Serbia
|
Cộng hòa Serbia
|
|
|---|---|
Tên bản ngữ
| |
| Tổng quan | |
| Thủ đô và thành phố lớn nhất | 44°48′B 20°28′Đ / 44,8°B 20,467°Đ |
| Ngôn ngữ chính thức | Tiếng Serbia[b] |
| Kirin, Latinh | |
| Sắc tộc (2022) |
|
| Tôn giáo (2022) |
|
| Tên dân cư | Người Serbia |
| Chính trị | |
| Chính phủ | Nhà nước đơn nhất Cộng hòa nghị viện |
| Ana Brnabić (tạm quyền) | |
| Đuro Macut | |
| Ana Brnabić | |
| Lập pháp | Quốc hội |
| Lịch sử | |
| Lịch sử thành lập | |
| 780 | |
| 1217 | |
• Đế chế | 1346 |
| 1459–1556 | |
| 1804 | |
| 1815 | |
| 1878 | |
| 1882 | |
• Nam Tư | 1918 |
| 1992 | |
• Khôi phục nền độc lập | 2006 |
| Địa lý | |
| Diện tích | |
• Bao gồm Kosovo[a] | 88.361 km2 (hạng 111) 34.116 mi2 |
• Trừ Kosovo[a] | 77.474 km2 (29.913 dặm vuông Anh)[2] |
| Dân số | |
• Ước lượng 2026 | |
• Điều tra 2022 | |
• Mật độ | 84/km2 (hạng 127) 218/mi2 |
| Kinh tế | |
| GDP (PPP) | Ước lượng 2026 |
• Tổng số | |
| GDP (danh nghĩa) | Ước lượng 2025 |
• Tổng số | |
• Bình quân đầu người | |
| Đơn vị tiền tệ | Dinar Serbia (RSD) |
| Thông tin khác | |
| Gini? (2024) | trung bình |
| HDI? (2023) | rất cao · hạng 62 |
| Múi giờ | UTC+1 (CET) |
| UTC+2 (CEST) | |
| Giao thông bên | Phải |
| Mã điện thoại | +381 |
| Mã ISO 3166 | RS |
| Tên miền Internet | |
Serbia,[c] quốc hiệu là Cộng hòa Serbia,[d] là một quốc gia nội lục ở Đông Nam Âu. Serbia nằm trên phần phía nam của đồng bằng Pannonia và phần trung tâm của bán đảo Balkan. Địa hình phía bắc nước này chủ yếu là đồng bằng còn phía nam lại nhiều đồi núi. Serbia giáp với Hungary về phía bắc; România và Bulgaria về phía đông; Albania và Bắc Macedonia về phía nam; giáp với Montenegro, Croatia và Bosna và Hercegovina về phía tây.
Serbia từng là một quốc gia có nền văn hóa phát triển cao vào thời kỳ trung cổ trước khi trở thành thuộc địa của Đế quốc Ottoman. Năm 1878, Serbia chính thức giành lại được nền độc lập cho dân tộc. Đường biên giới hiện nay của Serbia được hình thành sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc và nước này trở thành một bộ phận của Nam Tư, một quốc gia xã hội chủ nghĩa nhưng không phải là đồng minh của Liên Xô. Khi Nam Tư giải thể vào thập niên 1990, chỉ còn lại Montenegro ở lại với Serbia trong liên bang Serbia và Montenegro. Năm 2006, Montenegro tách khỏi liên bang và Serbia trở thành một quốc gia độc lập. Hiện nay vấn đề vùng lành thổ Kosovo tách khỏi Serbia để thành lập một quốc gia độc lập vẫn gây nhiều tranh cãi trên thế giới.
Serbia là một nước cộng hòa đại nghị đa đảng. Nền kinh tế Serbia hiện nay đang tăng trưởng khá nhanh và thu nhập bình quân của nước này được xếp vào nhóm trung bình trên của thế giới. Serbia cũng là nước có Chỉ số Phát triển Con người cao.
Tên gọi
[sửa | sửa mã nguồn]Trong khoảng thời gian từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 20, Serbia thường bị gọi là Servia trong tiếng Anh.[8] Điều này khiến người Serb rất tức giận vì nó gần với từ servus trong tiếng Latin có nghĩa là "nô lệ". Năm 1914, Serbia là đồng minh của Anh trong Chiến tranh thế giới thứ nhất mà việc gọi tên nước đồng minh bằng một từ gần với "nô lệ" thì chắc chắc không hề thích hợp. Vì vậy từ Serbia bắt đầu được sử dụng để thay thế cho Servia. Các học giả ngày nay cũng tuyên bố tên nước Serbia không hề có một sự liên hệ hay bắt nguồn nào từ servus trong tiếng Latin.
Cái tên Serbia bắt nguồn từ tên bộ tộc Serboi sống ở phía bắc dãy núi Kavkaz và được nhắc đến trong các tác phẩm của Tacitus, Plinius và Ptolemy trong thế kỷ I và thế kỷ II. Người Serboi đã di cư đến vùng Trung Âu ngày nay và lập ra quốc gia Sorbia vào thế kỷ V. Tiếp đó những người thuộc dân tộc này được cho là đã đến bán đảo Balkan vào năm 630, lúc đó người họ đã đến định cư cùng với nhiều dân tộc Slav khác và thành lập những quốc gia Serbia đầu tiên thời trung cổ. Biên niên sử Hoàng gia Frank đã miêu tả sự có mặt của người Serb tại vùng Balkan vào năm 822 với cái tên Sorabi như "một dân tộc kiểm soát phần lớn lãnh thổ Dalmatia" lúc bấy giờ (Dalmatia là một vùng của nước Croatia ngày nay). Vào thời kỳ trung cổ, người ta hay dùng thuật ngữ "đất của người Serb" hay "vua của người Serb" nhiều hơn là "Serbia" hay "vua của Serbia" vì người Serb lúc đó đã phân tán trên rất nhiều vùng khác nhau của bán đảo Balkan.
Phiên âm tiếng Việt của nước này là "Xéc-bi" theo tên tiếng Pháp (Serbie). Tuy nhiên cách phiên âm "Xéc-bi-a" theo tên tiếng Anh (Serbia) đang dần phổ biến hơn. Còn một số người Việt vẫn gọi Serbia với tên Nam Tư, có khi còn sử dụng "Nam Tư" để chỉ các nước Slovenia, Croatia đều là các nước thuộc Nam Tư cũ gây nhầm lẫn nhưng phần lớn họ vẫn dùng từ "Nam Tư" để gọi Serbia là nhiều.
Lịch sử
[sửa | sửa mã nguồn]Tiền sử và cổ đại
[sửa | sửa mã nguồn]
Người Illyrian, Thracian và Dacians cổ đã sinh sống ở Serbia trước người La Mã. Macedon đã mở rộng về phía nam Serbia ngày nay vào thế kỷ thứ IV TCN, điểm cực bắc của đế quốc của Alexander Đại Đế là thị trấn Kale. Thành phố phía bắc Serbia Sirmium là một trong những thủ đô La Mã thời Tam đầu chế.[9]
Trung Cổ
[sửa | sửa mã nguồn]
Vào thế kỷ 7, người Serb đã di cư đến vùng bán đảo Balkan ngày nay và chia thành 6 bộ tộc lớn là Raska, Bosna, Duklja (hay Zeta), Zahumlje, Travunia và Pagania. Khi đó hầu hết người Serb đã cải theo Kitô giáo, bao gồm cả Công giáo và Chính thống giáo. Năm 1077 tại Zeta (nay là Montenegro), vua Mihailo đã được Giáo hoàng phong lên ngôi vua. Con trai ông là Konstantin Bodin tiếp tục nối ngôi và cai trị vùng đất này từ năm 1080 đến khi mất vào năm 1101. Thời gian này, những vương quốc của người Serb vẫn bị đe dọa bởi các nước lớn là Đế quốc Byzantine và Bulgaria.
người Serb không phải lúc nào cũng thống nhất với nhau trong cùng một vương quốc mà nhiều lúc, họ tách ra thành nhiều vương quốc nhỏ độc lập. Trong tất cả các công quốc của người Serb thì Raska là nước có tiềm lực và lãnh thổ lớn nhất. Họ bắt đầu thống nhất đất đai với nhiều vùng đất xung quanh rồi đổi tên nước thành Serbia. Vương triều Serbia thống nhất đầu tiên là triều đại Caslav Klonimirovic, thành lập tại Rascia vào giữa thế kỷ X. Trong giai đoạn từ nửa đầu thế kỷ 11 đến cuối thế kỷ 12, vương quyền lại thuộc về triều đại Vojislavljevic của Zeta.
Vương quốc Serbia thời trung cổ đạt sự cực thịnh của nó dưới triều đại của vua Stefan Dushan. Ông đã mở mang các tuyến đường thương mại của người Serb khiến nền kinh tế đất nước phát triển mạnh mẽ, sức mạnh của vương triều được củng cố và Serbia trở thành một trong những trung tâm văn hóa hàng đầu châu Âu lúc bấy giờ. Nhân lúc Đế quốc Byzantine suy yếu, Stefan Dushan đã xâm chiếm các vùng đất ở phía nam và phía đông, chiếm gần hết phần đất liền của nước Hy Lạp và mở rộng gấp đôi diện tích của Serbia. Năm 1346, ông đăng quang danh hiệu "Hoàng đế của người Serb và người Hy Lạp", thành lập Đế quốc Serbia, nhưng sự huy hoàng đó đã kéo dài không lâu. Năm 1355, vua Stefan Dushan bị đầu độc chết ở tuổi 47. Đất nước Serbia rơi vào khủng hoảng và hỗn loạn bởi những triều đại yếu kém tiếp theo trong khi người Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman đang thôn tính Đế quốc Byzantine tại phía đông.
Thuộc Ottoman và Habsburg
[sửa | sửa mã nguồn]Cuối thế kỷ 14, những cuộc chiến tranh đầu tiên giữa người Serb và người Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu nổ ra. Năm 1371, anh em Nam tước Mrnjavcevic đã đẩy lùi quân Thổ Nhĩ Kỳ về lãnh thổ của họ nhưng sau đó lại bị phản công ngay tại trận Maritsa. Năm 1386, tướng Milos Obilic của người Serb đã đánh thắng quân Thổ Nhĩ Kỳ một trận lớn tại trận Plocnik. Tuy nhiên đến năm 1389, trận Kosovo với thất bại thuộc về Serbia đã định rõ số phận của nước này khi không còn một lực lượng nào có đủ khả năng đẩy lùi những cuộc tiến công tiếp theo của người Thổ Nhĩ Kỳ. Đến năm tiếp sau, Kosovo đã bị mất vào tay Đế quốc Ottoman, Vương quốc Serbia buộc phải chuyển dần lãnh thổ của mình lên phía bắc. Đến năm 1459, người Thổ Nhĩ Kỳ cũng chiếm xong toàn bộ miền bắc Serbia. Chỉ còn lại một số vùng đất còn duy trì được tự do là Bosnia và Zeta nhưng cuối cùng cũng bị sáp nhập vào năm 1496. Từ đấy trở đi bắt đầu 4 thế kỉ Serbia bị nằm dưới ách đô hộ của Đế quốc Ottoman.
Từ thế kỷ 14, một bộ phận lớn người dân Serbia đã nhập cư vào Vojvodina, lúc đó nằm dưới quyền cai quản của Hungary. Đến khi những cuộc chiến tranh giữa Đế quốc Áo và Đế quốc Ottoman bùng nổ trong những thế kỉ tiếp theo đó, người Serb đã đứng về phe người Áo nhằm cố gắng giành lại những vùng đất đai đã mất song họ vẫn chưa thành công.
Cách mạng và độc lập
[sửa | sửa mã nguồn]
Dưới ách cai trị của Đế quốc Ottoman, người Serb đã nhiều lần nổi dậy đấu tranh. Sau hai cuộc nổi dậy lớn của người Serb vào năm 1804 (lãnh đạo bởi Karadorde Petrovic) và năm 1815 (lãnh đạo bởi Milos Obrenovic), Đế quốc Ottoman đã phải trao quyền tự trị cho người Serb. Vào thời kỳ cận đại, Đế quốc Ottoman của người Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu suy yếu do những mâu thuẫn sắc tộc sâu sắc bên trong đế quốc và sự uy hiếp của các nước tư bản phương Tây. Đây là điều kiện thuận lợi cho phong trào giải phóng dân tộc ở những quốc gia Kitô giáo sống trong sự kìm kẹp của đế quốc. Trong hoàn cảnh đó, người Serb không chỉ đẩy mạnh đấu tranh vũ trang mà còn tiến hành những cải cách xã hội với sự xuất hiện của những giá trị tư bản phương Tây. Những cuộc chiến tranh chống Ottoman bùng nổ mạnh mẽ đã dẫn tới việc thành lập Công quốc Serbia độc lập và nhận được sự công nhận của cộng đồng quốc tế vào năm 1878. Bên cạnh đó, cộng đồng người Serb tại Vojvodina nằm trong Đế quốc Áo-Hung cũng đòi quyền tự trị cho khu vực này.
Từ năm 1882, Công quốc Serbia đổi thành Vương quốc Serbia. Thời kỳ tiếp theo đó là sự luân phiên cai trị đất nước của hậu duệ của Karadorde Petrovic, người lãnh đạo cuộc nổi dậy lần thứ nhất của người Serb năm 1805 và hậu duệ của Milos Obrenovic, người lãnh đạo cuộc nổi dậy lần thứ hai năm 1815. Sau khi giành được độc lập từ tay Đế quốc Ottoman, Serbia đã có nhiều bước phát triển mạnh mẽ về kinh tế, chính trị, văn hóa. Điều này có được do chính phủ Serbia lúc đó đã cử nhiều thanh niên Serbia sang các nước châu Âu lớn học tập và khi trở về, họ đã mang theo nhiều kiến thức quan trọng cũng như cả một hệ thống tư tưởng mới để xây dựng đất nước. Năm 1903, một cuộc đảo chính diễn ra đã đưa một người cháu trai của Karadorde là vua Petar I của Serbia lên ngai vàng, mở đường cho những cải cách dân chủ tại Serbia. Petar I là người theo tư tưởng tự do và từng được học tập tại phương Tây. Ông đã thành lập một chính phủ dân chủ nghị viện và ban hành bản hiến pháp dân chủ đầu tiên của Serbia. Năm 1912-1913, Serbia liên minh với Bulgaria, Hy Lạp và Montenegro đánh bại quân của Đế quốc Ottoman, chấm dứt hoàn toàn sự đô hộ của người Thổ Nhĩ Kỳ đối với khu vực Balkan.
Các cuộc chiến tranh Balkan và Chiến tranh thế giới thứ nhất
[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 28 tháng 6 năm 1914, vụ ám sát Đại vương công Franz Ferdinand tại Sarajevo thuộc Bosnia-Herzegovina bởi Gavrilo Princip (một thành viên công đoàn Nam Tư thuộc Thanh niên Bosnia) và là một công dân Áo, đã dẫn tới việc Áo-Hung tuyên chiến với Vương quốc Serbia.[10] Để bảo vệ đồng minh Serbia của mình, Nga bắt đầu huy động binh sĩ, dẫn tới việc đồng minh của Áo-Hung là Đức tuyên chiến với Nga. Sự trả đũa của Áo-Hung với Serbia đã dẫn tới một loạt các liên minh quân sự tạo nên một phản ứng dây chuyền các hành động tuyên chiến trên khắp lục địa, dẫn tới sự bùng phát của Chiến tranh thế giới thứ nhất trong vòng một tháng.
