﻤَﺮاَد ﻣِْﻦ َذﻟ َِﮏ َﺷـ ْﯽٌء آَﺧُﺮ‪َ :‬وُﻫَﻮ أﻧﱠُﻪ ﻟَﯿَْﺲ َواـِﺣ ٌﺪ ﻣِْﻦ‬
‫ﻗِْﺴَﻤِﯽ اﻟﱢﻄﱢﺐ إﻟّﺎ ِﻋﻠْﻤًﺎ‪ ،‬ﻟَِﮑْﻦ َأَﺣُﺪُﻫَﻤﺎ ِﻋﻠُْﻢ ُأُﺻﻮِل اﻟﱢﻄﱢﺐ‪َ «1» ،‬و اﻵَﺧُﺮ ِﻋﻠُْﻢ َﮐﯿِْﻔﯿﱠِﮥ ُﻣَﺒﺎَﺷَﺮﺗِِﻪ‪ «2» .‬ﺛُﱠﻢ ﯾَُﺨﱡﺺ اَﻷﱠوُل ﻣِﻨُْﻬَﻤﺎ ﺑ ِﺎْﺳِﻢ اﻟ ِْﻌﻠِْﻢ‪ ،‬أْو ﺑ ِﺎْﺳِﻢ‬
‫اﻟﻨﱠَﻈِﺮ‪َ ،‬و ﯾَُﺨﱡﺺ اﻵـَﺧُﺮ ﺑ ِﺎْﺳِﻢ اﻟ َْﻌَﻤِﻞ‪َ .‬ﻓَﻨْﻌﻨِﯽ ﺑ ِﺎﻟﻨﱠَﻈِﺮ ﻣِﻨُْﻪ‪َ ،‬ﻣﺎ َﯾُﮑﻮُن اﻟﺘﱠْﻌﻠِﯿُﻢ ﻓِﯿِﻪ ُﻣِﻔﯿـﺪًا ﻟ ِﺎْﻋﺘَِﻘﺎٍد َﻓَﻘْﻂ‪ ،‬ﻣِْﻦ َﻏﯿِْﺮ أْن َﯾَﺘَﻌﱠﺮَض ﻟ َِﺒَﯿﺎِن َﮐﯿِْﻔﯿﱠِﮥ َﻋَﻤٍﻞ‪ ،‬ﻣِﺜُْﻞ‬
‫َﻣﺎ ﯾَُﻘﺎُل ﻓِﯽ ﻟا ﱢﻄﱢﺐ‪ :‬إﱠن أْﺻـ َﻨﺎَف اﻟ ُْﺤﱠﻤَﯿﺎِت َﺛﻼَﺛـٌﮥ‪َ ،‬وإﱠن اَﻷﻣِْﺰـَﺟ َﮥ ﺗِْﺴـ َﻌٌﮥ‪َ .‬وَﻧْﻌﻨِﯽ ﺑ ِﺎﻟ َْﻌَﻤِﻞ ﻣِﻨُْﻪ‪ ،‬ﻻ اﻟ َْﻌَﻤَﻞ ﺑ ِﺎﻟِﻔْﻌِﻞ‪َ ،‬وﻻ ُﻣَﺰاَوﻟَـَﮥ »‪ «3‬اﻟ َْﺤَﺮَﮐﺎِت »‪«4‬‬
‫اﻟ ْـَﺒ َﺪﻧِﯿﱠِﮥ‪ ،‬ﺑَِﻞ ﻟا ِْﻘْﺴَﻢ ﻣِْﻦ ِﻋﻠِْﻢ اﻟﱢﻄﱢﺐ اﻟ ﱠِﺬي ﯾُِﻔﯿُﺪ اﻟﺘﱠْﻌﻠِﯿُﻢ ﻓِﯿِﻪ َرْأﯾًﺎ‪َ ،‬ذﻟ َِﮏ اﻟﱠﺮْأُي ُﻣَﺘَﻌﻠﱢٌﻖ ﺑ َِﺒَﯿﺎِن َﮐﯿِْﻔﯿﱠِﮥ »‪َ «5‬ﻋَﻤٍﻞ ﻣِﺜُْﻞ َﻣﺎ ﯾَُﻘﺎُل ﻓِﯽ اﻟﱢﻄﱢﺐ‪ ،‬إﱠن اﻷْوَراَم‬
‫اﻟ َْﺤﺎﱠرَة َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾْﻘُﺮَب إﻟَﯿَْﻬﺎ ﻓِﯽ اﻻﺑ ْﺘـِ َﺪاِء َﻣﺎ َﯾْﺮَدُع َوﯾَُﺒﱢﺮُد َوﯾَُﮑﺜﱢُﻒ‪ «6» .‬ﺛُﱠﻢ ﻣِْﻦ ﺑَْﻌـِﺪ َذﻟ َِﮏ‪ ،‬ﺗُْﻤَﺰُج اﻟﱠﺮاِدَﻋﺎُت ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺮِﺧَﯿﺎِت ﺛُﱠﻢ ﺑَْﻌَﺪ اﻻﻧ ْﺘَِﻬﺎِء إﻟَﯽ‬
‫اﻻﻧ ِْﺤَﻄـ ﺎِط‪ ،‬ﯾُْﻘَﺘـَﺼ ُﺮ َﻋَﻠﯽ اﻟ ُْﻤْﺮِﺧَﯿﺎِت اﻟ ُْﻤَﺤﻠﱢَﻠـِﮥ‪ ،‬إﻟّﺎ ﻓِﯽ َأْوَراٍم َﺗُﮑﻮُن َﻋْﻦ َﻣَﻮاﱠد َﺗـْﺪَﻓُﻌَﻬﺎ اَﻷْﻋَﻀﺎُء اﻟﱠﺮﺋِﯿَﺴـ ُﮥ‪َ .‬ﻓَﻬـ َﺬا اﻟﺘﱠْﻌﻠِﯿُﻢ ﯾُِﻔﯿـُﺪَك َرأْﯾًﺎ ُﻫَﻮ ﺑََﯿﺎُن‬
‫َﮐﯿِْﻔﯿﱠِﮥ َﻋَﻤٍﻞ‪َ ،‬ﻓﺈَذا َﻋﻠِْﻤَﺖ َﻫَﺬﯾِْﻦ اﻟ ِْﻘْﺴَﻤﯿِْﻦ‪َ ،‬ﻓَﻘْﺪ َﺣَﺼَﻞ ﻟََﮏ ِﻋﻠٌْﻢ ِﻋﻠِْﻤﱞﯽ‪َ ،‬وِﻋﻠٌْﻢ َﻋَﻤﻠِﱞﯽ‪َ ،‬و إْن ﻟَْﻢ َﺗْﻌَﻤْﻞ َﻗﱡﻂ‪.‬‬
‫َو ﻟَﯿَْﺲ ﻟ َِﻘﺎﺋٍِﻞ أْن َﯾُﻘﻮَل إﱠن َأْﺣَﻮاَل ﺑَـَﺪِن اﻹﻧ َْﺴﺎِن ﺛََﻠﺎٌث‪ :‬اﻟﱢﺼﱠﺤُﮥ‪َ ،‬واﻟ َْﻤَﺮُض‪َ ،‬وَﺣﺎﻟَـٌﮥ ﺛَﺎﻟ َِﺜٌﮥ ﻻ ـِﺻ ﱠﺤَﮥ َوﻻ َﻣَﺮَض‪َ ،‬وَأﻧ َْﺖ اﻗَْﺘـَﺼ ْﺮَت َﻋَﻠﯽ ﻗِْﺴـ َﻤﯿِْﻦ‪،‬‬
‫َﻓﺈﱠن َﻫـ َﺬا اﻟ َْﻘﺎﺋَِﻞ ﻟََﻌﻠﱠُﻪ إَذا َﻓﱠﮑَﺮ‪ ،‬ﻟَْﻢ َﯾِﺠـ ْﺪ َأـَﺣ َﺪ اَﻷﻣَْﺮﯾِْﻦ َواِﺟﺒًﺎ‪ ،‬ﻻ َﻫـ َﺬا اﻟﺘﱠﺜْﻠِﯿَﺚ‪َ ،‬وﻻ إْﺧﻼﻟَﻨﺎ ﺑ ِِﻪ‪ .‬ﺛُﱠﻢ إﻧﱠُﻪ إْن َﮐﺎَن َﻫَﺬا اﻟﺘﱠﺜْﻠِﯿُﺚ َواِﺟﺒًﺎ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن َﻗْﻮﻟََﻨﺎ‪:‬‬
‫اﻟﱠﺰَواُل َﻋِﻦ اﻟﱢﺼﱠﺤِﮥ َﯾَﺘَﻀﱠﻤُﻦ اﻟ َْﻤَﺮَض‪َ ،‬و‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬ﻋﻠﻢ أﺻﻮل اﻟﻄﺐ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻋﻠﻢ أﺻﻮل‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬ﮐﯿﻔﯿﮥ ﻣﺒﺎﺷﺮﺗﻪ‪ .‬ط‪ :‬ﮐﯿﻔﯿﮥ ﻣﺒﺎﺷﺮة‪ .‬ج‪ :‬ﮐﯿﻔﯿﮥ اﻟﻤﺒﺎﺷﺮة‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﺰاوﻟﮥ‪ .‬ط‪ :‬ﻟﻤﺰاوﻟﮥ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻟا ﺤﺮﮐﺎت‪ .‬ط‪ :‬ﻟﻠﺤﺮﮐﺎت‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﺒﯿﺎن ﮐﯿﻔﯿﮥ‪ .‬ط‪ :‬ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﮑﯿﻔﯿﺘﻪ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﮑﺜﻒ‪ .‬ب‪ :‬ﯾﮑﺸﻒ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪67 :‬‬
‫اﻟ َْﺤﺎﻟََﮥ اﻟﺜﱠﺎﻟ َِﺜَﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺟَﻌﻠُﻮَﻫﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﻟََﻬﺎ َﺣﱡﺪ اﻟﱢﺼﱠﺤِﮥ‪ ،‬إِذ اﻟﱢﺼﱠﺤُﮥ »‪َ «1‬ﻣَﻠَﮑٌﮥ أْو َﺣﺎﻟٌَﮥ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 55‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َﺗْﺼُﺪُر َﻋﻨَْﻬﺎ اﻷﻓَْﻌﺎُل ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤْﻮُﺿﻮِع ﻟََﻬﺎ َﺳﻠِﯿَﻤًﮥ‪َ ،‬وﻻ ﻟََﻬﺎ ُﻣَﻘﺎﺑ ُِﻞ َﻫَﺬا اﻟ َْﺤﱢﺪ إﻻ‬
‫أْن َﯾُﺤﱡﺪوا اﻟﱢﺼﱠﺤَﮥ َﮐَﻤﺎ َﯾْﺸَﺘُﻬﻮَن َوَﯾْﺸَﺘِﺮُﻃﻮَن ﻓِﯿِﻪ ُﺷُﺮوﻃًﺎ َﻣﺎ ﺑ ِِﻬْﻢ إﻟَﯿَْﻬﺎ َﺣﺎَﺟٌﮥ‪ .‬ﺛَُﻢ‬
‫ﻻ ُﻣَﻨﺎَﻗَﺸَﮥ َﻣَﻊ اَﻷِﻃﺒﱠﺎِء ﻓِﯽ َﻫَﺬا‪َ ،‬وَﻣﺎ ُﻫْﻢ ﻣِﱠﻤْﻦ ﯾَُﻨﺎَﻗُﺸﻮَن ﻓِﯽ ﻣِﺜْﻠِِﻪ‪َ ،‬وﻻ ﺗَُﺆﱢدي‬
‫َﻫِﺬِه اﻟ ُْﻤَﻨﺎَﻗَﺸُﮥ ﺑ ِِﻬْﻢ أْو ﺑ َِﻤْﻦ ﯾَُﻨﺎﻗُِﺸُﻬْﻢ »‪ «2‬إﻟَﯽ َﻓﺎﺋَِﺪٍة ﻓِﯽ اﻟﱢﻄﱢﺐ‪َ .‬وَأﱠﻣﺎ َﻣْﻌِﺮَﻓُﮥ اﻟ َْﺤِﻖ‬
‫ﻓِﯽ َذﻟ َِﮏ َﻓِﻤﱠﻤﺎ َﯾﻠِﯿُﻖ ﺑ ُِﺄُﺻﻮِل ِﺻَﻨﺎَﻋٍﮥ ُأْﺧَﺮي‪َ ،‬ﻧْﻌﻨِﯽ ُأُﺻﻮَل ِﺻَﻨﺎَﻋِﮥ اﻟ َْﻤﻨِْﻄِﻖ‪،‬‬
‫َﻓﻠْﯿُْﻄَﻠْﺐ ﻣِْﻦ ُﻫَﻨﺎَك‪«3» .‬‬

‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻧﯽ ِﻓﯽ َﻣْﻮُﺿﻮَﻋﺎِت اﻟﱢﻄِﺐ‬

‫ﻟَﱠﻤﺎ َﮐﺎَن اﻟﱢﻄﱡﺐ َﯾﻨُْﻈُﺮ ﻓِﯽ ﺑََﺪِن اﻹﻧ َْﺴﺎِن ﻣِْﻦ ِﺟَﻬِﮥ َﻣﺎ َﯾِﺼﱡﺢ َو َﯾُﺰوُل َﻋِﻦ اﻟﱢﺼﱠﺤِﮥ‪َ ،‬و اﻟ ِْﻌﻠُْﻢ ﺑ ُِﮑﱢﻞ َﺷْﯽٍء إﻧﱠَﻤﺎ َﯾْﺤُﺼُﻞ َو َﯾﺘِﱡﻢ‪ ،‬إَذا َﮐﺎَن ﻟَُﻪ َأْﺳَﺒﺎٌب‪ ،‬أنْ‬
‫ﯾُْﻌَﻠَﻢ ﻣِْﻦ أْﺳَﺒﺎﺑ ِِﻪ‪َ «4» ،‬ﻓَﯿِﺠُﺐ أْن ﯾُْﻌَﺮَف ﻓِﯽ اﻟﱢﻄﱢﺐ‪ ،‬أْﺳَﺒﺎُب اﻟﱢﺼﱠﺤِﮥ َو اﻟ َْﻤَﺮِض‪َ ،‬و اﻟﱢﺼﱠﺤُﮥ َو اﻟ َْﻤَﺮُض »‪َ «5‬و َأْﺳَﺒﺎﺑ ُُﻬَﻤﺎ َﻗْﺪ َﯾُﮑﻮَﻧﺎِن َﻇﺎِﻫَﺮﯾِْﻦ‪َ ،‬وَﻗْﺪ‬
‫َﯾُﮑﻮَﻧـﺎِن َﺧِﻔﯿﱠﯿِْﻦ ﻻـ ﯾَُﻨﺎﻻـِن ﺑ ِـﺎﻟ ِْﺤﱢﺲ ﺑَـْﻞ ﺑ ِﺎﻻْﺳـ ﺘِْﺪﻻِل ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌَﻮاِرِض‪َ ،‬ﻓَﯿِﺠُﺐ أﯾْﻀـًﺎ أْن ﺗُْﻌَﺮَف ﻓِﯽ اﻟﱢﻄﱢﺐ اﻟ َْﻌَﻮاِرُض اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗْﻌِﺮُض ﻓِﯽ اﻟﱢﺼﱠﺤِﮥ وَ‬
‫اﻟ َْﻤَﺮِض‪َ .‬و َﻗـْﺪ َﺗَﺒﯿﱠَﻦ ﻓِﯽ اﻟ ُْﻌﻠُﻮِم اﻟ َْﺤِﻘﯿِﻘﯿﱠِﮥ‪ ،‬أﱠن اﻟ ِْﻌﻠَْﻢ ﺑ ِﺎﻟﱠﺸْﯽ ِء إﻧﱠَﻤﺎ َﯾْﺤُﺼُﻞ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬـ ِﮥ اﻟ ِْﻌﻠِْﻢ ﺑ ِﺄْﺳـ َﺒﺎﺑ ِِﻪ َو َﻣَﺒﺎِدﯾِﻪ إْن َﮐﺎَﻧْﺖ ﻟَُﻪ‪َ ،‬و إْن ﻟَْﻢ َﺗُﮑْﻦ َﻓﺈﻧﱠَﻤﺎ‬
‫َﯾﺘِﱡﻢ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬِﮥ اﻟ ِْﻌﻠِْﻢ ﺑ َِﻌَﻮاِرِﺿِﻪ َوﻟََﻮاِزﻣِِﻪ اﻟﱠﺬاﺗِﯿﱠِﮥ‪ .‬ﻟَِﮑِﻦ اﻷْﺳـ َﺒﺎُب َأْرﺑََﻌُﮥ أْﺻـ َﻨﺎٍف‪َ :‬ﻣﺎﱢدﯾﱠٌﮥ‪َ ،‬و َﻓﺎِﻋﻠِﯿﱠٌﮥ‪َ ،‬وُﺻﻮِرﯾﱠٌﮥ‪َ ،‬و َﺗَﻤﺎﻣِﯿﱠٌﮥ‪َ .‬و اﻷْﺳـ َﺒﺎُب اﻟ َْﻤﺎﱢدﯾﱠُﮥ‪ِ :‬ﻫَﯽ‬
‫اﻷْﺷَﯿﺎُء اﻟ َْﻤْﻮُﺿﻮَﻋُﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ ﻓِﯿَﻬﺎ َﺗَﺘَﻘﱠﻮُم »‪«6‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬اذ اﻟﺼﺤﮥ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬وﻫﯽ‪ .‬آ‪ :‬ﻫﯽ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬ﯾﻨﺎﻗﺸﻬﻢ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻨﺎﻗﻀﻬﻢ آ‪ :‬ﻫﺬا اﻟﻤﻨﺎﻗﺸﮥ ﻟﻬﻢ أو ﻣﻌﻬﻢ إﻟَﯽ ﻓﺎﺋﺪة‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ +:‬ﻧﻌﻨﯽ أﺻﻮل ﺻﻨﺎﻋﮥ اﻟﻤﻨﻄﻖ ﻓﻠﯿﻄﻠﺐ ﻣﻦ ﻫﻨﺎك ط‪ ،‬ج‪ -،‬ﻧﻌﻨﯽ أﺻﻮل ﺻﻨﺎﻋﮥ اﻟﻤﻨﻄﻖ ﻓﻠﯿﻄﻠﺐ ﻣﻦ ﻫﻨﺎك‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ :‬أن ﯾﻌﻠﻢ ﻣﻦ أﺳﺒﺎﺑﻪ )ﺗﺤﻔﻪ ﺳﻌﺪﯾﻪ( ب‪ :‬ﺑﻌﻠﻢ أﺳﺒﺎﺑﻪ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ :‬ﻷن اﻟﺼﺤﮥ و اﻟﻤﺮض‪ .‬ب‪ :‬و اﻟﺼﺤﮥ و اﻟﻤﺮض‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ :‬ﺗﺘﻘّﻮم‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﺘﻘّﺮر‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪68 :‬‬
‫اﻟﱢﺼﱠﺤُﮥ َو اﻟ َْﻤَﺮُض‪َ :‬أﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤْﻮُﺿﻮُع »‪ «1‬اﻷﻗَْﺮُب‪َ ،‬ﻓُﻌْﻀٌﻮ أْو ُروٌح‪َ .‬و َأﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤْﻮُﺿﻮُع »‪ «2‬اﻷﺑ َْﻌُﺪ‪َ ،‬ﻓِﻬَﯽ اﻷْﺧَﻠﺎُط‪َ ،‬و َأﺑ َْﻌُﺪ ﻣِﻨُْﻪ‪ُ ،‬ﻫَﻮ اﻷْرَﮐﺎُن‪َ .‬و َﻫَﺬاِن‬
‫َﻣْﻮُﺿﻮَﻋﺎِن ﺑ َِﺤَﺴِﺐ اﻟﺘﱠْﺮِﮐﯿِﺐ َو إْن َﮐﺎَن أﯾْﻀًﺎ َﻣَﻊ اﻻْﺳـ ﺘَِﺤﺎﻟَِﮥ َو ُﮐﱡﻞ َﻣﺎ ُوِﺿَﻊ َﮐَﺬﻟ َِﮏ‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠُﻪ ﯾَُﺴﺎُق ﻓِﯽ َﺗْﺮِﮐﯿﺒِِﻪ َو اْﺳﺘَِﺤﺎﻟَﺘِِﻪ إﻟَﯽ َوْﺣَﺪٍة ﱠﻣﺎ‪َ «3» ،‬و‬
‫ﺗِﻠَْﮏ اﻟ َْﻮْﺣَﺪُة ﻓِﯽ َﻫَﺬا اﻟ َْﻤْﻮِﺿِﻊ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗﻠَْﺤُﻖ ﺗِﻠَْﮏ‬
‫اﻟ َْﮑﺜَْﺮُة‪ :‬إﱠﻣﺎ ﻣَِﺰاٌج‪َ ،‬و إﱠﻣﺎ َﻫﯿَْﺌٌﮥ‪ .‬أﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻤَﺰاُج‪َ ،‬ﻓﺒَِﺤَﺴِﺐ اﻻْﺳﺘَِﺤﺎﻟَِﮥ‪َ ،‬و أﱠﻣﺎ اﻟ َْﻬﯿَْﺌُﮥ َﻓﺒَِﺤَﺴِﺐ اﻟﺘﱠْﺮِﮐﯿِﺐ‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ اﻷْﺳَﺒﺎُب اﻟ َْﻔﺎِﻋﻠِﯿﱠُﮥ‪َ :‬ﻓِﻬَﯽ اﻷْﺳَﺒﺎُب اﻟ ُْﻤَﻐﯿﱢَﺮُة‪َ ،‬أِو اﻟ َْﺤﺎﻓَِﻈُﮥ ﻟ َِﺤﺎﻻِت‬
‫ﺑََﺪِن اﻹﻧ َْﺴﺎِن ﻣَِﻦ اَﻷْﻫِﻮَﯾِﮥ‪َ ،‬وَﻣﺎ َﯾﺘﱠِﺼُﻞ ﺑ َِﻬﺎ َواﻟ َْﻤَﻄﺎِﻋِﻢ‪َ ،‬واﻟ ِْﻤَﯿﺎِه‪َ ،‬واﻟ َْﻤَﺸﺎِرِب‪،‬‬
‫َوَﻣـ ﺎ َﯾﺘﱠـِﺼ ُﻞ ﺑ َِﻬﺎ‪َ ،‬واﻻْﺳـ ﺘِْﻔَﺮاِغ َواﻻْﺣﺘَِﻘﺎِن‪َ ،‬واﻟ ْﺒُﻠْـَﺪاِن‪َ ،‬واﻟ َْﻤَﺴﺎِﮐِﻦ‪َ ،‬وَﻣﺎ َﯾﺘﱠِﺼُﻞ ﺑ َِﻬﺎ‪َ ،‬واﻟ َْﺤَﺮَﮐﺎِت‪َ ،‬واﻟﱡﺴُﮑﻮَﻧﺎِت اﻟ ْـَﺒ َﺪﻧِﯿﱠِﮥ‪َ ،‬واﻟﻨﱠْﻔَﺴﺎﻧِﯿﱠِﮥ‪َ ،‬و ﻣِﻨَْﻬﺎ اﻟﻨﱠْﻮُم‪،‬‬
‫َوإﻟَﯿَﻘَﻈُﮥ‪َ ،‬و اﻻْﺳﺘَِﺤﺎﻟَِﮥ ﻓِﯽ اﻷْﺳَﻨﺎِن‪َ ،‬و اﻻْﺧﺘِﻼِف ﻓِﯿَﻬﺎ‪َ ،‬وﻓِﯽ اﻷْﺟَﻨﺎِس َو اﻟﱢﺼَﻨﺎَﻋﺎِت َو اﻟ َْﻌﺎَداِت‬
‫َواﻷْﺷَﯿﺎِء اﻟ َْﻮاِرَدِة َﻋَﻠﯽ اﻟ َْﺒَﺪِن اﻹﻧ َْﺴﺎﻧِﱢﯽ ُﻣَﻤﺎﱠﺳًﮥ ﻟَُﻪ إﱠﻣﺎ َﻏﯿُْﺮ ُﻣَﺨﺎﻟ َِﻔٍﮥ ﻟ ِﻠﱠﻄﺒِﯿَﻌِﮥ َوإﱠﻣﺎ ُﻣَﺨﺎﻟ َِﻔٌﮥ ﻟ ِﻠﱠﻄﺒِﯿَﻌِﮥ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻷْﺳَﺒﺎُب اﻟﱡﺼﻮِرﯾﱠُﮥ‪َ :‬ﻓﺎﻟ ِْﻤَﺰاَﺟﺎُت َو اﻟ ُْﻘَﻮي اﻟ َْﺤﺎِدَﺛُﮥ ﺑَْﻌَﺪَﻫﺎ‪َ ،‬و اﻟﺘﱠَﺮاِﮐﯿُﺐ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 56‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻷْﺳَﺒﺎُب اﻟﺘﱠَﻤﺎﻣِﯿﱠُﮥ‪َ :‬ﻓﺎﻷﻓَْﻌﺎُل‪َ ،‬و ﻓِﯽ َﻣْﻌِﺮَﻓِﮥ اﻷﻓَْﻌﺎِل‪َ ،‬ﻣْﻌِﺮَﻓُﮥ اﻟ ُْﻘَﻮي ﻻ َﻣَﺤﺎﻟََﮥ‪َ ،‬وَﻣْﻌِﺮَﻓُﮥ اﻷْرَواِح اﻟ َْﺤﺎﻣَِﻠِﮥ ﻟ ِﻠُْﻘَﻮي‪َ ،‬ﮐَﻤﺎ َﺳﻨَُﺒﯿﱢُﻦ‪.‬‬
‫َﻓَﻬِﺬِه َﻣْﻮُﺿﻮَﻋﺎُت ِﺻَﻨﺎَﻋِﮥ اﻟﱢﻄﱢﺐ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬِﮥ أﻧﱠَﻬﺎ ﺑَﺎِﺣَﺜٌﮥ َﻋْﻦ ﺑََﺪِن اﻹﻧ َْﺴﺎِن‪ ،‬أﻧﱠُﻪ َﮐﯿَْﻒ َﯾِﺼﱡﺢ َوَﯾْﻤَﺮُض‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬اﻟﻤﻮﺿﻮع‪ .‬ط‪ :‬اﻟﻮﺿﻊ‪ .‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺎﻟﻮﺿﻊ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬اﻟﻤﻮﺿﻮع‪ .‬ط‪ :‬وﺿﻊ‪ .‬ج‪ :‬ﺑﺎﻟﻮﺿﻊ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ :‬ﻓﺈﻧﻪ ﯾﺴﺎق إﻟﯽ وﺣﺪة ﻣﺎ ﻓﯽ ﺗﺮﮐﯿﺒﻪ‪ .‬ب‪ :‬ﻓﺈﻧﻪ ﯾﺴﺎق ﻓﯽ ﺗﺮﮐﯿﺒﻪ و اﺳﺘﺤﺎﻟﺘﻪ إﻟﯽ وﺣﺪة ﻣﺎ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪69 :‬‬
‫َوَأﱠﻣﺎ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬـ ِﮥ َﺗَﻤﺎِم َﻫَﺬا اﻟ َْﺒْﺤِﺚ‪َ ،‬وُﻫَﻮ أْن َﺗْﺤَﻔَﻆ اﻟﱢﺼﱠﺤَﮥ‪َ ،‬و ﺗُِﺰﯾَﻞ اﻟ َْﻤَﺮَض‪ ،‬ﻓَﯿِﺠُﺐ أْن َﺗُﮑﻮَن ﻟََﻬﺎ أﯾْﻀًﺎ َﻣْﻮُﺿﻮَﻋﺎٌت »‪ُ «1‬أَﺧُﺮ‪ ،‬ﺑ َِﺤَﺴِﺐ أْﺳَﺒﺎِب‬
‫َﻫَﺬﯾِْﻦ اﻟ َْﺤﺎﻟَﯿِْﻦ َو آﻻﺗِِﻬَﻤﺎ‪َ ،‬و أْﺳَﺒﺎُب َذﻟ َِﮏ اﻟﺘﱠْﺪﺑ ِﯿُﺮ ﺑ ِﺎﻟ َْﻤﺄُﮐﻮِل‪َ ،‬واﻟ َْﻤْﺸُﺮوِب‪َ ،‬و اْﺧﺘَِﯿﺎُر اﻟ َْﻬَﻮاِء‪َ ،‬و َﺗْﻘِﺪﯾُﺮ اﻟ َْﺤَﺮَﮐِﮥ‪َ ،‬و اﻟﱡﺴُﮑﻮِن‪َ ،‬و اﻟ ِْﻌﻼُج ﺑ ِﺎﻟﱠﺪَواِء‪،‬‬
‫َواﻟ ِْﻌﻼُج ﺑ ِﺎﻟ ْـَﯿ ِﺪ‪َ ،‬و ُﮐُﻞ »‪َ «2‬ذﻟ َِﮏ ِﻋﻨْـَﺪ اَﻷِﻃﺒﱠﺎِء ﺑ َِﺤَﺴِﺐ َﺛﻼَﺛِﮥ َأْﺻـ َﻨﺎٍف ﻣَِﻦ اَﻷـِﺻ ﱠﺤﺎِء َو اﻟ َْﻤْﺮـَﺿ ﯽ َواﻟ ُْﻤَﺘَﻮﱢﺳِﻄﯿَﻦ اﻟ ﱠِﺬﯾَﻦ َﻧْﺬُﮐُﺮُﻫْﻢ َو َﻧْﺬُﮐُﺮ َأﻧﱠُﻬْﻢ‬
‫َﮐﯿَْﻒ َﯾُﻌﱡﺪوَن ُﻣَﺘَﻮﱢﺳِﻄﯿَﻦ ﺑَﯿَْﻦ ﻗِْﺴَﻤﯿِْﻦ ﻻ َواِﺳَﻄَﮥ ﺑَﯿَْﻨُﻬَﻤﺎ ﻓِﯽ اﻟ َْﺤِﻘﯿَﻘِﮥ‪.‬‬
‫َوإْذ َﻗـْﺪ َﻓﱠﺼﻠَْﻨـﺎ َﻫـ ِﺬِه اﻟ َْﺒَﯿﺎَﻧـﺎِت‪َ ،‬ﻓَﻘـ ِﺪ اْﺟَﺘَﻤَﻊ ﻟََﻨـﺎ أﱠن اﻟﱢﻄﱠﺐ َﯾﻨُْﻈُﺮ ﻓِﯽ اﻷْرَﮐـ ﺎِن‪َ ،‬واﻟ ِْﻤَﺰاـَﺟ ﺎِت‪َ ،‬واَﻷْﺧﻼِط‪َ ،‬و اﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟ َْﺒِﺴـ ﯿَﻄِﮥ‪َ ،‬و اﻟ ُْﻤَﺮﱠﮐـَﺒ ِﮥ‪َ ،‬و‬
‫اﻷـْرَواِح‪َ ،‬و ﻗَُﻮاَﻫـ ﺎ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﯿﱠِﮥ‪َ ،‬و اﻟ َْﺤَﯿَﻮاﻧِﯿﱠِﮥ‪َ ،‬واﻟﻨﱠْﻔَﺴـ ﺎﻧِﯿﱠِﮥ‪َ ،‬و اﻷﻓَْﻌـ ﺎِل َو َﺣﺎﻻِت اﻟ ْـَﺒ َﺪِن ﻣَِﻦ اﻟﱢﺼﱠﺤِﮥ َو اﻟ َْﻤَﺮِض َو اﻟﺘﱠَﻮﱡﺳِﻂ »‪ «3‬ﺑَﯿَْﻨُﻬَﻤﺎ َو َأْﺳـ َﺒﺎﺑ َِﻬﺎ ﻣَِﻦ‬
‫اﻟ َْﻤﺂِﮐِﻞ َواﻟ َْﻤَﺸﺎِرِب َواﻷْﻫِﻮَﯾِﮥ َواﻟ ِْﻤَﯿﺎِه َواﻟ ْﺒُﻠَْﺪاِن َو اﻟ َْﻤَﺴﺎِﮐِﻦ َو اﻻْﺳﺘِْﻔَﺮاِغ َو اﻻْﺣﺘَِﻘﺎِن َو اﻟﱢﺼَﻨﺎَﻋﺎِت َواﻟ َْﻌﺎَداِت َو اﻟ َْﺤَﺮَﮐﺎِت اﻟ َْﺒَﺪﻧِﯿﱠِﮥ َو اﻟﻨﱠْﻔَﺴﺎﻧِﯿﱠِﮥ َو‬
‫اﻟﱡﺴُﮑﻮَﻧـﺎِت َو اﻷْﺳـ َﻨﺎِن َواﻷْﺟَﻨﺎِس َو اﻟ َْﻮاِرَداِت َﻋَﻠﯽ اﻟـَﺒ َﺪِن ﻣَِﻦ اُﻷُﻣﻮِر اﻟ َْﻐِﺮﯾـَﺒ ِﮥ‪َ ،‬و اﻟﺘﱠْﺪﺑ ِﯿِﺮ ﺑ ِﺎﻟ َْﻤَﻄﺎِﻋِﻢ َواﻟ َْﻤَﺸﺎِرِب َواْﺧﺘَِﯿﺎِر اﻟ َْﻬَﻮاِء‪َ ،‬وَﺗْﻘـِﺪﯾِﺮ »‪«4‬‬
‫اﻟ َْﺤَﺮَﮐﺎِت َو اﻟﱡﺴُﮑﻮَﻧﺎِت »‪َ «5‬و اْﺳﺘِْﻌَﻤﺎِل اﻷْدِوَﯾِﮥ »‪َ «6‬و َأْﻋَﻤﺎِل اﻟ َْﯿِﺪ ﻟ ِِﺤْﻔِﻆ اﻟﱢﺼﱠﺤِﮥ َو ِﻋَﻠﺎِج َﻣَﺮٍض‬
‫َﻣَﺮٍض‪َ ،‬ﻓَﺒْﻌُﺾ َﻫِﺬِه اُﻷُﻣﻮِر إﻧﱠَﻤﺎ َﯾِﺠُﺐ َﻋَﻠﯿِْﻪ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬِﮥ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َﻃﺒِﯿٌﺐ‪ ،‬أْن َﯾَﺘَﺼﱠﻮَرُه ﺑ ِﺎﻟ َْﻤﺎِﻫﯿﱠِﮥ َﻓَﻘْﻂ َﺗَﺼﱡﻮرًا ِﻋﻠِْﻤّﯿًﺎ‪َ ،‬وﯾَُﺼﱢﺪَق ﺑ َِﻬﻠﱢﯿﱠﺘِِﻪ َﺗْﺼِﺪﯾﻘًﺎ َﻋَﻠﯽ أﻧﱠُﻪ‬
‫ُوِﺿَﻊ ﻟَُﻪ‪َ ،‬ﻣْﻘﺒُﻮٌل ﻣِْﻦ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت‪ .‬ط‪ :‬أﺟﺰاء‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬آ‪ :‬وﮐﻞ ذﻟﮏ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﮐﻞ ذﻟﮏ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ :‬اﻟﺘﻮﺳﻂ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﺘﻮﺳﻂ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﻘﺪﯾﺮ‪ .‬ب‪ :‬اﺧﺘﯿﺎر‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ :‬و اﻟﻌﻼج‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬و اﻟﻌﻼج‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ ،‬ج‪ :‬و اﻷدوﯾﻪ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬و اﺳﺘﻌﻤﺎل اﻷدوﯾﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪70 :‬‬
‫َﺻﺎِﺣِﺐ اﻟ ِْﻌﻠِْﻢ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ‪َ ،‬وﺑَْﻌـُﻀ َﻬﺎ َﯾﻠَْﺰُﻣُﻪ أْن ﯾَُﺒْﺮِﻫَﻦ َﻋَﻠﯿِْﻪ ﻓِﯽ ِﺻـ َﻨﺎَﻋﺘِِﻪ‪َ ،‬ﻓَﻤﺎ َﮐﺎَن ﻣِْﻦ َﻫِﺬِه َﮐﺎﻟ َْﻤَﺒﺎِدِئ َﻓَﯿﻠَْﺰُﻣُﻪ أْن َﯾَﺘَﻘﻠﱠَﺪ َﻫﻠﱢﯿﱠَﺘَﻬﺎ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن َﻣَﺒﺎِدَئ اﻟ ُْﻌﻠُﻮِم‬
‫اﻟ ُْﺠْﺰﺋِﯿﱠِﮥ ُﻣَﺴﻠﱠَﻤٌﮥ »‪َ «1‬و َﺗَﺘَﺒْﺮَﻫُﻦ »‪َ «2‬و َﺗَﺘَﺒﯿﱠُﻦ »‪ «3‬ﻓِﯽ ُﻋﻠُﻮٍم اَﺧَﺮ »‪َ «4‬أﻗَْﺪَم ﻣِﻨَْﻬﺎ‪َ ،‬وَﻫَﮑَﺬا »‪َ «5‬ﺣﺘﱠﯽ َﯾْﺮَﺗِﻘَﯽ »‪َ «6‬ﻣَﺒﺎِدُئ اﻟ ُْﻌﻠُﻮِم ُﮐﻠﱢَﻬﺎ إﻟَﯽ اﻟ ِْﺤْﮑَﻤِﮥ‬
‫»‪ «7‬اُﻷوﻟَﯽ اﻟ ﱠﺘِﯽ ﯾَُﻘﺎُل ﻟََﻬﺎ ِﻋﻠُْﻢ َﻣﺎ ﺑَْﻌَﺪ اﻟﱠﻄﺒِﯿَﻌِﮥ‪َ .‬وإَذا َﺷـ َﺮَع ﺑَْﻌُﺾ اﻟ ُْﻤَﺘَﻄﺒﱢﺒِﯿَﻦ َوَأَﺧَﺬ َﯾَﺘَﮑﻠﱠُﻢ ﻓِﯽ ِإﺛ َْﺒﺎِت اﻟ َْﻌَﻨﺎِﺻِﺮ َو اﻟ ِْﻤَﺰاِج َوَﻣﺎ َﯾﺘْﻠُﻮ َذﻟ َِﮏ »‪ «8‬ﻣِﱠﻤﺎ‬
‫ُﻫَﻮ َﻣْﻮُﺿﻮُع »‪ «9‬اﻟ ِْﻌﻠِْﻢ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ َﻓﺈﻧﱠُﻪ َﯾْﻐَﻠُﻂ ﻣِْﻦ َﺣﯿُْﺚ إﻧﱠُﻪ »‪ «10‬ﯾُﻮِرُد ﻓِﯽ ِﺻـ َﻨﺎَﻋِﮥ اﻟﱢﻄﱢﺐ َﻣﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﻣِْﻦ ِﺻَﻨﺎَﻋِﮥ اﻟﱢﻄﱢﺐ َو َﯾْﻐَﻠُﻂ ﻣِْﻦ َﺣﯿُْﺚ َﯾُﻈﱡﻦ أﻧﱠُﻪ‬
‫ﯾَُﺒﯿﱢُﻦ »‪َ «11‬ﺷـ ﯿْﺌًﺎ َوﻻـ َﯾُﮑﻮُن َﻗـْﺪ ﺑَﯿﱠَﻨُﻪ اﻟ َْﺒﺘﱠَﮥ‪َ ،‬ﻓﺎﻟ ﱠِﺬي َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾَﺘَﺼﱠﻮَرُه اﻟﱠﻄﺒِﯿُﺐ ﺑ ِﺎﻟ َْﻤﺎِﻫﯿﱠِﮥ‪َ ،‬و َﯾَﺘَﻘﻠﱠَﺪ َﻣﺎ َﮐﺎَن ﻣِﻨُْﻪ »‪َ «12‬ﻏﯿَْﺮ ﺑَﯿﱢِﻦ اﻟ ُْﻮُﺟﻮِد ﺑ ِﺎﻟ َْﻬﻠﱢﯿﱠِﮥ‪ُ ،‬ﻫَﻮ‬
‫َﻫـ ِﺬِه اﻟ ُْﺠْﻤَﻠـُﮥ‪ ،‬اﻷرَﮐﺎُن أﻧﱠَﻬﺎ َﻫْﻞ ِﻫَﯽ َوَﮐْﻢ ِﻫَﯽ‪َ ،‬واﻟ ِْﻤَﺰاَﺟﺎُت أﻧﱠَﻬﺎ َﻫْﻞ ِﻫَﯽ َوَﻣﺎ ِﻫَﯽ »‪َ «13‬وَﮐْﻢ ِﻫَﯽ‪َ ،‬واَﻷْﺧﻼـُط أﯾْﻀًﺎ َﻫْﻞ ِﻫَﯽ »‪َ «14‬وَﻣﺎ ِﻫَﯽ‬
‫َوَﮐْﻢ ِﻫَﯽ‪َ ،‬واﻟ ُْﻘَﻮي َﻫْﻞ ِﻫَﯽ َوَﮐْﻢ ِﻫَﯽ »‪َ «15‬واﻷْرَواُح َﻫْﻞ ِﻫَﯽ َوَﮐْﻢ ِﻫَﯽ َوَأﯾَْﻦ ِﻫَﯽ‪َ .‬و أﱠن ﻟ ُِﮑِﻞ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 57‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﻣﺴﻠﻤﮥ‪ .‬ط‪ :‬ﻣﺘﺴﻠﻤﮥ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ب‪ :‬ﺗﺘﺒﺮﻫﻦ‪ .‬آ‪ :‬ﯾﺒﺮﻫﻦ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ :‬و ﺗﺘﺒﯿﻦ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ -:‬و ﺗﺘﺒﯿﻦ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ :‬اَﺧﺮ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬اﺧﺮي‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬ج‪ :‬وﮐﺬﻟﮏ‪ .‬ب‪ :‬و ﻫﮑﺬا‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﺮﺗﻘﯽ‪ .‬ب‪ :‬ﺗﺮﺗﻘﯽ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ب‪ :‬اﻟﺤﮑﻤﮥ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻔﻠﺴﻔﮥ‪.‬‬
‫)‪ (8‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﺘﻠﻮ ذﻟﮏ‪ .‬ط‪ :‬ﯾﺘﻠﻮﻫﻤﺎ‪.‬‬
‫)‪ (9‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﻮﺿﻮع ﻟﻪ ﻣﻦ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﻮﺿﻮع اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬
‫)‪ (10‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﺣﯿﺚ إﻧﻪ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﺣﯿﺚ ﯾﻮرد‪.‬‬
‫)‪ (11‬ط‪ :‬ﯾﺒّﯿﻦ‪ .‬آ‪ :‬ﺑّﯿﻦ‪ .‬ج‪َ :‬ﺗَﺒﯿﱠﻦ‪ .‬ب‪ :‬ﻗﺪ ﯾﺒّﯿﻦ‪.‬‬
‫)‪ (12‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﺘﻘﻠّﺪ ﻣﻨﻪ ﻣﺎ ﮐﺎن‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﺘﻘﻠﺪ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻨﻪ‪.‬‬
‫)‪ (13‬ب‪ :‬و ﻣﺎ ﻫﯽ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬و ﻣﺎ ﻫﯽ‪.‬‬
‫)‪ (14‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬و ﮐﯿﻒ ﻫﯽ‪ .‬ب‪ :‬و ﻣﺎ ﻫﯽ‪.‬‬
‫)‪ (15‬ط‪ ،‬ج‪ +:‬و أﯾﻦ ﻫﯽ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ -:‬و أﯾﻦ ﻫﯽ‪) .‬ﻓﯽ اﻵﻣﻠﯽ و ﻗﺪ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻨﺴﺦ و ذﻟﮏ إﻋﻄﺎء ﻟﻤﺎ ﺑﺎﻟﻌﺮض ﺣﮑﻢ ﻣﺎ ﺑﺎﻟﺬات(‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪71 :‬‬
‫َﺗَﻐﱡﯿِﺮ َﺣﺎٍل َوَﺛَﺒﺎﺗِِﻪ َﺳَﺒﺒًﺎ‪َ ،‬و أﱠن اﻷْﺳَﺒﺎَب َﮐْﻢ ِﻫَﯽ‪َ .‬وأﱠﻣﺎ اﻷْﻋَﻀﺎُء َوَﻣَﻨﺎﻓُِﻌَﻬﺎ َﻓَﯿِﺠُﺐ أْن ﯾَُﺼﺎِدَﻓَﻬﺎ ﺑ ِﺎﻟ ِْﺤﱢﺲ َواﻟﺘﱠْﺸِﺮﯾِﺢ‪َ .‬واﻟ ﱠِﺬي َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾَﺘَﺼﱠﻮَرُه »‪«1‬‬
‫َوﯾَُﺒْﺮِﻫَﻦ َﻋَﻠﯿِْﻪ اﻷـﻣَْﺮاُض َوَأْﺳـ َﺒﺎﺑ َُﻬﺎ اﻟ ُْﺠْﺰﺋِﯿﱠُﮥ َو َﻋﻼَﻣﺎﺗَُﻬـ ﺎ َو أﻧﱠُﻪ َﮐﯿَْﻒ ﯾَُﺰاُل اﻟ َْﻤَﺮُض َو ﺗُْﺤَﻔُﻆ اﻟﱢﺼﱠﺤُﮥ َﻓﺈﻧﱠُﻪ َﯾﻠَْﺰُﻣُﻪ أْن ﯾُْﻌِﻄَﯽ اﻟ ْﺒُْﺮَﻫﺎَن َﻋَﻠﯽ َﻣﺎ َﮐﺎَن‬
‫ﻣِْﻦ َﻫَﺬا َﺧِﻔﱠﯽ اﻟ ُْﻮُﺟﻮِد ﺑ َِﺘْﻔِﺼﯿﻠِِﻪ َوَﺗْﻘِﺪﯾِﺮِه َو َﺗْﻮﻗَِﯿﺘِِﻪ‪َ «2» .‬و »َﺟﺎﻟ ِﯿﻨُﻮُس«‪ ،‬إْذ َﺣﺎَوَل ِإَﻗﺎَﻣَﮥ اﻟ ْﺒُْﺮَﻫﺎِن َﻋَﻠﯽ اﻟ ِْﻘْﺴِﻢ اَﻷﱠوِل َﻓﻼ َﯾِﺠُﺐ أْن ﯾَُﺤﺎِوَل َذﻟ َِﮏ‬
‫ﻣِْﻦ ِﺟَﻬـ ِﮥ أﻧﱠُﻪ َﻃﺒِﯿٌﺐ َوﻟَِﮑْﻦ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬـ ِﮥ أﻧﱠُﻪ ﯾُِﺤُﺐ »‪ «3‬أْن َﯾُﮑﻮَن َﻓﯿَْﻠُﺴﻮﻓـًﺎ َﯾَﺘَﮑﻠﱠُﻢ ﻓِﯽ اﻟ ِْﻌﻠِْﻢ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ‪َ ،‬ﮐَﻤـ ﺎ أﱠن اﻟ َْﻔِﻘﯿَﻪ إَذا ـَﺣ ﺎَوَل أْن ﯾُﺜْﺒَِﺖ ـِﺻ ﱠﺤَﮥ‬
‫ُوُﺟﻮِب ُﻣَﺘﺎﺑََﻌـ ِﮥ اﻹْﺟَﻤﺎِع َﻓَﻠﯿَْﺲ َذﻟ َِﮏ ﻟَُﻪ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬـ ِﮥ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َﻓِﻘﯿٌﻪ‪َ ،‬و ﻟَِﮑْﻦ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬِﮥ َﻣﺎ ُﻫَﻮ ُﻣَﺘَﮑﻠﱢٌﻢ َو ﻟَِﮑِﻦ اﻟﱠﻄﺒِﯿُﺐ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬِﮥ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َﻃﺒِﯿٌﺐ َو اﻟ َْﻔِﻘﯿُﻪ‬
‫ك ﺑَﺘﱠَﮥ! »‪َ «4‬و إﻟّﺎ َوَﻗَﻊ اﻟـﱠﺪْوُر‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ ‪ 71‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت‬ ‫ﻣِْﻦ ِﺟَﻬـ ِﮥ َﻣـ ﺎ ُﻫَﻮ َﻓِﻘﯿٌﻪ ﻟَﯿَْﺲ ﯾُْﻤِﮑﻨُُﻪ أْن ﯾَُﺒْﺮِﻫَﻦ َﻋَﻠﯽ َذا َ‬
‫اﻟﻄﺐ ‪ .....‬ص ‪67 :‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ :‬ﯾﺘﺼﻮره اﻟﻄﺒﯿﺐ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬اﻟﻄﺒﯿﺐ‪ .‬آ‪ :‬ﺗﺼّﻮُره و اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﻮﻗﯿﺘﻪ‪ .‬ب‪ :‬ﺗﻮﻓﯿﺘﻪ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ب‪ :‬ﯾﺤّﺐ‪ .‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﺠّﺐ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ذﻟﮏ‪ -‬ﺑﺘﮥ‪ .‬ب‪ :‬ذاك ﺑﺘﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪73 :‬‬
‫اﻟﱠﺘْﻌِﻠﯿُﻢ اﻟﱠﺜﺎِﻧﯽ ِﻓﯽ اﻷْرَﮐﺎِن َو ُﻫَﻮ َﻓْﺼٌﻞ َواِﺣٌﺪ‬
‫اﻷْرَﮐﺎُن ِﻫَﯽ َأْﺟَﺴﺎٌم »‪ «1‬ﺑَِﺴﯿَﻄٌﮥ‪ِ ،‬ﻫَﯽ َأْﺟَﺰاٌء َأﱠوﻟ ِﯿﱠٌﮥ ﻟ َِﺒَﺪِن اﻹﻧ َْﺴﺎِن َوَﻏﯿِْﺮِه‪َ ،‬وِﻫَﯽ »‪ «2‬اﻟ ﱠﺘِﯽ ﻻ ﯾُْﻤِﮑُﻦ أْن َﺗﻨَْﻘِﺴَﻢ إﻟَﯽ َأْﺟَﺴﺎٍم »‪ُ «3‬ﻣْﺨَﺘﻠَِﻔِﮥ اﻟﱡﺼَﻮِر‪،‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 58‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫»‪َ «4‬وِﻫَﯽ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗﻨَْﻘِﺴُﻢ اﻟُﻤَﺮﱠﮐـَﺒ ﺎُت إﻟَﯿَْﻬﺎ »‪َ «5‬وَﯾْﺤـ ُﺪُث ﺑ ِﺎﻣْﺘَِﺰاِﺟَﻬﺎ اﻷﻧ َْﻮاُع اﻟ ُْﻤْﺨَﺘﻠَِﻔُﮥ اﻟﱡﺼَﻮِر »‪ «6‬ﻣَِﻦ اﻟ َْﮑﺎﺋَِﻨﺎِت َﻓﻠَْﯿَﺘَﺴـ ﻠﱠِﻢ اﻟﱠﻄﺒِﯿُﺐ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ أﻧﱠَﻬﺎ‬
‫َأْرﺑََﻌٌﮥ ﻻ َﻏﯿُْﺮ‪ ،‬اﺛ َْﻨﺎِن ﻣِﻨَْﻬﺎ َﺧِﻔﯿَﻔﺎِن َو اﺛ َْﻨﺎِن »‪ «7‬ﻣِﻨَْﻬﺎ َﺛِﻘﯿﻼِن‪َ ،‬ﻓﺎﻟ َْﺨِﻔﯿَﻔﺎِن اﻟﻨﱠﺎُر َو اﻟ َْﻬَﻮاُء‪َ ،‬و اﻟﺜﱠِﻘﯿﻼِن اﻟ َْﻤﺎُء َواﻷْرُض‪َ .‬واﻷْرُض ِﺟْﺮٌم ﺑَِﺴﯿٌﻂ َﻣْﻮِﺿُﻌُﻪ‬
‫اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ ُﻫَﻮ َوَﺳـ ُﻂ اﻟ ُْﮑﱢﻞ َﯾُﮑﻮُن ﻓِﯿِﻪ ﺑ ِﺎﻟﱠﻄﺒِْﻊ َﺳﺎِﮐﻨًﺎ َو َﯾَﺘَﺤﱠﺮُك إﻟَﯿِْﻪ ﺑ ِﺎﻟﱠﻄﺒِْﻊ إْن َﮐﺎَن ُﻣَﺒﺎَﯾﻨًﺎ َو َذﻟ َِﮏ ﺛَِﻘﻠُُﻪ اﻟ ُْﻤْﻄَﻠُﻖ َو ُﻫَﻮ ﺑَﺎِرٌد َﯾﺎﺑ ٌِﺲ ﻓِﯽ َﻃﺒِْﻌِﻪ‪َ ،‬أيْ‬
‫َﻃﺒُْﻌـُﻪ َﻃﺒـْ ٌﻊ إَذا ُﺧﻠﱢَﯽ َو َﻣـ ﺎ ﯾُـﻮِﺟﺒُُﻪ َو ﻟَـْﻢ ﯾَُﻐﯿﱢْﺮُه َﺳــ َﺒٌﺐ ﻣِـْﻦ ـَﺧ ﺎِرٍج‪َ ،‬ﻇَﻬَﺮ َﻋﻨْـُﻪ ﺑَْﺮٌد َﻣْﺤُﺴـ ﻮٌس َو ﯾُﺒٌْﺲ‪َ .‬و ُوُﺟـ ﻮُدُه ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺎﺋَِﻨـﺎِت ُوُﺟـ ﻮٌد ُﻣِﻔﯿٌﺪ‬
‫ﻟ ِﻼْﺳﺘِْﻤَﺴﺎِك َو اﻟﺜﱠَﺒﺎِت َو ِﺣﻔِْﻆ اَﻷْﺷَﮑﺎِل َو اﻟ َْﻬﯿَْﺌﺎِت‪.‬‬
‫َوَأﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤﺎُء َﻓُﻬَﻮ ِﺟْﺮٌم ﺑَِﺴﯿٌﻂ َﻣْﻮِﺿُﻌُﻪ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ أْن َﯾُﮑﻮَن َﺷﺎﻣًِﻠﺎ ﻟ ِﻸْرِض‪َ ،‬ﻣْﺸُﻤﻮﻟًﺎ ﻟ ِﻠَْﻬَﻮاِء‪ ،‬إَذا َﮐﺎَﻧﺎ َﻋَﻠﯽ َوْﺿَﻌﯿِْﻬَﻤﺎ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﯿﱠﯿِْﻦ َو ُﻫَﻮ ﺛَِﻘﻠُُﻪ اﻹَﺿﺎﻓِﱡﯽ‪.‬‬
‫َو ُﻫَﻮ ﺑَﺎِرٌد َرْﻃٌﺐ َأْي‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ :‬أﺟﺴﺎم‪ .‬ب‪ :‬أﺟﺴﺎم ﻣﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ -:‬وﻫﯽ‪ .‬ب‪ +:‬وﻫﯽ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ ،‬آ‪ :‬أﺟﺰاء‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬أﺟﺴﺎم‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ :‬ﺑﺎﻟﺼﻮرة‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﺼﻮر‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪» +:‬وﻫﯽ اﻟﺘﯽ ﺗﻨﻘﺴﻢ اﻟﻤﺮﮐﺒﺎت إﻟﯿﻬﺎ«‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪» -:‬وﻫﯽ ‪.«...‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ ،‬آ‪ +:‬اﻟﺼﻮر‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ -:‬اﻟﺼﻮر‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻋﻨﻪ‪ .‬ب‪ :‬ﻓﯿﻪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪74 :‬‬
‫َﻃﺒُْﻌُﻪ َﻃﺒٌْﻊ إَذا ُﺧﻠﱢَﯽ َو َﻣـ ﺎ ﯾُﻮِﺟﺒُُﻪ َو ﻟَْﻢ ﯾَُﻌـ ﺎِرْﺿُﻪ َﺳـ َﺒٌﺐ ﻣِْﻦ ـَﺧ ﺎِرٍج‪َ ،‬ﻇَﻬَﺮ َﻋﻨُْﻪ »‪ «1‬ﺑَْﺮٌد َﻣْﺤُﺴـ ﻮٌس‪َ ،‬و َﺣﺎﻟَـٌﮥ ِﻫَﯽ ُرُﻃﻮﺑَـٌﮥ‪َ ،‬و ِﻫَﯽ َﮐْﻮﻧُُﻪ ﻓِﯽ ِﺟﺒِﻠﱠﺘِِﻪ‬
‫ﺑ َِﺤﯿُْﺚ ﯾُِﺠﯿُﺐ »‪ «2‬ﺑ َِﺄْدَﻧﯽ َﺳـ َﺒٍﺐ إﻟَﯽ أْن َﯾَﺘَﻔﱠﺮَق َو َﯾﺘﱠِﺤَﺪ َو َﯾْﻘَﺒَﻞ أﱠي َﺷـ ْﮑٍﻞ َﮐﺎَن‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ﻻ َﯾْﺤَﻔَﻈُﻪ‪َ .‬و ُوُﺟﻮُدُه ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺎﺋَِﻨﺎِت ﻟ َِﺘْﺴـ َﻠَﺲ اﻟ َْﻬﯿَْﺌﺎُت »‪«3‬‬
‫اﻟ ﱠﺘِﯽ ﯾَُﺮاُد ﻓِﯽ َأْﺟَﺰاﺋَِﻬﺎ اﻟﺘﱠْﺸِﮑﯿُﻞ »‪َ «4‬و اﻟﺘﱠْﺨِﻄﯿُﻂ َو اﻟﺘﱠْﻌِﺪﯾُﻞ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اﻟﱠﺮْﻃَﺐ َو إْن َﮐﺎَن َﺳْﻬَﻞ اﻟﺘﱠْﺮِك ﻟ ِﻠَْﻬﯿَْﺌﺎِت اﻟﱠﺸْﮑﻠِﯿﱠِﮥ َﻓُﻬَﻮ َﺳْﻬُﻞ اﻟ َْﻘﺒُﻮِل ﻟََﻬﺎ‪َ ،‬ﮐَﻤﺎ‬
‫أﱠن اﻟ ْـَﯿ ﺎﺑ َِﺲ َوإْن َﮐـ ﺎَن ُﻋْﺴـ َﺮ اﻟ َْﻘﺒُﻮِل ﻟ ِﻠَْﻬﯿَْﺌـﺎِت اﻟﱠﺸْﮑﻠِﯿﱠِﮥ َﻓُﻬَﻮ ُﻋْﺴـ ُﺮ اﻟﺘﱠْﺮِك ﻟََﻬﺎ‪َ ،‬و َﻣْﻬَﻤﺎ ﺗُْﺨَﻤُﺮ اﻟ َْﯿﺎﺑ ُِﺲ ﺑ ِﺎﻟﱠﺮْﻃِﺐ اْﺳـ َﺘَﻔﺎَد اﻟ َْﯿﺎﺑ ُِﺲ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺮْﻃِﺐ َﻗﺒُﻮﻟًﺎ‬
‫ﻟ ِﻠﺘﱠْﻤِﺪﯾِﺪ َو اﻟﺘﱠْﺸـ ِﮑﯿِﻞ َﺳـ ْﻬًﻠﺎ‪َ ،‬و اْﺳَﺘَﻔﺎَد اﻟﱠﺮْﻃُﺐ ﻣَِﻦ اﻟ َْﯿﺎﺑ ِِﺲ ِﺣْﻔﻈًﺎ ﻟ َِﻤﺎ َﺣَﺪَث ﻓِﯿِﻪ ﻣَِﻦ اﻟﺘﱠْﻘِﻮﯾِﻢ َواﻟﺘﱠْﻌِﺪﯾِﻞ َﻗِﻮّﯾًﺎ َواْﺟَﺘَﻤَﻊ اﻟ َْﯿﺎﺑ ُِﺲ ﺑ ِﺎﻟﱠﺮْﻃِﺐ َﻋْﻦ َﺗَﺸﱡﺘﺘِِﻪ‬
‫َو اْﺳَﺘْﻤَﺴَﮏ اﻟﱠﺮْﻃُﺐ ﺑ ِﺎﻟ َْﯿﺎﺑ ِِﺲ َﻋْﻦ َﺳَﯿﻼﻧِِﻪ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ َْﻬَﻮاُء َﻓـﺈﻧﱠُﻪ ِﺟْﺮٌم ﺑَِﺴـ ﯿٌﻂ َﻣْﻮـِﺿ ُﻌُﻪ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ َﻓْﻮَق اﻟ َْﻤـ ﺎِء َو َﺗْﺤَﺖ اﻟﻨﱠﺎِر َو َﻫـ َﺬا ِﺧﱠﻔﺘُُﻪ اِﻹـَﺿ ﺎﻓِﯿﱠُﮥ‪َ ،‬و َﻃﺒُْﻌُﻪ َﺣـ ﺎﱞر َرْﻃٌﺐ َﻋَﻠﯽ ﻗِـَﯿ ﺎِس َﻣﺎ ﻗُﻠَْﻨﺎُه‪َ ،‬و‬
‫ُوُﺟﻮُدُه ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺎﺋَِﻨﺎِت ﻟ َِﺘَﺘَﺨﻠَْﺨَﻞ َو ﺗَُﻠﱠﻄَﻒ َو َﺗِﺨﱠﻒ َو َﺗْﺴَﺘِﻘﱠﻞ‪«5» .‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟﻨﱠﺎُر َﻓُﻬَﻮ ِﺟْﺮٌم ﺑَِﺴـ ﯿٌﻂ َﻣْﻮِﺿُﻌُﻪ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ َﻓْﻮَق اﻷْﺟَﺮاِم اﻟ ُْﻌﻨُْﺼِﺮﯾﱠِﮥ ُﮐﻠﱢَﻬﺎ َو َﻣَﮑﺎﻧُُﻪ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ ُﻫَﻮ اﻟﱠﺴْﻄُﺢ اﻟ ُْﻤَﻘﱠﻌُﺮ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻔَﻠِﮏ اﻟ ﱠِﺬي َﯾﻨَْﺘِﻬﯽ ِﻋﻨَْﺪه‬
‫اﻟ َْﮑْﻮُن َو اﻟ َْﻔَﺴﺎُد َو َذﻟ َِﮏ ِﺧﱠﻔﺘُُﻪ »‪ «6‬اﻟ ُْﻤْﻄَﻠَﻘُﮥ‪َ ،‬و َﻃﺒُْﻌُﻪ »‪َ «7‬ﺣﺎﱞر َﯾﺎﺑ ٌِﺲ‪َ ،‬و ُوُﺟﻮُدُه »‪ «8‬ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺎﺋَِﻨﺎِت ﻟ َِﺘﻨَْﻀَﺞ َو ﺗَُﻠﱠﻄَﻒ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ +:‬ﻣﻨﻬﺎ‪ .‬ب‪ -:‬ﻣﻨﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﺠﯿﺐ‪ .‬ب‪ :‬ﯾﺤﺒﺐ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻟا ﻬﯿﺌﺎت‪ .‬ط‪ :‬ﻟﻠﻬﯿﺎت‪ .‬آ‪ :‬ﻟﻠﻬﯿﺎة‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﻦ اﻟﺘﺸﮑﯿﻞ‪ .‬ب‪ -:‬ﻣﻦ‪.‬‬
‫)‪ (5‬آ‪ :‬ﻟﯿﺘﺨﻠﺨﻞ وﯾﻠﻄﻒ وﯾﺨﻒ وﯾﺴﺘﻘﻞ‪ .‬ط‪ ،‬ب‪ :‬ﻟﺘﺘﺨﻠﺨﻞ و ﺗﻠﻄﻒ و ﺗﺨﻒ و ﺗﺴﺘﻘﻞ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ :‬ﺧﻔﺘﻪ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺧﻔﺘﻬﺎ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 59‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (7‬ب‪ :‬ﻃﺒﻌﻪ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻃﺒﻌﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (8‬ب‪ :‬وﺟﻮده‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬وﺟﻮدﻫﺎ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪75 :‬‬
‫َو َﺗْﻤَﺘِﺰَج »‪ «1‬ﺑ ِﺎﻟ َْﻌَﻨﺎِﺻِﺮ »‪َ «2‬و َﯾْﺠِﺮَي ﻓِﯿَﻬﺎ ﺑ َِﺘﻨِْﻔﯿـِﺬِه »‪ «3‬اﻟ َْﺠْﻮَﻫَﺮ اﻟ َْﻬَﻮاﺋِﱠﯽ‪َ ،‬و ﻟ َِﯿْﮑِﺴـ َﺮ ﻣِْﻦ ُﻣُﺤﻮَﺿِﮥ ﺑَْﺮِد اﻟ ُْﻌﻨْـُﺼ َﺮﯾِْﻦ اﻟﺜﱠِﻘﯿَﻠﯿِْﻦ اﻟ َْﺒﺎِرَدﯾِْﻦ َﻓَﯿْﺮِﺟَﻌﺎ َﻋِﻦ‬
‫اﻟ ُْﻌﻨْـُﺼ ِﺮﯾﱠِﮥ إﻟَﯽ اﻟ ِْﻤَﺰاِﺟﯿﱠِﮥ‪َ .‬و اﻟﺜﱠِﻘﯿﻼـِن َأْﻋـَﻮُن ﻓِﯽ َﮐْﻮِن اﻷْﻋـَﻀ ﺎِء َو ﻓِﯽ ُﺳـ ُﮑﻮﻧَِﻬﺎ‪َ .‬و اﻟ َْﺨِﻔﯿَﻔـ ﺎِن َأْﻋَﻮُن ﻓِﯽ َﮐْﻮِن اﻷـْرَواِح َو ﻓِﯽ َﺗَﺤﱡﺮِﮐَﻬـ ﺎ »‪َ «4‬و‬
‫َﺗْﺤِﺮﯾِﮏ اﻷْﻋَﻀﺎِء َو إْن َﮐﺎَن اﻟ ُْﻤَﺤﱢﺮُك اﻷﱠوُل ُﻫَﻮ اﻟﻨﱠْﻔُﺲ ﺑ ِِﺈْذِن ﺑَﺎِرﯾَﻬﺎ »‪َ «5‬ﻓَﻬِﺬِه ِﻫَﯽ اﻷْرَﮐﺎُن‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﻟﺘﻨﻀﺞ و ﺗﻠﻄﻒ وﺗﻤﺘﺰج‪ .‬ب‪ :‬ﻟﯿﻨﻀﺞ و ﯾﻠﻄﻒ و ﯾﻤﺘﺰج‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺗﻤﺘﺰج ﺑﺎﻟﻌﻨﺎﺻـﺮ‪ .‬ب‪ :‬ﯾﻤﺘﺰج‪) -‬ﺑﺎﻟﻌﻨﺎﺻـﺮ(‪) .‬ﻗﺎل اﻵﻣﻠﯽ‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺘﻠﻤﯿﺬ و ﯾﻤﺘﺰج ﻓﯽ دﺳـﺘﻮر اﻟﺸـﯿﺦ ﻏﯿﺮ ﻣﻘﯿﺪ ﺑﺎﻟﻌﻨﺎﺻـﺮ و‬
‫ﻣﻌﻨﺎه ﯾﻌﺘﺪل ﻋﻠﯽ اﺳﺘﻌﻤﺎل اﻟﺴﺮﯾﺎﻧﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ َﻣَﻊ ﺑ ُﻌﺪه ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻟﻤﺎ ﻗﺒﻠﻪ و ﻣﺎ ﺑﻌﺪه ﻓﯽ اﻟﻔﺎﻋﻞ(‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ :‬ﺗﺠﺮي ﻓﯿﻬﺎ ﺑﺘﻨﻔﯿﺬﻫﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﯾﺠﺮي ﻓﯿﻬﺎ ﺑﺘﻨﻔﯿﺬه‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺗﺤّﺮﮐﻬﺎ‪ .‬ط‪ :‬ﺗﺤﺮﯾﮑﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬ج‪ -:‬ﺑﺎذن ﺑﺎرﯾﻬﺎ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪77 :‬‬
‫اﻟﱠﺘْﻌِﻠﯿُﻢ اﻟﱠﺜﺎِﻟُﺚ ِﻓﯽ اﻷْﻣِﺰَﺟِﮥ َو ُﻫَﻮ َﺛﻼَﺛُﮥ ُﻓُﺼﻮٍل‬

‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اَﻷﱠوُل ِﻓﯽ اْﻟِﻤَﺰاِج‬

‫َأﻗُﻮُل‪ :‬اﻟ ِْﻤَﺰاُج َﮐﯿِْﻔﯿﱠٌﮥ َﺣﺎِﺻَﻠٌﮥ »‪ «1‬ﻣِْﻦ َﺗَﻔﺎُﻋِﻞ اﻟ َْﮑﯿِْﻔﯿﱠﺎِت اﻟ ُْﻤَﺘَﻀﺎﱠداِت »‪ «2‬إَذا »‪َ «3‬وَﻗَﻔْﺖ َﻋَﻠﯽ َﺣﱟﺪ َﻣﺎ‪ ،‬و ُوُﺟﻮُدَﻫﺎ ﻓِﯽ َﻋَﻨﺎِﺻـ َﺮ ُﻣَﺘَﺼﱢﻐَﺮِة اﻷْﺟَﺰاِء‬
‫ﻟ ِﯿَُﻤﺎﱠس َأْﮐَﺜُﺮ ُﮐﱢﻞ َواِﺣٍﺪ ﻣِﻨَْﻬﺎ َأْﮐَﺜَﺮ اﻵَﺧِﺮ‪ ،‬إَذا َﺗَﻔﺎَﻋَﻠْﺖ ﺑ ُِﻘَﻮاَﻫﺎ ﺑَْﻌُﻀَﻬﺎ ﻓِﯽ ﺑَْﻌٍﺾ‪َ ،‬ﺣَﺪَث َﻋْﻦ ُﺟْﻤَﻠﺘَِﻬﺎ َﮐﯿِْﻔﯿﱠٌﮥ ُﻣَﺘَﺸﺎﺑ ِﻬٌﮥ ﻓِﯽ َﺟِﻤﯿِﻌَﻬﺎ‪ِ ،‬ﻫَﯽ ﻟا ِْﻤَﺰاِج‪.‬‬
‫َو اﻟ ُْﻘَﻮي »‪ «4‬اﻷﱠوﻟ ِﯿﱠُﮥ ﻓِﯽ اﻷْرَﮐﺎِن اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮَرِة َأْرﺑٌَﻊ ِﻫَﯽ‪ :‬اﻟ َْﺤَﺮاَرُة َو اﻟ ْﺒُُﺮوَدُة َو اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَُﮥ َو اﻟ ْﯿُﺒُﻮَﺳُﮥ‪َ .‬و ﺑ ُﯿﱢَﻦ »‪َ «5‬أﱠن اﻟ ِْﻤَﺰاَﺟﺎِت ﻓِﯽ اﻷْﺟَﺴﺎِم اﻟ َْﮑﺎﺋَِﻨِﮥ‬
‫اﻟ َْﻔﺎِﺳَﺪِة إﻧﱠَﻤﺎ َﺗُﮑﻮُن َﻋﻨَْﻬﺎ‪ ،‬وَذﻟ َِﮏ ﺑ َِﺤَﺴِﺐ َﻣﺎ ﺗُْﻮِﺟﺒُُﻪ اﻟ ِْﻘْﺴَﻤُﮥ اﻟ َْﻌْﻘﻠِﯿﱠُﮥ ﺑ ِﺎﻟﻨﱠَﻈِﺮ اﻟ ُْﻤْﻄَﻠِﻖ َﻏﯿِْﺮ ُﻣَﻀﺎٍف إﻟَﯽ َﺷْﯽٍء َﻋَﻠﯽ »‪َ «6‬وْﺟَﻬﯿِْﻦ‪.‬‬
‫َو َأَﺣُﺪ اﻟ َْﻮْﺟَﻬﯿِْﻦ أْن َﯾُﮑﻮَن اﻟ ِْﻤَﺰاُج ُﻣْﻌَﺘِﺪﻟًﺎ َﻋَﻠﯽ أْن َﺗُﮑﻮَن اﻟ َْﻤَﻘﺎِدﯾُﺮ ﻣَِﻦ‬
‫اﻟ َْﮑﯿِْﻔﯿﱠﺎِت اﻟ ُْﻤَﺘَﻀﺎﱠدِة ﻓِﯽ اﻟُﻤْﻤَﺘَﺰِج ُﻣَﺘَﺴﺎِوَﯾًﮥ ُﻣَﺘَﻘﺎِوَﻣًﮥ‪ ،‬و َﯾُﮑﻮُن اﻟ ِْﻤَﺰاُج َﮐﯿِْﻔﯿﱠٌﮥ ُﻣَﺘَﻮﱢﺳَﻄٌﮥ ﺑَﯿَْﻨَﻬﺎ ﺑ ِﺎﻟﺘﱠْﺤِﻘﯿِﻖ »‪«7‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬ﺣﺎﺻﻠﮥ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺗﺤﺪث‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬اﻟﻤﺘﻀﺎدات‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﺘﻀﺎدة‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﻮﺟﻮدة ﻓﯽ ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻣﺘﺼـﻐﺮة اﻷـﺟﺰاء ﻟﯿﻤـﺎّس أﮐﺜﺮ ﮐـﻞ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬـﺎ ‪ ....‬ب‪ :‬إذا وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ ﺣـﺪ ﻣـﺎ و وﺟﻮدﻫـﺎ ﻓﯽ ﻋﻨﺎﺻـﺮ‬
‫ﻣﺘﺼﻐﺮة ‪....‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ :‬و اﻟﻘﻮي ‪ ....‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻻّن اﻟﻘﻮي‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ :‬و ﺑﯿﻦ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﺒﯿﻦ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ :‬ﻋﻠﯽ وﺟﻬﯿﻦ‪ .‬ط‪ :‬ﻓﻬﻮ ﻋﻠﯽ وﺟﻬﯿﻦ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 60‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (7‬ب‪ :‬ﺑﺎﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ .‬ط‪ :‬ﺑﺎﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪78 :‬‬
‫َو اﻟ ْـَﻮْﺟُﻪ اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ َأْن ﻻـ َﯾُﮑـ ﻮَن اﻟ ِْﻤَﺰاُج ﺑَﯿـْ َﻦ اﻟ َْﮑﯿِْﻔﯿﱠﺎِت اﻟ ُْﻤَﺘـَﻀ ﺎﱠدِة َوَﺳــ ﻄًﺎ ُﻣْﻄَﻠﻘـًﺎ‪َ ،‬و ﻟَِﮑـ ْﻦ َﯾُﮑـ ﻮُن َأﻣْـَﯿ َﻞ إﻟَﯽ َأـَﺣـ ِﺪ اﻟﱠﻄَﺮَﻓﯿـْ ِﻦ إﱠﻣﺎ ﻓِﯽ إْﺣــ َﺪي‬
‫اﻟ ُْﻤَﺘَﻀﺎﱠدَﺗﯿِْﻦ ﻟا ﻠﱠَﺘﯿِْﻦ ﺑَﯿَْﻦ اﻟ ْﺒُُﺮوَدِة َو اﻟ َْﺤَﺮاَرِة َو اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَـِﮥ َواﻟ ْﯿُﺒُﻮَﺳـ ِﮥ‪َ ،‬و إﱠﻣﺎ ﻓِﯽ ِﮐَﻠﯿِْﻬَﻤﺎ‪ .‬ﻟَِﮑِﻦ اﻟ ُْﻤْﻌَﺘَﺒُﺮ ﻓِﯽ ِﺻـ َﻨﺎَﻋِﮥ اﻟﱢﻄﱢﺐ ﺑ ِﺎﻻْﻋﺘِـَﺪاِل َو اﻟ ُْﺨُﺮوِج َﻋِﻦ‬
‫ك‪ «1» ،‬ﺑَْﻞ َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾَﺘَﺴـ ﻠﱠَﻢ اﻟﱠﻄﺒِﯿُﺐ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ أﱠن اﻟ ُْﻤْﻌَﺘـِﺪَل َﻋَﻠﯽ َﻫـ َﺬا اﻟ َْﻤْﻌَﻨﯽ ﻣِﱠﻤﺎ ﻻ َﯾُﺠﻮُز أْن ﯾُﻮَﺟَﺪ أْﺻـ ًﻠﺎ‪،‬‬ ‫اﻻْﻋﺘِـَﺪاِل ﻟَﯿَْﺲ َﻫَﺬا َوﻻ َذا َ‬
‫َﻓـْﻀ ًﻠﺎ َﻋْﻦ أْن َﯾُﮑﻮَن ﻣَِﺰاَج إﻧ َْﺴـ ﺎٍن‪ ،‬أْو ُﻋْﻀِﻮ إﻧ َْﺴـ ﺎٍن‪َ ،‬و َأْن َﯾْﻌَﻠَﻢ أﱠن اﻟ ُْﻤْﻌَﺘـِﺪَل اﻟ ﱠِﺬي َﯾْﺴـ َﺘْﻌِﻤﻠُُﻪ اَﻷِﻃﺒﱠﺎُء ﻓِﯽ َﻣَﺒﺎِﺣﺜِِﻬْﻢ ُﻫَﻮ ُﻣْﺸـ َﺘﱞﻖ‪ ،‬ﻻ ﻣَِﻦ اﻟﺘﱠَﻌﺎُدِل‬
‫اﻟ ﱠِﺬي ُﻫَﻮ اﻟﺘﱠَﻮاُزُن ﺑ ِـﺎﻟﱠﺴِﻮﯾﱠِﮥ‪ ،‬ﺑَـْﻞ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌـ ْﺪِل ﻓِﯽ اﻟ ِْﻘْﺴـ َﻤِﮥ َو ُﻫَﻮ أْن َﯾُﮑﻮَن َﻗـْﺪ َﺗَﻮﻓﱠَﺮ ﻓِﯿِﻪ َﻋَﻠﯽ اﻟ ُْﻤْﻤَﺘَﺰِج ﺑَـَﺪﻧًﺎ َﮐﺎَن ﺑ َِﺘَﻤﺎﻣِِﻪ َأْو ُﻋْﻀﻮًا ﻣَِﻦ ﻟا َْﻌَﻨﺎـِﺻ ِﺮ‬
‫ﺑ َِﮑﱢﻤﯿﱠﺎﺗَِﻬﺎ َوَﮐﯿِْﻔﯿﱠﺎﺗَِﻬﺎ‪ ،‬اﻟ ِْﻘْﺴُﻂ اﻟ ﱠِﺬي َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ ﻟَُﻪ ﻓِﯽ اﻟ ِْﻤَﺰاِج اﻹﻧ َْﺴﺎﻧِﱢﯽ َﻋَﻠﯽ َأْﻋـَﺪِل ﻗِْﺴـ َﻤٍﮥ َو ﻧِْﺴـ َﺒٍﮥ‪ ،‬ﻟَِﮑﻨﱠُﻪ َﻗـْﺪ َﯾْﻌِﺮُض أْن َﺗُﮑﻮَن َﻫِﺬِه اﻟ ِْﻘْﺴـ َﻤُﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ‬
‫َﺗَﺘَﻮﻓﱠُﺮ َﻋَﻠﯽ اﻹﻧ َْﺴﺎِن َﻗِﺮﯾـَﺒ ًﮥ ِﺟّﺪًا ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻤْﻌَﺘِﺪِل اﻟ َْﺤِﻘﯿِﻘﱢﯽ اَﻷﱠوِل‪ ،‬و َﻫَﺬا اﻻْﻋﺘَِﺪاُل اﻟ ُْﻤْﻌَﺘَﺒُﺮ ﺑ َِﺤَﺴِﺐ َأﺑ َْﺪاِن اﻟﻨﱠﺎِس أﯾْﻀًﺎ اﻟ ﱠِﺬي ُﻫَﻮ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ َﻏﯿِْﺮِه‬
‫ﻣِﱠﻤﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﻟﻪ َذﻟ َِﮏ اﻻْﻋﺘَِﺪاُل‪َ ،‬و ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ ﻗُْﺮُب اﻹﻧ َْﺴﺎِن ﻣَِﻦ اﻻْﻋﺘَِﺪاِل اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮِر ﻓِﯽ اﻟ َْﻮْﺟِﻪ اَﻷﱠوِل‪َ ،‬ﯾْﻌِﺮُض ﻟَُﻪ َﺛَﻤﺎﻧَِﯿُﮥ َأْوُﺟٍﻪ ﻣَِﻦ اﻻْﻋﺘَِﺒﺎَراِت‪.‬‬
‫َﻓﺈﻧﱠُﻪ إﱠﻣﺎ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﺑ َِﺤَﺴِﺐ اﻟﻨﱠْﻮِع َﻣِﻘﯿﺴًﺎ إﻟَﯽ َﻣﺎ َﯾْﺨَﺘﻠُِﻒ ﻣِﱠﻤﺎ ُﻫَﻮ َﺧﺎِرٌج َﻋﻨُْﻪ‪.‬‬
‫َو إﱠﻣﺎ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﺑ َِﺤَﺴِﺐ اﻟﻨﱠْﻮِع َﻣِﻘﯿﺴًﺎ إﻟَﯽ َﻣﺎ َﯾْﺨَﺘﻠُِﻒ ﻣِﱠﻤﺎ ُﻫَﻮ ﻓِﯿِﻪ‪.‬‬
‫َو إﱠﻣﺎ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﺑ َِﺤَﺴِﺐ ِﺻﻨٍْﻒ ﻣَِﻦ اﻟﻨﱠْﻮِع َﻣِﻘﯿﺴًﺎ إﻟَﯽ َﻣﺎ َﯾْﺨَﺘﻠُِﻒ ﻣِﱠﻤﺎ ُﻫَﻮ َﺧﺎِرٌج َﻋﻨُْﻪ َو ﻓِﯽ َﻧْﻮِﻋِﻪ‪.‬‬
‫َو إﱠﻣﺎ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﺑ َِﺤَﺴِﺐ ِﺻﻨٍْﻒ ﻣَِﻦ اﻟﻨﱠْﻮِع َﻣِﻘﯿﺴًﺎ إﻟَﯽ َﻣﺎ َﯾْﺨَﺘﻠُِﻒ ﻣِﱠﻤﺎ ُﻫَﻮ ﻓِﯿِﻪ »‪«2‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ذاك‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ذﻟﮏ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ج‪ :‬ﻣﻤﺎ ﻫﻮ داﺧﻞ ﻓﯽ اﻟﺼﻨﻒ‪ .‬آ‪ ،‬ب‪ :‬ﻣﻤﺎ ﻫﻮ ﻓﯿﻪ‪ .‬ط‪ :‬و ﻫﻮ داﺧﻞ ﻓﯽ اﻟﺼﻨﻒ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪79 :‬‬
‫وإﱠﻣﺎ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﺑ َِﺤَﺴِﺐ اﻟﱠﺸْﺨِﺺ ﻣَِﻦ اﻟﱢﺼﻨِْﻒ ﻣَِﻦ اﻟﻨﱠْﻮِع َﻣِﻘﯿﺴًﺎ إﻟَﯽ َﻣﺎ َﯾْﺨَﺘﻠُِﻒ ﻣِﱠﻤﺎ ُﻫَﻮ َﺧﺎِرٌج َﻋﻨُْﻪ َو ﻓِﯽ ِﺻﻨِْﻔﻪ َو ﻓِﯽ َﻧْﻮِﻋِﻪ‪.‬‬
‫َو إﱠﻣﺎ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﺑ َِﺤَﺴِﺐ اﻟﱠﺸْﺨِﺺ َﻣِﻘﯿﺴًﺎ إﻟَﯽ َﻣﺎ َﯾْﺨَﺘﻠُِﻒ ﻣِْﻦ َأْﺣَﻮاﻟ ِِﻪ ﻓِﯽ َﻧْﻔِﺴِﻪ‪.‬‬
‫َو إﱠﻣﺎ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﺑ َِﺤَﺴِﺐ اﻟ ُْﻌْﻀِﻮ َﻣِﻘﯿﺴًﺎ إﻟَﯽ َﻣﺎ َﯾْﺨَﺘﻠُِﻒ ﻣِﱠﻤﺎ ُﻫَﻮ َﺧﺎِرٌج َﻋﻨُْﻪ َو ﻓِﯽ ﺑََﺪﻧِِﻪ‪.‬‬
‫َو إﱠﻣﺎ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﺑ َِﺤَﺴِﺐ اﻟ ُْﻌْﻀِﻮ َﻣِﻘﯿﺴًﺎ إﻟَﯽ َأْﺣَﻮاﻟ ِِﻪ ﻓِﯽ َﻧﻔِْﺴِﻪ »‪.«1‬‬
‫َو اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ اﻷَـﱠوُل‪ُ :‬ﻫَﻮ اﻻْﻋﺘِـَﺪاُل اﻟ ﱠِﺬي ﻟ ِﻺﻧ َْﺴـ ﺎِن ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ َﺳﺎﺋِِﺮ اﻟ َْﮑﺎﺋَِﻨﺎِت‪َ ،‬و ُﻫَﻮ َﺷـ ْﯽٌء ﻟَُﻪ َﻋْﺮٌض َو ﻟَﯿَْﺲ ُﻣﻨَْﺤـِﺼ ﺮًا ﻓِﯽ َﺣـ ﱟﺪ‪َ ،‬و ﻟَﯿَْﺲ َذﻟ َِﮏ‬
‫أﯾْﻀًﺎ َﮐﯿَْﻒ اﺗﱠَﻔَﻖ ﺑَْﻞ ﻟَُﻪ ﻓِﯽ اﻹﻓَْﺮاِط َو اﻟﺘﱠْﻔِﺮﯾِﻂ َﺣﱠﺪاِن‪ ،‬إَذا َﺧَﺮَج َﻋﻨُْﻬَﻤﺎ ﺑََﻄَﻞ اﻟ ِْﻤَﺰاُج َﻋْﻦ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﻣَِﺰاَج إﻧ َْﺴﺎٍن‪.‬‬
‫َو َأﱠﻣﺎ اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ‪َ :‬ﻓُﻬَﻮ اﻟ َْﻮاِﺳـ َﻄُﮥ ﺑَﯿَْﻦ َﻃَﺮَﻓْﯽ َﻫَﺬا اﻟ ِْﻤَﺰاِج اﻟ َْﻌِﺮﯾِﺾ‪َ ،‬و ﯾُﻮَﺟُﺪ ﻓِﯽ َﺷـ ْﺨٍﺺ ﻓِﯽ َﻏﺎَﯾِﮥ اﻻْﻋﺘَِﺪاِل ﻣِْﻦ ِﺻﻨٍْﻒ ﻓِﯽ َﻏﺎَﯾِﮥ اﻻْﻋﺘَِﺪاِل ﻓِﯽ اﻟﱢﺴﱢﻦ‬
‫اﻟ ﱠِﺬي َﯾﺒْﻠُ ُﻎ ﻓِﯿِﻪ اﻟﱡﻨُﺸﻮُء َﻏﺎَﯾـَﮥ اﻟﱡﻨُﻤﱢﻮ‪َ ،‬و َﻫـ َﺬا أﯾْﻀًﺎ َو إْن ﻟَْﻢ َﯾُﮑِﻦ اﻻْﻋﺘِـَﺪاُل اﻟ َْﺤِﻘﯿِﻘﱡﯽ اﻟ َْﻤـ ْﺬُﮐﻮُر ﻓِﯽ اﺑ ْﺘَِﺪاِء اﻟ َْﻔْﺼِﻞ َﺣﺘﱠﯽ َﯾْﻤَﺘﻨَِﻊ »‪ُ «2‬وُﺟﻮُدُه‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠُﻪ‬
‫ﻣِﱠﻤﺎ َﯾِﻌﱡﺰ »‪ُ «3‬وُﺟﻮُدُه َوَﻫَﺬا اﻹﻧ َْﺴﺎُن أﯾْﻀًﺎ إﻧﱠَﻤﺎ َﯾْﻘُﺮُب ﻣَِﻦ اﻻْﻋﺘَِﺪاِل اﻟ َْﺤِﻘﯿِﻘﱢﯽ اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮِر‪ ،‬ﻻ َﮐﯿَْﻒ اﺗﱠَﻔَﻖ‪َ ،‬و ﻟَِﮑْﻦ َﺗَﺘَﮑﺎَﻓُﺄ »‪َ «4‬أْﻋَﻀﺎُؤُه »‪ «5‬اﻟ َْﺤﺎﱠرُة‬
‫َﮐﺎﻟ َْﻘﻠِْﺐ‪َ ،‬و ﻟا َْﺒﺎِرَدُة َﮐﺎﻟـﱢﺪَﻣﺎِغ‪َ ،‬و اﻟﱠﺮْﻃـَﺒ ُﮥ َﮐﺎﻟ َْﮑﺒِـِﺪ‪َ ،‬و اﻟ َْﯿﺎﺑ َِﺴـ ُﮥ َﮐﺎﻟ ِْﻌَﻈﺎِم‪َ ،‬ﻓﺈَذا َﺗَﻮاَزَﻧْﺖ َو َﺗَﻌﺎَدﻟَْﺖ‪َ ،‬ﻗُﺮﺑَْﺖ ﻣَِﻦ اﻻْﻋﺘِـَﺪاِل اﻟ َْﺤِﻘﯿِﻘﱢﯽ‪َ ،‬و أﱠﻣﺎ ﺑ ِﺎْﻋﺘَِﺒﺎِر‬
‫ُﮐﱢﻞ ُﻋْﻀٍﻮ ﻓِﯽ َﻧْﻔِﺴِﻪ‪َ ،‬ﻓَﮑﻠﱠﺎ »‪ «6‬إﻟّﺎ ُﻋْﻀﻮًا َواِﺣﺪًا َو ُﻫَﻮ اﻟ ِْﺠﻠُْﺪ َﻋَﻠﯽ َﻣﺎ َﻧِﺼُﻔُﻪ ﺑَْﻌُﺪ‪َ .‬و أﱠﻣﺎ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬ج‪ :‬إﻟﯽ أﺣﻮاﻟﻪ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬إﻟﯽ ﻣﺎ ﯾﺨﺘﻠﻒ ﻣﻦ أﺣﻮاﻟﻪ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻤﺘﻨﻊ‪ .‬آ‪ :‬ﯾﻤﻨﻊ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﻌّﺰ‪ .‬ب‪ :‬ﯾﻌﺴﺮ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 61‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (4‬ب‪ :‬ﺗﺘﮑﺎﻓﺄ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﺘﮑﺎﻓﯽ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ :‬أﻋﻀﺎؤه‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻷﻋﻀﺎء‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﮑّﻠﺎ‪ .‬ط‪ :‬ﻓﻠﯿﺲ ﻣﻌﺘﺪﻟًﺎ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪80 :‬‬
‫اﻷْرَواِح َو إﻟَﯽ اﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟﱠﺮﺋِﯿَﺴـ ِﮥ َﻓَﻠﯿَْﺲ ﯾُْﻤِﮑُﻦ َأْن َﯾُﮑﻮَن ُﻣَﻘﺎِرﺑًﺎ ﻟ َِﺬﻟ َِﮏ اﻻْﻋﺘَِﺪاِل اﻟ َْﺤِﻘﯿِﻘﱢﯽ ﺑَْﻞ َﺧﺎِرﺟًﺎ َﻋﻨُْﻪ إﻟَﯽ اﻟ َْﺤَﺮاَرِة َو اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَِﮥ‪َ .‬ﻓﺈﱠن َﻣﺒَْﺪَأ‬
‫اﻟ َْﺤـَﯿ ﺎِة ُﻫَﻮ اﻟ َْﻘﻠُْﺐ َو اﻟﱡﺮوُح‪َ ،‬و ُﻫَﻤـ ﺎ ـَﺣ ﺎﱠراِن ِﺟـ ّﺪًا َﻣﺎﺋِﻼـِن إﻟَﯽ اﻹﻓَْﺮاِط‪َ .‬و اﻟ َْﺤَﯿﺎُة ﺑ ِﺎﻟ َْﺤَﺮاَرِة‪َ ،‬و اﻟﱡﻨُﺸﻮُء ﺑ ِﺎﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَـِﮥ‪ ،‬ﺑَِﻞ اﻟ َْﺤَﺮاَرُة َﺗُﻘﻮُم ﺑ ِﺎﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَـِﮥ َو‬
‫َﺗْﻐَﺘِﺬي ﺑ َِﻬﺎ‪َ .‬و اﻷْﻋَﻀﺎُء اﻟﱠﺮﺋِﯿَﺴُﮥ َﺛﻼَﺛٌﮥ َﮐَﻤﺎ َﺳـ ﻨَُﺒﯿﱢُﻦ ﺑَْﻌَﺪ َﻫَﺬا‪َ ،‬و اﻟ َْﺒﺎِرُد ﻣِﻨَْﻬﺎ َواِﺣٌﺪ َو ُﻫَﻮ اﻟﱢﺪَﻣﺎُغ‪َ .‬و ﺑَْﺮُدُه ﻻ َﯾﺒْﻠُ ُﻎ َأْن ﯾَُﻌﱢﺪَل َﺣﱠﺮ اﻟ َْﻘﻠِْﺐ َو اﻟ َْﮑﺒِِﺪ‪َ .‬و‬
‫اﻟ َْﯿﺎﺑ ُِﺲ ﻣِﻨَْﻬﺎ أِو اﻟ َْﻘِﺮﯾُﺐ ﻣَِﻦ اﻟ ْﯿُﺒُﻮَﺳـ ِﮥ َواِﺣـ ٌﺪ َو ُﻫَﻮ اﻟ َْﻘﻠُْﺐ‪ ،‬وَ ﯾُﺒُﻮَﺳـ ﺘُُﻪ ﻻ َﺗﺒْﻠُ ُﻎ َأْن ﺗَُﻌـ ﱢﺪَل ﻣَِﺰاَج ُرُﻃﻮﺑَـِﮥ اﻟـﱢﺪَﻣﺎِغ َو اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ‪َ .‬وﻟَﯿَْﺲ اﻟـﱢﺪَﻣﺎُغ أﯾْﻀـًﺎ‬
‫ﺑ َِﺬﻟ َِﮏ اﻟ َْﺒﺎِرِد‪َ ،‬وﻻ اﻟ َْﻘﻠُْﺐ أﯾْﻀًﺎ ﺑ َِﺬﻟ َِﮏ اﻟ َْﯿﺎﺑ ِِﺲ‪َ ،‬و ﻟَِﮑِﻦ اﻟ َْﻘﻠُْﺐ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻵَﺧَﺮﯾِْﻦ َﯾﺎﺑ ٌِﺲ‪َ ،‬و اﻟﱢﺪَﻣﺎُغ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻵَﺧَﺮﯾِْﻦ ﺑَﺎِرٌد‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ اﻟﺜﱠﺎﻟ ُِﺚ‪َ :‬ﻓُﻬَﻮ َأْﺿـ َﯿُﻖ َﻋْﺮﺿـًﺎ ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻘْﺴِﻢ اَﻷﱠوِل‪َ ،‬أْﻋﻨِﯽ ﻣَِﻦ اﻻْﻋﺘِـَﺪاِل اﻟﻨﱠْﻮِﻋﱢﯽ إﻟّﺎ َأﱠن ﻟَُﻪ َﻋْﺮﺿًﺎ َﺻﺎﻟ ِﺤًﺎ َو ُﻫَﻮ اﻟ ِْﻤَﺰاُج اﻟﱠﺼﺎﻟ ِـُﺢ ﻟ ُِﺄﱠﻣٍﮥ ﻣَِﻦ‬
‫اُﻷَﻣِﻢ ﺑ َِﺤَﺴِﺐ اﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ إﻗْﻠِﯿٍﻢ ﻣَِﻦ اﻷَﻗﺎﻟ ِﯿِﻢ‪َ ،‬وَﻫَﻮاٍء ﻣَِﻦ اَﻷْﻫِﻮَﯾِﮥ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن ﻟ ِﻠِْﻬﻨِْﺪ ﻣَِﺰاﺟًﺎ َﯾْﺸُﻤﻠُُﻬْﻢ‪َ ،‬ﯾِﺼﱡﺤﻮَن ﺑ ِِﻪ‪ .‬وَ ﻟ ِﻠﱠﺼَﻘﺎﻟ َِﺒِﮥ ﻣَِﺰاﺟًﺎ آَﺧَﺮ ﯾَُﺨﱡﺼﻮَن ﺑ ِِﻪ‬
‫»‪َ «1‬و َﯾـِﺼ ﱡﺤﻮَن ﺑ ِِﻪ‪ُ .‬ﮐﱡﻞ َواِﺣـ ٍﺪ ﻣِﻨُْﻬَﻤﺎ ُﻣْﻌَﺘـِﺪٌل ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ ِﺻـ ﻨِْﻔِﻪ‪َ ،‬و َﻏﯿُْﺮ ُﻣْﻌَﺘـِﺪٍل ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻵَﺧِﺮ‪َ .‬ﻓﺈﱠن ﺑَـَﺪَن اﻟ ِْﻬﻨْـِﺪﱢي إَذا َﺗَﮑﯿﱠَﻒ ﺑ ِِﻤَﺰاِج‬
‫اﻟﱢﺼَﻘﻼـﺑ ِﱢﯽ َﻣِﺮَض أْو َﻫَﻠـَﮏ‪َ .‬و َﮐـ َﺬﻟ َِﮏ َﺣـ ﺎُل ﺑَـَﺪِن اﻟﱢﺼَﻘﻼـﺑ ِﱢﯽ إَذا َﺗَﮑﯿﱠَﻒ ﺑ ِِﻤَﺰاِج اﻟ ِْﻬﻨْـِﺪﱢي‪َ .‬ﻓَﯿُﮑﻮُن إَذْن ﻟ ُِﮑـ ﱢﻞ َواِﺣـ ٍﺪ ﻣِْﻦ َأْﺻـ َﻨﺎِف ُﺳـ ﱠﮑﺎِن‬
‫اﻟ َْﻤْﻌُﻤﻮَرِة ﻣَِﺰاٌج َﺧﺎﱞص ﯾَُﻮاﻓُِﻖ َﻫَﻮاَء إﻗْﻠِﯿِﻤِﻪ‪َ ،‬و ﻟَُﻪ َﻋْﺮٌض َو ﻟ َِﻌْﺮِﺿِﻪ َﻃَﺮَﻓﺎ إﻓَْﺮاٍط َو َﺗْﻔِﺮﯾٍﻂ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ اﻟﱠﺮاﺑ ُِﻊ‪َ :‬ﻓُﻬَﻮ اﻟ َْﻮاِﺳَﻄُﮥ ﺑَﯿَْﻦ َﻃَﺮَﻓْﯽ َﻋْﺮِض ﻣَِﺰاِج اﻹﻗْﻠِﯿِﻢ‪َ ،‬و ُﻫَﻮ َأْﻋَﺪُل َأﻣِْﺰَﺟِﮥ َذﻟ َِﮏ اﻟﱢﺼﻨِْﻒ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ +:‬ﯾﺨّﺼﻮن ﺑﻪ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ -:‬ﯾﺨّﺼﻮن ﺑﻪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪81 :‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ اﻟ َْﺨﺎﻣُِﺲ‪َ :‬ﻓُﻬَﻮ َأْﺿـ َﯿُﻖ »‪ «1‬ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻘْﺴِﻢ اﻷَـﱠوِل َو اﻟﺜﱠﺎﻟ ِِﺚ‪َ ،‬و ُﻫَﻮ اﻟ ِْﻤَﺰاُج اﻟ ﱠِﺬي َﯾِﺠُﺐ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﻟ َِﺸـ ْﺨٍﺺ ُﻣَﻌﯿﱠٍﻦ َﺣﺘﱠﯽ َﯾُﮑﻮَن َﻣْﻮُﺟﻮدًا‬
‫َﺣّﯿًﺎ ـَﺻ ِﺤﯿﺤًﺎ‪َ ،‬و ﻟَُﻪ أﯾْﻀًﺎ َﻋْﺮٌض َﯾُﺤﱡﺪُه َﻃَﺮَﻓﺎ إﻓَْﺮاٍط وَ َﺗْﻔِﺮﯾٍﻂ‪َ .‬و َﯾِﺠُﺐ َأْن َﺗْﻌَﻠَﻢ َأﱠن ُﮐﱠﻞ َﺷـ ْﺨٍﺺ َﯾْﺴَﺘِﺤﱡﻖ ﻣَِﺰاﺟًﺎ َﯾُﺨﱡﺼُﻪ‪َ ،‬ﯾﻨُْﺪُر أْو ﻻ ﯾُْﻤِﮑُﻦ َأْن‬
‫ﯾَُﺸﺎِرَﮐُﻪ ﻓِﯿِﻪ اﻵَﺧُﺮ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ اﻟﱠﺴﺎِدُس‪َ :‬ﻓُﻬَﻮ اﻟ َْﻮاِﺳـ َﻄُﮥ ﺑَﯿَْﻦ َﻫـ َﺬﯾِْﻦ اﻟ ْـَﺤ ﱠﺪﯾِْﻦ أﯾْﻀـًﺎ‪َ ،‬و ُﻫَﻮ اﻟ ِْﻤَﺰاُج اﻟ ﱠِﺬي إَذا َﺣـَﺼ َﻞ ﻟ ِﻠﱠﺸْﺨِﺺ َﮐـ ﺎَن َﻋَﻠﯽ َأﻓْـَﻀ ِﻞ َﻣﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ ﻟَُﻪ َأْن‬
‫َﯾُﮑﻮَن َﻋَﻠﯿِْﻪ‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ ﻟا ﱠﺴﺎﺑ ِـُﻊ‪َ :‬ﻓُﻬـَﻮ اﻟ ِْﻤَﺰاُج اﻟ ﱠِﺬي َﯾِﺠُﺐ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﻟ َِﻨْﻮِع ُﮐـ ﱢﻞ ُﻋْﻀٍﻮ ﻣَِﻦ اﻷْﻋـَﻀ ﺎِء ﯾُـَﺨ ﺎﻟ ُِﻒ ﺑ ِِﻪ َﻏﯿَْﺮُه‪َ ،‬ﻓـﺈﱠن اﻻْﻋﺘِـَﺪاَل اﻟ ﱠِﺬي ﻟ ِﻠَﻌْﻈِﻢ ُﻫَﻮ َأْن‬
‫َﯾُﮑﻮَن اﻟ ْـَﯿ ﺎﺑ ُِﺲ ﻓِﯿِﻪ َأْﮐَﺜَﺮ‪َ ،‬وﻟ ِﻠـﱢﺪَﻣﺎِغ َأْن َﯾُﮑﻮَن اﻟﱠﺮْﻃُﺐ ﻓِﯿِﻪ َأْﮐَﺜَﺮ‪َ ،‬و ﻟ ِﻠَْﻘﻠِْﺐ َأْن َﯾُﮑﻮَن اﻟ ْـَﺤ ﺎﱡر ﻓِﯿِﻪ َأْﮐَﺜَﺮ‪َ ،‬و ﻟ ِﻠَْﻌَﺼِﺐ َأْن َﯾُﮑﻮَن اﻟ ْـَﺒ ﺎِرُد ﻓِﯿِﻪ َأْﮐَﺜَﺮ‪َ ،‬و‬
‫ﻟ َِﻬَﺬا اﻟ ِْﻤَﺰاِج »‪ «2‬أﯾْﻀًﺎ َﻋْﺮٌض َﯾُﺤﱡﺪُه َﻃَﺮﻓﺎ إﻓَْﺮاٍط َو َﺗﻔِْﺮﯾٍﻂ َوُﻫَﻮ »‪ُ «3‬دوَن اﻟ ُْﻌُﺮوِض اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮَرِة ﻓِﯽ اﻷﻣِْﺰَﺟِﮥ اﻟ ُْﻤَﺘَﻘﱢﺪَﻣِﮥ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ اﻟﺜﱠﺎﻣُِﻦ‪َ :‬ﻓُﻬَﻮ اﻟ ﱠِﺬي َﯾُﺨﱡﺺ ُﮐﱠﻞ ُﻋْﻀٍﻮ ﻣَِﻦ اﻻْﻋﺘَِﺪاِل َﺣﺘﱠﯽ َﯾُﮑﻮَن اﻟ ُْﻌْﻀُﻮ َﻋَﻠﯽ َأْﺣَﺴِﻦ َﻣﺎ َﯾُﮑﻮُن ﻟَُﻪ ﻓِﯽ ﻣَِﺰاِﺟِﻪ »‪َ ،«4‬ﻓُﻬَﻮ اﻟ َْﻮاِﺳَﻄُﮥ ﺑَﯿَْﻦ‬
‫َﻫـ َﺬﯾِْﻦ اﻟ ْـَﺤ ﱠﺪﯾِْﻦ َوُﻫَﻮ اﻟ ِْﻤَﺰاُج اﻟ ﱠِﺬي إَذا َﺣـَﺼ َﻞ ﻟ ِﻠُﻌْﻀﻮ َﮐـ ﺎَن َﻋَﻠﯽ َأﻓْـَﻀ ِﻞ َﻣـ ﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ ﻟَُﻪ َأْن َﯾُﮑﻮَن َﻋَﻠﯿِْﻪ‪َ .‬ﻓـﺈَذا اْﻋَﺘَﺒْﺮَت اﻷـﻧ َْﻮاَع َﮐﺎَن َأﻗَْﺮﺑ َُﻬﺎ ﻣَِﻦ‬
‫اﻻْﻋﺘِـَﺪاِل اﻟ َْﺤِﻘﯿِﻘﱢﯽ ُﻫَﻮ اﻹﻧ َْﺴـ ﺎَن‪َ .‬و إَذا اْﻋَﺘَﺒْﺮَت اَﻷْﺻـ َﻨﺎَف َﻓَﻘـ ْﺪ ـَﺻ ﱠﺢ ِﻋﻨْـَﺪَﻧﺎ أﻧﱠُﻪ إَذا َﮐـ ﺎَن ﻓِﯽ اﻟ َْﻤْﻮِﺿِﻊ اﻟ ُْﻤَﻮاِزي ﻟ ُِﻤَﻌـ ﱢﺪِل اﻟﻨﱠَﻬﺎِر ِﻋَﻤﺎَرٌة‪َ ،‬و ﻟَْﻢ‬
‫َﯾْﻌِﺮْض ﻣَِﻦ اﻷْﺳَﺒﺎِب اَﻷْرِﺿﯿﱠِﮥ َأﻣٌْﺮ ُﻣَﻀﺎﱞد َأْﻋﻨِﯽ ﻣَِﻦ اﻟ ِْﺠَﺒﺎِل َو اﻟ ْﺒَِﺤﺎِر‪َ ،‬ﻓَﯿِﺠُﺐ َأْن‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ +:‬ﻋﺮﺿًﺎ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬ﻋﺮﺿًﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﻬﺬا اﻟﻤﺰاج‪ .‬ط‪ :‬ﻟﻪ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 62‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬وﻫﻮ‪ .‬ب‪ -:‬و‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ +:‬ﻓﻬﻮ اﻟﺬي ﯾﺨﺺ ‪ ...‬ﻓﯽ ﻣﺰاﺟﻪ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬ﻓﻬﻮ اﻟﺬي ﯾﺨﺺ ‪ ...‬ﻓﯽ ﻣﺰاﺟﻪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪82 :‬‬
‫َﯾُﮑﻮَن ُﺳـ ﱠﮑﺎﻧَُﻬﺎ َأﻗَْﺮَب اَﻷْﺻـ َﻨﺎِف ﻣَِﻦ اﻻْﻋﺘَِﺪاِل اﻟ َْﺤِﻘﯿِﻘﱢﯽ‪َ .‬و َﺻﱠﺢ أﱠن اﻟﱠﻈﱠﻦ اﻟ ﱠِﺬي َﯾَﻘُﻊ‪ ،‬أﱠن ُﻫَﻨﺎَك ُﺧُﺮوﺟًﺎ َﻋِﻦ اﻻْﻋﺘَِﺪاِل ﺑ َِﺴـ َﺒِﺐ ﻗُْﺮِب اﻟﱠﺸْﻤِﺲ‬
‫َﻇﱞﻦ َﻓﺎِﺳـ ٌﺪ‪َ ،‬ﻓـﺈﱠن ُﻣَﺴﺎَﻣَﺘـَﮥ اﻟﱠﺸْﻤِﺲ ُﻫَﻨـﺎَك َأَﻗﱡﻞ ﻧَِﮑﺎَﯾـًﮥ َوَﺗْﻐﯿِﯿﺮًا ﻟ ِﻠَْﻬَﻮاِء ﻣِْﻦ ُﻣَﻘﺎَرﺑَﺘَِﻬﺎ َﻫﺎُﻫَﻨﺎ‪ ،‬أْو َأْﮐَﺜَﺮ َﻋْﺮﺿًﺎ ﻣِﱠﻤﺎ َﻫﺎُﻫَﻨﺎ َو إْن ﻟَْﻢ ﺗَُﺴﺎﻣِْﺖ ﺛُﱠﻢ َﺳﺎﺋُِﺮ‬
‫َأْﺣَﻮاﻟ ِِﻬْﻢ َﻓﺎـِﺿ َﻠٌﮥ ُﻣَﺘَﺸﺎﺑ َِﻬـ ٌﮥ‪َ ،‬و ﻻـ َﯾَﺘـَﻀ ﺎﱡد َﻋَﻠﯿِْﻬُﻢ اﻟ َْﻬَﻮاُء َﺗـَﻀ ﺎّدًا َﻣْﺤُﺴﻮﺳـًﺎ‪ ،‬ﺑَْﻞ ﯾَُﺸﺎﺑ ُِﻪ ﻣَِﺰاَﺟُﻬْﻢ َداﺋِﻤًﺎ‪َ .‬و ُﮐﻨﱠﺎ َﻗـْﺪ َﻋِﻤﻠَْﻨﺎ ﻓِﯽ َﺗـْﺼ ِﺤﯿِﺢ َﻫـ َﺬا اﻟﱠﺮْأِي‬
‫ِرَﺳﺎﻟَـًﮥ‪ .‬ﺛُﱠﻢ ﺑَْﻌـَﺪ َﻫُﺆﻻـِء َﻓَﺄْﻋـَﺪُل اَﻷْﺻـ َﻨﺎِف ُﺳـ ﱠﮑﺎُن اﻹﻗْﻠِﯿِﻢ اﻟﱠﺮاﺑ ِِﻊ‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠُﻬْﻢ ﻻ ُﻣْﺤَﺘِﺮﻗُﻮَن ﺑ ِـَﺪَواِم ُﻣَﺴﺎَﻣَﺘـِﮥ اﻟﱠﺸْﻤِﺲ ُرُؤوَﺳـ ُﻬْﻢ ِﺣﯿﻨًﺎ ﺑَْﻌـَﺪ ِﺣﯿٍﻦ ﺑَْﻌَﺪ‬
‫َﺗَﺒﺎُﻋِﺪَﻫﺎ َﻋﻨُْﻬْﻢ َﮐُﺴﱠﮑﺎِن َأْﮐَﺜِﺮ اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ َو اﻟﺜﱠﺎﻟ ِِﺚ‪َ ،‬و ﻻ َﻓﱡﺠﻮَن ﻧِﱡﯿﻮَن‪ ،‬ﺑ َِﺪَواِم ﺑ ُْﻌِﺪ اﻟﱠﺸْﻤِﺲ َﻋْﻦ ُرُؤوِﺳِﻬْﻢ َﮐُﺴﱠﮑﺎِن َأْﮐَﺜِﺮ اﻟ َْﺨﺎﻣِِﺲ‪َ ،‬و َﻣﺎ ُﻫَﻮ َأﺑ َْﻌُﺪ ﻣِﻨُْﻪ‬
‫َﻋْﺮﺿًﺎ‪َ ،‬وأﱠﻣﺎ ﻓِﯽ اﻷْﺷـَﺨﺎِص َﻓُﻬَﻮ َأْﻋـَﺪُل َﺷـ ْﺨٍﺺ ﻣِْﻦ َأْﻋَﺪِل ِﺻـ ﻨٍْﻒ ﻣِْﻦ َأْﻋَﺪِل َﻧْﻮٍع‪َ .‬و أﱠﻣﺎ ﻓِﯽ اﻷْﻋَﻀﺎِء َﻓَﻘْﺪ َﻇَﻬَﺮ أﱠن اﻷْﻋَﻀﺎَء اﻟﱠﺮﺋِﯿَﺴَﮥ ﻟَﯿَْﺴـ ْﺖ‬
‫َﺷِﺪﯾـَﺪَة اﻟ ُْﻘْﺮِب ﻣَِﻦ اﻻْﻋﺘِـَﺪاِل اﻟ َْﺤِﻘﯿِﻘﱢﯽ ﺑَـْﻞ َﯾِﺠُﺐ َأْن َﺗْﻌَﻠَﻢ َأﱠن اﻟﻠﱠْﺤَﻢ َأﻗَْﺮُب اﻷْﻋـَﻀ ﺎِء ﻣِْﻦ َذﻟ َِﮏ اﻻْﻋﺘِـَﺪاِل‪َ ،‬وَأﻗَْﺮُب ﻣِﻨُْﻪ اﻟ ِْﺠﻠْـُﺪ‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠُﻪ ﻻ َﯾَﮑﺎُد‬
‫َﯾﻨَْﻔِﻌُﻞ َﻋْﻦ َﻣﺎٍء َﻣْﻤُﺰوٍج ﺑ ِﺎﻟﺘﱠَﺴﺎِوي‪ ،‬ﻧِـْﺼ ُﻔُﻪ َﺟَﻤٌﺪ َو ﻧِـْﺼ ُﻔُﻪ َﻣْﻐﻠِﱞﯽ‪َ ،‬و َﯾَﮑﺎُد َﯾَﺘَﻌﺎَدُل ﻓِﯿِﻪ َﺗْﺴـ ِﺨﯿُﻦ اﻟ ُْﻌُﺮوِق »‪َ «1‬واﻟـّﺪﱢم ﻟ َِﺘﺒِْﺮﯾِﺪ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ‪َ ،‬وَﮐَﺬﻟ َِﮏ ﻻ‬
‫َﯾﻨَْﻔِﻌـُﻞ َﻋْﻦ ِﺟْﺴٍﻢ َﺣَﺴِﻦ اﻟ َْﺨﻠْـِﻂ ﻣِْﻦ َأﯾَْﺒِﺲ اﻷْﺟـَﺴ ﺎِم َو َأْﺳـ َﯿﻠَِﻬﺎ إَذا َﮐﺎَﻧﺎ ﻓِﯿِﻪ ﺑ ِﺎﻟﱠﺴِﻮﯾﱠِﮥ‪َ ،‬و إﻧﱠَﻤﺎ ﯾُْﻌَﺮُف أﻧﱠُﻪ ﻻ َﯾﻨَْﻔِﻌُﻞ ﻣِﻨُْﻪ »‪ «2‬ﻷﻧﱠُﻪ ﻻ ﯾُِﺤﱡﺲ َوإﻧﱠَﻤﺎ‬
‫َﮐﺎَن ﻣِﺜَْﻠُﻪ ﻟَﱠﻤﺎ َﮐﺎَن ﻻ َﯾﻨَْﻔِﻌُﻞ ﻣِﻨُْﻪ‪ ،‬ﻷﻧﱠُﻪ ﻟَْﻮ َﮐﺎَن ُﻣَﺨﺎﻟ ِﻔًﺎ ﻟَُﻪ ﻟَﺎﻧ َْﻔَﻌَﻞ َﻋﻨُْﻪ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اﻷْﺷَﯿﺎَء اﻟ ُْﻤﺘﱠِﻔَﻘَﮥ اﻟ ُْﻌﻨُْﺼِﺮ اﻟ ُْﻤَﺘَﻀﺎﱠدَة اﻟﱠﻄَﺒﺎﺋِِﻊ َﯾﻨَْﻔِﻌُﻞ ﺑَْﻌُﻀَﻬﺎ َﻋْﻦ ﺑَْﻌٍﺾ‪.‬‬
‫َو إﻧﱠَﻤﺎ ﻻ َﯾﻨَْﻔِﻌُﻞ اﻟﱠﺸْﯽُء َﻋْﻦ ُﻣَﺸﺎِرِﮐِﻪ ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﯿِْﻔﯿﱠِﮥ إَذا َﮐﺎَن ُﻣَﺸﺎِرُﮐُﻪ ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﯿِْﻔﯿﱠِﮥ َﺷﺒِﯿَﻬُﻪ ﻓِﯿَﻬﺎ‪َ .‬وَأْﻋـَﺪُل اﻟ ِْﺠﻠْـِﺪ ِﺟﻠُْﺪ اﻟ َْﯿِﺪ‪َ ،‬وَأْﻋَﺪُل ِﺟﻠِْﺪ اﻟ َْﯿِﺪ ِﺟﻠُْﺪ‬
‫اﻟ َْﮑﱢﻒ‪َ ،‬وَأْﻋَﺪﻟ ُُﻪ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺴﺨﯿﻦ اﻟﻌﺮوق‪ .‬ط‪ :‬ﺗﺴﺨﯿﻦ اﻟﺮوح‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ +:‬ﻣﻨﻪ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ -:‬ﻣﻨﻪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪83 :‬‬
‫ِﺟﻠْـُﺪ اﻟﱠﺮاـَﺣ ِﮥ‪َ ،‬وَأْﻋـَﺪﻟ ُُﻪ َﻣﺎ َﮐﺎَن َﻋَﻠﯽ اَﻷَﺻﺎﺑ ِِﻊ‪َ ،‬وَأْﻋَﺪﻟ ُُﻪ َﻣﺎ َﮐﺎَن َﻋَﻠﯽ اﻟﱠﺴﺒﱠﺎﺑَِﮥ‪َ ،‬وَأْﻋَﺪﻟ ُُﻪ َﻣﺎ َﮐﺎَن َﻋَﻠﯽ اَﻷﻧ ُْﻤَﻠِﮥ ﻣِﻨَْﻬﺎ‪َ ،‬ﻓﻠَِﺬﻟ َِﮏ ِﻫَﯽ َوَأَﻧﺎﻣُِﻞ اَﻷَﺻﺎﺑ ِِﻊ‬
‫اﻷـْﺧَﺮي َﺗـَﮑ ﺎُد َﺗُﮑﻮُن ِﻫَﯽ اﻟ َْﺤﺎِﮐَﻤـ َﮥ ﺑ ِﺎﻟﱠﻄﺒِْﻊ ﻓِﯽ َﻣَﻘﺎِدﯾِﺮ اﻟ َْﻤﻠُْﻤﻮَﺳﺎِت‪َ .‬ﻓﺈﱠن اﻟ َْﺤﺎِﮐَﻢ َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾُﮑﻮَن ُﻣَﺘَﺴﺎِوي اﻟ َْﻤﯿِْﻞ إﻟَﯽ اﻟﱠﻄَﺮَﻓﯿِْﻦ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ َﺣﺘﱠﯽ‬
‫ﯾُِﺤﱠﺲ ﺑ ُِﺨُﺮوِج اﻟﱠﻄَﺮِف َﻋِﻦ اﻟﺘﱠَﻮﱡﺳِﻂ َو اﻟ َْﻌْﺪِل‪.‬‬
‫َو َﯾِﺠُﺐ أْن َﺗْﻌَﻠَﻢ َﻣَﻊ َﻣﺎ َﻗـْﺪ َﻋﻠِْﻤَﺖ َأﻧﱠﺎ إَذا ﻗُﻠَْﻨﺎ ﻟ ِﻠﱠﺪَواِء إﻧﱠُﻪ ُﻣْﻌَﺘِﺪٌل‪َ ،‬ﻓَﻠْﺴـ َﻨﺎ َﻧْﻌﻨِﯽ ﺑ َِﺬﻟ َِﮏ أﻧﱠُﻪ ُﻣْﻌَﺘِﺪٌل َﻋَﻠﯽ اﻟ َْﺤِﻘﯿَﻘِﮥ َﻓَﺬﻟ َِﮏ ْﻏﯿُﺮ ُﻣْﻤِﮑٍﻦ‪َ .‬وﻻ أﯾْﻀـًﺎ‬
‫أﻧﱠُﻪ ُﻣْﻌَﺘـِﺪٌل ﺑ ِﺎﻻْﻋﺘِـَﺪاِل اﻹﻧ َْﺴـ ﺎﻧِﱢﯽ ﻓِﯽ ﻣَِﺰاِﺟِﻪ‪َ ،‬و إﻟّـﺎ ﻟَـَﮑ ﺎَن ﻣِْﻦ َﺟْﻮَﻫِﺮ اﻹﻧ َْﺴـ ﺎِن ﺑ َِﻌﯿْﻨِِﻪ‪َ .‬و ﻟَِﮑﻨﱠﺎ َﻧْﻌﻨِﯽ أﻧﱠُﻪ إَذا اﻧ َْﻔَﻌَﻞ َﻋِﻦ اﻟ َْﺤﺎﱢر اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﱢي ﻓِﯽ ﺑَـَﺪِن‬
‫اِﻹﻧ َْﺴـ ﺎِن َﻓَﺘَﮑﯿﱠَﻒ ﺑ َِﮑﯿِْﻔﯿﱠٍﮥ‪ ،‬ﻟَْﻢ َﺗُﮑْﻦ ﺗِﻠْـَﮏ اﻟَﮑﯿِْﻔﯿﱠُﮥ َﺧﺎِرـَﺟ ًﮥ َﻋْﻦ َﮐﯿِْﻔﯿﱠِﮥ اِﻹﻧ َْﺴﺎِن إﻟَﯽ َﻃَﺮٍف ﻣِْﻦ َﻃَﺮَﻓِﯽ اﻟ ُْﺨُﺮوِج َﻋِﻦ اﻟ ُْﻤَﺴﺎَواِة‪َ ،‬ﻓﻼ ﯾَُﺆﺛﱢُﺮ ﻓِﯿِﻪ َأَﺛﺮًا‬
‫َﻣﺎﺋًِﻠﺎ َﻋِﻦ اﻻْﻋﺘِـَﺪاِل َﻓَﮑَﺄﻧﱠُﻪ »‪ُ «1‬ﻣْﻌَﺘـِﺪٌل ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘـَﯿ ﺎِس إﻟَﯽ ﻓِْﻌﻠِِﻪ ﻓِﯽ ﺑَـَﺪِن اﻹﻧ َْﺴﺎِن‪َ .‬و َﮐـ َﺬﻟ َِﮏ إَذا ﻗُﻠَْﻨﺎ إﻧﱠُﻪ َﺣﺎﱞر ًأْو ﺑَﺎِرٌد‪َ ،‬ﻓَﻠْﺴـ َﻨﺎ َﻧْﻌﻨِﯽ أﻧﱠُﻪ ﻓِﯽ َﺟْﻮَﻫِﺮِه‬
‫ﺑ َِﻐﺎَﯾـِﮥ اﻟ َْﺤَﺮاَرِة أِو اﻟ ْﺒُُﺮوَدِة‪َ ،‬و ﻻـ أﻧﱠُﻪ ﻓِﯽ َﺟْﻮَﻫِﺮِه َأَﺣﱡﺮ ﻣِْﻦ ﺑَـَﺪِن اِﻹﻧ َْﺴـ ﺎِن‪ ،‬أْو َأﺑ َْﺮُد‪َ ،‬و إﻟّـﺎ ﻟََﮑﺎَن اﻟ ُْﻤْﻌَﺘـِﺪُل َﻣﺎ ﻣَِﺰاُﺟُﻪ ﻣِﺜُْﻞ ﻣَِﺰاِج اِﻹﻧ َْﺴﺎِن‪َ .‬و ﻟَِﮑﻨﱠﺎ‬
‫َﻧْﻌﻨِﯽ ﺑ ِِﻪ »‪ «2‬أﻧﱠُﻪ َﯾْﺤُﺪُث ﻣِﻨُْﻪ ﻓِﯽ ﺑََﺪِن اﻹﻧ َْﺴﺎِن َﺣَﺮاَرٌة أْو ﺑ ُُﺮوَدٌة َﻓْﻮَق اﻟﻠﱠَﺘﯿِْﻦ ﻟَُﻪ‪َ ،‬وﻟ َِﻬَﺬا َﻗْﺪ َﯾُﮑﻮُن اﻟﱠﺪَواُء ﺑَﺎِردًا ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ ﺑََﺪِن اِﻹﻧ َْﺴﺎِن‪َ ،‬ﺣﺎّرًا‬
‫ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ ﺑََﺪِن اﻟ َْﻌْﻘَﺮِب‪َ ،‬و َﺣﺎّرًا ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ ﺑََﺪِن اِﻹﻧ َْﺴﺎِن ﺑَﺎِردًا ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ ﺑََﺪِن اﻟ َْﺤﯿﱠِﮥ‪ ،‬ﺑَْﻞ َﻗْﺪ َﯾُﮑﻮُن ﻟ َِﺪَواٍء َواِﺣٍﺪ أﯾْﻀًﺎ َﺣﺎّرًا ﺑﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس‬
‫إﻟَﯽ ﺑَـَﺪِن َزﯾْـٍﺪ‪َ ،‬ﻓْﻮَق َﮐْﻮﻧِِﻪ َﺣﺎّرًا ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ ﺑَـَﺪِن َﻋْﻤٍﺮو‪َ .‬و ﻟ َِﻬَﺬا ﯾُْﺆَﻣُﺮ اﻟ ُْﻤَﻌﺎﻟ ُِﺠﻮَن ﺑ ِﺄْن ﻻ ﯾُِﻘﯿُﻤﻮا َﻋَﻠﯽ َدَواٍء َواِﺣٍﺪ ﻓِﯽ َﺗﺒِْﺪﯾِﻞ اﻟ ِْﻤَﺰاِج إَذا ﻟَْﻢ‬
‫َﯾﻨَْﺠْﻊ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﮑﺄﻧّﻪ‪ .‬ب‪ :‬وﮐﺄﻧﻪ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 63‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (2‬ب‪ +:‬ﺑﻪ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬ﺑﻪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪84 :‬‬
‫َوإْذ َﻗِﺪ اْﺳَﺘْﻮَﻓﯿَْﻨﺎ اﻟ َْﻘْﻮَل ﻓِﯽ اﻟ ِْﻤَﺰاِج اﻟ ُْﻤْﻌَﺘِﺪِل‪َ ،‬ﻓﻠَْﻨﻨَْﺘِﻘْﻞ إﻟَﯽ َﻏﯿِْﺮ اﻟ ُْﻤْﻌَﺘِﺪِل‪َ ،‬ﻓَﻨُﻘﻮُل‪ :‬إﱠن اﻷﻣِْﺰَﺟَﮥ اﻟ َْﻐﯿَْﺮ اﻟ ُْﻤْﻌَﺘِﺪﻟَِﮥ َﺳَﻮاًء َأَﺧْﺬَﺗَﻬﺎ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻟﻨﱠْﻮِع‪،‬‬
‫أِو اﻟﱢﺼﻨِْﻒ‪ ،‬أِو اﻟﱠﺸْﺨِﺺ‪ ،‬أِو اﻟ ُْﻌْﻀِﻮ‪َ ،‬ﺛَﻤﺎﻧِـَﯿ ٌﮥ ﺑَْﻌـَﺪ اﻻْﺷﺘَِﺮاِك ﻓِﯽ أﻧﱠَﻬﺎ ُﻣَﻘﺎﺑ َِﻠـٌﮥ ﻟ ِﻠُﻤْﻌَﺘـِﺪِل‪َ .‬و ﺗِﻠَْﮏ اﻟﺜﱠَﻤﺎﻧِـَﯿ ُﮥ َﺗْﺤـ ُﺪُث َﻋَﻠﯽ َﻫَﺬا اﻟ َْﻮْﺟِﻪ‪َ ،‬و ُﻫَﻮ أﱠن‬
‫اﻟ َْﺨﺎِرَج َﻋِﻦ اﻻْﻋﺘَِﺪاِل إﱠﻣﺎ أْن َﯾُﮑﻮَن ﺑَِﺴـ ﯿﻄًﺎ َو إﻧﱠَﻤﺎ َﯾُﮑﻮُن ُﺧُﺮوُﺟُﻪ »‪ «1‬ﻓِﯽ ُﻣَﻀﺎﱠدٍة َواِﺣـ َﺪٍة‪َ ،‬و إﱠﻣﺎ أْن َﯾُﮑﻮَن ُﻣَﺮﱠﮐﺒًﺎ‪َ .‬و إﻧﱠَﻤﺎ َﯾُﮑﻮُن ُﺧُﺮوُﺟُﻪ ﻓِﯽ‬
‫اﻟُﻤـَﻀ ﺎﱠدَﺗﯿِْﻦ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ‪َ .‬و اﻟ َْﺒِﺴـ ﯿُﻂ اﻟ َْﺨﺎِرُج ﻓِﯽ اﻟ ُْﻤَﻀﺎﱠدُة اﻟ َْﻮاِﺣـ َﺪِة إﱠﻣﺎ ﻓِﯽ اﻟ ُْﻤَﻀﺎﱠدِة اﻟ َْﻔﺎِﻋَﻠـِﮥ‪َ ،‬و َذﻟ َِﮏ َﻋَﻠﯽ ﻗِْﺴـ َﻤﯿِْﻦ‪ :‬ﻷﻧﱠُﻪ‪ ،‬إﱠﻣﺎ أْن َﯾُﮑﻮَن َأَﺣﱠﺮ ﻣِﱠﻤﺎ‬
‫َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪ ،‬ﻟَِﮑـ ْﻦ ﻟَﯿَْﺲ َأْرَﻃـ َﺐ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪َ ،‬و ﻻـ َأﯾَْﺒَﺲ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪ ،‬أوْ َﯾُﮑـ ﻮَن َأﺑ َْﺮَد ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪َ ،‬و ﻟَﯿَْﺲ َأﯾَْﺒَﺲ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ َوﻻـ َأْرَﻃـ َﺐ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪،‬‬
‫َوإﱠﻣﺎ أْن َﯾُﮑﻮَن ﻓِﯽ اﻟ ُْﻤَﻀﺎﱠدِة اﻟ ُْﻤﻨَْﻔِﻌَﻠِﮥ‪َ ،‬وَذﻟ َِﮏ َﻋَﻠﯽ ﻗِْﺴَﻤﯿِْﻦ‪ :‬ﻷﻧﱠُﻪ‪ ،‬إﱠﻣﺎ أْن َﯾُﮑﻮَن َأﯾَْﺒَﺲ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ َو ﻟَﯿَْﺲ َأَﺣﱠﺮ َو ﻻ َأﺑ َْﺮَد ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪َ ،‬و إﱠﻣﺎ أْن‬
‫َﯾُﮑﻮَن َأْرَﻃَﺐ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ َوﻟَﯿَْﺲ َأَﺣﱠﺮ َوﻻ َأﺑ َْﺮَد ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪ .‬ﻟَِﮑْﻦ َﻫـ ِﺬِه اﻷْرﺑََﻌـ ُﮥ ﻻ َﺗْﺴـ َﺘِﻘّﺮ َوﻻ َﺗﺜْﺒُُﺖ َزَﻣﺎﻧًﺎ ﻟَُﻪ َﻗـْﺪٌر‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اَﻷَﺣﱠﺮ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ َﯾْﺠَﻌُﻞ‬
‫اﻟ َْﺒَﺪَن َأﯾَْﺒَﺲ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪َ ،‬و اَﻷﺑ َْﺮَد ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ َﯾْﺠَﻌُﻞ اﻟ َْﺒَﺪَن َأْرَﻃَﺐ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ ﺑ ِﺎﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَِﮥ اﻟ َْﻐِﺮﯾَﺒِﮥ‪َ ،‬و اَﻷﯾَْﺒَﺲ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ َﺳِﺮﯾﻌًﺎ َﻣﺎ َﯾْﺠَﻌﻠُُﻪ َأﺑ َْﺮَد ﻣِﱠﻤﺎ‬
‫َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪َ ،‬و اﻷَـْرَﻃَﺐ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ إْن َﮐـ ﺎَن ﺑ ِـِﺈﻓَْﺮاٍط َﻓـِﺈﻧﱠُﻪ َأْﺳـَﺮُع ﻣَِﻦ اَﻷﯾَْﺒِﺲ ﻓِﯽ َﺗﺒِْﺮﯾـِﺪِه‪َ ،‬و إْن َﮐﺎَن ﻟَﯿَْﺲ ﺑِﺈﻓَْﺮاٍط َﻓﺈﻧﱠُﻪ َﯾْﺤَﻔُﻈُﻪ ُﻣـﱠﺪًة َأْﮐَﺜَﺮ‪ِ ،‬إﻟّﺎ أﻧﱠُﻪ‬
‫َﯾْﺠَﻌﻠُُﻪ آِﺧَﺮ اﻷﻣِْﺮ َأﺑ َْﺮَد ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪َ .‬و َأﻧ َْﺖ َﺗْﻔَﻬُﻢ ﻣِْﻦ َﻫَﺬا أﱠن اﻻْﻋﺘَِﺪاَل َأِو اﻟﱢﺼﱠﺤَﮥ َأَﺷﱡﺪ ُﻣَﻨﺎَﺳَﺒًﮥ ﻟ ِﻠَْﺤَﺮاَرِة ﻣِﻨَْﻬﺎ ﻟ ِﻠْﺒُُﺮوَدِة َﻓَﻬِﺬِه ِﻫَﯽ اﻷْرﺑَُﻊ اﻟ ُْﻤْﻔَﺮَدُة‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ +:‬ﻋﻦ اﻻﻋﺘﺪال‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ -:‬ﻋﻦ اﻻﻋﺘﺪال‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪85 :‬‬
‫َو َأﱠﻣﺎ اﻟ ُْﻤَﺮﱠﮐـَﺒ ُﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﯾُﮑﻮُن اﻟ ُْﺨُﺮوُج ﻓِﯿَﻬـ ﺎ ﻓِﯽ اﻟ ُْﻤـَﻀ ﺎﱠدَﺗﯿِْﻦ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ‪َ ،‬ﻓِﻤﺜُْﻞ أْن َﯾُﮑﻮَن اﻟ ِْﻤَﺰاُج َأَﺣﱠﺮ َو َأْرَﻃَﺐ َﻣﻌًﺎ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪َ ،‬أْو َأَﺣﱠﺮ َو َأﯾَْﺒَﺲ َﻣﻌًﺎ‬
‫ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ أْو َأﺑ َْﺮَد َو َأْرَﻃَﺐ َﻣﻌًﺎ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ‪ ،‬أْو َأﺑ َْﺮَد َو َأﯾَْﺒَﺲ َﻣﻌًﺎ‪َ .‬و ﻻ ﯾُْﻤِﮑُﻦ أْن َﯾُﮑﻮَن َأَﺣﱠﺮ َو َأﺑ َْﺮَد َﻣﻌًﺎ َو ﻻ َأْرَﻃَﺐ َو َأﯾَْﺒَﺲ َﻣﻌًﺎ‪.‬‬
‫َو ُﮐﱡﻞ َواِﺣـ ٍﺪ ﻣِْﻦ َﻫـ ِﺬِه اﻷﻣِْﺰَﺟِﮥ اﻟﺜﱠَﻤﺎﻧَِﯿِﮥ ﻻ َﯾْﺨﻠُﻮ إﱠﻣﺎ أْن َﯾُﮑﻮَن ﺑ ِﻼ َﻣﺎﱠدٍة‪َ ،‬و ُﻫَﻮ أْن ﯾُْﺤِﺪَث َذﻟ َِﮏ اﻟ ِْﻤَﺰاُج ﻓِﯽ اﻟ َْﺒَﺪِن َﮐﯿِْﻔﯿﱠًﮥ َوْﺣَﺪَﻫﺎ ﻣِْﻦ َﻏﯿِْﺮ أْن‬
‫َﯾُﮑﻮَن َﻗـْﺪ َﺗَﮑﯿﱠَﻒ اﻟ ْـَﺒ َﺪُن »‪ «1‬ﺑ ِـِﻪ »‪ «2‬ﻟ ِﻨُُﻔـﻮِذ ِﺧﻠْـٍﻂ ﻓِﯿـِﻪ ُﻣَﺘَﮑﯿﱢٍﻒ ﺑ ِِﻪ‪َ «3» ،‬ﻓَﯿَﺘَﻐﯿﱠُﺮ »‪ «4‬اﻟ ْـَﺒ َﺪُن ِإﻟَﯿِْﻪ‪ «5» ،‬ﻣِﺜْـُﻞ َﺣَﺮاَرِة اﻟ َْﻤـ ْﺪﻗُﻮِق َو ﺑ ُُﺮوَدِة اﻟ َْﺨـِﺼ ِﺮ‬
‫اﻟ َْﻤـْﺼ ُﺮوِد اﻟ َْﻤﺜْﻠُﻮِج َو إﱠﻣﺎ أْن َﯾُﮑﻮَن َﻣَﻊ َﻣـ ﺎﱠدٍة َوُﻫَﻮ أْن َﯾُﮑﻮَن اﻟ ْـَﺒ َﺪُن إﻧﱠَﻤـ ﺎ َﺗَﮑﯿﱠَﻒ ﺑ َِﮑﯿِْﻔﯿﱠِﮥ َذﻟ ِـَﮏ اﻟ ِْﻤَﺰاِج ﻟ ُِﻤـَﺠ ﺎَوَرِة ِﺧﻠٍْﻂ َﻧﺎﻓِـٍﺬ ﻓِﯿِﻪ َﻏﺎﻟ ٍِﺐ َﻋَﻠﯿِْﻪ‬
‫ﺗِﻠَْﮏ اﻟَﮑﯿِْﻔﯿﱠُﮥ‪ ،‬ﻣِﺜُْﻞ َﺗَﺒﱡﺮِد اﻟ ِْﺠْﺴِﻢ اِﻹﻧ َْﺴﺎﻧِﱢﯽ ﺑ ِـَﺴ َﺒِﺐ ﺑَﻠَْﻐٍﻢ ُزَﺟﺎِﺟﱟﯽ‪ ،‬أْو َﺗـَﺴ ﱡﺨﻨِِﻪ ﺑ ِـَﺴ َﺒِﺐ ـَﺻ ْﻔَﺮاَء ُﮐﱠﺮاﺛٍِﯽ »‪َ .«6‬و »‪َ «7‬ﺳـ َﺘِﺠُﺪ ﻓِﯽ اﻟ ِْﮑَﺘﺎِب اﻟﺜﱠﺎﻟ ِِﺚ َو‬
‫اﻟﱠﺮاﺑ ِِﻊ ﻣَِﺜﺎﻟًﺎ ﻟ َِﻮاِﺣٍﺪ َواِﺣٍﺪ ﻣَِﻦ اﻷﻣِْﺰَﺟِﮥ اﻟﱢﺴﺘﱠَﮥ َﻋَﺸَﺮ‪.‬‬
‫َو اْﻋَﻠْﻢ‪ :‬أﱠن اﻟ ِْﻤَﺰاَج َﻣَﻊ اﻟ َْﻤﺎﱠدِة َﻗـْﺪ َﯾُﮑﻮُن َﻋَﻠﯽ ِﺟَﻬَﺘﯿِْﻦ‪َ «8» ،‬و َذﻟ َِﮏ ﻷﱠن اﻟ ُْﻌْﻀَﻮ َﻗـْﺪ َﯾُﮑﻮُن َﺗﺎَرًة ُﻣﻨَْﺘِﻘﻌًﺎ ﻓِﯽ اﻟ َْﻤﺎﱠدِة ُﻣﺒَْﺘﻠ‪‬ﺎ ﺑ َِﻬﺎ‪َ ،‬و َﻗـْﺪ َﺗُﮑﻮُن َﺗﺎَرًة‬
‫اﻟ َْﻤﺎﱠدُة ُﻣْﺤَﺘﺒَِﺴًﮥ ﻓِﯽ َﻣَﺠﺎِرﯾِﻪ َو ﺑ ُُﻄﻮﻧِِﻪ‪َ ،‬ﻓُﺮﺑََﻤﺎ َﮐﺎَن اْﺣﺘَِﺒﺎُﺳـ َﻬﺎ َو ُﻣَﺪاِﺧَﻠﺘَُﻬﺎ ﯾُْﺤِﺪُث َﺗْﻮِرﯾﻤًﺎ‪َ ،‬و ُرﺑََﻤﺎ ﻟَْﻢ َﯾُﮑْﻦ‪َ .‬ﻓَﻬَﺬا ُﻫَﻮ اﻟ َْﻘْﻮُل ﻓِﯽ اﻟ ِْﻤَﺰاِج‪َ ،‬ﻓﻠَْﯿَﺘَﺴﻠﱠِﻢ‬
‫اﻟﱠﻄﺒِﯿُﺐ ﻣَِﻦ ﻟا ﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ َﻋَﻠﯽ َﺳﺒِﯿِﻞ اﻟ َْﻮْﺿِﻊ َﻣﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﺑَﯿﱢﻨًﺎ ﻟَُﻪ ﺑ َِﻨْﻔِﺴِﻪ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﮑﻮن ﻗﺪ ﺗﮑﯿﻒ اﻟﺒﺪن‪ .‬ط‪ :‬ﯾﮑﻮن اﻟﺒﺪن ﻗﺪ ﺗﮑﯿﻒ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬ﺑﻪ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺑﻪ‪ .‬ط‪ :‬ﺑﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ :‬ﻓﯿﺘﻐﯿﺮ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﻓﯿﻐﯿﺮ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬إﻟﯿﻪ‪ .‬ط‪ :‬إﻟﯿﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﮐﺮاﺛﯽ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﮐﺮاﺛﯿﮥ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬ج‪ +:‬و زﻧﺠﺎرﯾﮥ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 64‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (8‬آ‪ :‬ﻣﻦ ﺟﻬﺘﯿﻦ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺟﻬﺘﯿﻦ‪ .‬ط‪ :‬ﻋﻠﯽ وﺟﻬﯿﻦ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪86 :‬‬

‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻧﯽ ِﻓﯽ َأْﻣِﺰَﺟِﮥ اﻷْﻋَﻀﺎِء‬

‫اْﻋَﻠْﻢ أﱠن اﻟ ْـَﺨ ﺎﻟ َِﻖ ـَﺟ ﱠﻞ َﺟﻼـﻟ ُُﻪ َأْﻋَﻄﯽ ُﮐـ ﱠﻞ َﺣَﯿَﻮاٍن‪َ ،‬و ُﮐـ ﱠﻞ ُﻋْﻀٍﻮ ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻤَﺰاِج‪َ ،‬ﻣﺎ ُﻫَﻮ َأﻟ َْﯿُﻖ ﺑ ِِﻪ َوَأْﺻـ َﻠُﺢ َﻷﻓَْﻌﺎﻟ ِِﻪ َو َأْﺣَﻮاﻟ ِِﻪ ﺑ َِﺤَﺴِﺐ اﻹﻣَْﮑﺎِن ﻟَُﻪ‪َ .‬و‬
‫َﺗْﺤِﻘﯿُﻖ َذﻟ َِﮏ إﻟَﯽ اﻟ َْﻔﯿَْﻠُﺴﻮِف ُدوَن اﻟﱠﻄﺒِﯿِﺐ‪.‬‬
‫َوَأْﻋَﻄﯽ »‪ «1‬اﻹﻧ َْﺴـ ﺎَن َأْﻋـَﺪَل ﻣَِﺰاٍج ﯾُْﻤِﮑُﻦ أْن َﯾُﮑﻮَن ﻓِﯽ َﻫـ َﺬا اﻟ َْﻌﺎﻟَِﻢ َﻣَﻊ ُﻣَﻨﺎَﺳـ َﺒٍﮥ ﻟ ُِﻘَﻮاُه اﻟ ﱠﺘِﯽ ﺑ َِﻬﺎ َﯾْﻔَﻌُﻞ َو َﯾﻨَْﻔِﻌُﻞ‪َ .‬و َأْﻋَﻄﯽ ُﮐﱠﻞ ُﻋْﻀٍﻮ َﻣﺎ َﯾﻠِﯿُﻖ ﺑ ِِﻪ‬
‫ﻣِْﻦ ﻣَِﺰاِﺟِﻪ‪َ ،‬ﻓَﺠَﻌَﻞ ﺑَْﻌَﺾ اﻷْﻋَﻀﺎِء َأَﺣﱠﺮ‪َ ،‬وﺑَْﻌَﻀَﻬﺎ َأﺑ َْﺮَد‪َ ،‬و ﺑَْﻌَﻀَﻬﺎ َأﯾَْﺒَﺲ‪َ ،‬و ﺑَْﻌَﻀَﻬﺎ َأْرَﻃَﺐ‪.‬‬
‫َﻓـَﺄﱠﻣﺎ َأَﺣﱡﺮ َﻣـ ﺎ ﻓِﯽ اﻟ ْـَﺒ َﺪِن َﻓُﻬَﻮ اﻟﱡﺮوُح َو اﻟ َْﻘﻠُْﺐ اﻟ ﱠِﺬي ُﻫَﻮ َﻣﻨَْﺸُﺆُه‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟـﱠﺪُم‪َ ،‬ﻓـﺈﻧﱠُﻪ َوإْن َﮐﺎَن ُﻣَﺘَﻮﻟ ﱢﺪًا ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠُﻪ ﻟ ِﺎﺗﱢَﺼﺎﻟ ِِﻪ ﺑ ِﺎﻟ َْﻘﻠِْﺐ َﯾْﺴـ َﺘِﻔﯿُﺪ ﻣَِﻦ‬
‫اﻟ َْﺤَﺮاَرِة َﻣﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﻟ ِﻠَْﮑﺒِـِﺪ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟ َْﮑﺒُِﺪ ﻷﻧﱠَﻬﺎ َﮐَﺪٍم َﺟﺎﻣٍِﺪ‪ «2» ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﻠﱠْﺤُﻢ‪َ ،‬وُﻫَﻮ َأَﻗـﱡﻞ َﺣَﺮاَرًة ﻣِﻨَْﻬﺎ »‪ «3‬ﺑ َِﻤﺎ »‪ «4‬ﯾَُﺨﺎﻟ ُِﻄُﻪ ﻣِْﻦ ﻟ ِﯿِﻒ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ اﻟ َْﺒﺎِرِد‪ ،‬ﺛُﱠﻢ‬
‫اﻟَﻌـَﻀ ُﻞ‪َ ،‬وُﻫَﻮ َأَﻗـﱡﻞ َﺣَﺮاَرًة ﻣَِﻦ اﻟﻠﱠْﺤِﻢ اﻟ ُْﻤْﻔَﺮِد ﻟ َِﻤﺎ ﯾَُﺨﺎﻟ ُِﻄُﻪ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ َو اﻟﱢﺮﺑَﺎِط‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱢﻄَﺤﺎُل ﻟ َِﻤﺎ ﻓِﯿِﻪ ﻣِْﻦ َﻋَﮑِﺮ اﻟـﱠﺪِم‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟُﮑَﻠﯽ ﻷﱠن اﻟـﱠﺪَم ﻓِﯿَﻬﺎ‬
‫ﻟَﯿَْﺲ ﺑ ِﺎﻟ َْﮑﺜِﯿِﺮ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ َﻃَﺒَﻘﺎُت اﻟ ُْﻌُﺮوِق اﻟﱠﻀَﻮاِرِب ﻻ ﺑ َِﺠَﻮاِﻫِﺮَﻫﺎ اﻟ َْﻌَﺼﺒِﯿﱠِﮥ‪ ،‬ﺑَْﻞ ﺑ َِﻤﺎ َﺗْﻘَﺒﻠُُﻪ ﻣِْﻦ َﺗْﺴـ ِﺨﯿِﻦ اﻟـﱠﺪِم َو اﻟﱡﺮوِح اﻟﻠﱠَﺬﯾِْﻦ ﻓِﯿَﻬﺎ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ َﻃَﺒَﻘﺎُت اﻟ ُْﻌُﺮوِق‬
‫اﻟﱠﺴَﻮاِﮐِﻦ َﻷْﺟِﻞ اﻟـﱠﺪِم َوْﺣـ َﺪُه‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ِﺟﻠْـَﺪُة اﻟ َْﮑﱢﻒ اﻟ ُْﻤْﻌَﺘِﺪﻟَِﮥ‪َ ،‬و َأﺑ َْﺮُد َﻣﺎ ﻓِﯽ اﻟ َْﺒَﺪِن اﻟ َْﺒﻠَْﻐُﻢ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱠﺸْﺤُﻢ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱠﺴِﻤﯿُﻦ »‪ ،«5‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱠﺸْﻌُﺮ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟَﻌْﻈُﻢ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ‬
‫اﻟ ُْﻐْﻀُﺮوُف‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱢﺮﺑَﺎُط‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟَﻮَﺗُﺮ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟ ِْﻐَﺸﺎُء‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟ َْﻌَﺼُﺐ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱡﻨَﺨﺎُع‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱢﺪَﻣﺎُغ »‪ ،«6‬ﺛُﱠﻢ اﻟ ِْﺠﻠُْﺪ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ :‬ﻓﺄﻋﻄﯽ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬و أﻋﻄﯽ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ +:‬ﺛّﻢ اﻟﺮﺋﮥ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬ﺛّﻢ اﻟﺮﺋﮥ )و ﺗﺤﻔﻪ ﺳﻌﺪﯾﻪ(‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ +:‬و إﻧﻤﺎ ﯾﻘﺼﺮ ﻋﻦ اﻟﮑﺒﺪ‪ .‬ب‪ -:‬و إﻧﻤﺎ ﯾﻘﺼﺮ ﻋﻦ اﻟﮑﺒﺪ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺑﻤﺎ‪ .‬ط‪ :‬ﻟﻤﺎ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ +:‬ﺛّﻢ اﻟﺸﺤﻢ ﺛّﻢ اﻟﺴﻤﯿﻦ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬ﺛّﻢ اﻟﺸﺤﻢ ﺛّﻢ اﻟﺴﻤﯿﻦ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ +:‬ﺛّﻢ اﻟﺸﺤﻢ ﺛّﻢ اﻟﺴﻤﯿﻦ‪ .‬ب‪ -:‬ﺛّﻢ اﻟﺸﺤﻢ ﺛّﻢ اﻟﺴﻤﯿﻦ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪87 :‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ َأْرَﻃُﺐ َﻣﺎ ﻓِﯽ اﻟ ْـَﺒ َﺪِن َﻓﺎﻟ َْﺒﻠَْﻐُﻢ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟـﱠﺪُم‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱠﺴِﻤﯿُﻦ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱠﺸْﺤُﻢ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱢﺪَﻣﺎُغ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱡﻨَﺨﺎُع‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ﻟَْﺤُﻢ اﻟﺜﱠْﺪِي‪َ ،‬واُﻷﻧ َْﺜَﯿﯿِْﻦ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱢﺮَﺋُﮥ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟ َْﮑﺒُِﺪ‪،‬‬
‫ﺛُﱠﻢ اﻟﱢﻄَﺤﺎُل‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟ ُْﮑﻠَْﯿَﺘﺎِن‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟ َْﻌَﻀُﻞ »‪ ،«1‬ﺛُﱠﻢ اﻟ ِْﺠﻠُْﺪ‪.‬‬
‫َﻫـ َﺬا ُﻫَﻮ اﻟﺘﱠْﺮﺗِﯿُﺐ اﻟ ﱠِﺬي َرﺗﱠَﺒُﻪ »ـَﺟ ﺎﻟ ِﯿﻨُﻮُس«‪ .‬و ﻟَِﮑْﻦ َﯾِﺠُﺐ أن َﺗْﻌَﻠَﻢ َأﱠن اﻟﱢﺮَﺋـَﮥ ﻓِﯽ َﺟْﻮَﻫِﺮَﻫﺎ َو َﻏِﺮﯾَﺰﺗَِﻬﺎ ﻟَﯿَْﺴْﺖ ﺑ َِﺮْﻃـَﺒ ٍﮥ َﺷِﺪﯾـَﺪِة اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَـِﮥ‪ ،‬ﻷﱠن ُﮐﱠﻞ‬
‫ُﻋْﻀٍﻮ َﺷﺒِﯿٌﻪ ﻓِﯽ ﻣَِﺰاِﺟِﻪ اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﱢي ﺑ َِﻤـ ﺎ َﯾْﻐَﺘـِﺬي »‪ «2‬ﺑ ِِﻪ‪َ ،‬و َﺷﺒِﯿٌﻪ ﻓِﯽ ﻣَِﺰاِﺟِﻪ اﻟ َْﻌـ ﺎِرِض ﺑ َِﻤﺎ َﯾْﻔُﻀُﻞ ﻓِﯿِﻪ‪ .‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱢﺮَﺋـُﮥ َﺗْﻐَﺘـِﺬي ﻣِْﻦ َأْﺳـَﺨِﻦ اﻟـﱠﺪِم َو َأْﮐَﺜِﺮِه‬
‫ُﻣَﺨﺎﻟََﻄًﮥ ﻟ ِﻠﱠﺼْﻔَﺮاِء‪َ .‬ﻓَﻌﻠﱠَﻤَﻨﺎ »‪َ «3‬ﻫَﺬا »َﺟﺎﻟ ِﯿﻨُﻮُس« ﺑ َِﻌﯿْﻨِِﻪ »‪َ «4‬و ﻟَِﮑﻨﱠَﻬﺎ َﻗْﺪ َﯾْﺠَﺘِﻤُﻊ ﻓِﯿَﻬﺎ َﻓْﻀٌﻞ َﮐﺜِﯿٌﺮ ﻣَِﻦ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَِﮥ َﻋﱠﻤﺎ َﯾَﺘـَﺼ ﱠﻌُﺪ ﻣِْﻦ ﺑ َُﺨﺎَراِت اﻟ َْﺒَﺪِن َو َﻣﺎ‬
‫َﯾﻨَْﺤِﺪُر إﻟَﯿَْﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟﻨﱠَﺰﻻِت‪َ .‬و إَذا َﮐﺎَن اﻷﻣُْﺮ َﻋَﻠﯽ َﻫَﺬا َﻓﺎﻟ َْﮑﺒُِﺪ َأْرَﻃُﺐ ﻣَِﻦ اﻟﱢﺮَﺋِﮥ َﮐﺜِﯿﺮًا ﻓِﯽ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَِﮥ اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠِﮥ‪َ .‬و اﻟﱢﺮَﺋُﮥ َأَﺷﱡﺪ اﺑ ْﺘَِﻠﺎﻟًﺎ‪َ ،‬و إْن َﮐﺎَن َدَواُم‬
‫اﻻﺑ ْﺘَِﻠﺎِل َﻗْﺪ َﯾْﺠَﻌﻠَُﻬﺎ َأْرَﻃَﺐ ﻓِﯽ َﺟْﻮَﻫِﺮَﻫﺎ أﯾْﻀًﺎ‪َ .‬و َﻫَﮑَﺬا َﯾِﺠُﺐ أْن َﺗْﻔَﻬَﻢ ﻣِْﻦ َﺣﺎِل اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ‬
‫َو اﻟـﱠﺪِم ﻣِْﻦ ِﺟَﻬـ ٍﮥ‪َ ،‬و ُﻫَﻮ أﱠن َﺗْﺮِﻃﯿَﺐ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ ﻓِﯽ َأْﮐَﺜِﺮ اﻷـﻣِْﺮ ُﻫَﻮ َﻋَﻠﯽ َﺳﺒِﯿـِﻞ اﻟ َْﺒﱢﻞ‪َ ،‬و َﺗْﺮِﻃﯿَﺐ اﻟـﱠﺪِم ُﻫَﻮ َﻋَﻠﯽ َﺳﺒِﯿِﻞ اﻟﺘﱠْﻘِﺮﯾِﺮ ﻓِﯽ اﻟ َْﺠْﻮَﻫِﺮ‪َ ،‬ﻋَﻠﯽ أﱠن‬
‫اﻟ َْﺒﻠَْﻐَﻢ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱠﯽ اﻟ َْﻤﺎﺋِﱠﯽ َﻗـْﺪ َﯾُﮑﻮُن ﻓِﯽ َﻧْﻔِﺴِﻪ َأَﺷـ ﱠﺪ ُرُﻃﻮﺑَـًﮥ‪َ .‬ﻓﺈﱠن اﻟـﱠﺪَم ﺑ َِﻤﺎ َﯾْﺴـ َﺘْﻮﻓِﯽ َﺣﱠﻈُﻪ ﻣَِﻦ اﻟﱡﻨـْﻀ ِﺞ َﯾَﺘَﺤﻠﱠُﻞ ﻣِﻨُْﻪ َﺷـ ْﯽٌء َﮐﺜِﯿٌﺮ ﻣَِﻦ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَـِﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ‬
‫َﮐﺎَﻧْﺖ ﻓِﯽ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ اﻟ َْﻤﺎﺋِﱢﯽ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ اﻟ ﱠِﺬي اْﺳَﺘَﺤﺎَل ِإﻟَﯿِْﻪ‪َ .‬ﻓَﺴَﺘْﻌَﻠُﻢ ﺑَْﻌُﺪ أﱠن اﻟ َْﺒﻠَْﻐَﻢ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱠﯽ َدٌم اْﺳَﺘَﺤﺎَل ﺑَْﻌَﺾ اﻻْﺳﺘَِﺤﺎﻟَِﮥ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 65‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َوأﱠﻣﺎ َأﯾَْﺒُﺲ َﻣـ ﺎ ﻓِﯽ اﻟ ْـَﺒ َﺪِن َﻓـﺎﻟﱠﺸْﻌُﺮ‪ ،‬ﻷـﻧﱠُﻪ ﻣِْﻦ ﺑ ُـَﺨ ﺎٍر ُدَﺧـ ﺎﻧِﱟﯽ َﺗَﺤﻠﱠَﻞ َﻣﺎ َﮐﺎَن ﻓِﯿِﻪ ﻣِْﻦ َﺧﻠِْﻂ اﻟ ْﺒَُﺨﺎِر َو اﻧ َْﻌَﻘـ َﺪِت اﻟـﱡﺪَﺧﺎﻧِﯿﱠُﮥ اﻟﱢﺼْﺮَﻓـُﮥ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟَﻌْﻈُﻢ ﻷﻧﱠُﻪ‬
‫َأْﺻَﻠُﺐ اﻷْﻋَﻀﺎِء‪ ،‬ﻟَِﮑﻨﱠُﻪ َأْرَﻃُﺐ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺸْﻌِﺮ‪َ ،‬ﻷﱠن َﮐْﻮَن اﻟ َْﻌْﻈِﻢ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺪِم َو َوْﺿُﻌُﻪ َوْﺿُﻊ َﻧﱠﺸﺎٍف ﻟ ِﻠﱡﺮُﻃﻮﺑَﺎِت‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬ﺛّﻢ اﻟﻐﻀﺮوف‪ .‬ط‪ +:‬ﺛّﻢ اﻟﻐﻀﺮوف‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻐﺘﺬي‪ .‬ب‪ :‬ﯾﺘﻐّﺬي‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ :‬ﻓﻌّﻠﻤﻨﺎ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﻌّﻠﻤﻨﺎ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ :‬ﺑﻌﯿﻨﻪ‪ .‬ط‪ :‬ﻧﻔﺴﻪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪88 :‬‬
‫اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠِﮥ ُﻣَﺘَﻤﱢﮑٍﻦ ﻣِﻨَْﻬـ ﺎ‪َ .‬و ﻟ ِـَﺬﻟ َِﮏ َﻣـ ﺎ َﮐـ ﺎَن اﻟَﻌْﻈُﻢ َﯾْﻐـُﺬو َﮐﺜِﯿﺮًا ﻣَِﻦ اﻟ َْﺤَﯿَﻮاَﻧﺎِت َو اﻟﱠﺸْﻌُﺮ ﻻ َﯾْﻐـُﺬو َﺷـ ﯿْﺌًﺎ ﻣِﻨَْﻬﺎ أْو َﻋَﺴـ ﯽ أْن َﯾْﻐـُﺬَو َﻧﺎِدرًا »‪ «1‬ﻣِْﻦ‬
‫ُﺟْﻤَﻠﺘَِﻬـ ﺎ َﮐَﻤـ ﺎ َﻗـْﺪ ُﻇﱠﻦ ﻣِْﻦ َأﱠن اﻟ َْﺨَﻔﺎﻓِﯿَﺶ َﺗْﻬـِﻀ ُﻤُﻪ َو ﺗُـِﺴ ﯿُﻐُﻪ‪ .‬ﻟَِﮑﻨﱠﺎ إَذا َأـَﺧ ْﺬَﻧﺎ َﻗـْﺪَرﯾِْﻦ ُﻣَﺘَﺴﺎِوَﯾﯿِْﻦ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ َواﻟﱠﺸْﻌِﺮ ﻓِﯽ اﻟ َْﻮْزِن‪َ ،‬ﻓَﻘﱠﻄْﺮَﻧﺎُﻫَﻤﺎ ﻓِﯽ‬
‫اﻟ َْﻘْﺮِع َو اﻹﻧ ْﺒِﯿِﻖ َﺳﺎَل ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ َﻣﺎٌء َو ُدْﻫٌﻦ َأْﮐَﺜَﺮ‪َ ،‬و ﺑَِﻘَﯽ ﻟَُﻪ ﺛُْﻔٌﻞ َأَﻗﱡﻞ‪َ .‬ﻓﺎﻟ َْﻌْﻈُﻢ إذًا َأْرَﻃُﺐ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺸْﻌِﺮ‪َ .‬و ﺑَْﻌَﺪ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ ﻓِﯽ اﻟ ْﯿُﺒُﻮَﺳِﮥ اﻟ ُْﻐْﻀُﺮوُف‪ ،‬ﺛُﱠﻢ‬
‫اﻟﱢﺮﺑَﺎُط‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟ َْﻮَﺗُﺮ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟ ِْﻐَﺸﺎُء‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱠﺸَﺮاﯾِﯿُﻦ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻷْوِرَدُة‪ ،‬ﺛُﱠﻢ َﻋَﺼُﺐ اﻟ َْﺤَﺮَﮐـ ِﮥ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟ َْﻘﻠُْﺐ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ َﻋَﺼُﺐ اﻟ ِْﺤﱢﺲ‪َ .‬ﻓﺈﱠن َﻋَﺼَﺐ اﻟ َْﺤَﺮَﮐِﮥ َأﺑ َْﺮُد َوَأﯾَْﺒُﺲ‬
‫َﻣﻌًﺎ َﮐﺜِﯿﺮًا ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻤْﻌَﺘـِﺪِل‪َ .‬و َﻋَﺼَﺐ اﻟ ِْﺤﱢﺲ َأﺑ َْﺮُد َو ﻟَﯿَْﺲ َأﯾَْﺒَﺲ َﮐﺜِﯿﺮًا ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻤْﻌَﺘـِﺪِل ﺑَْﻞ َﻋَﺴـ ﯽ أْن َﯾُﮑﻮَن َﻗِﺮﯾﺒًﺎ ﻣِﻨُْﻪ‪َ ،‬و ﻟَﯿَْﺲ أﯾْﻀًﺎ َﮐﺜِﯿَﺮ ﻟا ْﺒُْﻌِﺪ ﻣِﻨُْﻪ‬
‫ﻓِﯽ اﻟ َْﺒْﺮِد ﺛُﱠﻢ اﻟ ِْﺠﻠُْﺪ‪.‬‬

‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻟُﺚ ِﻓﯽ أْﻣِﺰَﺟِﮥ اَﻷْﺳَﻨﺎِن َو اَﻷْﺟَﻨﺎِس‬

‫اَﻷْﺳـ َﻨﺎُن َأْرﺑََﻌـ ٌﮥ ﻓِﯽ اﻟ ُْﺠْﻤَﻠِﮥ‪ِ :‬ﺳﱡﻦ اﻟﱡﻨُﻤِﻮ َو ﯾَُﺴـ ﱠﻤﯽ ِﺳﱠﻦ اﻟ َْﺤَﺪاﺛَِﮥ‪َ ،‬و ُﻫَﻮ إﻟَﯽ َﻗِﺮﯾٍﺐ ﻣِْﻦ ﺛَﻼﺛِﯿَﻦ َﺳـ َﻨًﮥ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ِﺳﱡﻦ اﻟ ُْﻮﻗُﻮِف‪َ :‬و ُﻫَﻮ ِﺳﱡﻦ اﻟﱠﺸَﺒﺎِب‪َ ،‬و ُﻫَﻮ‬
‫إﻟَﯽ َﻧْﺤِﻮ َﺧْﻤٍﺲ َوَﺛﻼﺛِﯿَﻦ َﺳـ َﻨًﮥ أْو َأْرﺑَِﻌﯿَﻦ َﺳَﻨًﮥ‪َ ،‬و »‪ِ «2‬ﺳﱡﻦ اﻻﻧ ِْﺤَﻄـ ﺎِط َﻣَﻊ ﺑََﻘﺎٍء ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻘﱠﻮِة َو ُﻫَﻮ ِﺳﱡﻦ اﻟ ُْﻤْﮑَﺘِﻬﻠِﯿَﻦ »‪َ «3‬و ُﻫَﻮ إﻟَﯽ َﻧْﺤٍﻮ ﻣِْﻦ ِﺳﺘﱢﯿَﻦ‬
‫َﺳَﻨًﮥ‪َ ،‬وِﺳﱡﻦ اﻻﻧ ِْﺤَﻄﺎِط َﻣَﻊ ُﻇُﻬﻮِر اﻟﱠﻀْﻌِﻒ ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘﱠﻮِة َو ُﻫَﻮ ِﺳﱡﻦ اﻟﱡﺸﯿُﻮِخ إﻟَﯽ آِﺧِﺮ اﻟ ُْﻌْﻤِﺮ‪.‬‬
‫ﻟَِﮑْﻦ ِﺳﱡﻦ اﻟ َْﺤَﺪاَﺛِﮥ َﯾﻨَْﻘِﺴُﻢ إﻟَﯽ ِﺳﱢﻦ اﻟﱡﻄُﻔﻮﻟَِﮥ َو ُﻫَﻮ أْن َﯾُﮑﻮَن اﻟ َْﻤْﻮﻟ ُﻮُد ﺑَْﻌُﺪ َﻏﯿَْﺮ ُﻣْﺴـ َﺘِﻌﱢﺪ اﻷْﻋَﻀﺎِء ﻟ ِﻠَْﺤَﺮَﮐﺎِت َو اﻟﱡﻨُﻬﻮِض‪َ ،‬و إﻟَﯽ ِﺳﱢﻦ اﻟﱠﺼَﺒﺎ َو ُﻫَﻮ‬
‫ﺑَْﻌَﺪ اﻟﱡﻨُﻬﻮِض َو َﻗﺒَْﻞ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻧﺎدرًا‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬واﺣﺪًا‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺛّﻢ‪ .‬ب‪ :‬و‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﻤﮑﺘﻬﻠﯿﻦ‪ .‬ج‪ :‬اﻟﻤﺘﮑﻬﻠﯿﻦ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪89 :‬‬
‫اﻟﱢﺸﱠﺪِة‪َ ،‬و ُﻫَﻮ أْن ﻻ َﺗُﮑﻮَن اﻷْﺳَﻨﺎُن »‪ «1‬اْﺳـ َﺘْﻮَﻓِﺖ اﻟﱡﺴُﻘﻮَط َو اﻟﻨﱠَﺒﺎَت ﺛُﱠﻢ ِﺳﱡﻦ اﻟﺘﱠَﺮْﻋُﺮِع َو ُﻫَﻮ ﺑَْﻌَﺪ اﻟﱢﺸﱠﺪِة َو َﻧَﺒﺎِت اﻷْﺳـ َﻨﺎِن َﻗﺒَْﻞ اﻟ ُْﻤَﺮاَﻫَﻘِﮥ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ِﺳﱡﻦ‬
‫اﻟ ُْﻐﻼـﻣِﯿﱠِﮥ َو اﻟﱢﺮَﻫـ ﺎِق إﻟَﯽ أْن َﯾﺒُْﻘَﻞ َوْﺟُﻬُﻪ‪ .‬ﺛُﱠﻢ ِﺳﱡﻦ اﻟ َْﻔَﺘﯽ »‪ «2‬إﻟَﯽ أْن َﯾِﻘَﻒ اﻟﱡﻨُﻤﱡﻮ‪َ .‬واﻟﱢﺼﺒَْﯿﺎُن َأْﻋﻨِﯽ ﻣَِﻦ اﻟﱡﻄُﻔﻮﻟَـِﮥ »‪ «3‬إﻟَﯽ اﻟ َْﺤَﺪاَﺛِﮥ ﻣَِﺰاُﺟُﻬْﻢ ﻓِﯽ‬
‫اﻟ َْﺤَﺮاَرِة َﮐﺎﻟ ُْﻤْﻌَﺘِﺪِل‪َ ،‬وﻓِﯽ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَِﮥ َﮐﺎﻟﱠﺰاﺋِِﺪ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ﺑَﯿَْﻦ اَﻷِﻃﺒﱠﺎِء اَﻷﻗَْﺪﻣِﯿَﻦ اْﺧﺘِﻼٌف ﻓِﯽ َﺣَﺮاَرَﺗِﯽ اﻟﱠﺼﺒِﱢﯽ َو اﻟﱠﺸﺎﱢب‪َ ،‬ﻓَﺒْﻌُﻀُﻬْﻢ َﯾَﺮي َأﱠن َﺣَﺮاَرَة اﻟﱠﺼﺒِﱢﯽ‬
‫َأَﺷﱡﺪ‪َ ،‬و ﻟ َِﺬﻟ َِﮏ َﯾﻨُْﻤﻮ َأْﮐَﺜَﺮ‪َ ،‬و َﺗُﮑﻮُن َأﻓَْﻌﺎﻟ ُُﻪ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﯿﱠُﮥ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺸْﻬَﻮِة َو اﻟ َْﻬْﻀِﻢ َﮐَﺬﻟ َِﮏ َأْﮐَﺜَﺮ َو َأْدَوَم‪َ ،‬وﻷﱠن اﻟ َْﺤَﺮاَرَة اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠَﮥ اﻟ ُْﻤْﺴـ َﺘَﻔﺎَدَة ﻓِﯿِﻬْﻢ ﻣَِﻦ‬
‫اﻟ َْﻤﻨِﱢﯽ َأْﺟَﻤُﻊ َوَأْﺣَﺪُث‪َ .‬و ﺑَْﻌـُﻀ ُﻬْﻢ َﯾَﺮي َأﱠن اﻟ َْﺤَﺮاَرَة اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠَﮥ ﻓِﯽ اﻟﱡﺸﺒﱠﺎِن َأﻗَْﻮي ﺑ َِﮑﺜِﯿٍﺮ َﻷﱠن َدَﻣُﻬْﻢ َأْﮐَﺜُﺮ َوَأﻣَْﺘُﻦ‪َ ،‬وﻟ َِﺬﻟ َِﮏ ﯾُِﺼﯿﺒُُﻬُﻢ اﻟﱡﺮَﻋﺎُف َأْﮐَﺜَﺮ‬
‫َو َأَﺷـ ﱠﺪ‪َ ،‬وﻷَـﱠن ﻣَِﺰاَﺟُﻬْﻢ إﻟَﯽ اﻟﱠﺼْﻔَﺮاِء َأﻣْـَﯿ ُﻞ‪َ ،‬وﻣَِﺰاَج اﻟﱢﺼﺒْـَﯿ ﺎِن إﻟَﯽ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ َأﻣْـَﯿ ُﻞ‪َ ،‬وﻷـﻧﱠُﻬْﻢ َأﻗْـَﻮي َﺣَﺮَﮐـ ﺎٍت‪َ ،‬واﻟ َْﺤَﺮَﮐـ ُﮥ ﺑ ِـﺎﻟ َْﺤَﺮاَرِة‪َ ،‬وُﻫْﻢ َأﻗْـَﻮي‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 66‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫اْﺳـ ﺘِْﻤَﺮاًء َوَﻫـْﻀ ﻤًﺎ َوَذﻟ َِﮏ ﺑ ِﺎﻟ َْﺤَﺮاَرِة‪َ .‬وأﱠﻣﺎ اﻟﱠﺸْﻬَﻮُة َﻓَﻠﯿَْﺴْﺖ َﺗُﮑﻮُن ﺑ ِﺎﻟ َْﺤَﺮاَرة‪ ،‬ﺑَْﻞ ﺑ ِﺎﻟ ْﺒُُﺮوَدِة‪َ ،‬و ﻟ َِﻬـ َﺬا َﻣﺎ َﺗْﺤُﺪُث اﻟﱠﺸْﻬَﻮُة اﻟ َْﮑﻠْﺒِﯿﱠُﮥ ﻓِﯽ َأْﮐَﺜِﺮ اَﻷﻣِْﺮ ﻣَِﻦ‬
‫اﻟ ْﺒُُﺮوَدِة‪َ ،‬واﻟﱠﺪﻟ ِﯿُﻞ َﻋَﻠﯽ َأﱠن َﻫُﺆﻻِء َأَﺷﱡﺪ اْﺳﺘِْﻤَﺮاًء أﻧﱠُﻪ »‪ «4‬ﻻ ﯾُـِﺼ ﯿﺒُُﻬْﻢ ﻣَِﻦ اﻟﺘﱠَﻬﱡﻮِع َو اﻟ َْﻘْﯽ ِء َو اﻟﱡﺘَﺨَﻤِﮥ َﻣﺎ َﯾْﻌِﺮُض ﻟ ِﻠﱢﺼﺒَْﯿﺎِن ﻟ ُِﺴﻮِء اﻟ َْﻬْﻀِﻢ‪َ .‬و اﻟﱠﺪﻟ ِﯿُﻞ‬
‫َﻋَﻠﯽ أﱠن ﻣَِﺰاَﺟُﻬْﻢ َأﻣَْﯿُﻞ إﻟَﯽ اﻟﱠﺼْﻔَﺮاِء‪ُ ،‬ﻫَﻮ أﱠن أﻣَْﺮاـَﺿ ُﻬْﻢ َﺣﺎﱠرٌة ُﮐﻠﱠَﻬﺎ‪َ ،‬ﮐُﺤﱠﻤﯽ اﻟ ِْﻐﱢﺐ َوَﻗﯿَْﺌُﻬْﻢ ـَﺻ ْﻔَﺮاِوﱞي‪َ .‬وأﱠﻣﺎ َأْﮐَﺜُﺮ َأﻣَْﺮاِض اﻟﱢﺼﺒَْﯿﺎِن َﻓﺈﻧﱠَﻬﺎ َرْﻃَﺒٌﮥ‬
‫ﺑَﺎِرَدٌة‪َ ،‬وُﺣﱠﻤَﯿﺎﺗُُﻬْﻢ ﺑَﻠَْﻐِﻤﯿﱠٌﮥ‪َ ،‬و َأْﮐَﺜُﺮ َﻣﺎ َﯾْﻘِﺬﻓُﻮَﻧُﻪ ﺑ ِﺎﻟ َْﻘْﯽ ِء ﺑَﻠَْﻐٌﻢ‪َ .‬و أﱠﻣﺎ اﻟﱡﻨُﻤﱡﻮ ﻓِﯽ اﻟﱢﺼﺒَْﯿﺎِن َﻓَﻠﯿَْﺲ ﻣِْﻦ ﻗُﱠﻮِة َﺣَﺮاَرﺗِِﻬْﻢ‪َ ،‬و ﻟَِﮑْﻦ ﻟ َِﮑﺜَْﺮِة ُرُﻃﻮﺑَﺘِِﻬْﻢ َوأﯾْﻀًﺎ‬
‫َﻓﺈﱠن َﮐﺜَْﺮَة َﺷْﻬَﻮﺗِِﻬْﻢ َﺗُﺪﱡل َﻋَﻠﯽ ﻧُﻘَْﺼﺎِن َﺣَﺮاَرﺗِِﻬْﻢ‪َ .‬ﻫَﺬا َﻣْﺬَﻫُﺐ اﻟ َْﻔِﺮﯾَﻘﯿِْﻦ َو اْﺣﺘَِﺠﺎُﺟُﻬَﻤﺎ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ +:‬ﻗﺪ‪ .:‬ب‪ ،‬آ‪ -:‬ﻗﺪ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻟا ﻔﺘﯽ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﻔﺘﺎ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﻄﻔﻮﻟﮥ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻄﻔﻮﻟﯿﮥ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬ج‪ :‬أﻧّﻪ‪ .‬ط‪ :‬أﻧّﻬﻢ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪90 :‬‬
‫َو َأﱠﻣﺎ »َﺟﺎﻟ ِﯿﻨُﻮُس«‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠُﻪ »‪َ «1‬ﯾُﺮﱡد »‪َ «2‬ﻋَﻠﯽ اﻟﱠﻄﺎﺋَِﻔَﺘﯿِْﻦ َﺟِﻤﯿﻌـًﺎ‪َ ،‬و َذﻟ َِﮏ أﻧﱠُﻪ »‪َ «3‬ﯾَﺮي اﻟ َْﺤَﺮاَرَة ﻓِﯿِﻬَﻤﺎ ُﻣَﺘَﺴﺎِوَﯾـًﮥ ﻓِﯽ اَﻷْﺻِﻞ‪ ،‬ﻟَِﮑْﻦ َﺣَﺮاَرُة اﻟﱢﺼﺒَْﯿﺎِن‬
‫َأْﮐَﺜُﺮ َﮐﱢﻤﯿﱠًﮥ َو َأَﻗﱡﻞ َﮐﯿِْﻔﯿﱠًﮥ َأْي ِﺣـ ﱠﺪًة‪َ .‬و َﺣَﺮاَرُة اﻟﱡﺸﺒﱠﺎِن َأَﻗﱡﻞ َﮐﱢﻤﯿﱠًﮥ َو َأْﮐَﺜُﺮ َﮐﯿِْﻔﯿﱠًﮥ أْي ِﺣـ ﱠﺪًة‪َ .‬و ﺑَﯿﺎُن َﻫـ َﺬا َﻋَﻠﯽ َﻣﺎ َﯾُﻘﻮﻟ ُُﻪ َﻓُﻬَﻮ أْن َﯾَﺘَﻮﱠﻫَﻢ أﱠن َﺣَﺮاَرًة‬
‫َواِﺣَﺪًة ﺑ َِﻌﯿْﻨَِﻬﺎ ﻓِﯽ اﻟ ِْﻤْﻘَﺪاِر‪ ،‬أْو ِﺟْﺴـ ﻤًﺎ ﻟَِﻄﯿﻔًﺎ َﺣﺎّرًا َواِﺣﺪًا ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﯿِْﻒ َو اﻟ َْﮑﱢﻢ َﻓَﺸﺎ َﺗﺎَرًة ﻓِﯽ َﺟْﻮَﻫٍﺮ َرْﻃٍﺐ َﮐﺜِﯿٍﺮ َﮐﺎﻟ َْﻤﺎِء‪َ ،‬و َﻓَﺸﺎ ُأْﺧَﺮي ﻓِﯽ َﺟْﻮَﻫٍﺮ‬
‫َﯾﺎﺑ ٍِﺲ َﻗﻠِﯿٍﻞ َﮐﺎﻟ َْﺤَﺠِﺮ‪َ ،‬و إَذا َﮐﺎَن َﮐـ َﺬﻟ َِﮏ َﻓﺈﻧﱠﺎ َﻧِﺠُﺪ ِﺣﯿَﻨﺌٍِﺬ »‪ «4‬اﻟ ْـَﺤ ﺎﱠر اﻟ َْﻤـ ﺎﺋِﱠﯽ َأْﮐَﺜَﺮ َﮐﱢﻤﯿﱠًﮥ َو َأﻟ َْﯿَﻦ َﮐﯿِْﻔﯿﱠًﮥ‪َ ،‬و اﻟ َْﺤﺎﱠر اﻟ َْﺤَﺠِﺮﱠي َأَﻗﱠﻞ َﮐﱢﻤﯿﱠًﮥ َو َأَﺣﱠﺪ‬
‫َﮐﯿِْﻔﯿﱠًﮥ‪َ .‬و َﻋَﻠﯽ َﻫـ َﺬا َﻓِﻘْﺲ ُوُﺟﻮَد اﻟ َْﺤﺎﱢر ﻓِﯽ اﻟﱢﺼﺒَْﯿﺎِن َو اﻟﱡﺸﺒﱠﺎِن‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اﻟﱢﺼﺒَْﯿﺎَن إﻧﱠَﻤﺎ َﯾَﺘَﻮﻟ ﱠُﺪوَن »‪ «5‬ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤﻨِﱢﯽ اﻟ َْﮑﺜِﯿِﺮ اﻟ َْﺤَﺮاَرِة‪َ ،‬و ﺗِﻠَْﮏ اﻟ َْﺤَﺮاَرُة ﻟَْﻢ‬
‫َﯾْﻌِﺮْض ﻟََﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻷْﺳـ َﺒﺎِب َﻣﺎ ﯾُْﻄِﻔﺌَُﻬﺎ‪َ .‬ﻓﺈﱠن اﻟﱠﺼﺒِﱠﯽ ُﻣْﻤِﻌٌﻦ ﻓِﯽ اﻟﺘﱠَﺰﱡﯾِﺪ َو ُﻣَﺘَﺪﱢرٌج ﻓِﯽ اﻟﱡﻨُﻤﱢﻮ َو ﻟَْﻢ َﯾِﻘْﻒ ﺑَْﻌُﺪ‪َ ،‬ﻓَﮑﯿَْﻒ َﯾَﺘَﺮاَﺟُﻊ؟ َو أﱠﻣﺎ اﻟﱠﺸﺎﱡب َﻓَﻠْﻢ َﯾَﻘْﻊ‬
‫ﻟَُﻪ َﺳـ َﺒٌﺐ َﯾِﺰﯾـُﺪ ﻓِﯽ َﺣَﺮاَرﺗِِﻪ اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠِﮥ َوﻻ أﯾْﻀًﺎ َوَﻗَﻊ ﻟَُﻪ َﺳـ َﺒٌﺐ ﯾُْﻄِﻔﺌَُﻬﺎ ﺑَْﻞ ﺗِﻠَْﮏ اﻟ َْﺤَﺮاَرُة ُﻣْﺴـ َﺘْﺤَﻔَﻈٌﮥ ﻓِﯿِﻪ ﺑ ُِﺮُﻃﻮﺑٍَﮥ َأَﻗﱠﻞ َﮐﱢﻤﯿﱠًﮥ َو َﮐﯿِْﻔﯿﱠًﮥ َﻣﻌًﺎ إﻟَﯽ أْن‬
‫َﺗْﺄُﺧَﺬ »‪ «7» «6‬ﻓِﯽ اﻻﻧ ِْﺤَﻄﺎِط‪َ .‬و ﻟَﯿَْﺴْﺖ ﻗِﻠﱠُﮥ َﻫـ ِﺬِه اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَِﮥ ﺗَُﻌﱡﺪ ﻗِﻠﱠًﮥ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اْﺳـ ﺘِْﺤَﻔﺎِظ اﻟ َْﺤَﺮاَرِة َو ﻟَِﮑْﻦ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻟﱡﻨُﻤﱢﻮ‪َ ،‬ﻓَﮑَﺄﱠن اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑََﮥ‬
‫َﺗُﮑﻮُن َأﱠوﻟًﺎ ﺑ َِﻘْﺪٍر َﺗِﻔﯽ »‪ «8‬ﺑ ِِﮑَﻠﺎ اﻷﻣَْﺮﯾِْﻦ »‪،«9‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ +:‬ﻓﺎﻧﻪ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ -:‬ﻓﺎﻧﻪ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬ﯾﺮد‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯿﺮد‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ +:‬ذﻟﮏ اﻧّﻪ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ -:‬ذﻟﮏ اﻧﻪ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ -:‬اﻟﻤﺎء‪ .‬ب‪ +:‬اﻟﻤﺎء‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ :‬ﯾﺘﻮﻟﺪون‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﻮﻟّﺪوا‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﺄﺧﺬ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺄﺧﺬ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ب‪ -:‬اﻟﺤﺮارة‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ +:‬اﻟﺤﺮارة‪.‬‬
‫)‪ (8‬ب‪ :‬ﯾﻔﯽ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺗﻔﯽ‪.‬‬
‫)‪ (9‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺑﮑﻼ اﻷﻣﺮﯾﻦ‪ .‬ب‪ :‬ﺑﻪ ﮐﻼ اﻷﻣﺮﯾﻦ‪ .‬ط‪ :‬ﺑﮑﻼﻫﻤﺎ ﻻ ﺑﺄﺣﺪ اﻷﻣﺮﯾﻦ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪91 :‬‬
‫َﻓَﯿُﮑﻮُن ﺑ َِﻘْﺪِر َﻣﺎ َﺗْﺤَﻔُﻆ »‪ «1‬اﻟ َْﺤَﺮاَرَة َو َﺗْﻔُﻀُﻞ »‪ «2‬أﯾْﻀًﺎ ﻟ ِﻠﱡﻨُﻤﱢﻮ »‪ «3‬ﺛُﱠﻢ َﺗِﺼﯿُﺮ ﺑ َِﺄَﺧَﺮٍة »‪ «4‬ﺑ َِﻘْﺪِر ﻟَﺎ َﺗِﻔﯽ »‪ «5‬ﺑ ِِﮑَﻠﺎ اَﻷﻣَْﺮﯾِْﻦ »‪ ،«6‬ﺛُﱠﻢ َﺗِﺼﯿُﺮ ﺑ َِﻘْﺪٍر ﻻ‬
‫َﺗِﻔﯽ »‪َ «7‬و ﻻـ ﺑ َِﺄَﺣـ ِﺪ اﻷﻣَْﺮﯾِْﻦ‪ ،‬ﻓَﯿِﺠُﺐ أْن َﯾُﮑﻮَن ﻓِﯽ اﻟ َْﻮَﺳِﻂ ﺑ َِﺤﯿُْﺚ َﺗِﻔﯽ ﺑ َِﺄـَﺣ ِﺪ اﻷﻣَْﺮﯾِْﻦ ُدوَن اﻵَﺧِﺮ‪َ .‬و ُﻣَﺤﺎٌل َأْن ﯾَُﻘﺎَل إﻧﱠَﻬﺎ َﺗِﻔﯽ ﺑ ِﺎﻟﺘﱠﻨِْﻤـَﯿ ِﮥ َو ﻻ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 67‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َﺗِﻔﯽ ﺑ ِِﺤﻔْـِﻆ اﻟ َْﺤَﺮاَرِة اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠِﮥ‪َ ،‬ﻓـﺈﻧﱠُﻪ َﮐﯿَْﻒ َﯾِﺰﯾـُﺪ َﻋَﻠﯽ اﻟﱠﺸْﯽء َﻣـ ﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﯾُْﻤِﮑﻨُُﻪ أْن َﯾْﺤَﻔـَﻆ اَﻷْﺻـ َﻞ؟ َﻓَﺒِﻘَﯽ أْن َﯾُﮑﻮَن إﻧﱠَﻤﺎ َﺗِﻔﯽ ﺑ ِِﺤﻔِْﻆ اﻟ َْﺤَﺮاَرِة‬
‫اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠِﮥ »‪َ «8‬و ﻻ َﺗِﻔﯽ ﺑ ِﺎﻟﱡﻨُﻤﱢﻮ‪َ .‬و َﻣْﻌﻠُﻮٌم أﱠن َﻫَﺬا اﻟِﺴﱠﻦ ُﻫَﻮ ِﺳﱡﻦ اﻟﱠﺸَﺒﺎِب‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ َﻗْﻮُل اﻟ َْﻔِﺮﯾِﻖ اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ‪ :‬أﱠن اﻟﱡﻨُﻤﱠﻮ ﻓِﯽ اﻟﱢﺼﺒَْﯿﺎِن إﻧﱠَﻤﺎ ُﻫَﻮ ﺑ َِﺴـ َﺒِﺐ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَِﮥ ُدوَن اﻟ َْﺤَﺮاَرِة‪َ ،‬ﻓَﻘْﻮٌل ﺑَﺎِﻃٌﻞ‪َ .‬و َذﻟ َِﮏ ﻷﱠن اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑََﮥ َﻣﺎﱠدٌة ﻟ ِﻠﱡﻨُﻤﱢﻮ‪َ ،‬و اﻟ َْﻤﺎﱠدُة‬
‫ﻻ َﺗﻨَْﻔِﻌُﻞ َوﻻ َﺗَﺘَﺨﻠﱠُﻖ ﺑ َِﻨْﻔِﺴَﻬﺎ‪ ،‬ﺑَْﻞ ِﻋﻨَْﺪ ﻓِْﻌِﻞ اﻟ ُْﻘﱠﻮِة اﻟ َْﻔﺎِﻋَﻠِﮥ ﻓِﯿَﻬﺎ‪ ،‬واﻟ ُْﻘﱠﻮُة اﻟ َْﻔﺎِﻋَﻠُﮥ َﻫﺎُﻫَﻨﺎ ِﻫَﯽ َﻧْﻔٌﺲ أْو َﻃﺒِﯿَﻌٌﮥ ﺑ ِﺈْذِن اﻟﻠﱠِﻪ َﻋﱠﺰ َوَﺟﱠﻞ‪َ ،‬و ﻻ َﺗْﻔَﻌُﻞ إﻟ ﱠﺎ ﺑ ِﺂﻟٍَﮥ‬
‫»‪ِ «9‬ﻫَﯽ اﻟ َْﺤَﺮاَرُة اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠُﮥ‪َ .‬و َﻗْﻮﻟ ُُﻬْﻢ أﯾْﻀـًﺎ‪ :‬إﱠن ﻗُﱠﻮَة اﻟﱠﺸْﻬَﻮِة ﻓِﯽ اﻟﱢﺼﺒْـَﯿ ﺎِن إﻧﱠَﻤـ ﺎ ِﻫَﯽ ﻟ َِﺒْﺮِد اﻟ ِْﻤَﺰاِج َﻗْﻮٌل ﺑَﺎـِﻃ ٌﻞ‪َ .‬ﻓـﺈﱠن ﺗِﻠْـَﮏ اﻟﱠﺸْﻬَﻮَة اﻟ َْﻔﺎـِﺳ َﺪَة اﻟ ﱠﺘِﯽ‬
‫َﺗُﮑﻮُن ﻟ َِﺒْﺮِد اﻟ ِْﻤَﺰاِج ﻻـ َﯾُﮑﻮُن َﻣَﻌَﻬـ ﺎ اْﺳـ ﺘِْﻤَﺮاٌء َواْﻏﺘِـَﺬاٌء‪َ .‬واﻻْﺳـ ﺘِْﻤَﺮاُء ﻓِﯽ اﻟﱢﺼﺒْـَﯿ ﺎِن ﻓِﯽ َأْﮐَﺜِﺮ اَﻷْوَﻗـﺎِت َﻋَﻠﯽ َأْﺣَﺴِﻦ َﻣﺎ َﯾُﮑﻮُن‪َ ،‬و ﻟَْﻮﻻ َذﻟ َِﮏ ﻟََﻤﺎ‬
‫َﮐﺎﻧُﻮا ﯾُﻮِرُدوَن ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒَﺪِل اﻟ ﱠِﺬي ُﻫَﻮ اﻟ ِْﻐَﺬاُء َأْﮐَﺜَﺮ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾَﺘَﺤﻠﱠُﻞ َﺣﺘﱠﯽ َﯾﻨُْﻤَﻮ‪َ ،‬و ﻟَِﮑﻨﱠُﻬْﻢ َﻗْﺪ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﺤﻔﻆ‪ .‬آ‪ ،‬ب‪ :‬ﺗﺤﻔﻆ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﻔﻀﻞ‪ .‬ط‪ :‬ﯾﻔﻀﻞ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﻟﻠﻨﻤﻮ‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻨﻤﻮ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ :‬ﺑﺄﺧﺮة‪ .‬ب‪ :‬ﺑﺂﺧﺮة‪ .‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺑﺎﺧﺮه‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ :‬ﯾﻔﯽ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺗﻔﯽ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﮑﻼ اﻷﻣﺮﯾﻦ‪ .‬ب‪ :‬ﺑﻪ ﮐﻼ اﻷﻣﺮﯾﻦ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ -:‬ﺛّﻢ ﺗﺼﯿﺮ ﺑﻘﺪر ﻻ ﺗﻔﯽ‪.‬‬
‫)‪ (8‬ب‪ +:‬اﻟﻐﺮﯾﺰﯾﮥ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ -:‬اﻟﻐﺮﯾﺰﯾﮥ‪.‬‬
‫)‪ (9‬ط‪ +:‬و اﻵﻟﮥ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ -:‬و اﻵﻟﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪92 :‬‬
‫َﯾْﻌِﺮُض ﻟَُﻬْﻢ ُﺳﻮُء اْﺳـ ﺘِْﻤَﺮاﺋِِﻬْﻢ ﻟ َِﺸـ َﺮِﻫِﻬْﻢ َو ُﺳﻮِء ﺗَْﺮﺗِﯿﺒِِﻬْﻢ »‪ «1‬ﻟ َِﻤْﻄُﻌﻮﻣِِﻬْﻢ َو َﺗَﻨﺎُوﻟ ِِﻬُﻢ اﻷْﺷـ َﯿﺎَء اﻟﱠﺮِدﯾَﺌـَﮥ َو اﻟﱠﺮْﻃـَﺒ َﮥ َو اﻟَﮑﺜِﯿَﺮَة َو َﺣَﺮَﮐﺎﺗِِﻬُﻢ اﻟ َْﻔﺎِﺳَﺪِة‬
‫َﻋَﻠﯿَْﻬﺎ‪َ ،‬ﻓﻠَِﻬَﺬا »‪َ «2‬ﺗْﺠَﺘِﻤُﻊ ﻓِﯿِﻬْﻢ ﻓُُﻀﻮٌل َأْﮐَﺜُﺮ‪َ ،‬و َﯾْﺤَﺘـﺎُﺟﻮَن إﻟَﯽ َﺗﻨِْﻘـَﯿ ٍﮥ َأْﮐَﺜَﺮ‪َ ،‬و ُﺧُﺼﻮﺻًﺎ ِرَﺋﺎﺗِِﻬْﻢ‪َ ،‬و ﻟـَﺬﻟ َِﮏ َﻧَﻔُﺴـ ُﻬْﻢ »‪َ «3‬أَﺷﱡﺪ َﺗَﻮاﺗُﺮًا َو ُﺳـ ْﺮَﻋًﮥ‪،‬‬
‫َوﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ ِﻋَﻈٌﻢ ﻷﱠن ﻗُﱠﻮَﺗُﻬْﻢ ﻟَْﻢ َﺗﺘِﱠﻢ‪َ .‬ﻓَﻬَﺬا ُﻫَﻮ اﻟَﻘْﻮُل ﻓِﯽ ﻣَِﺰاِج اﻟﱠﺼﺒِﱢﯽ َو اﻟﱠﺸﺎﱢب َﻋَﻠﯽ َﺣَﺴِﺐ َﻣﺎ َﺗَﮑﱠﻔَﻞ »َﺟﺎﻟ ِﯿﻨُﻮُس« ﺑ َِﺒَﯿﺎﻧِِﻪ »‪َ «4‬وَﻋﺒﱠْﺮَﻧﺎ َﻋﻨُْﻪ‪.‬‬
‫ﺛُﱠﻢ َﯾِﺠُﺐ أْن َﺗْﻌَﻠَﻢ أﱠن اﻟ َْﺤَﺮاَرَة ﺑَْﻌـَﺪ ُﻣـﱠﺪِة ِﺳﱢﻦ اﻟ ُْﻮﻗُـﻮِف َﺗْﺄُﺧـ ُﺬ ﻓِﯽ اﻻﻧ ْﺘَِﻘـ ﺎِص ﻟ ِﺎﻧ ْﺘَِﺸـ ﺎِف اﻟ َْﻬَﻮاِء اﻟ ُْﻤِﺤﯿـِﻂ َﻣﺎﱠدَﺗَﻬـ ﺎ اﻟ ﱠﺘِﯽ ِﻫَﯽ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَـُﮥ‪َ ،‬وُﻣَﻌـ ﺎَوَﻧِﮥ‬
‫اﻟ َْﺤَﺮاَرِة اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠِﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ ِﻫَﯽ »‪ «5‬أﯾْﻀًﺎ ﻣِْﻦ َداِﺧٍﻞ‪َ ،‬وُﻣَﻌﺎـَﺿ َﺪِة اﻟ َْﺤَﺮَﮐﺎِت اﻟ ْـَﺒ َﺪﻧِﯿﱠِﮥ َواﻟﻨﱠْﻔَﺴﺎﻧِﯿﱠِﮥ اﻟﱠﻀُﺮوِرﯾﱠِﮥ ﻓِﯽ اﻟ َْﻤِﻌﯿَﺸِﮥ ﻟَُﻪ »‪َ ،«6‬وَﻋْﺠِﺰ اﻟﱠﻄﺒِﯿَﻌِﮥ َﻋْﻦ‬
‫ُﻣَﻘﺎَوَﻣـ ِﮥ َذﻟ َِﮏ َداﺋِﻤًﺎ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن َﺟِﻤﯿَﻊ اﻟ ُْﻘَﻮي اﻟ ِْﺠْﺴـ َﻤﺎﻧِﯿﱠِﮥ ُﻣَﺘَﻨﺎِﻫـَﯿ ٌﮥ‪َ .‬ﻓَﻘْﺪ َﺗَﺒﯿﱠَﻦ »‪َ «7‬ذﻟ ِـَﮏ ﻓِﯽ اﻟ ِْﻌﻠِْﻢ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ َﻓﻼـ َﯾُﮑﻮُن ﻓِْﻌﻠَُﻬـ ﺎ ﻓِﯽ اِﻹﯾَﺮاِد َداﺋِﻤًﺎ‪َ .‬ﻓَﻠْﻮ‬
‫َﮐﺎَﻧْﺖ َﻫِﺬِه اﻟ ُْﻘﱠﻮُة »‪ «8‬أﯾْﻀًﺎ َﻏﯿَْﺮ ُﻣَﺘَﻨﺎِﻫـَﯿ ٍﮥ َوَﮐﺎَﻧْﺖ َداﺋَِﻤـ َﮥ اِﻹﯾَﺮاِد‪ ،‬ﻟ ِـَﺒ َﺪِل َﻣﺎ َﯾَﺘَﺤﻠﱠُﻞ َﻋَﻠﯽ اﻟﱠﺴَﻮاِء ﺑ ِِﻤْﻘَﺪاٍر َواِﺣٍﺪ َوﻟَِﮑْﻦ َﮐﺎَن اﻟﺘﱠَﺤﱡﻠُﻞ ﻟَﯿَْﺲ ﺑ ِِﻤْﻘَﺪاٍر‬
‫َواِﺣـ ٍﺪ‪ ،‬ﺑَْﻞ َﯾْﺰَداُد َداﺋِﻤًﺎ ُﮐﱠﻞ َﯾْﻮٍم ﻟ َِﻤﺎ َﮐﺎَن اﻟ ْـَﺒ َﺪُل ﯾَُﻘﺎِوُم اﻟﺘﱠَﺤﱡﻠَﻞ »‪َ ،«9‬وﻟَِﮑِﻦ »‪ «10‬اﻟﺘﱠَﺤﱡﻠُﻞ ﯾُﻔْﻨِﯽ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَـَﮥ‪َ ،‬ﻓَﮑﯿَْﻒ َواَﻷﻣَْﺮاِن ِﮐﻼُﻫَﻤﺎ ُﻣَﺘَﻈﺎِﻫَﺮاِن‬
‫َﻋَﻠﯽ َﺗْﻬﯿَِﺌِﮥ اﻟﱡﻨْﻘَﺼﺎِن َو اﻟﺘﱠَﺮاُﺟِﻊ؟ َوإذا َﮐﺎَن ﮐَﺬﻟ َِﮏ َﻓَﻮاِﺟٌﺐ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺮﺗﯿﺒﻬﻢ‪ .‬ب‪ :‬ﺗﺮﺑﯿﺘﻬﻢ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ +:‬ﻣﺎ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ -:‬ﻣﺎ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻧﻔﺴﻬﻢ‪ .‬ب‪ :‬ﻧﺒﻀﻬﻢ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ :‬ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس ﺑﺒﯿﺎﻧﻪ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﺑﺒﯿﺎﻧﻪ ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس‪ .‬ج‪ :‬ﯾﮑﻔﻞ ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس ﺑﯿﺎﻧﻪ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ +:‬اﻟﺘﯽ ﻫﯽ‪ .‬ط‪ -:‬اﻟﺘﯽ ﻫﯽ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 68‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﻟﻪ‪ .‬ب‪ :‬ﻟﻬﻤﺎ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ب‪ :‬ﺗﺒﯿﻦ‪ .‬ط‪ :‬ﯾﺒﺮﻫﻦ‪ .‬ج‪ :‬ﺗﺒﺮﻫﻦ‪.‬‬
‫)‪ (8‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻘﻮة‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻘﻮي‪.‬‬
‫)‪ (9‬ب‪ :‬اﻟﺘﺤّﻠﻞ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻤﺘﺤﻠﻞ‪.‬‬
‫)‪ (10‬ب‪ :‬و ﻟﮑﻦ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬و ﻟﮑﺎن‪ .‬آ‪ :‬ﺑﻞ ﮐﺎن‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪93 :‬‬
‫َﺿُﺮوَرًة أْن َﺗْﻔَﻨﯽ »‪ «1‬اﻟ َْﻤﺎﱠدُة‪َ ،‬ﻓَﺘﻨَْﻄِﻔُﺊ »‪ «2‬اﻟ َْﺤَﺮاَرُة َوُﺧُﺼﻮﺻـًﺎ إَذا َﮐﺎَن ﯾُِﻌﯿُﻦ »‪ «3‬اﻧ ِْﻄَﻔﺎَءَﻫﺎ ﺑ َِﺴـ َﺒِﺐ َﻏْﻮِر »‪ «4‬اﻟ َْﻤﺎﱠدِة َﺳـ َﺒٌﺐ آَﺧُﺮ َوُﻫَﻮ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَُﮥ‬
‫اﻟ َْﻐِﺮﯾَﺒُﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗْﺤُﺪُث َداﺋِﻤًﺎ ﻟ َِﻌَﺪِم ﺑََﺪِل »‪ «5‬اﻟ ِْﻐَﺬاِء اﻟ َْﻬِﻀِﻢ‪َ ،‬ﻓﯿُِﻌﯿُﻦ َﻋَﻠﯽ اﻧ ِْﻄَﻔﺎﺋَِﻬﺎ ﻣِْﻦ َوْﺟَﻬﯿِْﻦ َأَﺣُﺪُﻫَﻤﺎ ﺑ ِﺎﻟ َْﺨﻨِْﻖ َو اﻟ َْﻐْﻤِﺮ‪َ ،‬واﻵَﺧُﺮ ﺑ ُِﻤَﻀﺎﱠدِة اﻟ َْﮑﯿِْﻔﯿﱠِﮥ‬
‫ﻷـﱠن ﺗِﻠَْﮏ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَـَﮥ َﺗُﮑﻮُن ﺑَﻠَْﻐِﻤﯿﱠًﮥ ﺑَﺎِرَدًة‪َ ،‬وَﻫـ َﺬا ُﻫَﻮ اﻟ َْﻤْﻮُت اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ اﻟ ُْﻤَﺆﱠﺟُﻞ ﻟ ُِﮑﱢﻞ َﺷـ ْﺨٍﺺ ﺑ َِﺤَﺴِﺐ ﻣَِﺰاِﺟِﻪ اﻷﱠوِل إﻟَﯽ َﺣـ ﱟﺪ َﺗـَﻀ ﱠﻤَﻨُﻪ ﻗُﱠﻮﺗُُﻪ ﻓِﯽ‬
‫ِﺣْﻔِﻆ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَِﮥ‪.‬‬
‫َوﻟ ُِﮑﱟﻞ ﻣِﻨُْﻬْﻢ َأَﺟٌﻞ ُﻣَﺴ‪‬ﻤﯽ َوﻟ ُِﮑﱢﻞ َأَﺟٍﻞ ِﮐَﺘﺎٌب »‪َ «6‬وُﻫَﻮ ُﻣْﺨَﺘﻠٌِﻒ ﻓِﯽ اﻷْﺷَﺨﺎِص ﻻْﺧﺘِﻼِف اﻷﻣِْﺰَﺟِﮥ‪َ ،‬ﻓَﻬِﺬِه ِﻫَﯽ اﻵَﺟﺎُل اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﯿﱠُﮥ‪َ ،‬وَﻫﺎُﻫَﻨﺎ آَﺟﺎٌل‬
‫اْﺧﺘَِﺮاﻣِﯿﱠٌﮥ َﻏﯿُْﺮَﻫـ ﺎ‪َ ،‬وِﻫَﯽ ُأْﺧَﺮي َوُﮐﱞﻞ ﺑ َِﻘـ َﺪٍر‪َ ،‬ﻓﺎﻟ َْﺤﺎِﺻُﻞ إذًا ﻣِْﻦ َﻫـ َﺬا أﱠن َأﺑ ْـَﺪاَن اﻟﱢﺼﺒَْﯿﺎِن َو اﻟﱡﺸﺒﱠﺎِن َﺣﺎﱠرٌة ﺑ ِﺎْﻋﺘِـَﺪاٍل‪َ ،‬وَأﺑ ْـَﺪاَن اﻟ ُْﮑُﻬﻮِل َو ﻟا َْﻤَﺸﺎﯾِِﺦ‬
‫ﺑَﺎِرَدٌة‪َ .‬و ﻟَِﮑْﻦ َأﺑ ْـَﺪاُن اﻟﱢﺼﺒَْﯿﺎِن َأْرَﻃُﺐ ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻤْﻌَﺘِﺪِل ﻟ َِﺄْﺟِﻞ اﻟﱡﻨُﻤﱢﻮ َو َﯾُﺪﱡل َﻋَﻠﯿِْﻪ اﻟﺘﱠْﺠِﺮﺑَُﮥ‪َ ،‬و ِﻫَﯽ ﻣِْﻦ ﻟ ِﯿِﻦ »‪ِ «7‬ﻋَﻈﺎﻣِِﻬْﻢ َو َأْﻋَﺼﺎﺑ ِِﻬْﻢ »‪َ .«8‬و اﻟ ِْﻘَﯿﺎُس‬
‫َوُﻫَﻮ ﻣِْﻦ ﻗُْﺮِب َﻋْﻬِﺪِﻫْﻢ ﺑ ِﺎﻟ َْﻤﻨِﱢﯽ َواﻟﱠﺪِم »‪َ «9‬واﻟﱡﺮوِح اﻟ ْﺒَُﺨﺎِرﱢي‪َ .‬و أﱠﻣﺎ اﻟ ُْﮑُﻬﻮُل َو اﻟ َْﻤَﺸﺎﯾُِﺦ ُﺧُﺼﻮﺻًﺎ َﻓﺈﻧﱠُﻬْﻢ َﻣَﻊ أﻧﱠُﻬْﻢ َأﺑ َْﺮُد َﻓُﻬْﻢ َأﯾَْﺒُﺲ‪ ،‬ﯾُْﻌَﻠُﻢ َذﻟ َِﮏ‬
‫ﺑ ِﺎﻟﺘﱠْﺠِﺮﺑَِﮥ ﻣِْﻦ ـَﺻ ﻼﺑَِﮥ ِﻋَﻈﺎﻣِِﻬْﻢ َوَﻧْﺸِﻒ »‪ُ «10‬ﺟﻠُﻮِدِﻫْﻢ َو ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس ﻣِْﻦ ﺑ ُْﻌـِﺪ َﻋْﻬـِﺪِﻫْﻢ ﺑ ِﺎﻟ َْﻤﻨِﱢﯽ َو اﻟـﱠﺪِم َو اﻟﱡﺮوح اﻟ ْﺒَُﺨﺎِرﱢي‪ .‬ﺛُﱠﻢ اﻟﻨﱠﺎِرﯾﱠُﮥ ُﻣَﺘَﺴﺎِوَﯾٌﮥ ﻓِﯽ‬
‫اﻟﱢﺼﺒَْﯿﺎِن َواﻟﱡﺸﺒﱠﺎِن َواﻟ َْﻬَﻮاﺋِﯿﱠُﮥ َواﻟ َْﻤﺎﺋِﯿﱠُﮥ ﻓِﯽ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻔﻨﯽ‪ .‬ط‪ :‬ﺗﻔﻨﯽ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬ﺑﻞ ﯾﻄﻔﺊ‪ .‬ط‪ :‬ﻓﺘﻨﻄﻔﺊ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ +:‬ﻋﻠﯽ‪ .‬ب‪ -:‬ﻋﻠﯽ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ :‬ﻋﻮز‪ .‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﻏﻮر‪ .‬ب‪ :‬ﻋﻮن‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ +:‬ﺑﺪل‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ -:‬ﺑﺪل‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ -:‬و ﻟﮑﻞ اﺟﻞ ﮐﺘﺎب‪ .‬ب‪ +:‬و ﻟﮑﻞ اﺟﻞ ﮐﺘﺎب‪.‬‬
‫)‪ (7‬ب‪ ،‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﯿﻦ‪ .‬آ‪ :‬ﻟﻤﺲ‪.‬‬
‫)‪ (8‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬ج‪ :‬أﻋﺼﺎﺑﻬﻢ‪ .‬آ‪ :‬أﻋﻀﺎﺋﻬﻢ )و ﺗﺤﻔﻪ ﺳﻌﺪﯾﻪ(‪.‬‬
‫)‪ (9‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ +:‬و اﻟﺪم‪ .‬ب‪ -:‬و اﻟﺪم‪.‬‬
‫)‪ (10‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻗﺸﻒ‪ .‬ب‪ :‬ﻧﺸﻒ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪94 :‬‬
‫اﻟﱢﺼﺒْـَﯿ ﺎِن َأْﮐَﺜُﺮ‪َ ،‬و اَﻷْرـِﺿ ﯿﱠُﮥ ﻓِﯽ اﻟ ُْﮑُﻬﻮِل َواﻟ َْﻤَﺸﺎﯾِـِﺦ َأْﮐَﺜُﺮ ﻣِﻨُْﻬَﻤﺎ »‪ «1‬ﻓِﯿِﻬَﻤـ ﺎ‪َ ،‬و ِﻫَﯽ ﻓِﯽ َﻣَﺸﺎﯾِـَﺦ َأْﮐَﺜُﺮ‪َ .‬و اﻟﱠﺸﺎﱡب ُﻣْﻌَﺘـِﺪُل اﻟ ِْﻤَﺰاِج َﻓْﻮَق اْﻋﺘِـَﺪاِل‬
‫اﻟﱠﺼﺒِﱢﯽ‪ ،‬ﻟَِﮑﻨﱠُﻪ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻟﱠﺼﺒِﱢﯽ َﯾﺎﺑ ُِﺲ اﻟ ِْﻤَﺰاِج‪َ ،‬و ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻟﱠﺸﯿِْﺦ َواﻟ َْﮑْﻬِﻞ َﺣﺎﱡر اﻟ ِْﻤَﺰاِج‪َ ،‬و اﻟﱠﺸﯿُْﺦ‬
‫َأﯾَْﺒُﺲ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺸﺎﱢب‪َ ،‬و اﻟ َْﮑْﻬُﻞ ﻓِﯽ ﻣَِﺰاِج َأْﻋَﻀﺎﺋِِﻪ »‪ «2‬اَﻷْﺻﻠِﯿﱠِﮥ َو َأْرَﻃُﺐ ﻣِﻨُْﻬﻤﺎ ﺑ ِﺎﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَِﮥ اﻟ َْﻐِﺮﯾَﺒِﮥ اﻟ َْﺒﺎﻟ ﱠِﮥ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻷْﺟَﻨﺎُس ﻓِﯽ اْﺧﺘِﻼِف َأﻣِْﺰَﺟﺘَِﻬﺎ َﻓﺈﱠن اﻹَﻧﺎَث َأﺑ َْﺮُد َأﻣِْﺰَﺟًﮥ ﻣَِﻦ اﻟﱡﺬُﮐﻮِر‪َ ،‬و ﻟ َِﺬﻟ َِﮏ َﻗـُﺼ ْﺮَن َﻋِﻦ اﻟﱡﺬُﮐﻮِر ﻓِﯽ اﻟ َْﺨﻠِْﻖ‪َ ،‬وَأْرَﻃُﺐ َﻓﻠَِﺒْﺮِد ﻣَِﺰاِﺟِﻬﱠﻦ‬
‫َﺗْﮑﺜُُﺮ ﻓُُﻀﻮﻟ ُُﻬﱠﻦ‪َ ،‬و ﻟ ِِﻘﻠﱠِﮥ ِرَﯾﺎـَﺿ ﺘِِﻬﱠﻦ َﺟَﻮاِﻫُﺮ »‪ «3‬ﻟ ُُﺤﻮﻣِِﻬﱠﻦ َأْﺳـَﺨُﻒ‪َ ،‬و إْن َﮐﺎَن ﻟَْﺤُﻢ اﻟﱠﺮُﺟِﻞ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬِﮥ َﺗْﺮِﮐﯿﺒِِﻪ ﺑ َِﻤﺎ ﯾَُﺨﺎﻟ ُِﻄُﻪ َأْﺳـَﺨَﻒ‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠُﻪ ﻟ َِﮑَﺜﺎَﻓﺘِِﻪ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 69‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َأَﺷﱡﺪ َﺗَﺒﱡﺮءًا »‪ «4‬ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨُْﻔُﺬ ﻓِﯿِﻪ ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻌُﺮوِق َو ﻟ ِﯿِﻒ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ‪َ .‬و َأْﻫُﻞ اﻟ ْﺒِﻼِد اﻟﱢﺸَﻤﺎﻟ ِﯿﱠِﮥ َأْرَﻃُﺐ‪َ ،‬و َأْﻫُﻞ اﻟﱢﺼَﻨﺎَﻋِﮥ اﻟ َْﻤﺎﺋِﯿﱠِﮥ َأْرَﻃُﺐ‪َ .‬و اﻟ ﱠِﺬﯾﻦ ﯾَُﺨﺎﻟ ُِﻔﻮَﻧُﻬْﻢ‬
‫َﻓَﻌَﻠﯽ اﻟ ِْﺨﻼِف‪َ ،‬و أﱠﻣﺎ َﻋﻼَﻣﺎُت اﻷﻣِْﺰَﺟِﮥ َﻓَﺴَﻨْﺬُﮐُﺮَﻫﺎ َﺣﯿُْﺚ َﻧْﺬُﮐُﺮ اﻟ َْﻌﻼَﻣﺎِت اﻟ ُْﮑﻠﱢﯿﱠَﮥ َو اﻟ ُْﺠْﺰﺋِﯿﱠَﮥ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﻨﻬﻤﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬ج‪ :‬أﻋﻀﺎﺋﻪ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬اﻷﻋﻀﺎء‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ :‬ﺟﻮﻫﺮ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺟﻮاﻫﺮ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﺗﺒّﺮءًا‪ .‬ج‪ :‬ﺗﺒﺮي‪ .‬ب‪ :‬ﺗﺒﺮدًا‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪95 :‬‬
‫اﻟﱠﺘْﻌِﻠﯿُﻢ اﻟﱠﺮاِﺑُﻊ ِﻓﯽ اَﻷْﺧﻼِط َو ُﻫَﻮ َﻓْﺼﻼِن‬

‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اَﻷﱠوُل ِﻓﯽ َﻣﺎِﻫﱠﯿِﮥ اْﻟِﺨْﻠِﻂ َو َأْﻗَﺴﺎِﻣِﻪ‬

