10Ariketen eta problemen soluzioak

1 or.

PÁGINA 196

A dierazpen aljebraikoak
1 Esan x zehaztugabeko zenbaki bati, eta lotu honako enuntziatu bakoitza da-
gokion adierazpenarekin.
a) Zenbaki baten bikoitza. b) Bikoitza gehi bost.
c) Bost gehitu eta horren bikoitza. d) Zenbakiaren erdia.
e) Erdia ken bost. f) Bost kendu eta horren erdia.
x x x–5
2x + 5 —–5 2x — — 2 · (x + 5)
2 2 2
a) 2x b) 2x + 5 c) 2(x + 5)
d) x e) x – 5 f) x – 5
2 2 2

2 Lotu enuntziatu hauetako bakoitza dagokion adierazpen aljebraikoarekin:

a) 60 km/h-ko abiaduran doan kamioi batek x orduan egindako distantzia.
b) 0,80 €/kg-an dauden madarien x kilok balio dutena.
c) 0,80 m-ko oinarria eta x metroko altuera duen triangeluaren azalera.
d) Keparen adina, kontuan harturik aitonarena x dela, eta 60 urte zituela Kepa
jaio zenean.
0,8 · x
0,8x 60x x – 60 —
2
a) 60x b) 0,8 · x c) 0,8x d) x – 60
2

3 Kopiatu eta osatu taula, honako enuntziatu hauek kontuan hartuta:

• Kristinak x urte ditu. ADINA
• Anderrek, senarrak, 3 urte gehiago ditu. KRISTINA x
• Xabierrek, aitak, alabaren adinaren bikoitza. ANDER

• Martak, amak, aitak baino 5 urte gutxiago. XABIER

M A R TA
• Leire eta Miren alaba bikiak 26 urterekin izan zituen.
L E I R E E TA M I R E N
• Xabik, seme txikienak, bikien urteen erdiak ditu.
XABI

ADINA

KRISTINA x
ANDER x+3
XABIER 2x
M A R TA 2x – 5
L E I R E E TA M I R E N x – 26
x – 26
XABI —
2

10. unitatea. Aljebra

10Ariketen eta problemen soluzioak
2 or.
4 Irakurri eta osatu taula.
• Paulek x euroko soldata du hilean.
• Enpresako zuzendariak Paulen bikoitza irabazten du.
• Ingeniarien buruak zuzendariak baino 400 € gutxiago irabazten du.
• Loroño jaunak Paulek baino % 10 gutxiago irabazten du.
• Garbitzaileari 80 € falta zaizkio, Paulen soldataren hiru laurdenak irabazteko.
LANGILEA PA U L ZUZENDARIA INGENIARIA LOROÑO JN. GARBITZAILEA

S O L D ATA x

LANGILEA PA U L ZUZENDARIA INGENIARIA LOROÑO JN. GARBITZAILEA

x 3x
S O L D ATA x 2x 2x – 400 x – — — – 80
10 4

5 Kopiatu eta osatu.

n 1 2 3 4 5 10 100
5n – 3

n 1 2 3 4 5 8 11
2n – 1 1
3 3

n 1 2 3 4 5 10 100
5n – 3 2 7 12 17 22 47 497

n 1 2 3 4 5 8 11
2n – 1 1 5 7
1 3 5 7
3 3 3 3

6 Aztertu, pentsatu eta osatu.

1 2 3 5 8 10 n
3 5 7 11

2 4 6 10 20 40 n
2 3 4 6 11

1 2 3 5 8 10 n
3 5 7 11 17 21 2n + 1

2 4 6 10 20 40 n
n
2 3 4 6 11 21 —+1
2

10. unitatea. Aljebra

10Ariketen eta problemen soluzioak
3 or.