Quân đội Serbia giành được nhiều chiến thắng quan trọng trước Áo-Hung khi bắt đầu Chiến tranh thế giới thứ nhất, như Trận Cer và Trận Kolubara – là những thắng lợi đầu tiên của Đồng Minh trước Liên minh Trung tâm trong Chiến tranh thế giới thứ nhất.[11] Dù có những thắng lợi ban đầu cuối cùng họ cũng bị đánh bại bởi các lực lượng liên hợp của Đế quốc Đức, Áo-Hung và Bulgaria năm 1915. Đa phần quân đội Serbia và một số người phải sống lưu vong tại Hy Lạp và Corfu nơi họ phục hồi, tái tổ chức và quay lại Mặt trận Macedonia (Chiến tranh thế giới thứ nhất) để đứng đầu một cuộc đột phá cuối cùng qua các giới tuyến quân địch ngày 15 tháng 9 năm 1918, giải phóng Serbia và đánh bại Đế quốc Áo-Hung cùng Bulgaria.[12] Serbia (với chiến dịch lớn của mình) là một Cường quốc Đồng minh vùng Balkan quan trọng[13] đóng góp đáng kể vào thắng lợi của Đồng Minh tại Balkan tháng 11 năm 1918, đặc biệt buộc Bulgaria phải đầu hàng với sự hỗ trợ của Pháp.[14] Về quân sự nước này được coi là một tiểu cường quốc Đồng minh.[15] Serbia cũng là một trong những nước góp công vào việc buộc Áo-Hung đầu hàng ở Trung Âu.
Vương quốc Nam Tư
[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi Đế quốc Áo-Hung sụp đổ, lãnh thổ Syrmia sáp nhập vào Serbia vào ngày 24 tháng 11 năm 1918.[16] Ngày 25 tháng 11, Đại Hội đồng Nhân dân người Serb, người Bunjevci và những dân tộc Slav khác tại Banat, Bačka và Baranja tuyên bố sáp nhập các khu vực Banat, Bačka, và Baranja vào Serbia.[17]
Ngày 1 tháng 12 năm 1918, Nhà nước của người Slovenia, Croatia và Serbia và Vương quốc Serbia gia nhập Vương quốc của người Serb, Croat và Slovene (sau này là Vương quốc Nam Tư). Vua Petar I của Serbia trở thành Vua Petar I của Nam Tư.
Chiến tranh thế giới thứ hai
[sửa | sửa mã nguồn]Vương quốc Nam Tư có quan điểm không nhất quán trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Lo ngại một cuộc xâm lược của Đức, Nhiếp chính Nam Tư, Hoàng tử Paul, đã ký Hiệp ước Ba Bên với Liên minh Trung tâm ngày 25 tháng 3 năm 1941, dẫn tới những cuộc biểu tình tại Beograd. Ngày 27 tháng 3 Hoàng tử Paul bị một cuộc đảo chính quân sự lật đổ và được thay thế bởi Vua Petar II. Tướng Dušan Simović trở thành Thủ tướng và Vương quốc Nam Tư rút lui sự ủng hộ với Liên minh Trung tâm.
Để trả đũa Adolf Hitler tung ra cuộc xâm lược Nam Tư ngày 6 tháng 4. Tới ngày 17 tháng 4, thoả thuận đầu hàng không điều kiện được ký kết tại Beograd. Sau cuộc xâm lược, Vương quốc Nam Tư bị giải tán và, với sự phân chia Nam Tư, Serbia trở thành một phần của Hành chính Quân sự Serbia, dưới một chính phủ liên minh Đức-Serbia lãnh đạo bởi Milan Nedić. Bên cạnh việc bị Wehrmacht chiếm đóng từ năm 1941 tới năm 1945, Serbia cũng là nơi diễn ra một cuộc nội chiến giữa Những người Chetnik bảo hoàng của Draža Mihailović và những người du kích Cộng sản dưới sự lãnh đạo của Josip Broz Tito tiến hành. Chống lại các lực lượng đó là các đơn vị của Nedić thuộc Quân đoàn Tình nguyện Serbia và Vệ binh Nhà nước Serbia. Tới đầu năm 1944, quân du kích trở thành lực lượng chính ở Bosnia, Montenegro, Slovenia và Herzegovina. Tuy nhiên, tại Serbia, đặc biệt là các vùng nông thôn, dân chúng vẫn trung thành với Draza Mihajlovic.[18]
Sự đồng chiếm đóng của Xô viết và Bulgaria năm 1944 dẫn tới thời cơ cho quân du kích, khi ấy họ trở thành lực lượng lãnh đạo chính, với việc triều đình Karadjordjevic bị cấm quay trở lại Serbia.[19] Mặt trận Srem là địa điểm cuối cùng của cuộc nội chiến Serbia.
Ustaše theo chủ nghĩa phát xít và dân tộc cực đoan tìm cách thanh trừng người Serb, người Do thái và Roma tại Nhà nước Croatia Độc lập, họ bị đàn áp và diệt chủng trên quy mô lớn,[20] khét tiếng nhất là tại trại tập trung Jasenovac.[21] Thư viện Ảo Do thái ước tính từ 45.000 tới 52.000 người Serb tại Croatia đã bị giết hại tại trại tập trung Jasenovac và khoảng 330.000 tới 390.000 người là nạn nhân của chiến dịch diệt chủng.[22] Con số ước tính trẻ em Serbia chết trong khoảng 35,000 tới 50,000. Trung tâm Yad Vashem báo cáo rằng hơn 600.000 người Serb bị giết hại trong NDH,[23] với khoảng 500.000 người thuộc nhiều quốc tịch và dân tộc bị giết hại riêng tại trại Jasenovac.[24] Sau chiến tranh các nguồn chính thức của Nam Tư ước tính khoảng 700.000 nạn nhân, chủ yếu là người Serb. Misha Glenny cho rằng số lượng người Serb bị giết hại trong cuộc diệt chủng là hơn 400,000 người.[25]
Tháng 4 năm 2003 tổng thống Croatia Stjepan Mesić đã thay mặt Croatia xin lỗi các nạn nhân của Jasenovac.[26] Năm 2006, trong tình huống tương tự, ông đã thêm rằng cần giải thích rõ với mọi khách tới thăm Jasenovac rằng "Diệt chủng người Do thái, diệt chủng và các tội ác chiến tranh" đã diễn ra tại đây.[27]
Nam Tư xã hội chủ nghĩa
[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi chiến tranh chấm dứt, luật bầu cử được thông qua, dự định tiến hành vào tháng 11 năm 1945. Theo luật này, quyền bầu cử được trao cho mọi công dân Nam Tư trên 18 tuổi, cũng như mọi thành viên của Mặt trận Nhân dân và các đơn vị du kích không quan tâm tới độ tuổi của họ.[28] Quyền bầu cử không được trao cho các lực lượng trung thành cũ, các đảng ủng hộ độc lập tại Serbia và Croatia, (cho rằng là) những kẻ cộng tác và người Đức và người Ý.[28] Các đảng đối lập được khuyến khích giải tán và gia nhập danh sách của Mặt trận Nhân dân. Sự kiểm duyệt chặt chẽ được tăng cường, và mọi thành viên của Ủy ban Bầu cử đều thuộc Mặt trận Nhân dân.[29] Mọi đảng đối lập đã thông báo sự lạm dụng của Ozna, lực lượng cảnh sát mật. Đa số các đảng giải tán và bị sáp nhập vào trong một danh sách mặt trận Nhân dân duy nhất, bởi họ bị cấm tự tham gia vào cuộc bầu cử, các thành phần đối lập còn lại tẩy chay cuộc bầu cử. Danh sách duy nhất, như một ứng cử viên duy nhất tham gia vào cuộc bầu cử, giành thắng lợi lớn. Tới năm 1947, Mặt trận Nhân dân "đã sạch bóng" các cá nhân lãnh đạo cũ, và mọi đảng đối lập bên ngoài danh sách đã bị xoá bỏ.[28] Cùng lúc đó, lãnh đạo tối cao chính thức chấp nhận chương trình của Đảng Cộng sản như của riêng nó.
Trên cơ sở của cuộc bầu cử, Quốc hội lập hiến được thành lập bởi Đảng Cộng sản Nam Tư tuyên bố xoá bỏ chế độ quân chủ do người Serb lãnh đạo tại Nam Tư[30] – và gia đình hoàng gia bị cấm quay trở lại đất nước.[31][32] Một chế độ cộng sản được thiết lập dưới sự lãnh đạo độc tài của lãnh đạo Đảng Cộng sản Nam Tư Josip Broz Tito. Tito, là người Croat- Slovene[33] đã đích thân tìm kiếm sự thống nhất giữa các sắc tộc sau cuộc chia rẽ đất nước trong bạo lực ở Chiến tranh thế giới thứ hai qua một chính sách được gọi là Anh em và Thống nhất khuyến khích việc hợp tác giữa các sắc tộc và ủng hộ một tính chất Nam Tư thống nhất thay cho các tính chất sắc tộc và tôn giáo trước đang có, ngăn chặn những kẻ quốc gia của bất kỳ nước cộng hoà nào, và buộc những sắc tộc khác nhau phải cùng làm việc để giải quyết những sự khác biệt. Điều này đã gây nhiều tranh cãi tại Seriba trong những năm cuối thời kỳ cầm quyền của Tito. Serbia là một trong sáu đơn vị nhà nước của Cộng hòa Liên bang Xã hội chủ nghĩa Nam Tư. Với thời gian tầm ảnh hưởng của Serbia giảm đi khi những cuộc cải cách do các nước cộng hoà khác yêu cầu nhằm giảm tập trung quyền lực trao cho họ tiếng nói tương đương trong hệ thống tập trung hoá. Điều này bắt đầu với việc thành lập các tỉnh tự trị Kosovo và Vojvodina vốn ban đầu chỉ có ít quyền lực. Tuy nhiên, các cuộc cải cách năm 1974 đã dẫn đến những thay đổi lớn, khiến các tỉnh tự trị có quyền gần tương đương với các nước cộng hoà, theo đó nghị viện Serbia không giữ quyền kiểm soát với các công việc chính trị của hai tỉnh, và về kỹ thuật chỉ giữ quyền lực với Trung Serbia. Nhiều người Serb, gồm cả những người trong Đảng Cộng sản Nam Tư, bực tức với những quyền lực được trao cho các tỉnh tự trị. Cùng lúc đó, một số người Albani tại Kosovo trong thập niên 1980 bắt đầu yêu cầu trao cho Kosovo quyền trở thành một nhà nước cộng hoà bên trong Nam Tư, vì thế trao cho họ quyền ly khai, một quyền mà các tỉnh tự trị không có. Những căng thẳng sắc tộc giữa người Serb và người Albani tại Kosovo cuối cùng có tầm ảnh hưởng lớn dẫn tới sự sụp đổ của Liên bang Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Nam Tư.
Nam Tư tan rã và chuyển tiếp chính trị
[sửa | sửa mã nguồn]Slobodan Milošević lên nắm quyền tại Serbia năm 1989 trong Liên đoàn Cộng sản Serbia thông qua một loạt hành động táo bạo chống lại các thành viên trong chính phủ cầm quyền. Milošević hứa giảm bớt quyền lực của những tỉnh tự trị Kosovo và Vojvodina. Điều này làm phát sinh căng thẳng với giới lãnh đạo cộng sản của các nước cộng hoà khác cuối cùng dẫn tới sự ly khai của Slovenia, Croatia, Bosna và Hercegovina và Cộng hoà Macedonia khỏi Nam Tư.[34]
Chế độ dân chủ đa đảng xuất hiện tại Serbia năm 1990, chính thức loại bỏ chế độ cầm quyền đơn đảng cộng sản cũ. Những lời chỉ trích chính phủ Milošević cho rằng chính phủ Serbia tiếp tục độc đoán dù đã có những thay đổi hiến pháp và Milošević duy trì một ảnh hưởng cá nhân mạnh trong truyền thông nhà nước Serbia.[35][36] Milošević ra lệnh tạm thời cấm truyền thông với những đài phát độc lập đưa tin về những cuộc phản đối chống chính phủ của ông và hạn chế tự do ngôn luận thông qua việc cải cách Luật hình sự Serbia với đe doạ tuyên án tội hình sự với bất kỳ ai "chế giễu" chính phủ và các lãnh đạo của nó, khiến nhiều người chống đối Milošević và chính phủ của ông bị bắt giữ.[37]
Giai đoạn hỗn loạn chính trị và xung đột đánh dấu sự gia tăng căng thẳng sắc tộc và giữa người Serb và các sắc tộc khác của Nam Tư cũ khi những yêu cầu lãnh thổ của các nhóm sắc tộc khác nhau thường xung đột lẫn nhau[38] Những người Serb vốn từng chỉ trích không khí quốc gia, chính phủ Serbia, hay các thực thể chính trị của người Serb ở Bosnia và Croatia được thông báo là đã bị quấy rầy, đe doạ, hay bị giết hại bởi những người Serb theo chủ nghĩa quốc gia.[39] Người Serb tại Serbia sợ rằng các chính phủ quốc gia và ly khai của Croatia lãnh đạo bởi những người có cảm tình với Ustase sẽ đàn áp người Serb đang sống tại Croatia. Quan điểm này về chính phủ Croatia được Milošević ủng hộ, ông cũng buộc tội các chính phủ ly khai của Bosna và Hercegovina đang dưới sự lãnh đạo của những người Hồi giáo chính thống. Chính phủ Croatia và Bosnia về phần mình buộc tội chính phủ Serbia đang tìm cách tạo ra một nhà nước Đại Serbia. Những quan điểm này dẫn tới tình trạng gia tăng tính bài ngoại giữa các dân tộc trong các cuộc chiến tranh.
Năm 1992, các chính phủ Serbia và Montenegro đồng ý thành lập một liên bang Nam Tư mới gọi là Cộng hòa Liên bang Nam Tư xoá bỏ phương hướng cộng sản chính thức của nhà nước Liên bang Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Nam Tư cũ, và thay vào đó bằng chế độ dân chủ.
Trước những cáo buộc rằng chính phủ Nam Tư đang ủng hộ các lực lượng quân sự của người Serb tại Bosnia & Herzegovina về tài chính và quân sự, các biện pháp trừng phạt được Liên Hợp Quốc áp dụng trong thập niên 1990, dẫn tới sự cô lập chính trị, suy giảm kinh tế, tình trạng khó khăn và siêu lạm phát của đồng tiền tệ Nam Tư.
Milošević đại diện cho người Serb Bosnia tại thoả thuận hoà bình Dayton năm 1995, ký kết thoả thuận chấm dứt Chiến tranh Bosnia đã làm phân chia Bosnia & Herzegovina chủ yếu theo các vùng cư trú sắc tộc thành một nhà nước Cộng hoà Srpska và một Liên bang Bosna và Hercegovina.
Khi Đảng Xã hội Serbia cầm quyền từ chối chấp nhận các kết quả của cuộc bầu cử thành phố năm 1997 theo đó họ đã thua cuộc, những người Serb tham gia vào các cuộc tuần hành lớn phản đối chính phủ, các lực lượng chính phủ ngăn cản những người biểu tình. Trong năm 1998 và 1999, nền hoà bình chính thức của Serbia bị phá vỡ khi tình hình tại Kosovo xấu đi với những cuộc xung đột liên tiếp tại đây giữa một bên là các lực lượng an ninh Nam Tư và một bên là Quân đội Giải phóng Kosovo (KLA) của người Albani, cuộc chiến này hiện được gọi là Chiến tranh Kosovo.