‫اﻟ ِْﺨﻠُْﻂ‪ِ :‬ﺟْﺴٌﻢ َرْﻃٌﺐ َﺳـ ّﯿﺎٌل َﯾْﺴـ َﺘِﺤﯿُﻞ إﻟَﯿِْﻪ اﻟ ِْﻐَﺬاُء َأﱠوﻟًﺎ‪َ ،‬ﻓِﻤﻨُْﻪ ِﺧﻠٌْﻂ َﻣْﺤُﻤﻮٌد َو ُﻫَﻮ اﻟ ﱠِﺬي ﻣِْﻦ َﺷْﺄﻧِِﻪ أْن َﯾِﺼﯿَﺮ ُﺟْﺰءا ﻣِْﻦ َﺟْﻮَﻫِﺮ اﻟ ُْﻤْﻐَﺘِﺬي َوْﺣَﺪُه أوْ‬
‫َﻣَﻊ َﻏﯿِْﺮِه‪َ ،‬و ُﻣَﺘَﺸـ ﺒﱢﻬًﺎ ﺑ ِِﻪ َوْﺣـ َﺪُه أْو َﻣَﻊ َﻏﯿِْﺮِه‪َ .‬وﺑ ِﺎﻟ ُْﺠْﻤَﻠِﮥ ﺳﺎّدًا ﺑََﺪَل َﺷـ ْﯽٍء ﻣِﱠﻤﺎ َﯾَﺘَﺤﻠﱠُﻞ ﻣِﻨُْﻪ‪َ ،‬و ﻣِﻨُْﻪ َﻓْﻀٌﻞ َو ِﺧﻠٌْﻂ َرِديٌء َو ُﻫَﻮ اﻟ ﱠِﺬي ﻟَﯿَْﺲ ﻣِْﻦ َﺷْﺄﻧِِﻪ‬
‫َذﻟ َِﮏ َأْو َﯾْﺴَﺘِﺤﯿَﻞ ﻓِﯽ اﻟﻨﱠﺎِدِر إﻟَﯽ اﻟ ِْﺨﻠِْﻂ اﻟ َْﻤْﺤُﻤﻮِد‪َ ،‬و َﯾُﮑﻮُن َﺣﱡﻘُﻪ َﻗﺒَْﻞ َذﻟ َِﮏ أْن ﯾُْﺪَﻓَﻊ َﻋِﻦ اﻟ َْﺒَﺪِن َو ﯾُﻨَْﻔَﺾ‪.‬‬
‫َو َﻧُﻘﻮُل‪ :‬إﱠن ُرُﻃﻮﺑَﺎِت اﻟ ْـَﺒ َﺪِن ﻣِﻨَْﻬﺎ َأﱠوﻟ ِﱞﯽ َو ﻣِﻨَْﻬﺎ ﺛَﺎﻧِـَﯿ ٌﮥ‪َ .‬ﻓﺎَﻷﱠوﻟ ِﱡﯽ‪ِ :‬ﻫَﯽ اَﻷْﺧﻼُط اَﻷْرﺑََﻌـ ُﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﻧـْﺬُﮐُﺮَﻫﺎ‪َ .‬و اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿُﮥ‪ :‬ﻗِْﺴـ َﻤﺎِن‪ :‬إﱠﻣﺎ ﻓُُﻀﻮٌل َو إﱠﻣﺎ َﻏﯿُْﺮ‬
‫ﻓُُﻀﻮٍل‪َ .‬و اﻟ ُْﻔُﻀﻮُل َﺳـ َﻨْﺬُﮐُﺮَﻫﺎ‪َ .‬و اﻟ ﱠﺘِﯽ ﻟَﯿَْﺴْﺖ ﺑ ُِﻔُﻀﻮٍل ِﻫَﯽ اﻟ ﱠﺘِﯽ اْﺳـ َﺘَﺤﺎﻟَْﺖ َﻋْﻦ َﺣﺎﻟَـِﮥ اﻻﺑ ْﺘِـَﺪاِء َو َﻧَﻔـ َﺬْت ﻓِﯽ اﻷْﻋـَﻀ ﺎِء‪ ،‬إﻟّﺎ َأﻧﱠَﻬﺎ ﻟَْﻢ َﺗـِﺼ ْﺮ ﺟْﺰَء‬
‫ُﻋْﻀٍﻮ ﻣَِﻦ اﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟ ُْﻤْﻔَﺮَدِة ﺑ ِﺎﻟ ِْﻔْﻌِﻞ اﻟﺘﱠﺎﱢم َو ِﻫَﯽ َأْﺻَﻨﺎٌف َأْرﺑََﻌٌﮥ‪:‬‬
‫َأَﺣُﺪَﻫﺎ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَُﮥ اﻟ َْﻤْﺤُﺼﻮَرُة ﻓِﯽ َﺗَﺠﺎِوﯾِﻒ َأْﻃَﺮاِف اﻟ ُْﻌُﺮوِق اﻟﱢﺼَﻐﺎِر اﻟ ُْﻤَﺠﺎِوَرِة ﻟ َِﻸْﻋَﻀﺎِء اَﻷْﺻﻠِﯿﱠِﮥ اﻟﱠﺴﺎﻗَِﯿِﮥ ﻟََﻬﺎ‪.‬‬
‫َو اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿُﮥ‪ :‬اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَُﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ ِﻫَﯽ ُﻣﻨَْﺒﺜﱠٌﮥ ﻓِﯽ اَﻷْﻋَﻀﺎِء اَﻷْﺻـ ﻠِﯿﱠِﮥ ﺑ َِﻤﻨِْﺰﻟَِﮥ اﻟﱠﻄﱢﻞ‪َ ،‬و ِﻫَﯽ ُﻣْﺴـ َﺘِﻌﱠﺪٌة َﻷْن َﺗْﺴـ َﺘِﺤﯿَﻞ ِﻏَﺬاًء إَذا َﻓَﻘَﺪ اﻟ َْﺒَﺪُن اﻟ ِْﻐَﺬاَء َوَﻷْن َﺗﺒَُﻞ »‪«1‬‬
‫اﻷْﻋَﻀﺎَء إَذا َﺟﱠﻔَﻔَﻬﺎ َﺳَﺒٌﺐ ﻣِْﻦ َﺣَﺮَﮐٍﮥ َﻋﻨِﯿَﻔٍﮥ َأْو َﻏﯿِْﺮَﻫﺎ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺒّﻞ‪ .‬ط‪ :‬ﺗﺒﺘّﻞ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪96 :‬‬
‫َو اﻟﺜﱠﺎﻟ َِﺜُﮥ‪ :‬اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَُﮥ اﻟَﻘِﺮﯾَﺒُﮥ اﻟ َْﻌْﻬِﺪ ﺑ ِﺎﻻﻧ ِْﻌَﻘﺎِد‪َ ،‬ﻓِﻬَﯽ ِﻏَﺬاٌء اْﺳـ َﺘَﺤﺎَل إﻟَﯽ َﺟْﻮَﻫِﺮ اﻷْﻋَﻀﺎِء ﻣِْﻦ َﻃِﺮﯾِﻖ اﻟ ِْﻤَﺰاِج َو اﻟﺘﱠْﺸﺒِﯿِﻪ‪َ ،‬و ﻟَْﻢ َﺗْﺴـ َﺘِﺤْﻞ ﺑَْﻌُﺪ ﻣِْﻦ َﻃِﺮﯾِﻖ‬
‫اﻟ ِْﻘَﻮاِم اﻟﺘﱠﺎﱢم‪.‬‬
‫َو اﻟﱠﺮاﺑ َِﻌُﮥ‪ :‬اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَُﮥ اﻟ ُْﻤَﺪاِﺧَﻠُﮥ ﻟ ِﻸْﻋَﻀﺎِء اَﻷْﺻﻠِﯿﱠِﮥ ُﻣﻨُْﺬ اﺑ ْﺘَِﺪاِء اﻟﻨﱠْﺸِﻮ اﻟ ﱠﺘِﯽ ﺑ َِﻬﺎ اﺗﱢَﺼﺎُل َأْﺟَﺰاﺋَِﻬﺎ َو َﻣﺒَْﺪُؤَﻫﺎ ﻣَِﻦ اﻟﱡﻨْﻄَﻔِﮥ َو َﻣﺒَْﺪُأ اﻟﱡﻨْﻄَﻔِﮥ ﻣَِﻦ اَﻷْﺧﻼِط‪.‬‬
‫َو َﻧُﻘﻮُل أﯾْﻀًﺎ‪ :‬إﱠن اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَﺎِت اﻟ ِْﺨﻠِْﻄﯿﱠَﮥ اﻟ َْﻤْﺤُﻤﻮَدَة َو اﻟ َْﻔْﻀﻠِﯿﱠَﮥ َﺗﻨَْﺤِﺼُﺮ ﻓِﯽ‬
‫َأْرﺑََﻌِﮥ َأْﺟَﻨﺎٍس‪ِ :‬ﺟﻨُْﺲ اﻟﱠﺪِم َو ُﻫَﻮ َأﻓَْﻀﻠَُﻬﺎ‪َ ،‬و ِﺟﻨُْﺲ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ‪َ ،‬و ِﺟﻨُْﺲ اﻟﱠﺼْﻔَﺮاِء‪َ ،‬و ِﺟﻨُْﺲ اﻟﱠﺴْﻮَداِء‪.‬‬
‫َو اﻟـﱠﺪُم‪َ :‬ﺣﺎﱡر اﻟﱠﻄﺒِْﻊ َرْﻃﺒُُﻪ َو ُﻫَﻮ ـِﺻ ﻨَْﻔﺎِن‪َ :‬ﻃﺒِﯿِﻌﱞﯽ َو َﻏﯿُْﺮ َﻃﺒِﯿِﻌﱟﯽ‪َ ،‬و اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ‪َ :‬أْﺣَﻤُﺮ اﻟﻠﱠْﻮِن ﻻ َﻧﺘَْﻦ ﻟَُﻪ‪ُ ،‬ﺣﻠٌْﻮ ِﺟّﺪًا‪َ .‬و َﻏﯿُْﺮ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ‪ :‬ﻗِْﺴـ َﻤﺎِن َﻓِﻤﻨُْﻪ َﻣﺎ‬
‫َﻗْﺪ َﺗَﻐﯿﱠَﺮ َﻋِﻦ اﻟ ِْﻤَﺰاِج اﻟﱠﺼﺎﻟ ِِﺢ ﻻ ﺑ َِﺸْﯽ ٍء »‪َ «1‬ﺧﺎﻟََﻄُﻪ‪َ ،‬و ﻟَِﮑْﻦ ﺑ َِﺄْن ﺳﺎَء ﻣَِﺰاُﺟُﻪ ﻓِﯽ َﻧْﻔِﺴِﻪ َﻓَﺒَﺮَد ﻣَِﺰاُﺟُﻪ َﻣَﺜًﻠﺎ أْو َﺳُﺨَﻦ‪َ ،‬و ﻣِﻨُْﻪ َﻣﺎ إﻧﱠَﻤﺎ َﺗَﻐﯿﱠَﺮ ﺑ َِﺄْن َﺣَﺼَﻞ‬
‫ِﺧﻠٌْﻂ َرِديٌء ﻓِﯿِﻪ َو َذﻟ َِﮏ ﻗِْﺴَﻤﺎِن‪َ :‬ﻓﺈﻧﱠُﻪ إﱠﻣﺎ َأْن َﯾُﮑﻮَن اﻟ ِْﺨﻠُْﻂ َوَرَد َﻋَﻠﯿِْﻪ ﻣِْﻦ َﺧﺎِرٍج َﻓَﻨَﻔَﺬ ﻓِﯿِﻪ َﻓَﺄﻓَْﺴَﺪُه‪َ ،‬و إﱠﻣﺎ أْن َﯾُﮑﻮَن اﻟ ِْﺨﻠُْﻂ َﺗَﻮﻟ ﱠَﺪ ﻓِﯿِﻪ َﻧْﻔُﺴُﻪ َﻣَﺜًﻠﺎ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 70‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺑ ِﺄْن َﯾُﮑﻮَن َﻋِﻔَﻦ ﺑَْﻌُﻀُﻪ َﻓﺎْﺳَﺘَﺤﺎَل ﻟَِﻄﯿُﻔُﻪ ﻣِﱠﺮًة َﺻﻔَْﺮاَء‪َ ،‬و َﮐﺜِﯿُﻔُﻪ ﻣِﱠﺮًة َﺳْﻮَداَء‪َ ،‬و ﺑَِﻘَﯿﺎ أْو َأَﺣُﺪُﻫَﻤﺎ ﻓِﯿِﻪ‪َ ،‬و َﻫَﺬا اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ ﺑ ِِﻘْﺴَﻤﯿِْﻪ َﯾْﺨَﺘﻠُِﻒ »‪ «2‬ﺑ َِﺤَﺴِﺐ َﻣﺎ‬
‫ﯾَُﺨﺎﻟ ُِﻄُﻪ‪َ .‬و َأْﺻـ َﻨﺎﻓُُﻪ ﻣِْﻦ َأْﺻـ َﻨﺎِف اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ َو َأْﺻـ َﻨﺎِف اﻟﱠﺴْﻮَداِء َو َأْﺻَﻨﺎِف اﻟﱠﺼْﻔَﺮاِء َو اﻟ َْﻤﺎﺋِﯿﱠِﮥ‪َ ،‬ﻓَﯿِﺼﯿُﺮ َﺗﺎَرًة َﻋَﮑﺮًا َو َﺗﺎَرًة َرﻗِﯿﻘًﺎ َو َﺗﺎَرًة َأْﺳَﻮَد َﺷِﺪﯾَﺪ‬
‫اﻟﱠﺴَﻮاِد َو َﺗﺎَرًة َأﺑ َْﯿَﺾ‪َ ،‬و َﮐَﺬﻟ َِﮏ َﯾَﺘَﻐﯿﱠُﺮ ﻓِﯽ َراﺋَِﺤﺘِِﻪ َو ﻓِﯽ َﻃْﻌِﻤِﻪ َﻓَﯿِﺼﯿُﺮ ُﻣّﺮًا َو َﻣﺎﻟ ِﺤًﺎ َو إﻟَﯽ اﻟ ُْﺤُﻤﻮَﺿِﮥ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺸﯽء‪ .‬ط‪ :‬ﻟﺸﯽء‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﺨﺘﻠﻒ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪97 :‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ َْﺒﻠَْﻐُﻢ‪َ :‬ﻓِﻤﻨُْﻪ َﻃﺒِﯿِﻌﱞﯽ أﯾْﻀًﺎ َو ﻣِﻨُْﻪ َﻏﯿُْﺮ َﻃﺒِﯿِﻌﱟﯽ‪َ .‬و اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ‪ُ :‬ﻫَﻮ اﻟ ﱠِﺬي َﯾـْﺼ ﻠُُﺢ َأْن »‪َ «1‬ﯾـِﺼ ﯿَﺮ ﻓِﯽ َوﻗٍْﺖ َﻣﺎ َدﻣًﺎ ﻷﻧﱠُﻪ َدٌم َﻏﯿُْﺮ َﺗﺎﱢم اﻟﱡﻨْﻀِﺞ‪َ ،‬و ُﻫَﻮ‬
‫َﺿْﺮٌب ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ اﻟ ُْﺤﻠِْﻮ »‪َ ،«2‬و ﻟَﯿَْﺲ ُﻫَﻮ ﺑ َِﺸِﺪﯾـِﺪ اﻟ َْﺒْﺮِد ﺑَْﻞ ُﻫَﻮ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻟ َْﺒَﺪِن َﻗﻠِﯿُﻞ اﻟ َْﺒْﺮِد َو ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻟﱠﺪِم َواﻟﱠﺼْﻔَﺮاِء ﺑَﺎِرٌد‪َ ،‬وَﻗْﺪ َﯾُﮑﻮُن‬
‫ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ اﻟ ُْﺤﻠِْﻮ َﻣـ ﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﺑ َِﻄﺒِﯿِﻌﱟﯽ‪َ ،‬وُﻫَﻮ اﻟ َْﺒﻠَْﻐُﻢ اﻟ ﱠِﺬي ﻻـ َﻃْﻌَﻢ ﻟَُﻪ اﻟ ﱠِﺬي َﺳـ َﻨْﺬُﮐُﺮُه إَذا اﺗﱠَﻔَﻖ أْن َﺧﺎﻟََﻄُﻪ »‪َ «3‬دٌم َﻃﺒِﯿِﻌﱞﯽ‪َ .‬وَﮐﺜِﯿﺮًا َﻣـ ﺎ ﯾَُﺤﱡﺲ ﺑ ِِﻪ ﻓِﯽ‬
‫اﻟﻨﱠَﻮاِزِل َوﻓِﯽ اﻟﻨﱠْﻔِﺚ َوأﱠﻣﺎ اﻟ ُْﺤﻠُْﻮ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ َﻓﺈﱠن »َﺟﺎﻟ ِﯿﻨُﻮَس« َزَﻋَﻢ أﱠن اﻟﱠﻄﺒِﯿَﻌـ َﮥ إﻧﱠَﻤﺎ ﻟَْﻢ ﺗُِﻌـﱠﺪ ﻟَُﻪ ُﻋْﻀﻮًا َﮐﺎﻟ َْﻤْﻔَﺮَﻏـ ِﮥ َﻣْﺨُﺼﻮﺻًﺎ ﻣِﺜُْﻞ َﻣﺎ ﻟ ِﻠِْﻤﱠﺮَﺗﯿِْﻦ‪َ ،‬ﻷﱠن‬
‫َﻫـ َﺬا اﻟ َْﺒﻠَْﻐَﻢ َﻗِﺮﯾُﺐ اﻟﱠﺸَﺒِﻪ ﻣَِﻦ اﻟـﱠﺪِم َوَﺗْﺤَﺘـﺎُج إﻟَﯿِْﻪ اﻷْﻋـَﻀ ﺎُء ُﮐﱡﻠَﻬـ ﺎ‪َ ،‬ﻓﻠِـَﺬﻟ َِﮏ ُأْﺟِﺮَي َﻣْﺠَﺮي اﻟـﱠﺪِم َوَﻧْﺤُﻦ َﻧُﻘﻮُل‪ :‬إﱠن ﺗِﻠَْﮏ اﻟ َْﺤﺎَﺟـ َﮥ ِﻫَﯽ َﻷﻣَْﺮﯾِْﻦ‪:‬‬
‫َأَﺣُﺪُﻫَﻤﺎ ـَﺿ ُﺮوَرٌة‪َ ،‬واﻵَﺧُﺮ َﻣﻨَْﻔَﻌٌﮥ‪ ،‬أﱠﻣﺎ اﻟﱠﻀُﺮوَرُة َﻓﻠَِﺴَﺒَﺒﯿِْﻦ‪َ ،‬أَﺣُﺪُﻫَﻤﺎ‪ :‬ﻟ َِﯿُﮑﻮَن َﻗِﺮﯾﺒًﺎ ﻣَِﻦ اﻷْﻋَﻀﺎِء‪َ ،‬ﻓَﻤَﺘﯽ َﻓَﻘَﺪِت اﻷْﻋَﻀﺎُء اﻟ ِْﻐَﺬاَء اﻟ َْﻮاِرَد اﻟ ُْﻤَﻬﯿﱠَﺄ »‪«4‬‬
‫»‪َ «5‬دﻣًﺎ َﺻﺎﻟ ِﺤًﺎ ﻟ ِﺎْﺣﺘَِﺒﺎِس َﻣـ َﺪِدِه ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤِﻌـَﺪِة َو اﻟ َْﮑﺒِِﺪ‪ ،‬أْو »‪ «6‬ﻟ َِﺄْﺳـ َﺒﺎٍب َﻋﺎِرَﺿٍﮥ‪َ ،‬أﻗَْﺒَﻠْﺖ َﻋَﻠﯿِْﻪ »‪ «7‬ﻗَُﻮاَﻫﺎ ﺑ َِﺤَﺮاَرﺗَِﻬﺎ »‪ «8‬اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠِﮥ »‪َ «9‬ﻓَﺄﻧ َْﻀَﺠﺘُْﻪ َو‬
‫َﻫـَﻀ َﻤﺘُْﻪ َو َﺗَﻐـ ﱠﺬْت ﺑ ِِﻪ‪َ ،‬و َﮐَﻤﺎ أﱠن اﻟ َْﺤَﺮاَرَة اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠَﮥ ﺗُﻨْـِﻀ ُﺠُﻪ َوَﺗْﻬـِﻀ ُﻤُﻪ َو ﺗُـْﺼ ﻠُِﺤُﻪ َدﻣًﺎ‪َ ،‬ﻓﮑـَﺬﻟ َِﮏ اﻟ َْﺤَﺮاَرُة اﻟ َْﻐِﺮﯾـَﺒ ُﮥ َﻗـْﺪ ﺗَُﻌﱢﻔﻨُُﻪ َو ﺗُْﻔِﺴُﺪُه‪َ .‬و َﻫَﺬا‬
‫اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻀُﺮوَرِة ﻟَﯿَْﺲ ﻟ ِﻠِْﻤﱠﺮَﺗﯿِْﻦ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اﻟ ِْﻤﱠﺮَﺗﯿِْﻦ ﻻ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬أن‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻷن‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻟا ﺒﻠﻐﻢ اﻟﺤﻠﻮ‪ .‬ط‪ :‬اﻟﺤﻠﻮ ﻣﻦ اﻟﺒﻠﻐﻢ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ :‬ﺧﺎﻟﻄﻪ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﺨﺎﻟﻄﻪ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﻤﻬﯿﺄ‪ .‬ب‪ :‬إﻟﯿﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ -:‬ﺻﺎر‪ .‬ب‪ +:‬ﺻﺎر‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬أو‪ .‬ب‪ :‬و‪.‬‬
‫)‪ (7‬ب‪ ،‬ج‪ +:‬ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ -:‬ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬
‫)‪ (8‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺑﺤﺮارﺗﻬﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﺑﺤﺮارﺗﻪ‪.‬‬
‫)‪ (9‬ط‪ ،‬آ‪ +:‬ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ -:‬ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪98 :‬‬
‫ﺗَُﺸﺎِرَﮐﺎِن اﻟ َْﺒﻠَْﻐَﻢ ﻓِﯽ أﱠن اﻟ َْﺤﺎﱠر اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﱠي ﯾُْﺼﻠُِﺤُﻪ َدﻣًﺎ‪َ ،‬و إْن َﺷﺎَرَﮐَﺘﺎُه ﻓِﯽ أﱠن اﻟ َْﺤﺎﱠر اﻟ َْﻌَﺮِﺿﱠﯽ ﯾُِﺤﯿﻠُُﻪ َﻋِﻔﻨًﺎ َﻓﺎِﺳﺪًا‪.‬‬
‫َو اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ‪ :‬ﻟ ِﯿَُﺨﺎﻟ َِﻂ اﻟﱠﺪَم َﻓﯿَُﻬﯿﱢَﺌُﻪ ﻟ َِﺘْﻐِﺬَﯾِﮥ اﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻤﯿﱠِﮥ اﻟ ِْﻤَﺰاِج اﻟ ﱠﺘِﯽ َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾُﮑﻮَن ﻓِﯽ َدﻣَِﻬﺎ اﻟ َْﻐﺎِذﯾَﻬﺎ »‪ «1‬ﺑَﻠَْﻐٌﻢ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻔْﻌِﻞ َﻋَﻠﯽ ﻗِْﺴٍﻂ َﻣْﻌﻠُﻮٍم ﻣِﺜُْﻞ‬
‫اﻟـﱢﺪَﻣﺎِغ‪َ ،‬و َﻫـ َﺬا َﻣْﻮُﺟﻮٌد ﻟ ِﻠِْﻤﱠﺮَﺗﯿِْﻦ‪َ ،‬وأﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌـ ُﮥ َﻓِﻬَﯽ أنْ َﺗﺒُـﱠﻞ اﻟ َْﻤَﻔﺎـِﺻ َﻞ َو اﻷْﻋـَﻀ ﺎَء اﻟَﮑﺜِﯿَﺮَة اﻟ َْﺤَﺮَﮐـ ِﮥ‪َ ،‬ﻓﻼ َﯾْﻌِﺮُض ﻟََﻬﺎ َﺟَﻔﺎٌف ﺑ َِﺴـ َﺒِﺐ َﺣَﺮَﮐِﮥ‬
‫اﻟ ُْﻌْﻀِﻮ َو ﺑ َِﺴَﺒِﺐ اﻻْﺣﺘَِﮑﺎِك َو َﻫِﺬِه َﻣﻨَْﻔَﻌٌﮥ َواﻗَِﻌٌﮥ ﻓِﯽ ﺗُُﺨﻮِم اﻟﱠﻀُﺮوَرِة‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ َْﺒﻠَْﻐـ ُﻢ اﻟَﻐﯿُْﺮ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ َﻓِﻤﻨُْﻪ َﻓـْﻀ ﻠٌِﯽ »‪ُ «2‬ﻣْﺨَﺘﻠُِﻒ اﻟ ِْﻘَﻮاِم َﺣﺘﱠﯽ ِﻋﻨْـَﺪ اﻟ ِْﺤﱢﺲ َو ُﻫَﻮ اﻟ ُْﻤـَﺨ ﺎِﻃﱡﯽ‪َ ،‬وﻣِﻨُْﻪ ُﻣْﺴـ َﺘَﻮي اﻟ ِْﻘَﻮاِم ﻓِﯽ اﻟ ِْﺤﱢﺲ ُﻣْﺨَﺘﻠَِﻔـ ٌﮥ ﻓِﯽ‬
‫اﻟ َْﺤِﻘﯿَﻘـ ِﮥ َوُﻫَﻮ اﻟ َْﺨﺎُم‪َ ،‬وﻣِﻨُْﻪ اﻟﱠﺮﻗِﯿُﻖ ِﺟّﺪًا َوُﻫَﻮ اﻟ َْﻤﺎﺋِﱡﯽ ﻣِﻨُْﻪ »‪َ ،«3‬و ﻣِﻨُْﻪ اﻟ َْﻐﻠِﯿُﻆ ِﺟّﺪًا َو ُﻫَﻮ اَﻷﺑ َْﯿُﺾ اﻟ ُْﻤَﺴـ ﱠﻤﯽ ﺑ ِﺎﻟ َْﺠﱢﺼﱢﯽ َو ُﻫَﻮ اﻟ ﱠِﺬي َﻗْﺪ َﺗَﺤﻠﱠَﻞ ﻟَِﻄﯿُﻔُﻪ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 71‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﻟ َِﮑﺜَْﺮِة اْﺣﺘَِﺒﺎِﺳِﻪ ﻓِﯽ اﻟ َْﻤَﻔﺎِﺻِﻞ َو اﻟ َْﻤَﻨﺎﻓِـِﺬ َو َﻫـ َﺬا »‪َ «4‬أْﻏَﻠُﻆ اﻟ َْﺠِﻤﯿِﻊ »‪َ ،«5‬و ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ ِﺻـ ﻨٌْﻒ َﻣﺎﻟ ِـٌﺢ َوُﻫـَﻮ َأَﺣﱡﺮ َﻣـ ﺎ َﯾُﮑﻮُن ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ َو َأﯾَْﺒُﺴُﻪ وَ‬
‫َأَﺟﱡﻔُﻪ‪َ ،‬و َﺳـ َﺒُﺐ ُﮐﱢﻞ ُﻣﻠُﻮَﺣـ ٍﮥ َﺗْﺤـ ُﺪُث أْن ﺗَُﺨﺎﻟ َِﻂ ُرُﻃﻮﺑٌَﮥ َﻣﺎﺋِﯿﱠٌﮥ َﻗﻠِﯿَﻠُﮥ اﻟﱠﻄْﻌِﻢ أْو َﻋِﺪﯾَﻤﺘُُﻪ َأْﺟَﺰاًء َأْرـِﺿ ﯿﱠًﮥ ُﻣْﺤَﺘِﺮَﻗًﮥ َﯾﺎﺑ َِﺴَﮥ اﻟ ِْﻤَﺰاِج ُﻣﱠﺮَة اﻟﱠﻄْﻌِﻢ ُﻣَﺨﺎﻟََﻄًﮥ‬
‫ﺑ ِﺎْﻋﺘِـَﺪاٍل َﻓﺈﻧﱠَﻬـ ﺎ إْن َﮐﺜَُﺮْت َﻣﱠﺮَرْت‪َ .‬و ﻣِْﻦ َﻫـ َﺬا َﺗَﺘَﻮﻟ ﱠُﺪ اﻷﻣَْﻠﺎُح َو ﺗُْﻤَﻠـُﺢ اﻟ ِْﻤَﯿﺎُه‪َ .‬و َﻗـْﺪ ﯾُـْﺼ َﻨُﻊ اﻟ ِْﻤﻠْـُﺢ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺮَﻣﺎِد َو اﻟ َْﻘَﻠﯽ َواﻟﱡﻨﻮَرِة َوَﻏﯿِْﺮ َذﻟ َِﮏ ﺑ ِﺄْن‬
‫ﯾُْﻄَﺒَﺦ ﻓِﯽ اﻟ َْﻤﺎِء َو ﯾَُﺼﱠﻔﯽ َوﯾُْﻐَﻠﯽ َذﻟ َِﮏ اﻟ َْﻤﺎُء َﺣﺘﱠﯽ َﯾﻨَْﻌِﻘَﺪ ﻣِﻠْﺤًﺎ‪ ،‬أْو ﯾُﺘَْﺮَك ﺑ َِﻨْﻔِﺴِﻪ َﻓَﯿﻨَْﻌِﻘَﺪ َو َﮐَﺬﻟ َِﮏ اﻟ َْﺒﻠَْﻐُﻢ اﻟﱠﺮﻗِﯿُﻖ اﻟ ﱠِﺬي ﻻ َﻃْﻌَﻢ ﻟَُﻪ أْو َﻃْﻌُﻤُﻪ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻐﺎذﯾﻬﺎ‪ .‬آ‪ :‬اﻟﻐﺎذي ﻟﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﻓﻀﻞ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﻀﻠﯽ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ +:‬ﻣﻨﻪ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ -:‬ﻣﻨﻪ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ :‬ﻫﻮ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻫﺬا‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬ج‪ :‬أﻏﻠﻆ اﻟﺠﻤﯿﻊ‪ .‬آ‪ :‬أﺑﯿﺾ ﻣﻦ اﻟﺠﻤﯿﻊ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪99 :‬‬
‫َﻗﻠِﯿٌﻞ َﻏﯿُْﺮ َﻏﺎﻟ ٍِﺐ إَذا َﺧﺎﻟََﻄﺘُْﻪ ﻣِﱠﺮٌة »‪ُ «1‬ﻣﱠﺮًة َﯾﺎﺑ َِﺴًﮥ ﺑ ِﺎﻟﱠﻄﺒِْﻊ‪ُ ،‬ﻣْﺤَﺘِﺮَﻗًﮥ ُﻣَﺨﺎﻟََﻄًﮥ ﺑ ِﺎْﻋﺘَِﺪاٍل َﻣﻠﱠَﺤﺘُْﻪ َو َﺳﱠﺨَﻨﺘُْﻪ َﻓَﻬَﺬا ﺑَﻠَْﻐٌﻢ َﺻْﻔَﺮاِوﱞي‪َ .‬و أﱠﻣﺎ اﻟ َْﺤِﮑﯿُﻢ اﻟ َْﻔﺎِﺿُﻞ‬
‫»‪ ««2‬ـَﺟ ﺎﻟ ِﯿﻨُﻮُس«‪َ ،‬ﻓَﻘـ ْﺪ َﻗـﺎَل‪ :‬إﱠن َﻫـ َﺬا اﻟ َْﺒﻠَْﻐَﻢ ﯾُْﻤَﻠـُﺢ ﻟ ُِﻌُﻔﻮَﻧﺘِِﻪ أْو ﻟ َِﻤﺎﺋِﯿﱠٍﮥ َﺧﺎﻟََﻄﺘُْﻪ‪َ .‬وَﻧْﺤُﻦ َﻧُﻘﻮُل‪ :‬إﱠن اﻟ ُْﻌُﻔﻮَﻧـَﮥ ﺗَُﻤﻠﱢُﺤُﻪ ﺑ َِﻤﺎ َﺗْﺤـ ُﺪُث ﻓِﯿِﻪ ﻣَِﻦ اﻻْﺣﺘَِﺮاِق‬
‫َواﻟَﺮَﻣﺎِدﯾﱠِﮥ َﻓﯿَُﺨﺎﻟ ُِﻂ »‪ُ «3‬رُﻃﻮﺑَﺘُﻪ‪َ .‬وأﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤﺎﺋِﯿﱠُﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ ﺗَُﺨﺎﻟ ُِﻄُﻪ َﻓﻼ ﺗُْﺤـ ِﺪُث اﻟ ُْﻤﻠُﻮَﺣـ َﮥ َوْﺣـ َﺪَﻫﺎ إَذا ﻟَْﻢ َﯾَﻘِﻊ اﻟﱠﺴَﺒُﺐ اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ َو ﯾُْﺸـ ﺒُِﻪ أْن َﯾُﮑﻮَن ﺑََﺪَل َأْو‬
‫اﻟ َْﻘﺎِﺳـ َﻤِﮥ اﻟ َْﻮاُو اﻟ َْﻮاِﺻَﻠُﮥ َوْﺣَﺪَﻫﺎ َﻓَﯿُﮑﻮُن اﻟ َْﮑَﻠﺎُم َﺗﺎّﻣًﺎ‪َ .‬و ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ َﺣﺎﻣٌِﺾ‪َ .‬و َﮐَﻤﺎ أﱠن اﻟ ُْﺤﻠَْﻮ َﮐﺎَن َﻋَﻠﯽ ﻗِْﺴَﻤﯿِْﻦ‪ُ :‬ﺣﻠٌْﻮ َﻷﻣٍْﺮ ﻓِﯽ َذاﺗِِﻪ‪َ ،‬و ُﺣﻠٌْﻮ َﻷﻣٍْﺮ‬
‫َﻏِﺮﯾٍﺐ ُﻣَﺨﺎﻟ ٍِﻂ‪َ ،‬ﮐَﺬﻟ َِﮏ اﻟ َْﺤﺎﻣُِﺾ أﯾْﻀًﺎ َﺗُﮑﻮُن ُﺣُﻤﻮـَﺿ ﺘُُﻪ َﻋَﻠﯽ ﻗِْﺴـ َﻤﯿِْﻦ‪َ :‬أَﺣُﺪُﻫَﻤﺎ ﺑ َِﺴـ َﺒِﺐ ُﻣَﺨﺎﻟََﻄِﮥ َﺷْﯽٍء َﻏِﺮﯾٍﺐ َو ُﻫَﻮ اﻟﱠﺴْﻮَداُء اﻟ َْﺤﺎﻣُِﺾ اﻟ ﱠِﺬي‬
‫َﺳَﻨـْﺬُﮐُﺮُه‪َ .‬و اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ ﺑ َِﺴـ َﺒِﺐ َأﻣٍْﺮ ﻓِﯽ َﻧْﻔِﺴِﻪ َو ُﻫَﻮ أْن َﯾْﻌِﺮَض ﻟ ِﻠَْﺒﻠَْﻐِﻢ اﻟ ُْﺤﻠِْﻮ اﻟ َْﻤـ ْﺬُﮐﻮِر أْوَﻣـ ﺎ ُﻫَﻮ ﻓِﯽ َﻃِﺮﯾِﻖ اﻟ َْﺤﻼـَوِة َﻣـ ﺎ َﯾْﻌِﺮُض ﻟ َِﺴـ ﺎﺋِِﺮ اﻟ ُْﻌـَﺼ ﺎَراِت‬
‫اﻟ ُْﺤﻠَْﻮِة ﻣَِﻦ اﻟ َْﻐَﻠـَﯿ ﺎِن َأﱠوﻟًـﺎ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﺘﱠَﺤﱡﻤُﺾ َﺛﺎﻧِﯿـًﺎ‪َ ،‬و ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ أﯾْﻀـًﺎ َﻋِﻔٌﺺ‪َ ،‬و َﺣﺎﻟ ُُﻪ‪َ ،‬ﻫـ ِﺬِه اﻟ َْﺤﺎُل‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠُﻪ ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَﻧْﺖ ُﻋُﻔﻮـَﺻ ﺘُُﻪ ﻟ ُِﻤَﺨﺎﻟََﻄـ ِﮥ اﻟﱠﺴْﻮَداِء‬
‫اﻟ َْﻌِﻔِﺺ‪َ ،‬و ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَﻧْﺖ ُﻋُﻔﻮـَﺻ ﺘُُﻪ ﺑ َِﺴـ َﺒِﺐ َﺗَﺒﱡﺮِدِه ﻓِﯽ َﻧْﻔِﺴِﻪ َﺗَﺒﱡﺮدًا َﺷِﺪﯾـﺪًا َﻓَﯿْﺴـ َﺘِﺤﯿُﻞ َﻃْﻌُﻤُﻪ إﻟَﯽ اﻟ ُْﻌُﻔﻮـَﺻ ِﮥ ﻟ ُِﺠُﻤﻮِد َﻣﺎﺋِﯿﱠﺘِِﻪ َو اْﺳـ ﺘَِﺤﺎﻟَﺘِِﻪ ﻟ ِﻠْﯿُﺒِْﺲ إﻟَﯽ‬
‫اَﻷْرِﺿﯿﱠِﮥ َﻗﻠِﯿًﻠﺎ‪َ ،‬ﻓﻼ َﺗُﮑﻮُن اﻟ َْﺤَﺮاَرُة‬
‫اﻟﱠﻀِﻌﯿَﻔـ ُﮥ َأْﻏَﻠﺘُْﻪ َﻓَﺤﱠﻤـَﻀ ﺘُْﻪ َوﻻ اﻟ َْﻘِﻮﯾﱠُﮥ َأﻧ ْـَﻀ َﺠﺘُْﻪ‪َ .‬و ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ َﻧْﻮٌع ُزَﺟﺎِﺟﱞﯽ َﺛِﺨﯿٌﻦ َﻏﻠِﯿٌﻆ ﯾُْﺸـ ﺒُِﻪ اﻟﱡﺰَﺟﺎَج اﻟﱠﺬاﺋَِﺐ ﻓِﯽ ﻟ ُُﺰوَﺟﺘِِﻪ َو ﺛَِﻘﻠِِﻪ‪َ ،‬و ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَن‬
‫َﺣﺎﻣِﻀًﺎ‪َ ،‬و ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَن َﻣِﺴـ ﯿﺨًﺎ َو ﯾُْﺸـ ﺒُِﻪ أْن َﯾُﮑﻮَن اﻟ َْﻐﻠِﯿُﻆ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤِﺴـ ﯿِﺦ ﻣِﻨُْﻪ ُﻫَﻮ اﻟ َْﺨﺎَم‪ ،‬أْو َﯾْﺴـ َﺘِﺤﯿَﻞ إﻟَﯽ اﻟ َْﺨﺎِم َو َﻫـ َﺬا اﻟﻨﱠْﻮُع ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ ُﻫَﻮ اﻟ ﱠِﺬي‬
‫َﮐﺎَن َﻣﺎﺋِّﯿًﺎ ﻓِﯽ أﱠوِل اَﻷﻣِْﺮ ﺑَﺎِردًا‪َ ،‬ﻓﻠْﻢ َﯾْﻌَﻔْﻦ َو ﻟَْﻢ ﯾَُﺨﺎﻟ ِْﻄُﻪ َﺷْﯽ ٌء‪ ،‬ﺑَْﻞ ﺑَِﻘَﯽ َﻣْﺨﻨُﻮﻗًﺎ َﺣﺘﱠﯽ َﻏﻠَُﻆ َو اْزَداَد ﺑَْﺮدًا‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ +:‬ﻣﺮة‪ .‬ب‪ -:‬ﻣﺮة‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ +:‬اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟﻔﺎﺿﻞ‪ .‬ط‪ -:‬اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟﻔﺎﺿﻞ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﻓﯿﺨﺎﻟﻂ‪ .‬ب‪ :‬ﻓﺘﺨﺎﻟﻂ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪100 :‬‬
‫َﻓَﻘـ ْﺪ َﺗَﺒﯿﱠَﻦ إذًا أﱠن َأﻗَْﺴﺎَم اﻟَﺒﻠَْﻐِﻢ اﻟ َْﻔﺎِﺳـ ِﺪ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬـ ِﮥ َﻃْﻌِﻤِﻪ َأْرﺑََﻌـ ٌﮥ‪َ :‬ﻣﺎﻟ ٌِﺢ َو َﺣﺎﻣٌِﺾ َو َﻋِﻔٌﺺ َو َﻣِﺴـ ﯿٌﺦ‪َ .‬و ﻣِْﻦ ِﺟَﻬِﮥ ﻗَِﻮاﻣِِﻪ َأْرﺑََﻌٌﮥ‪َ :‬ﻣﺎﺋِﱞﯽ َو ُزَﺟﺎِﺟﱞﯽ‬
‫َوُﻣَﺨﺎِﻃﱞﯽ َوَﺟﱢﺼﱞﯽ‪َ .‬واﻟ َْﺨﺎُم ﻓِﯽ ِﻋَﺪاِد اﻟ ُْﻤَﺨﺎِﻃﱢﯽ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟﱠﺼْﻔَﺮاُء‪َ :‬ﻓِﻤﻨَْﻬـ ﺎ أﯾْﻀًﺎ َﻃﺒِﯿِﻌﱞﯽ‪َ ،‬و ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻓْﻀٌﻞ َﻏﯿُْﺮ َﻃﺒِﯿِﻌﱟﯽ‪َ ،‬و اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ ﻣِﻨَْﻬﺎ‪ُ :‬ﻫَﻮ َرْﻏَﻮُة اﻟـﱠﺪِم َو ُﻫَﻮ َأْﺣَﻤُﺮ اﻟﻠﱠْﻮِن َﻧﺎِﺻـ ُﻌُﻪ »‪َ «1‬ﺧِﻔﯿٌﻒ َﺣﺎﱞد‪َ ،‬و‬
‫ُﮐﻠﱠَﻤﺎ َﮐﺎَن َأْﺳـَﺨَﻦ َﻓُﻬَﻮ َأَﺷﱡﺪ ُﺣْﻤَﺮًة َﻓﺈَذا َﺗَﻮﻟ ﱠَﺪ ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺒِِﺪ اﻧ َْﻘَﺴَﻢ ﻗِْﺴَﻤﯿِْﻦ‪َ :‬ﻓَﺬَﻫَﺐ ﻗِْﺴٌﻢ ﻣِﻨُْﻪ َﻣَﻊ اﻟﱠﺪِم‪َ ،‬و َﺗَﺼﱠﻔﯽ ﻗِْﺴٌﻢ ﻣِﻨُْﻪ إﻟَﯽ اﻟ َْﻤَﺮاَرِة‪َ .‬و اﻟﱠﺬاِﻫُﺐ‬
‫ﻣِﻨُْﻪ َﻣَﻊ اﻟﱠﺪِم َﯾْﺬَﻫُﺐ َﻣَﻌُﻪ ﻟ ِـَﻀ ُﺮوَرٍة َو َﻣﻨَْﻔَﻌٍﮥ‪ «2» ،‬أﱠﻣﺎ اﻟﱠﻀُﺮوَرُة َﻓﻠِﺘَُﺨﺎﻟ َِﻂ اﻟﱠﺪَم ﻓِﯽ َﺗْﻐِﺬَﯾِﮥ اَﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟ ﱠﺘِﯽ َﯾْﺴـ َﺘِﺤُﻖ »‪ «3‬أْن َﯾُﮑﻮَن ﻓِﯽ ﻣَِﺰاِﺟَﻬﺎ »‪«4‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 72‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ُﺟْﺰٌء َﺻﺎﻟ ٌِﺢ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺼﻔَْﺮاِء »‪َ «5‬و ﺑ َِﺤَﺴِﺐ َﻣﺎ َﯾْﺴَﺘِﺤﱡﻘُﻪ »‪ «6‬ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻘْﺴَﻤِﮥ ﻣِﺜُْﻞ اﻟﱢﺮَﺋِﮥ‪َ ،‬و أﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌُﮥ َﻓﻠَِﺄْن ﺗَُﻠﱢﻄَﻒ اﻟﱠﺪَم َو ﺗُﻨِْﻔَﺬُه ﻓِﯽ اﻟ َْﻤَﺴﺎﻟ ِِﮏ اﻟﱠﻀﯿﱢَﻘِﮥ‬
‫َو اﻟ ُْﻤَﺘـَﺼ ﱠﻔﯽ ﻣِﻨُْﻪ إﻟَﯽ اﻟ َْﻤَﺮاَرِة‪َ ،‬ﯾَﺘَﻮﱠﺟُﻪ أﯾْﻀًﺎ َﻧْﺤَﻮ ـَﺿ ُﺮوَرٍة َو َﻣﻨَْﻔَﻌٍﮥ‪ ،‬أﱠﻣﺎ اﻟﱠﻀُﺮوَرُة َﻓﺈﱠﻣﺎ ﺑ َِﺤَﺴِﺐ اﻟ َْﺒَﺪِن ُﮐﻠﱢِﻪ َﻓِﻬَﯽ »‪َ «7‬ﺗْﺨﻠِﯿُﺼُﻪ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻔْﻀِﻞ‪َ ،‬و إﱠﻣﺎ‬
‫ﺑ َِﺤَﺴِﺐ ُﻋْﻀٍﻮ ﻣِﻨُْﻪ َﻓِﻬَﯽ »‪ «8‬ﻟ َِﺘْﻐِﺬَﯾِﮥ اﻟ َْﻤَﺮاَرِة‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌُﮥ َﻓَﻤﻨَْﻔَﻌَﺘﺎِن‪ :‬إْﺣَﺪاُﻫَﻤﺎ َﻏْﺴـ ﻠَُﻬﺎ »‪ «9‬اﻟ ِْﻤَﻌﯽ ﻣَِﻦ اﻟﱡﺜْﻔِﻞ َو اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ اﻟﻠﱠِﺰِج‪َ ،‬و اﻟﺜﱠﺎﻧِـَﯿ ُﮥ ﻟَْﺬُﻋَﻬﺎ »‪ «10‬اﻟ ِْﻤَﻌﯽ َو ﻟَْﺬُﻋَﻬﺎ َﻋَﻀَﻞ اﻟ َْﻤْﻘَﻌَﺪِة ﻟ ِﺘُِﺤﱠﺲ‬
‫ﺑ ِﺎﻟ َْﺤﺎَﺟِﮥ َﻓَﯿُﺤﻮُج »‪ «11‬إﻟَﯽ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻧﺎﺻﻌﻪ‪ .‬آ‪ :‬ﻧﺎﺻﻊ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ :‬ﻟﻤﻨﻔﻌﮥ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﻣﻨﻔﻌﮥ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﺴﺘﺤّﻖ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺴﺘﺤّﻖ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﻓﯽ ﻣﺰاﺟﻬﺎ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯽ ﻏﺬاﺋﻬﺎ )آﻣﻠﯽ‪ :‬ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻨﺴﺦ ﻓﯽ ﻏﺬاﺋﻬﺎ(‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ ،‬ط‪ +:‬و‪ .‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬و‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﺴﺘﺤﻘﻪ‪ .‬ط‪ :‬ﯾﺴﺘﺤﻘﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﻓﻬﯽ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬و ﻫﯽ‪.‬‬
‫)‪ (8‬ب‪ :‬ﻓﻬﯽ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬و ﻫﯽ‪.‬‬
‫)‪ (9‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻏﺴﻠﻬﺎ‪ .‬ط‪ :‬ﻏﺴﻠﻪ‪.‬‬
‫)‪ (10‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﺬﻋﻬﺎ‪ .‬ط‪ :‬ﻟﺬﻋﻪ‪.‬‬
‫)‪ (11‬ب‪ :‬و ﺗﺤﻮج‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﻓﯿﺤﻮج‪ .‬ج‪ :‬و ﯾﺤﻮج‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪101 :‬‬
‫اﻟﱡﻨُﻬﻮِض ﻟ ِﻠَﺘَﺒﱡﺮِز‪َ .‬و ﻟ َِﺬﻟ َِﮏ ُرﺑََﻤﺎ َﻋَﺮَض ﻗُﻮﻟَﻨٌْﺞ ﺑ َِﺴَﺒِﺐ ُﺳﱠﺪٍة َﺗَﻘُﻊ ﻓِﯽ اﻟ َْﻤْﺠَﺮي اﻟ ُْﻤﻨَْﺤِﺪِر ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤَﺮاَرِة إﻟَﯽ اﻟ ِْﻤَﻌﯽ‪.‬‬
‫َو َأﱠﻣﺎ اﻟﱠﺼْﻔَﺮاُء اﻟ َْﻐﯿُْﺮ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ‪َ :‬ﻓِﻤﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ُﺧُﺮوُﺟُﻪ ﻣَِﻦ »‪ «1‬اﻟﱠﻄﺒِﯿَﻌِﮥ ﺑ َِﺴَﺒِﺐ َﻏِﺮﯾٍﺐ ُﻣَﺨﺎﻟ ٍِﻂ‪َ ،‬وﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ُﺧُﺮوُﺟُﻪ َﻋِﻦ اﻟﱠﻄﺒِﯿَﻌِﮥ ﺑ َِﺴَﺒٍﺐ ﻓِﯽ َﻧْﻔِﺴِﻪ ﺑ ِﺄﻧﱠُﻪ ﻓِﯽ‬
‫َﺟْﻮَﻫِﺮِه َﻏﯿُْﺮ َﻃـ ﺒِﯿِﻌﱟﯽ‪َ .‬و اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ اﻷَـﱠوُل ﻣِﻨُْﻪ َﻣـ ﺎ ُﻫَﻮ َﻣْﻌُﺮوٌف َﻣْﺸـ ُﻬﻮٌر َو ُﻫَﻮ اﻟ ﱠِﺬي َﯾُﮑﻮُن اﻟ َْﻐِﺮﯾُﺐ اﻟ ُْﻤَﺨﺎﻟ ِـُﻂ ﻟَُﻪ ﺑَﻠَْﻐﻤـًﺎ َو َﺗَﻮﻟﱡُﺪُه ﻓِﯽ َأْﮐَﺜِﺮ اﻷَـﻣِْﺮ ﻓِﯽ‬
‫اﻟ َْﮑﺒِِﺪ‪َ ،‬و ﻣِﻨُْﻪ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َأَﻗﱡﻞ ُﺷـ ْﻬَﺮًة َو ُﻫَﻮ اﻟ ﱠِﺬي َﯾُﮑﻮُن اﻟ َْﻐِﺮﯾُﺐ اﻟ ُْﻤَﺨﺎﻟ ُِﻂ ﻟَُﻪ َﺳْﻮَداَء‪َ ،‬و اﻟ َْﻤْﻌُﺮوُف اﻟ َْﻤْﺸُﻬﻮُر ُﻫَﻮ »‪ «2‬إﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻤﱠﺮُة اﻟﱠﺼﻔَْﺮاُء‪َ ،‬و إﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻤﱠﺮُة‬
‫اﻟ ُْﻤﱢﺤﯿﱠُﮥ‪َ ،‬و َذﻟ ِـَﮏ ﻷَـﱠن اﻟَﺒﻠَْﻐَﻢ اﻟ ﱠِﺬي ﯾَُﺨﺎﻟ ُِﻄُﻪ ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَن َرﻗِﯿﻘًﺎ َﻓـَﺤ َﺪَث »‪ «3‬ﻣِﻨُْﻪ اﻷُـوﻟَﯽ‪َ ،‬و ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَن َﻏﻠِﯿﻈًﺎ َﻓـَﺤ َﺪَﺛْﺖ ﻣِﻨُْﻪ اﻟﺜﱠﺎﻧِـَﯿ ُﮥ‪َ ،‬أِي اﻟﱠﺼْﻔَﺮاَء‬
‫اﻟﱠﺸﺒِﯿَﻬَﮥ ﺑ ُِﻤﱢﺢ اﻟ َْﺒﯿِْﺾ‪َ .‬و َأﱠﻣﺎ اﻟ ﱠِﺬي ُﻫَﻮ َأَﻗﱡﻞ ُﺷْﻬَﺮًة َﻓُﻬَﻮ اﻟ ﱠِﺬي ﯾَُﺴﱠﻤﯽ َﺻْﻔَﺮاَء ُﻣْﺤَﺘِﺮَﻗًﮥ‪.‬‬
‫َو ُﺣـ ُﺪوﺛُُﻪ َﻋَﻠﯽ َوْﺟَﻬﯿِْﻦ‪َ :‬أَﺣُﺪُﻫَﻤﺎ َأْن َﺗْﺤَﺘِﺮَق »‪ «4‬اﻟﱠﺼْﻔَﺮاُء ﻓِﯽ َﻧْﻔِﺴـ َﻬﺎ َﻓَﯿْﺤـ ُﺪُث ﻓِﯿَﻬـ ﺎ َرَﻣﺎِدﯾﱠٌﮥ‪َ ،‬ﻓﻼ َﯾَﺘَﻤﯿﱠُﺰ ﻟَِﻄﯿُﻔَﻬﺎ ﻣِْﻦ َرَﻣﺎِدﯾﱠﺘَِﻬﺎ ﺑَْﻞ َﺗْﺤَﺘﺒُِﺲ »‪«5‬‬
‫اﻟﱠﺮَﻣﺎِدﯾﱠُﮥ ﻓِﯿَﻬﺎ َو َﻫَﺬا َﺷﱞﺮ‪َ ،‬و َﻫَﺬا اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ ﯾَُﺴﱠﻤﯽ َﺻﻔَْﺮاَء ُﻣْﺤَﺘِﺮَﻗًﮥ »‪َ .«6‬و اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ أْن َﺗُﮑﻮَن اﻟﱠﺴْﻮَداُء َوَرَدْت َﻋَﻠﯿِْﻪ ﻣِْﻦ َﺧﺎِرٍج َﻓَﺨﺎﻟََﻄﺘُْﻪ‪َ ،‬و َﻫَﺬا َأْﺳَﻠُﻢ‪.‬‬
‫َو ﻟَْﻮُن َﻫـ َﺬا ﻟا ﱢﺼﻨِْﻒ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺼْﻔَﺮاِء َأْﺣَﻤُﺮ‪ ،‬ﻟَِﮑﻨﱠُﻪ َﻏﯿُْﺮ َﻧـﺎِﺻٍﻊ َو ﻻـ ُﻣْﺸـ ِﺮٍق‪ ،‬ﺑَـْﻞ َأْﺷـ َﺒُﻪ ﺑ ِﺎﻟـﱠﺪِم‪ ،‬إﻟّـﺎ أﻧﱠُﻪ َرﻗِﯿٌﻖ َو َﻗـْﺪ َﯾَﺘَﻐﯿﱠُﺮ َﻋْﻦ ﻟَْﻮﻧِِﻪ ﻷْﺳـ َﺒﺎٍب‪َ .‬و َأﱠﻣﺎ‬
‫اﻟ َْﺨﺎِرُج َﻋِﻦ اﻟﱠﻄﺒِﯿَﻌِﮥ ﻓِﯽ َﺟْﻮَﻫِﺮِه َﻓِﻤﻨُْﻪ َﻣﺎ َﺗَﻮﻟ ﱠَﺪ َأْﮐَﺜَﺮ َﻣﺎ َﯾَﺘَﻮﻟ ﱠُﺪ ﻣِﻨُْﻪ ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺒِِﺪ‪َ ،‬و‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬ﻣﻦ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻋﻦ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻫﻮ‪ .‬ط‪ :‬وﻫﻮ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﺤﺪﺛﺖ‪ .‬ط‪ :‬ﻓﺤﺪث‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ :‬ﺗﺤﺘﺮق‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﺤﺘﺮق‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 73‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (5‬ب‪ :‬ﺗﺤﺘﺒﺲ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﺤﺘﺒﺲ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ +:‬و ﻫﺬا اﻟﻘﺴﻢ ﯾﺴﻤﯽ ﺻﻔﺮاء ﻣﺤﺘﺮﻗﮥ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ -:‬و ﻫﺬا اﻟﻘﺴﻢ ﯾﺴﻤﯽ ﺻﻔﺮاء ﻣﺤﺘﺮﻗﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪102 :‬‬
‫ﻣِﻨُْﻪ َﻣﺎ َﺗَﻮﻟ ﱠَﺪ َأْﮐَﺜَﺮ َﻣﺎ َﯾَﺘَﻮﻟ ﱠُﺪ ﻣِﻨُْﻪ ﻓِﯽ اﻟ َْﻤِﻌـَﺪِة‪َ ،‬و اﻟ ﱠِﺬي َﺗَﻮﻟ ﱠَﺪ َأْﮐَﺜَﺮ َﻣﺎ َﯾَﺘَﻮﻟ ﱠُﺪ ﻣِﻨُْﻪ ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ ُﻫَﻮ ِﺻـ ﻨٌْﻒ َواِﺣـ ٌﺪ َو ُﻫَﻮ اﻟﻠﱠِﻄﯿُﻒ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺪِم إَذا اْﺣَﺘَﺮَق‬
‫َوﺑَِﻘَﯽ »‪َ «1‬ﮐﺜِﯿُﻔُﻪ َﺳْﻮَداَء‪َ ،‬واﻟ ﱠِﺬي َﺗَﻮﻟ ﱠَﺪ َأْﮐَﺜَﺮ َﻣـ ﺎ َﯾَﺘَﻮﻟ ﱠُﺪ ﻣِﻨُْﻪ ﻣِﱠﻤﺎ ُﻫَﻮ »‪ «2‬ﻓِﯽ اﻟ َْﻤِﻌَﺪِة ُﻫَﻮ َﻋَﻠﯽ ﻗِْﺴـ َﻤﯿِْﻦ‪ُ :‬ﮐﱠﺮاﺛِﱟﯽ‪َ ،‬و ِزﻧ َْﺠﺎِرﱟي‪َ ،‬و اﻟ ُْﮑﱠﺮاﺛِﱡﯽ ﯾُْﺸﺒُِﻪ أْن‬
‫َﯾُﮑﻮَن »‪ُ «3‬ﻣَﺘَﻮﻟ ﱢﺪًا ﻣِِﻦ اْﺣﺘَِﺮاِق اﻟ ُْﻤﱢﺤﱢﯽ َﻓـﺈﻧﱠُﻪ إَذا اْﺣَﺘَﺮَق َأْﺣـ َﺪَث ﻓِﯿَﻬـ ﺎ اﻻْﺣﺘَِﺮاُق َﺳَﻮادًا َو َﺧﺎﻟََﻂ اﻟﱡﺼْﻔَﺮَة َﻓَﺘَﻮﻟ ﱠَﺪ ﻓِﯿَﻤﺎ ﺑَﯿَْﻦ َذﻟ َِﮏ اﻟ ُْﺨـْﻀ َﺮُة‪َ .‬و أﱠﻣﺎ‬
‫اﻟﱢﺰﻧ ْـَﺠ ﺎِرﱡي َﻓﯿُْﺸـ ﺒُِﻪ أْن َﯾُﮑﻮَن ُﻣَﺘَﻮﻟ ﱢﺪًا ﻣَِﻦ اﻟ ُْﮑﱠﺮاﺛِﱢﯽ إَذا اْﺷـ َﺘﱠﺪ اْﺣﺘَِﺮاﻗُُﻪ َﺣﺘﱠﯽ َﻓﻨَِﯿْﺖ ُرُﻃﻮﺑَـﺎﺗُُﻪ َو َأَﺧـ َﺬ َﯾـْﻀ ِﺮُب إﻟَﯽ اﻟ َْﺒـَﯿ ﺎِض ﻟ َِﺘَﺠﱡﻔِﻔِﻪ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اﻟ َْﺤَﺮاَرَة‬
‫ﺗُْﺤِﺪُث َأﱠوﻟًﺎ ﻓِﯽ اﻟ ِْﺠْﺴِﻢ اﻟﱠﺮْﻃِﺐ َﺳَﻮادًا‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ﯾُْﺴـ َﻠُﺦ َﻋﻨُْﻪ اﻟﱠﺴَﻮاُد إَذا َﺟَﻌَﻠْﺖ َﺗْﻔَﻨﯽ ُرُﻃﻮﺑَﺘُُﻪ وَ إَذا َأﻓَْﺮَﻃْﺖ ﻓِﯽ َذﻟ َِﮏ ﺑَﯿﱠَﻀﺘُْﻪ‪َ .‬ﺗَﺄﱠﻣْﻞ َﻫَﺬا ﻓِﯽ اﻟ َْﺤَﻄِﺐ‬
‫َﯾَﺘَﻔﱠﺤُﻢ َأﱠوﻟًﺎ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ َﯾَﺘَﺮﱠﻣُﺪ‪َ ،‬و َذﻟ َِﮏ َﻷَن‬
‫اﻟ َْﺤَﺮاَرَة َﺗْﻔَﻌُﻞ ﻓِﯽ اﻟﱠﺮْﻃِﺐ َﺳَﻮادًا‪َ ،‬وﻓِﯽ ِﺿﱢﺪِه ﺑََﯿﺎﺿًﺎ‪َ .‬واﻟ ْﺒُُﺮوَدَة َﺗْﻔَﻌُﻞ ﻓِﯽ اﻟﱠﺮْﻃِﺐ ﺑَﯿﺎﺿًﺎ‪َ ،‬و ﻓِﯽ ِﺿﱢﺪِه َﺳَﻮادًا‪َ .‬وَﻫَﺬاِن اﻟ ُْﺤْﮑَﻤﺎِن ﻣِﻨﱢﯽ ﻓِﯽ ﻟا ُْﮑﱠﺮاﺛِﱢﯽ‬
‫َو اﻟﱢﺰﻧ َْﺠﺎِرﱢي َﺗْﺨِﻤﯿٌﻦ‪َ .‬و َﻫَﺬا اﻟﻨﱠْﻮُع اﻟﱢﺰﻧ َْﺠﺎِرﱡي َأْﺳَﺨُﻦ »‪َ «4‬أﻧ َْﻮاِع اﻟﱠﺼْﻔَﺮاِء َو َأْرَدُؤَﻫﺎ َو َأﻗَْﺘﻠَُﻬﺎ‪َ .‬و ﯾَُﻘﺎُل إﻧﱠُﻪ ﻣِْﻦ َﺟْﻮَﻫِﺮ اﻟﱡﺴُﻤﻮِم‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ اﻟﱠﺴْﻮَداُء َﻓِﻤﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َﻃﺒِﯿِﻌﱞﯽ َو ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻓْﻀٌﻞ َﻏﯿُْﺮ َﻃﺒِﯿِﻌﱟﯽ‪َ .‬و اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ ُدْرِدﱡي اﻟـﱠﺪِم اﻟ َْﻤْﺤُﻤﻮِد َو ﺛُْﻔﻠُُﻪ َو َﻋَﮑُﺮُه‪َ .‬و َﻃْﻌُﻤُﻪ ﺑَﯿَْﻦ َﺣﻼَوٍة َو ُﻋُﻔﻮَﺻٍﮥ‪.‬‬
‫َو إَذا َﺗَﻮﻟ ﱠَﺪ ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ َﺗَﻮﱠزَع إﻟَﯽ ﻗِْﺴـ َﻤﯿِْﻦ‪َ :‬ﻓِﻘْﺴٌﻢ ﻣِﻨُْﻪ َﯾﻨُْﻔُﺬ َﻣَﻊ اﻟﱠﺪِم َو ﻗِْﺴٌﻢ َﯾَﺘَﻮﱠﺟُﻪ َﻧْﺤَﻮ اﻟﱢﻄَﺤﺎِل‪َ .‬و اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ اﻟﻨﱠﺎﻓُِﺬ ﻣِﻨُْﻪ َﻣَﻊ اﻟﱠﺪِم َﯾﻨُْﻔُﺬ ﻟ ِـَﻀ ُﺮوَرٍة وَ‬
‫َﻣﻨَْﻔَﻌٍﮥ‪َ .‬أﱠﻣﺎ اﻟﱠﻀُﺮوَرُة َﻓﻠَِﯿْﺨَﺘﻠَِﻂ ﺑ ِﺎﻟﱠﺪِم ﺑ ِﺎﻟِﻤْﻘَﺪاِر اﻟ َْﻮاِﺟِﺐ ﻓِﯽ َﺗْﻐِﺬَﯾِﮥ ُﻋْﻀٍﻮ ُﻋْﻀٍﻮ ﻣَِﻦ اَﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟ ﱠﺘِﯽ َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾَﻘَﻊ ﻓِﯽ ﻣَِﺰاِﺟَﻬﺎ ُﺟْﺰٌء‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬و ﺑﻘﯽ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﺬي‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ +:‬ﻣﻤﺎ ﻫﻮ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ -:‬ﻣﻤﺎ ﻫﻮ‪ .‬ج‪ +:‬اﻧّﻤﺎ ﻫﻮ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ :‬و اﻟﮑﺮاﺛﯽ ﯾﺸﺒﻪ أن ﯾﮑﻮن‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬و ﯾﺸﺒﻪ أن ﯾﮑﻮن اﻟﮑﺮاﺛﯽ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬أﺳﺨﻦ‪ .‬ط‪ :‬أﺛﺨﻦ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪103 :‬‬
‫َﺻﺎﻟ ِـٌﺢ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺴْﻮَداِء ﻣِﺜْـُﻞ اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم‪َ .‬وأﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌـ ُﮥ َﻓِﻬَﯽ أﻧﱠُﻪ »‪َ «1‬ﯾُﺸـ ﱡﺪ اﻟـﱠﺪَم َو ﯾَُﻘـ ﱢﻮَﯾُﻪ َو ﯾَُﮑﺜﱢُﻔُﻪ َو َﯾْﻤَﻨُﻌُﻪ ﻣَِﻦ اﻟﺘﱠَﺤﱡﻠِﻞ »‪َ .«2‬و اﻟ ِْﻘْﺴُﻢ اﻟﻨﱠﺎﻓِـُﺬ ﻣِﻨُْﻪ إﻟَﯽ‬
‫اﻟﱢﻄَﺤﺎِل َوُﻫَﻮ َﻣﺎ اْﺳـ ﺘُْﻐﻨَِﯽ َﻋﻨُْﻪ اﻟﱠﺪُم َﯾﻨُْﻔُﺬ أﯾْﻀًﺎ ﻟ ِـَﻀ ُﺮوَرٍة وَ َﻣﻨَْﻔَﻌٍﮥ‪ .‬أﱠﻣﺎ اﻟﱠﻀُﺮوَرُة َﻓﺈﱠﻣﺎ ﺑ َِﺤَﺴِﺐ اﻟ َْﺒَﺪِن ُﮐﻠﱢِﻪ َوِﻫَﯽ اﻟﺘﱠﻨِْﻘَﯿُﮥ َﻋِﻦ اﻟ َْﻔْﻀِﻞ‪َ ،‬وإﱠﻣﺎ ﺑ َِﺤَﺴِﺐ‬
‫ُﻋْﻀٍﻮ َوِﻫَﯽ َﺗْﻐِﺬَﯾـُﮥ اﻟﱢﻄَﺤﺎِل‪َ .‬و أﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌـ ُﮥ‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠَﻤﺎ َﺗَﻘُﻊ ِﻋﻨْـَﺪ َﺗَﺤﱡﻠﻠَِﻬﺎ »‪ «3‬إﻟَﯽ َﻓِﻢ اﻟ َْﻤِﻌـَﺪِة َوﺗِﻠَْﮏ اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌـ ُﮥ َﻋَﻠﯽ َوْﺟَﻬﯿِْﻦ َأَﺣُﺪُﻫَﻤﺎ‪ :‬أﻧﱠَﻬﺎ َﺗُﺸﱡﺪ َﻓَﻢ‬
‫اﻟ َْﻤِﻌَﺪِة َوﺗَُﮑﺜﱢُﻔُﻪ َوﺗَُﻘﱢﻮﯾِﻪ‪َ ،‬واﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ‪ :‬أﻧﱠَﻬﺎ ﺗَُﺪْﻏِﺪُغ َﻓَﻢ اﻟ َْﻤِﻌَﺪِة ﺑ ِﺎﻟ ُْﺤُﻤﻮَﺿِﮥ َﻓﺘَُﻨﺒﱢُﻪ »‪َ «4‬ﻋَﻠﯽ اﻟ ُْﺠﻮِع َو ﺗَُﺤﱢﺮُك اﻟﱠﺸْﻬَﻮَة‪.‬‬
‫َواْﻋَﻠْﻢ أﱠن اﻟﱠﺼْﻔَﺮاَء اﻟ ُْﻤَﺘَﺤﻠﱢـَﺒ َﮥ »‪ «5‬إﻟَﯽ اﻟ َْﻤَﺮاَرِة ِﻫَﯽ َﻣﺎ َﯾْﺴـ َﺘْﻐﻨِﯽ َﻋﻨُْﻪ اﻟـﱠﺪُم‪َ .‬و اﻟ ُْﻤَﺘَﺤﻠﱢَﺒُﮥ »‪َ «6‬ﻋِﻦ اﻟ َْﻤَﺮاَرِة ِﻫَﯽ َﻣﺎ َﺗْﺴـ َﺘْﻐﻨِﯽ َﻋﻨُْﻪ اﻟ َْﻤَﺮاَرُة‪َ .‬وَﮐَﺬﻟ َِﮏ‬
‫اﻟﱠﺴْﻮَداُء اﻟ ُْﻤَﺘَﺤﻠﱢـَﺒ ُﮥ »‪ «7‬إﻟَﯽ اﻟﱢﻄـَﺤ ﺎِل ِﻫَﯽ َﻣﺎ َﯾْﺴـ َﺘْﻐﻨِﯽ َﻋﻨُْﻪ اﻟـﱠﺪُم‪َ .‬واﻟ ُْﻤَﺘَﺤﻠﱢـَﺒ ُﮥ »‪َ «8‬ﻋِﻦ اﻟﱢﻄـَﺤ ﺎِل ِﻫَﯽ َﻣـ ﺎ َﯾْﺴـ َﺘْﻐﻨِﯽ َﻋﻨُْﻪ اﻟﱢﻄـَﺤ ﺎُل‪َ .‬وَﮐَﻤـ ﺎ أﱠن ﺗِﻠَْﮏ‬
‫اﻟﱠﺼْﻔَﺮاَء اﻷَـِﺧﯿَﺮَة ﺗَُﻨﺒﱢُﻪ اﻟ ُْﻘﱠﻮَة اﻟﱠﺪاﻓَِﻌـ َﮥ ﻣِْﻦ َأْﺳـ َﻔَﻞ َﮐـ َﺬﻟ َِﮏ َﻫـ ِﺬِه اﻟﱠﺴْﻮَداُء اَﻷِﺧﯿَﺮُة ﺗَُﻨﺒﱢُﻪ اﻟ ُْﻘﱠﻮَة اﻟ َْﺠﺎِذﺑَـَﮥ ﻣِْﻦ َﻓْﻮُق َﻓَﺘَﺒﺎَرَك اﻟّﻠُﻪ َأْﺣَﺴُﻦ اﻟ َْﺨﺎﻟ ِِﻘﯿَﻦ َو‬
‫َأْﺣَﮑُﻢ اﻟ َْﺤﺎِﮐِﻤﯿَﻦ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟﱠﺴْﻮَداُء اﻟَﻐﯿُْﺮ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﯿﱠِﮥ‪َ :‬ﻓِﻬَﯽ َﻣﺎ ﻟَﯿَْﺲ َﻋَﻠﯽ َﺳﺒِﯿﻞ اﻟﱡﺮُﺳﻮِب َو اﻟﱡﺜْﻔﻠِﯿﱠِﮥ‪ ،‬ﺑَْﻞ َﻋَﻠﯽ َﺳﺒِﯿِﻞ اﻟﱠﺮَﻣﺎِدﯾﱠِﮥ‪َ ،‬و اﻻْﺣﺘَِﺮاِق‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اﻷْﺷـ َﯿﺎَء اﻟﱠﺮْﻃَﺒَﮥ ﻟا ُْﻤَﺨﺎﻟ َِﻄَﮥ‬
‫ﻟ َِﻸْرِﺿﯿﱠِﮥ َﺗَﺘَﻤﯿﱠُﺰ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ :‬أن‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬أﻧﻪ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ +:‬و ﯾﻤﻨﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺤﻠّﻞ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬و ﯾﻤﻨﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺤّﻠﻞ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 74‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (3‬ب‪ :‬ﺗﺤﻠّﻠﻬﺎ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺗﺠﻠّﺒﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ :‬ﻓﺘﻨﺒﻬﻪ‪ .‬ب‪ :‬ﻓﺘﻨﺒﻪ‪ .‬ج‪ :‬ﻓﯿﻨﺒﻪ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻤﺘﺠﻠﺒﮥ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﻤﺘﺤﻠﺒﮥ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﻤﺘﺠﻠﺒﮥ‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻤﺘﺤﻠﺒﮥ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﻤﺘﺠﻠﺒﮥ‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻤﺘﺤﻠﺒﮥ‪.‬‬
‫)‪ (8‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﻤﺘﺠﻠﺒﮥ‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻤﺘﺤﻠﺒﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪104 :‬‬
‫اَﻷْرِﺿﯿﱠُﮥ ﻣِﻨَْﻬﺎ »‪َ «1‬ﻋَﻠﯽ َوْﺟَﻬﯿِْﻦ‪ :‬إﱠﻣﺎ َﻋَﻠﯽ ِﺟَﻬـ ِﮥ اﻟﱡﺮُﺳﻮِب و ﻣِﺜُْﻞ َﻫـ َﺬا اﻟـﱠﺪِم »‪ُ «2‬ﻫَﻮ اﻟﱠﺴْﻮَداُء اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ‪َ ،‬و إﱠﻣﺎ َﻋَﻠﯽ ِﺟَﻬـ ِﮥ اﻻـْﺣﺘَِﺮاِق ﺑ ِﺄْن َﯾَﺘَﺤﻠﱠَﻞ‬
‫اﻟﻠﱠِﻄﯿُﻒ َو َﯾﺒَْﻘﯽ اﻟ َْﮑﺜِﯿُﻒ‪َ .‬و ﻣِﺜُْﻞ َﻫَﺬا اﻟﱠﺪِم َو اَﻷْﺧﻼِط ُﻫَﻮ اﻟﱠﺴْﻮَداُء اﻟ َْﻔْﻀﻠِﯿﱠُﮥ »‪ «3‬ﺗَُﺴﱠﻤﯽ اﻟ ِْﻤﱠﺮَة اﻟﱠﺴْﻮَداَء‪َ ،‬و إﻧﱠَﻤﺎ ﻟَْﻢ َﯾُﮑِﻦ اﻟﱡﺮُﺳﻮُب إﻟّﺎ ﻟ ِﻠﱠﺪِم ﻷﱠن‬
‫اﻟ َْﺒﻠَْﻐَﻢ ﻟ ِﻠُُﺰوَﺟﺘِِﻪ ﻻ َﯾْﺮُﺳُﺐ َﻋﻨُْﻪ َﺷـ ْﯽٌء َﮐﺎﻟﱡﺜْﻔِﻞ »‪َ ،«4‬و اﻟﱠﺼْﻔَﺮاَء ﻟ َِﻠَﻄﺎَﻓﺘَِﻬﺎ َو ﻗِﻠﱠِﮥ اَﻷْرـِﺿ ﯿﱠِﮥ ﻓِﯿَﻬﺎ َو ﻟ ِـَﺪَواِم َﺣَﺮَﮐﺘَِﻬﺎ‪َ ،‬و ﻟ ِِﻘﻠﱠِﮥ ﻣِْﻘَﺪاِر َﻣﺎ َﯾَﺘَﻤﯿﱠُﺰ ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻋِﻦ‬
‫اﻟـﱠﺪِم ﻓِﯽ اﻟ ْـَﺒ َﺪِن ﻻ َﯾْﺮُﺳُﺐ ﻣِﻨَْﻬﺎ َﺷـ ْﯽٌء ﯾُْﻌَﺘﱡﺪ ﺑ ِِﻪ َو إَذا َﺗَﻤﯿﱠَﺰ ﻟَْﻢ َﯾﻠَْﺒْﺚ أْن َﯾْﻌَﻔَﻦ أْو َﯾﻨَْﺪﻓَِﻊ‪َ ،‬و إَذا َﻋِﻔَﻦ َﺗَﺤﻠﱠَﻞ ﻟَِﻄﯿُﻔُﻪ َو ﺑَِﻘَﯽ َﮐﺜِﯿُﻔُﻪ َﺳْﻮَداَء اْﺣﺘَِﺮاﻗِﯿًﮥ‬
‫»‪ «5‬ﻻ ُرُﺳﻮﺑ ِﯿﱠًﮥ‪.‬‬
‫َواﻟﱠﺴْﻮَداُء اﻟ َْﻔـْﻀ ﻠِﯿﱠُﮥ‪ :‬ﻣِﻨَْﻬـ ﺎ ﻣـﺎ ُﻫـَﻮ َرَﻣـ ﺎُد اﻟﱠﺼْﻔَﺮاِء َوِﺣَﺮاَﻗﺘَُﻬـ ﺎ َوُﻫَﻮ ُﻣﱞﺮ َواﻟ َْﻔْﺮُق ﺑَﯿَْﻨُﻪ َوﺑَﯿَْﻦ اﻟﱠﺼْﻔَﺮاِء اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺳـ ﱠﻤﯿَْﻨﺎَﻫﺎ ُﻣْﺤَﺘِﺮَﻗـًﮥ ُﻫَﻮ َأﱠن ﺗِﻠْـَﮏ اﻟﱠﺼْﻔَﺮاَء‬
‫ﯾَُﺨﺎﻟ ُِﻄَﻬﺎ َﻫـ َﺬا اﻟﱠﺮَﻣﺎُد‪َ ،‬وأﱠﻣﺎ َﻫـ َﺬا ﻓُﻬَﻮ َرَﻣﺎٌد ُﻣَﺘَﻤﯿﱢٌﺰ ﺑ َِﻨْﻔِﺴِﻪ‪َ ،‬ﺗَﺤﻠﱠَﻞ ﻟَِﻄﯿُﻔُﻪ‪َ ،‬وﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َرَﻣﺎُد اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻢ َوِﺣَﺮاَﻗﺘُُﻪ َﻓﺈْن َﮐﺎَن اﻟ َْﺒﻠَْﻐُﻢ ﻟَِﻄﯿﻔًﺎ ِﺟّﺪًا َﻣﺎﺋِّﯿًﺎ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن‬
‫َرَﻣﺎِدﯾﱠَﺘُﻪ َﺗُﮑﻮُن إﻟَﯽ اﻟ ُْﻤﻠُﻮَﺣِﮥ وإﻟّﺎ َﮐﺎَﻧْﺖ إﻟَﯽ ُﺣُﻤﻮَﺿٍﮥ أْو ُﻋُﻔﻮَﺻٍﮥ‪َ ،‬وﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َرَﻣﺎُد اﻟﱠﺪِم َوِﺣﺮاﻗﺘﻪ‪ ،‬وَﻫَﺬا ﻣﺎﻟﺢ إﻟَﯽ ﺣﻼوة َﯾِﺴـ ﯿَﺮًة‪ ،‬وﻣِﻨَْﻬﺎ ﻣﺎ‬
‫ُﻫَﻮ َرَﻣﺎُد اﻟﱠﺴْﻮَداِء اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﯿﱠِﮥ‪َ ،‬ﻓﺈْن َﮐﺎَﻧْﺖ َرﻗِﯿَﻘـ ًﮥ َﮐﺎَن َرَﻣﺎُدَﻫﺎ َوِﺣَﺮاَﻗﺘَُﻬﺎ َﺷِﺪﯾـَﺪَة اﻟ ُْﺤُﻤﻮـَﺿ ِﮥ َﮐﺎﻟ َْﺨﱢﻞ ﯾُْﻐَﻠﯽ َﻋَﻠﯽ َوْﺟِﻪ اَﻷْرِض َﺣﺎﻣُِﺾ اﻟﱢﺮﯾِﺢ َﯾﻨِْﻔُﺮ‬
‫َﻋﻨُْﻪ اﻟﱡﺬﺑَﺎُب َوَﻧْﺤُﻮُه‪َ ،‬وإْن َﮐﺎَﻧْﺖ َﻏﻠِﯿَﻈًﮥ َﮐﺎَﻧْﺖ َأَﻗﱠﻞ ُﺣُﻤﻮَﺿًﮥ َوَﻣَﻊ َﺷْﯽٍء ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻌُﻔﻮَﺻِﮥ َواﻟ َْﻤَﺮاَرِة‪.‬‬
‫َﻓَﺄْﺻـ َﻨﺎُف اﻟﱠﺴْﻮَداِء اﻟﱠﺮِدﯾَﺌـِﮥ َﺛﻼَﺛـٌﮥ‪ :‬اﻟﱠﺼْﻔَﺮاُء إَذا اْﺣَﺘَﺮَﻗْﺖ َوَﺗَﺤﻠﱠَﻞ ﻟَِﻄﯿُﻔَﻬﺎ‪َ ،‬وَﻫـ َﺬاِن اﻟ ِْﻘْﺴـ َﻤﺎِن اﻟ َْﻤـ ْﺬُﮐﻮَراِن ﺑَْﻌـَﺪَﻫﺎ‪َ .‬وأﱠﻣﺎ اﻟﱠﺴْﻮَداُء اﻟ َْﺒﻠَْﻐِﻤﯿﱠُﮥ‪َ ،‬ﻓَﺄﺑ َْﻄَﺄ‬
‫َﺿَﺮرًا َوَأَﻗﱡﻞ ِرَداَءًة‪َ .‬وَﺗَﺘَﺮﺗﱠُﺐ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯿﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﺪم‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﻠﺪم‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﻔﻀﻠﯿﮥ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻔﻀﻠﯽ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﮐﺎﻟﺜﻔﻞ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﮐﺎﻟﺪﻫﻦ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ :‬اﺣﺘﺮاﻗﯿﮥ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺣﺮاﻗﯿﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪105 :‬‬
‫َﻫـ ِﺬِه اﻷْﺧﻼُط اَﻷْرﺑََﻌـ ُﮥ إَذا اْﺣَﺘَﺮَﻗْﺖ ﻓِﯽ اﻟﱢﺮَداَءِة‪َ .‬ﻓﺎﻟﱠﺴْﻮَداُء َأَﺷـ ﱡﺪَﻫﺎ »‪َ «1‬وَأَﺷـ ﱡﺪَﻫﺎ َﻏﺎﺋَِﻠـًﮥ‪َ .‬وَأْﺳـَﺮُﻋَﻬﺎ َﻓَﺴﺎدًا ُﻫَﻮ اﻟﱠﺼْﻔَﺮاِوﯾﱠُﮥ ﻟَِﮑﻨﱠَﻬﺎ َأﻗَْﺒﻠَُﻬﺎ ﻟ ِﻠِْﻌﻼِج‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻘْﺴـ َﻤﺎِن اﻵَﺧَﺮاِن َﻓﺈﱠن اﻟ ﱠِﺬي ُﻫَﻮ َأَﺷـ ﱡﺪ ُﺣُﻤﻮـَﺿ ًﮥ َأْرَدُأ‪َ ،‬و ﻟَِﮑﻨﱠُﻪ إَذا ﺗُـُﺪوِرَك ﻓِﯽ اﺑ ْﺘِـَﺪاﺋِِﻪ َﮐﺎَن َأﻗَْﺒَﻞ ﻟ ِﻠِْﻌَﻠﺎِج‪َ ،‬و أﱠﻣﺎ اﻟﺜﱠﺎﻟ ُِﺚ َﻓُﻬَﻮ َأَﻗﱡﻞ َﻏَﻠَﯿﺎﻧًﺎ‬
‫َﻋَﻠﯽ اَﻷْرِض َو َﺗَﺸﱡﺒﺜًﺎ ﺑ ِﺎﻷْﻋَﻀﺎِء َو َأﺑ َْﻄُﺄ ُﻣﱠﺪًة ﻓِﯽ اﻧ ْﺘَِﻬﺎﺋِِﻪ إﻟَﯽ اِﻹْﻫﻼِك‪َ ،‬و ﻟَِﮑﻨﱠُﻪ َأْﻋَﺼﯽ ﻓِﯽ اﻟﺘﱠَﺤﱡﻠِﻞ َو اﻟﱡﻨْﻀِﺞ َو َﻗﺒُﻮِل اﻟﱠﺪَواِء‪َ .‬ﻓَﻬِﺬِه ِﻫَﯽ َأْﺻَﻨﺎُف‬
‫اﻷْﺧﻼِط اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﯿﱠِﮥ َو اﻟ َْﻔْﻀﻠِﯿﱠِﮥ‪.‬‬
‫َﻗـﺎَل »َﺟﺎﻟ ِﯿﻨُﻮُس«‪َ ،‬وﻟَْﻢ ﯾُِﺼْﺐ َﻣْﻦ َزَﻋَﻢ أﱠن اﻟ ِْﺨﻠَْﻂ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱠﯽ ُﻫَﻮ اﻟـﱠﺪُم ﻻ َﻏﯿُْﺮ َوَﺳﺎﺋُِﺮ اﻷْﺧﻼِط ﻓُُﻀﻮٌل ﻻ ﯾُْﺤَﺘﺎُج إﻟَﯿَْﻬﺎ اﻟ َْﺒﺘﱠَﮥ‪َ ،‬وَذﻟ َِﮏ ﻷﱠن اﻟـﱠﺪَم ﻟَْﻮ‬
‫َﮐﺎَن َوْﺣـ َﺪُه ُﻫَﻮ اﻟ ِْﺨﻠَْﻂ اﻟ ﱠِﺬي َﯾْﻐـُﺬو اَﻷْﻋَﻀﺎَء ﻟَﺘَﺸﺎﺑََﻬْﺖ ﻓِﯽ اﻷﻣِْﺰَﺟِﮥ َواﻟ ِْﻘَﻮاِم‪َ ،‬و ﻟََﻤﺎ َﮐﺎَن اﻟ َْﻌْﻈُﻢ َأْﺻـ َﻠَﺐ ﻣَِﻦ اﻟﻠﱠْﺤِﻢ إﻟّﺎ َوَدُﻣُﻪ َدٌم َﻣﺎَزَﺟُﻪ َﺟْﻮَﻫٌﺮ‬
‫ُﺻﻠٌْﺐ َﺳْﻮَداِوﱞي‪َ ،‬وﻟََﻤﺎ َﮐﺎَن اﻟﱢﺪَﻣﺎُغ َأﻟ َْﯿَﻦ ﻣِﻨُْﻪ إﻟّﺎ َو إﱠن َدَﻣُﻪ َدٌم َﻣﺎَزَﺟُﻪ َﺟْﻮَﻫٌﺮ ﻟَﯿﱢٌﻦ ﺑَﻠَْﻐِﻤﱞﯽ‪َ ،‬و اﻟﱠﺪُم َﻧْﻔُﺴُﻪ َﺗِﺠُﺪُه ُﻣَﺨﺎﻟ ِﻄًﺎ ﻟ َِﺴﺎﺋِِﺮ اﻷْﺧﻼِط َﻓَﯿﻨَْﻔـِﺼ ُﻞ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 75‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َﻋﻨَْﻬﺎ ِﻋﻨْـَﺪ إْﺧَﺮاِﺟِﻪ َوَﺗﻘِْﺮﯾِﺮِه ﻓِﯽ اِﻹَﻧﺎِء ﺑَﯿَْﻦ َﯾَﺪِي اﻟ ِْﺤﱢﺲ إﻟَﯽ ُﺟْﺰٍء َﮐﺎﻟﱠﺮْﻏَﻮِة »‪ُ «2‬ﻫَﻮ اﻟﱠﺼﻔَْﺮاُء‪َ ،‬وُﺟْﺰٍء َﮐَﺒَﯿﺎِض اﻟ َْﺒﯿِْﺾ ُﻫَﻮ اﻟ َْﺒﻠَْﻐُﻢ‪َ ،‬وُﺟْﺰٍء َﮐﺎﻟﱡﺜﻔِْﻞ‬
‫َو اﻟ َْﻌَﮑِﺮ ُﻫَﻮ اﻟﱠﺴْﻮَداُء »‪َ ،«3‬وُﺟْﺰٍء َﻣﺎﺋِﱟﯽ ُﻫَﻮ اﻟ َْﻤﺎﺋِﯿﱠُﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﯾﻨَْﺪﻓُِﻊ َﻓـْﻀ ﻠَُﻬﺎ ﻓِﯽ اﻟ َْﺒْﻮِل‪َ ،‬واﻟ َْﻤﺎﺋِﯿﱠُﮥ ﻟَﯿَْﺴْﺖ ﻣَِﻦ اﻷْﺧﻼِط‪ ،‬ﻷﱠن اﻟ َْﻤﺎﺋِﯿﱠَﮥ ِﻫَﯽ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤْﺸُﺮوِب‬
‫اﻟ ﱠِﺬي ﻻ َﯾْﻐـُﺬو َوإﻧﱠَﻤﺎ اﻟ َْﺤﺎـَﺟ ُﮥ إﻟَﯿَْﻬﺎ ﻟ ِﺘَُﺮﻗﱢَﻖ اﻟ ِْﻐـَﺬاَء َوﺗُﻨِْﻔَﺬُه َوأﱠﻣﺎ اﻟ ِْﺨﻠُْﻂ َﻓُﻬَﻮ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤْﺄُﮐﻮِل َواﻟ َْﻤْﺸـ ُﺮوِب اﻟ َْﻐﺎِذي َوَﻣْﻌَﻨﯽ َﻗْﻮﻟ َِﻨﺎ َﻏﺎٍذ‪َ ،‬أْي ُﻫَﻮ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻘﱠﻮِة‬
‫َﺷﺒِﯿٌﻪ ﺑ ِﺎﻟ َْﺒَﺪِن َواﻟ ﱠِﺬي ُﻫَﻮ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻘﱠﻮِة َﺷﺒِﯿُﻪ ﺑََﺪِن »‪ «4‬اﻹﻧ َْﺴﺎِن ُﻫَﻮ ِﺟْﺴٌﻢ ُﻣْﻤَﺘَﺰٌج ﻻ ﺑَِﺴﯿٌﻂ‪َ ،‬واﻟ َْﻤﺎُء ُﻫَﻮ ﺑَِﺴﯿٌﻂ‪َ ،‬وﻣَِﻦ اﻟﻨﱠﺎِس َﻣْﻦ َﯾُﻈﱡﻦ أﱠن ﻗُﱠﻮَة اﻟ َْﺒَﺪِن‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬و ﺗﺘﺮﺗّﺐ ﻫﺬه اﻷﺧﻼط اﻷرﺑﻌﮥ إذا اﺣﺘﺮﻗﺖ ﻓﯽ اﻟﺮداءة ﻓﺎﻟﺴﻮدا‪ ،‬أﺷﺪﻫﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ +:‬و‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ :‬و ﺟﺰء ﮐﺎﻟﺜﻔﻞ و اﻟﻌﮑﺮ و ﻫﻮ اﻟﺴﻮداء و ﺟﺰء ﮐﺒﯿﺎض اﻟَﺒﯿْﺾ و ﻫﻮ اﻟﺒﻠﻐﻢ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺒﺪن‪ .‬ب‪ :‬ﺑﺪن‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪106 :‬‬
‫َﺗﺎﺑ َِﻌٌﮥ ﻟ َِﮑﺜَْﺮِة اﻟﱠﺪِم‪َ ،‬وَﺿْﻌَﻔُﻪ َﺗﺎﺑ ٌِﻊ ﻟ ِِﻘﻠﱠﺘِِﻪ‪َ ،‬وﻟَﯿَْﺲ َﮐَﺬﻟ َِﮏ ﺑَِﻞ اﻟ ُْﻤْﻌَﺘَﺒُﺮ َﺣﺎُل ُرْزِء اﻟ َْﺒَﺪِن ﻣِﻨُْﻪ أْي َﺣﺎُل َﺻﻼِﺣِﻪ »‪.«1‬‬
‫َوﻣَِﻦ اﻟﻨﱠﺎِس َﻣْﻦ َﯾُﻈﱡﻦ أﱠن اﻷْﺧﻼـَط إَذا َزاَدْت أْو َﻧَﻘَﺼْﺖ ﺑَْﻌـَﺪ أْن َﺗُﮑـ ﻮَن َﻋَﻠﯽ اﻟﻨﱢْﺴـ َﺒِﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﯾْﻘَﺘـِﻀ ﯿَﻬﺎ ﺑَـَﺪُن اﻹﻧ َْﺴـ ﺎِن ﻓِﯽ َﻣَﻘـ ﺎِدﯾَﺮ ﺑَْﻌـِﻀ َﻬﺎ ِﻋﻨَْﺪ‬
‫ﺑَْﻌٍﺾ‪َ ،‬ﻓـﺈﱠن اﻟﱢﺼﱠﺤَﮥ َﻣْﺤُﻔﻮَﻇـ ٌﮥ َوﻟَﯿَْﺲ َﮐـ َﺬﻟ َِﮏ‪ ،‬ﺑَـْﻞ َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾُﮑـ ﻮَن ﻟ ُِﮑـ ﱢﻞ َواِﺣـ ٍﺪ ﻣَِﻦ اﻷْﺧﻼـِط َﻣَﻊ َذﻟ ِـَﮏ َﺗْﻘـِﺪﯾٌﺮ ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﱢﻢ َﻣْﺤُﻔﻮٌظ ﻟَﯿَْﺲ‬
‫ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ ِﺧﻠٍْﻂ آَﺧَﺮ‪ ،‬ﺑَْﻞ ﻓِﯽ َﻧْﻔِﺴِﻪ َﻣَﻊ ِﺣْﻔِﻆ اﻟﺘﱠْﻘِﺪﯾِﺮ اﻟ ﱠِﺬي ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ َﻏﯿِْﺮِه‪.‬‬
‫َو َﻗْﺪ ﺑَِﻘَﯽ ﻓِﯽ ُأُﻣﻮِر اﻷْﺧﻼِط َﻣَﺒﺎِﺣُﺚ ﻟَﯿَْﺴْﺖ َﺗﻠِﯿُﻖ ﺑ ِﺎَﻷِﻃﺒﱠﺎِء أْن َﯾﺒَْﺤﺜُﻮا ﻓِﯿَﻬﺎ‪ ،‬إْذ ﻟَﯿَْﺴْﺖ ﻣِْﻦ ِﺻَﻨﺎَﻋﺘِِﻬْﻢ »‪ «2‬ﺑَْﻞ ﺑ ِﺎﻟ ُْﺤَﮑَﻤﺎِء »‪َ «3‬ﻓَﺄْﻋَﺮْﺿَﻨﺎ َﻋﻨَْﻬﺎ‪.‬‬

‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻧﯽ »‪ِ «4‬ﻓﯽ َﮐْﯿِﻔﱠﯿِﮥ َﺗَﻮﱡﻟِﺪ اَﻷْﺧﻼِط‬