M onomioak eta eragiketak

7 Kopiatu eta osatu honako taula hau.
MONOMIOA 4a 2 ab/3 –3xy 4 –x 2 y 2
KOEFIZIENTEA 1/3 –1
L E T R A Z K O Z AT I A a2
MAILA 5

MONOMIOA 4a 2 ab/3 –3xy 4 –x 2 y 2

KOEFIZIENTEA 4 1/3 –3 –1
L E T R A Z K O Z AT I A a2 ab xy 4 x 2y 2
MAILA 2 2 5 4

8 Laburtu.
a) x + x + x b) a + a c) 2x – x d) 5a + 2a
e) 3x + x f) 8a – 5a g) 4x – 3x h) 4a + 5a
i) 7x – 7x j) –3a + 4a k) 2x – 3x l) 3a – 7a
a) 3x b) 2a c) x d) 7a
e) 4x f ) 3a g) x h) 9a
i) 0 j) a k) –x l) –4a

9 Egin eragiketak.
a) 3x + 2x + x b) 10x – 6x + 2x c) 5a – 7a + 3a
d) a – 5a + 2a e) –2x + 9x – x f) –5x – 2x + 4x
a) 6x b) 6x c) a
d) –2a e) 6x f ) –3x

PÁGINA 197
10 Laburtu ahalik eta gehien.
a) x + x + y b) 2x – y – x
c) 5a + b – 3a + b d) 3a + 2b + a – 3b
e) 2 + 3x + 3 f) 5 + x – 4
g) 2x – 5 + x h) 3x + 4 – 4x
i) x – 2y + 3y + x j) 2x + y – x – 2y
a) 2x + y b) x – y
c) 2a + 2b d) 4a – b
e) 3x + 5 f) x + 1
g) 3x – 5 h) 4 – x
i) 2x + y j) x – y

10. unitatea. Aljebra

10Ariketen eta problemen soluzioak
4 or.
11 Laburtu, ahal denetan.
a) + 2x 2
x2 b) x 2 + x c) 3a 2 – a – 2a 2
d) a 2 – a – 1 e) x 2 – 5x + 2x f) 4 + 2a 2 – 5
g) 2a 2 + a – a 2 – 3a + 1 h) a 2 + a – 7 + 2a + 5

a) 3x 2 b) x 2 + x c) a 2 – a
d) a 2 – a – 1 e) x 2 – 3x f ) 2a 2 – 1
g) a 2 – 2a + 1 h) a 2 + 3a – 2

12 Kendu parentesiak, eta laburtu.

a) 3x – (x + 1) b) x + (2 – 5x) c) 4a – (3a – 2)
d) 2a + (1 – 3a) e) (x – 4) + (3x – 1) f) (6x – 3) – (2x – 7)

a) 3x – x – 1 = 2x – 1 b) x + 2 – 5x = 2 – 4x
c) 4a – 3a + 2 = a + 2 d) 2a + 1 – 3a = 1 – a
e) x – 4 + 3x – 1 = 4x – 5 f ) 6x – 3 – 2x + 7 = 4x + 4

13 Biderkatu.
a) 2 · (5a) b) (– 4) · (3x) c) (–2 a ) · a 2
d) (5x) · (–x) e) (2a) · (3a) f) (–2x) · (–3x 2)
g) (2a) · (–5ab) ( )
h) (6a) · 1 b
3 ( )
i) 2 x · (3x)
3
a) 10a b) –12x c) –2a 3
d) –5x 2 e) 6a 2 f ) 6x 3
g) –10a 2b h) 2ab i) 2x 2

14 Zatitu.
a) (6x) : 3 b) (–8) : (2a) c) (–15a) : (–3)
d) (2x) : (2x) e) (6a) : (–3a) f) (–2x) : (– 4x)
g) (15a 2) : (3a) h) (–8x) : (4x 2) i) (10a) : (5a 3)

a) 2x b) –4 c) 5a
a
d) 1 e) –2 f) 1
2
g) 5a h) –2 i) 22
x a

15 Kendu parentesiak.
a) 5 · (1 + x) b) (– 4) · (2 – 3a) c) 3a · (1 + 2a)
2
d) x · (2x – 3) e) x 2 · (x + x 2) f) 2a · (a 2 – a)