Tháng 9 năm 2000, các đảng đối lập cáo buộc Milošević đã gian lận trong các thủ tục bầu cử liên bang. Những cuộc tuần hành đường phố và tụ tập trên khắp Serbia cuối cùng đã buộc Milošević nhượng bộ và trao lại quyền lực cho phe Đối lập Dân chủ Serbia mới được thành lập. DOS là một liên minh rộng lớn của các đảng chống Milošević. Ngày 5 tháng 10, sự ra đi của Milošević đã dẫn tới việc quốc tế ngừng cô lập Serbia trong những năm cầm quyền của Milošević. Milošević bị đưa tới Toà án Hình sự Quốc tế vì những cáo buộc tài trợ cho các tội ác chiến tranh và các tội ác chống lại loài người trong các cuộc chiến tại Croatia, Bosnia, và Kosovo và ông bị giữ để xét xử cho tới khi chết năm 2006. Với sự ra đi của Milošević, các lãnh đạo mới của Serbia thông báo rằng nước này sẽ tìm cách gia nhập Liên minh châu Âu. Tháng 10 năm 2005, Liên minh châu Âu khai trương các cuộc đàm phán với Serbia về một Thoả thuận Liên minh và Ổn định (SAA), một bước đầu tiên hướng tới sự gia nhập Liên minh châu Âu.
Không khí chính trị Serbia từ sự ra đi của Milošević vẫn còn căng thẳng. Năm 2003, Zoran Đinđić bị ám sát bởi một người Serb theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan. Các lực lượng quốc gia và ủng hộ khối Liên Âu tại Serbia vẫn bị chia rẽ mạnh về tiến trình chính trị của Serbia về các quan hệ của nó với Liên minh châu Âu và phương Tây.
Từ năm 2003 tới năm 2006, Serbia đã trở thành một phần của "Liên minh Nhà nước Serbia và Montenegro." Liên minh này là thực thể kế tục Liên bang Cộng hoà Nam Tư. Ngày 21 tháng 5 năm 2006, Montenegro tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý để quyết định tiếp tục hay ngừng liên minh với Serbia. Ngày hôm sau kết quả cho thấy 55.4% cử tri ủng hộ độc lập. Tỷ lệ này chỉ hơi vượt quá yêu cầu cần thiết 55%.[40]
Đương đại
[sửa | sửa mã nguồn]Ngày 5 tháng 6 năm 2006, sau cuộc trưng cầu dân ý tại Montenegro, Quốc hội Serbia tuyên bố nhà nước "Cộng hoà Serbia" là thực thể kế tục pháp lý của "Nhà nước Liên minh Serbia và Montenegro."[41] Serbia và Montenegro trở thành các quốc gia riêng biệt. Tuy nhiên, khả năng về một quyền công dân kép cho Người Serb tại Montenegro là một vấn đề vẫn đang được đàm phán giữa hai chính phủ. Tháng 4 năm 2008 Serbia được mời gia nhập chương trình Đối thoại tăng cường với NATO dù sự bất hoà ngoại giao với Liên minh này về vấn đề Kosovo vẫn còn.[42]
Ngày 21 tháng 1 năm 2014, các cuộc đàm phán gia nhập Liên minh châu Âu bắt đầu. Ngày 14 tháng 12 năm 2015, những chương thảo luận đầu tiên đã được bàn cãi trong đó có chương 35 về việc bình thường hóa quan hệ với Kosovo, ngoài ra chương 32 về việc kiểm soát tài chánh. Kế tiếp là chương 23 và 24 về nhà nước pháp quyền.
Liên minh châu Âu giúp đỡ tài chính để Serbia thực hiện những chương này. Từ 2007-2015 Serbia đã nhận được hơn 1,8 tỷ Euro. Riêng năm 2015 là 216,1 triệu Euro. Serbia sẽ nhận được tổng cộng từ 2014 tới 2020 khoảng 1,5 tỷ euro.[43]
Kể từ khi Aleksandar Vučić và Đảng Tiến bộ Serbia lên nắm quyền vào năm 2012,[44][45] giới phân tích phương Tây nhận xét rằng Serbia đang suy thoái dân chủ thành chuyên chế,[46][47][48] đồng thời suy giảm tự do truyền thông và quyền dân sự.[49][50] Sau khi đại dịch COVID-19 lây lan đến Serbia vào tháng 3 năm 2020, chính phủ tuyên bố tình trạng khẩn cấp và ban hành lệnh giới nghiêm lần đầu tiên kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai.[51] Tháng 4 năm 2022, Tổng thống Aleksandar Vučić tái cử nhiệm kỳ thứ hai.[52] Tháng 12 năm 2023, liên minh của Vučić thắng cử trong cuộc bầu cử Quốc hội sớm,[53] gây ra biểu tình phản đối sau khi phe đối lập bác bỏ kết quả bầu cử là gian lận.[54][55][56][57]
Những năm gần đây, Serbia liên tiếp chứng kiến các làn sóng biểu tình lớn trên toàn quốc. Năm 2021 và 2022, người dân xuống đường phản đối dự án mỏ lithium ở miền tây đất nước. Năm 2023, phong trào "Serbia chống bạo lực" bùng lên sau vụ xả súng tại một trường học ở Beograd và hai vụ xả súng hàng loạt ở Mladenovac và Smederevo. Từ năm 2024, làn sóng biểu tình chống tham nhũng lan rộng sau vụ sập mái hiên nhà ga Novi Sad.[58][59][60]
Tháng 9 năm 2026, Tổng thống Vučić từ chức để ra tranh cử thủ tướng trong cuộc bầu cử Quốc hội trước thời hạn.[61] Tại cuộc bầu cử ngày 25 tháng 10 năm 2026, "Danh sách Sinh viên" – liên danh do phong trào biểu tình của sinh viên lập ra – giành đa số tuyệt đối số ghế.[62] Vučić đã thừa nhận thất bại ngay trong đêm bầu cử.[63]
Địa lý
[sửa | sửa mã nguồn]
Serbia là ngã tư đường giữa Trung Âu, Nam Âu và Đông Âu, giữa bán đảo Balkan và Đồng bằng Pannonian. Serbia có tiềm năng rất lớn về vận tải đường thủy.[64] Dù là một nước nằm kín trong lục địa, có khoảng 2000 km sông và kênh phù hợp với vận tải thủy, những sông lớn nhất là: Danube, Sava, Tisa, cùng với các sông Timiş và Begej, tất cả chúng nối Serbia với Bắc và Tây Âu (thông qua đường Kênh Rhine-Main-Danube – Biển Bắc), tới Đông Âu (qua Tisa, Timiş, Begej và các đường ra Biển Đen của sông Donau) và tới Nam Âu (qua sông Sava). Hai thành phố lớn nhất của Serbia – Beograd[65] và Novi Sad, cũng như Smederevo – có những cảng lớn trên sông Danube.
Vùng phía bắc đất nước nằm hoàn toàn bên trong Đồng bằng Pannonian Trung Âu. Mũi cực đông của Serbia kéo tới Đồng bằng Wallachian. Biên giới phía bắc đất nước là dãy Núi Carpathian,[66] chạy suốt Trung Âu. Dãy Nam Carpathian gặp dãy Núi Balkan, theo dòng Velika Morava, một con sông dài 500 km (có thể giao thông thủy một phần). Đỉnh Midžor là đỉnh cao nhất ở đông Serbia ở độ cao 2156 m. Ở đông nam, dãy núi Balkan gặp dãy Núi Rhodope. Núi Šar của Kosovo là biên giới với Albania, với một trong những đỉnh cao nhất trong vùng, Djeravica (2656 m). Dinaric Alps của Serbia chạy theo dòng chảy của sông Drina (với 350 km có thể giao thông thủy với các tàu nhỏ) nhìn lên những đỉnh núi Dinaric ở bờ đối diện thuộc Bosna và Hercegovina.
Hơn một phần tư diện tích Serbia là rừng.[67] Năm 2010, theo kế hoạch, các vườn quốc gia sẽ chiếm 10% tổng diện tích lãnh thổ.[68]
Khí hậu
[sửa | sửa mã nguồn]Khí hậu Serbia thay đổi từ khí hậu lục địa ở phía bắc, với các mùa đông lạnh, và các mùa hè nóng, ẩm với lượng mưa phân bố khá đều, và một kiểu khí hậu thiên về Adriatic ở phía nam với mùa hè và mùa thu nóng, khô và mùa đông khá lạnh với lượng mưa khá lớn trong đất liền. Những khác biệt về độ cao, sự gần gũi với Biển Adriatic và các châu thổ sông lớn, cũng như những cơn gió là nguyên nhân gây ra những sự khác biệt về khí hậu.[69] Vojvodina có kiểu khí hậu đặc trưng lục địa, với những khối không khí từ bắc và tây Âu tạo nên đặc trưng của nó. Nam và tây nam Seriba thuộc ảnh hưởng của vùng Địa Trung Hải. Tuy nhiên, dãy Dinaric Alps và các rặng núi khác cũng góp phần làm lạnh bớt hầu hết các khối không khí ấm. Mùa đông khá khắc nghiệt tại Sandžak bởi các dãy núi bao quanh cao nguyên.[70]
Nhiệt độ không khí trung bình năm trong giai đoạn 1961–90 của vùng này với độ cao lên tới 300 m là 10.9 °C. Các khu vực có độ cao từ 300 m tới 500 m có nhiệt độ trung bình năm khoảng 10.0 °C, và trên 1000 m khoảng 6.0 °C.[71] Nhiệt độ thấp nhất ghi nhận được ở Serbia là –39.5 °C (-39 °F, 13 tháng 1 năm 1985, Karajukića Bunari tại Pešter), và cao nhất là 44.9 °C (113 °F, 24 tháng 7 năm 2007, Smederevska Palanka).[72] Vào mùa hè năm 2007, nhiệt độ lên tới 46 °C ở Serbia (23 tháng 7; 114.8 °F).[cần dẫn nguồn]
Môi trường
[sửa | sửa mã nguồn]Việc bảo vệ môi trường tại Serbia được giám sát bởi Cơ quan Bảo vệ Môi trường Cộng hoà Serbia (SEPA), thuộc Bộ Khoa học và Bảo vệ Môi trường của Cộng hoà Serbia.[73] Những cuộc ném bom của NATO năm 1999 đã gây ra những thiệt hại lâu dài về môi trường cho Serbia, với nhiều ngàn tấn chất độc hoá học được lưu trữ trong các nhà máy bị ném bom đã thẩm thấu ra đất, không khí và nước ảnh hưởng tới con người và các loài vật hoang dã.[74] Việc tái sử dụng vẫn đang là một hoạt động mới ở Serbia, với chỉ 15% rác thải được tái sử dụng, trong khi Bộ Khoa học và Bảo vệ Môi trường đang tiến tới việc cải thiện tình hình.[75] Cơ quan Sử dụng Năng lượng Hiệu quả Serbia (SEEA) đã được thành lập tháng 5 năm 2002. Là một tổ chức phi lợi nhuận quốc gia, nó phát triển và thực thi các chương trình và biện pháp, phối hợp và khuyến khích các hành động có chủ định nhằm hướng tới việc sử dụng tiết kiệm và tiết kiệm năng lượng, cũng như tăng hiệu năng của việc sử dụng năng lượng trong mọi khu vực tiêu thụ.[76] Nước này đang hướng tới mục tiêu sử dụng nhiều hơn nữa năng lượng tái tạo, một trạm điện gió 20 megawatt đang được phát triển tại Belo Blato như một phần của kế hoạch phát triển 300 megawatt điện.[77]
Serbia có 5 vườn quốc gia: Fruška Gora (250 km²), Kopaonik (120 km²), Tara (220 km²), Đerdap (640 km²) và Núi Šar (390 km²).
Chính phủ
[sửa | sửa mã nguồn]Serbia là một nước cộng hòa đại nghị theo nguyên tắc tam quyền phân lập. Hiến pháp hiện hành được ban hành vào năm 2006 sau cuộc trưng cầu ý dân độc lập của Montenegro.[78]
Tổng thống là nguyên thủ quốc gia, được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ năm năm và không được giữ chức vụ quá hai nhiệm kỳ. Tổng thống là tổng tư lệnh lực lượng vũ trang và có nhiệm vụ bổ nhiệm thủ tướng với sự phê chuẩn của Quốc hội, đồng thời có một số quyền hạn về đối ngoại.[79] Ana Brnabić hiện là quyền Tổng thống sau khi Aleksandar Vučić từ chức vào tháng 9 năm 2026.[80] Cung điện Mới là nơi ở và làm việc chính thức của tổng thống.[81]
Chính phủ gồm thủ tướng và các bộ trưởng. Chính phủ có nhiệm vụ trình dự luật, ngân sách nhà nước trước Quốc hội, thi hành luật và hoạch định chính sách đối nội, đối ngoại. Thủ tướng là người đứng đầu chính phủ. Thủ tướng đương nhiệm là Đuro Macut, được bầu vào năm 2025.[82]
Quốc hội là cơ quan lập pháp đơn viện, gồm 250 đại biểu được bầu trực tiếp theo hệ thống đại diện tỷ lệ. Nhiệm kỳ của mỗi khóa Quốc hội là bốn năm. Quốc hội có quyền làm luật, quyết định ngân sách nhà nước, tổ chức bầu cử tổng thống, đề cử, miễn nhiệm thủ tướng và các bộ trưởng, tuyên chiến và phê chuẩn điều ước quốc tế.[83] Tại cuộc bầu cử Quốc hội năm 2026, "Danh sách Sinh viên" – liên danh do phong trào biểu tình của sinh viên lập ra – giành đa số tuyệt đối với 53,5% số phiếu và 141 ghế. Đảng Tiến bộ Serbia do cựu Tổng thống Aleksandar Vučić lãnh đạo xếp thứ hai với 39,7% số phiếu và 103 ghế.[62] Tính đến cuối tháng 10 năm 2026, các cuộc đàm phán thành lập chính phủ mới vẫn đang diễn ra, trong khi chính phủ của Thủ tướng Đuro Macut tạm thời điều hành.
Các chính đảng đầu tiên ở Serbia ra đời vào thập niên 1880. Đảng Tiến bộ và Đảng Cấp tiến Nhân dân chi phối đời sống chính trị Vương quốc Serbia, trong đó Đảng Cấp tiến Nhân dân tiếp tục giữ ảnh hưởng sang thời Vương quốc Nam Tư. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Serbia được tái lập thành một nhà nước độc đảng và là một nước cộng hòa thành viên của Nam Tư xã hội chủ nghĩa, do Liên đoàn Cộng sản Serbia lãnh đạo. Chế độ đa đảng được khôi phục khi chủ nghĩa cộng sản sụp đổ năm 1990. Từ năm 2012, chính trường Serbia do Đảng Tiến bộ Serbia – một đảng dân túy – chi phối. Theo Chỉ số Dân chủ năm 2024 của The Economist, Serbia được xếp vào nhóm "nền dân chủ khiếm khuyết", đứng thứ 64 thế giới.[84]

Chính trị Serbia hiện nay có nhiều phe phái và chia rẽ sâu sắc giữa các đảng quốc gia và các đảng tự do ủng hộ gia nhập Liên minh châu Âu. Các vấn đề gồm các đề xuất tái lập chế độ quân chủ Serbia mà các thành viên hoàng gia đã nói rằng họ quan tâm tới việc thành lập một chế độ quân chủ lập hiến tại Serbia. Tuy nhiên, không một đảng lớn nào thực sự ủng hộ việc tái lập.