‫َﻓـﺎْﻋَﻠْﻢ أﱠن اﻟ ْـِﻐ َﺬاَء ﻟَُﻪ اﻧ ِْﻬـَﻀ ﺎٌم َﻣـ ﺎ ﺑ ِـﺎﻟ َْﻤْﻀِﻎ‪َ ،‬و َذﻟ َِﮏ ﺑ َِﺴـ َﺒِﺐ أﱠن َﺳـ ْﻄَﺢ اﻟَﻔِﻢ ُﻣﺘﱠِﺼٌﻞ ﺑ َِﺴـ ْﻄِﺢ اﻟ َْﻤـِﻌ َﺪِة‪ ،‬ﺑَْﻞ َﮐﺄﻧﱠُﻬَﻤﺎ َﺳـ ْﻄٌﺢ َواـِﺣ ٌﺪ‪َ ،‬و ﻓِﯿِﻪ ﻣِﻨُْﻪ ﻗُﱠﻮٌة‬
‫َﻫﺎـِﺿ َﻤٌﮥ‪َ ،‬ﻓـﺈَذا ﻟَـﺎَﻗﯽ اﻟ َْﻤْﻤُﻀﻮَغ َأَﺣـ ﺎﻟَُﻪ ِإَﺣﺎﻟَـًﮥ َﻣﺎ‪َ ،‬وﯾُِﻌﯿﻨُُﻪ َﻋَﻠﯽ َذﻟ َِﮏ اﻟﱢﺮﯾُﻖ اﻟ ُْﻤْﺴـ َﺘِﻔﯿُﺪ ﺑ ِﺎﻟﱡﻨـْﻀ ِﺞ اﻟ َْﻮاﻗُِﻊ ﻓِﯿِﻪ َﺣَﺮاَرٌة َﻏِﺮﯾِﺰﯾﱠٌﮥ‪َ ،‬و ﻟ ِـَﺬﻟ َِﮏ َﻣﺎ َﮐﺎَﻧِﺖ‬
‫اﻟ ِْﺤﻨَْﻄـ ُﮥ اﻟ َْﻤْﻤُﻀﻮَﻏـ ُﮥ َﺗْﻔَﻌـ ُﻞ ﻣِْﻦ ِإﻧ َْﻀﺎِج اﻟـﱠﺪَﻣﺎﻣِﯿِﻞ َو اﻟ َْﺨَﺮاَﺟﺎِت َﻣﺎ ﻻ َﺗْﻔَﻌﻠُُﻪ اﻟ َْﻤْﺪﻗُﻮَﻗـُﮥ »‪ «5‬ﺑ ِﺎﻟ َْﻤـ ﺎِء َو اﻟ َْﻤْﻄﺒُﻮَﺧـ ُﮥ ﻓِﯿِﻪ‪َ .‬ﻗﺎﻟ ُﻮا‪َ :‬و اﻟـﱠﺪﻟ ِﯿُﻞ َﻋَﻠﯽ أﱠن‬
‫اﻟ َْﻤْﻤُﻀﻮَغ َﻗـْﺪ ﺑَـَﺪا ﻓِﯿِﻪ َﺷـ ْﯽٌء ﻣَِﻦ اﻟﱡﻨْﻀِﺞ أﻧﱠُﻪ ﻻ ﯾُﻮَﺟُﺪ ﻓِﯿِﻪ اﻟﱠﻄْﻌُﻢ اَﻷﱠوُل‪َ ،‬و ﻻ َراﺋَِﺤﺘُُﻪ »‪ «6‬اُﻷوﻟَﯽ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ إَذا َوَرَد َﻋَﻠﯽ اﻟ َْﻤِﻌـَﺪِة‪ ،‬اﻧ َْﻬَﻀَﻢ اﻻﻧ ِْﻬَﻀﺎَم‬
‫اﻟﺘﱠﺎﱠم ﻻ ﺑ َِﺤَﺮاَرِة اﻟ َْﻤِﻌَﺪِة َوْﺣَﺪَﻫﺎ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬أي ﺣﺎل ﺻﻼﺣﻪ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬أن ﯾﺒﺤﺜﻮا ﻓﯿﻬﺎ اذ ﻟﯿﺴﺖ ﻣﻦ ﺻﻨﺎﻋﺘﻬﻢ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺎﻟﻔﻼﺳﻔﮥ‪ .‬ب‪ :‬ﺑﺎﻟﺤﮑﻤﺎء‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ +:‬ﻣﻨﻪ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ +:‬اﻟﻤﺒﻠﻮﻟﮥ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ :‬راﯾﺤﮥ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬راﺋﺤﺘﻪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪107 :‬‬
‫ﺑَـْﻞ ﺑ َِﺤَﺮاَرِة َﻣـ ﺎ ﯾُِﻄﯿـُﻒ ﺑ َِﻬـ ﺎ أﯾْﻀـًﺎ أﱠﻣﺎ ﻣِْﻦ َذاِت اﻟ َْﯿِﻤﯿِﻦ َﻓﺎﻟ َْﮑﺒِـُﺪ‪َ ،‬و أﱠﻣﺎ ﻣِْﻦ َذاِت اﻟ َْﯿَﺴـ ﺎِر َﻓﺎﻟﱢﻄـَﺤ ﺎُل‪َ ،‬ﻓـﺈﱠن اﻟﱢﻄـَﺤ ﺎَل َﻗـْﺪ ﯾَُﺴـ ﱢﺨُﻦ ﻻـ ﺑ َِﺠْﻮَﻫِﺮِه ﺑَْﻞ‬
‫ﺑ ِﺎﻟﱠﺸَﺮاﯾِﯿِﻦ َواَﻷْوِرَدِة اﻟ َْﮑﺜِﯿَﺮِة اﻟ ﱠﺘِﯽ ﻓِﯿِﻪ‪َ ،‬وأﱠﻣﺎ ﻣِْﻦ ﻗُـﱠﺪاُم َﻓﺒِﺎﻟﺜﱠْﺮِب اﻟﱠﺸْﺤِﻤﱢﯽ اﻟ َْﻘﺎﺑ ِِﻞ ﻟ ِﻠَْﺤَﺮاَرِة َﺳـ ِﺮﯾﻌًﺎ ﺑ َِﺴـ َﺒِﺐ اﻟﱠﺸْﺤِﻢ اﻟ ُْﻤَﺆﱢدﯾَﻬﺎ إﻟَﯽ اﻟ َْﻤِﻌَﺪِة‪َ ،‬وأﱠﻣﺎ ﻣِْﻦ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 76‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َﻓْﻮُق َﻓﺎﻟَﻘﻠُْﺐ ﺑ َِﺘَﻮﱡﺳِﻂ َﺗْﺴـ ِﺨﯿﻨِِﻪ ﻟ ِﻠِْﺤَﺠﺎِب‪َ ،‬ﻓﺈَذا اﻧ َْﻬَﻀَﻢ اﻟ ِْﻐـَﺬاُء َأﱠوﻟًﺎ َﺻﺎَر ﺑ ِـَﺬاﺗِِﻪ ﻓِﯽ َﮐﺜِﯿٍﺮ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺤَﯿَﻮاِن‪َ ،‬و ﺑ َِﻤُﻌﻮَﻧـِﮥ َﻣﺎ ﯾَُﺨﺎﻟ ُِﻄُﻪ ﻣِِﻦ اﻟ َْﻤْﺸـ ُﺮوِب ﻓِﯽ‬
‫َأْﮐَﺜِﺮَﻫـ ﺎ َﮐﯿْﻠُﻮﺳـًﺎ َو ُﻫَﻮ َﺟْﻮَﻫٌﺮ َﺳـ ﯿﱠﺎٌل َﺷﺒِﯿٌﻪ ﺑ َِﻤـ ﺎِء اﻟ َْﮑْﺸِﮏ اﻟﺜﱠِﺨﯿِﻦ‪َ ،‬أْو َﻣﺎِء اﻟﱠﺸِﻌﯿِﺮ َﻣﻼَﺳـ ًﮥ َو ﺑَﯿﺎﺿًﺎ »‪ ،«1‬ﺛُﱠﻢ إﻧﱠُﻪ ﺑَْﻌـَﺪ َذﻟ َِﮏ َﯾﻨْـَﺠ ِﺬُب ﻟَِﻄﯿُﻔُﻪ ﻣَِﻦ‬
‫اﻟ َْﻤِﻌـَﺪِة َو ﻣَِﻦ اَﻷﻣَْﻌﺎِء أﯾْﻀًﺎ‪َ ،‬ﻓَﯿﻨَْﺪﻓُِﻊ ﻣِْﻦ »‪َ «2‬ﻃِﺮﯾﻖ اﻟ ُْﻌُﺮوِق اﻟ ُْﻤَﺴـ ﱠﻤﺎِة َﻣﺎَﺳﺎِرﯾَﻘﺎ‪َ ،‬و ِﻫَﯽ ُﻋُﺮوٌق ِدَﻗﺎٌق ِﺻـ ﻼٌب ُﻣﺘﱠِﺼَﻠٌﮥ ﺑ ِﺎﻷﻣَْﻌﺎِء ُﮐﻠﱢَﻬﺎ‪َ ،‬ﻓﺈَذا اﻧ َْﺪَﻓَﻊ‬
‫ﻓِﯿَﻬﺎ َﺻﺎَر إﻟَﯽ اﻟ ِْﻌْﺮِق اﻟ ُْﻤَﺴﱠﻤﯽ ﺑَﺎَب اﻟ َْﮑﺒِِﺪ َو َﻧَﻔَﺬ ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺒِِﺪ ﻓِﯽ أْﺟَﺰاٍء َو ﻓُُﺮوٍع ﻟ ِﻠَْﺒﺎِب َداِﺧﻠٍﮥ ُﻣَﺘَﺼﱢﻐَﺮٍة ُﻣَﻀﺎﺋَِﻠٍﮥ »‪َ «3‬ﮐﺎﻟﱠﺸْﻌِﺮ ُﻣﻼﻗَِﯿٍﮥ »‪ «4‬ﻟ ُِﻔﱠﻮَﻫﺎِت‬
‫أْﺟَﺰاِء ُأُﺻﻮِل اﻟ ِْﻌْﺮِق اﻟﱠﻄﺎﻟ ِِﻊ ﻣِْﻦ ُﺣْﺪﺑَـِﮥ اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ‪َ .‬وﻟَْﻦ ﺗُﻨِْﻔـَﺬُه ﻓِﯽ ﺗِﻠْـَﮏ اﻟ َْﻤـَﻀ ﺎﯾِِﻖ ﻓِﯿَﻨـﺎ إﻟّـﺎ َﻓْﻀُﻞ ﻣَِﺰاٍج ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤﺎِء اﻟ َْﻤْﺸـ ُﺮوِب َﻓْﻮَق اﻟ ُْﻤْﺤَﺘﺎِج إﻟَﯿِْﻪ‬
‫ﻟ ِﻠْـَﺒ َﺪِن‪َ ،‬ﻓﺈَذا َﺗَﻔﱠﺮَق ﻓِﯽ ﻟ ِﯿِﻒ َﻫِﺬِه اﻟ ُْﻌُﺮوِق َﺻﺎَر َﮐَﺄﱠن اﻟ َْﮑﺒَِﺪ ﺑ ُِﮑﻠﱢﯿﱠﺘَِﻬﺎ ُﻣﻼﻗَِﯿٌﮥ ﻟ ُِﮑﻠﱢﯿﱠِﮥ َﻫَﺬا اﻟ َْﮑﯿْﻠُﻮِس‪َ ،‬وَﮐﺎَن »‪ «5‬ﻟَﺬﻟ َِﮏ ﻓِْﻌﻠَُﻬﺎ ﻓِﯿِﻪ َأَﺷﱠﺪ َو َأْﺳَﺮَع‪ ،‬وَ‬
‫ِﺣﯿَﻨﺌٍِﺬ َﯾﻨَْﻄﺒُِﺦ َو ﻓِﯽ ُﮐﱢﻞ اﻧ ِْﻄَﺒﺎٍخ ﻟ ِِﻤﺜْﻠِِﻪ َﺷـ ْﯽٌء َﮐﺎﻟﱠﺮْﻏَﻮِة َوَﺷْﯽٌء َﮐﺎﻟﱡﺮُﺳﻮِب‪َ .‬و ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَن َﻣَﻌُﻬَﻤﺎ إﱠﻣﺎ َﺷْﯽٌء ُﻫَﻮ إﻟَﯽ اﻻْﺣﺘَِﺮاِق إْن َأﻓَْﺮَط اﻟﱠﻄﺒُْﺦ‪َ ،‬أوْ‬
‫َﺷْﯽٌء َﮐﺎﻟ َْﻔﱢﺞ إْن َﻗُﺼَﺮ اﻟﱠﻄﺒُْﺦ »‪َ «6‬ﻓﺎﻟﱠﺮْﻏَﻮُة ِﻫَﯽ اﻟﱠﺼْﻔَﺮاُء‪َ ،‬و اﻟﱡﺮُﺳﻮُب ِﻫَﯽ اﻟﱠﺴْﻮَداُء‪َ ،‬وُﻫَﻤﺎ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ -:‬أو ﻣﺎء اﻟﺸﻌﯿﺮ ﻣﻼﺳﮥ و ﺑﯿﺎﺿًﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﻓﯽ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﻦ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﻣﺘﻀﺎﺋﻠﮥ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﻀﺎﺋﻠﮥ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ج‪ +:‬اﻟﻔﻮﻫﺎت‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﻓﮑﺎن‪ .‬ب‪ :‬وﮐﺎن‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬آ‪ -:‬إن ﻗﺼﺮ اﻟﻄﺒﺦ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪108 :‬‬
‫َﻃﺒِﯿِﻌﯿﱠﺎِن‪َ .‬و اﻟ ُْﻤْﺤَﺘِﺮُق ﻟَِﻄﯿُﻔُﻪ َﺻْﻔَﺮاُء َرِدﯾَﺌٌﮥ‪َ ،‬و َﮐﺜِﯿُﻔُﻪ َﺳْﻮَداُء َرِدﯾَﺌٌﮥ‪َ ،‬ﻏﯿُْﺮ َﻃﺒِﯿِﻌﯿﱠﯿِْﻦ »‪َ .«1‬واﻟ َْﻔﱡﺞ ُﻫَﻮ اﻟ َْﺒﻠَْﻐُﻢ‪َ .‬وأﱠﻣﺎ اﻟﱠﺸْﯽُء اﻟ ُْﻤَﺘَﺼﱠﻔﯽ ﻣِْﻦ َﻫِﺬِه اﻟُﺠْﻤَﻠِﮥ‬
‫َﻧِﻀﯿﺠًﺎ »‪َ «2‬ﻓُﻬَﻮ اﻟـﱠﺪُم إﻟّﺎ أﻧﱠُﻪ ﺑَْﻌـَﺪ َﻣﺎ َداَم ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ َﯾُﮑﻮُن َأَرﱠق ﻣِﱠﻤﺎ َﯾﻨَْﺒِﻐﯽ ﻟ َِﻔْﻀِﻞ اﻟ َْﻤﺎﺋِﯿﱠِﮥ اﻟ ُْﻤْﺤَﺘﺎِج إﻟَﯿَﻬﺎ ﻟ ِﻠِْﻌﻠﱠِﮥ اﻟ َْﻤـ ْﺬُﮐﻮَرِة وﻟَِﮑْﻦ َﻫَﺬا اﻟﱠﺸْﯽُء‬
‫اﻟ ﱠِﺬي ُﻫَﻮ اﻟـﱠﺪُم إَذا اﻧ َْﻔـَﺼ َﻞ َﻋِﻦ اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ‪َ ،‬ﻓَﮑَﻤـ ﺎ َﯾﻨَْﻔـِﺼ ُﻞ َﻋﻨُْﻪ َﯾَﺘـَﺼ ﱠﻔﯽ أﯾْﻀـًﺎ َﻋِﻦ اﻟ َْﻤـ ﺎﺋِﯿﱠِﮥ اﻟ َْﻔـْﻀ ﻠِﯿﱠِﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ إﻧﱠَﻤﺎ اْﺣﺘِﯿـَﺞ إﻟَﯿَﻬﺎ ﻟ َِﺴـ َﺒٍﺐ َو َﻗـِﺪ اْرَﺗَﻔَﻊ‬
‫َﻓَﺘﻨْـَﺠ ِﺬُب ِﻫَﯽ َﻋﻨُْﻪ ﻓِﯽ ِﻋْﺮٍق َﻧـﺎِزٍل إﻟَﯽ اﻟ ُْﮑﻠْـَﯿ َﺘﯿِْﻦ‪َ ،‬و َﯾْﺤِﻤـ ُﻞ َﻣـَﻊ َﻧْﻔِﺴِﻪ ﻣَِﻦ اﻟـﱠﺪِم َﻣـ ﺎ َﯾُﮑﻮُن ﺑ َِﮑﱢﻤﯿﱠﺘِِﻪ َوَﮐﯿِْﻔﯿﱠﺘِِﻪ َﺻﺎﻟ ِﺤـًﺎ ﻟ ِِﻐـَﺬاِء اﻟ ُْﮑﻠْـَﯿ َﺘﯿِْﻦ‪َ ،‬ﻓَﯿْﻐـُﺬو‬
‫اﻟ ُْﮑﻠَْﯿَﺘﯿِْﻦ »‪ «3‬اﻟﱡﺪُﺳﻮَﻣَﮥ َو اﻟﱠﺪَﻣِﻮﯾﱠَﮥ »‪ «4‬ﻣِْﻦ ﺗِﻠَْﮏ اﻟ َْﻤﺎﺋِﯿﱠِﮥ‪َ ،‬وَﯾﻨَْﺪﻓُِﻊ ﺑَﺎﻗِﯿَﻬﺎ إﻟَﯽ اﻟ َْﻤَﺜﺎَﻧِﮥ َوإﻟَﯽ اِﻹْﺣﻠِﯿِﻞ‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ اﻟـﱠﺪُم اﻟ َْﺤَﺴُﻦ اﻟ ِْﻘـَﻮاِم َﻓَﯿﻨْـَﺪﻓُِﻊ ﻓِﯽ اﻟ ِْﻌْﺮِق اﻟ َْﻌِﻈﯿِﻢ »‪ «5‬اﻟﱠﻄﺎﻟ ِِﻊ ﻣِْﻦ ُﺣْﺪﺑَـِﮥ اﻟ َْﮑﺒِِﺪ َوَﯾْﺴـ ﻠُُﮏ »‪ «6‬ﻓِﯽ اﻷـْوِرَدِة اﻟ ُْﻤَﺘَﺸـ ﱢﻌَﺒِﮥ ﻣِﻨُْﻪ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ﻓِﯽ ـَﺟ َﺪاِوِل‬
‫اﻷـْوِرَدِة‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ﻓِﯽ َﺳـ َﻮاﻗِﯽ اﻟ ْـَﺠ َﺪاِوِل‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ﻓِﯽ َرَواـِﺿ ِﻊ اﻟﱠﺴَﻮاﻗِﯽ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ﻓِﯽ اﻟ ُْﻌُﺮوِق اﻟﻠﱢﯿِﻔﯿﱠِﮥ اﻟﱠﺸْﻌِﺮﯾﱠِﮥ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ َﯾْﺮَﺷـ ُﺢ ﻣِْﻦ ﻓُﱠﻮَﻫﺎﺗَِﻬـ ﺎ ﻓِﯽ اﻷْﻋـَﻀ ﺎِء ﺑ َِﺘْﻘـِﺪﯾِﺮ‬
‫اﻟ َْﻌِﺰﯾِﺰ اﻟ َْﻌﻠِﯿِﻢ »‪.«7‬‬
‫َﻓَﺴـ َﺒُﺐ اﻟﱠﺪِم ﻟا َْﻔﺎِﻋﻠِﱡﯽ ُﻫَﻮ َﺣَﺮاَرٌة ُﻣْﻌَﺘِﺪﻟٌَﮥ‪َ ،‬و َﺳـ َﺒﺒُُﻪ اﻟ َْﻤﺎﱢدﱡي ُﻫَﻮ اﻟ ُْﻤْﻌَﺘِﺪُل ﻣَِﻦ اَﻷْﻏِﺬَﯾِﮥ َو اَﻷْﺷـِﺮﺑَِﮥ اﻟ َْﻔﺎـِﺿ َﻠِﮥ‪َ ،‬و َﺳـ َﺒﺒُُﻪ اﻟﱡﺼﻮِرﱡي اﻟﱡﻨْﻀُﺞ اﻟ َْﻔﺎِﺿُﻞ‪َ ،‬و‬
‫َﺳَﺒﺒُُﻪ اﻟﺘﱠَﻤﺎﻣِﱡﯽ َﺗْﻐِﺬَﯾُﮥ اﻟ َْﺒَﺪِن‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ :‬ﻃﺒﯿﻌﯿﺘﯿﻦ‪ .‬ب‪ :‬ﻃﺒﯿﻌﯿﯿﻦ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬ج‪ ،‬ط‪ :‬ﻧﻀﯿﺠًﺎ‪ .‬آ‪ :‬ﻧﻀﺠًﺎ‪.‬‬
‫)‪ (3‬آ‪ :‬ﻓﯿﻐﺬوﻫﻤﺎ‪ .‬ب‪ ،‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯿﻐﺬو اﻟﮑﻠﯿﺘﯿﻦ‪.‬‬
‫)‪ (4‬آ‪ :‬دﺳﻮﻣﺘﻬﺎ و دﻣﻮﯾﺘﻬﺎ‪ .‬ج‪ :‬ﺑﺎﻟﺪﺳﻮﻣﮥ و اﻟﺪﻣﻮﯾﮥ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ -:‬اﻟﻌﻈﯿﻢ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯿﺴﻠﮏ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬وﯾﺴﻠﮏ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 77‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﺤﮑﯿﻢ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﻌﻠﯿﻢ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪109 :‬‬
‫َواﻟﱠﺼْﻔَﺮاُء َﺳـ َﺒﺒَُﻬﺎ اﻟ َْﻔﺎِﻋﻠِﱡﯽ‪َ ،‬أﱠﻣﺎ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ ﻣِﻨَْﻬﺎ اﻟ ﱠِﺬي ُﻫَﻮ َرْﻏَﻮُة اﻟـﱠﺪِم َﻓَﺤَﺮاَرٌة ُﻣْﻌَﺘِﺪﻟٌَﮥ‪َ ،‬وَأﱠﻣﺎ اﻟ ُْﻤْﺤَﺘِﺮَﻗُﮥ ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻓﺎﻟ َْﺤَﺮاَرُة اﻟﻨﱠﺎِرﯾﱠُﮥ اﻟ ُْﻤْﻔِﺮَﻃُﮥ‪َ ،‬وُﺧُﺼﻮﺻـًﺎ‬
‫ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ‪َ ،‬وَﺳـ َﺒﺒَُﻬﺎ اﻟ َْﻤـ ﺎﱢدﱡي ُﻫَﻮ اﻟﻠﱠِﻄﯿُﻒ اﻟ ْـَﺤ ﺎﱡر َو اﻟ ُْﺤﻠُْﻮ اﻟـﱠﺪِﺳُﻢ‪َ .‬و اﻟ ِْﺤﱢﺮﯾُﻒ ﻣَِﻦ اَﻷْﻏِﺬَﯾـِﮥ‪َ ،‬وَﺳـ َﺒﺒَُﻬﺎ اﻟﱡﺼﻮِرﱡي ُﻣَﺠﺎَوَزُة اﻟﱡﻨـْﻀ ِﺞ إﻟَﯽ اِﻹﻓَْﺮاِط‪،‬‬
‫َوَﺳَﺒﺒَُﻬﺎ اﻟﺘﱠَﻤﺎﻣِﱡﯽ اﻟﱠﻀُﺮوَرُة َواﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌُﮥ اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮَرﺗَﺎِن‪.‬‬
‫َواﻟ َْﺒﻠَْﻐُﻢ َﺳـ َﺒﺒُُﻪ اﻟ َْﻔـ ﺎِﻋﻠِﱡﯽ َﺣَﺮاَرٌة ُﻣَﻘﱠﺼَﺮٌة‪َ ،‬وَﺳـ َﺒﺒُُﻪ اﻟ َْﻤـ ﺎﱢدﱡي اﻟ َْﻐﻠِﯿـُﻆ اﻟﱠﺮْﻃُﺐ اﻟﻠﱠِﺰُج اﻟ ْـَﺒ ﺎِرُد ﻣَِﻦ اَﻷْﻏِﺬَﯾـِﮥ‪َ ،‬و َﺳـ َﺒﺒُُﻪ اﻟﱡﺼﻮِرﱡي ﻗُُﺼﻮُر اﻟﱡﻨـْﻀ ِﺞ‪َ ،‬وَﺳـ َﺒﺒُُﻪ‬
‫اﻟﺘﱠَﻤﺎﻣِﱡﯽ َﺿُﺮوَرﺗُُﻪ َوَﻣﻨَْﻔَﻌﺘُُﻪ اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮَرَﺗﺎِن‪.‬‬
‫َواﻟﱠﺴْﻮَداُء َﺳَﺒﺒَُﻬﺎ اﻟ َْﻔﺎِﻋﻠِﱡﯽ‪ .‬أﱠﻣﺎ اﻟﱡﺮُﺳﻮﺑ ِﱡﯽ ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻓَﺤَﺮاَرٌة ُﻣْﻌَﺘِﺪﻟٌَﮥ‪َ .‬وَأﱠﻣﺎ اﻟ ُْﻤْﺤَﺘِﺮُق‬
‫ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻓَﺤَﺮاَرٌة ُﻣَﺠﺎِوَزٌة ﻟ ِﻼْﻋﺘَِﺪاِل َوَﺳَﺒﺒَُﻬﺎ اﻟ َْﻤﺎﱢدﱡي اﻟَﺶ ِدﯾُﺪ اﻟَﻐﻠِﯿُﻆ »‪ «1‬اﻟ َْﻘﻠِﯿُﻞ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑَِﮥ‬
‫ﻣَِﻦ اَﻷْﻏِﺬَﯾِﮥ‪َ ،‬واﻟ َْﺤﺎﱡر ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻗِﻮﱞي ﻓِﯽ َذﻟ َِﮏ َو َﺳَﺒﺒَُﻬﺎ اﻟﱡﺼﻮِرﱡي اﻟﱡﺜْﻔُﻞ اﻟ ُْﻤَﺘَﺮﱢﺳُﺐ‬
‫َﻋَﻠﯽ َأَﺣِﺪ اﻟ َْﻮْﺟَﻬﯿِْﻦ َﻓﻼ َﯾِﺴﯿُﻞ َأْو »‪ «2‬ﻻ َﯾَﺘَﺤﻠﱠُﻞ‪َ ،‬وَﺳَﺒﺒَُﻬﺎ اﻟﺘﱠَﻤﺎﻣِﱡﯽ َﺿُﺮوَرﺗَُﻬﺎ َو‬
‫َﻣﻨَْﻔَﻌﺘَُﻬﺎ اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮَرَﺗﺎِن‪.‬‬
‫َو اﻟﱠﺴْﻮَداُء َﺗْﮑﺜُُﺮ ﻟ َِﺤَﺮاَرِة اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ َأْو ﻟ ِـَﻀ ْﻌِﻒ اﻟﱢﻄَﺤﺎِل‪ ،‬أْو ﻟ ِِﺸـ ﱠﺪِة ﺑَْﺮٍد ُﻣْﺠِﻤـ ٍﺪ‪ ،‬أْو ﻟ َِﺪَواِم اْﺣﺘَِﻘﺎٍن‪ ،‬أْو ﻟ َِﺄﻣَْﺮاٍض َﮐﺜَُﺮْت َوَﻃﺎﻟَْﺖ َﻓَﺮﱠﻣَﺪِت اَﻷْﺧﻼَط‪.‬‬
‫َوإَذا َﮐﺜَُﺮِت اﻟﱠﺴْﻮَداُء َوَوَﻗَﻔْﺖ ﺑَﯿَْﻦ اﻟ َْﻤِﻌَﺪِة َو اﻟ َْﮑﺒِِﺪ َﻗﱠﻞ َﻣَﻌَﻬﺎ َﺗَﻮﻟﱡُﺪ اﻟﱠﺪِم َواَﻷْﺧﻼُط اﻟ َْﺠﯿﱢَﺪُة َﻓَﻘَﻞ »‪ «3‬اﻟﱠﺪُم‪.‬‬
‫َو َﯾِﺠُﺐ أْن َﺗْﻌَﻠَﻢ َأﱠن اﻟ َْﺤَﺮاَرَة َو اﻟ ْـﺒُُﺮوَدَة َﺳـ َﺒَﺒﺎِن ﻟ َِﺘـَﻮﻟﱡِﺪ اَﻷْﺧﻼـِط َﻣـَﻊ َﺳـ ﺎﺋِِﺮ اﻷْﺳـ َﺒﺎِب‪ ،‬ﻟَِﮑِﻦ اﻟ َْﺤَﺮاَرُة اﻟ ُْﻤْﻌَﺘِﺪﻟَـُﮥ ﯾُـَﻮﻟ ﱢُﺪ اﻟـﱠﺪَم‪َ ،‬واﻟ ُْﻤْﻔِﺮَﻃـ ُﮥ ﺗُـَﻮﻟ ﱢُﺪ‬
‫اﻟﱠﺼْﻔَﺮاَء‪َ ،‬واﻟ ُْﻤْﻔِﺮَﻃُﮥ ِﺟّﺪًا ﺗَُﻮﻟ ﱢُﺪ اﻟﱠﺴْﻮَداَء ﺑ َِﻔْﺮِط اﻻْﺣﺘَِﺮاِق‪َ «4» ،‬واﻟ ْﺒُُﺮوَدُة ﺗَُﻮﻟ ﱢُﺪ اﻟ َْﺒﻠَْﻐَﻢ‪َ ،‬واﻟ ُْﻤْﻔِﺮَﻃُﮥ ِﺟّﺪًا ﺗَُﻮﻟ ﱢُﺪ اﻟﱠﺴْﻮَداَء‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻐﻠﯿﻆ‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻐﻠﻆ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬أو‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬و‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ ،‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﻘّﻞ‪ .‬آ‪ :‬ﻓﯿﻘّﻞ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬ج‪ :‬اﻻﺣﺘﺮاق‪ .‬ط‪ :‬اﻻﺣﺮاق‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪110 :‬‬
‫ﺑ َِﻔْﺮِط اِﻹْﺟَﻤﺎِد‪َ ،‬وﻟَِﮑْﻦ َﯾِﺠُﺐ أْن ﺗَُﺮاَﻋﯽ اﻟ ُْﻘَﻮي اﻟ ُْﻤﻨَْﻔِﻌَﻠُﮥ ﺑِﺈَزاِء اﻟ ُْﻘَﻮي اﻟ َْﻔﺎِﻋَﻠِﮥ‪َ ،‬وﻟَﯿَْﺲ َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾِﻘَﻒ اﻻْﻋﺘَِﻘﺎُد َﻋَﻠﯽ أﱠن ُﮐﱠﻞ ﻣَِﺰاٍج ﯾَُﻮﻟ ﱢُﺪ اﻟﱠﺸﺒِﯿَﻪ‬
‫ﺑ ِِﻪ َوﻻـ ﯾَُﻮﻟ ﱢُﺪ ﻟا ﱢﻀﱠﺪ ﺑ ِـﺎﻟ َْﻌَﺮِض‪َ ،‬وإْن ﻟَْﻢ َﯾُﮑْﻦ ﺑ ِﺎﻟـﱠﺬاِت‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اﻟ ِْﻤَﺰاَج َﻗـْﺪ َﯾﺘﱠِﻔُﻖ ﻟَُﻪ َﮐﺜِﯿﺮًا أْن ﯾَُﻮﻟ ﱢَﺪ اﻟﱢﻀﱠﺪ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اﻟ ِْﻤَﺰاَج اﻟ َْﺒﺎِرَد اﻟ َْﯿﺎﺑ َِﺲ ﯾَُﻮﻟ ﱢُﺪ اﻟﱡﺮُﻃﻮﺑََﮥ‬
‫اﻟَﻐِﺮﯾـَﺒ َﮥ ﻻـ ﻟ ِﻠُْﻤَﺸﺎَﮐَﻠـِﮥ‪َ ،‬وﻟَِﮑْﻦ ﻟ ِـَﻀ ْﻌِﻒ اﻟ َْﻬْﻀِﻢ‪َ ،‬و ﻣِﺜُْﻞ َﻫـ َﺬا اِﻹﻧ َْﺴﺎِن َﯾُﮑﻮُن َﻧِﺤﯿﻔًﺎ َرْﺧَﻮ اﻟ َْﻤَﻔﺎِﺻِﻞ‪َ ،‬أْزَﻋَﺮ »‪َ «1‬ﺟَﺒﺎﻧـًﺎ ﺑَﺎِرَد اﻟ َْﻤﻠَْﻤِﺲ »‪َ «2‬ﻧﺎِﻋَﻤُﻪ‬
‫ِﺿﯿَﻖ اﻟ ُْﻌُﺮوِق‪َ .‬وَﺷﺒِﯿٌﻪ ﺑ َِﻬَﺬا َﻣﺎ ﺗَُﻮﻟ ﱢُﺪ اﻟّﺶ ﯾُْﺨﻮَﺧَﮥ اﻟ َْﺒﻠَْﻐُﻢ َﻋَﻠﯽ أﱠن ﻣَِﺰاَج اﻟّﺶ ﯾُْﺨﻮَﺧِﮥ ﺑ ِﺎﻟ َْﺤِﻘﯿَﻘِﮥ ﺑَْﺮٌد َو ﯾُﺒٌْﺲ‪.‬‬
‫َوَﯾِﺠُﺐ أْن َﺗْﻌَﻠَﻢ أﱠن ﻟ ِﻠﱠﺪِم َوَﻣﺎ َﯾْﺠِﺮي َﻣَﻌُﻪ ﻓِﯽ اﻟ ُْﻌُﺮوِق َﻫـْﻀ ﻤًﺎ َﺛﺎﻟ ِﺜًﺎ‪َ ،‬وإذَا َﺗَﻮﱠزَع َﻋَﻠﯽ اﻷْﻋَﻀﺎِء َﻓﻠْﯿُِﺼْﺐ »‪ُ «3‬ﮐﱠﻞ ُﻋْﻀٍﻮ ِﻋﻨَْﺪُه َﻫْﻀٌﻢ َراﺑ ٌِﻊ‪َ ،‬ﻓَﻔْﻀُﻞ‬
‫اﻟ َْﻬْﻀِﻢ اَﻷﱠوِل َوُﻫَﻮ ﻓِﯽ اﻟ َْﻤِﻌـَﺪِة َﯾﻨْـَﺪﻓُِﻊ ﻣِْﻦ َﻃِﺮﯾِﻖ اَﻷﻣَْﻌﺎِء‪َ .‬و َﻓْﻀُﻞ اﻟ َْﻬْﻀِﻢ اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ َو ُﻫَﻮ ﻓِﯽ اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ َﯾﻨَْﺪﻓُِﻊ َأْﮐَﺜُﺮُه ﻓِﯽ اﻟ َْﺒْﻮِل »‪َ «4‬و ﺑَﺎﻗِﯿِﻪ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬِﮥ‬
‫اﻟﱢﻄـَﺤ ﺎِل َو اﻟ َْﻤَﺮاَرِة‪َ ،‬و َﻓـْﻀ ُﻞ اﻟ َْﻬـْﻀ َﻤﯿِْﻦ اﻟ ْـَﺒ ﺎﻗَِﯿﯿِْﻦ َﯾﻨْـَﺪﻓُِﻊ ﺑ ِﺎﻟﺘﱠَﺤﱡﻠِﻞ اﻟ ﱠِﺬي ﻻ ﯾَُﺤﱡﺲ َوﺑ ِﺎﻟ َْﻌَﺮِق َواﻟ َْﻮَﺳـ ِﺦ »‪ «5‬اﻟ َْﺨﺎِرِج ﺑَْﻌُﻀُﻪ ﻣِْﻦ َﻣَﻨﺎﻓِـَﺬ َﻣْﺤُﺴﻮَﺳـ ٍﮥ‬
‫َﮐﺎَﻷﻧ ِْﻒ َو اﻟﱢﺼَﻤﺎِخ‪ ،‬أْو َﻏﯿِْﺮ َﻣْﺤُﺴﻮَﺳٍﮥ »‪َ «6‬ﮐﺎﻟ َْﻤَﺴﺎﱢم‪ ،‬أْو َﺧﺎِرَﺟٍﮥ َﻋِﻦ اﻟﱠﻄﺒِْﻊ َﮐﺎَﻷْوَراِم اﻟ ُْﻤﻨَْﻔِﺠَﺮِة »‪ ،«7‬أْو ﺑ َِﻤﺎ َﯾﻨْﺒُُﺖ ﻣِْﻦ َزَواﺋِِﺪ اﻟ َْﺒَﺪِن َﮐﺎﻟﱠﺸْﻌِﺮ َو‬
‫اﻟﱡﻈُﻔِﺮ‪.‬‬
‫َواْﻋَﻠْﻢ أﱠن َﻣْﻦ َرﻗﱠْﺖ َأْﺧﻼُﻃُﻪ َأْﺿـ َﻌَﻔُﻪ اْﺳـ ﺘِْﻔَﺮاُﻏَﻬﺎ‪َ ،‬و َﺗَﺄﱠذي ﺑ َِﺴـ َﻌِﮥ َﻣَﺴﺎﱢﻣِﻪ إْن َﮐﺎَﻧْﺖ َواـِﺳ َﻌًﮥ ﺗَﺄﱢذﯾًﺎ ﻓِﯽ ﻗُﱠﻮﺗِِﻪ ﻟ َِﻤﺎ َﯾﺘَْﺒُﻊ اﻟﺘﱠَﺤﱡﻠَﻞ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻀْﻌِﻒ‪َ ،‬و َﻷﱠن‬
‫اَﻷْﺧﻼَط اﻟﱠﺮﻗِﯿَﻘَﮥ َﺳْﻬَﻠُﮥ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 78‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬آ‪ ،‬ج‪ ،‬ط‪ :‬أزﻋﺮ‪ .‬ب‪ :‬أذﻋﺮ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻤﻠﻤﺲ‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻠﻤﺲ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ :‬ﻓﻠﯿﺼﺐ‪ .‬ط‪ :‬ﻓﻠﯿﺼﯿﺐ‪ .‬ج‪ :‬ﻓﻠﻨﺼﯿﺐ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯽ اﻟﺒﻮل‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﺑﺎﻟﺒﻮل‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻟا ﻮﺳﺦ‪ .‬ط‪ :‬ﺑﺎﻟﻮﺳﺦ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﺤﺴﻮﺳﮥ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﺤﺴﻮس‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻤﻨﻔﺠﺮة‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻤﺘﻔﺠﺮة‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪111 :‬‬
‫اﻻْﺳﺘِْﻔَﺮاِغ َو اﻟﺘﱠَﺤﱡﻠِﻞ َو َﻣﺎ َﺳُﻬَﻞ اْﺳﺘِْﻔَﺮاُﻏُﻪ َو َﺗَﺤﱡﻠﻠُُﻪ »‪َ «1‬ﺳُﻬَﻞ اْﺳﺘِْﺼَﺤﺎﺑ ُُﻪ ﻟ ِﻠﱡﺮوِح ﻓِﯽ َﺗَﺤﱡﻠﻠِِﻪ َﻓَﯿَﺘَﺤﻠﱠُﻞ َﻣَﻌُﻪ‪.‬‬
‫َواْﻋَﻠْﻢ أﻧﱠُﻪ َﮐَﻤﺎ أﱠن ﻟ َِﻬـ ِﺬِه اَﻷْﺧﻼِط أْﺳـ َﺒﺎﺑًﺎ ﻓِﯽ َﺗَﻮﻟﱡِﺪَﻫﺎ‪َ ،‬ﻓﮑَﺬﻟ َِﮏ ﻟََﻬﺎ َأْﺳـ َﺒﺎٌب ﻓِﯽ َﺣَﺮَﮐﺘَِﻬﺎ »‪َ «2‬ﻓﺈﱠن اﻟ َْﺤَﺮَﮐَﮥ َو اﻷْﺷـ َﯿﺎَء اﻟ َْﺤﺎﱠرَة ﺗَُﺤﱢﺮُك اﻟﱠﺪَم َو‬
‫اﻟﱠﺼْﻔَﺮاَء َو ُرﺑََﻤﺎ َﺣﱠﺮَﮐِﺖ اﻟﱠﺴْﻮَداَء‪َ ،‬و ﺗَُﻘﱢﻮﯾَﻬﺎ »‪ «3‬ﻟَِﮑِﻦ اﻟﱢﺪَﻋُﮥ ﺗَُﻘﱢﻮي اﻟ َْﺒﻠَْﻐَﻢ َو ُﺻﻨُﻮﻓًﺎ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺴْﻮَداِء‪َ .‬و اَﻷْوَﻫﺎُم أَﻧْﻔُﺴَﻬﺎ ﺗَُﺤﱢﺮُك اَﻷْﺧﻼَط ﻣِﺜُْﻞ أﱠن‬
‫اﻟـﱠﺪَم ﯾَُﺤﱢﺮُﮐُﻪ اﻟﻨﱠَﻈُﺮ إﻟَﯽ اﻷْﺷـ َﯿﺎِء اﻟ ُْﺤْﻤِﺮ‪َ ،‬و ﻟ ِـَﺬﻟ َِﮏ ﯾُﻨَْﻬﯽ اﻟ َْﻤْﺮُﻋـﻮُف َﻋْﻦ أْن »‪ «4‬ﯾُﺒِْﺼَﺮ »‪َ «5‬ﻣـ ﺎ ﻟَُﻪ ﺑَِﺮﯾٌﻖ َأْﺣَﻤُﺮ‪َ ،‬ﻓَﻬـ َﺬا َﻣـ ﺎ َﻧُﻘﻮﻟ ُُﻪ ﻓِﯽ اَﻷْﺧﻼِط‬
‫َوَﺗَﻮﻟﱡِﺪَﻫﺎ َوَأﱠﻣﺎ ُﻣَﺨﺎِﺻَﻤﺎُت اﻟ ُْﻤَﺨﺎﻟ ِِﻔﯿَﻦ ﻓِﯽ َﺻَﻮاﺑ َِﻬﺎ َﻓِﺈﻟَﯽ اﻟ ُْﺤَﮑَﻤﺎِء ُدوَن اَﻷِﻃﺒﱠﺎِء‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺤّﻠﻠﻪ‪ .‬ط‪ :‬ﺗﺤﻠﯿﻠﻪ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﺣﺮﮐﺘﻬﺎ‪ .‬ط‪ :‬ﺣﺮﮐﺎﺗﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻗﻮﺗﻬﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﺗﻘﻮﯾﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ -:‬أن‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ :‬ﺗﺒّﺼﺮ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﺒﺼﺮ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪113 :‬‬
‫اﻟﱠﺘْﻌِﻠﯿُﻢ اْﻟَﺨﺎِﻣُﺲ َﻓْﺼٌﻞ َواِﺣٌﺪ َو َﺧْﻤُﺲ ُﺟَﻤٍﻞ‬

‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ ِﻓﯽ َﻣﺎِﻫﱠﯿِﮥ اْﻟُﻌْﻀِﻮ َو أْﻗَﺴﺎِﻣِﻪ‬