a) 5 + 5x b) –8 + 12a c) 3a + 6a 2
d) 2x 3 – 3x 2 e) x 3 + x 4 f ) 2a 3 – 2a 2

10. unitatea. Aljebra

10Ariketen eta problemen soluzioak
5 or.
16 Kendu parentesiak, eta laburtu.
a) x + 2(x + 3) b) 7x – 3(2x – 1)
c) 4 · (a + 2) – 8 d) 3 · (2a – 1) – 5a
e) 2(x + 1) + 3(x – 1) f) 5 · (2x – 3) – 4 · (x – 4)
a) x + 2x + 6 = 3x + 6 b) 7x – 6x + 3 = x + 3
c) 4a + 8 – 8 = 4a d) 6a – 3 – 5a = a – 3
e) 2x + 2 + 3x – 3 = 5x – 1 f ) 10x – 15 – 4x + 16 = 6x + 1

E kuazio errazak
17 Ebatzi honako ekuazio hauek.
a) 3x + 2 = 14 b) 3 – 2x = 5 c) 5x + 12 = 2
d) 3 = 4 – 3x e) 2x = x + 3 f) 5x – 2 = x + 1
a) x = 4 b) x = –1 c) x = –2

d) x = 1 e) x = 3 f) x = 3
3 4

18 Kalkulatu x -ren balioa kasu hauetako bakoitzean:

a) 2x – 3 = 2x + 1 b) 3x + 1 = 7x – 1 c) x + 8 + 2x = 6 – 2x
d) 3 + 4x – 7 = x – 3 e) 5x – 1 = 3x – 1 + 2x f) 6 – 3x + 2 = x + 7

a) No tiene solución. b) x = 1 c) x = – 2 d) x = 1
2 5 3
e) Es una identidad. Cualquier valor de x cumple la igualdad. f) x = 1
4

19 Laburtu.
a) 2x + 5 – 3x = x + 19 b) 7x – 2x = 2x + 1 + 3x
c) 11 + 2x = 6x – 3 + 3x d) 7 + 5x – 2 = x – 3 + 2x
e) x – 1 – 4x = 5 – 3x – 6 f) 5x = 4 – 3x + 5 – x
a) x = –7 b) No tiene solución.
c) x = 2 d) x = –4
e) Es una identidad. f) x = 1

20 Ebatzi honako ekuazio hauek.

a) 3x – x + 7x + 12 = 3x + 9 b) 6x – 7 – 4x = 2x – 11 – 5x
c) 7x + 3 – 8x = 2x + 4 – 6x d) 5x – 7 + 2x = 3x – 3 + 4x – 5

a) x = – 1 b) x = – 4
2 5
c) x = 1 d) No tiene solución.
3

10. unitatea. Aljebra

10Ariketen eta problemen soluzioak
6 or.

P arentesidun ekuazioak
22 Ebatzi honako ekuazio hauek.
a) 4 – (5x – 4) = 3x b) 7x + 10 = 5 – (2 – 6x)
c) 5x – (4 – 2x) = 2 – 2x d) 1 – 6x = 4x – (3 – 2x)
a) 4 – (5x – 4) = 3x 8 4 – 5x + 4 = 3x 8 8 = 8x 8 x = 1
b) 7x + 10 = 5 – (2 – 6x) 8 7x + 10 = 5 – 2 + 6x 8 x = –7

c) 5x – (4 – 2x) = 2 – 2x 8 5x – 4 + 2x = 2 – 2x 8 9x = 6 8 x = 6 = 2
9 3
d) 1 – 6x = 4x – (3 – 2x) 8 1 – 6x = 4x – 3 + 2x 8 4 = 12x 8 x = 4 = 1
12 3

23 Ebatzi.
a) x – (3 – x) = 7 – (x – 2)
b) 3x – (1 + 5x) = 9 – (2x + 7) – x
c) (2x – 5) – (5x + 1) = 8x – (2 + 7x)
d) 9x + (x – 7) = (5x + 4) – (8 – 3x)
a) x – (3 – x) = 7 – (x – 2) 8 x – 3 + x = 7 – x + 2 8 3x = 12 8
8 x = 12 = 4
3
b) 3x – (1 + 5x) = 9 – (2x + 7) – x 8 3x – 1 – 5x = 9 – 2x – 7 – x 8 x = 3
c) (2x – 5) – (5x + 1) = 8x – (2 + 7x) 8 2x – 5 – 5x – 1 = 8x – 2 – 7x 8
8 – 4 = 4x 8 x = –1

d) 9x + (x – 7) = (5x + 4) – (8 – 3x) 8 9x + x – 7 = 5x + 4 – 8 + 3x 8
8 2x = 3 8 x = 3
2