Đối ngoại
[sửa | sửa mã nguồn]
Sở hữu một mạng lưới đối ngoại rộng khắp, Serbia đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với 189 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc và hai quốc gia quan sát viên không phải thành viên.[85] Quốc gia này duy trì 78 đại sứ quán ở nước ngoài, bảy phái đoàn ngoại giao tại các tổ chức đa phương và là nơi đặt trụ sở đại sứ quán của 72 quốc gia.[86][87] Serbia hiện là thành viên chính thức của Liên Hợp Quốc, Hội đồng châu Âu, Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu, Quỹ Tiền tệ Quốc tế cùng nhiều tổ chức quốc tế lớn khác. Về định hướng chung, Serbia theo đuổi chính sách đối ngoại đa phương, chú trọng giữ cân bằng quan hệ giữa Liên minh châu Âu, Nga, Hoa Kỳ và Trung Quốc.[88][89]
Trở thành thành viên chính thức của Liên minh châu Âu vẫn là mục tiêu chiến lược cốt lõi của Serbia.[90] Quốc gia này đã bắt đầu tiến trình đàm phán gia nhập EU từ năm 2014, song tiến độ diễn ra tương đối chậm chạp khi tính đến nay mới có 22 trên tổng số 35 chương đàm phán được mở và chỉ một vài chương được tạm thời đóng lại. Rào cản lớn nhất đối với tiến trình này bao gồm yêu cầu "bình thường hóa" quan hệ với Kosovo, nghĩa vụ đồng bộ hóa chính sách đối ngoại với EU trong các vấn đề liên quan đến Nga, cùng đòi hỏi cải cách sâu rộng về nhà nước pháp quyền.[91] Sau giai đoạn đầu nhận được sự đồng thuận cao, tỷ lệ ủng hộ gia nhập EU của công chúng Serbia đã suy giảm đáng kể trong thập niên qua.[92] Ở chiều ngược lại, mức độ ủng hộ từ các quốc gia thành viên EU dành cho Serbia cũng không đồng nhất, xuất phát từ những lo ngại về tuyên bố chủ quyền của Serbia đối với Kosovo cũng như sự thiếu đồng bộ trong chính sách đối ngoại hướng về Nga.[93]
Trong quan hệ với Nga, hai nước duy trì mối liên kết thường được mô tả là "liên minh tôn giáo, sắc tộc và chính trị kéo dài nhiều thế kỷ".[94] Nga luôn dành sự ủng hộ ngoại giao mạnh mẽ cho Serbia trong vấn đề chủ quyền đối với Kosovo. Sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraina vào năm 2022, Serbia trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng quốc tế khi từ chối tham gia các lệnh trừng phạt nhằm vào Nga, với lý do từng phải chịu tổn thất nặng nề khi bị cấm vận trong quá khứ.[88] Ngoài Belarus, Serbia là quốc gia châu Âu duy nhất không áp đặt lệnh trừng phạt Nga.[95] Dù vậy, Serbia vẫn bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết của Liên Hợp Quốc lên án chiến dịch quân sự, yêu cầu Nga rút quân khỏi Ukraina, đồng thời tán thành việc đình chỉ tư cách thành viên của Nga tại Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc.[88][96]
Bên cạnh đó, Serbia duy trì quan hệ ngoại giao rất chặt chẽ với Trung Quốc dựa trên nền tảng Đối tác chiến lược toàn diện.[97] Thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường, Trung Quốc đã trở thành chủ nợ lớn cho nhiều dự án hạ tầng trọng điểm tại Serbia, đồng thời các doanh nghiệp Trung Quốc cũng tăng cường đầu tư vào quốc gia này như một bàn đạp chiến lược để mở rộng sang thị trường châu Âu.[98] Serbia kiên trì tuân thủ nguyên tắc "Một Trung Quốc", công nhận Đài Loan là một bộ phận không thể tách rời của Trung Quốc; ngược lại, Bắc Kinh cũng duy trì lập trường ủng hộ mạnh mẽ cho Belgrade trong vấn đề Kosovo.[99][100]
Đối với Hoa Kỳ, quan hệ song phương đã có sự cải thiện đáng kể so với thời điểm tồi tệ nhất vào năm 1999 khi NATO tiến hành chiến dịch ném bom Nam Tư. Tuy nhiên, việc Serbia kiên quyết không công nhận nền độc lập của Kosovo vẫn là bất đồng lớn nhất. Bên cạnh đó, chính sách ngoại giao cân bằng của Serbia giữa phương Tây và các cường quốc ngoài phương Tây, đặc biệt là Nga và Trung Quốc, cũng là điểm gây dè dặt trong quan hệ hai nước.[101][102]
Quan hệ giữa Serbia và các quốc gia láng giềng nhìn chung duy trì ở mức thân thiện, dù mối quan hệ với một số nước cộng hòa thuộc Nam Tư cũ vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề bởi di sản từ sự tan rã của Nam Tư, các cuộc xung đột vũ trang cùng những góc nhìn lịch sử khác biệt. Quan hệ song phương với Croatia thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng do các vấn đề tồn đọng từ cuộc chiến tranh tại Croatia chưa được giải quyết dứt điểm.[103] Quan hệ với Bosna và Hercegovina mang tính phức tạp do xoay quanh vấn đề chủ quyền nội bộ, khi Serbia duy trì mối liên kết mật thiết và có thể chế hóa đặc biệt với Republika Srpska – thực thể có đa số người dân là người Serb thuộc Bosna và Hercegovina.[104] Trong khi đó, quan hệ với Montenegro trở nên phức tạp bởi địa vị pháp lý của tiếng Serbia, khi tiếng Serbia chưa được công nhận là ngôn ngữ chính thức dù là tiếng mẹ đẻ của bộ phận dân cư đông nhất tại quốc gia này.[105]
Phân cấp hành chính
[sửa | sửa mã nguồn]Serbia là một nhà nước đơn nhất.[106] Về mặt hành chính, Serbia (ngoại trừ Kosovo) được chia thành 145 thị trấn (opštine) và 29 thành phố (gradovi) và hai tỉnh tự trị, là các đơn vị chính quyền địa phương cơ bản.[107] Ngoài ra, Serbia được chia thành 24 quận và Thành phố Beograd. Ngoại trừ Beograd có chính quyền địa phương riêng, các quận không tổ chức chính quyền địa phương mà chỉ là trung tâm vùng của nhà nước.[107]
Phần của Serbia không thuộc Kosovo cũng không thuộc Vojvodina được gọi là Trung Serbia. Trung Serbia không phải là một khu vực hành chính, không giống như hai tỉnh tự trị, và không có chính phủ địa phương riêng. Trong tiếng Anh vùng này thường được gọi là "Serbia proper" (Serbia chuẩn) để biểu thị "phần của Cộng hoà Serbia không gồm các tỉnh Vojvodina và Kosovo", như Thư viện Hạ viện đặt ra.[108] Việc sử dụng này cũng được dùng trong Serbo-Croatian trong thời Nam Tư (dưới hình thức "uža Srbija", dịch nghĩa: "Serbia hẹp"). Việc sử dụng trong tiếng Anh chỉ đơn giản có ý nghĩa địa lý, không có ý nghĩa chính trị.
Nhân quyền
[sửa | sửa mã nguồn]Trong báo cáo năm 2009 của mình, Hội đồng châu Âu ghi nhận những cải thiện trong quyền con người và quyền của người thiểu số tại Serbia, tuy vẫn chỉ ra một số vấn đề cần cải thiện hơn nữa.[109]
Ân xá Quốc tế, dù khen ngợi những tiến bộ gần đây của Serbia trong việc truy tìm những nghi can và tội phạm chiến tranh cho toà án hình sự quốc tế Hague,[110] đã kết luận trong một bản báo cáo dài 424 trang xuất bản năm 2009 rằng họ ghi nhận những sự lạm dụng tiếp tục với các tù nhân người Albani cũng như cách hành xử của cảnh sát vi phạm vào quyền của báo chí và dân cư Roma ở Serbia. Báo cáo cùng ghi chú rằng sự xung đột giữa các đảng chính trị địa phương và các nhóm Hồi giáo tiếp tục gây ra bạo lực ở vùng Sandzak phía nam Serbia và đe doạ sự ổn định.[111] Cũng có những báo cáo về việc cưỡng bức di cư với cộng đồng Roma tại Serbia vào tháng 4 năm 2009. Ân xá Quốc tế ghi chú rằng "Khoảng 250 người Romani, một số người Roma đã bị dời chỗ trong nội địa khỏi Kosovo, gồm cả trẻ nhỏ, người gà và người ốm yếu bị buộc phải tới các khu định cư tạm thời".[112]
Quân đội
[sửa | sửa mã nguồn]Lực lượng Vũ trang Serbia gồm Lục quân và Không quân. Lục quân có bốn lữ đoàn hỗn hợp (bộ binh cơ giới và thiết giáp), một lữ đoàn pháo binh và Hạm đội Sông tuần tra trên các sông Danube, Sava và Tisza; Không quân có hai lữ đoàn không quân, một lữ đoàn phòng không và một lữ đoàn giám sát trên không. Ngoài ra còn có các đơn vị trực thuộc Bộ Tổng tham mưu, gồm hai lữ đoàn đặc nhiệm, một lữ đoàn thông tin và một lữ đoàn hậu cần.
Lực lượng vũ trang có khoảng 22.500 quân nhân tại ngũ: 13.200 người thuộc Lục quân, 3.000 người thuộc Không quân và 6.300 người thuộc các đơn vị trực thuộc Bộ Tổng tham mưu.[113] Bổ sung cho lực lượng này là lực lượng dự bị "tích cực" với khoảng 2.000 người, thường phải thực hiện 45 ngày nghĩa vụ quân sự mỗi năm, và lực lượng dự bị "thụ động" gồm khoảng 600.000 công dân từng qua huấn luyện quân sự, chỉ được huy động khi có chiến tranh.[114][115] Chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc sáu tháng đã bị bãi bỏ năm 2011, khi Serbia chuyển sang lực lượng vũ trang chuyên nghiệp hoàn toàn tình nguyện.[116] Tuy nhiên, Serbia dự kiến tái áp dụng nghĩa vụ quân sự vào năm 2027, theo đó mọi nam giới đủ 18 tuổi và đủ sức khỏe sẽ phải phục vụ 75 ngày.[117]
Năm 2026, tổng chi tiêu quốc phòng của Serbia đạt 2,7 tỷ USD, tương đương 2,5% GDP.[118] Cũng trong năm này, Lực lượng Vũ trang Serbia xếp thứ 63 trong số 145 quân đội được đánh giá trong bảng xếp hạng sức mạnh quân sự thường niên của Global Firepower.[119]
Tổng thống là tổng tư lệnh và bổ nhiệm Tổng tham mưu trưởng – người nắm quyền chỉ huy tác chiến lực lượng vũ trang thông qua Bộ Tổng tham mưu.[120] Chính phủ, thông qua Bộ trưởng Quốc phòng, chịu trách nhiệm về chính sách và chi tiêu quốc phòng, bảo đảm sự kiểm soát dân sự đối với quân đội.[121]
Với quy chế tự tuyên bố trung lập quân sự vĩnh viễn, Serbia không có ý định tham gia bất kỳ liên minh quân sự nào, kể cả NATO – khối mà phần lớn các nước láng giềng đều là thành viên – do sự phản đối mạnh mẽ của dư luận, phần lớn là di chứng từ việc NATO ném bom Nam Tư năm 1999.[122][123] Serbia có truyền thống tham gia các phái bộ gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc, hiện đang triển khai lực lượng tại Liban, Síp, Bờ Biển Ngà và Liberia.[124]
Kinh tế
[sửa | sửa mã nguồn]
Serbia là một nền kinh tế hỗn hợp đang phát triển, thuộc nhóm thu nhập trung bình cao.[125] Khu vực dịch vụ là trụ cột của nền kinh tế, chiếm 58,8% GDP.[126] Serbia có mức độ phát triển con người rất cao và bất bình đẳng thu nhập ở mức vừa phải. Đồng tiền chính thức là dinar Serbia, do Ngân hàng Quốc gia Serbia phát hành.
Lực lượng lao động của Serbia có 3,1 triệu người. Tỷ lệ có việc làm năm 2025 là 50,9%, với cơ cấu mang đặc trưng của một nền kinh tế hậu công nghiệp: 60,1% lao động làm việc trong khu vực dịch vụ, 28,6% trong khu vực công nghiệp và 11,3% trong khu vực nông nghiệp. Thất nghiệp vẫn là một vấn đề nan giải, với tỷ lệ 7,2% vào năm 2026.[127] Tháng 3 năm 2026, mức lương ròng bình quân hằng tháng là 121.805 dinar (khoảng 1.185 USD), còn lương tối thiểu năm 2027 được ấn định ở mức 70.450 dinar (khoảng 690 USD).[128][129]
Cán cân thương mại của Serbia gặp bất lợi khi kim ngạch nhập khẩu vượt xuất khẩu 26,6%. Dù vậy, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa vẫn tăng trưởng đều, đạt 37,3 tỷ USD vào năm 2025.[130] Serbia là thành viên của Hiệp định Thương mại Tự do Trung Âu (CEFTA) – khu vực mậu dịch tự do bao gồm Tây Balkan và Moldova. Nước này được hưởng chế độ thương mại ưu đãi với Liên minh châu Âu và Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (EFTA). Serbia cũng ký hiệp định thương mại tự do riêng với Trung Quốc, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Kazakhstan và Belarus.[131]
Mức độ phát triển kinh tế giữa các vùng của Serbia chênh lệch đáng kể. Beograd – một thành phố toàn cầu hạng beta – là trung tâm kinh tế hàng đầu của cả nước.[132] Vùng đô thị Beograd chiếm 41,7% thu nhập quốc dân, với tổng sản phẩm đô thị đạt 46,8 tỷ USD năm 2025, đưa vùng thủ đô này trở thành một trong những nền kinh tế khu vực lớn nhất bán đảo Balkan.[133]
Công nghiệp
[sửa | sửa mã nguồn]Công nghiệp chế tạo và khai khoáng lần lượt chiếm 12,7% và 3% GDP.[134] Khu vực công nghiệp của Serbia có sự hiện diện đậm nét của các doanh nghiệp nước ngoài, trong đó có nhiều tập đoàn đa quốc gia lớn.[135]
Trụ cột của ngành ô tô là nhà máy lắp ráp của Stellantis tại Kragujevac, nơi sản xuất các mẫu Fiat Grande Panda và Citroën C3.[136] Serbia còn có hàng chục nhà sản xuất linh kiện ô tô như ZF (động cơ điện, điện tử công suất và công tắc), Aumovio (cụm đồng hồ kỹ thuật số và màn hình giải trí), Bosch (hệ thống gạt mưa), Continental (ống làm mát và sưởi), Nidec (động cơ một chiều không chổi than và động cơ trợ lực lái điện), Yazaki (dây điện), cùng các hãng lốp xe lớn trên thế giới như Michelin, Toyo Tires và Linglong.[137]
Ngành khai khoáng của Serbia tương đối mạnh: nước này đứng thứ 16 thế giới về sản lượng than (thứ ba châu Âu) và thứ 23 về đồng (thứ ba châu Âu).[138][139] Trữ lượng than nâu đã được xác minh của Serbia đứng thứ năm thế giới (thứ hai châu Âu).[140] Than được Công ty Điện lực quốc gia EPS khai thác tại hai mỏ lớn Kolubara và Kostolac.[140] Vàng được khai thác với quy mô đáng kể quanh khu vực Majdanpek. Lưu vực Jadar ở miền tây Serbia chứa một trong những mỏ lithium lớn nhất châu Âu, với quyền khai thác thuộc về công ty Rio Tinto. Tuy nhiên, việc khai thác vẫn chưa bắt đầu trước làn sóng phản đối lớn vì lo ngại tác động môi trường, và tương lai của dự án vẫn còn bỏ ngỏ.[141]
Serbia là nhà sản xuất thép hàng đầu Đông Nam Âu, với sản lượng 1,4 triệu tấn thép thô trong năm 2025, toàn bộ do nhà máy thép Hesteel tại Smederevo sản xuất.[142]
Công nghiệp quốc phòng phát triển mạnh: Serbia đứng thứ 25 thế giới về xuất khẩu vũ khí, với kim ngạch vượt 1,6 tỷ USD năm 2023.[143] Ngành này do các doanh nghiệp trong nước chi phối, gồm Yugoimport–SDPR (pháo tự hành, xe chiến đấu bộ binh và xe bọc thép), Sloboda (đạn pháo), Krušik (đạn cỡ lớn), Milan Blagojević (thuốc súng), Zastava Arms (súng bộ binh) và Prvi Partizan (đạn cỡ nhỏ), cùng SDS Technologies (máy bay không người lái chiến đấu tầm ngắn) – liên doanh giữa Elbit Systems của Israel và Yugoimport-SDPR.[144]
Một số thương hiệu toàn cầu trong ngành thực phẩm và đồ uống đã đặt nhà máy tại Serbia. Nestlé sản xuất thịt thực vật, PepsiCo sản xuất đồ ăn vặt, Dr. Oetker sản xuất thực phẩm dạng bột, còn Barry Callebaut chế biến ca cao và sản xuất sô cô la.[145] Coca-Cola HBC là đơn vị đóng chai Coca-Cola chủ lực của khu vực.[146] Năm 2023, Serbia đứng thứ 43 thế giới về sản lượng bia, với ba tập đoàn đa quốc gia lớn Heineken, Carlsberg và Molson Coors đều có các nhà máy bia đặt tại đây.[147] Các hãng thuốc lá lớn trên thế giới như Philip Morris, British American Tobacco và Japan Tobacco cũng có nhà máy ở Serbia.
