5Ariketen eta problemen soluzioak

Or. 1

ORRIALDEA 119

H izkera aljebraikoa
1 Zenbaki bati, edozeini, x esanda, idatzi adierazpen aljebraiko bat hona-
ko enuntziatu hauetako bakoi-tzerako:
a) x-ren hirukoitza.
b) Zenbaki horren aurrekoaren erdia.
c) Zenbaki hori baino hiru unitate handiagoa.
d) x baino hiru unitate handiagoa den zenbakiaren erdia.
e) x baino bost unitate handiagoa den zenbakiaren hirukoitza.
f ) x-ren hirukoitza baino bost unitate handiagoa den zenbakia.
a) 3x b) x – 1 c) x + 3
2
d) x + 3 e) 3 · (x + 5) f ) 3x + 5
2

2 Idatzi enegarren gaiaren adierazpena honako segida hauetako bakoitzean:

a) 2 - 4 - 6 - 8 - 10 - … 8 an = ?
b) 3 - 5 - 7 - 9 - 11 - … 8 bn = ?
c) 5 - 10 - 15 - 20 - 25 - … 8 cn = ?
d) 4 - 9 - 14 - 19 - 24 - … 8 dn = ?
a) an = 2n b) bn = 2n + 1 c) cn = 5n d) dn = 5n – 1

3 Kopiatu eta osatu hutsik dauden laukiak.

1 2 3 4 5 … n
–22 … 5 – 3n2

1 2 3 4 5 … n
n(n + 1)
10 … —
2

1 2 3 4 5 … n
2 –7 –22 – 43 –70 … 5 – 3n2

1 2 3 4 5 … n
n(n + 1)
1 3 6 10 15 … —
2

4 Segida bateko enegarren gaia an = 5n – 4 adierazpenak ematen digu.

Idatzi segida horretako lehenengo bost gaiak.
an = 5n – 4 8 a1 = 1; a2 = 6; a3 = 11; a4 = 16; a5 = 21
5Ariketen eta problemen soluzioak
Or. 2
5 Segida bateko enegarren gaia honako adierazpen honek ematen digu:

an = 3n – 1
2
Kalkulatu a5, a9 y a15 gaiak.

an = 3n – 1 8 a5 = 7; a9 = 13; a15 = 22
2

6 a, b eta c balioak honako formula honen bitartez erlazionatuta daude:

a = 3b + 2c
5
Hori jakinda, osatu taula hau.
b 0 0 2 3 4
c 0 5 7 3 9
a

b 0 0 2 3 4
c 0 5 7 3 9
a 0 2 4 3 6

7 Langile batek hilean irabazten duen soldatari x esaten badiogu, adiera-

zi era aljebraikoan:
a) Aparteko soldata baten balioa, soldata normalaren % 80 dela jakinda.
b) Abenduko nomina, jakinda hilabete horretan betiko soldataz gain apartekoa
ere hartuko duela.
c) Urte osoko diru-sarrerak, jakinda aparteko bi soldata dituela: udan bata,
eta Gabonetan bestea.
a) 0,8x
b) x + 0,8x 8 1,8x
c) 12x + 2 · 0,8x 8 13,6x

8 Adierazi berdintza aljebraiko baten bitartez honako enuntziatu hauetako

bakoitza:
a) Zenbaki bat, x, 15 unitate handiagotu eta emaitza biren artean zatituz gero,
zenbaki horren hirukoitza lortzen da.
b) Gorkaren adina, x, hirukoiztuz gero, eta emaitza horri 5 urte gehituz gero,
Gorkaren aitaren adina lortzen dugu, kontuan hartuta Gorka jaio zenean 33
urte zituela.
Gorkaren adina ÄÄ8 x
Aitaren adina ÄÄ8 x + 33
a) x + 15 = 3x b) 3x + 5 = x + 33
2
5Ariketen eta problemen soluzioak
Or. 3
M onomioak
9 Kopiatu eta osatu.
2
MONOMIOA 8a —xy
3
KOEFIZIENTEA 1

L E T R A Z K O Z AT I A a 3b

MAILA

2
MONOMIOA 8a —xy a3b
3
2
KOEFIZIENTEA 8 — 1
3
L E T R A Z K O Z AT I A a xy a 3b

MAILA 1 2 4

10 Egin eragiketak.
a) 2x + 8x b) 7a – 5a
c) 6a + 6a d) 15x – 9x
e) 3x + x f ) 10a – a
g) a + 7a h)2x – 5x
i) 9x + 2x j) 9a – 9a
a) 2x + 8x = 10x b) 7a – 5a = 2a
c) 6a + 6a = 12a d) 15x – 9x = 6x
e) 3x + x = 4x f ) 10a – a = 9a
g) a + 7a = 8a h) 2x – 5x = –3x
i) 9x + 2x = 11x j) 9a – 9a = 0