‫َﻓَﻨُﻘﻮُل اﻷْﻋَﻀﺎُء َأْﺟَﺴﺎٌم ُﻣَﺘَﻮﻟ ﱢَﺪٌة ﻣِْﻦ أﱠوِل ﻣَِﺰاِج اَﻷْﺧﻼِط اﻟ َْﻤْﺤُﻤﻮَدِة »‪َ ،«1‬ﮐَﻤﺎ أﱠن اَﻷْﺧﻼَط َأْﺟَﺴﺎٌم ُﻣَﺘَﻮﻟ ﱢَﺪٌة ﻣِْﻦ أﱠوِل ﻣَِﺰاِج اَﻷْرَﮐﺎِن‪.‬‬
‫َو اﻷْﻋَﻀﺎُء ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ِﻫَﯽ ُﻣْﻔَﺮَدٌة‪َ ،‬و ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ِﻫَﯽ ُﻣَﺮﱠﮐَﺒٌﮥ َو اﻟ ُْﻤْﻔَﺮَدُة »‪ِ «2‬ﻫَﯽ اﻟ ﱠﺘِﯽ‬
‫َأﱠي ُﺟْﺰٍء َﻣْﺤُﺴﻮٍس َأـَﺧ ْﺬَت ﻣِﻨَْﻬـ ﺎ َﮐـ ﺎَن ُﻣَﺸﺎِرﮐًﺎ ﻟﻠُْﮑﱢﻞ ﻓِﯽ اﻟ ِﺎْﺳِﻢ َو اﻟ ْـَﺤ ﱢﺪ‪ ،‬ﻣِﺜُْﻞ اﻟﻠﱠْﺤِﻢ َو »‪َ «3‬أْﺟَﺰاﺋِـِﻪ َو اﻟ َْﻌْﻈِﻢ َو »‪َ «4‬أْﺟَﺰاﺋِـِﻪ َو اﻟ َْﻌَﺼِﺐ َو »‪«5‬‬
‫َأْﺟَﺰاﺋِِﻪ َو َﻣﺎ َأْﺷَﺒَﻪ َذﻟ َِﮏ ﺗَُﺴﱠﻤﯽ‬
‫ُﻣَﺘَﺸﺎﺑ َِﻬَﮥ اَﻷْﺟَﺰاِء‪.‬‬
‫َو اﻟ ُْﻤَﺮﱠﮐـَﺒ ُﮥ ِﻫَﯽ اﻟ ﱠﺘِﯽ إَذا َأـَﺧ ْﺬَت ﻣِﻨَْﻬﺎ ُﺟْﺰءًا‪َ ،‬أﱠي ُﺟْﺰٍء َﮐﺎَن ﻟَْﻢ َﯾُﮑْﻦ ُﻣَﺸﺎِرﮐًﺎ ﻟﻠُِﮑﱢﻞ‪ ،‬ﻻ ﻓِﯽ اﻟ ِﺎْﺳِﻢ‪َ ،‬و ﻻ ﻓِﯽ اﻟ ْـَﺤ ﱢﺪ ﻣِﺜُْﻞ اﻟ َْﯿِﺪ َو اﻟ َْﻮْﺟِﻪ َﻓﺈﱠن ُﺟْﺰَء‬
‫اﻟ َْﻮْﺟِﻪ ﻟَﯿَْﺲ ﺑ َِﻮْﺟٍﻪ‪َ ،‬و ُﺟْﺰَء اﻟ َْﯿِﺪ ﻟَﯿَْﺲ ﺑ َِﯿٍﺪ‪َ ،‬وﺗَُﺴﱠﻤﯽ َأْﻋَﻀﺎًء آﻟ ِﯿﱠًﮥ ﻟ ِﺄﻧﱠَﻬﺎ ِﻫَﯽ آﻻُت اﻟﻨﱠْﻔِﺲ ﻓِﯽ َﺗَﻤﺎِم اﻟ َْﺤَﺮَﮐﺎِت َو اَﻷﻓَْﻌﺎِل‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 79‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬اﻟﻤﺤﻤﻮدة‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ :‬ﻓﺎﻟﻤﻔﺮدة‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬واﻟﻤﻔﺮدة‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯽ‪ .‬ب‪ :‬و‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯽ‪ .‬ب‪ :‬و‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯽ‪ .‬ب‪ :‬و‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪114 :‬‬
‫َو َأﱠوُل اَﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟ ُْﻤَﺘَﺸﺎﺑ َِﻬِﮥ اَﻷْﺟَﺰاِء‪.‬‬
‫اﻟ َْﻌْﻈُﻢ‪َ :‬و َﻗْﺪ ُﺧﻠَِﻖ ُﺻﻠْﺒًﺎ ﻷﻧﱠُﻪ َأَﺳﺎُس اﻟ َْﺒَﺪِن َو ِدَﻋﺎَﻣُﮥ اﻟ َْﺤَﺮَﮐﺎِت‪.‬‬
‫ﺛُﱠﻢ اﻟ ُْﻐـْﻀ ُﺮوُف‪َ :‬و ُﻫَﻮ َأﻟ َْﯿُﻦ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ َﻓَﯿﻨَْﻌِﻄُﻒ َو َأْﺻَﻠُﺐ ﻣِْﻦ َﺳﺎﺋِِﺮ اَﻷْﻋَﻀﺎِء‪َ ،‬و اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌُﮥ ﻓِﯽ َﺧﻠِْﻘِﻪ أْن َﯾْﺤُﺴَﻦ ﺑ ِِﻪ اﺗﱢَﺼﺎُل اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم ﺑ ِﺎَﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟﻠﱠﯿﱢَﻨِﮥ‬
‫َﻓﻼ َﯾُﮑﻮُن اﻟﱡﺼﻠُْﺐ َو اﻟﻠﱢﯿُﻦ َﻗـْﺪ َﺗَﺮﱠﮐَﺒﺎ ﺑ ِﻼ ُﻣَﺘَﻮﱢﺳٍﻂ َﻓَﯿَﺘَﺄﱠذي اﻟﻠﱢﯿُﻦ ﺑ ِﺎﻟﱡﺼﻠِْﺐ‪َ ،‬و ُﺧُﺼﻮﺻًﺎ ِﻋﻨْـَﺪ اﻟﱠﻀْﺮﺑَِﮥ َو اﻟﱠﻀْﻐَﻄِﮥ‪ ،‬ﺑَْﻞ َﯾُﮑﻮُن اﻟَﺘْﺮِﮐﯿُﺐ ُﻣَﺪﱠرﺟًﺎ »‪«1‬‬
‫ﻣِﺜْـُﻞ َﻣﺎ ﻓِﯽ َﻋْﻈِﻢ اﻟ َْﮑﺘِِﻒ »‪َ «2‬و اﻟﱠﺸَﺮاِﺳـ ﯿِﻒ ﻓِﯽ َأْﺿـ ﻼِع اﻟ َْﺨﻠِْﻒ‪َ ،‬وﻣِﺜُْﻞ اﻟ ُْﻐْﻀُﺮوِف اﻟ َْﺨﻨَْﺠِﺮِي »‪َ «3‬ﺗْﺤَﺖ اﻟ َْﻘﱢﺺ‪َ ،‬و أﯾْﻀـًﺎ ﻟ َِﯿْﺤُﺴَﻦ ﺑ ِِﻪ َﺗـَﺠ ﺎُوُر‬
‫اﻟ َْﻤَﻔﺎِﺻـ ِﻞ اﻟ ُْﻤَﺘـَﺤ ﺎﱠﮐِﮥ َﻓﻼـ ﺗَُﺮﱡض ﻟ ِـَﺼ ﻼﺑَﺘَِﻬﺎ‪َ ،‬و أﯾْﻀـًﺎ إَذا َﮐﺎَن ﺑَْﻌُﺾ اﻟ َْﻌَﻀِﻞ َﯾْﻤَﺘـﱡﺪ إﻟَﯽ ُﻋْﻀٍﻮ َﻏﯿِْﺮ ِذي َﻋْﻈٍﻢ َﯾْﺴـ َﺘﻨُِﺪ إﻟَﯿِْﻪ َو ﯾَُﻘﱢﻮي »‪ «4‬ﺑ ِِﻪ ﻣِﺜُْﻞ‬
‫َﻋـَﻀ ﻼِت اَﻷْﺟَﻔﺎِن‪َ ،‬ﮐﺎَن ُﻫَﻨﺎَك ِدَﻋﺎﻣًﺎ َوِﻋَﻤﺎدًا َﻷْوَﺗﺎِرَﻫﺎ‪َ ،‬وأﯾْﻀًﺎ َﻓﺈﻧﱠُﻪ َﻗْﺪ َﺗُﻤﱡﺲ اﻟ َْﺤﺎَﺟُﮥ ﻓِﯽ َﻣَﻮاِﺿَﻊ َﮐﺜِﯿﺮٍة إﻟَﯽ اْﻋﺘَِﻤﺎٍد َﯾَﺘَﺄﺗﱠﯽ َﻋَﻠﯽ َﺷـ ْﯽٍء َﻗِﻮﱟي‬
‫ﻟَﯿَْﺲ ﺑ َِﻐﺎَﯾِﮥ اﻟﱠﺼﻼﺑَِﮥ َﮐَﻤﺎ ﻓِﯽ اﻟ َْﺤﻨَْﺠَﺮِة‪.‬‬
‫ﺛُﱠﻢ اﻟ َْﻌَﺼُﺐ‪َ :‬وِﻫَﯽ َأْﺟَﺴـ ﺎٌم ِدَﻣـ ﺎِﻏﯿﱠُﮥ اﻟ َْﻤﻨْﺒِِﺖ »‪ «5‬أْو ﻧُـَﺨ ﺎِﻋﯿﱠُﮥ اﻟ َْﻤﻨْﺒِِﺖ »‪ «6‬ﺑ ِﯿٌﺾ ﻟَْﺪَﻧـٌﮥ ﻟَﯿﱢَﻨـٌﮥ ﻓِﯽ اﻻﻧ ِْﻌَﻄـ ﺎِف ُﺻـ ﻠَْﺒٌﮥ ﻓِﯽ اﻻﻧ ِْﻔَﺼﺎِل ُﺧﻠَِﻘْﺖ ﻟ َِﯿﺘِﱠﻢ ﺑ َِﻬﺎ‬
‫ﻟ ِﻸْﻋَﻀﺎِء اﻟ ِْﺤُﺲ »‪َ «7‬و اﻟ َْﺤَﺮَﮐُﮥ‪.‬‬
‫ﺛُﱠﻢ اَﻷْوَﺗﺎُر َو ِﻫَﯽ َأْﺟَﺴﺎٌم َﺗﻨْﺒُُﺖ ﻣِْﻦ َأْﻃَﺮاِف اﻟ َْﻌَﻀِﻞ َﺷﺒِﯿَﻬـ ٌﮥ ﺑ ِﺎﻟ َْﻌَﺼِﺐ َﻓﺘُﻼﻗِﯽ اَﻷْﻋَﻀﺎَء اﻟ ُْﻤَﺘَﺤﱢﺮَﮐـ َﮥ َﻓَﺘﺎَرًة َﺗْﺠـ ِﺬﺑ َُﻬﺎ ﺑ ِﺎﻧ ِْﺠـ َﺬاﺑ َِﻬﺎ ﻟ َِﺘَﺸـ ﱡﻨِﺞ اﻟ َْﻌـَﻀ َﻠِﮥ وَ‬
‫اْﺟﺘَِﻤﺎِﻋَﻬﺎ َو ُرُﺟﻮِﻋَﻬﺎ إﻟَﯽ َوَراﺋَِﻬﺎ‪َ ،‬و َﺗﺎَرًة ﺗُْﺮِﺧﯿَﻬﺎ ﺑ ِﺎْﺳﺘِْﺮَﺧﺎﺋَِﻬﺎ ﻻﻧ ْﺒَِﺴﺎِط اﻟ َْﻌَﻀَﻠِﮥ َﻋﺎﺋَِﺪًة إﻟَﯽ َوْﺿِﻌَﻬﺎ أْو َزاﺋَِﺪًة‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﻣﺪّرﺟًﺎ‪ .‬ج‪ :‬ﻣﺘﺪرﺟًﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬آ‪ ،‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻋﻈﻢ اﻟﮑﺘﻒ‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻌﻈﻢ اﻟﮑﺘﻔﯽ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﺨﻨﺠﺮي‪ .‬ب‪ :‬اﻟﺤﻨﺠﺮي‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﺘﻘﻮي‪ .‬ب‪ :‬ﯾﻘﻮي‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬دﻣﺎﻏﯿﮥ اﻟﻤﻨﺒﺖ‪ .‬ب‪ :‬دﻣﺎﻏﯿﮥ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬ب‪ :‬ﻧﺨﺎﻋﯿﮥ اﻟﻤﻨﺒﺖ‪ .‬آ‪ :‬ﻧﺨﺎﻋﯿﺘﻪ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬آ‪ :‬اﻟﺤﺲ‪ .‬ب‪ ،‬ح‪ :‬اﻻﺣﺴﺎس‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪115 :‬‬
‫ﻓِﯿِﻪ َﻋَﻠﯽ ﻣِْﻘَﺪاِرَﻫﺎ ﻓِﯽ ُﻃﻮﻟ َِﻬﺎ َﺣﺎَل َﮐْﻮﻧَِﻬﺎ َﻋَﻠﯽ َوْﺿـ ِﻌَﻬﺎ اﻟ َْﻤْﻄﺒُﻮِع ﻟََﻬﺎ َﻋَﻠﯽ َﻣﺎ َﻧَﺮاُه َﻧْﺤُﻦ ﻓِﯽ ﺑَْﻌِﺾ اﻟ َْﻌَﻀِﻞ‪َ ،‬و ِﻫَﯽ ُﻣَﺆﻟ ﱠَﻔٌﮥ ﻓِﯽ اَﻷْﮐَﺜِﺮ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ‬
‫اﻟﻨﱠﺎﻓِِﺬ ﻓِﯽ اﻟ َْﻌَﻀَﻠِﮥ اﻟ َْﺒﺎِرَزِة ﻣِﻨَْﻬﺎ ﻓِﯽ اﻟ ِْﺠَﻬِﮥ اُﻷْﺧَﺮي‪.‬‬
‫َو ﻣَِﻦ اَﻷْﺟَﺴﺎِم اﻟ ﱠﺘِﯽ َﯾﺘْﻠُﻮ ِذْﮐُﺮَﻫﺎ ِذْﮐَﺮ اَﻷْوَﺗﺎِر َو ِﻫَﯽ اﻟ ﱠﺘِﯽ ﻧَُﺴﱢﻤﯿَﻬﺎ »‪ِ «1‬رﺑَﺎَﻃﺎٍت‪َ :‬و ِﻫَﯽ أﯾْﻀًﺎ َﻋَﺼَﺒﺎﻧِﯿﱠُﮥ اﻟ َْﻤْﺮَأي َو اﻟ َْﻤﻠَْﻤِﺲ َﺗْﺄﺗِﯽ ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم »‪«2‬‬
‫إﻟَﯽ ِﺟَﻬِﮥ اﻟ َْﻌَﻀِﻞ َﻓَﺘَﺘَﺸﱠﻈﯽ ِﻫَﯽ َواَﻷْﻋَﺼﺎُب »‪ «3‬ﻟ ِﯿﻔًﺎ‪َ ،‬ﻓَﻤﺎ َوﻟ َِﯽ اﻟ َْﻌَﻀَﻠَﮥ ﻣِﻨَْﻬﺎ اْﺣَﺘَﺸﯽ ﻟَْﺤﻤًﺎ‪َ ،‬و َﻣﺎ َﻓﺎَرَﻗَﻬﺎ إﻟَﯽ اﻟ َْﻤْﻔَﺼِﻞ َأِو »‪ «4‬اﻟ ُْﻌْﻀِﻮ اﻟ ُْﻤَﺘَﺤﱢﺮِك‬
‫»‪ «5‬اْﺟَﺘَﻤَﻊ إﻟَﯽ َذاﺗِِﻪ َو اﻧ َْﻔَﺘـَﻞ َوَﺗﺮًا ﻟََﻬﺎ‪ «6» ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱢﺮﺑَﺎَﻃﺎُت اﻟ ﱠﺘِﯽ َذَﮐْﺮَﻧﺎَﻫﺎ »‪َ «7‬و ِﻫَﯽ أﯾْﻀًﺎ َأْﺟَﺴﺎٌم َﺷﺒِﯿَﻬٌﮥ ﺑ ِﺎﻟ َْﻌَﺼِﺐ ﺑَْﻌـُﻀ َﻬﺎ ﯾَُﺴﱠﻤﯽ ِرﺑَﺎﻃًﺎ ُﻣْﻄَﻠﻘًﺎ‪،‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 80‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َوﺑَْﻌـُﻀ َﻬﺎ ﯾَُﺨﱡﺺ ﺑ ِﺎْﺳِﻢ اﻟ َْﻌَﻘِﺐ‪َ ،‬ﻓَﻤﺎ اﻣَْﺘـﱠﺪ إﻟَﯽ اﻟ َْﻌـَﻀ َﻠِﮥ ﻟَْﻢ ﯾَُﺴﱠﻢ إﻟّﺎ ِرﺑَﺎﻃًﺎ‪َ ،‬و َﻣﺎ ﻟَْﻢ َﯾْﻤَﺘـﱠﺪ إﻟَﯿَْﻬﺎ َوﻟَِﮑْﻦ َوَﺻَﻞ ﺑَﯿَْﻦ َﻃَﺮَﻓْﯽ َﻋْﻈَﻤِﯽ اﻟ َْﻤﻔَْﺼِﻞ أْو ﺑَﯿَْﻦ‬
‫َأْﻋَﻀﺎٍء ُأْﺧَﺮي َو َأْﺣَﮑَﻢ َﺷﱠﺪ َﺷـ ْﯽٍء إﻟَﯽ َﺷـ ْﯽٍء َﻓﺈﻧﱠُﻪ َﻣَﻊ َﻣﺎ ﯾَُﺴﱠﻤﯽ ِرﺑَﺎﻃًﺎ َﻗْﺪ ﯾَُﺨﱡﺺ ﺑ ِﺎْﺳِﻢ اﻟ َْﻌَﻘِﺐ‪َ ،‬و ﻟَﯿَْﺲ ﻟ َِﺸْﯽٍء ﻣَِﻦ اﻟﱠﺮَواﺑ ِِﻂ ِﺣﱞﺲ َو َذﻟ َِﮏ ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ‬
‫َﯾَﺘَﺄﱠذي ﺑ َِﮑﺜَْﺮِة َﻣﺎ َﯾﻠَْﺰُﻣُﻪ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺤَﺮَﮐِﮥ َو اﻟ َْﺤﱢﮏ‪َ .‬و َﻣﻨَْﻔَﻌُﮥ اﻟﱢﺮﺑَﺎِط َﻣْﻌﻠُﻮَﻣٌﮥ ﻣِﱠﻤﺎ َﺳَﻠَﻒ‪.‬‬
‫ﺛُﱠﻢ اﻟﱢﺸْﺮَﯾﺎَﻧـﺎُت‪َ :‬وِﻫَﯽ َأْﺟَﺴـ ﺎٌم َﻧﺎﺑ َِﺘـٌﮥ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻘﻠِْﺐ ُﻣْﻤَﺘـﱠﺪٌة ُﻣَﺠﱠﻮَﻓـٌﮥ ُﻃﻮﻟًـﺎ َﻋـَﺼ َﺒﺎﻧِﯿﱠٌﮥ ِرﺑَـﺎِﻃﯿﱠُﮥ اﻟ ْـَﺠ ْﻮَﻫِﺮ‪ ،‬ﻟََﻬـ ﺎ َﺣَﺮَﮐـ ﺎٌت ُﻣﻨَْﺒِﺴـ َﻄٌﮥ َو ُﻣﻨَْﻘﺒِـَﻀ ٌﮥ َﺗﻨَْﻔـِﺼ ُﻞ‬
‫ﺑ ُِﺴُﮑﻮَﻧﺎٍت‪ُ ،‬ﺧﻠَِﻘْﺖ ﻟ َِﺘْﺮِوﯾِﺢ اﻟ َْﻘﻠِْﺐ‪َ ،‬و َﻧﻔِْﺾ اﻟ ْﺒَُﺨﺎِر اﻟﱡﺪَﺧﺎﻧِﱢﯽ َﻋﻨُْﻪ َو ﻟ َِﺘْﻮِزﯾِﻊ اﻟﱡﺮوِح َﻋَﻠﯽ َأْﻋَﻀﺎِء اﻟ َْﺒَﺪِن ﺑِﺈْذِن اﻟﻠﱠِﻪ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ :‬ﯾﺴّﻤﯿﻬﺎ‪ .‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻧﺴﻤﯿﻬﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﺗﺴﻤﯿﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻌﻈﺎم‪ .‬ب‪ :‬اﻻﻋﻀﺎء‪.‬‬
‫)‪ (3‬آ‪ ،‬ج‪ ،‬ط‪ :‬اﻻﻋﺼﺎب‪ .‬ب‪ :‬اﻷْوﺗﺎر‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬أو‪ .‬ب‪ :‬و‪.‬‬
‫)‪ (5‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻤﺘﺤﺮك‪ .‬ب‪ ،‬ط‪ :‬اﻟﻤﺤﺮك‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ -:‬ﻟﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ذﮐﺮﻧﺎﻫﺎ‪ .‬ب‪ :‬ذﮐﺮﻧﺎ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪116 :‬‬
‫ﺛُﱠﻢ اﻷْوِرَدُة‪َ :‬و ِﻫَﯽ َﺷﺒِﯿَﻬٌﮥ ﺑ ِﺎﻟﱢﺸْﺮَﯾﺎَﻧﺎِت َو ﻟَِﮑﻨﱠَﻬﺎ َﻧﺎﺑ َِﺘٌﮥ ﻣَِﻦ اﻟ َْﮑﺒِِﺪ َو »‪َ «1‬ﺳﺎِﮐَﻨٌﮥ‪َ ،‬و ُﺧﻠَِﻘْﺖ ﻟ َِﺘْﻮِزﯾِﻊ »‪ «2‬اﻟﱠﺪِم َﻋَﻠﯽ َأْﻋَﻀﺎِء اﻟ َْﺒَﺪِن‪.‬‬
‫ﺛُﱠﻢ اَﻷْﻏِﺸـ َﯿُﮥ َو ِﻫَﯽ َأْﺟَﺴﺎُم ُﻣﻨَْﺘِﺴـ َﺠٌﮥ ﻣِْﻦ ﻟ ِﯿٍﻒ َﻋـَﺼ َﺒﺎﻧِﱟﯽ َﻏﯿِْﺮ َﻣْﺤُﺴﻮٍس َرﻗِﯿَﻘُﮥ اﻟﺜﱢَﺨِﻦ ُﻣْﺴـ َﺘْﻌِﺮَﺿٌﮥ ﺗَُﻐﱢﺸﯽ ُﺳُﻄﻮَح َأْﺟَﺴﺎٍم ُأَﺧَﺮ »‪َ «3‬و َﺗْﺤَﺘِﻮي »‪«4‬‬
‫َﻋَﻠﯿَْﻬـ ﺎ ﻟ َِﻤَﻨـﺎﻓَِﻊ‪ :‬ﻣِﻨَْﻬﺎ ﻟ َِﺘْﺤَﻔَﻆ ُﺟْﻤَﻠَﺘَﻬﺎ َﻋَﻠﯽ َﺷـ ْﮑﻠَِﻬﺎ َو َﻫﯿَْﺌﺘَِﻬﺎ‪َ ،‬و ﻣِﻨَْﻬﺎ ﻟ ِﺘَُﻌﻠﱢَﻘَﻬﺎ ﻣِْﻦ َأْﻋَﻀﺎٍء ُأَﺧَﺮ َو َﺗْﺮﺑ َِﻄَﻬﺎ ﺑ َِﻬﺎ ﺑ َِﻮَﺳﺎَﻃـ ِﮥ »‪ «5‬اﻟ َْﻌَﺼِﺐ َو اﻟﱢﺮﺑَﺎِط اﻟ ﱠﺘِﯽ‬
‫َﺗَﺸـ ﱠﻈﯽ إﻟَﯽ ﻟ ِﯿِﻔَﻬﺎ َﻓﺎﻧ َْﺘَﺴـ َﺠْﺖ ﻣِﻨُْﻪ َﮐﺎﻟ ُْﮑﻠَْﯿِﮥ ﻣَِﻦ اﻟﱡﺼﻠِْﺐ‪َ ،‬و ﻣِﻨَْﻬﺎ ﻟ َِﯿُﮑﻮَن ﻟ َِﻸْﻋَﻀﺎِء اﻟ َْﻌِﺪﯾَﻤِﮥ اﻟ ِْﺤﱢﺲ ﻓِﯽ َﺟَﻮاِﻫِﺮَﻫﺎ »‪َ «6‬ﺳْﻄٌﺢ َﺣﱠﺴﺎٌس ﺑ ِﺎﻟﱠﺬاِت ﻟ َِﻤﺎ‬
‫ﯾُﻼﻗِﯿِﻪ »‪َ «7‬وَﺣﱠﺴﺎٌس ﻟ َِﻤﺎ َﯾْﺤُﺪُث ﻓِﯽ »‪ «8‬اﻟ ِْﺠْﺴِﻢ اﻟ َْﻤﻠُْﻔﻮِف ﻓِﯿِﻪ ﺑ ِﺎﻟ َْﻌَﺮِض‬
‫َو َﻫـ ِﺬِه اﻷْﻋَﻀﺎُء ﻣِﺜُْﻞ اﻟﱢﺮَﺋِﮥ َو اﻟ َْﮑﺒِِﺪ َواﻟﱢﻄَﺤﺎِل َواﻟ ُْﮑﻠَْﯿَﺘﯿِْﻦ َﻓﺈﻧﱠَﻬﺎ ﻻ ﺗُِﺤﱡﺲ ﺑ َِﺠَﻮاِﻫِﺮَﻫﺎ اﻟ َْﺒﺘﱠَﮥ‪ ،‬ﻟَِﮑْﻦ إﻧﱠَﻤﺎ ﺗُِﺤﱡﺲ اُﻷُﻣﻮَر اﻟ ُْﻤَﺼﺎِدَﻣَﮥ ﻟََﻬﺎ ﺑ َِﻤﺎ »‪َ «9‬ﻋَﻠﯿَْﻬﺎ‬
‫ﻣَِﻦ اَﻷْﻏِﺸَﯿِﮥ َوإَذا َﺣَﺪَث »‪ «10‬ﻓِﯿَﻬﺎ ِرﯾٌﺢ أْو َوَرٌم َأَﺣﱠﺲ‪َ .‬أﱠﻣﺎ اﻟﱢﺮﯾُﺢ َﻓﯿُِﺤﱡﺴُﻪ اﻟ ِْﻐَﺸﺎُء ﺑ ِﺎﻟ َْﻌَﺮِض ﻟ ِﻠﺘﱠَﻤﱡﺪِد اﻟ ﱠِﺬي‬
‫َﯾْﺤُﺪُث ﻓِﯿِﻪ‪َ ،‬وأﱠﻣﺎ اﻟ َْﻮَرُم َﻓﯿُِﺤﱡﺴُﻪ َﻣﺒَْﺪُأ اﻟ ِْﻐَﺸﺎِء َو َﻣْﻌَﻠُﻘُﻪ »‪ «11‬ﺑ ِﺎﻟ َْﻌَﺮِض ﻻ ُرْﺟَﺤﺎُن »‪ «12‬اﻟ ُْﻌْﻀِﻮ ﻟﺜَِﻘِﻞ اﻟ َْﻮَرِم‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ +:‬ﻫﯽ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﺧﻠﻘﺖ ﻟﺘﻮزﯾﻊ‪ .‬ب‪ :‬و ﻟﺘﻮزع‪ .‬ج‪ :‬و ﻫﯽ ﻟﺘﻮزﯾﻊ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ :‬أﺧﺮ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬أﺧﺮي‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ :‬ﺗﺤﺘﻮي‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺠﺮي‪ .‬آ‪ :‬ﯾﺠﺮي‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺑﻮﺳﺎﻃﮥ‪ .‬ب‪ :‬ﺑﻮاﺳﻄﮥ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺟﻮاﻫﺮﻫﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﺟﻮﻫﺮﻫﺎ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﻓﯽ‪ .‬ب‪ :‬ﻓﯿﻪ‪.‬‬
‫)‪ (8‬آ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﯾﻼﻗﯿﻪ ﺑﺎﻟﺬات‪ .‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺎﻟﺬات ﻟﻤﺎ ﯾﻼﻗﯿﻪ‪.‬‬
‫)‪ (9‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﻤﺎ‪ .‬ط‪ :‬ﻣﺎ‪.‬‬
‫)‪ (10‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺣﺪث‪ .‬ط‪َ :‬ﺣَﻠْﺖ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 81‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (11‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﻌﻠﻘﻪ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﺘﻌﻠﻘﻪ‪.‬‬
‫)‪ (12‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﻻرﺟﺤﻨﺎن‪ .‬ج‪ :‬اﻻ رﺟﺤﻨﺎن‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪117 :‬‬
‫ﺛُﱠﻢ اﻟﻠﱠْﺤُﻢ‪َ :‬و ُﻫَﻮ َﺣْﺸُﻮ َﺧَﻠِﻞ َوْﺿِﻊ َﻫِﺬِه اﻷْﻋَﻀﺎِء ﻓِﯽ اﻟ َْﺒَﺪِن َو ﻗُﱠﻮﺗَُﻬﺎ اﻟ ﱠﺘِﯽ‬
‫َﺗْﺪَﻋُﻢ ﺑ ِِﻪ »‪.«1‬‬
‫َو ُﮐـ ﱡﻞ ُﻋْﻀٍﻮ َﻓَﻠُﻪ ﻓِﯽ َﻧْﻔِﺴِﻪ ﻗُﱠﻮٌة َﻏِﺮﯾِﺰﯾﱠٌﮥ ﺑ َِﻬـ ﺎ َﯾﺘِﱡﻢ ﻟَُﻪ َأﻣُْﺮ اﻟﺘﱠَﻐـ ﱢﺬي‪َ ،‬و َذﻟ َِﮏ ُﻫَﻮ ـَﺟ ْﺬُب اﻟ ِْﻐـَﺬاِء َوإﻣَْﺴﺎُﮐُﻪ َو َﺗْﺸﺒِﯿُﻬُﻪ َو إﻟ َْﺼﺎﻗُُﻪ َو َدﻓُْﻊ اﻟ َْﻔْﻀِﻞ َﻋﻨُْﻪ‬
‫»‪ .«2‬ﺛُﱠﻢ ﺑَْﻌَﺪ َذﻟ َِﮏ َﺗْﺨَﺘﻠُِﻒ اﻷْﻋَﻀﺎُء َﻓَﺒْﻌُﻀَﻬﺎ ﻟَُﻪ إﻟَﯽ َﻫِﺬِه اﻟ ُْﻘﱠﻮِة ﻗُﱠﻮٌة َﺗِﺼﯿُﺮ ﻣِﻨُْﻪ إﻟَﯽ َﻏﯿِْﺮِه‪َ ،‬و ﺑَْﻌُﻀَﻬﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ َذﻟ َِﮏ‪.‬‬
‫َو ﻣِْﻦ َوْﺟٍﻪ آَﺧَﺮ َﻓَﺒْﻌـُﻀ َﻬﺎ ﻟَُﻪ إﻟَﯽ َﻫِﺬِه اﻟ ُْﻘﱠﻮِة ﻗُﱠﻮٌة َﺗـِﺼ ﯿُﺮ إﻟَﯿِْﻪ ﻣِْﻦ َﻏﯿِْﺮِه‪َ ،‬و ﺑَْﻌـُﻀ َﻬﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ ﺗِﻠَْﮏ َﻓﺈَذا َﺗَﺮﱠﮐَﺒْﺖ َﺣَﺪَث ُﻋْﻀٌﻮ َﻗﺎﺑ ٌِﻞ ُﻣْﻌٍﻂ‪َ ،‬و ُﻋْﻀٌﻮ‬
‫ُﻣْﻌٍﻂ َﻏﯿُْﺮ َﻗﺎﺑ ٍِﻞ‪َ ،‬و ُﻋْﻀٌﻮ َﻗﺎﺑ ٌِﻞ َﻏﯿُْﺮ ُﻣْﻌٍﻂ َو ُﻋْﻀٌﻮ ﻻ َﻗﺎﺑ ٌِﻞ َو ﻻ ُﻣْﻌٍﻂ‪.‬‬
‫َأﱠﻣﺎ اﻟ ُْﻌْﻀُﻮ اﻟ َْﻘﺎﺑ ُِﻞ اﻟ ُْﻤْﻌِﻄﯽ َﻓَﻠْﻢ ﯾَُﺸَﮏ »‪ «3‬ﻓِﯽ ُوُﺟﻮِدِه‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اﻟﱢﺪَﻣﺎَغ َو اﻟ َْﮑﺒَِﺪ َأْﺟَﻤُﻌﻮا َﻋَﻠﯽ »‪ «4‬أﱠن ُﮐﱠﻞ َواِﺣٍﺪ ﻣِﻨُْﻬَﻤﺎ َﯾْﻘَﺒُﻞ ﻗُﱠﻮَة اﻟ َْﺤَﯿﺎِة َو اﻟ َْﺤَﺮاَرَة‬
‫اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠَﮥ َو اﻟﱡﺮوَح ﻣَِﻦ اﻟ َْﻘﻠِْﺐ‪َ .‬و ُﮐﱡﻞ َواِﺣٍﺪ ﻣِﻨُْﻬَﻤﺎ أﯾْﻀًﺎ َﻣﺒَْﺪُأ ﻗُﱠﻮٍة ﯾُْﻌِﻄﯿَﻬﺎ َﻏﯿَْﺮُه‪.‬‬
‫َأﱠﻣﺎ اﻟﱢﺪَﻣﺎُغ‪َ :‬ﻓَﻤﺒَْﺪُأ اﻟ ِْﺤﱢﺲ ِﻋﻨَْﺪ َﻗْﻮٍم ُﻣْﻄَﻠﻘًﺎ َو ِﻋﻨَْﺪ َﻗْﻮٍم ﻻ ُﻣْﻄَﻠﻘًﺎ‪.‬‬
‫َو َأﱠﻣﺎ اﻟ َْﮑﺒُِﺪ‪َ :‬ﻓَﻤﺒَْﺪُأ اﻟﺘﱠْﻐِﺬَﯾِﮥ ِﻋﻨَْﺪ َﻗْﻮٍم ُﻣْﻄَﻠﻘًﺎ َو ِﻋﻨَْﺪ َﻗْﻮٍم ﻻ ُﻣْﻄَﻠﻘًﺎ‪.‬‬
‫َو َأﱠﻣﺎ اﻟ ُْﻌْﻀُﻮ اﻟ َْﻘﺎﺑ ِـُﻞ اﻟ َْﻐﯿُْﺮ اﻟ ُْﻤْﻌِﻄﯽ َﻓـﺎﻟﱠﺸﱡﮏ ﻓِﯽ ُوُﺟﻮِدِه َأﺑ َْﻌـ ُﺪ ﻣِﺜْـُﻞ اﻟﻠﱠْﺤِﻢ اﻟ َْﻘﺎﺑ ِِﻞ ﻗُﱠﻮَة اﻟ ِْﺤﱢﺲ َواﻟ َْﺤَﯿﺎِة‪َ ،‬وﻟَﯿَْﺲ ُﻫَﻮ َﻣﺒـْ َﺪًأ ﻟ ُِﻘﱠﻮٍة »‪ «5‬ﯾُْﻌِﻄﯿَﻬﺎ َﻏﯿَْﺮُه‬
‫ﺑ َِﻮْﺟٍﻪ‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻘْﺴـ َﻤﺎِن اﻵَﺧَﺮاِن َﻓﺎْﺧَﺘَﻠَﻒ ﻓِﯽ َأَﺣِﺪِﻫَﻤﺎ اَﻷِﻃﺒﱠﺎُء َﻣَﻊ اﻟ َْﮑﺒِﯿِﺮ »‪ «6‬ﻣَِﻦ اﻟ َْﻔﻼِﺳـ َﻔِﮥ َﻓَﻘﺎَل اﻟ َْﮑﺒِﯿُﺮ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻔﻼِﺳَﻔِﮥ‪ «7» :‬إﱠن َﻫَﺬا اﻟ ُْﻌْﻀَﻮ ُﻫَﻮ اﻟ َْﻘﻠُْﺐ‬
‫َوُﻫَﻮ اَﻷْﺻُﻞ اَﻷﱠوُل ﻟ ُِﮑﱢﻞ ﻗُﱠﻮٍة‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬ﺗﺪﻋﻢ ﺑﻪ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﻨﺪﻋﻢ ﺑﻬﺎ‪ .‬آ‪ :‬ﯾﻨﺪﻋﻢ ﺑﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ -:‬ﻋﻨﻪ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ +:‬أﺣﺪ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ -:‬ﻋﻠﯽ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﻘﻮة‪ .‬ط‪ :‬اﻟﻘﻮة‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ :‬اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺤﮑﻤﺎء‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻔﻼﺳﻔﮥ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ب‪ :‬اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻘﺪﻣﺎء‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻔﻼﺳﻔﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪118 :‬‬
‫َو ُﻫَﻮ ﯾُْﻌِﻄﯽ َﺳـ ﺎﺋَِﺮ اﻷْﻋَﻀﺎِء ُﮐﻠﱢَﻬﺎ اﻟ ُْﻘَﻮي اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗْﻐـُﺬو »‪َ «1‬و اﻟ ﱠﺘِﯽ ﺗُـْﺪِرُك َو ﺗَُﺤﱢﺮُك‪َ .‬و َأﱠﻣﺎ اَﻷِﻃﺒﱠﺎُء َو َﻗْﻮٌم ﻣِْﻦ َأَواﺋِِﻞ اﻟ َْﻔﻼِﺳـ َﻔِﮥ َﻓَﻘـ ْﺪ َﻓﱠﺮﻗُﻮا َﻫِﺬِه‬
‫اﻟ ُْﻘَﻮي ﻓِﯽ اَﻷْﻋَﻀﺎِء َو ﻟَْﻢ َﯾُﻘﻮﻟ ُﻮا ﺑ ُِﻌْﻀٍﻮ ُﻣْﻌٍﻂ َﻏﯿِْﺮ َﻗﺎﺑ ٍِﻞ ﻟ ُِﻘﱠﻮٍة‪َ ،‬و َﻗْﻮﻟ ُُﻪ »‪ِ «2‬ﻋﻨَْﺪ اﻟﺘﱠْﺤِﻘﯿِﻖ َو اﻟﺘﱠْﺪﻗِﯿِﻖ َأَﺻﱡﺢ‪َ ،‬و َﻗْﻮُل اَﻷِﻃﺒﱠﺎِء ﻓِﯽ ﺑَﺎِدِئ اﻟﻨﱠَﻈِﺮ َأْﻇَﻬُﺮ‪.‬‬
‫ﺛُﱠﻢ اْﺧَﺘَﻠَﻒ ﻓِﯽ اﻟ ِْﻘْﺴِﻢ اﻵـَﺧِﺮ اﻷَـِﻃﺒﱠﺎُء ﻓِﯿَﻤﺎ ﺑَﯿَْﻨُﻬْﻢ‪َ ،‬و اﻟ ُْﺤَﮑَﻤﺎُء »‪ «3‬ﻓِﯿَﻤﺎ ﺑَﯿَْﻨُﻬْﻢ‪َ ،‬ﻓـَﺬَﻫَﺒْﺖ َﻃﺎﺋَِﻔـ ٌﮥ إﻟَﯽ أﱠن اﻟ ِْﻌَﻈﺎَم َواﻟﻠﱠْﺤَﻢ اﻟَﻐﯿَْﺮ اﻟ َْﺤﱠﺴﺎِس »‪َ «4‬و َﻣﺎ‬
‫َأْﺷـ َﺒَﻬُﻬَﻤﺎ إﻧﱠَﻤﺎ َﯾﺒَْﻘﯽ ﺑ ُِﻘًﻮي ﻓِﯿَﻬﺎ َﺗُﺨﱡﺼَﻬﺎ ﻟَْﻢ َﺗْﺄﺗَِﻬﺎ ﻣِْﻦ َﻣَﺒﺎٍد ُأَﺧَﺮ‪ ،‬ﻟَِﮑﻨﱠَﻬﺎ ﺑ ِﺘﻠَْﮏ اﻟ ُْﻘَﻮي إذَا َوَﺻَﻞ إﻟَﯿَْﻬﺎ ِﻏَﺬاُؤَﻫﺎ َﮐَﻔْﺖ َأﻧ ُْﻔَﺴَﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻼ ِﻫَﯽ ﺗُِﻔﯿُﺪ َﺷﯿْﺌًﺎ‬
‫آَﺧَﺮ ﻗُﱠﻮًة ﻓِﯿَﻬﺎ‪َ ،‬وﻻ أﯾْﻀًﺎ ﯾُِﻔﯿـُﺪَﻫﺎ ُﻋْﻀٌﻮ ﻗُﱠﻮًة ُأْﺧَﺮي‪َ ،‬وَذَﻫَﺒْﺖ َﻃﺎﺋَِﻔٌﮥ إﻟَﯽ أﱠن ﺗِﻠَْﮏ اﻟ ُْﻘَﻮي ﻟَﯿَْﺲ َﺗُﺨﱡﺼَﻬﺎ ﻟَِﮑﻨﱠَﻬﺎ َﻓﺎﺋَِﻀٌﮥ إﻟَﯿَْﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟ َْﮑﺒِِﺪ أِو اﻟ َْﻘﻠِْﺐ‬
‫ﻓِﯽ أﱠوِل اﻟ َْﮑْﻮِن ﺛُﱠﻢ اْﺳـ َﺘَﻘﱠﺮْت ﻓِﯿَﻬﺎ »‪َ «5‬و اﻟﱠﻄﺒِﯿُﺐ ﻟَﯿَْﺲ َﻋَﻠﯿِْﻪ أْن َﯾَﺘَﺘﺒﱠَﻊ اﻟ َْﻤْﺨَﺮَج إﻟَﯽ اﻟ َْﺤﱢﻖ ﻣِْﻦ َﻫـ َﺬﯾِْﻦ اﻻْﺧﺘِﻼـَﻓﯿِْﻦ ﺑ ِﺎﻟ ْﺒُْﺮَﻫﺎِن َﻓَﻠﯿَْﺲ ﻟَُﻪ إﻟَﯿِْﻪ َﺳﺒِﯿٌﻞ‬
‫ﻣِْﻦ ِﺟَﻬـ ِﮥ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َﻃﺒِﯿٌﺐ َو ﻻ َﯾـُﻀ ﱡﺮُه ﻓِﯽ َﺷـ ْﯽٍء ﻣِْﻦ َﻣَﺒﺎِﺣﺜِِﻪ َو َأْﻋَﻤﺎﻟ ِِﻪ‪َ ،‬وﻟَِﮑْﻦ َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾْﻌَﻠَﻢ َوَﯾْﻌَﺘِﻘـَﺪ ﻓِﯽ اﻻْﺧﺘِﻼِف اَﻷﱠوِل أﻧﱠُﻪ ﻻ َﻋَﻠﯿِْﻪ َﮐﺎَن »‪«6‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 82‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫اﻟ َْﻘﻠُْﺐ َﻣﺒَْﺪًأ ﻓِﯽ اﻟ ِْﺤﱢﺲ َو اﻟ َْﺤَﺮَﮐِﮥ ﻟ ِﻠﱢﺪَﻣﺎِغ َوﻟ ِﻠُْﻘﱠﻮِة »‪ «7‬اﻟ ُْﻤَﻐﱢﺬَﯾِﮥ »‪ «8‬ﻟ ِﻠَْﮑﺒِِﺪ‪ ،‬أْو ﻟَْﻢ َﯾُﮑْﻦ َﻓﺈﱠن اﻟﱢﺪَﻣﺎَغ إﱠﻣﺎ ﺑ َِﻨﻔِْﺴِﻪ َوإﱠﻣﺎ ﺑَْﻌَﺪ اﻟ َْﻘﻠِْﺐ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬آ‪ ،‬ج‪ +:‬اﻟﺘﯽ ﺑﻬﺎ َﯾْﺤَﯿﯽ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬ﻗﻮل اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻗﻮﻟﻪ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ :‬اﻟﺤﮑﻤﺎء‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻔﻼﺳﻔﮥ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﺤﺴﺎس‪ .‬ط‪ :‬اﻟﺤﺎس‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯿﻬﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﻓﯿﻪ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ ،‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﮐﺎن‪ .‬آ‪ :‬ﯾﮑﻮن‪.‬‬
‫)‪ (7‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﻟﻠﻘﻮة‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻘﻮة‪.‬‬
‫)‪ (8‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻤﻐﺬﯾﻪ‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻤﻐﺘﺬﯾﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪119 :‬‬
‫َﻣﺒَْﺪٌأ ﻟ َِﻸَﻓﺎِﻋﯿِﻞ اﻟﻨﱠْﻔَﺴﺎﻧِﯿﱠِﮥ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ َﺳﺎﺋِِﺮ اﻷْﻋَﻀﺎِء‪َ .‬واﻟ َْﮑﺒَِﺪ ﮐَﺬﻟ َِﮏ َﻣﺒَْﺪٌأ ﻟ َِﻸَﻓﺎِﻋﯿِﻞ »‪ «1‬اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﯿﱠِﮥ اﻟ ُْﻤَﻐﱢﺬَﯾِﮥ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس »‪ «2‬إﻟَﯽ َﺳﺎﺋِِﺮ اﻷْﻋَﻀﺎِء‪.‬‬
‫َوَﯾِﺠُﺐ أْن َﯾْﻌَﻠَﻢ َوَﯾْﻌَﺘِﻘـَﺪ ﻓِﯽ اﻻْﺧﺘِﻼـِف اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ أﻧﱠُﻪ ﻻـ َﻋَﻠﯿِْﻪ َﮐـ ﺎَن ُﺣـُﺼ ﻮُل اﻟ ُْﻘﱠﻮِة اﻟ َْﻐِﺮﯾِﺰﯾﱠِﮥ ﻓِﯽ ﻣِﺜْـِﻞ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ ِﻋﻨْـَﺪ أﱠوِل اﻟ ُْﺤُﺼﻮِل ﻣَِﻦ اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ‪ ،‬أِو‬
‫اْﺳَﺘَﺤﱠﻘُﻪ »‪ «3‬ﺑ ِِﻤَﺰاِﺟِﻪ َﻧْﻔِﺴِﻪ‪ ،‬أْو ﻟَْﻢ َﯾُﮑْﻦ َو ﻻ َواِﺣٌﺪ ﻣِﻨُْﻬَﻤﺎ‪َ ،‬وﻟَِﮑْﻦ اﻵَن َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾْﻌَﺘِﻘَﺪ أﱠن ﺗِﻠَْﮏ اﻟ ُْﻘﱠﻮَة ﻟَﯿَْﺴْﺖ َﻓﺎﺋَِﻀًﮥ إﻟَﯿِْﻪ ﻣَِﻦ اﻟ َْﮑﺒِِﺪ ﺑ َِﺤﯿُْﺚ ﻟَِﻮ‬
‫اﻧ َْﺴﱠﺪ اﻟﱠﺴﺒِﯿُﻞ ﺑَﯿَْﻨُﻬَﻤﺎ َوَﮐﺎَن ِﻋﻨَْﺪ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ ِﻏَﺬاٌء ُﻣَﻌﱞﺪ »‪ «4‬ﺑََﻄَﻞ ﻓِْﻌﻠُُﻪ َﮐَﻤﺎ ﻟ ِﻠِْﺤﱢﺲ َو اﻟ َْﺤَﺮَﮐـ ِﮥ إَذا اﻧ َْﺴﱠﺪ اﻟ َْﻌَﺼُﺐ اﻟ َْﺠﺎﺋِﯽ ﻣَِﻦ اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ‪ ،‬ﺑَْﻞ ﺗِﻠَْﮏ اﻟ ُْﻘﱠﻮُة‬
‫َﺻﺎَرْت َﻏِﺮﯾِﺰﯾﱠًﮥ ﻟ ِﻠَْﻌْﻈِﻢ َﻣﺎ ﺑَِﻘَﯽ َﻋَﻠﯽ ﻣَِﺰاِﺟِﻪ‪.‬‬
‫َﻓِﺤﯿَﻨﺌٍِﺬ َﯾﻨَْﺸِﺮُح »‪ «5‬ﻟَُﻪ َﺣـ ﺎُل اﻟ ِْﻘْﺴـ َﻤِﮥ َو ﯾُْﻔَﺘَﺮُض ﻟَُﻪ أْﻋَﻀﺎَء َرﺋِﯿِﺴـ ﯿﱠٌﮥ‪َ ،‬و َأْﻋَﻀﺎٌء َﺧﺎِدَﻣـ ٌﮥ ﻟ ِﻠﱠﺮﺋِﯿَﺴـ ِﮥ‪َ ،‬وأْﻋَﻀﺎٌء َﻣْﺮُؤوَﺳـ ٌﮥ ﺑ ِﻼ ِﺧْﺪَﻣـ ٍﮥ‪َ ،‬و أْﻋَﻀﺎٌء َﻏﯿُْﺮ‬
‫َرﺋِﯿَﺴٍﮥ َو ﻻ َﻣْﺮُؤوَﺳٍﮥ‪.‬‬
‫َﻓﺎﻷْﻋَﻀﺎُء اﻟﱠﺮﺋِﯿَﺴُﮥ ِﻫَﯽ اﻷْﻋَﻀﺎُء اﻟ ﱠﺘِﯽ ِﻫَﯽ َﻣَﺒﺎٍد ﻟ ِﻠُْﻘَﻮي اُﻷَوِل »‪ «6‬ﻓِﯽ اﻟ َْﺒَﺪِن اﻟ ُْﻤْﻀَﻄﱢﺮ إﻟَﯿَْﻬﺎ ﻓِﯽ ﺑََﻘﺎِء اﻟﱠﺸْﺨِﺺ أِو اﻟﻨﱠْﻮِع‪.‬‬
‫َأﱠﻣﺎ ﺑ َِﺤَﺴِﺐ ﺑََﻘﺎِء اﻟﱠﺸْﺨِﺺ‪َ ،‬ﻓﺎﻟﱠﺮﺋِﯿَﺴُﮥ َﺛﻼَﺛٌﮥ‪ :‬اﻟ َْﻘﻠُْﺐ َو ُﻫَﻮ َﻣﺒَْﺪُأ ﻗُﱠﻮِة اﻟ َْﺤَﯿﺎِة‪َ ،‬و اﻟﱢﺪَﻣﺎُغ َو ُﻫَﻮ َﻣﺒَْﺪُأ ﻗُﱠﻮِة اﻟ ِْﺤﱢﺲ َو اﻟ َْﺤَﺮَﮐِﮥ‪َ ،‬و اﻟ َْﮑﺒُِﺪ َو ُﻫَﻮ َﻣﺒَْﺪُأ ﻗُﱠﻮِة‬
‫اﻟﺘﱠْﻐِﺬَﯾِﮥ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ ﺑ َِﺤَﺴِﺐ ﺑََﻘﺎِء اﻟﻨﱠْﻮِع َﻓﺎﻟﱠﺮﺋِﯿَﺴـ ُﮥ َﻫـ ِﺬِه اﻟﺜﱠﻼﺛَـُﮥ أﯾْﻀًﺎ‪َ ،‬و َراﺑ ٌِﻊ َﯾُﺨﱡﺺ اﻟﻨﱠْﻮَع َو ُﻫَﻮ اُﻷﻧ َْﺜَﯿﺎِن اﻟﻠﱠَﺬاِن ﯾُـْﻀ َﻄﱡﺮ إﻟَﯿِْﻬَﻤﺎ َﻷﻣٍْﺮ َو ﯾُﻨَْﺘَﻔُﻊ ﺑ ِِﻬَﻤﺎ ﻷﻣٍْﺮ أﯾْﻀًﺎ‪.‬‬
‫أﱠﻣﺎ اﻻْﺿِﻄَﺮاُر َﻓﻠَِﺄْﺟِﻞ َﺗْﻮﻟ ِﯿِﺪ اﻟ َْﻤﻨِﱢﯽ اﻟ َْﺤﺎﻓِِﻆ ﻟ ِﻠﻨﱠْﺴِﻞ‪َ ،‬و أﱠﻣﺎ اﻻﻧ ْﺘَِﻔﺎُع َﻓﻠَِﺄْﺟِﻞ إَﻓﺎَدِة َﺗَﻤﺎِم اﻟ َْﻬﯿَْﺌِﮥ َو اﻟ ِْﻤَﺰاِج‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﻟﻸﻓﺎﻋﯿﻞ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﻸﻓﻌﺎل‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺎﻟﻘﯿﺎس‪ .‬ط‪ :‬ﺑﺎﻟﻨﺴﺒﮥ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﺳﺘﺤﻘﻪ‪ .‬ب‪ :‬ﯾﺴﺘﺤﻘﻪ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﻌّﺪ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﻐﺬ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﺘﺸﺮح‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻨﺸﺮح‪.‬‬
‫)‪ (6‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻷول‪ .‬ب‪ ،‬ط‪ :‬اﻷوﻟﯽ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪120 :‬‬
‫اﻟﱡﺬُﮐﻮِرﱢي َو اُﻷﻧُﻮﺛِﱢﯽ اﻟﻠﱠَﺬﯾِْﻦ ُﻫَﻤﺎ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌَﻮاِرِض اﻟﻠﱠﺎِزَﻣِﮥ َﻷﻧ َْﻮاِع اﻟ َْﺤَﯿَﻮاِن‪ ،‬ﻻ ﻣَِﻦ اﻷْﺷَﯿﺎِء اﻟﱠﺪاِﺧَﻠِﮥ ﻓِﯽ َﻧْﻔِﺲ اﻟ َْﺤَﯿَﻮاﻧِﯿﱠِﮥ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻷْﻋَﻀﺎُء اﻟ َْﺨﺎِدَﻣُﮥ َﻓَﺒْﻌـُﻀ َﻬﺎ َﺗْﺨِﺪُم ِﺧْﺪَﻣًﮥ ُﻣَﻬﯿﱢَﺌًﮥ وﺑَْﻌـُﻀ َﻬﺎ َﺗْﺨِﺪُم ِﺧْﺪَﻣًﮥ ُﻣَﺆﱢدَﯾًﮥ‪َ ،‬واﻟ ِْﺨْﺪَﻣُﮥ اﻟ ُْﻤَﻬﯿﱢَﺌُﮥ ﺗَُﺴﱠﻤﯽ َﻣﻨَْﻔَﻌًﮥ َو اﻟ ِْﺨْﺪَﻣُﮥ اﻟ ُْﻤَﺆﱢدَﯾُﮥ ﺗَُﺴﱠﻤﯽ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 83‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ِﺧْﺪَﻣًﮥ َﻋَﻠﯽ اِﻹْﻃﻼِق‪َ ،‬و اﻟ ِْﺨْﺪَﻣُﮥ اﻟ ُْﻤَﻬﯿﱢَﺌُﮥ َﺗَﺘَﻘﱠﺪُم ﻓِْﻌَﻞ اﻟﱠﺮﺋِﯿِﺲ‪َ ،‬و اﻟ ِْﺨْﺪَﻣُﮥ اﻟ ُْﻤَﺆﱢدَﯾُﮥ َﺗَﺘَﺄﱠﺧُﺮ َﻋْﻦ ﻓِْﻌِﻞ اﻟﱠﺮﺋِﯿِﺲ‪.‬‬
‫أﱠم ا اﻟ َْﻘﻠُْﺐ َﻓـَﺨ ﺎِدُﻣُﻪ اﻟ ُْﻤَﻬﯿﱢُﺊ ُﻫَﻮ ﻣِﺜْـُﻞ اﻟﱢﺮَﺋـِﮥ َو اﻟ ُْﻤَﺆﱢدي ﻣِﺜْـُﻞ اﻟﱠﺸَﺮاﯾِﯿِﻦ‪َ .‬و أﱠﻣﺎ اﻟـﱢﺪَﻣﺎُغ َﻓَﺨﺎِدُﻣُﻪ اﻟُﻤَﻬﯿﱢُﺊ ُﻫَﻮ ﻣِﺜُْﻞ اﻟ َْﮑﺒِـِﺪ َو َﺳﺎﺋِِﺮ أْﻋَﻀﺎِء ﻟا ِْﻐـَﺬاِء َو‬
‫ِﺣْﻔـِﻆ اﻟﱡﺮوِح‪َ ،‬و اﻟ ُْﻤـ َﺆﱢدي ُﻫـَﻮ ﻣِﺜْـُﻞ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ‪َ .‬و أﱠﻣﺎ اﻟ َْﮑﺒِـُﺪ َﻓـَﺨ ﺎِدُﻣُﻪ اﻟ ُْﻤَﻬﯿﱢُﺊ ُﻫـَﻮ ﻣِﺜْـُﻞ اﻟ َْﻤِﻌـَﺪِة‪َ ،‬و اﻟ ُْﻤـ َﺆﱢدي ُﻫَﻮ ﻣِﺜْـُﻞ اﻷـْوِرَدِة‪َ .‬و أﱠﻣﺎ اُﻷﻧ َْﺜـَﯿ ﺎِن‬
‫َﻓَﺨﺎِدُﻣُﻬَﻤﺎ اﻟ ُْﻤَﻬﯿﱢُﺊ ﻣِﺜُْﻞ اَﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟ ُْﻤَﻮﻟ ﱢَﺪِة ﻟ ِﻠَْﻤﻨِﱢﯽ َﻗﺒَْﻠُﻬَﻤﺎ »‪،«1‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ ُْﻤَﺆﱢدي َﻓِﻔﯽ اﻟﱢﺮَﺟﺎِل اِﻹْﺣﻠِﯿُﻞ َو ُﻋُﺮوٌق ﺑَﯿَْﻨُﻬَﻤﺎ َو ﺑَﯿَْﻨُﻪ‪َ ،‬وﮐَﺬﻟ َِﮏ ﻓِﯽ‬
‫اﻟﻨﱢَﺴﺎِء ُﻋُﺮوٌق َﯾﻨَْﺪﻓُِﻊ ﻓِﯿَﻬﺎ اﻟ َْﻤﻨِﱡﯽ إﻟَﯽ اﻟ َْﻤْﺤﺒِِﻞ‪َ ،‬و ﻟ ِﻠﻨﱢَﺴﺎِء ِزَﯾﺎَدُة اﻟﱠﺮِﺣِﻢ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗﺘِﱡﻢ ﻓِﯿِﻪ َﻣﻨَْﻔَﻌُﮥ اﻟ َْﻤﻨِﱢﯽ‪.‬‬
‫َو َﻗـﺎَل »َﺟـ ﺎﻟ ِﯿﻨُﻮُس«‪ :‬إﱠن ﻣَِﻦ اﻷْﻋـَﻀ ﺎِء َﻣـ ﺎ ﻟَُﻪ ﻓِْﻌـٌﻞ َﻓَﻘـْﻂ‪َ ،‬و ﻣِﻨَْﻬـ ﺎ َﻣـ ﺎ ﻟَُﻪ َﻣﻨَْﻔَﻌـ ٌﮥ َﻓَﻘْﻂ‪َ ،‬و ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ﻟَُﻪ ﻓِْﻌٌﻞ َو َﻣﻨَْﻔَﻌـ ٌﮥ َﻣﻌًﺎ‪ .‬اَﻷﱠوُل َﮐﺎﻟ َْﻘﻠِْﺐ‪ ،‬وَ اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ‬
‫َﮐﺎﻟﱢﺮَﺋِﮥ‪،‬‬
‫َو اﻟﺜﱠﺎﻟ ُِﺚ َﮐﺎﻟ َْﮑﺒِِﺪ‪.‬‬
‫َو َأﻗُﻮُل‪ :‬إﻧﱠُﻪ َﯾِﺠُﺐ أْن َﻧْﻌﻨَِﯽ »‪ «2‬ﺑ ِﺎﻟ ِْﻔْﻌِﻞ َﻣﺎ َﯾﺘِﱡﻢ ﺑ ِﺎﻟﱠﺸْﯽ ِء َوْﺣـ َﺪُه ﻣَِﻦ اﻷﻓَْﻌﺎِل اﻟﱠﺪاِﺧَﻠِﮥ ﻓِﯽ َﺣَﯿﺎِة اﻟﱠﺸْﺨِﺺ أْو ﺑََﻘﺎِء اﻟﻨﱠْﻮِع ﻣِﺜُْﻞ َﻣﺎ ﻟ ِﻠَﻘﻠِْﺐ ﻓِﯽ َﺗْﻮﻟ ِﯿِﺪ‬
‫اﻟﱡﺮوِح‪َ ،‬و أْن َﻧْﻌﻨَِﯽ »‪«3‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻗﺒﻠﻬﻤﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﻗﺒﻠﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻌﻨﯽ‪ .‬ب‪ :‬ﻧﻌﻨﯽ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻌﻨﯽ‪ .‬ب‪ :‬ﻧﻌﻨﯽ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪121 :‬‬
‫ﺑ ِﺎﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌـ ِﮥ َﻣﺎ ﯾَُﻬﯿﱢُﺊ »‪ «1‬ﻟ َِﻘﺒُﻮِل ﻓِْﻌـِﻞ ُﻋْﻀٍﻮ آَﺧَﺮ ِﺣﯿَﻨﺌِـٍﺬ َﯾـِﺼ ﯿُﺮ اﻟ ِْﻔْﻌـُﻞ َﺗﺎّﻣًﺎ ﻓِﯽ إَﻓﺎَدِة َﺣَﯿﺎِة اﻟﱠﺸْﺨِﺺ‪ ،‬أْو ﺑََﻘﺎِء اﻟﻨﱠْﻮِع َﮐﺈْﻋـَﺪاِد اﻟﱢﺮَﺋـِﮥ ﻟ ِﻠَْﻬَﻮاِء‪َ ،‬و أﱠﻣﺎ‬
‫اﻟ َْﮑﺒُِﺪ َﻓﺈﻧﱠَﻬﺎ َﺗْﻬِﻀُﻢ َأﱠوﻟًﺎ َﻫـْﻀ َﻤُﻪ اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ َو ﺗُِﻌﱡﺪ ﻟ ِﻠَْﻬْﻀِﻢ اﻟﺜﱠﺎﻟ ِِﺚ َو اﻟﱠﺮاﺑ ِِﻊ ﻓِﯿَﻤﺎ َﺗْﻬِﻀُﻢ اﻟ َْﻬْﻀَﻢ اَﻷﱠوَل َﺗﺎّﻣًﺎ َﺣﺘﱠﯽ َﯾـْﺼ ﻠَُﺢ َذﻟ َِﮏ اﻟﱠﺪُم ﻟ َِﺘْﻐِﺬَﯾﺘَِﻬﺎ َﻧْﻔِﺴَﻬﺎ‪،‬‬
‫َو َﯾُﮑﻮُن َﻗْﺪ َﻓَﻌَﻠْﺖ ﻓِْﻌًﻠﺎ َو ُرﺑََﻤﺎ »‪َ «2‬ﻗْﺪ َﺗْﻔَﻌُﻞ ﻓِْﻌًﻠﺎ ُﻣِﻌﯿﻨًﺎ ﻟ ِِﻔْﻌٍﻞ ُﻣﻨَْﺘَﻈٍﺮ َﺗُﮑﻮُن َﻗْﺪ َﻧَﻔَﻌْﺖ‪.‬‬
‫س »‪ :«3‬إﱠن ﻣَِﻦ اﻷْﻋـَﻀ ﺎِء َﻣﺎ َﯾَﺘَﮑﱠﻮُن ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤﻨِﱢﯽ َو ِﻫَﯽ اﻟ ُْﻤَﺘَﺸﺎﺑ َِﻬـ ُﮥ ُﺟْﺰءًا »‪َ «4‬ﺧﻼـ اﻟﻠﱠْﺤِﻢ َو اﻟﱠﺸْﺤِﻢ‪َ ،‬و ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ َﯾَﺘَﮑﱠﻮُن ﻣَِﻦ‬ ‫َو َﻧُﻘﻮُل أﯾْﻀـًﺎ ﻣِْﻦ َرْأ ٍ‬
‫اﻟـﱠﺪِم َﮐﺎﻟﱠﺸْﺤِﻢ َو اﻟﻠﱠْﺤِﻢ َﻓﺈﱠن َﻣﺎ َﺧﻼُﻫَﻤﺎ َﯾَﺘَﮑﱠﻮُن ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤﻨِﯿﱠﯿِْﻦ َﻣﻨِﱢﯽ اﻟﱠﺬَﮐِﺮ َو َﻣﻨِﱢﯽ اُﻷﻧ َْﺜﯽ‪ ،‬إﻟّﺎ أﻧﱠَﻬﺎ َﻋَﻠﯽ َﻗْﻮِل َﻣْﻦ ﯾَُﺤﱢﻘُﻖ »‪ «5‬ﻣَِﻦ اﻟ ُْﺤَﮑَﻤﺎِء َﯾَﺘَﮑﱠﻮُن‬
‫ﻣِْﻦ َﻣﻨِﱢﯽ اﻟـﱠﺬَﮐِﺮ َﮐَﻤـ ﺎ َﯾَﺘـَﮑ ﱠﻮُن اﻟ ُْﺠﺒُْﻦ ﻣَِﻦ اَﻷﻧ ِْﻔـَﺤ ِﮥ‪َ ،‬و َﯾَﺘـَﮑ ﱠﻮُن ﻣِْﻦ َﻣﻨِﱢﯽ اﻷُـﻧ َْﺜﯽ َﮐَﻤـ ﺎ َﯾَﺘَﮑﱠﻮُن اﻟ ُْﺠﺒُْﻦ ﻣَِﻦ »‪ «6‬اﻟﻠﱠَﺒِﻦ‪َ ،‬وَﮐَﻤﺎ أﱠن َﻣﺒـْ َﺪَأ اﻟ َْﻌﻘْـِﺪ ﻓِﯽ‬
‫اَﻷﻧ ِْﻔـَﺤ ِﮥ‪َ ،‬ﮐـ َﺬﻟ َِﮏ َﻣﺒَْﺪُأ َﻋْﻘِﺪ اﻟﱡﺼﻮَرِة »‪ «7‬ﻓِﯽ َﻣﻨِﱢﯽ اﻟـﱠﺬَﮐِﺮ‪َ ،‬وَﮐَﻤـ ﺎ أﱠن َﻣﺒـْ َﺪَأ اﻻﻧ ِْﻌَﻘـ ﺎِد ﻓِﯽ اﻟﻠﱠَﺒِﻦ َﻓﮑـَﺬﻟ َِﮏ َﻣﺒـْ َﺪُأ اﻧ ِْﻌَﻘـ ﺎِد اﻟﱡﺼﻮَرِة َأْﻋﻨِﯽ اﻟ ُْﻘﱠﻮَة‬
‫اﻟ ُْﻤﻨَْﻔِﻌَﻠـَﮥ ُﻫَﻮ ﻓِﯽ َﻣﻨِﱢﯽ اﻟ َْﻤْﺮَأِة‪َ ،‬وَﮐَﻤـ ﺎ أﱠن ُﮐـ ﱠﻞ َواِﺣـ ٍﺪ ﻣَِﻦ اﻷﻧ ِْﻔـَﺤ ِﮥ َواﻟﻠﱠَﺒِﻦ ُﺟْﺰٌء ﻣِْﻦ َﺟْﻮَﻫِﺮ اﻟ ُْﺠﺒِْﻦ اﻟ َْﺤﺎِدِث َﻋﻨُْﻬَﻤﺎ »‪َ «8‬ﮐـ َﺬﻟ َِﮏ ُﮐﱡﻞ َواِﺣٍﺪ ﻣَِﻦ‬
‫اﻟ َْﻤﻨِﯿﱠﯿِْﻦ ُﺟْﺰٌء ﻣِْﻦ َﺟْﻮَﻫِﺮ اﻟ َْﺠﻨِﯿِﻦ‪َ «9» .‬وَﻫَﺬا اﻟَﻘْﻮُل‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻬّﯿﺊ‪ .‬ب‪ :‬ﻫﯽ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﻤﺎ‪ .‬ب‪ :‬رﺑﻤﺎ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬رأس‪ .‬ط‪ :‬اﻟﺮأس‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻻﺟﺰاء‪ .‬ب‪ :‬ﺟﺰءًا‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺤﻘﻖ‪ .‬ط‪ :‬ﯾﺤﻘﻖ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﻣِﻦ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻋﻦ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬آ‪ +:‬اي اﻟﻘﻮة اﻟﻔﺎﻋﻠﯿﮥ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 84‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (8‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﻋﻨﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (9‬ط‪ ،‬آ‪ +:‬ﻟا ﺤﺎدث ﻋﻨﻬﻤﺎ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪122 :‬‬
‫ﯾُـَﺨ ﺎﻟ ُِﻒ َﻗﻠِﯿًﻠـﺎ ﺑَـْﻞ َﮐﺜِﯿﺮًا َﻗْﻮَل »َﺟﺎﻟ ِﯿﻨُﻮَس«‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠُﻪ َﯾَﺮي أَن »‪ «1‬ﻓِﯽ ُﮐـ ﱢﻞ َواِﺣـ ٍﺪ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤﻨِﯿﱠﯿِْﻦ ﻗُﱠﻮًة َﻋﺎﻗِـَﺪًة َوَﻗﺎﺑ َِﻠـًﮥ ﻟ ِﻠَْﻌْﻘـِﺪ‪َ ،‬وَﻣَﻊ َذﻟ َِﮏ َﻓﻼ َﯾْﻤَﺘﻨُِﻊ أْن‬
‫َﯾُﻘﻮَل‪ :‬إﱠن اﻟ َْﻌﺎﻗِـَﺪَة ﻓِﯽ اﻟﱡﺬُﮐﻮِرﱢي َأﻗَْﻮي َواﻟ ُْﻤﻨَْﻌِﻘَﺪَة ﻓِﯽ اُﻷﻧُﻮﺛِﱢﯽ َأﻗَْﻮي‪َ ،‬وأﱠﻣﺎ َﺗْﺤِﻘﯿُﻖ اﻟ َْﻘْﻮِل ﻓِﯽ َﻫَﺬا َﻓِﻔﯽ ُﮐﺘُﺒَِﻨﺎ ﻓِﯽ اﻟ ُْﻌﻠُﻮِم اَﻷْﺻـ ﻠِﯿﱠِﮥ‪ .‬ﺛُﱠﻢ إﱠن اﻟﱠﺪَم‬
‫اﻟ ﱠِﺬي َﮐﺎَن َﯾﻨَْﻔِﺼُﻞ َﻋِﻦ اﻟ َْﻤْﺮَأِة ﻓِﯽ اَﻷﻗَْﺮاِء َﯾـِﺼ ﯿُﺮ ِﻏَﺬاًء‪َ ،‬ﻓِﻤﻨُْﻪ َﻣﺎ َﯾْﺴَﺘِﺤﯿُﻞ إﻟَﯽ ُﻣَﺸﺎﺑ َِﻬِﮥ َﺟْﻮَﻫِﺮ اﻟ َْﻤﻨِﱢﯽ َواَﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟ َْﮑﺎﺋَِﻨِﮥ ﻣِﻨُْﻪ‪َ ،‬ﻓَﯿُﮑﻮُن ِﻏَﺬاًء ُﻣﻨِْﻤﯿًﺎ‬
‫ﻟَُﻪ »‪َ «2‬و ﻣِﻨُْﻪ َﻣﺎ ﻻ َﯾـِﺼ ﯿُﺮ ِﻏَﺬاًء ﻟ َِﺬﻟ َِﮏ »‪َ ،«3‬و ﻟَِﮑْﻦ َﯾـْﺼ ﻠُُﺢ ﻷْن َﯾﻨَْﻌِﻘَﺪ ﻓِﯽ َﺣْﺸِﻮِه »‪َ «4‬وَﯾْﻤَﻠَﺄ اَﻷﻣِْﮑَﻨَﮥ ﺑَﯿَْﻦ »‪ «5‬اَﻷْﻋَﻀﺎِء اُﻷوﻟَﯽ َﻓَﯿُﮑﻮُن ﻟَْﺤﻤًﺎ َو‬
‫»‪َ «6‬ﺷـ ْﺤﻤًﺎ‪َ ،‬وﻣِﻨُْﻪ َﻓْﻀٌﻞ ﻻ َﯾْﺼﻠُُﺢ َﻷَﺣِﺪ اَﻷﻣَْﺮﯾِْﻦ َﻓَﯿﺒَْﻘﯽ إﻟَﯽ َوﻗِْﺖ اﻟﻨﱢَﻔﺎِس َﻓَﺘْﺪَﻓُﻌُﻪ اﻟﱠﻄﺒِﯿَﻌُﮥ َﻓْﻀًﻠﺎ‪َ .‬وإَذا ُوﻟ َِﺪ اﻟ َْﺠﻨِﯿُﻦ َﻓﺈﱠن اﻟﱠﺪَم اﻟ ﱠِﺬي ﯾَُﻮﻟ ﱢُﺪُه َﮐﺒُِﺪُه‬
‫َﯾُﺴـ ﱡﺪ َﻣَﺴـ ﱠﺪ َذﻟ َِﮏ اﻟـﱠﺪِم‪َ ،‬وَﯾَﺘَﻮﻟ ﱠُﺪ َﻋﻨُْﻪ َﻣﺎ َﮐﺎَن َﯾَﺘَﻮﻟ ﱠُﺪ َﻋْﻦ َذﻟ َِﮏ اﻟـﱠﺪِم‪َ ،‬واﻟﻠﱠْﺤُﻢ َﯾَﺘَﻮﻟ ﱠُﺪ َﻋْﻦ َﻣﺘِﯿِﻦ اﻟـﱠﺪِم َوَﯾْﻌِﻘُﺪُه اﻟ َْﺤﱡﺮ َو اﻟﯿُﺒُْﺲ‪َ .‬وأﱠﻣﺎ اﻟﱠﺸْﺤُﻢ َﻓِﻤْﻦ‬
‫َﻣﺎﺋِﯿﱠﺘِِﻪ َوَدِﺳِﻤِﻪ َوَﯾْﻌِﻘُﺪُه اﻟ َْﺒْﺮُد‪َ ،‬و ﻟ َِﺬﻟ َِﮏ َﯾِﺤﱡﻠُﻪ اﻟ َْﺤﱡﺮ َوَﻣﺎ َﮐﺎَن ﻣَِﻦ اﻷْﻋَﻀﺎِء ُﻣَﺘَﺨﻠﱢﻘًﺎ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤﻨِﯿﱠﯿِْﻦ َﻓﺈﻧﱠُﻪ إَذا اﻧ َْﻔَﺼَﻞ ﻟَْﻢ َﯾﻨَْﺠﺒِْﺮ ﺑ ِﺎﻻﺗﱢَﺼﺎِل اﻟ َْﺤِﻘﯿِﻘﱢﯽ إﻟّﺎ‬
‫ﺑَْﻌُﻀُﻪ ﻓِﯽ َﻗﻠِﯿٍﻞ ﻣَِﻦ اَﻷْﺣَﻮاِل‪َ ،‬و ﻓِﯽ ِﺳﱡﻦ اﻟﱠﺼَﺒﺎ ﻣِﺜُْﻞ اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم ُو ُﺷَﻌٍﺐ َﺻِﻐﯿَﺮٍة ﻣَِﻦ اﻷْوِرَدِة ُدوَن اﻟ َْﮑﺒِﯿَﺮِة َو ُدوَن اﻟﱠﺸَﺮاﯾِﯿِﻦ‪َ ،‬و إَذا اﻧ َْﺘَﻘَﺺ ﻣِﻨُْﻪ ُﺟْﺰٌء‬
‫ﻟَْﻢ َﯾﻨْﺒُْﺖ »‪ِ «7‬ﻋَﻮَﺿُﻪ َﺷـ ْﯽٌء َو َذﻟ ِـَﮏ َﮐﺎﻟ َْﻌْﻈِﻢ َو اﻟ َْﻌَﺼِﺐ َو َﻣﺎ َﮐﺎَن ُﻣَﺘَﺨﻠﱢﻘًﺎ ﻣَِﻦ اﻟـﱠﺪِم َﻓﺈﻧﱠُﻪ َﯾﻨْﺒُُﺖ ﺑَْﻌـَﺪ اﻧ ْﺜِﻼﻣِِﻪ َو َﯾﺘﱠِﺼُﻞ ﺑ ِِﻤﺜْﻠِِﻪ َﮐﺎﻟﻠﱠْﺤِﻢ‪َ ،‬وَﻣﺎ َﮐﺎَن‬
‫ُﻣَﺘَﻮﻟ ﱢﺪًا َﻋْﻦ َدٍم ﻓِﯿِﻪ ﻗُﱠﻮُة اﻟ َْﻤﻨِﱢﯽ ﺑَْﻌُﺪ َﻓَﻤﺎ َداَم اﻟ َْﻌْﻬُﺪ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ -:‬أن‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ط‪ :‬ﻟﻪ‪ .‬ج‪ :‬ﻟﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﺬﻟﮏ‪ .‬ط‪ :‬ﮐﺬﻟﮏ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﺣﺸﻮه‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺣﺸﻮﻫﺎ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﯿﻦ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﻦ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬آ‪ :‬أْو‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬و‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬ب‪ :‬ﯾﻨﺒﺖ‪ .‬آ‪ :‬ﯾﺜﺒﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪123 :‬‬
‫ﺑ ِـﺎﻟ َْﻤﻨِﱢﯽ َﻗِﺮﯾﺒـًﺎ َﻓـَﺬﻟ َِﮏ اﻟ ُْﻌْﻀُﻮ إَذا َﻓـﺎَت َأﻣَْﮑَﻦ أْن َﯾﻨْﺒَُﺖ َﻣﱠﺮًة ُأْﺧَﺮي ﻣِﺜُْﻞ اﻟِﺴﱢﻦ ﻓِﯽ ِﺳﱢﻦ اﻟﱠﺼَﺒﺎ‪َ ،‬وأﱠﻣﺎ إَذا اْﺳـ َﺘْﻮﻟَﯽ َﻋَﻠﯽ اﻟـﱠﺪِم ﻣَِﺰاٌج آَﺧُﺮ َﻓﺈﻧﱠُﻪ ﻻ‬
‫َﯾﻨْﺒُُﺖ َﻣﱠﺮًة ُأْﺧَﺮي‪.‬‬
‫َوَﻧُﻘﻮُل أﯾْﻀًﺎ‪ :‬إﱠن اﻷْﻋَﻀﺎَء اﻟَﺤﱠﺴﺎَﺳَﮥ اﻟ ُْﻤَﺘَﺤﱢﺮَﮐَﮥ َﻗْﺪ َﺗُﮑﻮُن َﺗﺎَرًة َﻣﺒَْﺪَأ اﻟ ِْﺤِﺲ‬
‫َو اﻟ َْﺤَﺮَﮐِﮥ ﻟََﻬﺎ »‪َ «1‬ﺟِﻤﯿﻌًﺎ َﻋَﺼَﺒٌﮥ َواِﺣَﺪٌة »‪َ ،«2‬و َﻗْﺪ َﯾﻔَْﺘِﺮُق َﺗﺎَرًة َذﻟ َِﮏ َﻓَﯿُﮑﻮُن َﻣﺒَْﺪٌأ ﻟ ُِﮑﱢﻞ ﻗُﱠﻮٍة »‪َ «3‬ﻋَﺼَﺒًﮥ‪.‬‬
‫َو َﻧُﻘﻮُل أﯾْﻀـًﺎ‪ :‬إﱠن َﺟِﻤﯿَﻊ اَﻷْﺣَﺸﺎِء اﻟ َْﻤﻠُْﻔﻮَﻓـِﮥ ﻓِﯽ اﻟ ِْﻐَﺸﺎِء َﻣﻨْﺒُِﺖ ِﻏَﺸﺎﺋَِﻬﺎ ﻣِْﻦ َأـَﺣ ِﺪ »‪ِ «4‬ﻏَﺸـ ﺎَءِي اﻟﱠﺼْﺪِر َو اﻟ َْﺒْﻄِﻦ اﻟ ُْﻤْﺴـ َﺘﺒِْﻄَﻨﯿِْﻦ‪ ،‬أﱠﻣﺎ َﻣﺎ ﻓِﯽ اﻟﱠﺼْﺪِر‬
‫َﮐﺎﻟ ِْﺤـَﺠ ﺎِب َو اﻷـْوِرَدِة َواﻟﱢﺸْﺮَﯾﺎﻧِـﺎِت َواﻟﱢﺮَﺋـِﮥ َﻓَﻤﻨْﺒُِﺖ َأْﻏِﺸـ َﯿﺘَِﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻐَﺸـ ﺎِء اﻟ ُْﻤْﺴـ َﺘﺒِْﻄِﻦ ﻟ َِﻸْﺿـ ﻼِع‪َ ،‬و أﱠﻣﺎ َﻣﺎ ﻓِﯽ اﻟ َْﺠْﻮِف ﻣَِﻦ اﻷْﻋَﻀﺎِء َو اﻟ ُْﻌُﺮوِق‬
‫َﻓَﻤﻨْﺒُِﺖ َأْﻏِﺸَﯿﺘَِﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟﱢﺼَﻔﺎِق اﻟ ُْﻤْﺴَﺘﺒِْﻄِﻦ ﻟ َِﻌَﻀِﻞ اﻟ َْﺒْﻄِﻦ َو أﯾْﻀًﺎ َﻓﺈﱠن َﺟِﻤﯿَﻊ اﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟﻠﱠْﺤِﻤﯿﱠِﮥ إﱠﻣﺎ ﻟ ِﯿِﻔّﯿٌﮥ َﮐﺎﻟﻠﱠْﺤِﻢ ﻓِﯽ اﻟ َْﻌَﻀِﻞ َو إﱠﻣﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﻓِﯿَﻬﺎ ﻟ ِﯿٌﻒ‬
‫َﮐﺎﻟ َْﮑﺒِـِﺪ‪َ ،‬و ﻻ َﺷـ ْﯽٌء ﻣَِﻦ اﻟ َْﺤَﺮَﮐﺎِت إﻟّﺎ ﺑ ِﺎﻟﻠﱢﯿِﻒ‪ .‬أﱠﻣﺎ اِﻹَراِدﯾﱠُﮥ َﻓﺒَِﺴـ َﺒِﺐ ﻟ ِﯿِﻒ اﻟ َْﻌَﻀِﻞ‪َ .‬وأﱠﻣﺎ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﯿﱠُﮥ َﮐَﺤَﺮَﮐِﮥ اﻟﱠﺮِﺣﻢ َواﻟ ُْﻌُﺮوِق َواﻟ ُْﻤَﺮﱠﮐَﺒِﮥ َﮐَﺤَﺮَﮐِﮥ‬
‫اﻻـْزِدَراِد َﻓﺒِﻠِﯿٍﻒ َﻣْﺨُﺼﻮِص ﺑ َِﻬﯿَْﺌـٍﮥ ﻣِْﻦ َوْﺿِﻊ اﻟﱡﻄﻮِل َو اﻟ َْﻌْﺮِض‪َ ،‬و اﻟﺘﱠْﻮِرﯾِﺐ َﻓﻠِﻠْـَﺠ ْﺬِب اﻟ ُْﻤَﻄـ ﺎِوُل‪َ ،‬و ﻟ ِﻠـﱠﺪﻓِْﻊ اﻟﻠﱢﯿُﻒ اﻟـﱠﺬاِﻫُﺐ َﻋْﺮﺿًﺎ اﻟ َْﻌﺎـِﺻ ُﺮ‪َ ،‬و‬
‫ﻟ ِﻺﻣَْﺴﺎِك اﻟﻠﱢﯿُﻒ اﻟُﻤَﻮﱠرُب‪َ .‬و َﻣﺎ َﮐﺎَن ﻣَِﻦ اﻷْﻋَﻀﺎِء َذا َﻃَﺒَﻘٍﮥ َواِﺣَﺪٍة ﻣِﺜُْﻞ اﻷْوِرَدِة َﻓﺈﱠن َأْﺻـ َﻨﺎَف ﻟ ِﯿِﻔِﻪ اﻟﺜﱠﻼَﺛٌﮥ ُﻣﻨَْﺘِﺴٌﺞ ﺑَْﻌـُﻀ َﻬﺎ ﻓِﯽ ﺑَْﻌٍﺾ َوَﻣﺎ َﮐﺎَن‬
‫َذا َﻃَﺒَﻘَﺘﯿِْﻦ َﻓﺎﻟﻠﱢﯿُﻒ اﻟﱠﺬاِﻫُﺐ َﻋْﺮﺿًﺎ َﯾُﮑﻮُن ﻓِﯽ َﻃَﺒَﻘﺘِِﻪ اﻟ َْﺨﺎِرَﺟِﮥ‪َ ،‬واﻵَﺧَﺮاِن ﻓِﯽ َﻃَﺒَﻘﺘِِﻪ اﻟﱠﺪاِﺧَﻠِﮥ‪ ،‬إﻟ ﱠﺎ أﱠن اﻟﱠﺬاِﻫَﺐ ُﻃﻮﻟًﺎ َأﻣَْﯿُﻞ إﻟَﯽ َﺳْﻄِﺤِﻪ اﻟ َْﺒﺎِﻃِﻦ‪َ ،‬و‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 85‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﻬﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﻟﻬﻤﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ +:‬ﮐﻌﺼﺐ اﻟﻌﯿﻦ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﮐﻞ ﻗﻮة‪ .‬ب‪ :‬ﻟﮑﻞ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬إﺣﺪي‪ .‬ب‪ :‬أﺣﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪124 :‬‬
‫إﻧﱠَﻤﺎ ُﺧﻠَِﻖ َﮐـ َﺬﻟ َِﮏ ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ َﯾُﮑﻮَن ﻟ ِﯿُﻒ اﻟ ْـَﺠ ْﺬِب َو اﻟـﱠﺪﻓِْﻊ َﻣﻌًﺎ ﺑَْﻞ »‪ «1‬ﻟ ِﯿُﻒ اﻟ ْـَﺠ ْﺬِب َو اﻹﻣَْﺴـ ﺎِك ُﻫَﻤـ ﺎ َأْوﻟَﯽ ﺑ ِﺄْن َﯾُﮑﻮَﻧﺎ َﻣﻌًﺎ‪ ،‬إﻟّﺎ ﻓِﯽ اﻷﻣَْﻌﺎِء َﻓﺈﱠن‬
‫َﺣﺎَﺟَﺘَﻬﺎ ﻟَْﻢ َﺗُﮑْﻦ إﻟَﯽ اﻹﻣَْﺴﺎِك َﺷِﺪﯾَﺪًة ﺑَْﻞ إﻟَﯽ اﻟ َْﺠْﺬِب َو اﻟﱠﺪﻓِْﻊ‪.‬‬
‫َو َﻧُﻘﻮُل أﯾْﻀًﺎ‪ :‬إﱠن اﻷْﻋَﻀﺎَء اﻟ َْﻌـَﺼ َﺒﺎﻧِﯿﱠَﮥ اﻟ ُْﻤِﺤﯿَﻄَﮥ ﺑ ِﺄْﺟَﺴﺎٍم َﻏِﺮﯾَﺒٍﮥ َﻋْﻦ َﺟْﻮَﻫِﺮَﻫﺎ ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ِﻫَﯽ َذاُت َﻃَﺒَﻘٍﮥ َواِﺣَﺪٍة َو ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ِﻫَﯽ َذاُت َﻃَﺒَﻘَﺘﯿِْﻦ َو إﻧﱠَﻤﺎ‬
‫ُﺧﻠَِﻖ َﻣﺎ ُﺧﻠَِﻖ ﻣِﻨَْﻬﺎ َذاُت َﻃَﺒَﻘَﺘﯿِْﻦ ﻟ َِﻤَﻨﺎﻓَِﻊ‪َ :‬أَﺣـ ُﺪَﻫﺎ َﻣﱡﺲ اﻟ َْﺤﺎَﺟِﮥ إﻟَﯽ ِﺷﱠﺪِة اﻻْﺣﺘَِﯿﺎِط ﻓِﯽ َوَﺛﺎَﻗِﮥ ِﺟْﺴـ ِﻤﯿﱠﺘَِﻬﺎ ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ َﺗﻨَْﺸﱠﻖ ﻟ َِﺴـ َﺒِﺐ »‪ «2‬ﻗُﱠﻮِة َﺣَﺮَﮐﺘَِﻬﺎ ﺑ َِﻤﺎ‬
‫ﻓِﯿَﻬﺎ َﮐﺎﻟﱠﺸَﺮاﯾِﯿِﻦ‪َ .‬و اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ َﻣﱡﺲ اﻟ َْﺤﺎَﺟِﮥ إﻟَﯽ ِﺷﱠﺪِة اﻻْﺣﺘَِﯿﺎِط ﻓِﯽ َأﻣِْﺮ اﻟ ِْﺠْﺴِﻢ اﻟ َْﻤْﺨُﺰوِن ﻓِﯿَﻬﺎ ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ َﯾَﺘَﺤﻠﱠَﻞ أْو َﯾْﺨُﺮَج‪ .‬أﱠﻣﺎ اْﺳﺘِْﺸـ َﻌﺎُر اﻟﺘﱠَﺤﱡﻠِﻞ َﻓﺒَِﺴـ َﺒِﺐ‬
‫َﺳَﺨﺎَﻓﺘَِﻬﺎ إْن َﮐﺎَﻧْﺖ َذا َﻃَﺒَﻘٍﮥ َواِﺣَﺪٍة‪َ ،‬وأﱠﻣﺎ اْﺳﺘِْﺸـ َﻌﺎُر اﻟ ُْﺨُﺮوِج َﻓﺒَِﺴـ َﺒِﺐ إَﺟﺎﺑَﺘَِﻬﺎ إﻟَﯽ اﻻﻧ ِْﺸـ َﻘﺎِق ﻟ َِﺬﻟ َِﮏ أﯾْﻀًﺎ َوَﻫَﺬا اﻟ ِْﺠْﺴُﻢ اﻟ َْﻤْﺨُﺰوُن ﻣِﺜُْﻞ اﻟﱡﺮوِح‬
‫َواﻟـﱠﺪِم اﻟ َْﻤْﺨُﺰوَﻧﯿِْﻦ ﻓِﯽ اﻟﱢﺸْﺮَﯾـﺎَﻧﯿِْﻦ اﻟﻠﱠَﺬﯾِْﻦ َﯾِﺠُﺐ أْن ﯾُْﺤَﺘـﺎَط ﻓِﯽ َﺻْﻮﻧِِﻬَﻤـ ﺎ َو ﯾُـَﺨ ﺎَف ـَﺿ َﯿﺎُﻋُﻬَﻤﺎ‪ .‬أﱠﻣﺎ اﻟﱡﺮوِح َﻓﺒِﺎﻟﺘﱠَﺤﱡﻠِﻞ‪َ ،‬وأﱠﻣﺎ اﻟـﱠﺪُم َﻓﺒِﺎﻟﱠﺸﱢﻖ َو ﻓِﯽ‬
‫َذﻟ َِﮏ َﺧَﻄٌﺮ‬
‫َﻋِﻈﯿٌﻢ‪َ .‬و اﻟﺜﱠﺎﻟ ُِﺚ أﻧﱠُﻪ إَذا َﮐـ ﺎَن ُﻋْﻀٌﻮ َﯾْﺤَﺘـﺎُج أْن َﯾُﮑﻮَن ُﮐـ ﱡﻞ َواِﺣـ ٍﺪ ﻣَِﻦ اﻟـﱠﺪﻓِْﻊ َو اﻟ ْـَﺠ ْﺬِب ﻓِﯿِﻪ ﺑ َِﺤَﺮَﮐـ ٍﮥ َﻗِﻮﯾﱠٍﮥ ُأﻓِْﺮَد ﻟَُﻪ آﻟَـٌﮥ ﺑ ِﻼ اْﺧﺘِﻼٍط َو َذﻟ َِﮏ‬
‫َﮐﺎﻟ َْﻤِﻌـَﺪِة َو اﻷﻣَْﻌﺎِء‪َ .‬و اﻟﱠﺮاﺑ ُِﻊ أﻧﱠُﻪ إَذا ُأِرﯾـَﺪ أْن َﺗُﮑﻮَن ُﮐﱡﻞ َﻃَﺒَﻘـ ٍﮥ ﻣِْﻦ َﻃَﺒَﻘﺎِت اﻟ ُْﻌْﻀِﻮ ﻟ ِِﻔْﻌٍﻞ َﯾُﺨﱡﺼُﻪ َوَﮐﺎَن اﻟ ِْﻔْﻌﻼِن َﯾْﺤـ ُﺪُث َأَﺣـ ُﺪُﻫَﻤﺎ َﻋْﻦ ﻣَِﺰاٍج‬
‫ُﻣـَﺨ ﺎﻟ ٍِﻒ ﻟ ِﻶـَﺧِﺮ َﮐـ ﺎَن اﻟﺘﱠْﻔِﺮﯾُﻖ ﺑَﯿَْﻨُﻬَﻤـ ﺎ َأْﺻَﻮَب ﻣِﺜُْﻞ اﻟ َْﻤِﻌـَﺪِة‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠُﻪ ُأِرﯾـَﺪ ﻓِﯿَﻬﺎ أْن َﯾُﮑﻮَن ﻟََﻬﺎ اﻟ ِْﺤﱡﺲ‪َ ،‬و َذﻟ َِﮏ إﻧﱠَﻤﺎ َﯾُﮑﻮُن ﺑ ُِﻌْﻀٍﻮ َﻋـَﺼ َﺒﺎﻧِﱟﯽ َوأنْ‬
‫َﯾُﮑﻮَن ﻟََﻬﺎ اﻟ َْﻬْﻀُﻢ‪َ ،‬وَذﻟ َِﮏ إﻧﱠَﻤﺎ َﯾُﮑﻮُن ﺑ ُِﻌْﻀٍﻮ ﻟَْﺤَﻤﺎﻧِﱟﯽ َﻓُﺄﻓِْﺮَد ﻟ ُِﮑﱢﻞ َواِﺣٍﺪ »‪ «3‬ﻣَِﻦ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﻌًﺎ ﺑﻞ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﻘﺎﺑﻞ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺴﺒﺐ‪ .‬ب‪ :‬ﻟﺴﺒﺐ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ -:‬واﺣﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪125 :‬‬
‫اﻷﻣَْﺮﯾِْﻦ َﻃَﺒَﻘٌﮥ َﻃَﺒَﻘٌﮥ َﻋَﺼﺒِﯿﱠٌﮥ ﻟ ِﻠِْﺤﱢﺲ‪َ ،‬و َﻃَﺒَﻘٌﮥ ﻟَْﺤِﻤﯿﱠٌﮥ ﻟ ِﻠَْﻬْﻀِﻢ‪َ ،‬و ُﺟِﻌَﻠِﺖ اﻟَﻄَﺒَﻘُﮥ اﻟ َْﺒﺎِﻃَﻨُﮥ َﻋَﺼﺒِﯿﱠًﮥ َو اﻟ َْﺨﺎِرَﺟُﮥ ﻟَْﺤَﻤﺎﻧِﯿﱠًﮥ ﻷﱠن اﻟ َْﻬﺎِﺿَﻢ َﯾُﺠﻮُز أْن َﯾـِﺼ َﻞ‬
‫إﻟَﯽ‬
‫اﻟ َْﻤْﻬُﻀﻮِم ﺑ ِﺎﻟ ُْﻘﱠﻮِة ُدوَن اﻟ ُْﻤﻼَﻗﺎِة َو اﻟ َْﺤﺎﱠس ﻻ َﯾُﺠﻮُز أْن ﻻ ﯾُﻼﻗَِﯽ اﻟ َْﻤْﺤُﺴﻮَس َأْﻋﻨِﯽ ﻓِﯽ ِﺣﱢﺲ اﻟﻠﱠْﻤِﺲ‪.‬‬
‫َوَأﻗُﻮُل أﯾْﻀـًﺎ‪ :‬إﱠن اﻷْﻋـَﻀ ﺎَء ﻣِﻨَْﻬـ ﺎ‪َ ،‬ﻣﺎ ِﻫَﯽ َﻗِﺮﯾـَﺒ ُﮥ اﻟ ِْﻤَﺰاِج ﻣَِﻦ اﻟـﱠﺪِم َﻓﻼ َﯾْﺤَﺘﺎُج اﻟـﱠﺪُم ﻓِﯽ َﺗْﻐـِﺬَﯾﺘَِﻬﺎ إﻟَﯽ أْن َﯾَﺘـَﺼ ﱠﺮَف ﻓِﯽ اْﺳـ ﺘَِﺤﺎﻻٍت َﮐﺜِﯿَﺮٍة ﻣِﺜُْﻞ‬
‫اﻟﻠﱠْﺤِﻢ‪َ ،‬ﻓﻠـِ َﺬﻟ َِﮏ ﻟَْﻢ ﯾُْﺠَﻌْﻞ ﻓِﯿِﻪ َﺗَﺠﺎِوﯾُﻒ َو ﺑ ُُﻄﻮٌن ﯾُِﻘﯿُﻢ ﻓِﯿَﻬﺎ اﻟ ْـِﻐ َﺬاُء اﻟ َْﻮاِﺻُﻞ ُﻣﱠﺪًة ﺛَُﻢ »‪َ «1‬ﯾْﻐَﺘِﺬي ﺑ ِِﻪ اﻟﻠﱠْﺤُﻢ‪َ ،‬وﻟَِﮑِﻦ اﻟ ِْﻐَﺬاُء َﮐَﻤﺎ ﯾُﻼﻗِﯿِﻪ َﯾْﺴـ َﺘِﺤﯿُﻞ‬
‫إﻟَﯿِْﻪ‪َ .‬وﻣِﻨَْﻬـ ﺎ َﻣـ ﺎ ِﻫَﯽ ﺑَِﻌﯿـَﺪُة اﻟ ِْﻤَﺰاِج َﻋﻨُْﻪ َﻓَﯿْﺤَﺘـﺎُج اﻟـﱠﺪُم ﻓِﯽ أْن َﯾْﺴـ َﺘِﺤﯿَﻞ إﻟَﯿِْﻪ إﻟَﯽ أْن َﯾْﺴـ َﺘِﺤﯿَﻞ َأﱠوﻟًﺎ اْﺳـ ﺘَِﺤﺎﻻٍت »‪ُ «2‬ﻣَﺪﱢرَﺟًﮥ »‪ «3‬إﻟَﯽ ُﻣَﺸﺎَﮐَﻠِﮥ‬
‫َﺟْﻮَﻫِﺮِه َﮐﺎﻟ َْﻌْﻈِﻢ‪َ ،‬ﻓﻠَِﺬﻟ َِﮏ ُﺟِﻌَﻞ ﻟَُﻪ ﻓِﯽ اﻟ ِْﺨﻠَْﻘِﮥ إﱠﻣﺎ َﺗْﺠِﻮﯾٌﻒ َواِﺣٌﺪ َﯾْﺤِﻮي ِﻏَﺬاَءُه ﻣُﱠﺪًة َﯾْﺴـ َﺘِﺤﯿُﻞ ﻓِﯽ ﻣِﺜْﻠَِﻬﺎ إﻟَﯽ ُﻣَﺠﺎَﻧَﺴﺘِِﻪ »‪ «4‬ﻣِﺜُْﻞ َﻋْﻈِﻢ اﻟﱠﺴﺎِق َو‬
‫اﻟﱠﺴﺎِﻋِﺪ‪ ،‬أْو َﺗَﺠﺎِوﯾُﻒ »‪ُ «5‬ﻣَﺘَﻔﱢﺮَﻗٌﮥ »‪ «6‬ﻓِﯿِﻪ ﻣِﺜُْﻞ َﻋْﻈِﻢ اﻟ َْﻔﱢﮏ اَﻷْﺳـ َﻔِﻞ‪َ ،‬وَﻣﺎ َﮐﺎَن ﻣَِﻦ اﻷْﻋَﻀﺎِء َﻫـَﮑ َﺬا َﻓﺈﻧﱠُﻪ َﯾْﺤَﺘﺎُج أْن َﯾْﻤَﺘﺎُر »‪ «7‬ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻐَﺬاِء َﻓْﻮَق‬
‫اﻟ َْﺤﺎَﺟِﮥ ﻓِﯽ اﻟ َْﻮﻗِْﺖ ﻟ ِﯿُِﺤﯿَﻠُﻪ إﻟَﯽ ُﻣَﺠﺎَﻧَﺴﺘِِﻪ »‪َ «8‬ﺷﯿْﺌًﺎ ﺑَْﻌَﺪ َﺷْﯽ ٍء‪.‬‬
‫َواَﻷْﻋَﻀﺎُء اﻟ َْﻘِﻮﯾﱠُﮥ َﺗْﺪَﻓُﻊ ﻓُُﻀﻮﻟََﻬﺎ إﻟَﯽ َﺟﺎَراﺗَِﻬﺎ اﻟﱠﻀِﻌﯿَﻔِﮥ َﮐَﺪﻓِْﻊ اﻟ َْﻘﻠِْﺐ إﻟَﯽ اﻹﺑ َْﻄﯿِْﻦ َواﻟﱢﺪَﻣﺎِغ إﻟَﯽ َﻣﺎ َﺧﻠَْﻒ اُﻷُذَﻧﯿِْﻦ َو اﻟ َْﮑﺒِِﺪ إﻟَﯽ اُﻷْرﺑ ِﯿﱠَﺘﯿِْﻦ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 86‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﺛّﻢ‪ .‬ب‪ :‬ﻟﻢ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ +:‬ﮐﺜﯿﺮة‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ :‬ﻣﺪرﺟﮥ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﺘﺪرﺟﮥ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﻣﺠﺎﻧﺴﮥ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﺠﺎﻧﺴﺘﻪ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺠﺎوﯾﻒ‪ .‬ب‪ :‬ﺗﺠﻮﯾﻒ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﺘﻔّﺮﻗﮥ‪ .‬آ‪ :‬ﻣﺘﻌﺪدة‪ .‬ب‪ :‬ﻣﺘﻔﺮق‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻤﺘﺎر‪ .‬ب‪ :‬ﯾﻤﺘﺎز‪.‬‬
‫)‪ (8‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﺠﺎﻧﺴﮥ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﺠﺎﻧﺴﺘﻪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪127 :‬‬

‫اﻟُﺠْﻤَﻠُﮥ اْﻟُﺄوَﻟﯽ ِﻓﯽ اْﻟِﻌَﻈﺎِم َو ِﻫَﯽ َﺛﻼُﺛﻮَن َﻓْﺼًﻠﺎ‬

‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اَﻷﱠوُل َﮐﻼٌم ُﮐﱢﻠﱞﯽ ِﻓﯽ اْﻟِﻌَﻈﺎِم َو اْﻟَﻤَﻔﺎِﺻِﻞ‬