Ngành hóa chất có cơ cấu đa dạng. Petrohemija là tổ hợp hóa dầu duy nhất của cả nước, chuyên sản xuất polyme cùng các nguyên liệu cơ bản như ethylene và propylene. Henkel là nhà sản xuất hóa chất gia dụng lớn, chuyên về bột giặt. Messer và Linde là những nhà cung cấp khí công nghiệp lớn. Phân bón khoáng do doanh nghiệp trong nước là Elixir sản xuất.[148] Hemofarm, thuộc tập đoàn Stada của Đức, là một trong những nhà sản xuất dược phẩm lớn nhất khu vực, với sản lượng gần 8 tỷ đơn vị thuốc kê đơn và không kê đơn mỗi năm.[149]
Ngành cơ khí sản xuất nhiều loại sản phẩm. Siemens Mobility sản xuất tàu điện bánh hơi Avenio, Grundfos sản xuất máy bơm, Flender sản xuất máy phát cho tua bin gió, Bizerba sản xuất cân bán lẻ, Hansgrohe sản xuất vòi nước, còn Hisense sản xuất tủ lạnh và tủ đông.[150][151]
Ngành vật liệu xây dựng tập trung vào xi măng, vật liệu lợp và vật liệu lát sàn. Holcim, CRH và Titan là những nhà sản xuất xi măng lớn, Wienerberger sản xuất ngói lợp, còn Tarkett sản xuất nhiều loại vật liệu lát sàn.[152]
Ngành bao bì quy tụ nhiều nhà sản xuất quốc tế lớn. Ball sản xuất hơn 1,5 tỷ lon nhôm đựng đồ uống mỗi năm, Vaider Group sản xuất chai thủy tinh, DS Smith và Smurfit Westrock sản xuất thùng carton sóng, còn Tetra Pak sản xuất hộp giấy vô trùng đựng thực phẩm lỏng.[153][154]
Khoa học và công nghệ
[sửa | sửa mã nguồn]Năm 2024, chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của Serbia chỉ bằng 1% GDP, thấp hơn mức bình quân hơn 2% của châu Âu. Năm 2025, Serbia xếp thứ 54 trên Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu.[155][156]
Ngành công nghệ thông tin và truyền thông đóng góp khoảng 8,5% GDP và đã vươn lên thành nhóm hàng xuất khẩu lớn nhất của cả nước, với kim ngạch xuất khẩu dịch vụ đạt 5,3 tỷ USD năm 2025.[157][158] Serbia đã bắt đầu xây dựng hạ tầng điện toán quy mô lớn, với một trung tâm dữ liệu cấp IV tại Kragujevac. Với công suất 14 MW và dự kiến mở rộng lên 54 MW vào năm 2030, đây hiện là cụm siêu máy tính lớn nhất Đông Nam Âu.[159][160]
Các khoản đầu tư lớn của những tập đoàn công nghệ toàn cầu đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của ngành công nghệ Serbia. Microsoft mở trung tâm phát triển tại Beograd năm 2005 – trung tâm thứ năm của hãng trên thế giới khi đó – và nơi này nay đã trở thành một trong những trung tâm kỹ thuật phần mềm lớn nhất của Microsoft tại châu Âu.[161] Schneider Electric và Aumovio cũng đặt trung tâm phát triển toàn cầu tại Serbia, chuyên về quản lý năng lượng và hệ thống điện, cũng như về giải pháp màn hình kỹ thuật số cho ô tô. Oracle, Cisco và NCR Voyix cũng lập các trung tâm dịch vụ và gia công tại đây.[162][163]
Serbia còn có ngành công nghiệp trò chơi điện tử khá lớn. Dẫn đầu là Nordeus, công ty con của Take-Two Interactive và là nhà phát triển Top Eleven Football Manager – một trong những trò chơi thể thao trên di động phổ biến nhất với hơn 300 triệu người dùng đăng ký. Bên cạnh đó là Trilateral Studio thuộc Epic Games, chuyên tạo nhân vật 3D chân thực và hoạt ảnh khuôn mặt cho trò chơi điện tử.[164]
Trong thập niên qua, ngày càng nhiều công ty khởi nghiệp trong nước nhận được vốn từ các nhà đầu tư quốc tế. Năm 2026, Ominimo – công ty khởi nghiệp bảo hiểm ô tô ứng dụng trí tuệ nhân tạo – trở thành "kỳ lân" đầu tiên của Serbia sau khi kêu gọi thành công được khoản đầu tư 1,6 tỷ USD.[165]
Nông nghiệp
[sửa | sửa mã nguồn]Serbia có điều kiện tự nhiên rất thuận lợi về đất đai và khí hậu cho sản xuất nông nghiệp đa dạng. Nước này có 3.373.034 ha đất nông nghiệp đang sử dụng, trong đó 3.294.000 ha là đất canh tác (0,5 ha mỗi người).[166] Nông nghiệp chiếm 3,2% cơ cấu GDP.[134]
Sản xuất nông nghiệp quy mô lớn và mang tính công nghiệp hóa cao tập trung ở miền bắc, tại các vùng Bačka, Banat, Syrmia và Mačva – nơi làm ra phần lớn sản lượng nông nghiệp của cả nước. Nông nghiệp ở đây có đặc trưng là các trang trại lớn, canh tác quảng canh ngũ cốc, cây có dầu và các loại cây trồng đồng ruộng khác. Phần còn lại của đất nước chủ yếu dựa vào các nông hộ nhỏ, tập trung trồng cây ăn quả và rau.[167]
Serbia là nhà sản xuất ngũ cốc đáng kể, đặc biệt là ngô (6.630.984 tấn năm 2023, đứng thứ 22 thế giới) và lúa mì (3.448.700 tấn, đứng thứ 33), cây củ như củ cải đường (2.040.624 tấn, đứng thứ 21), cùng các loại cây có dầu như hướng dương (686.628 tấn, thứ 16) và đậu tương (599.878 tấn, thứ 16).[168]
Serbia có sản lượng trái cây lớn. Năm 2023, nước này đứng thứ ba thế giới về sản lượng mâm xôi (98.674 tấn), thứ tư về mận (362.713 tấn) và thứ năm về anh đào chua (144.849 tấn). Sản lượng anh đào (15.575 tấn, thứ 28), táo (486.215 tấn, thứ 29), lê (59.711 tấn, thứ 29), dưa hấu (60.959 tấn, thứ 46) và nho (131.525 tấn, thứ 47) cũng khá lớn. Loại rau được trồng nhiều nhất là khoai tây (599.574 tấn, thứ 53). Ngoài ra, Serbia còn sản xuất lượng lớn dầu hướng dương (204.308 tấn, thứ 16) và dầu đậu tương (64.270 tấn, thứ 38).[168]
Năng lượng
[sửa | sửa mã nguồn]Serbia là nước xuất khẩu ròng điện năng: năm 2025, sản lượng điện đạt 34,3 TWh, trong khi lượng tiêu thụ cuối cùng là 31,5 TWh.[169] Khoảng 69% điện năng được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch, 31% còn lại từ nguồn tái tạo. Năm 2025, tổng công suất lắp đặt đạt 8.868 MW, gồm sáu nhà máy nhiệt điện than (tổng công suất 4.153 MW), mười bốn nhà máy thủy điện (2.948 MW), chín trang trại điện gió (828 MW), bốn nhà máy nhiệt điện chạy khí đốt và dầu mazut (552 MW) cùng các nhà máy điện mặt trời (195 MW). Hơn 90% sản lượng điện do Công ty Điện lực quốc gia EPS sản xuất.[169]
Nhà máy lọc dầu duy nhất của Serbia đặt tại Pančevo, có công suất 4,8 triệu tấn mỗi năm. Một nhánh của đường ống dầu Adria nối nhà máy này với các cảng dầu trên biển Adriatic.[170] Đường ống dầu Serbia–Hungary, sẽ được nối với đường ống Druzhba, được thiết kế làm tuyến cung ứng thay thế và dự kiến đi vào hoạt động năm 2027.[171][172]
Đường ống khí đốt Balkan Stream, công suất 13,9 tỷ mét khối mỗi năm, chạy qua Serbia và vận chuyển phần lớn lượng khí đốt nhập khẩu của nước này.[173] Kho chứa khí đốt ngầm tại Banatski Dvor có sức chứa 750 triệu mét khối, tương đương khoảng một phần tư lượng tiêu thụ hằng năm.[174] Hệ thống khí đốt gồm 3.217 km đường ống trục và 25.707 km đường ống phân phối. Khoảng 13% hộ gia đình được sưởi ấm trực tiếp bằng khí đốt, 22% khác dùng hệ thống sưởi ấm tập trung từ các nhà máy nhiệt chạy khí đốt.[169][175]
Viễn thông
[sửa | sửa mã nguồn]89% hộ gia đình Serbia có điện thoại cố định, và số lượng người sử dụng điện thoại di động đã vượt quá số dân Serbia 23%, với 9,21 triệu số (7,5 triệu công dân). (Telekom Srbija–5,6 triệu, Telenor có 3,1 triệu người sử dụng và Vip mobile chiếm số còn lại). [liên kết hỏng] 42% hộ gia đình có máy tính, 33% sử dụng internet, và 42% có truyền hình cáp, khiến nước này đứng trước một số thành viên của Liên minh châu Âu.[176][177][178][179]
Vận tải
[sửa | sửa mã nguồn]
Mạng lưới đường bộ đảm nhận phần lớn lưu lượng giao thông của Serbia. Tổng chiều dài đường trải nhựa là 31.463 km, gồm 13.638 km đường quốc gia và 17.825 km đường địa phương, trong đó có 1.092 km đường cao tốc và 222 km đường cao tốc hạng hai.[180] Năm 2025, cả nước có 2.573.843 ô tô con đăng ký, tương đương 392 xe trên 1.000 dân.[181] Vận tải bằng xe khách rất phát triển, hầu khắp mọi nơi trong nước, từ các thành phố lớn đến làng mạc, đều có tuyến xe buýt kết nối. Hơn một trăm doanh nghiệp vận tải hành khách khai thác cả tuyến nội địa lẫn quốc tế, chủ yếu đến các nước Tây Âu có cộng đồng kiều bào Serb đông đảo.
Serbia có 3.357 km đường sắt, trong đó 1.313 km đã điện khí hóa và 349 km là đường đôi.[181] Tuyến đường sắt cao tốc dự kiến được nối dài thêm 212 km xuống thành phố Niš ở miền nam, với thời điểm khởi công dự kiến vào năm 2027.[182] Dịch vụ vận tải hành khách đường sắt do Srbijavoz khai thác, chuyên chở khoảng 7,7 triệu lượt khách trên các tuyến liên tỉnh năm 2025.[183]
Năm 2025, ba sân bay quốc tế của Serbia phục vụ tổng cộng 9,3 triệu lượt hành khách, phần lớn qua Sân bay Beograd Nikola Tesla.[184] Sân bay này có đường bay đến 118 điểm tại hơn 40 quốc gia, trong đó có tám tuyến liên lục địa đi Bắc Mỹ, Viễn Đông và Trung Đông.[185] Đây cũng là trung tâm khai thác của hãng hàng không quốc gia Air Serbia – hãng có đường bay đến 90 điểm tại 34 quốc gia và chuyên chở 4,5 triệu lượt khách vào năm 2025.[186]
Giao thông đường thủy nội địa của Serbia khá phát triển với 1.716 km đường thủy có thể đi lại, gồm 963 km sông và 673 km kênh đào, tất cả đều nằm ở một phần ba phía bắc đất nước. Tuyến đường thủy quan trọng nhất là sông Danube, nối Serbia với biển Bắc và Đại Tây Dương qua kênh Rhein–Main–Danube, cũng như với biển Đen qua kênh Danube–biển Đen. Các sông khác có thể đi lại gồm Sava và Tisza. Năm 2024, các cảng sông của Serbia xếp dỡ tổng cộng 15 triệu tấn hàng hóa; lớn nhất là các cảng Novi Sad, Pančevo, Smederevo và Prahovo.