11 Laburtu.
a) 3x + y + 5x b) 2a + 4 – 5a
c) 7 – a – 5 d) 3 + 2x – 7
e) 2x + 3 – 9x + 1 f ) a – 6 – 2a + 7
g) 8a – 6 – 3a – 1 h)5x – 2 – 6x – 1
a) 3x + y + 5x = 8x + y b) 2a + 4 – 5a = –3a + 4
c) 7 – a – 5 = –a + 2 d) 3 + 2x – 7 = 2x – 4
e) 2x + 3 – 9x + 1 = –7x + 4 f ) a – 6 – 2a + 7 = –a + 1
g) 8a – 6 – 3a – 1 = 5a – 7 h) 5x – 2 – 6x – 1 = –x – 3
5Ariketen eta problemen soluzioak
Or. 4

ORRIALDEA 120
12 Kendu parentesiak, eta laburtu.
a) x – (x – 2) b) 3x + (2x + 3)
c) (5x – 1) – (2x + 1) d) (7x – 4) + (1 – 6x)
e) (1 – 3x) – (1 – 5x) f ) 2x – (x – 3) – (2x – 1)
g) 4x – (2x – 1) + 5x – (4x – 2) h)(x – 2) + (2x – 3) – (5x – 7)
a) x – (x – 2) = 2
b) 3x + (2x + 3) = 5x + 3
c) (5x – 1) – (2x + 1) = 3x – 2
d) (7x – 4) + (1 – 6x) = x – 3
e) (1 – 3x) – (1 – 5x) = 2x
f ) 2x – (x – 3) – (2x – 1) = –x + 4
g) 4x – (2x – 1) + 5x – (4x – 2) = 3x + 3
h) (x – 2) + (2x – 3) – (5x – 7) = –2x + 2

13 Egin eragiketak, eta laburtu.

a) 5x · 2 b) 6x : 2
c) 3x · 4x d) 12x : 3x

e) 2 x · 6x f ) 3 x2 : 1 x
3 4 4
g) x 2 · x 3 5
h)x : x 2

i) 3x · 5x 3 j) 15x 6 : 5x 4
k) (–2x 2) · (–3x 4) l) (–20x 8) : 5x 7
m) 4 x 3 · (–3x 3) n) 2 x 2 : (–2x 3)
3 5

ñ) 1 x · 2 x 2 o) 3 x : 1 x 3
2 3 2 6
a) 5x · 2 = 10x b) 6x : 2 = 3x
c) 3x · 4x = 12x 2 d) 12x : 3x = 4
e) 2 x · 6x = 4x 2 f ) 3 x 2 : 1 x = 3x
3 4 4
g) x 2 · x 3 = x 5 h) x : x = x 3
5 2

i) 3x · 5x 3 = 15x 4 j) 15x 6 : 5x 4 = 3x 2
k) (–2x 2) · (–3x 4) = 6x 6 l) (–20x 8) : 5x 7 = –4x
m) 4 x 3 · (–3x 3) = – 4x 6 n) 2 x 2 : (–2x 3) = – 1
3 5 5x
3
ñ) 1 x · 2 x 2 = x o) 3 x : 1 x 3 = 92
2 3 3 2 6 x
5Ariketen eta problemen soluzioak
Or. 5
P olinomioak
14 Adierazi honako polinomio hauetako bakoitzaren maila:
a) x 3+ 3x 2 + 2x – 6 b) 4 – 3x 2
c) 2x 5 – 4x 2 + 1 d) 7x 4 – x 3 + x 2 + 1
a) Grado 3. b) Grado 2.
c) Grado 5. d) Grado 4.