‫َﻧُﻘﻮُل‪ :‬إﱠن ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻌَﻈـ ﺎِم َﻣﺎ ﻗَِﯿﺎُﺳُﻪ ﻣَِﻦ اﻟ ْـَﺒ َﺪِن ﻗَِﯿﺎُس اَﻷَﺳﺎِس َوَﻋَﻠﯿِْﻪ َﻣﺒَْﻨﺎُه ﻣِﺜُْﻞ َﻓَﻘﺎِر اﻟﱡﺼﻠِْﺐ َﻓﺈﻧﱠُﻪ َأَﺳﺎٌس ﻟ ِﻠْـَﺒ َﺪِن َﻋَﻠﯿِْﻪ ﯾُﺒَْﻨﯽ َﮐَﻤﺎ ﺗُﺒَْﻨﯽ اﻟﱠﺴِﻔﯿَﻨـُﮥ َﻋَﻠﯽ‬
‫اﻟ َْﺨَﺸَﺒِﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ ﺗُﻨَْﺼُﺐ ﻓِﯿَﻬﺎ َأﱠوﻟًﺎ‪َ «1» ،‬وﻣِﻨَْﻬﺎ ﻗَِﯿﺎُﺳُﻪ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺒَﺪِن ﻗَِﯿﺎُس اﻟ ِْﻤَﺠﱢﻦ َواﻟ ِْﻮَﻗﺎَﯾِﮥ َﮐَﻌْﻈِﻢ اﻟ َْﯿﺎﻓُﻮِخ‪َ ،‬وﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ﻗَِﯿﺎُﺳُﻪ ﻗَِﯿﺎُس اﻟﱢﺴَﻠﺎِح اﻟ ﱠِﺬي ﯾُْﺪَﻓُﻊ ﺑ ِِﻪ‬
‫اﻟ َْﻤـَﺼ ﺎِدُم َواﻟ ُْﻤﺆِذي ﻣِﺜْـُﻞ اﻟ ِْﻌَﻈـ ﺎِم اﻟ ﱠﺘِﯽ ﺗُـْﺪَﻋﯽ اﻟﱠﺴَﻨـﺎِﺳَﻦ َوِﻫَﯽ َﻋَﻠﯽ َﻓَﻘﺎِر اﻟﱠﻈْﻬِﺮ َﮐﺎﻟﱠﺸْﻮِك‪َ ،‬وﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ُﻫَﻮ َﺣْﺸٌﻮ ﺑَﯿَْﻦ ﻓَُﺮِج اﻟ َْﻤَﻔﺎِﺻِﻞ ﻣِﺜُْﻞ اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم‬
‫اﻟﱢﺴْﻤِﺴَﻤﺎﻧِﯿﱠِﮥ ﻟا ﱠﺘِﯽ ﺑَﯿَْﻦ اﻟﱡﺴﻼﻣِﯿﱠﺎِت‪َ ،‬وﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ُﻫَﻮ ُﻣَﺘَﻌﻠﱢٌﻖ ﻟ ِﻸْﺟَﺴﺎِم اﻟ ُْﻤْﺤَﺘﺎَﺟِﮥ إﻟَﯽ ِﻋَﻠﺎَﻗٍﮥ َﮐﺎﻟ َْﻌْﻈِﻢ اﻟﱠﺸﺒِﯿِﻪ ﺑ ِﺎﻟﻠﱠﺎِم ﻟ َِﻌَﻀِﻞ اﻟ َْﺤﻨَْﺠَﺮِة َواﻟﻠﱢَﺴﺎِن َوَﻏﯿِْﺮِﻫَﻤﺎ‪.‬‬
‫َوُﺟْﻤَﻠـُﮥ اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم ِدَﻋﺎَﻣٌﮥ َوﻗَِﻮاٌم ﻟ ِﻠَْﺒَﺪِن‪َ ،‬وَﻣﺎ َﮐﺎَن ﻣِْﻦ َﻫِﺬِه اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم إﻧﱠَﻤﺎ ﯾُْﺤَﺘﺎُج إﻟَﯿِْﻪ ﻟ ِﻠﱢﺪَﻋﺎَﻣِﮥ َﻓَﻘْﻂ َوﻟ ِﻠِْﻮَﻗﺎَﯾِﮥ َوﻻ ﯾُْﺤَﺘﺎُج إﻟَﯿِْﻪ ﻟ َِﺘْﺤِﺮﯾِﮏ اَﻷْﻋَﻀﺎِء َﻓﺈﻧﱠُﻪ‬
‫ُﺧﻠَِﻖ ُﻣـْﺼ َﻤﺘًﺎ‪َ ،‬وإْن َﮐـ ﺎَﻧْﺖ ﻓِﯿِﻪ اﻟ َْﻤَﺴﺎﱡم َواﻟ ُْﻔَﺮُج اﻟ ﱠﺘِﯽ ﻟَﺎ ﺑ ُـﱠﺪ ﻣِﻨَْﻬﺎ َوَﻣﺎ َﮐﺎَن ﯾُْﺤَﺘﺎُج إﻟَﯿِْﻪ ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻷْﺟِﻞ اﻟ َْﺤَﺮَﮐـ ِﮥ أﯾْﻀًﺎ َﻓَﻘـ ْﺪ ِزﯾـَﺪ ﻓِﯽ ﻣِﻘْـَﺪاِر َﺗْﺠِﻮﯾِﻔِﻪ‬
‫َوُﺟِﻌَﻞ َﺗْﺠِﻮﯾُﻔُﻪ ﻓِﯽ اﻟ َْﻮَﺳِﻂ َواِﺣﺪًا ﻟ َِﯿُﮑﻮَن ِﺟْﺮُﻣُﻪ َﻏﯿَْﺮ ُﻣْﺤَﺘﺎٍج إﻟَﯽ َﻣَﻮاﻗِِﻒ اﻟ ِْﻐَﺬاِء اﻟ ُْﻤَﺘَﻔﱢﺮَﻗِﮥ َﻓَﯿـِﺼ ﯿُﺮ َرْﺧﻮًا‪ ،‬ﺑَْﻞ ُﺻـ ﻠَِﺐ ِﺟْﺮُﻣُﻪ َوُﺟِﻤَﻊ‪ِ .‬ﻏَﺬاُؤُه َوُﻫَﻮ‬
‫اﻟ ُْﻤـ ﱡﺦ ﻓِﯽ َﺣْﺸِﻮِه‪َ .‬ﻓَﻔﺎﺋِـَﺪُة ِزَﯾﺎَدِة اﻟﺘﱠْﺠِﻮﯾِﻒ أْن َﯾُﮑﻮَن َأَﺧﱠﻒ‪َ ،‬وَﻓﺎﺋِـَﺪُة َﺗْﻮِﺣﯿـِﺪ اﻟﺘﱠْﺠِﻮﯾِﻒ أْن َﯾﺒَْﻘﯽ ِﺟْﺮُﻣُﻪ َأْﺻـ َﻠَﺐ‪َ ،‬وَﻓﺎﺋَِﺪُة ـَﺻ ﻼﺑَِﮥ ِﺟْﺮﻣِِﻪ أْن ﻻ‬
‫َﯾﻨَْﮑِﺴَﺮ ِﻋﻨَْﺪ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ج‪ +:‬ﺛّﻢ ﯾﺮﺑﻂ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺨﺸﺒﮥ ﺛﺎﻧﯿًﺎ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪128 :‬‬
‫اﻟ َْﺤَﺮَﮐـ ﺎِت اﻟ َْﻌﻨِﯿَﻔـ ِﮥ‪َ ،‬وَﻓﺎﺋِـَﺪُة اﻟ ُْﻤـ ﱢﺦ ﻓِﯿِﻪ ﻟ َِﯿﻐْـُﺬَوُه َﻋَﻠﯽ َﻣـ ﺎ َﺷـ َﺮْﺣَﻨﺎُه َﻗﺒـْ ُﻞ َوﻟ ِﯿَُﺮﱢﻃَﺒُﻪ َداﺋِﻤـًﺎ َﻓﻼـ َﯾَﺘَﻔﺘﱠُﺖ ﺑ َِﺘْﺠِﻔﯿـِﻒ اﻟ َْﺤَﺮَﮐـ ِﮥ‪َ ،‬وﻟ َِﯿُﮑـ ﻮَن َوُﻫَﻮ ُﻣَﺠﱠﻮٌف‬
‫َﮐﺎﻟ ُْﻤـْﺼ َﻤِﺖ‪َ .‬واﻟﺘﱠْﺠِﻮﯾُﻒ َﯾِﻘـﱡﻞ إَذا َﮐـ ﺎَﻧِﺖ اﻟ َْﺤﺎَﺟـ ُﮥ إﻟَﯽ اﻟ َْﻮَﺛﺎَﻗـِﮥ َأْﮐَﺜَﺮ َوَﯾْﮑﺜُُﺮ إذا َﮐﺎَﻧِﺖ اﻟ َْﺤﺎـَﺟ ُﮥ إﻟَﯽ اﻟ ِْﺨﱠﻔِﮥ َأْﮐَﺜَﺮ‪َ .‬واﻟ ِْﻌَﻈﺎُم اﻟ ُْﻤَﺸﺎِﺷـ ﯿﱠُﮥ ُﺧﻠَِﻘْﺖ‬
‫َﮐَﺬﻟ َِﮏ َﻷﻣِْﺮ اﻟ ِْﻐَﺬاِء اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮِر َﻣَﻊ ِزَﯾﺎَدِة َﺣﺎَﺟٍﮥ ﺑ َِﺴَﺒِﺐ َﺷْﯽٍء َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾﻨُْﻔَﺬ ﻓِﯿَﻬﺎ َﮐﺎﻟﱠﺮاﺋَِﺤِﮥ اﻟ ُْﻤْﺴَﺘﻨَْﺸَﻘِﮥ َﻣَﻊ اﻟ َْﻬَﻮاِء ﻓِﯽ َﻋْﻈِﻢ اﻟ ِْﻤْﺼَﻔﺎِة َو ﻟ ُِﻔُﻀﻮِل‬
‫»‪ «1‬اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ اﻟ َْﻤْﺪَﻓﻮَﻋِﮥ ﻓِﯿَﻬﺎ‪َ ،‬و اﻟ ِْﻌَﻈﺎُم ُﮐﱡﻠَﻬﺎ ُﻣَﺘَﺠﺎِوَرٌة ُﻣَﺘﻼﻗَِﯿٌﮥ‪َ ،‬و ﻟَﯿَْﺲ ﺑَﯿَْﻦ َﺷْﯽٍء ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم َو ﺑَﯿَْﻦ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ اﻟ ﱠِﺬي َﯾﻠِﯿِﻪ َﻣَﺴﺎَﻓٌﮥ َﮐﺜِﯿَﺮٌة ﺑَْﻞ ﻓِﯽ ﺑَْﻌِﻀَﻬﺎ‬
‫َﻣَﺴﺎَﻓٌﮥ َﯾِﺴﯿَﺮٌة َﺗْﻤَﻠُﺆَﻫﺎ »‪ «2‬ﻟََﻮاِﺣُﻖ ُﻏـْﻀ ُﺮوﻓِﯿﱠٌﮥ َأْو َﺷﺒِﯿَﻬـ ٌﮥ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻐـْﻀ ُﺮوﻓِﯿﱠِﮥ ُﺧﻠَِﻘْﺖ ﻟ ِﻠَْﻤﻨَْﻔَﻌِﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ ﻟ ِﻠَْﻐَﻀﺎِرﯾِﻒ‪َ ،‬و َﻣﺎ ﻟَْﻢ َﯾِﺠْﺐ ﻓِﯿِﻪ ُﻣَﺮاَﻋﺎُة ﺗِﻠَْﮏ اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌِﮥ‬
‫ُﺧﻠَِﻖ اﻟ َْﻤْﻔِﺼُﻞ ﺑَﯿَْﻨَﻬﺎ ﺑ ِﻼ ﻟَﺎِﺣَﻘٍﮥ َﮐﺎﻟ َْﻔﱢﮏ اَﻷْﺳَﻔِﻞ‪.‬‬
‫َو اﻟ ُْﻤَﺠﺎِوَراُت اﻟ ﱠﺘِﯽ ﺑَﯿَْﻦ اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم َﻋَﻠﯽ َأْﺻَﻨﺎٍف‪َ :‬ﻓِﻤﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ َﯾَﺘَﺠﺎَوُر َﺗَﺠﺎُوَر َﻣْﻔِﺼٍﻞ َﺳﻠٍِﺲ‪َ ،‬وﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ َﯾَﺘَﺠﺎَوُر َﺗَﺠﺎُوَر َﻣْﻔِﺼٍﻞ َﻋِﺴٍﺮ َﻏﯿِْﺮ ُﻣَﻮﺛﱠٍﻖ‪َ ،‬و ﻣِﻨَْﻬﺎ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 87‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َﻣﺎ َﯾَﺘَﺠﺎَوُر َﺗَﺠﺎُوَر َﻣﻔِْﺼٍﻞ ُﻣَﻮﺛﱠٍﻖ َﻣْﺮُﮐﻮٍز أْو َﻣْﺪُروٍز أْو ُﻣﻠَْﺰٍق‪.‬‬
‫َو اﻟ َْﻤْﻔِﺼُﻞ اﻟﱠﺴﻠُِﺲ ُﻫَﻮ اﻟ ﱠِﺬي َﻷَﺣِﺪ َﻋْﻈَﻤﯿِْﻪ أْن َﯾَﺘَﺤﱠﺮَك َﺣَﺮَﮐﺎﺗِِﻪ َﺳْﻬًﻠﺎ ﻣِْﻦ َﻏﯿِْﺮ أْن َﯾَﺘَﺤﱠﺮَك َﻣَﻌُﻪ اﻟ َْﻌْﻈُﻢ اﻵَﺧُﺮ َﮐَﻤْﻔِﺼِﻞ اﻟﱡﺮْﺳِﻎ َﻣَﻊ اﻟﱠﺴﺎِﻋِﺪ‪.‬‬
‫َواﻟ َْﻤْﻔِﺼُﻞ اﻟ َْﻌِﺴـ ُﺮ اﻟ َْﻐﯿُْﺮ اﻟ ُْﻤَﻮﺛﱠِﻖ ُﻫَﻮ أْن َﺗُﮑﻮَن َﺣَﺮَﮐُﮥ َأَﺣِﺪ اﻟ َْﻌْﻈَﻤﯿِْﻦ َوْﺣَﺪُه ـَﺻ ْﻌَﺒًﮥ َو َﻗﻠِﯿَﻠَﮥ اﻟ ِْﻤْﻘَﺪاِر ﻣِﺜُْﻞ اﻟ َْﻤْﻔِﺼِﻞ اﻟ ﱠِﺬي ﺑَﯿَْﻦ اﻟﱡﺮْﺳِﻎ َو اﻟ ُْﻤْﺸِﻂ أْو‬
‫َﻣْﻔِﺼِﻞ َﻣﺎ ﺑَﯿَْﻦ َﻋْﻈَﻤﯿِْﻦ ﻣِْﻦ ِﻋَﻈﺎِم اﻟ ُْﻤْﺸِﻂ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤﻔِْﺼُﻞ اﻟ ُْﻤَﻮﺛﱠُﻖ َﻓُﻬَﻮ اﻟ ﱠِﺬي ﻟَﯿَْﺲ َﻷَﺣِﺪ َﻋْﻈَﻤﯿِْﻪ أْن َﯾَﺘَﺤﱠﺮَك َوْﺣَﺪُه اﻟ َْﺒﺘﱠَﮥ ﻣِﺜُْﻞ َﻣﻔِْﺼِﻞ ِﻋَﻈﺎِم اﻟ َْﻘﱢﺺ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬ﻟﻔﻀﻮل‪ .‬ط‪ :‬ﮐﻔﻀﻮل‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬ﺗﻤﻠﺆﻫﺎ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﻤﻸﻫﺎ‪ .‬ج‪ :‬ﯾﻤﻸ ﺑﻠﻮاﺣﻖ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪129 :‬‬
‫َﻓﺄﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤْﺮُﮐﻮُز َﻓُﻬَﻮ َﻣﺎ ﯾُﻮَﺟُﺪ َﻷَﺣِﺪ اﻟ َْﻌْﻈَﻤﯿِْﻦ ِزَﯾﺎَدٌة َو ﻟ ِﻠﺜﱠﺎﻧِﯽ ﻧُْﻘَﺮٌة َﺗْﺮَﺗِﮑُﺰ ﻓِﯿَﻬﺎ ﺗِﻠَْﮏ اﻟﱢﺰَﯾﺎَدُة اْرﺗَِﮑﺎزًا ﻻ َﯾَﺘَﺤﱠﺮُك ﻓِﯿَﻬﺎ ﻣِﺜُْﻞ اﻷْﺳَﻨﺎِن ﻓِﯽ َﻣَﻨﺎﺑﺘَِﻬﺎ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤـ ْﺪُروُز َﻓُﻬَﻮ اﻟ ﱠِﺬي َﯾُﮑﻮُن ﻟ ُِﮑﱢﻞ َواِﺣٍﺪ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌْﻈَﻤﯿِْﻦ َﺗَﺤﺎِزﯾُﺰ »‪َ «1‬و َأْﺳـ َﻨﺎٌن َﮐَﻤﺎ ﻟ ِﻠِْﻤﻨَْﺸﺎِر َوَﯾُﮑﻮُن أْﺳَﻨﺎُن َﻫَﺬا اﻟ َْﻌْﻈِﻢ ُﻣَﻬﻨَْﺪَﻣًﮥ ﻓِﯽ َﺗَﺤﺎِزﯾِﺰ‬
‫َذﻟ َِﮏ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ َﮐَﻤﺎ‬
‫ﯾَُﺮﱢﮐُﺐ اﻟﱠﺼﱠﻔﺎُروَن َﺻَﻔﺎﺋَِﺢ اﻟﱡﻨَﺤﺎِس‪َ .‬و َﻫَﺬا اﻟََﻮْﺻُﻞ ﯾَُﺴﱠﻤﯽ َﺷْﺄﻧًﺎ َو َدْرزًا َﮐَﻤﺎ ﻟ َِﻤَﻔﺎِﺻﻞ »‪ِ «2‬ﻋَﻈﺎِم اﻟ ِْﻘْﺤِﻒ‪.‬‬
‫َو اﻟ ُْﻤﻠَْﺰُق ﻣِﻨُْﻪ َﻣﺎ ُﻫَﻮ ُﻣﻠَْﺰٌق ُﻃﻮﻟًﺎ ﻣِﺜُْﻞ َﻣْﻔَﺼِﻞ َﻣﺎ ﺑَﯿَْﻦ َﻋْﻈَﻤِﯽ اﻟﱠﺴﺎِﻋـ ِﺪ‪َ ،‬و ﻣِﻨُْﻪ َﻣﺎ ُﻫَﻮ ُﻣﻠَْﺰٌق َﻋْﺮﺿًﺎ ﻣِﺜُْﻞ َﻣْﻔَﺼِﻞ اﻟ ِْﻔْﻘَﺮاِت اﻟﱡﺴْﻔَﻠﯽ ﻣِْﻦ َﻓَﻘﺎِر اﻟﱡﺼﻠِْﺐ‬
‫َﻓﺈﱠن اﻟ ُْﻌﻠَْﯿﺎ ﺑَﯿَْﻨﻬﺎ »‪َ «3‬ﻣَﻔﺎِﺻُﻞ َﻏﯿُْﺮ ُﻣَﻮﺛﱠَﻘٍﮥ‪.‬‬
‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻧﯽ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اْﻟِﻘْﺤِﻒ‬
‫َأﱠﻣﺎ َﻣﻨَْﻔَﻌـ ُﮥ ُﺟْﻤَﻠـِﮥ َﻋْﻈِﻢ اﻟ ِْﻘْﺤِﻒ َﻓِﻬَﯽ إﻧﱠَﻬﺎ ُﺟﻨﱠٌﮥ ﻟ ِﻠـﱢﺪَﻣﺎِغ َﺳﺎﺗَِﺮٌة َو َواﻗِـَﯿ ٌﮥ َﻋِﻦ اﻵَﻓﺎِت‪َ .‬وأﱠﻣﺎ اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌُﮥ ﻓِﯽ َﺧﻠِْﻘَﻬﺎ َﻗَﺒﺎﺋَِﻞ َﮐﺜِﯿَﺮًة َو ِﻋَﻈﺎﻣًﺎ َﻓْﻮَق َواِﺣَﺪٍة‬
‫َﻓَﺘﻨَْﻘِﺴُﻢ إﻟَﯽ ُﺟْﻤَﻠَﺘﯿِْﻦ‪ُ :‬ﺟْﻤَﻠٌﮥ ُﻣْﻌَﺘَﺒَﺮٌة ﺑ ِﺎُﻷُﻣﻮِر اﻟ ﱠﺘِﯽ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ َﻧْﻔِﺴِﻪ‪َ ،‬و ُﺟْﻤَﻠٌﮥ ُﻣْﻌَﺘَﺒَﺮٌة ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ َﻣﺎ َﯾْﺤِﻮﯾِﻪ اﻟ َْﻌْﻈُﻢ‪.‬‬
‫أﱠﻣﺎ اﻟ ُْﺠْﻤَﻠـُﮥ اُﻷوﻟَﯽ َﻓَﺘﻨَْﻘِﺴُﻢ إﻟَﯽ َﻣﻨَْﻔَﻌَﺘﯿِْﻦ‪ :‬إْﺣـ َﺪاُﻫَﻤﺎ َأﻧﱠُﻪ إِن اﺗﱠَﻔَﻖ أْن َﯾْﻌِﺮَض ﻟ ِﻠِْﻘْﺤِﻒ آَﻓٌﮥ ﻓِﯽ ُﺟْﺰٍء ﻣِﻨُْﻪ »‪ «4‬ﻣِْﻦ َﮐـْﺴ ٍﺮ أْو ُﻋُﻔﻮَﻧٍﮥ‪ ،‬ﻟَْﻢ َﯾِﺠْﺐ أنْ‬
‫َﯾُﮑﻮَن َذﻟ َِﮏ َﻋﺎّﻣًﺎ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬ط‪ :‬ﺗﺤﺎزﯾﺰ‪ .‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺨﺎرﯾﺰ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﮐﻤﺎ ﻟﻤﻔﺎﺻﻞ‪ .‬ب‪ :‬ﮐﺎﻟﻤﻔﺎﺻﻞ‪ .‬آ‪ :‬ﮐﻤﻔﺎﺻﻞ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﯿﻨﻬﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ‪ .‬آ‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ ﺑﯿﻨﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ -:‬ﻣﻨﻪ‪ .‬آ‪ :‬ﺟﺮﻣﻪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪130 :‬‬
‫ﻟ ِﻠِْﻘْﺤِﻒ ُﮐﻠﱢِﻪ‪َ ،‬ﮐَﻤـ ﺎ َﯾُﮑﻮُن ﻟَْﻮ َﮐـ ﺎَن َﻋْﻈﻤًﺎ َواِﺣـ ﺪًا‪َ .‬و اﻟﺜﱠﺎﻧِـَﯿ ُﮥ أْن ﻻ َﯾُﮑﻮَن ﻓِﯽ َﻋْﻈٍﻢ َواِﺣـ ٍﺪ اْﺧﺘِﻼُف َأْﺟَﺰاٍء ﻓِﯽ اﻟﱠﺼﻼﺑَـِﮥ َو اﻟﻠﱢﯿِﻦ‪َ ،‬واﻟﺘﱠَﺨﻠُْﺨِﻞ َو‬
‫اﻟﺘﱠَﮑﺎﺛُِﻒ‪َ ،‬و اﻟﱢﺮﻗﱠِﮥ َو اﻟ ِْﻐَﻠِﻆ‪ ،‬اﻻْﺧﺘِﻼُف اﻟ ﱠِﺬي َﯾْﻘَﺘِﻀﯿِﻪ اﻟ َْﻤْﻌَﻨﯽ اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮُر َﻋْﻦ َﻗِﺮﯾٍﺐ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟ ُْﺠْﻤَﻠـُﮥ اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿُﮥ‪َ :‬ﻓِﻬَﯽ اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌُﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗﺘِﱡﻢ ﺑ ِﺎﻟﱡﺸُﺆوِن »‪َ ،«1‬ﻓَﺒْﻌـُﻀ َﻬﺎ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ َﻧْﻔِﺴِﻪ‪ ،‬ﺑ َِﺄْن َﯾُﮑﻮَن ﻟ َِﻤﺎ َﻏﻠَُﻆ »‪ «2‬ﻣَِﻦ اَﻷﺑ ِْﺨَﺮِة اﻟ ُْﻤْﻤَﺘﻨَِﻌِﮥ‬
‫َﻋِﻦ اﻟﱡﻨُﻔـﻮِذ ﻓِﯽ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ َﻧْﻔِﺴِﻪ‪ ،‬ﻟ ِِﻐَﻠِﻈِﻪ »‪َ «3‬ﻃِﺮﯾٌﻖ َو َﻣْﺴَﻠٌﮏ ﻟ ِﯿَُﻔﺎِرَﻗُﻪ »‪َ «4‬ﻓﯿَُﻨﱠﻘﯽ اﻟـﱢﺪَﻣﺎُغ ﺑ ِﺎﻟﺘﱠَﺤﱡﻠِﻞ‪َ .‬و َﻣﻨَْﻔَﻌٌﮥ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ َﻣﺎ َﯾْﺨُﺮُج ﻣَِﻦ اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ ﻣِْﻦ‬
‫ﻟ ِﯿِﻒ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ اﻟ ﱠِﺬي َﯾﻨْﺒُُﺖ ﻓِﯽ َأْﻋَﻀﺎِء اﻟﱠﺮأِْس ﻟ َِﯿُﮑﻮَن ﻟََﻬﺎ َﻃِﺮﯾٌﻖ‪َ .‬و َﻣﻨَْﻔَﻌَﺘﺎِن ُﻣْﺸَﺘَﺮَﮐَﺘﺎِن ﺑَﯿَْﻦ اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ »‪َ «5‬وﺑَﯿَْﻦ َﺷﯿَْﺌﯿِْﻦ آَﺧَﺮﯾِْﻦ‪َ ،‬أَﺣُﺪُﻫَﻤﺎ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس‬
‫إﻟَﯽ اﻟ ُْﻌُﺮوِق َو اﻟﱠﺸَﺮاﯾِﯿِﻦ اﻟﱠﺪاِﺧَﻠِﮥ إﻟَﯽ َداِﺧِﻞ اﻟﱠﺮأِْس‪ ،‬ﻟ َِﮑْﯽ َﯾُﮑﻮَن ﻟََﻬﺎ َﻃِﺮﯾٌﻖ َو َﻣﻨَْﻔَﻌٌﮥ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻟ ِْﺤَﺠﺎِب اﻟ َْﻐﻠِﯿِﻆ اﻟﺜﱠِﻘﯿِﻞ‪َ ،‬ﻓَﺘَﺘَﺸﺒﱠُﺚ أْﺟَﺰاٌء ﻣِﻨُْﻪ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 88‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺑ ِﺎﻟﱡﺸُﺆوِن َﻓَﯿْﺴـ َﺘِﻘﱡﻞ َﻋِﻦ اﻟـﱢﺪَﻣﺎِغ َوﻻ َﯾﺜُْﻘُﻞ َﻋَﻠﯿِْﻪ‪َ .‬و اﻟﱠﺸْﮑُﻞ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱡﯽ ﻟ َِﻬـ َﺬا اﻟ َْﻌْﻈِﻢ ُﻫَﻮ اﻻْﺳـ ﺘَِﺪاَرُة َﻷﻣَْﺮﯾِْﻦ َوَﻣﻨَْﻔَﻌَﺘﯿِْﻦ‪َ .‬أَﺣُﺪُﻫَﻤﺎ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ َداِﺧٍﻞ‬
‫َوُﻫَﻮ أﱠن اﻟﱠﺸْﮑـ َﻞ اﻟ ُْﻤْﺴـ َﺘِﺪﯾَﺮ َأْﻋَﻈُﻢ َﻣَﺴﺎـَﺣ ًﮥ ﻣِﱠﻤﺎ ﯾُِﺤﯿُﻂ ﺑ ِِﻪ َﻏﯿُْﺮُه ﻣَِﻦ اَﻷْﺷـ َﮑﺎِل اﻟ ُْﻤْﺴـ َﺘِﻘﯿَﻤِﮥ اﻟ ُْﺨُﻄﻮِط إْذ َﺗَﺴﺎَوْت ِإَﺣﺎَﻃﺘَُﻬﺎ‪َ .‬واﻵَﺧُﺮ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ‬
‫ـَﺧ ﺎِرٍج َوُﻫَﻮ أﱠن اﻟﱠﺸْﮑـ َﻞ اﻟُﻤْﺴـ َﺘِﺪﯾَﺮ ﻻـ َﯾﻨَْﻔِﻌُﻞ ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻤَﺼﺎِدَﻣﺎِت َﻣﺎ َﯾﻨَْﻔِﻌُﻞ َﻋﻨُْﻪ ُذو اﻟﱠﺰَواَﯾﺎ‪َ .‬وُﺧﻠَِﻖ إﻟَﯽ ُﻃﻮٍل َﻣَﻊ اْﺳـ ﺘَِﺪاَرٍة َﻷﱠن َﻣَﻨﺎﺑ َِﺖ اَﻷْﻋَﺼﺎِب‬
‫اﻟﱢﺪَﻣﺎِﻏﯿﱠِﮥ َﻣْﻮُﺿﻮَﻋٌﮥ ﻓِﯽ اﻟﱡﻄﻮِل َو َﮐَﺬﻟ َِﮏ َﯾِﺠُﺐ ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ َﯾﻨَْﻀِﻐَﻂ »‪َ .«6‬وﻟَُﻪ ﻧُﺘُﻮآِن إﻟَﯽ ﻗُﱠﺪاُم َو إﻟَﯽ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ :‬ﺑﺎﻟﺸﺆن‪ .‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺎﻟﺸﯿﻮن‪ .‬ب‪ :‬ﺑﺎﻟﺸﺆون‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻏﻠﻆ‪ .‬ب‪ :‬ﯾﺘﺤّﻠﻞ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﻟﻐﻠﻈﻬﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﻟﻐﻠﻈﻪ‪ .‬ج‪ :‬ﻟﻐﻠﻆ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ :‬ﻟﺘﻔﺎرق‪ .‬ب‪ :‬ﻟﯿﻔﺎرﻗﻪ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ ‪ 130‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﺗﺸﺮﯾﺢ اﻟﻘﺤﻒ ‪ .....‬ص ‪129 :‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ :‬اﻟﺪﻣﺎغ‪ .‬ط‪ :‬اﻟﻘﻄﺎع‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ :‬ﯾﻨﻀﻐﻂ‪ .‬ط‪ :‬ﯾﻨﻀﻐﻆ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪131 :‬‬
‫َﺧﻠُْﻒ ﻟ َِﯿِﻘَﯿﺎ اَﻷْﻋَﺼﺎَب اﻟ ُْﻤﻨَْﺤِﺪَرَة ﻣَِﻦ اﻟ َْﺠﻨَْﺒَﺘﯿِْﻦ »‪َ .«1‬و ﻟ ِِﻤﺜِْﻞ َﻫَﺬا اﻟﱠﺸْﮑِﻞ ُدُروٌز َﺛﻼَﺛٌﮥ َﺣِﻘﯿِﻘﯿﱠٌﮥ َوَدْرَزاِن َﮐﺎِذﺑَﺎِن‪َ ،‬وﻣَِﻦ اُﻷوﻟَﯽ َدْرٌز ُﻣْﺸَﺘَﺮٌك َﻣَﻊ‬
‫اﻟ َْﺠﺒَْﻬِﮥ َﻗْﻮِﺳـ ﱞﯽ َﻫَﮑَﺬا؟ َوﯾَُﺴـ ﱠﻤﯽ اِﻹْﮐﻠِﯿﻠِﱠﯽ‪َ .‬وَدْرٌز ُﻣَﻨﱢﺼٌﻒ ﻟ ُِﻄﻮِل اﻟﱠﺮأِْس ُﻣْﺴَﺘِﻘﯿٌﻢ ﯾَُﻘﺎُل ﻟَُﻪ َوْﺣَﺪُه َﺳْﻬِﻤﱞﯽ‪َ .‬وإَذا اْﻋﺘُﺒَِﺮ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬِﮥ اﺗﱢَﺼﺎﻟ ِِﻪ ﺑ ِﺎِﻹْﮐﻠِﯿﻠِﱢﯽ‬
‫ﻗِﯿَﻞ ﻟَُﻪ َﺳـ ﱡﻔﻮِدﱞي‪َ ،‬وَﺷـ ْﮑﻠُُﻪ َﮐَﺸـ ْﮑِﻞ َﻗْﻮٍس َﯾُﻘﻮُم ﻓِﯽ َوَﺳِﻄِﻪ َﺧﱞﻂ ُﻣْﺴَﺘِﻘﯿٌﻢ َﮐﺎﻟ َْﻌُﻤﻮِد َﻫَﮑَﺬا؟ َو اﻟﱠﺪْرُز اﻟﺜﱠﺎﻟ ُِﺚ ُﻫَﻮ ُﻣْﺸَﺘَﺮٌك ﺑَﯿَْﻦ اﻟﱠﺮأِْس ﻣِْﻦ َﺧﻠُْﻒ‪،‬‬
‫َوﺑَﯿَْﻦ َﻗﺎِﻋـ َﺪﺗِِﻪ‪َ ،‬وُﻫَﻮ َﻋَﻠﯽ َﺷـ ْﮑِﻞ َزاِوَﯾـٍﮥ َﯾﺘﱠِﺼُﻞ ﺑ ِﻨُْﻘَﻄﺘَِﻬﺎ َﻃَﺮُف اﻟﱠﺴْﻬِﻤﱢﯽ‪َ ،‬وﯾَُﺴـ ﱠﻤﯽ اﻟﱠﺪْرَز اﻟﻼﻣِﱠﯽ ﻷﻧﱠُﻪ ﯾُْﺸـ ﺒُِﻪ اﻟﻠﱠﺎَم ﻓِﯽ ِﮐَﺘﺎﺑَِﮥ اﻟ ْﯿُﻮَﻧﺎﻧِﯿﱢﯿَﻦ‪َ «2» ،‬وإَذا‬
‫اﻧ ْـَﻀ ﱠﻢ إﻟَﯽ اﻟـﱠﺪْرَزﯾِْﻦ اﻟ ُْﻤَﻘـ ﱠﺪَﻣﯿِْﻦ ـَﺻ ﺎَر َﺷـ ْﮑﻠُُﻪ َﻫـَﮑ َﺬا؟؟ َوَأﱠﻣﺎ اﻟـﱠﺪْرَزاِن اﻟ َْﮑﺎِذﺑَـﺎِن َﻓُﻬَﻤـ ﺎ آِﺧـ َﺬاِن ﻓِﯽ ُﻃـ ﻮِل اﻟﱠﺮأِْس َﻋَﻠﯽ ُﻣـَﻮاَزاِة اﻟﱠﺴْﻬِﻤﱢﯽ ﻣَِﻦ‬
‫اﻟ َْﺠﺎﻧَِﺒﯿِْﻦ‪َ ،‬وﻟَﯿَْﺴﺎ ﺑ َِﻐﺎﺋَِﺼﯿِْﻦ ﻓِﯽ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ َﺗَﻤﺎَم اﻟ َْﻐْﻮِص‪َ ،‬وﻟ َِﻬَﺬا ﯾَُﺴﱠﻤَﯿﺎِن ﻗِْﺸِﺮﯾﱠﯿِْﻦ‪َ .‬وإَذا اﺗﱠَﺼَﻠﺎ ﺑ ِﺎﻟﺜﱠﻼَﺛِﮥ اُﻷَوِل »‪ «3‬اﻟ َْﺤِﻘﯿِﻘﯿﱠِﮥ َﺻﺎَرْت َﺷْﮑﻠَُﻬﺎ َﻫَﮑَﺬا؟؟‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ َأْﺷـ َﮑﺎُل اﻟﱠﺮأِْس اﻟ َْﻐﯿِْﺮ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﯿﱠِﮥ َﻓِﻬَﯽ َﺛﻼَﺛـٌﮥ‪َ .‬أَﺣـ ُﺪَﻫﺎ َأْن ﯾُﻨَْﻘَﺺ اﻟﱡﻨﺘُﻮُء اﻟُﻤَﻘـ ﱠﺪُم َﻓﯿُْﻔَﻘـ َﺪ ﻟَُﻪ ﻣَِﻦ اﻟـﱡﺪُروِز اﻟﱠﺪْرُز اﻹْﮐﻠِﯿﻠِﱡﯽ‪َ .‬واﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ أْن ﯾُﻨَْﻘَﺺ‬
‫اﻟﱡﻨﺘُـﻮُء اﻟ ُْﻤـ َﺆﱠﺧُﺮ َﻓﯿُْﻔَﻘـ َﺪ ﻟَُﻪ ﻣَِﻦ اﻟـﱡﺪُروِز اﻟـﱠﺪْرُز اﻟـﱠﻞ اﻣِﱡﯽ‪َ .‬واﻟﺜﱠﺎﻟ ُِﺚ أْن ﯾُْﻔَﻘـ َﺪ ﻟَُﻪ اﻟﱡﻨﺘُـﻮآِن َﺟِﻤﯿﻌـًﺎ َوَﯾـِﺼ ﯿَﺮ اﻟﱠﺮأُْس َﮐـ ﺎﻟ ُْﮑَﺮِة ُﻣَﺘَﺴـ ﺎِوي »‪ «4‬اﻟﱡﻄﻮِل‬
‫َواﻟ َْﻌْﺮِض‪َ .‬ﻗﺎَل َﻓﺎِﺿُﻞ اَﻷِﻃﺒﱠﺎِء »َﺟﺎﻟ ِﯿﻨُﻮُس«‪ :‬إﱠن َﻫـ َﺬا اﻟﱠﺸْﮑَﻞ ﻟَﱠﻤﺎ َﺗَﺴﺎَوي ﻓِﯿِﻪ اَﻷﺑ َْﻌﺎُد َوَﺟَﺐ ﻓِﯽ اﻟ َْﻌْﺪِل أْن َﯾَﺘَﺴﺎَوي ﻓِﯿِﻪ ﻗِْﺴـ َﻤُﮥ اﻟﱡﺪُروِز‪َ ،‬وَﻗْﺪ َﮐﺎَن‬
‫ﻗِْﺴَﻤُﮥ اﻟﱡﺪُروِز ﻓِﯽ اَﻷﱠوِل ﻟ ِﻠﱡﻄﻮِل َدْرٌز »‪َ «5‬وﻟ ِﻠَْﻌْﺮِض َدْرَزاِن‪َ ،‬ﻓَﯿُﮑﻮُن َﻫﺎُﻫَﻨﺎ ﻟ ِﻠﱡﻄﻮِل َدْرٌز‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬اﻟﺠﻨﺒﯿﻦ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﺠﻨﺒﺘﯿﻦ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ +:‬وﻫﻮ؟‪.‬‬
‫)‪ (3‬آ‪ ،‬ط‪ :‬ﺑﺎﻟﺪروز اﻟﺤﻘﯿﻘﯿﮥ‪ .‬ب‪ :‬ﺑﺎﻟﺜﻼﺛﮥ اﻷوﻟﯽ‪ .‬ج‪ :‬ﺑﺎﻟﺜﻼﺛﮥ اﻷول‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﺘﺴﺎوي‪ .‬ط‪ :‬ﻣﺘﺴﺎوﯾﮥ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ +:‬واﺣﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪132 :‬‬
‫َوﻟ ِﻠَْﻌْﺮِض َﮐـ َﺬﻟ َِﮏ َدْرٌز َواِﺣـ ٌﺪ‪َ ،‬وَأْن َﯾُﮑﻮَن اﻟـﱠﺪْرُز اﻟ َْﻌْﺮِﺿـ ﱡﯽ ﻓِﯽ َوَﺳـ ِﻂ اﻟ َْﻌْﺮِض ﻣَِﻦ اُﻷُذِن إﻟَﯽ اُﻷُذِن »‪َ «1‬ﮐَﻤﺎ أﱠن اﻟـﱠﺪْرَز اﻟﱡﻄﻮﻟ ِﱠﯽ ﻓِﯽ َوَﺳـ ِﻂ‬
‫اﻟﱡﻄﻮِل‪َ .‬ﻗﺎَل َﻫـ َﺬا اﻟ َْﻔﺎِﺿُﻞ »‪َ :«2‬وﻻـ ﯾُْﻤِﮑُﻦ أْن َﯾُﮑﻮَن ﻟ ِﻠﱠﺮأِس َﺷـ ْﮑٌﻞ َراﺑ ٌِﻊ َﻏﯿُْﺮ َﻃﺒِﯿِﻌﱟﯽ َﺣﺘﱠﯽ َﯾُﮑﻮَن اﻟﱡﻄﻮُل َأﻧ َْﻘَﺺ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌْﺮِض إﻟّـﺎ َوﯾُﻨَْﻘُﺺ ﻣِْﻦ‬
‫ﺑ ُُﻄﻮِن اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ أْو ِﺟْﺮﻣِِﻪ َﺷـ ْﯽ ٌء‪َ ،‬وَذﻟ َِﮏ ُﻣَﻀﺎﱞد ﻟ ِﻠَْﺤَﯿﺎِة َﻣﺎﻧٌِﻊ َﻋْﻦ ِﺻـ ﱠﺤِﮥ اﻟﺘﱠْﺮِﮐﯿِﺐ‪َ .‬وَﺻﱠﻮَب َﻗْﻮَل ُﻣَﻘﱠﺪِم اَﻷِﻃﺒﱠﺎِء »ﺑ ُْﻘَﺮاَط« إْذ َﺟَﻌَﻞ َأْﺷَﮑﺎَل اﻟﱠﺮأِْس‬
‫َأْرﺑََﻌًﮥ َﻓَﻘْﻂ َﻓﺎْﻋَﻠْﻢ َذﻟ َِﮏ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 89‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬

‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻟُﺚ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻣﺎ ُدوَن اْﻟِﻘْﺤِﻒ‬