Năm 2025, tổng khối lượng hàng hóa vận chuyển đạt 37,3 triệu tấn, gồm 22,7 triệu tấn bằng đường bộ, 9,3 triệu tấn bằng đường sắt, 5,3 triệu tấn bằng đường thủy nội địa và 6.233 tấn bằng đường hàng không.[187]
Du lịch
[sửa | sửa mã nguồn]Serbia không phải điểm đến du lịch đại trà, với ngành du lịch chỉ chiếm 3% GDP.[188] Năm 2024, các cơ sở lưu trú trên toàn quốc ghi nhận 4,4 triệu lượt khách, trong đó 2,3 triệu lượt là khách quốc tế.[189] Nguồn thu ngoại tệ từ du lịch ước đạt khoảng 3 tỷ USD.[190] Du lịch Serbia chủ yếu tập trung vào các khu nghỉ dưỡng miền núi và suối khoáng – nơi phần lớn là khách nội địa – trong khi Beograd là điểm đến ưa thích của khách quốc tế, chiếm gần hai phần ba tổng lượt khách nước ngoài.[191]
Du lịch núi tập trung tại các khu nghỉ dưỡng như Kopaonik, Zlatibor và Stara Planina, nơi có trượt tuyết và các môn thể thao mùa đông khác, cũng như đi bộ đường dài và các hoạt động khám phá thiên nhiên vào những tháng ấm áp. Du lịch suối khoáng phát triển mạnh, với các thị trấn nghỉ dưỡng như Vrnjačka Banja, Palić và Banja Koviljača kết hợp nguồn nước nóng, nước khoáng với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe.[192]
Du lịch thành phố ngắn ngày chủ yếu tập trung ở Beograd, nơi kết hợp các điểm tham quan văn hóa, ẩm thực và đời sống về đêm, đồng thời là điểm đến của du lịch hội nghị và công vụ.[193]
Du lịch du thuyền trên sông là loại hình đang phát triển, khi sông Danube là một trong những tuyến du thuyền sông lớn của châu Âu. Các hành trình nối Serbia với những thành phố như Budapest và Wien thường dừng chân tại Beograd và Novi Sad, cũng như tại các pháo đài lịch sử ven sông như Golubac và Ram.[194]
Du lịch lễ hội đã phát triển thành một phân khúc riêng, với các lễ hội âm nhạc và ẩm thực lớn thu hút du khách trong và ngoài nước. Serbia tổ chức một số liên hoan âm nhạc nổi tiếng quốc tế như Exit và Liên hoan Kèn trumpet Guča, bên cạnh nhiều lễ hội ẩm thực, nổi bật nhất là Lễ hội Đồ nướng Leskovac.[195]
Du lịch di sản là một loại hình khác, tập trung vào các tu viện Chính thống giáo, di chỉ khảo cổ La Mã và các pháo đài trung cổ.[196][197]
Nhân khẩu
[sửa | sửa mã nguồn]
Theo điều tra dân số năm 2022, Serbia (không tính Kosovo) có 6.647.003 người, đứng thứ 107 thế giới, với mật độ dân số ở mức vừa phải là 85,8 người/km².[4]
Serbia hoàn tất quá trình chuyển đổi nhân khẩu vào thập niên 1970, và từ thập niên 1990 đến nay rơi vào khủng hoảng nhân khẩu với mức sinh dưới ngưỡng thay thế, tăng trưởng tự nhiên âm, dân số già hóa và di cư thuần ra nước ngoài.[198] Năm 2025, tỷ suất sinh thô là 9,1‰, trong khi tỷ suất tử thô là 14,9‰ – thuộc nhóm cao nhất thế giới.[199] Dù tổng tỷ suất sinh 1,6 con mỗi phụ nữ thuộc hàng cao nhất châu Âu, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế 2,1.[199] Dân số Serbia tương đối già, với tuổi trung vị là 44,0 và 22,6% dân số từ 65 tuổi trở lên.[199] Khoảng 30% hộ gia đình chỉ có một người, trong khi chỉ 20% hộ có từ bốn người trở lên.[200] Trong thập niên qua, Serbia mất trung bình khoảng 12.000 người mỗi năm do di cư, cho thấy dòng chảy dân số ra nước ngoài vẫn kéo dài.
So với các quốc gia Đông Âu khác, lượng người di cư khỏi Serbia tương đối thấp cho đến nửa sau thế kỷ 20.[201] Từ cuối thập niên 1960 và suốt thập niên 1970–1980, hàng trăm nghìn người đã sang Tây Âu làm "lao động khách" do thất nghiệp và các thỏa thuận lao động song phương giữa Nam Tư với các nước tiếp nhận.[202] Tiếp đó, thập niên 1990 chứng kiến một làn sóng di cư ồ ạt khác, bắt nguồn từ bất ổn chính trị khi Nam Tư tan rã và sự sụp đổ kinh tế do các lệnh trừng phạt quốc tế.[203] Theo ước tính gần đây, khoảng 800.000 công dân Serbia và người sinh ra tại Serbia đang sống ở nước ngoài, chủ yếu tại châu Âu, và với số lượng ít hơn nhiều tại Bắc Mỹ và châu Đại Dương.[204]
Song song với dòng di cư ra nước ngoài, Serbia cũng đón nhận người nhập cư, chủ yếu là người Serb từ các vùng và quốc gia lân cận. Trong thế kỷ 19, một lượng lớn người Serb từ các vùng do Ottoman và Habsburg cai trị đã di cư đến Serbia, góp phần đáng kể vào tăng trưởng dân số. Trong và sau Chiến tranh thế giới thứ hai, hàng chục nghìn người Serb tị nạn từ Nhà nước Độc lập Croatia đã đến Serbia, trong khi hơn 200.000 người, phần lớn là người Serb từ Croatia và Bosna và Hercegovina, được tái định cư tại Vojvodina theo chương trình di dân thời hậu chiến. Người Serb từ các nước cộng hòa Nam Tư khác tiếp tục chuyển đến Serbia trong suốt thời kỳ Nam Tư xã hội chủ nghĩa.[205] Vào thập niên 1990, sự tan rã của Nam Tư và các cuộc chiến sau đó đã khiến khoảng nửa triệu người Serb tị nạn từ Croatia, Bosna và Hercegovina và Kosovo đổ về Serbia, biến nước này thành nơi có cộng đồng tị nạn lớn nhất châu Âu vào thời điểm đó.[206]
Những năm gần đây, Serbia đón một làn sóng nhập cư lớn từ Nga sau khi chiến tranh ở Ukraina bùng nổ, với khoảng 53.000 công dân Nga đã được cấp giấy phép cư trú.[207] Ngoài ra, khoảng 12.000 người Trung Quốc đang sinh sống tại đây, chủ yếu gắn với hoạt động kinh doanh và đầu tư của các công ty Trung Quốc trong ngành khai khoáng và chế tạo. Serbia cũng tiếp nhận một lượng đáng kể lao động nhập cư từ Nam Á, chủ yếu là người Ấn Độ, làm việc tại các dự án hạ tầng quy mô lớn cũng như trong các ngành vận tải, chuyển phát.[207]
Năm 2024, 62% dân số Serbia sống ở đô thị.[208] Beograd là thành phố duy nhất của Serbia có hơn một triệu dân và lớn vượt trội so với mọi thành phố khác – một ví dụ điển hình của "thành phố đứng đầu" – với dân số gấp bốn lần thành phố lớn thứ hai là Novi Sad. Vì vậy, mức độ tập trung dân cư vào đô thị lớn của Serbia tương đối cao, khi gần một phần năm dân số cả nước sống riêng trong vùng đô thị Beograd.
Dân tộc
[sửa | sửa mã nguồn]81% dân số Serbia (ngoại trừ Kosovo) là người Serb, tức 5.360.239 người. Serbia là một trong những quốc gia châu Âu có nhiều dân tộc thiểu số nhất. Tỉnh Vojvodina được công nhận là một khu vực đa dân tộc, đa văn hóa.[209][210][211] 2,8% dân số là người Hungary, tập trung tại phía bắc Vojvodina, là dân tộc thiểu số lớn nhất của Serbia, mặc dù đã suy giảm trong những năm gần đây. 131.936 người Digan sinh sống tại Serbia theo kết quả điều tra dân số năm 2022.[212][213] Cộng đồng người Bosniak (153.801 người) và người Hồi giáo (13.011 người) tập trung ở phía tây nam Sandžak. Những dân tộc thiểu số khác bao gồm người Albania, người Croatia, người Bunjevci, người Slovak, người Nam Tư, người Montenegro, người Romana, người Vlach, người Macedonia và người Bulgaria. Ước tính có 15.000 người Trung Quốc sinh sống tại Serbia, là nhóm dân tộc thiểu số ngoài châu Âu lớn nhất tại Serbia.[214][215] Sau khi Nga xâm lược Ukraina, hàng chục nghìn người Nga và người Ukraina đã di cư đến Serbia.[216]
Cuộc điều tra dân số không được tiến hành ở tỉnh Kosovo miền nam Seriba, nằm dưới quyền quản lý hành chính của Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, theo những ước tính của Liên minh châu Âu, tổng dân số được ước tính là 1,350,000 người, trong số đó 90% là người Albani, 8% là người Serb và các nhóm khác 2%. Cũng có khoảng 200,000 người Serb và những người tị nạn khác bị trục xuất khỏi Kosovo. Người tị nạn và IDPs tại Serbia chiếm khoảng 7% tới 7.5% dân số - khoảng một nửa triệu người tị nạn xin tị nạn trong nước sau một loạt các cuộc chiến tranh Nam Tư (chủ yếu từ Croatia, ở một mức độ nào đó là người Bosna và Hercegovina và IDPs từ Kosovo, vốn là nhóm đông nhất với hơn 200,000 nghìn người)[217] Serbia là nước có số người tị nạn đông nhất châu Âu.[218] Mặt khác, ước tính 500,000 người đã rời Serbia chỉ riêng trong thập niên 90.[219] Một số lượng lớn là những người có học thức. Serbia là nước có dân số già thứ tư trên hành tinh,[220] chủ yếu bởi sự di cư lớn và tỷ lệ sinh thấp, và dự đoán sẽ tiếp tục trong tương lai xa.
Đô thị
[sửa | sửa mã nguồn]20 thành phố hoặc thị xã lớn nhất tại Serbia Văn phòng Thống kê Serbia - Kết quả điều tra dân số năm 2022[221] | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hạng | Tên | Quận | Dân số | Hạng | Tên | Quận | Dân số | ||
Beograd Novi Sad |
1 | Beograd | Thành phố Beograd | 1,197,714 | 11 | Kraljevo | Raška | 57,432 | Niš Kragujevac |
| 2 | Novi Sad | Nam Bačka | 260,438 | 12 | Valjevo | Kolubara | 56,059 | ||
| 3 | Niš | Nišava | 178,976 | 13 | Leskovac | Jablanica | 54,091 | ||
| 4 | Kragujevac | Šumadija District | 146,315 | 14 | Kruševac | Rasina | 53,746 | ||
| 5 | Subotica | Bắc Bačka | 88,752 | 15 | Borča | Thành phố Beograd | 51,862 | ||
| 6 | Pančevo | Nam Banat | 73,401 | 16 | Šabac | Mačva | 51,163 | ||
| 7 | Novi Pazar | Raška | 71,462 | 17 | Vranje | Pčinja | 50,954 | ||
| 8 | Čačak | Moravica | 69,598 | 18 | Užice | Zlatibor | 48,539 | ||
| 9 | Zrenjanin | Trung Banat | 67,129 | 19 | Požarevac | Braničevo | 42,530 | ||
| 10 | Smederevo | Podunavlje | 59,261 | 20 | Sombor | Tây Bačka | 41,814 | ||
Ngôn ngữ
[sửa | sửa mã nguồn]Tiếng Serbia là ngôn ngữ chính thức của Serbia và là ngôn ngữ đầu tiên của 88% dân số.[222] Tiếng Serbia là ngôn ngữ châu Âu duy nhất sử dụng hai bảng chữ cái là chữ Kirin và bảng chữ cái Latinh của Gaj. Hiến pháp Serbia quy định bảng chữ cái Kirin Serbia là văn tự chính thức.[223] Một cuộc khảo sát vào năm 2014 cho thấy 47% người Serbia ủng hộ chữ Latinh, 36% ủng hộ chữ Kirin và 17% không ưu tiên chữ nào.[224]
Tôn giáo
[sửa | sửa mã nguồn]Serbia là một nhà nước thế tục, không có quốc giáo, và quyền tự do tôn giáo được hiến pháp bảo đảm.
Kitô giáo là tôn giáo phổ biến nhất tại Serbia – quốc gia chủ yếu theo Kitô giáo kể từ khi người Serb được Kitô hóa vào thế kỷ 9.
Chính thống giáo Đông phương là giáo phái Kitô giáo lớn nhất và chiếm ưu thế trên hầu khắp cả nước. Theo điều tra dân số năm 2022, Serbia có 5.387.426 tín đồ Chính thống giáo, chiếm 81,1% dân số.[225] Họ hầu hết là người Serb. Giáo hội Chính thống Serbia là giáo hội truyền thống của đất nước và có thẩm quyền duy nhất đối với tín đồ Chính thống giáo không chỉ ở Serbia mà còn ở Bosna và Hercegovina, Montenegro, Croatia và Slovenia – những nơi hợp thành lãnh thổ giáo luật của giáo hội này.[226]
Công giáo là một giáo phái Kitô giáo thiểu số tại Serbia, với 257.269 tín đồ, chiếm 3,9% dân số.[225] Công giáo chủ yếu phổ biến trong cộng đồng người Hungary và người Croatia, cũng như người Rusyn – vốn theo truyền thống Công giáo Đông phương nghi lễ Hy Lạp.[227]
Tin Lành là một giáo phái thiểu số khác, với 54.678 tín đồ, chiếm 0,8% dân số.[225] Về lịch sử, tín đồ Tin Lành ở Serbia chủ yếu thuộc các truyền thống của cuộc Cải cách chính thống, đặc biệt là giáo phái Luther và Calvin.[228] Tin Lành phổ biến trong cộng đồng người Slovak – phần lớn theo giáo phái Luther và chiếm đa số tín đồ Tin Lành của cả nước. Một bộ phận người Hungary cũng theo Tin Lành, chủ yếu thuộc truyền thống Cải cách (Calvin).[229][230]
Hồi giáo là tôn giáo thiểu số và lớn thứ hai tại Serbia, với gần như toàn bộ tín đồ theo dòng Sunni. Cả nước có 278.212 tín đồ Hồi giáo, chiếm 4,2% dân số. Hồi giáo đặc biệt phổ biến trong cộng đồng người Bosnia và người Albania; ngoài ra, khoảng một phần tư người Romani ở Serbia là tín đồ Hồi giáo.[231]
Tỷ lệ người không tôn giáo hoặc hoài nghi tôn giáo là tương đối nhỏ, với 1,1% tự nhận là vô thần và 0,1% là bất khả tri.[225]
Giáo dục
[sửa | sửa mã nguồn]
Theo điều tra dân số năm 2022, tỷ lệ biết chữ của Serbia là 99,3%, còn tỷ lệ biết sử dụng máy tính là 75,3% (45,7% sử dụng thành thạo và 29,6% có kỹ năng một phần). Cũng theo cuộc điều tra này, 22,4% dân số có trình độ đại học và cao đẳng (16,4% có bằng cử nhân trở lên, 6% có bằng cao đẳng), 53% có trình độ trung học, 17,8% có trình độ tiểu học, 5,2% chưa hoàn thành tiểu học và 1% không đi học.[232]
Giáo dục tiểu học là bắt buộc, gồm một năm mẫu giáo và tám lớp tiểu học. Trẻ sáu tuổi đều được học mẫu giáo, sau đó vào trường tiểu học và theo học đến năm 14 tuổi. Giáo dục trung học gồm hai loại trường: trường gymnasium cung cấp nền giáo dục phổ thông, còn trường nghề đào tạo chương trình bốn năm chuẩn bị cho một nghề cụ thể hoặc chương trình ba năm về các nghề thủ công. Trong kỳ đánh giá quốc tế PISA năm 2022, học sinh 15 tuổi của Serbia lần lượt xếp thứ 40, 41 và 42 trong số 81 quốc gia về toán, khoa học và đọc hiểu, với điểm số thấp hơn mức trung bình của OECD.[233] Serbia đứng thứ 29 trên bảng tổng sắp huy chương mọi thời đại của kỳ thi Olympic Toán học Quốc tế với 96 huy chương, dù chỉ tham dự từ năm 1995.