15 Laburtu.
a) x 2– 6x + 1 + x 2 + 3x – 5 b) 3x – x 2 + 5x + 2x 2 – x – 1
c) 2x 2 + 4 + x 3 – 6x + 2x 2 – 4 d) 5x 3 – 1 – x + x 3 – 6x 2 – x 2 + 4
a) x 2 – 6x + 1 + x 2 + 3x – 5 = 2x 2 – 3x – 4
b) 3x – x 2 + 5x + 2x 2 – x – 1 = x 2 + 7x – 1
c) 2x 2 + 4 + x 3 – 6x + 2x 2 – 4 = x 3 + 4x 2 – 6x
d) 5x 3 – 1 – x + x 3 – 6x 2 – x 2 + 4 = 6x 3 – 7x 2 – x + 3

16 Kendu parentesiak, eta laburtu.

a) (3x 2 – 5x + 6) + (2x – 8) b) (6 – 3x + 5x 2) – (x 2 – x + 3)
c) (9x 2 – 5x + 2) – (7x 2 – 3x – 7) d) (3x 2 – 1) – (5x + 2) + (x 2 – 3x)
a) (3x 2 – 5x + 6) + (2x – 8) = 3x 2 – 3x – 2
b) (6 – 3x + 5x 2) – (x 2 – x + 3) = 4x 2 – 2x + 3
c) (9x 2 – 5x + 2) – (7x 2 – 3x – 7) = 2x 2 – 2x + 9
d) (3x 2 – 1) – (5x + 2) + (x 2 – 3x) = 4x 2 – 8x – 3

17 Kopiatu eta osatu.

3x 2 – 5x – 5 n x 3 – 3x 2 + ■
■ nx – 8
n n n
+ ■ x2 + ■ x – ■ + 4x + n
3 2
■ x – 5x – ■ n
5x 2 – x – 6 6x 3 + 2x 2 – x – 10

3x 2 – 5x – 5 2x 3 – 3x 2 + 4x – 8
+ 2x 2 + 4x – 1 + 4x 3 + 5x 2 – 5x – 2
5x 2 – x – 6 6x 3 + 2x 2 – x – 10

18 Honako polinomio hauek izanda:

A = 3x 3 – 6x 2 + 4x – 2 B = x 3 – 3x + 1 C = 2x 2 + 4x – 5
Calcula.
a) A + B b) A + B + C c) A – B
d) B – C e) A + B – C f) A – B – C
a) A + B = 4x 3 – 6x 2 + x – 1 b) A + B + C = 4x 3 – 4x 2 + 5x – 6
c) A – B = 2x 3 – 6x 2 + 7x – 3 d) B – C = x 3 – 2x 2 – 7x + 6
e) A + B – C = 4x 3 – 8x 2 – 3x + 4 f ) A – B – C = 2x 3 – 8x 2 + 3x + 2
5Ariketen eta problemen soluzioak
Or. 6
19 Egin kasu bakoitzeko eragiketa, adibidean egin den bezala:
• (–x 2) · (4x 3 – 7x 2 – x + 9) =
= 4x 3 · (–x 2) – 7x 2 · (–x 2) – x · (–x 2) + 9 · (–x 2) =
= – 4x 5 + 7x 4 + x 3 – 9x 2
a) 2 · (x 3 – 3x 2 + 2x + 2)
b) (– 4) · (2x 2 – 5x – 1)
c) x · (3x 3 – 4x 2 – 6x – 1)
d) x 2 · (5x 2 + 3x + 4)
e) (–2x) · (x 3 – 2x 2 + 3x + 2)
a) 2 · (x 3 – 3x 2 + 2x + 2) = 2x 3 – 6x 2 + 4x + 4
b) (–4) · (2x 2 – 5x – 1) = –8x 2 + 20x + 4
c) x · (3x 3 – 4x 2 – 6x – 1) = 3x 4 – 4x 3 – 6x 2 – x
d) x 2 · (5x 2 + 3x + 4) = 5x 4 + 3x 3 + 4x 2
e) (–2x) · (x 3 – 2x 2 + 3x + 2) = –2x 4 + 4x 3 – 6x 2 – 4x

20 Laburtu.
a) 2(3x – 1) + 3(x + 2)
b) 5(x – 2) – 2(2x + 1)
c) 3(x 2 – 2x – 1) – 2(x + 5)
d) 4(2x 2 – 5x + 3) – 3(x 2 + x + 1)
e) 6(3x 2 – 4x + 4) – 5(3x 2 – 2x + 3)
a) 2(3x – 1) + 3(x + 2) = 9x + 4
b) 5(x – 2) – 2(2x + 1) = x – 12
c) 3(x 2 – 2x – 1) – 2(x + 5) = 3x 2 – 8x – 13
d) 4(2x 2 – 5x + 3) – 3(x 2 + x + 1) = 5x 2 – 23x + 9
e) 6(3x 2 – 4x + 4) – 5(3x 2 – 2x + 3) = 3x 2 – 14x + 9