PÁGINA 198
25 Kalkulatu x kasu hauetako bakoitzean.
a) 2(x + 5) = 16
b) 5 = 3 · (1 – 2x)
c) 5(x – 1) = 3x – 4
d) 5x – 3 = 3 – 2(x – 4)
e) 10x – (4x – 1) = 5 · (x – 1) + 7
f) 6(x – 2) – x = 5(x – 1)
g) 7(x – 1) – 4x – 4(x – 2) = 2
h) 3(3x – 2) – 7x = 6(2x – 1) – 10x
i) 4x + 2(x + 3) = 2(x + 2)

10. unitatea. Aljebra

10Ariketen eta problemen soluzioak
7 or.
a) 2(x + 5) = 16 8 2x + 10 = 16 8 2x = 6 8 x = 3
b) 5 = 3 · (1 – 2x) 8 5 = 3 – 6x 8 2 = –6x 8 x = – 2 = – 1
6 3
c) 5 (x – 1) = 3x – 4 8 5x – 5 = 3x – 4 8 2x = 1 8 x = 1
2
d) 5x – 3 = 3 – 2(x – 4) 8 5x – 3 = 3 – 2x + 8 8 7x = 14 8 x = 2
e) 10x – (4x – 1) = 5 · (x – 1) + 7 8 10x – 4x + 1 = 5x – 5 + 7 8 x = 1
f ) 6(x – 2) – x = 5(x – 1) 8 6x – 12 – x = 5x – 1 8 0x = 11 No tiene solución.
g) 7(x – 1) – 4x – 4(x – 2) = 2 8 7x – 7 – 4x – 4x + 8 = 2 8 –x = 1 8 x = –1
h) 3(3x – 2) – 7x = 6 (2x – 1) – 10x 8 9x – 6 – 7x = 12x – 6 – 10x 8 0x = 0
Es una identidad.

i) 4x + 2(x + 3) = 2(x + 2) 8 4x + 2x + 6 = 2x + 4 8 4x = –2 8 x = – 2 = – 1
4 2

26 Ebatzi honako ekuazio hauek:

a) x – 6 = 1 b) x – 1 = 2 c) x + 1 = 1
2 3 5 5

d) x + 2 = x e) 4 = x + x f) x = 1 – x
7 7 3 5

a) x – 6 = 1 8 x – 6 = 2 8 x = 8
2

b) x – 1 = 2 8 x – 3 = 6 8 x = 9
3

c) x + 1 = 1 8 x + 1 = 5 8 x = 4
5 5

d) x + 2 = x 8 x + 2 = 7x 8 2 = 6x 8 x = 2 = 1
7 7 6 3

e) 4 = x + x 8 12 = 3x + x 8 12 = 4x 8 x = 3
3

f ) x = 1 – x 8 5x = 5 – x 8 6x = 5 8 x = 5
5 6

E kuazioekin ebazteko problemak

27 Zenbaki bat hirukoiztu eta emaitza horri 16 kentzen badiozu, 29 lortuko
duzu. Zer zenbaki da?
3x – 16 = 29 8 3x = 45 8 x = 15
El número es 15.

10. unitatea. Aljebra

10Ariketen eta problemen soluzioak
8 or.
28 Zein da aurrekoarekin eta hurrengoarekin batuz gero 117 ematen duen zen-
bakia?
EL ANTERIOR ÄÄ8 x – 1
EL NÚMERO ÄÄ8 x
EL POSTERIOR ÄÄ8 x + 1

(x – 1) + x + (x + 1) = 117 8 3x = 117 8 x = 39
El número es 39.

29 Ondoz ondoko hiru zenbakiren arteko batura 84 da. Zer zenbaki dira?
x + (x + 1) + (x + 2) = 81 8 3x = 81 8 x = 27
Los números son 27, 28 y 29.