Sau khi tốt nghiệp trường gymnasium hoặc trường nghề bốn năm, học sinh có thể theo học bậc đại học, thường phải vượt qua kỳ thi tốt nghiệp trung học Matura.[234] Serbia có 17 trường đại học, gồm tám trường công lập và chín trường tư thục. Đại học Beograd là trường lớn nhất cả nước và được xem là cơ sở giáo dục đại học hàng đầu, nằm trong nhóm 401–500 của Bảng xếp hạng học thuật các trường đại học thế giới năm 2024.[235] Ngoài ra, Serbia còn có 71 "trường cao đẳng" đào tạo bậc đại học cấp bằng cao đẳng.
Y tế
[sửa | sửa mã nguồn]Serbia có hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn dân, chủ yếu được tài trợ bằng bảo hiểm y tế công. Năm 2023, Serbia chi 8% GDP cho y tế, tương đương 6,5 tỷ USD, hay 983 USD mỗi người.[236] Năm 2024, cả nước có 21.248 bác sĩ (310 bác sĩ trên 100.000 dân) và 41.137 giường bệnh (600 giường trên 100.000 dân).[181] Mạng lưới y tế công tương đối vững chắc, gồm 306 cơ sở, trong đó có năm trung tâm y tế lớn, 47 bệnh viện đa khoa, 54 bệnh viện chuyên khoa và 151 trung tâm y tế cộng đồng cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu.[237]
Bên cạnh hệ thống công, Serbia có khu vực y tế tư nhân ngày càng phát triển, gồm các phòng khám và trung tâm y tế do các tập đoàn y tế vận hành, cùng các cơ sở hành nghề tư nhân nhỏ, chủ yếu về nha khoa và nhãn khoa. Hình thành từ thập niên 1990 với những phòng khám tư nhỏ lẻ, khu vực này đã mở rộng nhanh chóng trong hai thập niên qua nhờ sự phát triển của các phòng khám và trung tâm y tế thuộc những tập đoàn như Acibadem, MediGroup và Euromedik.[238]
Năm 2023, tuổi thọ trung bình của người Serbia là 76,7 tuổi, đứng thứ 68 thế giới, và tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh ở mức thấp, 4,6 trên 1.000 trẻ sinh sống.[239][240] Năm 2024, nguyên nhân tử vong hàng đầu là bệnh tim mạch, chiếm 47,7% tổng số ca tử vong, tiếp đến là bệnh ung thư với 21,7%.[181] Theo số liệu năm 2024, 33% người trưởng thành bị thừa cân và 24% bị béo phì.[241] Năm 2023, ước tính 39% người từ 15 tuổi trở lên hút thuốc – tỷ lệ cao nhất trong các nước châu Âu.[242] Dù việc hút thuốc bị cấm ở hầu hết các không gian công cộng kín, các quán cà phê và nhà hàng vẫn được miễn trừ, khiến Serbia là một trong số ít quốc gia châu Âu còn cho phép hút thuốc trong nhà.
Serbia có truyền thống phục hồi chức năng tại các khu suối khoáng lâu đời, với các cơ sở suối khoáng y tế giữ vai trò quan trọng trong điều trị bệnh mãn tính và hồi phục sau phẫu thuật. Việc phục hồi chức năng tại nhiều cơ sở này được bảo hiểm y tế công chi trả, góp phần giúp chúng được sử dụng rộng rãi, nhất là với người cao tuổi.[243]
Văn hoá
[sửa | sửa mã nguồn]
Trong nhiều thế kỷ của sự xê dịch các biên giới giữa Đông và Tây, Serbia đã bị chia rẽ giữa: Đông và Tây các phần của Đế quốc La Mã; giữa Vương quốc Hungary, Đế quốc Bulgaria, Vương quốc Frankish và Byzantium; và giữa Đế quốc Ottoman và Đế quốc Áo (sau này là Áo-Hung), cũng như Venice ở phía nam. Kết quả của những sự chồng lấn ảnh hưởng đó là những đặc tính riêng biệt và tương phản mạnh giữa nhiều tôn giáo Serbia, vùng phía bắc của nó có nhiều quan hệ với Tây Âu và phần phía nam nghiêng về vùng Balkan và Biển Địa Trung Hải.

Dù có những ảnh hưởng trái ngược đặc tính riêng của Serbia khá vững chắc, được miêu tả là "có ảnh hưởng phương tây hoá mạnh nhất của những người Chính thống giáo phía đông, cả về xã hội và văn hoá".[244]
Ảnh hưởng của Đế quốc Đông La Mã với Serbia rất sâu đậm, qua việc truyền bá Chính thống giáo Hy Lạp từ thế kỷ thứ 7 trở về sau (ngày nay là Nhà thờ Chính thống Serbia). Những ảnh hưởng khác nhau cũng xuất hiện, đáng chú ý nhất là Ottoman, Hungay, Áo và Venezia (người Serb ven biển). Người Serb đã sử dụng cả ký tự Cyrillic và ký tự Latin. các tu viện của Serbia, hầu hết được xây dựng trong Thời Trung Cổ, là các địa điểm có giá trị và đáng tham quan nhất về sự liên kết thời Trung cổ của Serbia với Đế quốc Đông La Mã và Thế giới Chính thống giáo, nhưng Serbia cũng có quan hệ chặt chẽ với người Romanic (Tây) châu Âu Serbia từ thời Trung Cổ. Đa số các nữ hoàng Serbia vẫn còn được nhớ tới ngày nay trong lịch sử Serbia đều có nguồn gốc nước ngoài, gồm Hélène d'Anjou (một người chị/em họ của Charles I của Sicilia), Anna Dondolo (con gái của Doge của Venice, Enrico Dandolo), Catherine của Hungary, và Symonide của Byzantium.
Serbia có tám địa điểm văn hoá được công nhận là Di sản thế giới: các tu viện Stari Ras và Sopoćani (được đưa vào năm 1979), Tu viện Studenica (1986), Khu phức hợp Serbia Trung cổ tại Kosovo, gồm: Tu viện Dečani, Our Lady of Ljeviš, Gračanica và Khu giáo trưởng Pec- (2004, đưa vào danh sách gặp nguy hiểm năm 2006), và Gamzigrad – Romuliana, Cung điện Galerius, được đưa vào năm 2007. Tương tự, có 2 công trình tưởng niệm văn hoá được đưa vào danh sách của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc như một phần của Chương trình Tưởng niệm Thế giới: Phúc âm Miroslav, viết tay từ thế kỷ 12 (được đưa vào năm 2005), và thư khố của Nikola Tesla (2003).
Bảo tàng nổi tiếng nhất tại Serbia là Bảo tàng Quốc gia tại Beograd, được thành lập năm 1844; nó lưu giữ bộ sưu tập hơn 400,000 vật trưng bày, (hưon 5600 bức tranh và 8400 bản in và bản vẽ) gồm nhiều bộ sưu tập hàng đầu từ nước ngoài và cuốn Miroslavljevo Jevanđelje. Hiện bảo tàng đang được xây dựng lại.
Nghệ thuật và kiến trúc
[sửa | sửa mã nguồn]Lịch sử hội họa Serbia khởi nguồn từ tranh bích họa thời trung cổ trong các tu viện và nhà thờ Chính thống giáo. Nổi tiếng nhất là bức Thiên thần trắng ở tu viện Mileševa, bức Chúa chịu đóng đinh ở Studenica và bức Đức Mẹ an giấc ở Sopoćani – những tác phẩm được xem là thuộc hàng thành tựu xuất sắc nhất của nghệ thuật Byzantine.[245] Dưới thời Ottoman cai trị, hoạt động sáng tác nghệ thuật gần như vắng bóng và chủ yếu tiếp diễn ở các vùng có người Serb sinh sống dưới sự cai trị của Habsburg (nay là tỉnh Vojvodina), nơi xuất hiện các họa sĩ Baroque thế kỷ 18 như Nikola Nešković, Teodor Kračun và Jakov Orfelin.[246]
Thế kỷ 19 chứng kiến sự phát triển của hội họa hàn lâm Serbia. Chủ nghĩa tân cổ điển và phong cách Biedermeier nổi lên qua các họa sĩ như Konstantin Danil, tiếp đó là chủ nghĩa lãng mạn của Đura Jakšić và Katarina Ivanović.[247][248] Cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, chủ nghĩa hiện thực do Paja Jovanović và Uroš Predić dẫn dắt. Sang thế kỷ 20, các nghệ sĩ Serbia tích cực tham gia những trào lưu hiện đại lớn của châu Âu: Nadežda Petrović đưa chủ nghĩa ấn tượng và trường phái Dã thú vào Serbia, còn chủ nghĩa lập thể và chủ nghĩa biểu hiện được các họa sĩ như Sava Šumanović, Milan Konjović và Milena Pavlović-Barili theo đuổi.[249] Trong thời kỳ đương đại, nền nghệ thuật mở rộng sang trừu tượng hiện đại, siêu thực và nghệ thuật tạo hình, với những gương mặt tiêu biểu như Petar Lubarda, Marko Čelebonović và Vladimir Veličković. Serbia cũng nổi tiếng với truyền thống hội họa ngây thơ tại thị trấn nhỏ Kovačica.[250]
Nghệ thuật ứng dụng gắn bó mật thiết với nghề thủ công truyền thống của Serbia. Tiêu biểu nhất là thảm Pirot (Pirotski ćilim) – loại thảm dệt phẳng nổi tiếng với hoa văn hình học – và gốm Zlakusa đặc trưng, một dòng gốm không tráng men làm bằng bàn xoay tay, pha bột đá vôi nghiền.[251][252] Các nghề truyền thống khác như thêu và chạm khắc gỗ cũng là một phần không thể thiếu của truyền thống nghệ thuật trang trí. Trong lĩnh vực nghệ thuật trình diễn đương đại, Serbia được thế giới biết đến là cái nôi của những thử nghiệm nghệ thuật đột phá, tiêu biểu là Marina Abramović – một trong những nghệ sĩ trình diễn có ảnh hưởng nhất thế giới, nổi tiếng với các tác phẩm tiên phong về nghệ thuật cơ thể và sức chịu đựng.[253]
Di sản kiến trúc của Serbia trải dài từ thời La Mã, tiêu biểu là quần thể Felix Romuliana, cũng như các tu viện và công trình phòng thủ trung cổ – những di tích văn hóa quan trọng bậc nhất của đất nước.[254][255] Kiến trúc Serbia thời trung cổ phát triển dưới ảnh hưởng mạnh mẽ của Byzantine, tiêu biểu là các tu viện Visoki Dečani, Gračanica, Studenica và Mileševa.[256] Qua thời gian, phong cách này phát triển thành trường phái Morava độc đáo, giàu tính trang trí vào cuối thế kỷ 14 và thế kỷ 15, với mặt tiền nhà thờ chạm trổ công phu như ở các tu viện Kalenić, Ravanica và Ljubostinja. Khắp Serbia rải rác nhiều pháo đài và lâu đài trung cổ còn được bảo tồn tốt như pháo đài Smederevo (pháo đài đồng bằng lớn nhất châu Âu), Manasija và Golubac, cùng những tổ hợp pháo đài rộng lớn thời cận đại ở Beograd và Petrovaradin.[257]
Sự phát triển đô thị nhanh chóng cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 để lại một di sản kiến trúc phong phú, đặc biệt tại các thành phố thuộc Vojvodina như Novi Sad, Subotica, Sombor và Zrenjanin – nơi còn giữ được những khu trung tâm lịch sử với nhiều công trình tiêu biểu theo phong cách Art Nouveau, Phục hưng mới và Baroque mới. Cũng trong giai đoạn này, Beograd có thêm nhiều công trình công cộng mang tính biểu tượng theo phong cách tân cổ điển. Sang thế kỷ 20, kiến trúc hiện đại và kiến trúc thô mộc (brutalism) phát triển mạnh, tiêu biểu là quy hoạch đô thị thời xã hội chủ nghĩa của Novi Beograd.[258]
Serbia có 31 bảo tàng nghệ thuật, trong đó Bảo tàng Quốc gia Serbia thành lập năm 1844 lưu giữ một trong những bộ sưu tập nghệ thuật lớn nhất Đông Nam Âu.[259] Các bảo tàng khác có bộ sưu tập mang tầm quốc tế gồm Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại ở Beograd và Phòng tranh Matica srpska ở Novi Sad.
Văn học
[sửa | sửa mã nguồn]Văn học Serbia ra đời từ thời trung cổ và chủ yếu mang tính tôn giáo, gồm các sách Phúc âm, tiểu sử thánh, Thánh vịnh, bài giảng và trước tác thần học. Thánh Sava và Jefimija là những người đặt nền móng cho truyền thống văn học Serbia.[260] Trong nhiều thế kỷ dưới ách cai trị của Ottoman, văn học truyền miệng và thơ ca sử thi trở thành phương tiện chủ yếu để lưu giữ ký ức lịch sử và bản sắc văn hóa.[261]
Văn học Serbia hiện đại hình thành trong phong trào phục hưng dân tộc thế kỷ 19, gắn liền với công cuộc cải cách ngôn ngữ của Vuk Karadžić. Việc ông chuẩn hóa ngôn ngữ văn chương Serbia và sưu tầm thơ ca dân gian đã ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa dân tộc. Chủ nghĩa lãng mạn nở rộ với các nhà thơ như Branko Radičević và Laza Kostić, rồi nhường chỗ cho trào lưu hiện thực mạnh mẽ vào cuối thế kỷ 19 với những cây bút văn xuôi như Borisav Stanković và Stevan Sremac.[262][263]
Đầu thế kỷ 20, thơ ca hiện đại và tượng trưng có các đại diện là Jovan Dučić, Milan Rakić và Vladislav Petković Dis. Thời kỳ giữa hai cuộc thế chiến, văn học Serbia ngày càng mang tính thể nghiệm, với phong trào tiên phong sản sinh những nhà văn có ảnh hưởng như Miloš Crnjanski và Rastko Petrović. Nửa sau thế kỷ 20, văn học Serbia được thế giới biết đến rộng rãi, đánh dấu bằng giải Nobel Văn học năm 1961 trao cho Ivo Andrić với những tác phẩm như Cây cầu trên sông Drina.[264] Các tên tuổi lớn khác thời hậu chiến gồm Borislav Pekić, Meša Selimović, Danilo Kiš và Dobrica Ćosić.[265]
Trong số các nhà văn đương đại, Milorad Pavić là người được giới phê bình đánh giá cao và có danh tiếng quốc tế lớn nhất. Cuốn Từ điển Khazar của ông được xem là một trong những tác phẩm tiêu biểu của văn học hậu hiện đại, từng là sách bán chạy quốc tế cuối thập niên 1980 và thập niên 1990, và đã được dịch ra 40 thứ tiếng.[266] Ngày nay, văn học Serbia tiếp tục được quốc tế biết đến qua các tiểu thuyết gia Svetislav Basara, David Albahari và Zoran Živković – người có các tác phẩm khoa học viễn tưởng được xuất bản bằng 20 thứ tiếng.[267][268]
Serbia có mạng lưới thư viện công cộng dày đặc với hơn 535 cơ sở trên cả nước.[269] Lớn nhất là Thư viện Quốc gia Serbia tại Beograd với 6,5 triệu đầu tài liệu, và Thư viện Matica srpska tại Novi Sad – thành lập năm 1826, là tổ chức văn hóa lâu đời nhất của người Serb – với khoảng 4 triệu đầu tài liệu.[270][271] Hoạt động xuất bản sách vẫn sôi nổi, và Hội chợ sách Beograd hằng năm, thu hút hơn 200.000 lượt khách, là sự kiện văn hóa lớn nhất cả nước.[272] Điểm nhấn của đời sống văn học là giải NIN, được trao hằng năm từ năm 1954 cho tiểu thuyết mới xuất bản hay nhất viết bằng tiếng Serbia.[273]
Âm nhạc
[sửa | sửa mã nguồn]Âm nhạc Serbia bao gồm các truyền thống trung cổ, âm nhạc cổ điển, âm nhạc dân gian và một nền nhạc đại chúng đa dạng.