21 Biderkatu.
a) (x – 1) · (2x – 3) b) (3x – 2) · (x – 5)
c) (2x + 3) · (3x – 4) d) (x + 1) · (x 2 + x + 1)
e) (2x – 1) · (2x 2 – 3x + 2) f ) (3x + 2) · (x 3 – 2x 2 + 5x + 1)
g) (x 2 – 2x – 3) · (2x 3 – 5x 2 – 4x + 3)
a) (x – 1) · (2x – 3) = 2x 2 – 5x + 3
b) (3x – 2) · (x – 5) = 3x 2 – 17x + 10
c) (2x + 3) · (3x – 4) = 6x 2 + x – 12
d) (x + 1) · (x 2 + x + 1) = x 3 + 2x 2 + 2x + 1
e) (2x – 1) · (2x 2 – 3x + 2) = 4x 3 – 8x 2 + 7x – 2
f ) (3x + 2) · (x 3 – 2x 2 + 5x + 1) = 3x 4 – 4x 3 + 11x 2 + 13x + 2
g) (x 2 – 2x – 3) · (2x 3 – 5x 2 – 4x + 3) = 2x 5 – 9x 4 + 26x 2 + 6x – 9
5Ariketen eta problemen soluzioak
Or. 7

ORRIALDEA 121
22 Ariketa ebatzia.

23 Kalkulatu.
a) (x 2 + 1) · (x – 2) b) (2x 2 – 1) · (x 2 + 3)
c) (2x – 3) · (3x 3 – 2x + 2) d) (x 2 + 2) · (x 3 – 3x + 1)
a) (x 2 + 1) · (x – 2) = x 3 – 2x 2 + x – 2
b) (2x 2 – 1) · (x 2 + 3) = 2x 4 + 5x 2 – 3
c) (2x – 3) · (3x 3 – 2x + 2) = 6x 4 – 9x 3 – 4x 2 + 10x – 6
d) (x 2 + 2) · (x 3 – 3x + 1) = x 5 – x 3 + x 2 – 6x + 2

24 Egin eragiketak adibidean bezala.

• (x 2 + 3) · (x 2 – 1) = x 2 · (x – 1) + 3 · (x 2 – 1) =
= x 3 – x 2 + 3x 2 – 3 = x 3 + 2x 2 – 3
a) (x + 1) · (x 2 + 4) b) (x 3 + 1) · (x 2 + 5)
c) (x 2 – 2) · (x + 7) d) (x 3 – 3x + 5) · (2x – 1)
a) (x + 1) · (x 2 + 4) = x 3 + x 2 + 4x + 4
b) (x 3 + 1) · (x 2 + 5) = x 5 + 5x 3 + x 2 + 5
c) (x 2 – 2) · (x + 7) = x 3 + 7x 2 – 2x – 14
d) (x 3 – 3x + 5) · (2x – 1) = 2x 4 – x 3 – 6x 2 + 13x – 5

25 Laburtu.
a) (x + 1) · (2x + 3) – 2 · (x 2 + 1)
b) (2x – 5) · (x + 2) + 3x · (x + 2)
c) (x 2 – 3) · (x + 1) – (x 2 + 5) · (x – 2)
d) (4x + 3) · (2x – 5) – (6x 2 – 10x – 12)
a) (x + 1) · (2x + 3) – 2 · (x 2 + 1) = 5x + 1
b) (2x – 5) · (x + 2) + 3x · (x + 2) = 5x 2 + 5x – 10
c) (x 2 – 3) · (x + 1) – (x 2 + 5) · (x – 2) = 3x 2 – 8x + 7
d) (4x + 3) · (2x – 5) – (6x 2 – 10x – 12) = 2x 2 – 4x – 3

26 Ariketa ebatzia.

27 Egin honako zatiketa hauek:

a) (8x – 6) : 2 b) (20x – 5) : 5 c) (3x 2 – x) : x
3 2
d) (4x – 8x ) : 2x e) (4x 3 – 2x 2 + 6x) : 2x f ) (12x 3 + 9x 2) : 3x 2
a) (8x – 6) : 2 = 4x – 3 b) (20x – 5) : 5 = 4x – 1
c) (3x 2 – x) : x = 3x – 1 d) (4x 3 – 8x 2) : 2x = 2x 2 – 4x
e) (4x 3 – 2x 2 + 6x) : 2x = 2x 2 – x + 3 f ) (12x 3 + 9x 2) : 3x 2 = 4x + 3
5Ariketen eta problemen soluzioak
Or. 8
B iderkadura nabarmenak eta faktore komuna atera
28 Atera faktore komuna honako polinomio hauetako bakoitzean:
a) 3x + 3y + 3z b) 2x – 5xy + 3xz
2
c) a + 3a d) 3a – 6b
e) 2x + 4y + 6z f ) 4x – 8x 2 + 12x 3
g) 9a + 6a 2 + 3a 3 h)2a 2 – 5a 3 + a 4
a) 3x + 3y + 3z = 3(x + y + z)
b) 2x – 5xy + 3xz = x (2 – 5y + 3z)
c) a 2 + 3a = a (a + 3)
d) 3a – 6b = 3(a – 2b)
e) 2x + 4y + 6z = 2(x + 2y + 3z)
f ) 4x – 8x 2 + 12x 3 = 4x(1 – 2x + 3x 2)
g) 9a + 6a 2 + 3a 3 = 3a(3 + 2a + a2)
h) 2a 2 – 5a 3 + a 4 = a2(2 – 5a + a2)