30 Zenbaki bati 28 unitate kenduz gero, 3rekin zatituz gero lortuko dugun
emaitza bera izango duzu. Zer zenbaki da?
ZENBAKIA ÄÄ8 x
ZENBAKIA KEN 28 ÄÄ8 x – 28
ZENBAKIA ZATI 3 ÄÄ8 x : 3

x – 28 = x 8 3x – 84 = x 8 2x = 84 8 x = 42
3
El número es 42.

31 Pitxer horri 13 litro ur gehituz gero, 2 litro kenduz gero izango genukeenaren
hirukoitza lortuko genuke. Zenbat litro ur daude pitxerrean?

+13 –2

x x = 3 · x

x + 13 = 3 (x – 2) 8 x + 13 = 3x – 6 8 19 = 2x 8 x = 19
2
En el cántaro hay 19 l de agua.
2

32 Nire ikastetxean 624 neska-mutil gara guztira. Neskak mutilak baino 36 ge-
hiago dira. Zenbat mutil daude? Eta zenbat neska?
MUTILAK Ä8 x NESKAK Ä8 x + 36
MUTILAK + NESKAK = 624

x + x + 36 = 624 8 2x = 588 8 x = 294

Hay 294 chicos y 294 + 36 = 330 chicas.

10. unitatea. Aljebra

10Ariketen eta problemen soluzioak
9 or.
33 Jakinda frutazko jogurtak naturalak baino 5 zentimo garestiagoak direla, eta
frutazko sei jogurt eta lau natural 4,80 € ordaindu ditudala, zenbat balio du
jogurt natural batek? Eta frutazko batek?
NATURALA Ä8 x € FRUTAZKOA Ä8 (x + 0,5)€

4x + 6 (x + 0,05) = 4,8 8 4x + 6x + 0,30 = 4,80 8 10x = 4,50 8 x = 0,45

Un yogur natural cuesta 0,45 €. Uno de frutas cuesta 0,45 + 0,05 = 0,50 €.

34 Izarok Enara ahizpak baino urtebete gutxiago du, eta bost urte zituen, Aitor
txikia jaio zenean. Zenbat urte ditu neba-arreba bakoitzak, guztien urteak batuta
35 urte baditugu?
IZARO 8 x ENARA 8 x + 1 AITOR 8 x – 5

x + x + 1 + x – 5 = 35 8 3x = 39 8 x = 13
Roberta tiene 13 años; Marta, 14, y Antonio, 8.

35 Burdindegi batean hiru tamainatako kaxatan saltzen dituzte iltzeak. Kaxa han-
diak ertainak halako bi iltze kopuru ditu, eta ertainak txikiak halako bi. Tamaina ba-
koitzeko kaxa bat erosiz gero, 500 iltze eramango dituzu. Zenbat iltze ditu kaxa
bakoitzak?
Caja pequeña: x clavos °
§
Caja mediana: 2x clavos ¢ x + 2x + 4x = 500 8 7x = 500 8 x = 71,49
§
Caja grande: 4x clavos £
Obviamente hay un error en el enunciado, puesto que el número de clavos tiene
que ser un número entero.

36 Kilo bat muxikak kilo bat laranjak halako bi balio du.

Hiru kilo muxika eta lau kilo laranja erosita, 11 € ordaindu ditut. Zenbatean dau-
de muxikak eta laranjak?
LARANJAK Ä8 x MUXIKAK Ä8 2x

4x + 3 (2x) = 11 8 4x + 6x = 11 8 10x = 11 8 x = 1,1

Naranjas 8 1,10 €/kg
Chirimoyas 8 2 · 1,10 = 2,20 €/kg

PÁGINA 199
37 Kiloko indaba-zaku batek, kiloko hiru zaku dilistak adina balio du.
Bakoitzeko zaku bat erosita, 6 €ordaindu ditut. Zenbat balio du zaku bakoitzak?

x + 3x = 6 8 4x = 6 8 x = 6 = 1,5
4
Bolsa de lentejas 8 1,50 €
Bolsa de alubias 8 3 · 1,50 = 4,50 €

10. unitatea. Aljebra

10Ariketen eta problemen soluzioak
10 or.
38 Baserritar batek, ostruka eta zaldi, guztira 27 buru eta 78 hanka zenbatu
ditu. Zenbat zaldi ditu? Eta zenbat ostruka?

