waitroûle

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Do viebe « waitî » avou l’ cawete « -roûle ».

Prononçaedje

AFE :
- diferins prononçaedjes : /wɛː.tʀuːl/ ^{aschoûtez lu} /wɛː.tʀul/ /we.tʀul/ (minme prononçaedje cåzu pattavå) (betchfessî ai)
- prononçaedje zero-cnoxheu : /wɛː.tʀuːl/ ^{aschoûtez lu}
Ricepeures : wai·troûle

Sustantif

singulî	pluriyal
waitroûle	waitroûles

waitroûle femrin

(mot d’ acleveu di tchvås) plake di cur metowe sol tiestire d' on tchvå å raeze des ouys, po k' i n' waite nén sol costé.
- Pôve vî tourniket ! Avou ses cwate barketes et ses cwates tchivås k' avént des tiesses d' ene drole di cogne, i n' avént nén mezåjhe di waitroûles paski Beaufils, k' aveut todi avou lu on banstea avou des clås, on mårtea et des bokets d' fier-blanc, meteut des pîces po stoper les trôs ki les diåles renants fjhént dvins les tiesses des tchvås avou leu lance. — Toussaint Brahy, Toussaint Brahy, œuvres wallonnes posthumes, Ine Copenne so Beaufils, 1887, p.41 (fråze rifondowe).
(rabaxhanmint) berikes d' ene djin.
- Vaichal, les djonnes m' ont rî å nez Tot djhant k' dj' aveu des viyès mwins, Des waitroûles et on grand vantrin — Charly Dodet (fråze rifondowe).
- — Dji n’a nin mètou des wêtroûles, soûr, èt c’ n’est nin vos qui m’ sâreût bloûser… A k’bin les vindez-v’ djan ? — JVtt, (1924), C’èst todis pé!, p.345.
plake k' on voet houte metowe sol divant d' on casse (di moto, di sôdeu).
- Des cmeres, noeres di pea, tote noer-mousseyes, vegnnut vey li spectåke : cénk grossès motos, et cénk zigomårs avou des carimadjoylés mousmints, et l' gros casse al waitroûle. — Lucyin Mahin.
(noûmot pa stindaedje do sinse) (éndjolike) finiesse la k' on voet l' imådje d' ene televuzion, d' ene copiutrece.
- Cwand l' éndjole atake, riwaitîz bén li tot prumî messaedje håyné sol waitroûle — Jean Cayron.
- Nos efants, on lzè voet sol waitroûle do djineco divant k' i n' arivexhe — François Nyns (fråze rifondowe).
- Gn a on deujhinme ouxh, padrî l' poite, et i moussèt e-n ene lådje bele plaece, avou ene grande waitroûle — Gabriyel & Gabriyel.
- Pitchete crexheut dvins tchaeke froxhe d' imådjes, si bén k' ele creya ki vint anêyes avént passé cwand l' waitroûle do cir si distinda — André Gauditiaubois (fråze rifondowe).

a on tchvå
a on tchvå d' fantazia (fritche)
a on fåcon
di tévé

Ratourneures

mete des waitroûles: espaitchî di bén loukî, comprinde
- Nosse manîre di vèy èt di r'sinti nos trompe co traze fèyes èt nos mèt' dès wêteroûles — Jean Bosly, ratournant L' imitåcion d' Djezus-Cri.