‫َو ﻟ ِﻠﱠﺮأِْس ﺑَْﻌـَﺪ َﻫـ َﺬا َﺧْﻤَﺴـ ُﮥ ِﻋَﻈﺎٍم‪َ ،‬أْرﺑََﻌـ ٌﮥ َﮐﺎﻟ ُْﺠـ ْﺪَراِن‪َ ،‬و َواِﺣـ ٌﺪ َﮐﺎﻟ َْﻘﺎِﻋـ َﺪِة‪َ ،‬وُﺟِﻌَﻠْﺖ َﻫـ ِﺬِه اﻟ ُْﺠـ ْﺪَراُن َأْﺻـ َﻠَﺐ ﻣَِﻦ اﻟ َْﯿﺎﻓُﻮِخ‪ ،‬ﻷﱠن اﻟﱠﺴَﻘَﻄﺎِت وَ‬
‫اﻟﱠﺼَﺪَﻣـ ﺎِت َﻋَﻠﯿَْﻬﺎ َأْﮐَﺜُﺮ‪َ ،‬وﻷﱠن اﻟ َْﺤﺎـَﺟ َﮥ إﻟَﯽ َﺗَﺨﻠُْﺨِﻞ اﻟ ِْﻘْﺤِﻒ َو اﻟ َْﯿﺎﻓُﻮِخ َأَﻣﱡﺲ َﻷﻣَْﺮﯾِْﻦ‪َ :‬أَﺣـ ُﺪُﻫَﻤﺎ ﻟ َِﯿﻨُْﻔـَﺬ ﻓِﯿِﻪ اﻟ ْﺒَُﺨﺎُر اﻟ ُْﻤَﺘَﺤﻠﱢُﻞ‪َ .‬و اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ َﯾﺜُْﻘَﻞ‬
‫َﻋَﻠﯽ اﻟـﱢﺪَﻣﺎِغ‪َ .‬وُﺟِﻌَﻞ َأْﺻـ َﻠَﺐ اﻟ ُْﺠـ ْﺪَراِن ُﻣَﺆﱠﺧُﺮَﻫﺎ ﻷﻧﱠُﻪ َﻏﺎﺋٌِﺐ َﻋْﻦ ِﺣَﺮاَﺳـ ِﮥ اﻟ َْﺤَﻮاﱢس‪َ ،‬ﻓﺎﻟ ِْﺠـ َﺪاُر اَﻷﱠوُل ُﻫَﻮ َﻋْﻈُﻢ اﻟ َْﺠﺒَْﻬـ ِﮥ َوَﯾُﺤـ ﱡﺪُه ﻣِْﻦ َﻓْﻮُق اﻟﱠﺪْرُز‬
‫اﻹْﮐﻠِﯿﻠِﱡﯽ‪َ ،‬و ﻣِْﻦ َأْﺳَﻔُﻞ َدْرٌز آَﺧُﺮ »‪َ «3‬ﯾْﻤَﺘﱡﺪ »‪ «4‬ﻣِْﻦ َﻃَﺮِف اﻹْﮐﻠِﯿﻠِﱢﯽ َﻣﺎّرًا َﻋَﻠﯽ‬
‫اﻟ َْﻌﯿِْﻦ ِﻋﻨْـَﺪ اﻟ ْـَﺤ ﺎِﺟِﺐ ُﻣﺘﱠـِﺼ ًﻠﺎ آِﺧُﺮُه ﺑ ِـﺎﻟﱠﻄَﺮِف اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ ﻣَِﻦ اﻹـْﮐﻠِﯿﻠِﱢﯽ‪َ ،‬و اﻟ ِْﺠـ َﺪاَراِن اﻟﻠﱠَﺬاِن ﯾُْﻤَﻨـًﮥ َو ﯾُْﺴـ َﺮًة َﻓُﻬَﻤـ ﺎ اﻟ َْﻌْﻈَﻤـ ﺎِن اﻟﻠﱠَﺬاِن ﻓِﯿِﻬَﻤـ ﺎ اُﻷُذَﻧﺎِن‪،‬‬
‫َوﯾَُﺴﱠﻤَﯿﺎِن اﻟ َْﺤَﺠِﺮﯾﱠﯿِْﻦ »‪ «5‬ﻟ َِﺼﻼﺑَﺘِِﻬَﻤﺎ َو َﯾُﺤﱡﺪ ُﮐﱠﻞ َواِﺣٍﺪ ﻣِﻨُْﻬَﻤﺎ ﻣِْﻦ َﻓْﻮُق اﻟﱠﺪْرُز اﻟ ِْﻘْﺸِﺮﱡي‪َ ،‬و ﻣِْﻦ َأْﺳَﻔُﻞ َدْرٌز‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬ﻋﻠﯽ ﻫﺬه اﻟﺼﻮرة؟‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ :‬اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺠﺎﻟﯿﻨﻮس‪ .‬ج‪ :‬ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس‪ .‬ب‪ :‬ﻫﺬا اﻟﻔﺎﺿﻞ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ -:‬آﺧﺮ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻤﺘّﺪ‪ .‬آ‪ :‬ﯾﺒﺘﺪي‪.‬‬
‫)‪ (5‬آ‪ ،‬ج‪ ،‬ط‪ :‬اﻟﺤﺠﺮﯾﯿﻦ‪ .‬ب‪ :‬اﻟﺤﺠﺮﺗﯿﻦ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪133 :‬‬
‫َﯾـْﺄﺗِﯽ ﻣِْﻦ َﻃَﺮِف اﻟـﱠﺪْرِز اﻟـﱠﻞ اﻣِﱢﯽ‪َ ،‬وَﯾُﻤﱡﺮ ُﻣﻨَْﺘِﻬﯿـًﺎ إﻟَﯽ اِﻹْﮐﻠِﯿﻠِﱢﯽ‪َ ،‬و ﻣِْﻦ ﻗُـﱠﺪاُم ُﺟْﺰٌء ﻣَِﻦ اِﻹْﮐﻠِﯿﻠِﱢﯽ‪َ ،‬و ﻣِْﻦ َﺧﻠُْﻒ ُﺟْﺰٌء ﻣَِﻦ اﻟﱠﻞ اﻣِﱢﯽ‪َ .‬و َأﱠﻣﺎ اﻟ ِْﺠـ َﺪاُر‬
‫اﻟﱠﺮاﺑ ُِﻊ َﻓَﯿُﺤﱡﺪُه ﻣِْﻦ َﻓْﻮُق‬
‫اﻟﱠﺪْرُز اﻟﱠﻞ اﻣِﱡﯽ‪َ ،‬و ﻣِْﻦ َأْﺳَﻔُﻞ اﻟﱠﺪْرُز اﻟ ُْﻤْﺸَﺘَﺮُك ﺑَﯿَْﻦ اﻟﱠﺮأِْس َو اﻟ َْﻮﺗِِﺪﱢي َوَﯾِﺼُﻞ ﺑَﯿَْﻦ َﻃَﺮﻓِﯽ اﻟﱠﻞ اﻣِﱢﯽ‪.‬‬
‫َو َأﱠﻣﺎ َﻗﺎِﻋـ َﺪُة اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ َﻓُﻬَﻮ اﻟ َْﻌْﻈُﻢ اﻟ ﱠِﺬي َﯾْﺤِﻤُﻞ َﺳﺎﺋَِﺮ اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم َوﯾَُﻘﺎُل ﻟَُﻪ اﻟ َْﻮﺗِِﺪﱡي َوُﺧﻠَِﻖ ـُﺻ ﻠْﺒًﺎ ﻟ َِﻤﻨَْﻔَﻌَﺘﯿِْﻦ‪ :‬إْﺣَﺪاُﻫَﻤﺎ أﱠن اﻟﱠﺼﻼﺑََﮥ ﺗُِﻌﯿُﻦ َﻋَﻠﯽ اﻟ َْﺤْﻤِﻞ‪.‬‬
‫َو اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ أﱠن اﻟﱡﺼﻠَْﺐ َأَﻗﱡﻞ َﻗﺒُﻮﻟًﺎ ﻟ ِﻠُْﻌُﻔﻮَﻧِﮥ ﻣَِﻦ اﻟُﻔُﻀﻮِل َو َﻫَﺬا اﻟ َْﻌْﻈُﻢ َﻣْﻮُﺿﻮٌع َﺗْﺤَﺖ ﻓُُﻀﻮٍل َﺗﻨَْﺼﱡﺐ ِإﻟَﯿِْﻪ َداﺋِﻤًﺎ‪َ ،‬ﻓﺎْﺣﺘِﯿَﻂ ﻓِﯽ َﺗْﺼﻠِﯿﺒِِﻪ »‪َ ،«1‬وﻓِﯽ ُﮐﱢﻞ‬
‫َواِﺣٍﺪ ﻣِْﻦ َﺟﺎﻧَِﺒِﯽ اﻟﱡﺼْﺪَﻏﯿِْﻦ َﻋْﻈَﻤﺎِن ُﺻﻠَْﺒﺎِن َﯾْﺴﺘَُﺮاِن اﻟ َْﻌَﺼَﺒَﮥ اﻟ َْﻤﺎﱠرَة ﻓِﯽ اﻟﱡﺼْﺪِغ‪َ ،‬و َوْﺿُﻌُﻬَﻤﺎ ﻓِﯽ ُﻃﻮِل اﻟﱡﺼْﺪِغ َﻋَﻠﯽ اﻟ ِْﻮَراِب ﯾَُﺴﱠﻤَﯿﺎِن اﻟﱠﺰْوَج‪.‬‬
‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺮاِﺑُﻊ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ ِﻋَﻈﺎِم اْﻟَﻔﱠﮑْﯿِﻦ َو اَﻷْﻧِﻒ‬
‫أﱠﻣﺎ ِﻋَﻈـ ﺎُم اﻟ َْﻔﱢﮏ َواﻟﱡﺼْﺪِغ‪َ :‬ﻓَﯿَﺘَﺒﯿﱠُﻦ َﻋـ َﺪُدَﻫﺎ َﻣَﻊ َﺗﺒْﯿِﯿﻨَِﻨﺎ ﻟ ِـُﺪُروِز اﻟ َْﻔِﮏ »‪َ «2‬ﻓَﻨُﻘﻮُل‪ :‬إﱠن اﻟ َْﻔـ ﱠﮏ اﻷَـْﻋَﻠﯽ َﯾُﺤـ ﱡﺪُه ﻣِْﻦ َﻓْﻮُق َدْرٌز ُﻣْﺸـ َﺘَﺮٌك ﺑَﯿَْﻨُﻪ َوﺑَﯿَْﻦ‬
‫اﻟ َْﺠﺒَْﻬـ ِﮥ َﻣﺎﱞر »‪َ «3‬ﺗْﺤـ َﺖ اﻟ ْـَﺤ ﺎِﺟِﺐ ﻣَِﻦ اﻟﱡﺼْﺪِغ إﻟَﯽ اﻟﱡﺼْﺪِغ‪َ ،‬وَﯾُﺤـ ﱡﺪُه ﻣِْﻦ َﺗْﺤُﺖ َﻣَﻨـﺎﺑ ُِﺖ اﻷْﺳـ َﻨﺎِن‪َ ،‬وﻣَِﻦ اﻟ ْـَﺠ ﺎﻧَِﺒﯿِْﻦ َدْرٌز َﯾـْﺄﺗِﯽ ﻣِْﻦ َﻧﺎِﺣـَﯿ ِﮥ اﻷُـُذِن‬
‫ُﻣْﺸَﺘَﺮﮐًﺎ ﺑَﯿَْﻨُﻪ َوﺑَﯿَْﻦ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ اﻟ َْﻮﺗِِﺪﱢي اﻟ ﱠِﺬي ُﻫَﻮ َوَراَء اَﻷْﺿـ َﺮاِس‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟﱠﻄَﺮُف اﻟ ْﺂَﺧُﺮ ُﻫَﻮ ُﻣﻨَْﺘَﻬﺎُه َأْﻋﻨِﯽ َأﻧﱠُﻪ َﯾِﻤﯿُﻞ َﺛﺎﻧِﯿًﺎ »‪ «4‬إﻟَﯽ اِﻹﻧ ِْﺴﱢﯽ َﯾِﺴﯿﺮًا‪ ،‬ﻓَﯿُﮑﻮُن‬
‫َدْرٌز َﯾْﻔُﺮُق ﺑَﯿَْﻦ َﻫَﺬا َوﺑَﯿَْﻦ اﻟﱠﺪْرِز اﻟ ﱠِﺬي َﻧْﺬُﮐُﺮُه‪َ ،‬وُﻫَﻮ اﻟ ﱠِﺬي َﯾْﻘَﻄُﻊ أْﻋَﻠﯽ اﻟ َْﺤَﻨِﮏ ُﻃﻮﻟًﺎ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺼﻠﯿﺒﻪ‪ .‬ط‪ :‬ﺗﺼّﻠﺒﻪ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ +:‬اﻷﻋﻠﯽ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﻣﺎّرًا‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﺎّر‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺛﺎﻧﯿًﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﻧﺎﺑﯿًﺎ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪134 :‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 90‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َﻓَﻬـ ِﺬِه ُﺣـ ُﺪوُدُه‪َ .‬وَأﱠﻣﺎ ُدُروُزُه اﻟﱠﺪاِﺧَﻠـُﮥ ﻓِﯽ ُﺣـ ُﺪوِدِه‪َ ،‬ﻓِﻤْﻦ َذﻟ َِﮏ َدْرٌز َﯾﻘَْﻄُﻊ أْﻋَﻠﯽ اﻟ َْﺤَﻨِﮏ ُﻃﻮﻟًﺎ َوَدْرٌز آَﺧُﺮ »‪َ «1‬ﯾﺒَْﺘـِﺪُئ َﻣﺎ ﺑَﯿَْﻦ اﻟ َْﺤﺎِﺟَﺒﯿِْﻦ إﻟَﯽ‬
‫ُﻣَﺤﺎَذاِة َﻣﺎ ﺑَﯿَْﻦ اﻟﺜﱠﻨِﯿﱠَﺘﯿِْﻦ‪َ ،‬وَدْرٌز آَﺧُﺮ َﯾﺒَْﺘـِﺪُئ ﻣِْﻦ ِﻋﻨْـِﺪ ُﻣﺒَْﺘـَﺪِإ َﻫـ َﺬا اﻟـﱠﺪْرِز‪َ ،‬وَﯾِﻤﯿُﻞ َﻋﻨُْﻪ ُﻣﻨَْﺤِﺪرًا إﻟَﯽ ُﻣَﺤﺎَذاِة َﻣﺎ ﺑَﯿَْﻦ اﻟﱠﺮﺑَﺎِﻋَﯿِﮥ َواﻟﻨﱠﺎِب ﻣَِﻦ اﻟ َْﯿِﻤﯿِﻦ‪،‬‬
‫وَدْرٌز آَﺧُﺮ ﻣِﺜْﻠُُﻪ ﻓِﯽ اﻟﱢﺸَﻤـ ﺎِل‪َ ،‬ﻓَﯿَﺘـَﺤ ﱠﺪُد إذًا ﺑَﯿَْﻦ َﻫـ ِﺬِه اﻟـﱡﺪُروِز اﻟﺜﱠَﻠﺎَﺛـِﮥ اﻟ ُْﻮْﺳـ َﻄﯽ َو اﻟﱠﻄَﺮَﻓﯿِْﻦ‪َ .‬وﺑَﯿَْﻦ ُﻣـَﺤ ﺎَذاِة َﻣَﻨﺎﺑ ِِﺖ اَﻷْﺳـ َﻨﺎِن اﻟ َْﻤـ ْﺬُﮐﻮَرِة َﻋْﻈَﻤﺎِن‬
‫ُﻣَﺜﻠﱠَﺜـﺎِن‪ ،‬ﻟَِﮑْﻦ َﻗﺎِﻋـ َﺪَﺗﺎ اﻟ ُْﻤَﺜﻠﱠَﺜﯿِْﻦ ﻟَﯿَْﺴـ َﺘﺎ ِﻋﻨْـَﺪ َﻣَﻨـﺎﺑ ِِﺖ اَﻷْﺳـ َﻨﺎِن ﺑَـْﻞ َﯾْﻌَﺘِﺮُض َﻗﺒَْﻞ َذﻟ َِﮏ َدْرٌز َﻗﺎِﻃٌﻊ َﻗِﺮﯾٌﺐ ﻣِْﻦ َﻗﺎِﻋـ َﺪِة اﻟ ِْﻤﻨَْﺨَﺮﯾِْﻦ »‪َ ،«2‬ﻷﱠن اﻟﱡﺪُروَز‬
‫اﻟﺜﱠﻼﺛََﮥ ﺗَُﺠﺎِوُز َﻫَﺬا اﻟ َْﻘﺎِﻃَﻊ إﻟَﯽ اﻟ َْﻤَﻮاِﺿِﻊ اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮَرِة‪َ ،‬وَﯾْﺤُﺼُﻞ ُدوَن اﻟ ُْﻤَﺜﻠﱠَﺜﯿِْﻦ َﻋْﻈَﻤﺎِن ﺗُِﺤﯿُﻂ ﺑ ِِﻬَﻤﺎ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ َﻗﺎِﻋَﺪَﺗﺎ »‪«3‬‬
‫اﻟ ُْﻤَﺜﻠﱠَﺜﯿِْﻦ‪َ ،‬وَﻣَﻨﺎﺑ ُِﺖ اَﻷْﺳـ َﻨﺎِن‪َ ،‬وﻗِـْﺴ َﻤﺎِن ﻣَِﻦ اﻟﱠﺪْرَزﯾِْﻦ اﻟﱠﻄَﺮﻓِﯿﱠﯿِْﻦ »‪َ «4‬ﯾْﻔِﺼُﻞ َأـَﺣ َﺪ اﻟ َْﻌْﻈَﻤﯿِْﻦ َﻋِﻦ »‪ «5‬اﻵـَﺧِﺮ َﻣﺎ َﯾﻨِْﺰُل ﻣَِﻦ اﻟـﱠﺪْرِز اَﻷْوَﺳِﻂ‪َ ،‬ﻓَﯿُﮑﻮُن‬
‫ﻟ ُِﮑﱢﻞ َﻋْﻈٍﻢ َزاِوَﯾَﺘﺎِن َﻗﺎﺋَِﻤَﺘﺎِن‬
‫ِﻋﻨَْﺪ َﻫَﺬا اﻟﱠﺪْرِز اﻟ َْﻔﺎِﺻِﻞ‪َ ،‬و َﺣﺎﱠدٌة ِﻋﻨَْﺪ اﻟﻨﱠﺎﺑَﯿِْﻦ‪َ ،‬و ُﻣﻨَْﻔِﺮَﺟٌﮥ ِﻋﻨَْﺪ اﻟ ِْﻤﻨَْﺨَﺮﯾِْﻦ‪َ ،‬و ﻣِْﻦ‬
‫ُدُروِز اﻟ َْﻔﱢﮏ اﻷْﻋَﻠﯽ َدْرٌز َﯾﻨِْﺰُل ﻣَِﻦ اﻟﱠﺪْرِز اﻟ ُْﻤْﺸَﺘَﺮِك اﻷْﻋَﻠﯽ آِﺧﺬًا إﻟَﯽ َﻧﺎِﺣَﯿِﮥ‬
‫اﻟ َْﻌﯿِْﻦ‪َ ،‬ﻓَﮑَﻤـ ﺎ َﯾﺒْﻠُ ُﻎ اﻟﱡﻨْﻘَﺮَة َﯾﻨَْﻘِﺴُﻢ إﻟَﯽ ُﺷـ ُﻌٍﺐ َﺛﻼَﺛـٍﮥ‪ُ :‬ﺷـ ْﻌَﺒٌﮥ َﺗُﻤﱡﺮ َﺗْﺤَﺖ اﻟـﱠﺪْرِز اﻟ ُْﻤْﺸَﺘَﺮِك َﻣَﻊ اﻟ َْﺠﺒَْﻬـ ِﮥ َوَﻓْﻮَق ﻧُْﻘَﺮِة اﻟ َْﻌﯿِْﻦ َﺣﺘﱠﯽ َﯾﺘﱠِﺼَﻞ ﺑ ِﺎﻟ َْﺤﺎِﺟِﺐ‪،‬‬
‫َوَدْرٌز ُدوَﻧﻪ َﯾﺘﱠِﺼُﻞ َﮐَﺬﻟ َِﮏ‬
‫ﻣِْﻦ َﻏﯿِْﺮ أْن َﯾْﺪُﺧَﻞ اﻟﱡﻨْﻘَﺮَة‪َ ،‬و َدْرٌز َﺛﺎﻟ ٌِﺚ َﯾﺘﱠِﺼُﻞ َﮐَﺬﻟ َِﮏ ﺑَْﻌَﺪ ُدُﺧﻮِل اﻟﱡﻨْﻘَﺮِة َوُﮐﱡﻞ َﻣﺎ ُﻫَﻮ‬
‫ﻣِﻨَْﻬﺎ َأْﺳَﻔُﻞ ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘَﯿﺎِس إﻟَﯽ اﻟﱠﺪْرِز اﻟ ﱠِﺬي َﺗْﺤَﺖ اﻟ َْﺤﺎِﺟِﺐ‪َ ،‬ﻓُﻬَﻮ َأﺑ َْﻌُﺪ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤْﻮِﺿﻊ اﻟ ﱠِﺬي‬
‫ﯾَُﻤﺎﱡﺳُﻪ اﻷْﻋَﻠﯽ‪َ .‬وﻟَِﮑِﻦ اﻟ َْﻌْﻈُﻢ اﻟ ﱠِﺬي َﯾْﻔِﺮُزُه اﻟﱠﺪْرُز اَﻷﱠوُل ﻣَِﻦ اﻟﺜﱠﻼَﺛِﮥ َأْﻋَﻈُﻢ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ اﻟ ﱠِﺬي َﯾْﻔِﺮُزُه اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ -:‬آﺧﺮ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ +:‬ﻫﮑﺬا(‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻗﺎﻋﺪﺗﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﻗﺎﻋﺪة‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻄﺮﻓﯿﯿﻦ‪ .‬ط‪ :‬اﻟﻄﺮﻓﯿﻦ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﻣﻦ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻋﻦ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪135 :‬‬
‫َو َأﱠﻣﺎ اﻷﻧ ُْﻒ َﻓَﻤَﻨﺎﻓُِﻌُﻪ َﻇﺎِﻫَﺮٌة َوِﻫَﯽ ﺛَﻼﺛٌَﮥ‪َ :‬أَﺣُﺪَﻫﺎ َأﻧﱠُﻪ ﯾُِﻌﯿُﻦ ﺑ ِﺎﻟﺘﱠْﺠِﻮﯾِﻒ اﻟ ﱠِﺬي َﯾْﺸـ َﺘِﻤُﻞ َﻋَﻠﯿِْﻪ ﻓِﯽ اﻻْﺳﺘِﻨَْﺸﺎِق َﺣﺘﱠﯽ َﯾﻨَْﺤِﺼَﺮ ﻓِﯿِﻪ َﻫَﻮاٌء َأْﮐَﺜَﺮ َوَﯾْﻌَﺘِﺪُل‬
‫»‪ «1‬أﯾْﻀًﺎ َﻗﺒَْﻞ اﻟﱡﻨُﻔﻮِذ إﻟَﯽ اﻟـﱢﺪَﻣﺎِغ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اﻟ َْﻬَﻮاَء اﻟ ُْﻤْﺴـ َﺘﻨَْﺸَﻖ َوإْن َﮐﺎَن َﯾﻨُْﻔُﺬ ُﺟﱡﻠُﻪ »‪ ،«2‬إﻟَﯽ اﻟﱢﺮَﺋِﮥ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن َﺷـ ْﻄﺮًا َﺻﺎﻟ َِﺢ اﻟِﻤْﻘَﺪاِر َﯾﻨُْﻔُﺬ »‪ «3‬أﯾْﻀًﺎ إﻟَﯽ‬
‫اﻟـﱢﺪَﻣﺎِغ‪َ ،‬وَﯾْﺠَﻤُﻊ أﯾْﻀًﺎ ﻟ ِﻼْﺳـ ﺘِﻨَْﺸﺎِق اﻟ ﱠِﺬي ﯾُْﻄَﻠُﺐ ﻓِﯿِﻪ اﻟﺘﱠَﺸـ ﱡﻤُﻢ َﻫَﻮاًء َﺻﺎﻟ ِﺤًﺎ ﻓِﯽ َﻣْﻮِﺿٍﻊ َواِﺣـ ٍﺪ َأَﻣﺎَم آﻟَـِﮥ اﻟﱠﺸﱢﻢ‪ ،‬ﻟ َِﯿُﮑﻮَن اِﻹْدَراُك َأْﮐَﺜَﺮ َو َأْوَﻓَﻖ‪.‬‬
‫َﻓَﻬِﺬِه َﺛﻼُث َﻣَﻨﺎﻓَِﻊ ﻓِﯽ َﻣﻨَْﻔَﻌٍﮥ‪.‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟﺜﱠﺎﻧِـَﯿ ُﮥ‪َ :‬ﻓـﺈﻧﱠُﻪ ﯾُِﻌﯿُﻦ ﻓِﯽ َﺗﻘِْﻄﯿـِﻊ اﻟ ُْﺤُﺮوِف َو َﺗْﺴـ ِﻬﯿِﻞ إْﺧَﺮاِﺟَﻬـ ﺎ ﻓِﯽ اﻟﺘﱠﻘِْﻄﯿـِﻊ‪ ،‬ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ َﯾْﺰَدِﺣَﻢ اﻟ َْﻬَﻮاُء ُﮐﱡﻠُﻪ ِﻋﻨْـَﺪ اﻟ َْﻤْﻮِﺿِﻊ »‪ «4‬اﻟ ﱠِﺬي ﯾُـَﺤ ﺎَوُل ﻓِﯿِﻪ‬
‫َﺗْﻘِﻄﯿُﻊ اﻟ ُْﺤُﺮوِف ﺑ ِِﻤْﻘـَﺪاٍر‪َ .‬ﻓَﻬﺎَﺗـﺎِن َﻣﻨَْﻔَﻌَﺘـﺎِن ﻓِﯽ َﻣﻨَْﻔَﻌـ ٍﮥ »‪َ «5‬واِﺣـ َﺪٍة‪َ .‬وَﻧِﻈﯿُﺮ َﻣـ ﺎ َﯾْﻔَﻌﻠُُﻪ اﻷَـﻧ ُْﻒ ﻓِﯽ َﺗْﻘـِﺪﯾِﺮ َﻫـ َﻮاِء اﻟ ُْﺤُﺮوِف‪ُ ،‬ﻫـَﻮ َﻣـ ﺎ َﯾْﻔَﻌﻠُُﻪ اﻟﺜﱠْﻘُﺐ‬
‫اﻟ َْﻤﺜُْﻘﻮُب »‪ُ «6‬ﻣْﻄَﻠﻘًﺎ إﻟَﯽ َﺧﻠِْﻒ اﻟ ِْﻤْﺰَﻣﺎِر‪َ ،‬ﻓﻼ ﯾَُﺘَﻌﱠﺮُض ﻟَُﻪ ﺑ ِﺎﻟﱠﺴﱢﺪ‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ اﻟﺜﱠﺎﻟ َِﺜُﮥ‪َ :‬ﻓﻠَِﯿُﮑﻮَن ﻟ ِﻠُْﻔُﻀﻮِل اﻟ ُْﻤﻨَْﺪﻓَِﻌِﮥ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺮأِْس َﺳﺘٌْﺮ َو ِوَﻗﺎَﯾٌﮥ َﻋِﻦ اَﻷﺑ َْﺼﺎِر‪َ ،‬وأﯾْﻀًﺎ آﻟٌَﮥ ُﻣِﻌﯿَﻨٌﮥ َﻋَﻠﯽ َﻧْﻔِﻀَﻬﺎ ﺑ ِﺎﻟﻨﱠْﻔِﺦ‪.‬‬
‫َو َﺗْﺮِﮐﯿُﺐ ِﻋَﻈـ ﺎِم اﻷﻧ ِْﻒ ﻣِْﻦ َﻋْﻈَﻤﯿْﻦ َﮐﺎﻟ ُْﻤَﺜﻠﱠَﺜﯿِْﻦ َﯾﻠَْﺘِﻘﯽ ﻣِﻨُْﻬَﻤﺎ »‪َ «7‬زاِوَﯾَﺘﺎُﻫَﻤﺎ ﻣِْﻦ َﻓْﻮُق َواﻟ َْﻘﺎِﻋـ َﺪَﺗﺎِن َﯾَﺘَﻤﺎﱠﺳﺎِن ِﻋﻨَْﺪ َزاِوَﯾٍﮥ َو َﯾَﺘَﻔﺎَرَﻗﺎِن ﺑ َِﺰاِوَﯾَﺘﯿِْﻦ‪َ .‬و‬
‫اﻟ َْﻌْﻈَﻤﺎِن ُﮐﱡﻞ َواِﺣٍﺪ ﻣِﻨُْﻬَﻤﺎ َﯾْﺮَﮐُﺐ َأَﺣَﺪ اﻟﱠﺪْرَزﯾِْﻦ اﻟﱠﻄَﺮﻓِﯿﱠﯿِْﻦ اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮَرﯾِْﻦ َﺗْﺤَﺖ َدْرِز ِﻋَﻈﺎِم اﻟ َْﻮْﺟﻪ »‪َ «8‬و َﻋَﻠﯽ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ :‬ﯾﻌﺘﺪل‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ :‬ﯾﺘﻌﺪل‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 91‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺟﻠّﻪ‪ .‬ب‪ :‬ﺟﻤﻠﮥ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ +:‬ﻣﻨﻪ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻤﻮﺿﻊ‪ .‬ب‪ :‬اﻟﻤﻮاﺿﻊ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ -:‬ﻣﻨﻔﻌﮥ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ ،‬ط‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﺜﻘﺐ اﻟﻤﺜﻘﻮب ﻣﻄﻠﻘًﺎ إﻟَﯽ ﺧﻠﻒ اﻟﻤﺰﻣﺎر‪ .‬آ‪ :‬اﻟﺜﻘﺐ اﻟﺬي ﯾﺠﻌﻞ ﺧﻠﻒ اﻟﻤﺰﻣﺎر‪.‬‬
‫)‪ (7‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ‪ .‬ط‪ ،‬ب‪ :‬ﻣﻨﻬﻤﺎ‪.‬‬
‫)‪ (8‬ط‪ -:‬ﺗﺤﺖ درز ﻋﻈﺎم اﻟﻮﺟﻪ‪ .‬ب‪ :‬ﺗﺤﺖ درز ﻋﻈﺎم اﻟﻮﺟﻪ‪ .‬ج‪ :‬ﻓﯽ ﺷﺮح ﻋﻈﺎم اﻟﻮﺟﻪ‪ .‬آ‪ :‬ﻋﻨﺪ دروز اﻟﻔﮏ اﻻﻋﻠﯽ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪136 :‬‬
‫َﻃَﺮَﻓﯿِْﻬَﻤﺎ اﻟﱠﺴﺎﻓَِﻠﯿِْﻦ ُﻏْﻀُﺮوَﻓﺎِن ﻟَﯿﱢَﻨﺎِن »‪َ ،«1‬و ﻓِﯿَﻤﺎ ﺑَﯿَْﻨُﻬَﻤﺎ َﻋَﻠﯽ ُﻃﻮِل اﻟﱠﺪْرِز اﻟ َْﻮْﺳـ َﻄﺎﻧِﱢﯽ ُﻏْﻀُﺮوٌف ُﺟْﺰُؤُه اَﻷْﻋَﻠﯽ َأْﺻَﻠُﺐ ﻣَِﻦ اَﻷْﺳَﻔِﻞ َوُﻫَﻮ ﺑ ِﺎﻟ ُْﺠْﻤَﻠِﮥ‬
‫َأْﺻـ َﻠُﺐ ﻣَِﻦ ﻟا ُْﻐـْﻀ ُﺮوَﻓﯿِْﻦ اﻵَﺧَﺮﯾِْﻦ‪َ .‬ﻓَﻤﻨَْﻔَﻌُﮥ اﻟ ُْﻐـْﻀ ُﺮوِف اﻟ َْﻮْﺳَﻄﺎﻧِﱢﯽ أْن ﯾَُﻔﱢﺼَﻞ اﻷﻧ َْﻒ إﻟَﯽ ﻣِﻨَْﺨَﺮﯾِْﻦ َﺣﺘﱠﯽ إَذا َﻧَﺰَل ﻣَِﻦ اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ َﻓْﻀَﻠٌﮥ َﻧﺎِزﻟٌَﮥ َﻣﺎﻟَْﺖ‬
‫ﻓِﯽ اَﻷْﮐَﺜِﺮ إﻟَﯽ َأَﺣِﺪِﻫَﻤﺎ َو ﻟَْﻢ َﯾُﺴﱠﺪ َﺟِﻤﯿَﻊ َﻃِﺮﯾِﻖ »‪ «2‬اﻻْﺳﺘِﻨَْﺸﺎِق اﻟ ُْﻤَﺆﱢدي إﻟَﯽ اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ َﻫَﻮاًء ُﻣَﺮﱢوﺣًﺎ ﻟ َِﻤﺎ ﻓِﯿِﻪ ﻣَِﻦ اﻟﱡﺮوِح‪.‬‬
‫َو َﻣﻨَْﻔَﻌُﮥ اﻟ ُْﻐْﻀُﺮوَﻓﯿِْﻦ اﻟﱠﻄَﺮﻓِﯿﱠﯿِْﻦ ُأُﻣﻮٌر َﺛﻼَﺛٌﮥ‪ :‬إْﺣَﺪاَﻫﺎ »‪ «3‬اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌُﮥ اﻟ ُْﻤْﺸَﺘَﺮَﮐُﮥ ﻟ ِﻠَْﻐَﻀﺎِرﯾِﻒ اﻟ َْﻮاﻗَِﻌِﮥ َﻋَﻠﯽ َأْﻃَﺮاِف اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم َو َﻓَﺮْﻏَﻨﺎ ﻣِﻨَْﻬﺎ‪.‬‬
‫َو اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿُﮥ ﻟ َِﮑْﯽ َﯾﻨَْﻔِﺮَج َوَﯾَﺘَﻮﱠﺳَﻊ إِن اْﺣﺘِﯿَﺞ إﻟَﯽ َﻓْﻀِﻞ »‪ «4‬اْﺳﺘِﻨَْﺸﺎٍق أْو َﻧْﻔٍﺦ‪.‬‬
‫َواﻟﺜﱠﺎﻟ َِﺜُﮥ ﻟ ِﯿُِﻌﯿَﻦ َﻋَﻠﯽ »‪َ «5‬ﻧْﻔِﺾ اﻟ ْﺒَُﺨﺎِر »‪ «6‬ﺑ ِﺎْﻫﺘَِﺰاِزِﻫَﻤﺎ ِﻋﻨَْﺪ اﻟﻨﱠْﻔِﺦ َو اﻧ ْﺘَِﻔﺎِﺿِﻬَﻤﺎ َواْرﺗَِﻌﺎِدِﻫَﻤﺎ »‪َ «7‬وُﺧﻠَِﻖ َﻋْﻈَﻤﺎ اَﻷﻧ ِْﻒ َدﻗِﯿَﻘﯿِْﻦ »‪َ «8‬ﺧِﻔﯿَﻔﯿِْﻦ‪ ،‬ﻷﱠن‬
‫اﻟ َْﺤﺎـَﺟ َﮥ َﻫﺎُﻫَﻨـﺎ إﻟَﯽ اﻟ ِْﺨﱠﻔِﮥ َأْﮐَﺜُﺮ ﻣِﻨَْﻬﺎ إﻟَﯽ اﻟ َْﻮَﺛﺎَﻗـِﮥ‪َ ،‬وُﺧُﺼﻮﺻًﺎ ﻟ َِﮑْﻮﻧِِﻬَﻤﺎ ﺑَِﺮﯾَﺌﯿِْﻦ َﻋْﻦ ُﻣَﻮاـَﺻ َﻠِﮥ َأْﻋَﻀﺎٍء َﻗﺎﺑ َِﻠـٍﮥ ﻟ ِﻶَﻓﺎِت َو َﻣْﻮُﺿﻮَﻋﯿِْﻦ ﺑ َِﻤْﺮـَﺻ ٍﺪ ﻣَِﻦ‬
‫اﻟ ِْﺤﱢﺲ‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ اﻟ َْﻔﱡﮏ اَﻷْﺳـ َﻔُﻞ َﻓُﺼﻮَرُة ِﻋَﻈﺎﻣِِﻪ َوَﻣﻨَْﻔَﻌﺘُُﻪ َﻣْﻌﻠُﻮَﻣٌﮥ‪َ ،‬وُﻫَﻮ َأﻧﱠُﻪ ﻣِْﻦ َﻋْﻈَﻤﯿِْﻦ َﯾْﺠَﻤُﻊ ﺑَﯿَْﻨُﻬَﻤﺎ َﺗْﺤَﺖ اﻟﱠﺬَﻗِﻦ َﻣْﻔَﺼٌﻞ ُﻣَﻮﺛﱠٌﻖ َوَﻃَﺮَﻓﺎُﻫَﻤﺎ اﻵَﺧَﺮاِن َﯾﻨُْﺸـ ُﺰ‬
‫»‪ِ «9‬ﻋﻨَْﺪ آِﺧِﺮ ُﮐِﻞ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻏﻀﻔﺎروﻓﺎن ﻟﯿﻨﺎن‪ .‬آ‪ :‬ﻏﻀﺮوف ﻟﯿﻦ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﺟﻤﯿﻊ ﻃﺮﯾﻖ‪ .‬ج‪ :‬ﺟﻤﯿﻊ ﻃﺮق‪ .‬ب‪ :‬ﻃﺮﯾﻖ ﺟﻤﯿﻊ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ -:‬اﺣﺪاﻫﺎ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ ،‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻨﻔﺮج وﯾﺘﻮﺳﻊ ان اﺣﺘﯿﺞ إﻟَﯽ ﻓﻀﻞ‪ .‬آ‪ :‬ﯾﺘﻔﺮﺟﺎ وﯾﺘﻮﺳﻌﺎ ﻋﻨﺪاﻟﺤﺎﺟﮥ إﻟَﯽ ﻣﺰﯾﺪ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯽ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﻋﻠﯽ‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ +:‬اﻟﺪﺧﺎﻧﯽ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺎﻫﺘﺰازﻫﻤﺎ ‪ ...‬اﻧﺘﻔﺎﺿﻬﻤﺎ وارﺗﻌﺎدﻫﻤﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﺑﺎﻫﺘﺰازﻫﺎ ‪ ...‬واﻧﺘﻔﺎﺿﻬﺎ وارﺗﻌﺎدﻫﺎ‪.‬‬
‫)‪ (8‬ط‪ ،‬ج‪ :‬رﻗﯿﻘﯿﻦ‪ .‬ب‪ :‬دﻗﯿﻘﯿﻦ‪.‬‬
‫)‪ (9‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻨﺸﺰ‪ .‬ب‪ :‬ﯾﻨﺘﺸﺰ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪137 :‬‬
‫َواِﺣـ ٍﺪ ﻣِﻨُْﻬَﻤﺎ َﻧﺎِﺷـ َﺰٌة ُﻣَﻌﱠﻘَﻔـ ٌﮥ َﺗَﺘَﺮﱠﮐُﺐ َﻣَﻊ َزاﺋِـَﺪٍة ُﻣَﻬﻨَْﺪَﻣٍﮥ ﻟََﻬﺎ َﻧﺎﺑ َِﺘٍﮥ »‪ «1‬ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ اﻟ ﱠِﺬي ﯾُﻨَْﺘَﻬﯽ ِﻋﻨْـَﺪُه‪َ ،‬ﻣْﺮﺑ ُـﻮٌط ُوﻗُـﻮُع »‪َ «2‬أـَﺣ ِﺪِﻫَﻤﺎ َﻋَﻠﯽ اﻵَﺧِﺮ‬
‫ﺑ ِِﺮﺑَﺎَﻃﺎٍت‪.‬‬
‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اْﻟَﺨﺎِﻣُﺲ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻷْﺳَﻨﺎِن‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 92‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َأﱠﻣﺎ اﻷْﺳـ َﻨﺎُن َﻓِﻬَﯽ اﺛ َْﻨﺎِن َوﺛَﻼﺛُﻮَن ِﺳـ ّﻨًﺎ‪َ ،‬و ُرﺑََﻤﺎ ُﻋِﺪَﻣِﺖ اﻟﻨﱠَﻮاِﺟُﺬ ﻣِﻨَْﻬﺎ ﻓِﯽ ﺑَْﻌِﺾ اﻟﻨﱠﺎِس‪َ ،‬و ِﻫَﯽ اَﻷْرﺑََﻌُﮥ اﻟﱠﻄَﺮَﻓﺎﻧِﯿﱠُﮥ َﻓَﮑﺎَﻧْﺖ ﺛََﻤﺎﻧَِﯿًﮥ َو ِﻋْﺸـ ِﺮﯾَﻦ ِﺳـ ّﻨًﺎ‪،‬‬
‫َﻓِﻤَﻦ اَﻷْﺳَﻨﺎِن َﺛﻨِﯿﱠَﺘﺎِن »‪َ «3‬و َرﺑَﺎِﻋَﯿَﺘﺎِن ﻣِْﻦ َﻓْﻮُق َوﻣِﺜْﻠُُﻬَﻤﺎ »‪ «4‬ﻣِْﻦ َأْﺳَﻔُﻞ ﻟ ِﻠَْﻘْﻄِﻊ َو َﻧﺎﺑَﺎِن ﻣِْﻦ َﻓْﻮُق َو َﻧﺎﺑَﺎِن ﻣِْﻦ َﺗْﺤُﺖ ﻟ ِﻠَْﮑْﺴِﺮ َو َأْﺿَﺮاٌس ﻟ ِﻠﱠﻄْﺤِﻦ ﻓِﯽ‬
‫ُﮐﱢﻞ َﺟﺎﻧٍِﺐ َﻓْﻮَﻗﺎﻧِﱟﯽ َوُﺳـ ْﻔَﻠﺎﻧِﱟﯽ َأْرﺑََﻌٌﮥ َأْو َﺧْﻤَﺴٌﮥ‪َ ،‬ﻓُﺠْﻤَﻠُﮥ َذﻟ َِﮏ اﺛ َْﻨﺎِن َو َﺛﻼﺛُﻮَن َأْو َﺛَﻤﺎﻧَِﯿٌﮥ َوِﻋْﺸـ ُﺮوَن‪َ .‬واﻟﻨﱠَﻮاِﺟُﺬ َﺗﻨْﺒُُﺖ ﻓِﯽ اَﻷْﮐَﺜِﺮ ﻓِﯽ َوَﺳِﻂ َزَﻣﺎِن‬
‫اﻟﱡﻨُﻤﱢﻮ َوُﻫَﻮ ﺑَْﻌَﺪ اﻟ ْﺒُﻠُﻮِغ إﻟَﯽ اﻟ ُْﻮﻗُﻮِف َوَذﻟ َِﮏ أﱠن اﻟ ُْﻮﻗُﻮَف َﻗِﺮﯾٌﺐ ﻣِْﻦ َﺛﻼﺛِﯿَﻦ َﺳـ َﻨًﮥ‪َ ،‬وﻟ َِﺬﻟ َِﮏ ﺗَُﺴـ ﱠﻤﯽ َأْﺳـ َﻨﺎَن اﻟ ُْﺤﻠِْﻢ‪َ .‬وﻟ َِﻸْﺳـ َﻨﺎِن ُأُﺻﻮٌل َو ُرُؤوسٌ‬
‫ُﻣـَﺤ ﱠﺪَدٌة ﺗُْﺮَﮐُﺰ ﻓِﯽ ﺛَُﻘِﺐ اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم اﻟ َْﺤﺎﻣَِﻠِﮥ ﻟََﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻔﱠﮑﯿِْﻦ‪َ ،‬و َﺗﻨْﺒُُﺖ َﻋَﻠﯽ َﺣﺎَﻓِﮥ ُﮐﱢﻞ ﺛُﻘَْﺒٍﮥ َزاﺋَِﺪٌة ُﻣْﺴـ َﺘِﺪﯾَﺮٌة َﻋَﻠﯿَْﻬﺎ‪َ ،‬ﻋْﻈِﻤﯿﱠٌﮥ »‪َ «5‬ﺗْﺸَﺘِﻤُﻞ َﻋَﻠﯽ اﻟﱢﺴﱢﻦ وَ‬
‫َﺗُﺸﱡﺪُه‪َ .‬وُﻫَﻨﺎَك َرَواﺑ ُِﻂ َﻗِﻮﯾﱠٌﮥ َو َﻣﺎ ِﺳَﻮي اَﻷْﺿَﺮاِس َﻓﺈﱠن ﻟ ُِﮑﱢﻞ َواِﺣٍﺪ ﻣِﻨَْﻬﺎ َرْأﺳًﺎ َواِﺣﺪًا‪.‬‬
‫س »‪ «6‬وَ‬ ‫َو أﱠﻣﺎ اﻷْﺿـ َﺮاُس اﻟ َْﻤْﺮُﮐﻮَزُة ﻓِﯽ اﻟ َْﻔـ ﱢﮏ اَﻷْﺳـ َﻔِﻞ َﻓَﺄَﻗـﱡﻞ َﻣـ ﺎ َﯾُﮑﻮُن ﻟ ُِﮑـ ﱢﻞ َواِﺣـ ٍﺪ ﻣِﻨَْﻬـ ﺎ ﻣَِﻦ اﻟﱡﺮُؤوِس َرأَْﺳـ ﺎِن‪َ ،‬و ُرﺑََﻤـ ﺎ َﮐـ ﺎَن َﺛﻼَﺛـٌﮥ َأْرُؤ ٍ‬
‫ُﺧُﺼﻮﺻًﺎ ﻟ ِﻠﻨﱠﺎِﺟِﺬﯾَﻦ َو َأﱠﻣﺎ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻧﺎﺑﺘﮥ‪ .‬ب‪ :‬ﻧﺎﺗﺌﮥ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬وﻗﻮع‪ .‬ب‪ :‬ﺑﻮﻗﻮع‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ :‬ﺛﻨﺎﺋﯿﺘﺎن‪ .‬آ‪ :‬اﻟﺜﻨﺎﯾﺎ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﺛﻨﯿﺘﺎن‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﻣﺜﻠﻬﻤﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﻣﺜﻠﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻋﻈﻤّﯿﮥ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﻋﻈﯿﻤﮥ‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﮐﺎن ﺛﻼﺛﮥ أرؤس وﺧﺼﻮﺻًﺎ ﻟﻠﻨﺎﺟﺬﯾﻦ‪ .‬ب‪ :‬ﮐﺎن و ﺧﺼﻮﺻًﺎ ﻟﻠﻨﺎﺟﺬﯾﻦ ﺛﻼﺛﮥ أرؤس‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪138 :‬‬
‫س َو‬‫س‪َ ،‬و ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَن َو ُﺧُﺼﻮﺻًﺎ ﻟ ِﻠﻨﱠﺎِﺟِﺬﯾَﻦ َأْرﺑََﻌُﮥ َأْرُؤ ٍ‬ ‫اﻟ َْﻤْﺮُﮐﻮَزُة ﻓِﯽ اﻟ َْﻔﱢﮏ اَﻷْﻋَﻠﯽ َﻓَﺄَﻗﱡﻞ َﻣﺎ َﯾُﮑﻮُن ﻟ ُِﮑﱢﻞ َواِﺣـ ٍﺪ ﻣِﻨَْﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟﱡﺮُؤوِس َﺛﻼَﺛـُﮥ َأْرُؤ ٍ‬
‫س اَﻷْﺿَﺮاِس ﻟ ِِﮑَﺒِﺮَﻫﺎ َو ﻟ ِِﺰَﯾﺎَدِة َﻋَﻤﻠَِﻬﺎ‪َ ،‬و ِزﯾَﺪ ﻟ ِﻠُْﻌﻠَْﯿﺎ ﻟ ِﺄﻧﱠَﻬﺎ ُﻣَﻌﻠﱠَﻘٌﮥ‪َ ،‬و اﻟﺜﱢَﻘُﻞ َﯾْﺠَﻌُﻞ َﻣﯿَْﻠَﻬﺎ إﻟَﯽ ِﺧﻼِف ِﺟَﻬِﮥ ُرُؤوِﺳَﻬﺎ‪َ .‬و َأﱠﻣﺎ اﻟﱡﺴْﻔَﻠﯽ‬
‫َﻗْﺪ َﮐﺜَُﺮْت ُرُؤو ُ‬
‫َﻓﺜَِﻘﻠَُﻬﺎ ﻻ ﯾَُﻀﺎﱡد َرْﮐَﺰَﻫﺎ‪َ ،‬وﻟَﯿَْﺲ ﻟ َِﺸـ ْﯽٍء ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻌَﻈﺎِم ِﺣﱞﺲ اﻟ َْﺒﺘﱠَﮥ إﻟّﺎ ﻟ َِﻸْﺳَﻨﺎِن »‪َ .«1‬ﻓﺈﱠن َﺟﺎﻟ ِﯿﻨُﻮَس »‪َ «2‬ﻗﺎَل‪ :‬ﺑَِﻞ اﻟﺘﱠْﺠِﺮﺑَُﮥ َﺗْﺸـ َﻬُﺪ َأﱠن ﻟََﻬﺎ ِﺣّﺴًﺎ ُأِﻋﯿَﻨْﺖ‬
‫ﺑ ِِﻪ ﺑ ُِﻘﱠﻮٍة »‪َ «3‬ﺗْﺄﺗِﯿَﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ ﻟ ِﺘَُﻤﯿﱢَﺰ أﯾْﻀًﺎ »‪ «4‬ﺑَﯿَْﻦ اﻟ َْﺤﺎﱢر َو اﻟ َْﺒﺎِرِد‪.‬‬
‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎِدُس ِﻓﯽ َﻣْﻨَﻔَﻌِﮥ اﻟﱡﺼْﻠِﺐ‬
‫اﻟﱡﺼﻠُْﺐ َﻣْﺨﻠُﻮٌق ﻟ َِﻤَﻨﺎﻓَِﻊ َأْرﺑٍَﻊ‪ :‬إْﺣَﺪاَﻫﺎ ﻟ َِﯿُﮑﻮَن َﻣْﺴَﻠﮑًﺎ ﻟ ِﻠﱡﻨَﺨﺎِع اﻟ ُْﻤْﺤَﺘﺎِج ِإﻟَﯿِْﻪ ﻓِﯽ ﺑََﻘﺎِء اﻟ َْﺤَﯿَﻮاِن ﻟ َِﻤﺎ َﻧْﺬُﮐُﺮُه ﻣِْﻦ َﻣﻨَْﻔَﻌِﮥ اﻟﱡﻨَﺨﺎِع ﻓِﯽ َﻣْﻮِﺿِﻌِﻪ ﺑ ِﺎﻟﱠﺸْﺮِح‪.‬‬
‫َوَأﱠﻣﺎ َﻫﺎُﻫَﻨﺎ َﻓَﻨْﺬُﮐُﺮ ﻣِْﻦ َذﻟ َِﮏ َأﻣْﺮًا ُﻣْﺠَﻤًﻠﺎ َوُﻫَﻮ أﱠن اﻷْﻋَﺼﺎَب ﻟَْﻮ َﻧَﺒَﺘْﺖ ُﮐﱡﻠَﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ ﻻْﺣﺘِﯿَﺞ أْن َﯾُﮑﻮَن اﻟﱠﺮأُْس َأْﻋَﻈَﻢ ﻣِﱠﻤﺎ ُﻫَﻮ َﻋَﻠﯿِْﻪ ﺑ َِﮑﺜِﯿٍﺮ‪ ،‬وَ‬
‫ﻟََﺜُﻘَﻞ َﻋَﻠﯽ اﻟ َْﺒَﺪِن َﺣْﻤﻠُُﻪ‪َ ،‬و َأﯾْﻀًﺎ ﻻْﺣَﺘﺎَﺟِﺖ اﻟ َْﻌـَﺼ َﺒُﮥ إﻟَﯽ َﻗْﻄِﻊ َﻣَﺴﺎَﻓٍﮥ ﺑَِﻌﯿَﺪٍة َﺣﺘﱠﯽ َﺗﺒْﻠَُﻎ َأَﻗﺎِﺻَﯽ اَﻷْﻃَﺮاِف‪َ ،‬ﻓَﮑﺎَﻧْﺖ ُﻣَﺘَﻌﱢﺮَﺿًﮥ ﻟ ِﻶَﻓﺎِت َو اﻻﻧ ِْﻘَﻄﺎِع‪،‬‬
‫َو َﮐﺎَن ُﻃﻮﻟ َُﻬﺎ ﯾُﻮِﻫُﻦ ﻗُﱠﻮَﺗَﻬﺎ ﻓِﯽ َﺟْﺬِب اَﻷْﻋَﻀﺎِء اﻟﺜﱠِﻘﯿَﻠِﮥ إﻟَﯽ َﻣَﺒﺎِدﯾَﻬﺎ‪َ ،‬ﻓَﺄﻧ َْﻌَﻢ اﻟ َْﺨﺎﻟ ُِﻖ َﻋﱠﺰ اْﺳـ ُﻤُﻪ ﺑِﺈْﺻَﺪاِر ُﺟْﺰٍء ﻣَِﻦ اﻟﱢﺪَﻣﺎِغ َوُﻫَﻮ اﻟﱡﻨَﺨﺎُع إﻟَﯽ َأْﺳـ َﻔِﻞ‬
‫اﻟ ْـَﺒ َﺪِن َﮐﺎﻟ ْـَﺠ ْﺪَوِل ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌﯿِْﻦ‪ ،‬ﻟ ِﯿَُﺘَﻮﱠزَع ﻣِﻨُْﻪ ﻗِْﺴـ َﻤُﮥ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ ﻓِﯽ َﺟَﻨَﺒﺎﺗِِﻪ َو آِﺧِﺮِه‪ ،‬ﺑ َِﺤَﺴِﺐ ُﻣَﻮاَزاﺗِِﻪ َو ُﻣَﺼﺎَﻗَﺒﺘِِﻪ ﻟ َِﻸْﻋَﻀﺎِء‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ُﺟِﻌَﻞ اﻟﱡﺼﻠُْﺐ َﻣْﺴـ َﻠﮑًﺎ‬
‫َﺣِﺮﯾﺰًا ﻟَُﻪ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ ،‬آ‪ :‬اﻷﺳﻨﺎن‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﻸﺳﻨﺎن‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬ﻗﺎل ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﺈن ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس ﻗﺎل‪.‬‬
‫)‪ (3‬ب‪ :‬ﺑﻘﻮة‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﻘﻮة‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬آ‪ -:‬أﯾﻀًﺎ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 93‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪139 :‬‬
‫َواﻟﺜﱠﺎﻧِـَﯿ ُﮥ أﱠن ﻟا ﱡﺼﻠَْﺐ ِوَﻗﺎَﯾـٌﮥ َو ُﺟﻨﱠٌﮥ ﻟ َِﻸْﻋَﻀﺎِء اﻟﱠﺸِﺮﯾَﻔـ ِﮥ اﻟ َْﻤْﻮُﺿﻮَﻋـ ِﮥ ﻗُﱠﺪاَﻣُﻪ‪َ ،‬وﻟ َِﺬﻟ َِﮏ ُﺧﻠَِﻖ ﻟَُﻪ َﺷْﻮٌك َوَﺳـ َﻨﺎِﺳُﻦ‪َ .‬و اﻟﺜﱠﺎﻟ َِﺜُﮥ أﱠن اﻟﱡﺼﻠَْﺐ ُﺧﻠَِﻖ ﻟ َِﯿُﮑﻮَن‬
‫َﻣﺒًْﻨﯽ ﻟ ُِﺠْﻤَﻠـِﮥ ِﻋَﻈﺎِم اﻟ ْـَﺒ َﺪِن ﻣِﺜُْﻞ اﻟ َْﺨَﺸـ َﺒِﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗَﻬﯿﱠَﺄ ﻓِﯽ َﻧْﺠِﺮ اﻟﱠﺴِﻔﯿَﻨِﮥ َأﱠوﻟًﺎ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ﯾُْﺮَﮐُﺰ ﻓِﯿَﻬﺎ َو ﯾُْﺮﺑَُﻂ ﺑ َِﻬﺎ َﺳﺎﺋُِﺮ اﻟ َْﺨَﺸِﺐ َﺛﺎﻧِﯿًﺎ‪َ ،‬و ﻟ َِﺬﻟ َِﮏ ُﺧﻠَِﻖ اﻟﱡﺼﻠُْﺐ‬
‫ُﺻﻠْﺒًﺎ‪.‬‬
‫َو اﻟﱠﺮاﺑ َِﻌـ ُﮥ ﻟ َِﯿُﮑﻮَن ﻟ ِِﻘَﻮاِم اﻹﻧ َْﺴـ ﺎِن اْﺳـ ﺘِﻘْﻼٌل َو ﻗَِﻮاٌم َو َﺗَﻤﱡﮑٌﻦ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺤَﺮَﮐﺎِت إﻟَﯽ اﻟ ِْﺠَﻬﺎِت‪َ ،‬وﻟ ِـَﺬﻟ َِﮏ ُﺧﻠَِﻖ اﻟﱡﺼﻠُْﺐ »‪ «1‬ﻓِﻘَْﺮاٍت ُﻣﻨَْﺘِﻈَﻤـ ًﮥ ﻟَﺎ َﻋْﻈﻤًﺎ‬
‫َواِﺣﺪًا‪َ ،‬و ﻟَﺎ ِﻋَﻈﺎﻣًﺎ‬
‫َﮐﺜِﯿَﺮَة اﻟ ِْﻤْﻘَﺪاِر‪َ ،‬وُﺟِﻌَﻠِﺖ اﻟ َْﻤَﻔﺎِﺻُﻞ ﺑَﯿَْﻦ اﻟِﻔْﻘَﺮاِت ﻻ َﺳﻠَِﺴًﮥ َﻓﺘُﻮِﻫَﻦ اﻟ ِْﻘَﻮاَم َو ﻻ ُﻣَﻮﺛﱠَﻘًﮥ َﻓَﺘْﻤَﻨَﻊ اﻻﻧ ِْﻌَﻄﺎَف‪.‬‬
‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺴﺎِﺑُﻊ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ اﻟِﻔْﻘَﺮاِت‬
‫َﻓَﻨُﻘﻮُل‪ :‬اﻟ ِْﻔﻘَْﺮُة َﻋْﻈٌﻢ ﻓِﯽ َوَﺳـ ِﻄِﻪ ﺛَﻘٌْﺐ َﯾﻨُْﻔُﺬ ﻓِﯿِﻪ اﻟﱡﻨَﺨﺎُع‪َ ،‬و اﻟ ِْﻔﻘَْﺮُة َﻗْﺪ َﯾُﮑﻮُن ﻟََﻬﺎ َأْرﺑَُﻊ َزَواﺋَِﺪ ﯾُْﻤَﻨًﮥ َو ﯾُْﺴَﺮًة »‪ «2‬ﻣِْﻦ َﺟﺎﻧَِﺒِﯽ اﻟﺜﱠﻘِْﺐ »‪َ ،«3‬وﯾَُﺴﱠﻤﯽ َﻣﺎ‬
‫َﮐﺎَن ﻣِﻨَْﻬﺎ إﻟَﯽ َﻓْﻮُق َﺷﺎِﺧَﺼًﮥ إﻟَﯽ َﻓْﻮُق َو َﻣﺎ َﮐﺎَن ﻣِﻨَْﻬﺎ إﻟَﯽ َأْﺳـ َﻔُﻞ َﺷﺎِﺧَﺼًﮥ إﻟَﯽ َأْﺳـ َﻔُﻞ َو ُﻣﻨَْﺘِﮑَﺴًﮥ »‪َ ،«4‬و ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَﻧِﺖ اﻟﱠﺰَواﺋُِﺪ ِﺳـ ّﺘًﺎ‪َ ،‬أْرﺑََﻌٌﮥ ﻣِْﻦ‬
‫َﺟﺎﻧٍِﺐ َواﺛ َْﻨﺎِن ﻣِْﻦ َﺟﺎﻧٍِﺐ‪َ .‬و ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَﻧْﺖ َﺛَﻤﺎﻧَِﯿًﮥ َو اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌُﮥ ﻓِﯽ َﻫِﺬِه اﻟﱠﺰَواﺋِِﺪ‪ِ ،‬ﻫَﯽ أْن َﯾﻨَْﺘِﻈَﻢ ﻣِﻨَْﻬﺎ اﻻﺗﱢَﺼﺎُل ﺑَﯿَْﻨَﻬﺎ اﺗﱢَﺼﺎﻟًﺎ َﻣْﻔـِﺼ ﻠِّﯿًﺎ ﺑ ِﻨَُﻘٍﺮ ﻓِﯽ ﺑَْﻌـِﻀ َﻬﺎ‬
‫س ﻟ ُْﻘِﻤﯿﱠٍﮥ ﻓِﯽ ﺑَْﻌٍﺾ َو ﻟ ِﻠِْﻔْﻘَﺮاِت َزَواﺋِـُﺪ ﻟَـﺎ َﻷْﺟـ ِﻞ َﻫـ ِﺬِه اﻟ َْﻤﻨَْﻔَﻌـ ِﮥ‪َ ،‬وﻟَِﮑْﻦ ﻟ ِﻠِْﻮَﻗﺎَﯾـِﮥ َو اﻟ ُْﺠﻨﱠِﮥ َو اﻟ ُْﻤَﻘﺎَوَﻣـ ِﮥ ﻟ َِﻤـ ﺎ ﯾَُﺼﺎﱡك‪َ ،‬وﻷْن َﯾﻨَْﺘِﺴـ َﺞ َﻋَﻠﯿَْﻬﺎ‬
‫َو ُرُؤو ٍ‬
‫ِرﺑَﺎَﻃﺎٌت‪َ ،‬وِﻫَﯽ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬آ‪ ،‬ج‪ +:‬ﻣِْﻦ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ب‪ +:‬و‪.‬‬
‫)‪ (3‬ج‪ +:‬ﻣﻦ ﻓﻮق و ﻣﻦ أﺳﻔﻞ‪ .‬ط‪ +:‬ﻓﻮق و أﺳﻔﻞ‪.‬‬
‫)‪ (4‬آ‪ :‬ﻣﻨّﮑﺴﮥ‪ .‬ب‪ ،‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﻨﺘﮑﺴﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪140 :‬‬
‫ِﻋَﻈﺎٌم َﻋِﺮﯾَﻀٌﮥ ُﺻـ ﻠَْﺒٌﮥ َﻣْﻮُﺿﻮَﻋٌﮥ َﻋَﻠﯽ ُﻃﻮِل اﻟ ِْﻔْﻘَﺮاِت‪َ .‬ﻓَﻤﺎ َﮐﺎَن ﻣِْﻦ َﻫِﺬِه َﻣْﻮُﺿﻮﻋًﺎ إﻟَﯽ َﺧﻠُْﻒ ﯾَُﺴـ ﱠﻤﯽ َﺷْﻮﮐًﺎ َو َﺳـ َﻨﺎِﺳَﻦ‪َ ،‬وَﻣﺎ َﮐﺎَن ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣْﻮُﺿﻮﻋًﺎ‬
‫ﯾُْﻤَﻨًﮥ َو ﯾُْﺴـ َﺮًة ﯾَُﺴـ ﱠﻤﯽ َأْﺟﻨَِﺤًﮥ‪َ .‬وإﻧﱠَﻤﺎ ِوَﻗﺎَﯾﺘَُﻬﺎ ﻟ َِﻤﺎ ُوِﺿَﻊ َأْدَﺧَﻞ »‪ «1‬ﻣِﻨَْﻬﺎ ﻓِﯽ ُﻃﻮِل اﻟ ْـَﺒ َﺪِن ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ َو اﻟ ُْﻌُﺮوِق َواﻟ َْﻌَﻀِﻞ‪َ .‬و ﻟ َِﺒْﻌِﺾ اَﻷْﺟﻨِـَﺤ ِﮥ َو‬
‫س اَﻷْﺿـ ﻼِع ُﻣَﺤﱠﺪﺑًَﮥ َﺗَﺘَﻬﻨَْﺪُم »‪ «3‬ﻓِﯿَﻬﺎ‪َ .‬وﻟ ُِﮑﱢﻞ َﺟَﻨﺎٍح ﻣِﻨَْﻬﺎ‬ ‫ِﻫَﯽ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗﻠِﯽ اﻷْﺿـ ﻼَع َﺧﺎﱠﺻًﮥ َﻣﻨَْﻔَﻌٌﮥ َو ِﻫَﯽ َأﻧﱠَﻬﺎ ﯾُْﺨَﻠُﻖ »‪ «2‬ﻓِﯿَﻬﺎ ﻧَُﻘٌﺮ َﺗْﺮَﺗﺒُِﻂ ﺑ َِﻬﺎ ُرُؤو ُ‬
‫ﻧُْﻘَﺮَﺗﺎِن‪َ ،‬وﻟ ُِﮑﱢﻞ ـِﺿ ﻠٍْﻊ َزاﺋَِﺪَﺗﺎِن ُﻣَﺤﱠﺪﺑََﺘﺎِن‪َ .‬وﻣَِﻦ اَﻷْﺟﻨَِﺤِﮥ َﻣﺎ ُﻫَﻮ ُذو َرأَْﺳﯿِْﻦ َﻓﯿُْﺸﺒُِﻪ اﻟَﺠَﻨﺎَح اﻟ ُْﻤَﻀﺎَﻋَﻒ َوَﻫَﺬا ﻓِﯽ َﺧَﺮَزاِت اﻟ ُْﻌﻨُِﻖ َوَﺳَﻨْﺬُﮐُﺮ َﻣﻨَْﻔَﻌَﺘُﻪ‪.‬‬
‫َو ﻟ ِﻠِﻔْﻘَﺮاِت َﻏﯿِْﺮ اﻟﱡﺜْﻘَﺒِﮥ اﻟُﻤَﺘَﻮﱢﺳَﻄِﮥ ﺛَُﻘٌﺐ ُأْﺧَﺮي ﺑ َِﺴَﺒِﺐ »‪َ «4‬ﻣﺎ َﯾْﺨُﺮُج ﻣِﻨَْﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ َوَﻣﺎ َﯾْﺪُﺧُﻞ ﻓِﯿَﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻌُﺮوِق‪َ ،‬ﻓَﺒْﻌُﺾ ﺗِﻠَْﮏ اﻟﱡﺜَﻘﺐ َﯾْﺤُﺼُﻞ‬
‫ﺑ َِﺘَﻤﺎﻣَِﻬﺎ ﻓِﯽ ِﺟْﺮِم اﻟ ِْﻔْﻘَﺮِة اﻟ َْﻮاِﺣَﺪِة‪َ ،‬وﺑَْﻌُﻀَﻬﺎ َﯾْﺤُﺼُﻞ ﺑ َِﺘَﻤﺎﻣَِﻬﺎ ﻓِﯽ ﻓِْﻘَﺮَﺗﯿِْﻦ ﺑ ِﺎﻟﱢﺸْﺮَﮐِﮥ‪َ ،‬وَﯾُﮑﻮُن َﻣْﻮِﺿُﻌَﻬﺎ اﻟ َْﺤﱠﺪ اﻟ ُْﻤْﺸَﺘَﺮَك ﺑَﯿَْﻨُﻬَﻤﺎ‪َ ،‬وُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَن َذﻟ َِﮏ‬
‫ﻣِْﻦ َﺟـ ﺎﻧَِﺒْﯽ َﻓْﻮُق َوَأْﺳـ َﻔُﻞ َﻣﻌـًﺎ‪َ ،‬و ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَن ﻣِْﻦ َﺟﺎﻧٍِﺐ َواِﺣـ ٍﺪ‪َ ،‬و ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَن ﻓِﯽ ُﮐﱢﻞ َواِﺣـ َﺪٍة ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻔْﻘَﺮَﺗﯿِْﻦ ﻧِْﺼُﻒ َداﺋَِﺮٍة َﺗﺎﱠﻣٍﮥ‪َ ،‬و ُرﺑََﻤﺎ َﮐﺎَن ﻓِﯽ‬
‫إْﺣـ َﺪاُﻫَﻤﺎ َأْﮐَﺒَﺮ ﻣِﻨُْﻪ‪َ ،‬و ﻓِﯽ اﻷُـْﺧَﺮي َأْﺻـ َﻐَﺮ‪َ ،‬وإﻧﱠَﻤـ ﺎ ُﺟِﻌَﻠْﺖ َﻫـ ِﺬِه اﻟﱡﺜْﻘـَﺒ ُﮥ َﻋْﻦ َﺟﻨَْﺒَﺘِﯽ اﻟ ِْﻔْﻘَﺮِة َوﻟَْﻢ ﺗُْﺠَﻌـ ْﻞ إﻟَﯽ َﺧﻠُْﻒ‪ ،‬ﻟ َِﻌـ َﺪِم اﻟ ِْﻮَﻗﺎَﯾـِﮥ ﻟ َِﻤـ ﺎ َﯾْﺨُﺮُج‬
‫َوَﯾـْﺪُﺧُﻞ ُﻫَﻨـﺎَك َو ﻟ َِﺘَﻌﱡﺮِﺿِﻪ ﻟ ِﻠُْﻤَﺼﺎِدَﻣﺎِت‪َ ،‬وﻟَْﻢ ﺗُْﺠَﻌْﻞ إﻟَﯽ ﻗُـﱠﺪاُم‪َ ،‬و إﻟّﺎ ﻟََﻮَﻗَﻌْﺖ ﻓِﯽ اﻟ َْﻤَﻮاِﺿِﻊ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﻋَﻠﯿَْﻬﺎ َﻣﯿُْﻞ اﻟ ْـَﺒ َﺪِن ﺑﺜَِﻘﻠِِﻪ اﻟﱠﻄﺒِﯿِﻌﱢﯽ َو ﺑ َِﺤَﺮَﮐﺎﺗِِﻪ‬
‫اﻹَراِدﯾﱠِﮥ أﯾْﻀًﺎ‪َ ،‬ﻓَﮑﺎَﻧْﺖ »‪ «5‬ﺗُْﻀِﻌُﻔَﻬﺎ َو ﻟَْﻢ ﯾُْﻤِﮑْﻦ أْن َﺗُﮑﻮَن ُﻣﺘَْﻘَﻨَﮥ اﻟﱠﺮﺑ ِْﻂ َواﻟﺘﱠْﻌِﻘﯿِﺐ‪َ ،‬و َﮐﺎَن اﻟ َْﻤﯿُْﻞ أﯾْﻀًﺎ َﻋَﻠﯽ َﻣْﺨَﺮِج ﺗِﻠَْﮏ اَﻷْﻋَﺼﺎِب َﯾْﻀَﻐُﻄَﻬﺎ‬
‫َو ﯾُﻮِﻫﻨَُﻬﺎ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻟﻤﺎ وﺿﻊ أدﺧﻞ‪ .‬آ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻫﻮ داﺧﻞ‪.‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 94‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫)‪ (2‬ب‪ :‬ﺗﺘﺨﻠّﻖ‪ .‬ط‪ :‬ﺗﻨﺨﻠﻖ‪ .‬ج‪ :‬ﯾﺨﻠﻖ‪ .‬آ‪ :‬ﺗﺘﺤّﻘﻖ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ :‬ﺗﺘﻬﻨﺪم‪ .‬ب‪ :‬ﺑﺘﻬﻨﺪم‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺴﺒﺐ‪ .‬ب‪ :‬ﻟﺴﺒﺐ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ب‪ :‬و ﮐﺎﻧﺖ‪ .‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﮑﺎﻧﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪141 :‬‬
‫وَﻫـ ِﺬِه اﻟﱠﺰَواﺋِـُﺪ اﻟ ﱠﺘِﯽ ﻟ ِﻠِْﻮَﻗﺎَﯾـِﮥ َﻗـْﺪ ﯾُِﺤﯿـُﻂ ﺑ َِﻬـ ﺎ وَﯾْﺠِﺮي َﻋَﻠﯿَْﻬﺎ ِرﺑَﺎَﻃﺎٌت َوَﻋَﻘٌﺐ »‪ «2» «1‬ﺗُْﻤﻠُِﺲ َوَﺗْﺴـ َﻠُﺲ ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ ﺗُـْﺆِذَي اﻟﻠﱠْﺤَﻢ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤَﻤـ ﺎﱠﺳِﮥ‪َ .‬واﻟﱠﺰَواﺋُِﺪ‬
‫اﻟ َْﻤْﻔِﺼﻠِﯿﱠُﮥ َأﯾْﻀًﺎ َﺷْﺄﻧَُﻬﺎ َﻫَﺬا َﻓﺈﻧﱠَﻬﺎ ﯾُﻮَﺛُﻖ ﺑَْﻌُﻀَﻬﺎ ﺑ َِﺒْﻌٍﺾ ِإﯾَﺜﺎﻗًﺎ َﺷِﺪﯾﺪًا ﺑ ِﺎﻟﺘﱠْﻌِﻘﯿِﺐ َواﻟﱡﺮﺑ ُِﻂ ﻣِْﻦ ُﮐﱢﻞ اﻟ ِْﺠَﻬﺎِت إﻟّﺎ أﱠن َﺗْﻌِﻘﯿَﺒَﻬﺎ »‪ «3‬ﻣِْﻦ ﻗُﱠﺪاُم َأْوَﺛُﻖ َو ﻣِْﻦ‬
‫َﺧﻠُْﻒ ُأْﺳَﻠُﺲ‪ ،‬ﻷﱠن اﻟ َْﺤﺎَﺟَﮥ إﻟَﯽ اﻻﻧ ِْﺤَﻨﺎِء َو اﻻﻧ ْﺜَِﻨﺎِء َﻧْﺤَﻮ اﻟُﻘﱠﺪاِم َأَﻣﱡﺲ ﻣَِﻦ »‪ «4‬اﻻﻧ ِْﻌَﻄﺎِف َو اﻻﻧ ْﺘَِﮑﺎِس إﻟَﯽ َﺧﻠُْﻒ‪َ ،‬وﻟَﱠﻤﺎ َﺳﻠَِﺴِﺖ اﻟﱢﺮﺑَﺎَﻃﺎُت إﻟَﯽ‬
‫َﺧﻠُْﻒ ُﺷـ ِﻐَﻞ اﻟ َْﻔَﻀﺎُء اﻟ َْﻮاﻗُِﻊ ﻻ َﻣَﺤﺎﻟَـَﮥ ُﻫَﻨﺎَك َو إْن َﻗﱠﻞ‪ ،‬ﺑ ُِﺮُﻃﻮﺑَﺎٍت ﻟَِﺰـَﺟ ٍﮥ َﻓِﻔْﻘَﺮاُت اﻟﱡﺼﻠِْﺐ ﺑ َِﻤﺎ اْﺳـ ﺘُﻮﺛَِﻖ ﻣِْﻦ َﺗْﻌِﻘﯿﺒَِﻬﺎ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬٍﮥ‪ ،‬اْﺳﺘِﯿَﺜﺎﻗًﺎ ﺑ ِﺎﻹﻓَْﺮاِط‬
‫َﮐَﻌْﻈٍﻢ َواِﺣٍﺪ َﻣْﺨﻠُﻮٍق ﻟ ِﻠﺜﱠَﺒﺎِت َواﻟﱡﺴُﮑﻮِن َو ﺑ َِﻤﺎ َﺳﻠَِﺴْﺖ »‪ «5‬ﻣِْﻦ ِﺟَﻬٍﮥ َﮐِﻌَﻈﺎٍم َﮐﺜِﯿَﺮٍة َﻣْﺨﻠُﻮَﻗٍﮥ ﻟ ِﻠَْﺤَﺮَﮐِﮥ‪.‬‬
‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺜﺎِﻣُﻦ ِﻓﯽ َﻣْﻨَﻔَﻌِﮥ اْﻟُﻌُﻨِﻖ َوَﺗْﺸِﺮﯾِﺢ ِﻋَﻈﺎِﻣِﻪ‬
‫اﻟ ُْﻌﻨُُﻖ ُﻣْﺨﻠُﻮٌق ﻷْﺟـ ِﻞ َﻗـَﺼ َﺒِﮥ اﻟﱢﺮَﺋـِﮥ‪َ ،‬وَﻗـَﺼ َﺒُﮥ اﻟﱢﺮَﺋـِﮥ ُﻣْﺨﻠُﻮَﻗـٌﮥ ﻟ َِﻤـ ﺎ َﻧـْﺬُﮐُﺮُه ﻣِْﻦ َﻣَﻨـﺎﻓِِﻊ َﺧﻠِْﻘَﻬﺎ ﻓِﯽ َﻣْﻮِﺿـ ِﻌِﻪ‪َ .‬وﻟَﱠﻤﺎ َﮐﺎَﻧِﺖ اﻟ ِْﻔْﻘَﺮُة اﻟ ُْﻌﻨُِﻘﯿﱠُﮥ‪َ -‬وﺑ ِﺎﻟ ُْﺠْﻤَﻠِﮥ‬
‫اﻟ َْﻌﺎﻟ ِـَﯿ ٌﮥ‪َ -‬ﻣْﺤُﻤﻮﻟًَﮥ َﻋَﻠﯽ َﻣﺎ َﺗْﺤَﺘَﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟﱡﺼﻠِْﺐ َوَﺟَﺐ أْن َﺗُﮑﻮَن َأْﺻـ َﻐَﺮ‪َ ،‬ﻓﺈﱠن اﻟ َْﻤْﺤُﻤﻮَل َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾُﮑﻮَن َأَﺧﱠﻒ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺤﺎﻣِِﻞ إَذا ُأِرﯾَﺪ أْن َﺗُﮑﻮَن‬
‫اﻟ َْﺤَﺮَﮐـ ﺎُت َﻋَﻠﯽ اﻟﻨﱢَﻈـ ﺎِم اﻟ ُْﺤْﮑِﻤﱢﯽ‪َ .‬و ﻟَﱠﻤﺎ َﮐـ ﺎَن َأﱠوُل اﻟﱡﻨـَﺨ ﺎِع َﯾِﺠُﺐ أْن َﯾُﮑﻮَن َأْﻏَﻠـَﻆ َوَأَﻋْﻈَﻢ ﻣِﺜْـُﻞ َأﱠوِل اﻟﻨﱠْﻬِﺮ‪ ،‬ﻷﱠن َﻣﺎ َﯾُﺨﱡﺺ اﻟ ُْﺠْﺰَء اﻷْﻋَﻠﯽ ﻣِْﻦ‬
‫َﻣَﻘـ ﺎِﺳِﻢ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ َأْﮐـ َﺜُﺮ ﻣِﱠﻤﺎ َﯾُﺨﱡﺺ اَﻷْﺳـ َﻔَﻞ‪َ ،‬وَﺟَﺐ أْن َﺗُﮑـ ﻮَن اﻟﱡﺜَﻘُﺐ ﻓِﯽ َﻓَﻘـ ﺎِر اﻟ ُْﻌﻨُـِﻖ َأْوَﺳـ َﻊ‪َ .‬وﻟَﱠﻤﺎ َﮐـ ﺎَن اﻟﱢﺼَﻐُﺮ َو ِﺳـ َﻌُﮥ اﻟﺘﱠْﺠِﻮﯾـِﻒ ﻣِﱠﻤﺎ ﯾَُﺮﻗﱢُﻖ‬
‫ِﺟْﺮَﻣَﻬﺎ‪َ ،‬وَﺟَﺐ أْن‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ :‬ﻗـﺪ ﯾﺤﯿـﻂ ﺑﻬـﺎ رﺑﺎﻃـﺎت وﻋﺼﺐ ﯾﺠﺮي ﻋﻠﯿﻬﺎ رﻃﻮﺑﺎت‪ .‬آ‪ :‬ﻗـﺪ ﯾﺤﯿﻂ ﺑﻬﺎ وﯾﺠﺮي ﻋﻠﯿﻬﺎ رﺑﺎﻃﺎت وﻋﻘﺐ‪ .‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻗـﺪ ﯾﺠﺮي ﻋﻠﯿﻬﺎ‬
‫رﺑﺎﻃﺎت وﻋﻘﺐ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ب‪ +:‬و‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﻌﻘﯿﺒﻬﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﺗﻌّﻘﺒﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ج‪ :‬أﻣﺲ ﻣﻦ اﻟﺤﺎﺟﮥ إﻟَﯽ اﻻﻧﻌﻄﺎف‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬أﻣﺲ ﻣﻦ اﻻﻧﻌﻄﺎف‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬أﺳﻠﺴﺖ‪ .‬ب‪ :‬ﺳﻠﺴﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪142 :‬‬
‫َﯾُﮑﻮَن ُﻫَﻨﺎَك َﻣﻌًﻨﯽ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻮَﺛﺎَﻗِﮥ ﯾَُﺘَﺪاَرُك ﺑ ِِﻪ َﻣﺎ ﯾُﻮِﻫﻨُُﻪ »‪ «1‬اﻷﻣَْﺮاِن اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮَراِن‪َ ،‬ﻓَﻮَﺟَﺐ َأْن ﯾُْﺨَﻠَﻖ َأْﺻَﻠَﺐ اﻟ ِْﻔْﻘَﺮاِت‪َ .‬و ﻟَﱠﻤﺎ َﮐﺎَن ِﺟْﺮُم ُﮐﱢﻞ ﻓِْﻘَﺮٍة‬
‫ﻣِﻨَْﻬﺎ َرﻗِﯿﻘًﺎ ُﺧﻠَِﻘْﺖ َﺳَﻨﺎِﺳـ ﻨَُﻬﺎ َﺻِﻐﯿﺮًة‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠَﻬﺎ ﻟَْﻮ ُﺧﻠَِﻘْﺖ َﮐﺒِﯿَﺮًة َﺗَﻬﯿﱠَﺄِت اﻟ ِْﻔْﻘَﺮُة ﻟ ِﻼﻧ ِْﮑَﺴﺎِر َوﻟ ِﻶَﻓﺎِت »‪ِ «2‬ﻋﻨَْﺪ ُﻣَﺼﺎَدَﻣِﮥ اﻷْﺷَﯿﺎِء اﻟ َْﻘِﻮﯾﱠِﮥ ﻟ ِِﺴﻨِْﺴَﻨﺘَِﻬﺎ‪َ .‬وﻟَﱠﻤﺎ‬
‫َﺻُﻐَﺮْت ِﺳﻨِْﺴـ َﻨﺘَُﻬﺎ ُﺟِﻌَﻠْﺖ َأْﺟﻨَِﺤﺘَُﻬـ ﺎ ِﮐـَﺒ ﺎرًا َذَواِت َرأَْﺳـ ﯿِْﻦ ُﻣَﻀﺎَﻋَﻔـ ًﮥ‪َ .‬وﻟَﱠﻤﺎ َﮐﺎَﻧْﺖ َﺣﺎَﺟﺘَُﻬﺎ إﻟَﯽ اﻟ َْﺤَﺮَﮐـ ِﮥ َأْﮐَﺜَﺮ ﻣِْﻦ َﺣﺎَﺟﺘَِﻬﺎ إﻟَﯽ اﻟﺜﱠَﺒﺎِت إْذ ﻟَﯿَْﺲ‬
‫ِإﻗْﻼﻟ َُﻬـ ﺎ ﻟ ِﻠِْﻌَﻈـ ﺎِم اﻟَﮑﺜِﯿَﺮِة إﻗْﻼـَل َﻣﺎ َﺗْﺤَﺘَﻬﺎ‪َ ،‬ﻓﻠِـَﺬﻟ َِﮏ أﯾْﻀًﺎ َﺳـ ﻠَِﺴْﺖ َﻣَﻔﺎِﺻُﻞ َﺧَﺮِزَﻫﺎ »‪ «3‬ﺑ ِﺎﻟ ِْﻘـَﯿ ﺎِس إﻟَﯽ َﻣَﻔﺎـِﺻ ِﻞ َﻣـ ﺎ َﺗْﺤَﺘَﻬـ ﺎ‪َ ،‬وﻷﱠن َﻣﺎ َﯾُﻔﻮﺗَُﻬﺎ ﻣَِﻦ‬
‫اﻟ َْﻮَﺛﺎَﻗـِﮥ ﺑ ِﺎﻟﱠﺴﻼَﺳـ ِﮥ َﻗـْﺪ ﯾُْﺮَﺟُﻊ إﻟَﯿَْﻬـ ﺎ ﻣِﺜْﻠُُﻪ أْو َأْﮐَﺜُﺮ ﻣِﻨُْﻪ ﻣِْﻦ ِﺟَﻬـ ِﮥ َﻣـ ﺎ ﯾُِﺤﯿُﻂ ﺑ َِﻬﺎ َوَﯾْﺠِﺮي َﻋَﻠﯿَْﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻌَﺼِﺐ َو اﻟ َْﻌَﻀِﻞ َواﻟ ُْﻌُﺮوِق َﻓﯿُْﻐﻨِﯽ َذﻟ َِﮏ َﻋْﻦ‬
‫َﺗْﺄِﮐﯿـِﺪ اﻟ َْﻮَﺛﺎَﻗـِﮥ ﻓِﯽ اﻟ َْﻤَﻔﺎـِﺻ ِﻞ‪َ .‬و ﻟَﱠﻤﺎ َﻗﻠﱠِﺖ اﻟ َْﺤﺎـَﺟ ُﮥ إﻟَﯽ ِﺷـ ﱠﺪِة َﺗْﻮﺛِﯿِﻖ اﻟ َْﻤَﻔﺎِﺻـ ِﻞ‪َ ،‬وَﮐَﻔﯽ اﻟ ِْﻤْﻘـَﺪاُر اﻟ ُْﻤْﺤَﺘـﺎُج إﻟَﯿِْﻪ ﺑ َِﻤـ ﺎ ﻓُِﻌَﻞ‪ ،‬ﻟَْﻢ ﺗُْﺨَﻠْﻖ َزَواﺋِـُﺪَﻫﺎ‬
‫اﻟ َْﻤْﻔـِﺼ ﻠِﯿﱠُﮥ اﻟﱠﺸﺎِﺧَﺼُﮥ إﻟَﯽ َﻓْﻮُق َوَأْﺳَﻔُﻞ َﻋِﻈﯿَﻤًﮥ َﮐﺜِﯿَﺮَة اﻟ َْﻌْﺮِض َﮐَﻤﺎ ﻟ ِﻠﱠَﻮاﺗِﯽ َﺗْﺤَﺖ اﻟ ُْﻌﻨُِﻖ‪ ،‬ﺑَْﻞ ُﺟِﻌَﻠْﺖ َﻗَﻮاِﻋُﺪَﻫﺎ َأْﻃَﻮَل َو ِرﺑَﺎَﻃﺎﺗَُﻬﺎ ُأْﺳَﻠَﺲ‪َ ،‬وُﺟِﻌَﻞ‬
‫َﻣَﺨﺎِرُج اﻟ َْﻌَﺼِﺐ ﻣِﻨَْﻬﺎ ُﻣْﺸَﺘَﺮَﮐًﮥ َﻋَﻠﯽ ﻣﺎ َذَﮐْﺮَﻧﺎ إْذ ﻟَْﻢ َﺗْﺤَﺘِﻤْﻞ ِﺟْﺮُم »‪ُ «4‬ﮐﱢﻞ ﻓِْﻘَﺮٍة ﻣِﻨَْﻬﺎ ﻟ ِِﺮﻗﱠﺘَِﻬﺎ َوِﺻَﻐِﺮَﻫﺎ َو ِﺳَﻌِﮥ َﻣْﺠَﺮي اﻟﱡﻨَﺨﺎِع ﻓِﯿَﻬﺎ َﺛْﻘﺒًﺎ َﺧﺎﱠﺻًﮥ إﻟّﺎ‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 95‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫اﻟ ﱠﺘِﯽ َﻧْﺴَﺘﺜْﻨِﯿَﻬﺎ ﻣِﻨَْﻬﺎ َوﻧَُﺒﯿﱢُﻦ َﺣﺎﻟََﻬﺎ‪.‬‬
‫َﻓَﻨُﻘﻮُل اﻵَن‪ :‬إﱠن َﺧَﺮَز اﻟ ُْﻌﻨُِﻖ َﺳـ ﺒٌْﻊ ﺑ ِﺎﻟ َْﻌـ َﺪِد‪َ ،‬ﻓَﻘـ ْﺪ َﮐﺎَن َﻫَﺬا اﻟِﻤْﻘَﺪاُر ُﻣْﻌَﺘِﺪﻟًﺎ ﻓِﯽ اﻟ َْﻌَﺪِد َو اﻟﱡﻄﻮِل‪َ ،‬وﻟ ُِﮑﱢﻞ َواِﺣَﺪٍة ﻣِﻨَْﻬﺎ‪ -‬إﻟّﺎ اُﻷوﻟَﯽ‪َ -‬ﺟِﻤﯿُﻊ اﻟﱠﺰَواﺋِِﺪ‬
‫اﻹْﺣَﺪي َﻋْﺸـ َﺮَة اﻟ َْﻤْﺬُﮐﻮَرِة‪ِ ،‬ﺳﻨِْﺴَﻨٌﮥ »‪َ «5‬وَﺟَﻨﺎـَﺣ ﺎِن َوَأْرﺑَُﻊ َزَواﺋِـَﺪ َﻣْﻔـِﺼ ﻠِﯿﱠٍﮥ َﺷﺎِﺧـَﺼ ٍﮥ إﻟَﯽ َﻓْﻮُق‪َ ،‬و َأْرﺑَُﻊ َﺷﺎِﺧـَﺼ ٍﮥ إﻟَﯽ َأْﺳـ َﻔُﻞ‪َ ،‬وُﮐﱡﻞ َﺟَﻨﺎٍح ُذو‬
‫ُﺷْﻌَﺒَﺘﯿِْﻦ‪َ .‬وَداﺋَِﺮُة َﻣْﺨَﺮِج اﻟ َْﻌَﺼِﺐ َﺗﻨَْﻘِﺴُﻢ ﺑَﯿَْﻦ‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﯾﻮﻫﻨﻪ‪ .‬ب‪ :‬ﺑﺮﻫﻨﻪ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ :‬اﻵﻓﺎت‪ .‬ب‪ :‬ﻟﻶﻓﺎت‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ :‬ﺧﺮزاﺗﻬﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﺧﺮزﺗﻬﺎ‪ .‬ج‪ :‬ﺧﺮزﻫﺎ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ب‪ -:‬ﺟﺮم‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬آ‪ :‬ﺳﻨﺴﻨﺘﻪ‪ .‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﺳﻨﺴﻨﮥ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪143 :‬‬
‫ُﮐـ ﱢﻞ ﻓِْﻘَﺮَﺗﯿِْﻦ ﺑ ِـﺎﻟﻨﱢْﺼِﻒ‪ ،‬ﻟَِﮑْﻦ ﻟ ِﻠَْﺨَﺮَزِة اﻷُـوﻟَﯽ َواﻟﺜﱠﺎﻧِـَﯿ ِﮥ َﺧَﻮاﱡص ﻟَﯿَْﺴْﺖ ﻟ َِﻐﯿِْﺮِﻫَﻤـ ﺎ‪َ ،‬و َﯾِﺠُﺐ َأْن َﺗْﻌَﻠَﻢ َأﱠوﻟًـﺎ َأﱠن َﺣَﺮَﮐـ َﮥ اﻟﱠﺮأِْس ﯾُْﻤَﻨـًﮥ َوﯾُْﺴـ َﺮًة َﺗﻠَْﺘﺌُِﻢ‬
‫ﺑ ِﺎﻟ َْﻤْﻔـِﺼ ِﻞ اﻟ ﱠِﺬي ﺑَﯿَْﻨُﻪ َوﺑَﯿَْﻦ اﻟ ِْﻔْﻘَﺮِة اﻷُـوﻟَﯽ‪َ ،‬وَﺣَﺮَﮐَﺘَﻬـ ﺎ ﻣَِﻦ ﻗُـﱠﺪاُم َو ﻣِْﻦ َﺧﻠُْﻒ َﺗﻠْـَﺘﺌُِﻢ »‪ «1‬ﺑ ِﺎﻟ َْﻤْﻔـِﺼ ِﻞ اﻟ ﱠِﺬي ﺑَﯿَْﻨـُﻪ وﺑَﯿَْﻦ اﻟ ِْﻔْﻘَﺮِة اﻟﺜﱠﺎﻧِـَﯿ ِﮥ‪َ ،‬ﻓَﯿِﺠُﺐ أْن‬
‫َﻧَﺘَﮑﻠﱠَﻢ َأﱠوﻟًﺎ ﻓِﯽ اﻟ َْﻤْﻔِﺼِﻞ اَﻷﱠوِل َﻓَﻨُﻘﻮُل‪ :‬إﻧﱠُﻪ َﻗـْﺪ ُﺧﻠَِﻖ َﻋَﻠﯽ َﺷﺎِﺧَﺼَﺘِﯽ اﻟ ِْﻔْﻘَﺮِة اُﻷوﻟَﯽ ﻣِْﻦ َﺟﺎﻧَِﺒﯿِْﻪ »‪ «2‬إﻟَﯽ َﻓْﻮُق ﻧُْﻘَﺮَﺗﺎِن َﯾْﺪُﺧُﻞ ﻓِﯿِﻬَﻤﺎ َزاﺋَِﺪَﺗﺎِن ﻣِْﻦ‬
‫َﻋْﻈِﻢ اﻟﱠﺮأِْس‪َ ،‬ﻓﺈَذا اْرَﺗَﻔَﻌْﺖ إْﺣَﺪاُﻫَﻤﺎ َوَﻏﺎَرِت اُﻷْﺧَﺮي َﻣﺎَل اﻟﱠﺮأُْس إﻟَﯽ اﻟ َْﻐﺎﺋَِﺮِة َوﻟَْﻢ ﯾُْﻤِﮑْﻦ أْن َﯾُﮑﻮَن اﻟ َْﻤْﻔِﺼُﻞ اﻟﺜﱠﺎﻧِﯽ َﻋَﻠﯽ َﻫِﺬِه اﻟ ِْﻔْﻘَﺮِة‪َ ،‬ﻓُﺠِﻌَﻞ‬
‫ﻟَُﻪ ﻓِْﻘَﺮٌة ُأْﺧَﺮي َﻋَﻠﯽ ِﺣَﺪٍة َوِﻫَﯽ اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿُﮥ »‪َ ،«3‬و ُأﻧ ْﺒَِﺖ »‪ «4‬ﻣَِﻦ َﺟﺎﻧِﺒَِﻬﺎ اﻟُﻤَﺘَﻘﱢﺪِم اﻟ ﱠِﺬي إﻟَﯽ اﻟ َْﺒﺎِﻃِﻦ َزاﺋَِﺪٌة‬
‫َﻃِﻮﯾَﻠٌﮥ ُﺻﻠَْﺒٌﮥ َﺗُﺠﻮُز َو َﺗﻨُْﻔُﺬ ﻓِﯽ ﺛُْﻘَﺒِﮥ اُﻷوﻟَﯽ ﻗُﱠﺪاَم اﻟﱡﻨَﺨﺎِع‪َ .‬واﻟﱡﺜْﻘَﺒُﮥ ُﻣْﺸَﺘَﺮَﮐٌﮥ ﺑَﯿَْﻨُﻬَﻤﺎ‬
‫َو ِﻫَﯽ َأْﻋﻨِﯽ اﻟﱡﺜْﻘَﺒَﮥ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺨﻠِْﻒ إﻟَﯽ اﻟ ُْﻘﱠﺪاِم َأْﻃَﻮُل ﻣِﻨَْﻬﺎ َﻣﺎ ﺑَﯿَْﻦ اﻟ َْﯿِﻤﯿِﻦ َواﻟﱢﺸَﻤﺎِل‬
‫َو َذﻟ َِﮏ ﻷﱠن ﻓِﯿَﻤﺎ ﺑَﯿَْﻦ اﻟُﻘﱠﺪاِم َواﻟ َْﺨﻠِْﻒ َﻧﺎﻓَِﺬاِن َﯾْﺄُﺧَﺬاِن ﻣَِﻦ اﻟ َْﻤَﮑﺎِن َﻓْﻮَق َﻣَﮑﺎِن اﻟﻨﱠﺎﻓِِﺬ اﻟ َْﻮاِﺣِﺪ‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ َﺗْﻘِﺪﯾُﺮ اﻟ َْﻌْﺮِض َﻓُﻬَﻮ ﺑ َِﺤَﺴِﺐ َأْﮐَﺒِﺮ َﻧﺎﻓٍِﺬ َواِﺣٍﺪ ﻣِﻨُْﻬَﻤﺎ »‪َ ،«5‬وَﻫِﺬِه اﻟﱠﺰاﺋَِﺪُة ﺗَُﺴﱠﻤﯽ اﻟﱢﺴﱠﻦ َوَﻗْﺪ ُﺣِﺠَﺐ اﻟﱡﻨَﺨﺎُع َﻋﻨَْﻬﺎ ﺑ ِِﺮﺑَﺎَﻃﺎٍت َﻗِﻮﯾﱠٍﮥ ُأﻧ ْﺒَِﺘْﺖ ﻟ ِﺘُْﻔَﺮَز‬
‫َﻧﺎِﺣَﯿُﮥ اﻟﱢﺴﱢﻦ ﻣِْﻦ َﻧﺎِﺣَﯿِﮥ اﻟﱡﻨَﺨﺎِع‪ ،‬ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ َﯾْﺸَﺪَخ اﻟﱢﺴﱡﻦ اﻟﱡﻨَﺨﺎَع ﺑ َِﺤَﺮَﮐﺘَِﻬﺎ َوﻻ َﯾـْﻀ َﻐَﻄُﻪ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ إﱠن َﻫِﺬِه اﻟﱠﺰاﺋَِﺪَة َﺗْﻄﻠُُﻊ ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻔْﻘَﺮِة اُﻷوﻟَﯽ َو َﺗُﻐﻮُص ﻓِﯽ ﻧُْﻘَﺮٍة‬
‫ﻓِﯽ َﻋْﻈِﻢ اﻟﱠﺮأِْس َوَﺗْﺴَﺘِﺪﯾُﺮ َﻋَﻠﯿَْﻬﺎ اﻟﱡﻨﻘَْﺮُة اﻟ ﱠﺘِﯽ ﻓِﯽ َﻋْﻈِﻢ اﻟﱠﺮأِْس‪َ ،‬و ﺑ َِﻬﺎ »‪َ «6‬ﺣَﺮَﮐُﮥ اﻟﱠﺮأِْس إﻟَﯽ ﻗُﱠﺪاُم ﻣِْﻦ َﺧﻠُْﻒ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ -:‬ﺗﻠﺘﺌﻢ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺟﺎﻧﺒﯿﻬﺎ‪ .‬ب‪ :‬ﺟﺎﻧﺒﯿﻪ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ‪ .‬ب‪ :‬اﻟﺘﺎﻟﯿﮥ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬اﻧﺒﺘﺖ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻧﺒﺖ‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬ج‪ +:‬وﻫﻮ اﻟﻨﺨﺎع‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ +:‬ﺗﮑﻮن‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪144 :‬‬
‫َوَﻫـ ِﺬِه اﻟﱢﺴﱡﻦ إﻧﱠَﻤـ ﺎ ُأﻧ ْﺒَِﺘْﺖ إﻟَﯽ ﻗُـﱠﺪاُم ﻟ َِﻤﻨَْﻔَﻌَﺘﯿِْﻦ‪ :‬إْﺣـ َﺪاُﻫَﻤﺎ ﻟ َِﺘُﮑﻮَن َأْﺣَﺮَز ﻟََﻬـ ﺎ‪َ ،‬واﻟﺜﱠﺎﻧِـَﯿ ُﮥ ﻟ َِﯿُﮑﻮَن اﻟ ْـَﺠ ﺎﻧُِﺐ اﻷَـَرﱡق ﻣَِﻦ اﻟ َْﺨَﺮَزِة َداِﺧًﻠـﺎ ﻻ َﺧﺎِرﺟًﺎ‪َ .‬و‬
‫َﺧﺎِﺻﯿﱠُﮥ اﻟ ِْﻔْﻘَﺮِة اُﻷوﻟَﯽ َأﻧﱠَﻬﺎ ﻻ ِﺳﻨِْﺴَﻨَﮥ ﻟََﻬﺎ ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ ﺗَُﺜﱢﻘَﻠَﻬﺎ َو ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ َﺗَﺘَﻌﱠﺮَض ﺑ َِﺴَﺒﺒَِﻬﺎ ﻟ ِﻶَﻓﺎِت َﻓﺈﱠن اﻟﱠﺰاﺋَِﺪَة اﻟﱠﺪاﻓَِﻌَﮥ َﻋﱠﻤﺎ ُﻫَﻮ َأﻗَْﻮي ِﻫَﯽ ﺑ َِﻌﯿْﻨَِﻬﺎ اﻟ َْﺠﺎﻟ َِﺒُﮥ ﻟ ِﻠَْﮑْﺴِﺮ‬
‫َواﻵَﻓـﺎِت إﻟَﯽ َﻣـ ﺎ ُﻫَﻮ ُأْﺿـ َﻌُﻒ َو أﯾْﻀًﺎ ﻟ َِﺌﻠﱠﺎ َﯾْﺸـ َﺪَخ اﻟ َْﻌَﻀَﻞ َواﻟ َْﻌَﺼَﺐ اﻟ َْﮑﺜِﯿَﺮ اﻟَﻤْﻮُﺿﻮَع َﺣْﻮﻟََﻬﺎ َﻣَﻊ أﱠن اﻟ َْﺤﺎَﺟـ َﮥ َﻫﺎُﻫَﻨﺎ إﻟَﯽ َﺷْﻮٍك َواٍق َﻗﻠِﯿَﻠـٌﮥ‪َ ،‬و‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 96‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬
‫َذﻟ َِﮏ ﻷﱠن َﻫـ ِﺬِه اﻟ ِْﻔﻘَْﺮَة َﮐﺎﻟ َْﻐﺎﺋِـَﺼ ِﮥ اﻟ َْﻤْﺪﻓُﻮَﻧِﮥ ﻓِﯽ ِوَﻗﺎَﯾﺎٍت اﻟﻨﱠﺎﺋَِﯿُﮥ »‪َ «1‬ﻋْﻦ َﻣَﻨـﺎِل اﻵَﻓﺎِت‪َ .‬و ﻟ َِﻬـ ِﺬِه اﻟ َْﻤَﻌﺎﻧِﯽ ُﻋِﺮَﯾْﺖ َﻋِﻦ اَﻷْﺟﻨِـَﺤ ِﮥ َو ُﺧُﺼﻮﺻًﺎ إَذا‬
‫َﮐـ ﺎَﻧِﺖ اﻟ َْﻌَﺼُﺐ َو اﻟ َْﻌَﻀُﻞ َأْﮐَﺜُﺮَﻫﺎ َﻣْﻮُﺿﻮﻋًﺎ ﺑ َِﺠﻨْﺒَِﻬﺎ »‪َ «2‬وْﺿـ ﻌًﺎ ـَﺿ ﯿﱢﻘًﺎ ﻟ ُِﻘْﺮﺑ َِﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟَﻤﺒَْﺪِإ‪َ ،‬ﻓَﻠْﻢ َﯾُﮑْﻦ ﻟ َِﻸْﺟﻨَِﺤِﮥ َﻣَﮑﺎٌن‪َ .‬وﻣِْﻦ َﺧَﻮاﱢص َﻫِﺬِه اﻟ ِْﻔْﻘَﺮِة‬
‫أﱠن اﻟ َْﻌـَﺼ َﺒَﮥ َﺗْﺨُﺮُج َﻋﻨَْﻬـ ﺎ ﻻ َﻋْﻦ َﺟﺎﻧَِﺒﯿَْﻬﺎ َوﻻ َﻋْﻦ ﺛُْﻘـَﺒ ٍﮥ ُﻣْﺸَﺘَﺮَﮐـ ٍﮥ‪َ ،‬و ﻟَِﮑْﻦ َﻋْﻦ ﺛُْﻘَﺒَﺘﯿِْﻦ ﻓِﯿَﻬﺎ َﺗﻠَِﯿﺎِن َﺟﺎﻧَِﺒْﯽ َأْﻋﻼَﻫﺎ إﻟَﯽ َﺧﻠُْﻒ‪ ،‬ﻷﻧﱠُﻪ ﻟَْﻮ َﮐﺎَن َﻣْﺨَﺮُج‬
‫اﻟ َْﻌَﺼِﺐ َﺣﯿُْﺚ َﺗﻠَْﺘِﻘُﻢ َزاﺋِـَﺪَﺗِﯽ اﻟﱠﺮأِْس َوَﺣﯿُْﺚ َﺗُﮑﻮُن َﺣَﺮَﮐﺎﺗُُﻬَﻤـ ﺎ اﻟ َْﻘِﻮﯾﱠَﮥ ﻟََﺘـَﻀ ﱠﺮَر ﺑ ِـَﺬﻟ َِﮏ َﺗـَﻀ ﱡﺮرًا َﺷِﺪﯾـﺪًا‪َ ،‬وَﮐـ َﺬﻟ َِﮏ ﻟَْﻮ َﮐﺎَن إﻟَﯽ ُﻣﻠَْﺘَﻘِﻢ اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿِﮥ‬
‫ﻟ َِﺰاﺋَِﺪَﺗﯿَْﻬﺎ اﻟﻠﱠَﺘﯿِْﻦ َﺗْﺪُﺧﻼِن ﻣِﻨَْﻬﺎ ﻓِﯽ ﻧُﻘَْﺮَﺗِﯽ اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿِﮥ ﺑ َِﻤﻔِْﺼٍﻞ َﺳﻠٍِﺲ ُﻣَﺘَﺤﱢﺮٍك إﻟَﯽ ﻗُﱠﺪاُم َوَﺧﻠُْﻒ‪َ ،‬وﻟَْﻢ َﺗْﺼﻠُْﺢ أﯾْﻀًﺎ أْن َﺗُﮑﻮَن ﻣِْﻦ َﺧﻠُْﻒ َوﻣِْﻦ ﻗُﱠﺪاُم‬
‫ﻟ ِﻠِْﻌَﻠـِﻞ اﻟ َْﻤـ ْﺬُﮐﻮَرِة ﻓِﯽ ﺑَـَﯿ ﺎِن َأﻣِْﺮ َﺳـ ﺎﺋِِﺮ اﻟ َْﺨَﺮِز َوﻻ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺠﺎﻧَِﺒﯿِْﻦ ﻟ ِِﺮﻗﱠِﮥ اﻟ َْﻌْﻈِﻢ ﻓِﯿِﻬَﻤﺎ »‪ «3‬ﺑ َِﺴـ َﺒِﺐ اﻟﱢﺴﱢﻦ‪َ ،‬ﻓَﻠْﻢ َﯾُﮑْﻦ ﺑ ُـﱞﺪ ﻣِْﻦ أْن َﺗُﮑﻮَن ُدوَن َﻣْﻔـِﺼ ِﻞ‬
‫اﻟﱠﺮأِْس ﺑ َِﯿِﺴـ ﯿٍﺮ َوإﻟَﯽ َﺧﻠُْﻒ ﻣَِﻦ اﻟ ْـَﺠ ﺎﻧَِﺒﯿِْﻦ‪َ ،‬أْﻋﻨِﯽ َﺣﯿُْﺚ َﺗُﮑﻮُن َوَﺳـ ﻄًﺎ ﺑَﯿَْﻦ اﻟ َْﺨﻠِْﻒ َو اﻟ ْـَﺠ ﺎﻧِِﺐ‪َ ،‬ﻓَﻮَﺟَﺐ ـَﺿ ُﺮوَرًة أْن َﺗُﮑﻮَن اﻟﱡﺜْﻘَﺒَﺘـﺎِن ـَﺻ ِﻐﯿَﺮَﺗﯿِْﻦ‪،‬‬
‫َﻓَﻮَﺟَﺐ َﺿُﺮوَرًة أْن َﯾُﮑﻮَن اﻟ َْﻌَﺼُﺐ َدﻗِﯿﻘًﺎ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬اﻟﻨﺎﺋﯿﮥ‪ .‬ب‪ :‬ﻧﺎﺋﯿﮥ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺠﻨﺒﺘﻬﺎ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﺑﺠﻨﺒﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻓﯿﻤﺎ‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪145 :‬‬
‫َو أﱠﻣﺎ اﻟَﺨَﺮَزُة اﻟﺜﱠﺎﻧِـَﯿ ُﮥ َﻓَﻠﱠﻤﺎ ﻟَْﻢ ﯾُْﻤِﮑْﻦ أْن َﯾُﮑﻮَن َﻣْﺨَﺮُج اﻟ َْﻌَﺼِﺐ ﻓِﯿَﻬﺎ ﻣِْﻦ َﻓْﻮُق َﺣﯿُْﺚ َأﻣَْﮑَﻦ ﻟ َِﻬـ ِﺬِه إْذ َﮐﺎَن ﯾَُﺨﺎُف َﻋَﻠﯿَْﻬﺎ ﻟَْﻮ َﮐﺎَن َﻣْﺨَﺮُج َﻋـَﺼ ﺒَِﻬﺎ‬
‫َﮐَﻤـ ﺎ ﻟ ُِﻸوﻟَﯽ أْن َﯾﻨَْﺸـ ِﺪَخ َوَﯾَﺘَﺮﱠﺿَﺾ ﺑ َِﺤَﺮَﮐـ ِﮥ اﻟ ِْﻔْﻘَﺮِة اُﻷوﻟَﯽ َﻋَﻠﯿَْﻬﺎ »‪ «1‬ﻟ َِﺘﻨِْﮑﯿِﺲ اﻟﱠﺮأِْس إﻟَﯽ ﻗُـﱠﺪاُم أْو َﻗﻠْﺒِِﻪ إﻟَﯽ َﺧﻠْـُﻒ‪َ ،‬و ﻻـ َأﻣَْﮑَﻦ ﻣِْﻦ ﻗُـﱠﺪاُم‬
‫َوَﺧﻠُْﻒ ﻟ ِـَﺬﻟ َِﮏ َو ﻻ َأﻣَْﮑَﻦ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺠﺎﻧَِﺒﯿِْﻦ‪َ ،‬وإﻟّﺎ ﻟََﮑﺎَن َذﻟ َِﮏ ِﺷـ ْﺮَﮐًﮥ »‪َ «2‬ﻣَﻊ اُﻷوﻟَﯽ‪َ «3» ،‬و ﻟََﮑﺎَن اﻟﻨﱠﺎﺑ ُِﺖ َدﻗِﯿﻘًﺎ ـَﺿ ُﺮوَرًة ﻻ َﯾَﺘﻼَﻓﯽ َﺗْﻘـِﺼ ﯿَﺮ »‪«4‬‬
‫اَﻷﱠوِل‪َ ،‬و َﯾُﮑﻮُن اﻟَﺤﺎِﺻُﻞ َأْزَواﺟًﺎ ـَﺿ ِﻌﯿَﻔًﮥ ُﻣْﺠَﺘِﻤَﻌًﮥ َﻣﻌًﺎ‪َ ،‬وﻟََﮑﺎَن أﯾْﻀًﺎ َﯾُﮑﻮُن »‪ «5‬ﺑ ِِﺸـ ْﺮَﮐٍﮥ َﻣَﻊ اُﻷوﻟَﯽ َو اﺗﱠَﻀَﺢ ُﻋْﺬُر اُﻷوﻟَﯽ ﻓِﯽ َﻓَﺴﺎِد ﻟا َْﺤﺎِل ﻟَْﻮ‬
‫َﺗَﺜﱠﻘَﺒْﺖ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺠﺎﻧَِﺒﯿِْﻦ‪،‬‬
‫َﻓَﻮَﺟَﺐ أْن َﯾُﮑﻮَن اﻟﺜﱠْﻘُﺐ ﻓِﯽ اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿِﮥ ﻓِﯽ َﺟﺎﻧَِﺒِﯽ اﻟِﺴﻨِْﺴـ َﻨِﮥ َﺣﯿُْﺚ ﯾَُﺤﺎِذي ﺛُْﻘَﺒَﺘِﯽ اُﻷوﻟَﯽ‪َ ،‬و َﯾْﺤَﺘِﻤُﻞ ِﺟْﺮُم اُﻷوﻟَﯽ اﻟ ُْﻤَﺸﺎَرَﮐَﮥ ﻓِﯿِﻬَﻤﺎ‪َ .‬و اﻟﱢﺴﱡﻦ اﻟﻨﱠﺎﺑ ُِﺖ‬
‫ﻣَِﻦ اﻟﺜﱠﺎﻧِـَﯿ ِﮥ َﻣْﺸـ ُﺪوٌد َﻣَﻊ اُﻷوﻟَﯽ ﺑ ِِﺮﺑَﺎٍط َﻗِﻮﱟي‪َ .‬و َﻣْﻔِﺼُﻞ اﻟﱠﺮأِْس َﻣَﻊ اُﻷوﻟَﯽ َو َﻣْﻔَﺼُﻞ اﻟﱠﺮأِْس َو اُﻷوﻟَﯽ َﻣﻌًﺎ َﻣَﻊ اﻟﺜﱠﺎﻧِـَﯿ ِﮥ َأْﺳـ َﻠُﺲ ﻣِْﻦ َﺳﺎﺋِِﺮ َﻣَﻔﺎـِﺻ ِﻞ‬
‫اﻟ َْﻔَﻘﺎِر ﻟ ِِﺸـ ﱠﺪِة اﻟ َْﺤﺎـَﺟ ِﮥ إﻟَﯽ اﻟ َْﺤَﺮَﮐﺎِت اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗُﮑﻮُن ﺑ ِِﻬَﻤﺎ َو إﻟَﯽ َﮐْﻮﻧَِﻬﺎ ﺑَﺎﻟ َِﻐـ ًﮥ َﻇﺎِﻫَﺮًة‪َ ،‬وإَذا َﺗَﺤﱠﺮَك اﻟﱠﺮأُْس َﻣَﻊ َﻣْﻔَﺼِﻞ إْﺣـ َﺪي اﻟ ِْﻔْﻘَﺮَﺗﯿِْﻦ َﺻﺎَرِت‬
‫اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿُﮥ ُﻣﻼِزَﻣًﮥ ﻟ َِﻤﻔْـِﺼ ﻠَِﻬﺎ اﻵَﺧِﺮ‪َ ،‬ﮐﺎﻟ ُْﻤَﺘَﻮﱢﺣِﺪ »‪َ «6‬ﺣﺘﱠﯽ إْن َﺗَﺤﱠﺮَك اﻟﱠﺮأُْس إﻟَﯽ ﻗُـﱠﺪاُم َو إﻟَﯽ َﺧﻠُْﻒ ـَﺻ ﺎَر َﻣَﻊ اﻟ ِْﻔﻘَْﺮِة اُﻷوﻟَﯽ َﮐَﻌْﻈٍﻢ َواِﺣـ ٍﺪ‪ ،‬وَإْن‬
‫َﺗَﺤﱠﺮَك إﻟَﯽ ﻟا َْﺠﺎﻧَِﺒﯿِْﻦ ﻣِْﻦ َﻏﯿِْﺮ َﺗْﺄِرﯾٍﺐ »‪َ «7‬ﺻﺎَرِت اُﻷوﻟَﯽ َو »‪ «8‬اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿُﮥ َﮐَﻌْﻈٍﻢ َواِﺣٍﺪ‪َ ،‬ﻓَﻬَﺬا َﻣﺎ َﺣَﻀَﺮَﻧﺎ ﻣِْﻦ َأﻣِْﺮ َﻓَﻘﺎِر اﻟ ُْﻌﻨُِﻖ َوَﺧَﻮاﱢﺻَﻬﺎ‪.‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ -:‬ﻋﻠﯿﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺑﺸﺮﮐﮥ‪ .‬ب‪ :‬ﺷﺮﮐﮥ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ +:‬إﻻ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ج‪ +:‬اﻟﺰوج‪.‬‬
‫)‪ (5‬ج‪ -:‬ﯾﮑﻮن‪.‬‬
‫)‪ (6‬ط‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﮐﺎﻟﻤﺘﻮّﺣﺪ‪ .‬ب‪ :‬ﮐﺎﻟﻤﺘﻮﺟﻪ‪.‬‬
‫)‪ (7‬ب‪ ،‬آ‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺄرﯾﺐ‪ .‬ط‪ :‬ﺗﻮرﯾﺐ‪.‬‬
‫)‪ (8‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬ج‪ :‬و‪ .‬آ‪ :‬ﻣﻊ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪146 :‬‬
‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 97‬از ‪366‬‬ ‫‪www.Ghaemiyeh.com‬‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪاي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‬

‫اْﻟَﻔْﺼُﻞ اﻟﱠﺘﺎِﺳُﻊ ِﻓﯽ َﺗْﺸِﺮﯾِﺢ َﻓَﻘﺎِر اﻟﱠﺼْﺪِر َوَﻣَﻨﺎِﻓِﻌَﻬﺎ »‪«1‬‬

‫َﻓَﻘﺎُر اﻟﱠﺼْﺪِر ِﻫَﯽ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗﺘﱠِﺼُﻞ ﺑ َِﻬﺎ اﻷْﺿـ ﻼُع‪َ ،‬ﻓَﺘْﺤِﻮي َأْﻋَﻀﺎَء اﻟﺘﱠَﻨﱡﻔِﺲ َو ِﻫَﯽ إْﺣـ َﺪي َﻋْﺸـ َﺮَة ﻓِﻘَْﺮًة َذاَت َﺳـ َﻨﺎِﺳَﻦ َوَأْﺟﻨَِﺤٍﮥ‪ ،‬وﻓِﻘَْﺮٌة ﻻ َﺟَﻨﺎَﺣﺎِن ﻟََﻬﺎ‬
‫َﻓـَﺬﻟ َِﮏ اﺛ َْﻨَﺘـﺎ َﻋْﺸـ َﺮَة ﻓِْﻘَﺮًة‪َ ،‬وَﺳَﻨﺎِﺳـ ﻨَُﻬﺎ َﻏﯿُْﺮ ُﻣَﺘَﺴﺎِوَﯾـٍﮥ ﻷـﱠن َﻣﺎ َﯾﻠِﯽ ﻣِﻨَْﻬﺎ اَﻷْﻋَﻀﺎَء اﻟ ﱠﺘِﯽ ِﻫَﯽ َأْﺷـَﺮُف‪ِ ،‬ﻫَﯽ َأْﻋَﻈُﻢ َو َأﻗَْﻮي‪َ ،‬وَأْﺟﻨِـَﺤ ُﮥ َﺧَﺮِز اﻟﱠﺼْﺪِر‬
‫َأْﺻـ َﻠُﺐ ﻣِْﻦ َﻏﯿِْﺮَﻫﺎ ﻻﺗﱢَﺼﺎِل اﻷْﺿـ ﻼِع ﺑ َِﻬﺎ‪َ ،‬واﻟ ِْﻔْﻘَﺮاُت اﻟﱠﺴﺒَْﻌُﮥ اﻟ َْﻌﺎﻟ َِﯿُﮥ ﻣِﻨَْﻬﺎ َﺳَﻨﺎِﺳﻨَُﻬﺎ ِﮐَﺒﺎٌر َوَأْﺟﻨَِﺤﺘَُﻬﺎ ِﻏﻼٌظ ﻟ َِﺘِﻘَﯽ اﻟ َْﻘﻠَْﺐ ِوَﻗﺎَﯾًﮥ ﺑَﺎﻟ َِﻐًﮥ‪َ ،‬ﻓَﻠﱠﻤﺎ َذَﻫَﺒْﺖ‬
‫ُﺟُﺴﻮُﻣَﻬﺎ »‪ «2‬ﻓِﯽ َذﻟ ِـَﮏ ُﺟِﻌَﻠْﺖ َزَواﺋِـُﺪَﻫﺎ اﻟ َْﻤْﻔـِﺼ ﻠِﯿﱠُﮥ اﻟﱠﺸﺎِﺧـَﺼ ُﮥ ﻗِـَﺼ ﺎرًا ِﻋَﺮاﺿًﺎ‪َ ،‬وَﻣﺎ َﻓْﻮَق َذﻟ َِﮏ »‪ُ «3‬دوَن اﻟ َْﻌﺎِﺷـ َﺮِة »‪َ «4‬ﻓﺈﱠن َزَواﺋَِﺪ اﻟ َْﻤْﻔـِﺼ ﻠِﯿﱠِﮥ‬
‫اﻟﱠﺸﺎِﺧَﺼَﮥ إﻟَﯽ َﻓْﻮُق‪ِ ،‬ﻫَﯽ اﻟ ﱠﺘِﯽ ﻓِﯿَﻬﺎ ﻧَُﻘُﺮ اﻻﻟ ْﺘَِﻘﺎِم َو اﻟﱠﺸﺎِﺧَﺼَﮥ إﻟَﯽ َأْﺳَﻔُﻞ َﯾْﺸَﺨُﺺ ﻣِﻨَْﻬﺎ اﻟ َْﺤَﺪﺑَﺎُت اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗَﺘَﻬﻨَْﺪُم ﻓِﯽ اﻟﱡﻨَﻘِﺮ َو َﺳَﻨﺎِﺳﻨَُﻬﺎ َﺗﻨَْﺠِﺬُب »‪«5‬‬
‫إﻟَﯽ َأْﺳَﻔُﻞ‪.‬‬
‫َوأﱠﻣﺎ اﻟ َْﻌﺎِﺷـ َﺮُة‪َ ،‬ﻓﺈﱠن َﺳَﻨﺎِﺳـ َﻨَﻬﺎ ُﻣﻨَْﺘـِﺼ َﺒٌﮥ ُﻣَﻘﺒﱠَﺒٌﮥ َو ﻟ َِﺰَواﺋِِﺪَﻫﺎ اﻟ َْﻤْﻔـِﺼ ﻠِﯿﱠِﮥ ﻣِْﻦ ِﮐﻼ اﻟ َْﺠﺎﻧَِﺒﯿِْﻦ ﻧَُﻘٌﺮ ﺑ ِﻼ ﻟ َُﻘٍﻢ‪َ ،‬ﻓﺈﻧﱠَﻬﺎ َﺗﻠَْﺘِﻘُﻢ ﻣِْﻦ َﻓْﻮُق َوﻣِْﻦ َﺗْﺤُﺖ َﻣﻌًﺎ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ َﻣﺎ‬
‫َﺗْﺤَﺖ اﻟ َْﻌﺎِﺷَﺮِة َﻓﺈﱠن ﻟ َُﻘَﻤَﻬﺎ إﻟَﯽ َﻓْﻮُق َو ﻧَُﻘَﺮَﻫﺎ إﻟَﯽ َأْﺳَﻔُﻞ َو َﺳَﻨﺎِﺳَﻨَﻬﺎ َﺗَﺘَﺤﱠﺪُب إﻟَﯽ َﻓْﻮُق‪.‬‬
‫َو َﺳـ َﻨْﺬُﮐُﺮ َﻣَﻨﺎﻓَِﻊ َﺟِﻤﯿِﻊ »‪َ «6‬ﻫـ َﺬا ﺑَْﻌُﺪ َوﻟَﯿَْﺲ ﻟ ِﻠِْﻔﻘَْﺮِة اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿَﮥ َﻋْﺸـ َﺮَة َأْﺟﻨَِﺤٌﮥ‪ ،‬إْذ ِﺷﱠﺪُة اﻟ َْﺤﺎَﺟِﮥ ﺑ َِﺴـ َﺒِﺐ اﻷْﺿـ ﻼِع َﻧﺎﻗَِﺼٌﮥ‪َ .‬وَأﱠﻣﺎ اﻟ ِْﻮَﻗﺎَﯾُﮥ َﻓَﻘْﺪ ُدﺑ ﱢَﺮ ﻟََﻬﺎ‬
‫َوْﺟٌﻪ آَﺧُﺮ َﯾْﺠَﻤُﻊ اﻟ ِْﻮَﻗﺎَﯾَﮥ َﻣَﻊ َﻣﻨَْﻔَﻌٍﮥ ُأْﺧَﺮي‪َ .‬وﺑََﯿﺎُن َذﻟ َِﮏ‪:‬‬
‫______________________________‬
‫)‪ (1‬ب‪ -:‬وﻣﻨﺎﻓﻌﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (2‬ط‪ ،‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﺟﺴﻮﻣﻬﺎ‪ .‬ج‪ :‬ﺟﺮﻣﻬﺎ‪.‬‬
‫)‪ (3‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﺎﻓﻮق اﻟﻌﺎﺷﺮة‪ .‬ب‪ ،‬آ‪ :‬ﻣﺎﻓﻮق ذﻟﮏ‪.‬‬
‫)‪ (4‬ط‪ ،‬ج‪ ،‬آ‪ -:‬دون اﻟﻌﺎﺷﺮة‪.‬‬
‫)‪ (5‬ط‪ ،‬ج‪ :‬ﺗﺘﺤّﺪب‪ .‬آ‪ :‬ﯾﺘﺤﺪب‪ .‬ب‪ :‬ﺗﻨﺠﺬب‪.‬‬
‫)‪ (6‬ب‪ ،‬ج‪ :‬ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺟﻤﯿﻊ‪ .‬ط‪ :‬ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻨﺎﻓﻊ‪.‬‬
‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن در ﻃﺐ‪ ،‬ص‪147 :‬‬
‫إﱠن َﺧَﺮَزاِت ﻟا َْﻘَﻄِﻦ اْﺣﺘِﯿـَﺞ ﻓِﯿَﻬـ ﺎ إﻟَﯽ َﻓْﻀِﻞ ِﻋَﻈٍﻢ َوَﻓْﻀِﻞ َوَﺛﺎَﻗـِﮥ َﻣَﻔﺎِﺻَﻞ ﻟ ِﺈﻗْﻼﻟ َِﻬﺎ َﻣﺎ َﻓْﻮَﻗَﻬﺎ‪َ ،‬واْﺣﺘِﯿـَﺞ إﻟَﯽ أْن ﺗُْﺠَﻌَﻞ اﻟﱡﻨَﻘُﺮ َواﻟﱡﻠَﻘُﻢ ﻓِﯽ اﻟ َْﻤَﻔﺎـِﺻ ِﻞ‬
‫َأْﮐَﺜَﺮ َﻋـ َﺪدًا‪َ ،‬ﻓُﻀﻮِﻋَﻒ »‪َ «1‬زَواﺋِـُﺪ َﻣَﻔﺎـِﺻ ﻠَِﻬﺎ َواْﺣﺘِﯿَﺞ إﻟَﯽ أْن ﺗُْﺠَﻌَﻞ اﻟ ِْﺠَﻬُﮥ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﺗﻠِﯿَﻬﺎ ﻣَِﻦ اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿَﮥ َﻋْﺸـ َﺮَة ُﻣَﺘَﺸـ ﺒﱢَﻬًﮥ »‪ «2‬ﺑ َِﻬﺎ‪َ ،‬ﻓُﻀﻮِﻋَﻒ َزَواﺋِـُﺪَﻫﺎ‬
‫اﻟ َْﻤْﻔـَﺼ ﻠِﯿﱠُﮥ َﻓـَﺬَﻫَﺐ اﻟﱠﺸْﯽُء اﻟ ﱠِﺬي َﮐـ ﺎَن َﯾـْﺼ ﻠُُﺢ ﻷَـْن ﯾُـْﺼ َﺮَف إﻟَﯽ اﻟَﺠَﻨـﺎِح‪ ،‬ﻓِﯽ ﺗِﻠْـَﮏ اﻟﱠﺰَواﺋِـِﺪ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ُﻋﱢﺮَﺿْﺖ َﻓْﻀَﻞ َﺗْﻌِﺮﯾٍﺾ َﻓَﮑﺎَد »‪ «3‬ﯾُْﺸـ ﺒُِﻪ َﻣﺎ‬
‫اْﺳـ َﺘْﻌَﺮَض ﻣِﻨَْﻬﺎ اﻟَﺠَﻨﺎَح َﻓﺎْﺟَﺘَﻤَﻌِﺖ اﻟَﻤﻨَْﻔَﻌَﺘﺎِن َﻣﻌًﺎ ﻓِﯽ َﻫـ ِﺬِه اﻟِﺨﻠَْﻘِﮥ‪َ .‬وَﻫِﺬِه اﻟﺜﱠﺎﻧَِﯿَﮥ َﻋْﺸـ َﺮَة ِﻫَﯽ اﻟ ﱠﺘِﯽ َﯾﺘﱠِﺼُﻞ ﺑ َِﻬﺎ َﻃَﺮُف اﻟ ِْﺤَﺠﺎِب‪َ ،‬ﻓَﺄﱠﻣﺎ َﻣﺎ َﻓْﻮَق َﻫِﺬِه‬
‫اﻟ َْﺨَﺮَزِة َﻓَﮑﺎَن ِﺻَﻐُﺮَﻫﺎ »‪ «4‬ﯾُْﻐﻨِﯽ َﻋْﻦ َﻫـ َﺬا اﻻْﺳﺘِﯿَﺜﺎِق ﻓِﯽ َﺗْﮑﺜِﯿِﺮ اﻟﱠﺰَواﺋِـِﺪ اﻟ َْﻤْﻔـَﺼ ﻠِﯿﱠِﮥ‪ ،‬ﺑَْﻞ ِﻋَﻈُﻢ َﻣﺎ َﯾﻨْﺒُُﺖ ﻣِﻨَْﻬﺎ »‪ «5‬ﻣَِﻦ اﻟﱠﺴَﻨﺎِﺳِﻦ َواَﻷْﺟﻨَِﺤِﮥ َﻓَﺸَﻐَﻞ‬
‫»‪ِ «6‬ﺟْﺮَﻣَﻬﺎ َﻋْﻦ َذﻟ َِﮏ‪َ ،‬وﻟَﱠﻤﺎ َﮐﺎَن َﺧَﺮُز اﻟﱠﺼْﺪِر َأْﻋَﻈَﻢ ﻣَِﻦ َﺧَﺮِز اﻟ ُْﻌﻨُِﻖ‪ ،‬ﻟَْﻢ ﺗُْﺠَﻌْﻞ اﻟﱡﺜَﻘُﺐ اﻟ ُْﻤْﺸَﺘَﺮَﮐـ ُﮥ ُﻣﻨَْﻘِﺴـ َﻤًﮥ ﺑَﯿَْﻦ اﻟ َْﺨَﺮَزَﺗﯿِْﻦ َﻋَﻠﯽ اﻻْﺳـ ﺘَِﻮاِء‪ ،‬ﺑَْﻞ‬
‫ُدﱢرَج َﯾِﺴـ ﯿﺮًا َﯾِﺴﯿﺮًا ﺑ َِﺄْن ِزﯾَﺪ ﻓِﯽ اﻟ َْﻌﺎﻟ َِﯿِﮥ َو ﻧُِﻘَﺺ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺴﺎﻓَِﻠِﮥ َﺣﺘﱠﯽ ﺑَِﻘَﯿْﺖ اﻟﱡﺜْﻘَﺒُﮥ »‪ «7‬ﺑ َِﺘﻤﺎﻣَِﻬﺎ ﻓِﯽ َواِﺣَﺪٍة َو ﻧَِﻬﺎَﯾُﮥ َذﻟ َِﮏ ﻓِﯽ اﻟ َْﺨَﺮَزِة اﻟ َْﻌﺎِﺷـ َ