BURUAK HANKAK

ZALDIAK x 4x
OSTRUKAK 27 – x 2 · (27 – x)

ZALDI OSTRUKA
+ = 78
HANKAK HANKAK

4x + 2 (27 – x) = 78 8 4x + 54 – 2x = 78 8 2x = 24 8 x = 12
Hay 12 caballos y 27 – 12 = 15 avestruces.

39 Kafetegi batean, hiru eta lau hankako aulki, guztira 44 aulki eta 164 hanka
zenbatu ditugu. Hiru hankako zenbat aulki eta lau hankako zenbat daude?

4x + 3 (44 – x) = 164 8 4x + 132 – 3x = 164 8 x = 32

Hay 32 sillas y 44 – 32 = 12 taburetes.

40 Idoiak 14 txanpon atera ditu itsulapikotik, batzuk, 20 zentimokoak, eta bes-

te batzuk, 10 zentimokoak. Guztira bi euro egiten badute, balio bakoitzeko zenbat
txanpon atera ditu?
KOPURUA BALIOA

x 10x
14 – x 20(14 – x)
(200 cént.)
10x + 20 (14 – x) = 200 8 10x + 280 – 20x = 200 8 80 = 10x 8 x = 8
Ha sacado 8 monedas de 10 cént. y 14 – 8 = 6 monedas de 20 cént.

41 50 galderako lehiaketa batean, erantzun on bakoitzeko hiru puntu ematen

dituzte, eta oker bakoitzeko, bi kentzen dituzte. Zenbat erantzun zuzen eman ditu
85 puntu lortu dituen lehiakideak?
ONAK Ä8 x OKERRAK Ä8 50 – x

LORTUTAKO
3· ONAK –2· OKERRAK =
PUNTUAK

3x – 2 (50 – x) = 85 8 3x – 100 + 2x = 85 8 5x = 185 8 x = 37

Ha acertado 37 preguntas.

10. unitatea. Aljebra

10Ariketen eta problemen soluzioak
11 or.
43 Nagorek Asierrek baino 12 € gehiago ditu, eta bihar asteko saria emango
diete: 5 € bakoitzari. Orduan, Nagorek Asierren bikoitza izango du. Zenbat diru
du bakoitzak?

GAUR BIHAR

ASIER x x+5
NAGORE x + 12 x+8+5

NAGOREREN BIHARKO ASIERREN BIHARKO

=2·
DIRUA DIRUA

x + 12 + 5 = 2 (x + 5) 8 x + 17 = 2x + 10 8 x = 7
Javier tiene 7 €, y Mónica, 19 €.

44 Josunek Maitek baino 50 seilu gehiago ditu, eta 8 seilu emango balizkio ere,
oraindik hirukoitza izango luke. Zenbat seilu ditu bakoitzak?
Aurora 8 x sellos
Victoria 8 (x + 50) sellos
(x + 50) – 8 = 3 (x + 8) 8 x + 42 = 3x + 24 8 18 = 2x 8 x = 9
Aurora tiene 9 sellos, y Victoria, 9 + 50 = 59 sellos.

45 Lursail angeluzuzen batek 18 metro gehiago ditu luzeran zabaleran baino,

eta 156 metroko hesiak inguratzen du. Zer neurri ditu lursailak?

x + 18

x + 18 + x + x + 18 + x = 156 8 4x = 120 8 x = 30
La parcela mide 30 metros de ancho y 30 + 18 = 48 m de largo.

46 Triangelu isoszele baten alde berdinak alde desberdina baino 3 cm laburra-

goak dira. Perimetroa 48 cm bada, zenbat neurtzen du alde bakoitzak?

x–3 x–3

x + 2 (x – 3) = 48 8 x + 2x – 6 = 48 8 3x = 54 8 x = 18
Los lados miden 18 cm, 15 cm y 15 cm.

10. unitatea. Aljebra