29 Kalkulatu biderketarik egin gabe, biderkadura nabarmenen formulak era-

biliz.
a) (x + 3)2 b) (3 + a)2
c) (2 – x)2 d) (a – 6)2
e) (2x + 1)2 f ) (5 – 3a)2
g) (x – 5) · (x + 5) h)(3x – 5) · (3x + 5)
a) (x + 3)2 = x 2 + 6x + 9 b) (3 + a)2 = 9 + 6a + a2
c) (2 – x)2 = 4 – 4x + x 2 d) (a – 6)2 = a2 – 12a + 36
e) (2x + 1)2 = 4x 2 + 4x + 1 f ) (5 – 3a)2 = 25 – 30a + 9a2
g) (x – 5) · (x + 5) = x 2 – 25 h) (3x – 5) · (3x + 5) = 9x 2 – 25

30 Ariketa ebatzia.

31 Deskonposatu faktoretan.
a) x 2 – 6x + 9 b) x 3 – 9x
c) 3x 2 + 6x + 3 d) 2x 3 – 12x 2 + 18x
e) x 4 – x 2 f ) 4x 2 + 4x + 1
a) x 2 – 6x + 9 = (x – 3)2 = (x – 3) · (x – 3)
b) x 3 – 9x = x(x 2 – 9) = x · (x + 3) · (x – 3)
c) 3x 2 + 6x + 3 = 3(x 2 + 2x + 1) = 3 · (x + 1)2 = 3 · (x + 1) · (x + 1)
d) 2x 3 – 12x 2 + 18x = 2x · (x 2 – 6x + 9) = 2x · (x – 3)2 = 2x · (x – 3) · (x – 3)
e) x 4 – x 2 = x 2 · (x 2 – 1) = x 2 · (x + 1) · (x – 1)
f ) 4x 2 + 4x + 1 = (2x + 1)2 = (2x + 1) · (2x + 1)
5Ariketen eta problemen soluzioak
Or. 9
32 Atera faktore komuna zenbakitzailean eta izendatzailean, eta, gero, sin-
plifikatu.
2 2
a) 2x + 2 b) x c) 2x3 + 10x2 d) 2x –32x
3x + 3 x2 + 2x 3x + 15x 2x

a) 2x + 2 = 2(x + 1) = 2
3x + 3 3(x + 1) 3

b) x = x = 1
x2 + 2x x(x + 2) x+2
2x 2 + 10x
c) 3 2
= 2x(x
2
+ 5) = 2
3x + 15x 3x (x + 5) 3x
2x 2 – 2x
d) = 2x(x –3 1) = x –21
2x 3 2x x

33 Deskonposatu faktoretan zenbakitzailea eta izendatzailea, eta, gero, sin-

plifikatu.

a) x2 – 9 b) 5x + 15
x 2 – 6x + 9 x2+ 6x + 9
2
c) 3x2+ 3 d) x +22x + 1
3x – 3 5x + 5x

e) 2x 2 – 6x 2
f ) 3x +2 6x + 3
2x 3 – 12x 2 + 18x 5x + 5x
x2 – 9
a) 2
= (x + 3)(x –2 3) = x + 3
x – 6x + 9 (x – 3) x–3

b) 5x + 15 = 5(x + 3) = 5
x 2 + 6x + 9 (x + 3)2 x + 3

c) 3x2 + 3 = 3(x + 1) = 1
3x – 3 3(x + 1)(x – 1) x – 1
x 2 + 2x + 1 2
d) 2
= (x + 1) = x + 1
5x + 5x 5x(x + 1) 5x
2x 2 – 6x
e) 3 2
= 2x(x – 3)2 = 1
2x – 12x + 18x 2x(x – 3) x–3
3x 2 + 6x + 3 3(x + 1)2 3(x + 1)
f) = =
5x 2 + 5x 5x(x + 1) 5x