Âm nhạc truyền thống Serbia có nhiều hình thức thanh nhạc và khí nhạc. Đàn gusle – loại nhạc cụ một dây kéo bằng vĩ – đã đệm cho các bài hát sử thi từ thời trung cổ, với ghi chép về việc sử dụng tại triều đình Serbia từ đầu thế kỷ 13. Qua phần trình diễn của các nghệ nhân guslari, những bài thơ này lưu giữ các sự kiện lịch sử và thần thoại, và vẫn là một trong những biểu hiện tiêu biểu nhất của truyền thống truyền miệng Serbia.[274]
Nhà soạn nhạc và nhà âm nhạc học Stevan Mokranjac được xem là người sáng lập nền âm nhạc nghệ thuật hiện đại của Serbia, với vai trò then chốt trong việc phát triển ngôn ngữ âm nhạc dân tộc vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20.[275][276] Thế hệ nhà soạn nhạc đầu tiên của Serbia, gồm Petar Konjović, Stevan Hristić và Miloje Milojević, tiếp nối truyền thống dân tộc đồng thời đưa vào những ảnh hưởng hiện đại, đặc biệt là từ trường phái Ấn tượng.[277][278] Trong số các nhà soạn nhạc đương đại, Isidora Žebeljan là người có tác phẩm được biểu diễn nhiều nhất trên thế giới trong thế kỷ 21, nổi tiếng với các vở opera, tác phẩm cho dàn nhạc và nhạc thính phòng kết hợp chất liệu dân gian Balkan với kỹ thuật sáng tác đương đại.[279] Trong số các nghệ sĩ biểu diễn có tiếng có hai nghệ sĩ viôlông Stefan Milenković và Nemanja Radulović, cả hai đều có sự nghiệp quốc tế thành công.[280][281] Serbia có ba nhà hát opera và bốn dàn nhạc giao hưởng, trong khi Liên hoan Âm nhạc Beograd là một trong những liên hoan âm nhạc cổ điển hàng đầu Đông Nam Âu.
Nhạc kèn đồng Balkan, hay truba ("kèn trumpet"), xuất hiện ở miền trung Serbia vào cuối thế kỷ 19 sau khi các ban kèn quân đội được du nhập, rồi dần trở thành một truyền thống âm nhạc đặc trưng gắn với các dịp lễ hội. Thể loại này được quốc tế biết đến qua những nghệ sĩ như Boban Marković, còn các sáng tác của nhạc sĩ Goran Bregović ở Beograd – thường lồng ghép chất liệu kèn đồng Balkan – đã giúp thể loại này phổ biến hơn nữa với khán giả quốc tế.[282]
Âm nhạc dân gian vẫn là thể loại được yêu thích nhất tại Serbia, phát triển từ nhạc nông thôn truyền thống thành dòng nhạc dân gian đại chúng thành công về thương mại. Thể loại này phổ biến rộng rãi hơn trong thời kỳ giữa hai cuộc thế chiến qua những nghệ sĩ như Sofka Nikolić – ngôi sao lớn đầu tiên của âm nhạc đại chúng Serbia – và sau đó được tiếp nối bởi các ca sĩ nổi tiếng như Predrag Živković Tozovac, Toma Zdravković, Lepa Lukić và Miroslav Ilić.[283][284]
Turbo-folk – thể loại kết hợp nhạc dân gian truyền thống với nhạc pop, nhạc dance và nhạc điện tử – ra đời tại Serbia vào cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990.[285] Dù thường xuyên gây tranh cãi về văn hóa và chính trị, turbo-folk vẫn trở thành dòng nhạc đại chúng thành công nhất về thương mại của Serbia, cực kỳ được ưa chuộng trên khắp không gian Nam Tư cũ và cả ở Bulgaria.[286] Những nghệ sĩ tiêu biểu gồm Ceca, Lepa Brena, Aca Lukas, Saša Matić, cùng những gương mặt gần đây như Aleksandra Prijović và Tea Tairović.[287][288]
Âm nhạc pop Serbia đã có được chỗ đứng nhất định trên trường quốc tế thông qua cuộc thi Eurovision Song Contest. Željko Joksimović giành vị trí thứ hai tại cuộc thi năm 2004, còn Marija Šerifović đăng quang năm 2007, mang về chiến thắng Eurovision đầu tiên cho Serbia. Những gương mặt nổi bật và bền bỉ nhất của nhạc pop Serbia là ca sĩ Zdravko Čolić và ca nhạc sĩ Đorđe Balašević, cả hai đều được nhiều thế hệ khán giả yêu mến.[289][290]
Nhạc rock Serbia phát triển trong không gian văn hóa Nam Tư rộng lớn hơn và là một bộ phận quan trọng của làng rock Nam Tư từ thập niên 1960, sản sinh những ban nhạc có ảnh hưởng như Riblja Čorba, Bajaga i Instruktori, Ekatarina Velika, Smak và Električni Orgazam.[291] Dù một số ban nhạc lớn vẫn giữ được sức hút, độ phổ biến chung của nhạc rock đã giảm sút trong những thập niên gần đây.[292]
Hip-hop đã thay thế rock để trở thành thể loại nhạc đô thị được yêu thích nhất Serbia, với những thế hệ nghệ sĩ mới nổi tiếng nhờ các nền tảng số. Hip-hop Serbia xuất hiện vào cuối thập niên 1980 và phổ biến rộng rãi từ thập niên 1990, sản sinh nhiều nghệ sĩ có ảnh hưởng cả ở dòng underground lẫn thương mại như Gru, Bad Copy và Beogradski Sindikat. Những năm gần đây, nhạc trap đặc biệt được giới trẻ ưa chuộng với các nghệ sĩ như Rasta, Devito và Voyage.[293][294]
Serbia là nơi tổ chức nhiều liên hoan âm nhạc có tiếng tăm quốc tế. Liên hoan Kèn trumpet Guča tại thị trấn nhỏ Guča là lễ hội nhạc kèn đồng lớn nhất thế giới, có năm đón tới khoảng 300.000 lượt khách. Exit ở Novi Sad là một trong những liên hoan âm nhạc đương đại nổi tiếng nhất châu Âu, có kỳ thu hút hơn 200.000 lượt khách.[295][296] Các sự kiện lớn khác gồm liên hoan nhạc jazz Nišville ở Niš và Gitarijada ở Zaječar – một trong những liên hoan nhạc rock lâu đời nhất châu Âu. Sau chiến thắng năm 2007, Beograd đã đăng cai Eurovision Song Contest 2008.
Ẩm thực
[sửa | sửa mã nguồn]Ẩm thực Serbia mang tính pha trộn đặc trưng của vùng Balkan, chịu ảnh hưởng sâu đậm từ Trung Âu, phương Đông và Địa Trung Hải. Trong đó có những món ăn tiêu biểu của ẩm thực Thổ Nhĩ Kỳ cũng như các món có nguồn gốc Trung Âu, nhất là ẩm thực Hungary. Ẩm thực giữ vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội của người Serbia, đặc biệt trong các ngày lễ tôn giáo như Giáng sinh, Phục sinh và ngày lễ thánh bổn mạng của gia đình (slava).[297]
Những thực phẩm chủ yếu trong bữa ăn của người Serbia gồm bánh mì, thịt, trái cây, rau và các sản phẩm từ sữa. Bánh mì giữ vị trí quan trọng trong ẩm thực và xuất hiện nổi bật trong các nghi lễ tôn giáo. Thịt được tiêu thụ rộng rãi, trong khi cá ít phổ biến hơn. Thành phố Leskovac ở miền nam là nơi tổ chức Roštiljijada, một trong những lễ hội đồ nướng lớn nhất châu Âu.[298]
Các món đặc sản của Serbia gồm ćevapčići (xúc xích thịt xay tẩm gia vị nướng, không có vỏ), pljeskavica (chả thịt nướng tẩm gia vị làm từ hỗn hợp thịt lợn, thịt bò và thịt cừu), Karađorđeva šnicla (thịt bê hoặc thịt lợn tẩm bột chiên, nhồi kajmak), gibanica (bánh nhân phô mai), burek (bánh nướng từ nhiều lớp bột mỏng, nhân thịt hoặc phô mai), sarma (lá cuốn nhồi thịt), punjena paprika (ớt chuông nhồi), đuveč (món hầm thịt và rau), pasulj (món đậu hầm), podvarak (thịt quay với dưa cải bắp muối chua), ajvar (sốt ớt đỏ nướng), kajmak (sản phẩm từ sữa giống kem đông), čvarci (tóp mỡ), proja (bánh bột ngô) và kačamak (cháo bột ngô).[299]
Người Serbia cho rằng đất nước mình là quê hương của rakia (rakija) – loại rượu mạnh chưng cất từ trái cây – dù rượu này có mặt dưới nhiều hình thức trên khắp bán đảo Balkan. Slivovitz (šljivovica), hay rượu mận, là quốc tửu của Serbia và là loại rakia truyền thống được chưng cất từ mận – loại quả quốc gia của nước này.[300] Serbia là nước xuất khẩu Slivovitz lớn nhất thế giới và là nước sản xuất mận lớn thứ hai. Slivovitz có vị trí nổi bật trong văn hóa Serbia: rượu được dùng khai vị, mời khách đầu hoặc cuối bữa ăn, và có mặt trong mọi dịp trọng đại của đời người – sinh nở, rửa tội, cưới hỏi, tang lễ – cũng như trong ngày slava.[301]
Serbia còn có truyền thống làm rượu vang lâu đời, có từ thời La Mã vào thế kỷ 3.[302][303] Rượu vang Serbia được sản xuất tại 22 vùng trồng nho, quan trọng nhất là Fruška Gora, Šumadija, Aleksandrovačka župa và vùng núi Vršac.[304] Bên cạnh rakia và rượu vang, bia là đồ uống có cồn rất được ưa chuộng, với bia lager vàng nhạt là lựa chọn truyền thống của người Serbia.[305][306] Hai thương hiệu bia nội địa phổ biến nhất là Jelen và Zaječarsko.
Cũng như những nơi khác ở Balkan, văn hóa cà phê là một sinh hoạt văn hóa và xã hội quan trọng, và cà phê Serbia (một biến thể địa phương của cà phê Thổ Nhĩ Kỳ) là đồ uống không cồn được tiêu thụ phổ biến nhất.[307][308]
Điện ảnh và kịch
[sửa | sửa mã nguồn]
Serbia có một truyền thống sân khấu mạnh với nhiều nhà hát. Nhà hát Quốc gia Serbia được thành lập năm 1861 và toà nhà được xây dựng từ năm 1868. Nhà hát bắt đầu trình diễn opera từ cuối thế kỷ 19 và những vở opera thường xuyên đã xuất hiện từ năm 1947.
Bitef, Festival Nhà hát Quốc tế Beograd, là một trong những festival kịch cổ nhất thế giới. New Theatre Tendencies là phụ đề thường thấy của Festival. Được thành lập năm 1967, Bitef đã liên tục đi theo và ủng hộ những khuynh hướng kịch mới nhất. Nó đã trở thành một trong năm festival lớn nhất và quan trọng nhất châu Âu. Đây cũng là một trong những định chế văn hoá đáng chú ý nhất của Serbia.
Điện ảnh đã phát triển mạnh sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Đạo diễn nổi tiếng nhất thời hậu chiến là Dušan Makavejev ông được quốc tế công nhận về vở diễn Love Affair: Or the Case of the Missing Switchboard Operator năm 1969 tập trung vào vấn đề chính trị Nam Tư. Vở Montenegro của Makavejev được thực hiện ở Thuỵ Điển năm 1981. Zoran Radmilović là một trong những diễn viên đáng chú ý nhất giai đoạn hậu chiến.
Điện ảnh Serbia vẫn tiếp tục phát triển dù có tình trạng hỗn loạn trong thập niên 1990. Emir Kusturica đã giành một giải Golden Palm cho Best Feature Film tại Liên hoan phim Cannes với bộ phim Underground năm 1995. Năm 1998, Kusturica giành giải Silver Lion cho đạo diễn bộ phim Black Cat, White Cat.
Ở thời điểm năm 2001, có 167 rạp chiếu phim tại Serbia (không tính Kosovo và Metohija) và hơn 4 triệu người Serb tới rạp chiếu phim trong năm này. Năm 2005, San zimske noći (Một giấc mơ đêm mùa đông) được đạo diễn bởi Goran Paskaljević đã gây ra tranh cãi khi nó chỉ trích vai trò của Serbia trong các cuộc chiến tranh Nam Tư những năm 1990.
Ngày lễ
[sửa | sửa mã nguồn]| Ngày[309] | Tên | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1 Tháng 1 / 2 Tháng 1 | Năm mới | ngày nghỉ |
| 7 Tháng 1 | Giáng sinh (Božić) Chính thống | ngày nghỉ |
| 27 Tháng 1 | Ngày Saint Sava – Ngày duy linh (Savindan – Dan Duhovnosti) | ngày lễ có làm việc (để tưởng nhớ người sáng lập Nhà thờ Chính thống Serbia) |
| 15 tháng 2 | Candlemas – Ngày quốc gia (Sretenje – Dan državnosti) | ngày nghỉ lễ (tưởng nhớ cuộc Nổi dậy Serbia Đầu tiên) |
| 17 Tháng 4 | Thứ 6 Vĩ đại (Veliki petak) Chính thống | ngày nghỉ lễ (chỉ cho năm 2009) |
| 18 Tháng 4 | Thứ 6 Vĩ đại (Velika subota) Chính thống | ngày nghỉ lễ (chỉ cho năm 2009) |
| 19 Tháng 4 | Phục sinh (Vaskrs) Chính thống | ngày nghỉ lễ (chỉ cho năm 2009) |
| 20 Tháng 4 | Thứ 2 Phục sinh (Veliki ponedeljak) Chính thống | ngày nghỉ lễ (chỉ cho năm 2009) |
| 1 Tháng 5 / 2 Tháng 5 | Quốc tế Lao động (Dan rada) | ngày nghỉ lễ |
| 9 Tháng 5 | Ngày Chiến thắng (Dan pobede) | ngày lễ không nghỉ |
| 28 tháng 6 | Ngày Thánh Vitus – Ngày tưởng niệm những người ngã xuống vì đất nước (Vidovdan – Dan Srba palih za otadžbinu) | ngày lễ không nghỉ (tưởng nhớ Trận Kosovo năm 1389) |
Thể thao
[sửa | sửa mã nguồn]
Dù có dân số tương đối nhỏ, Serbia đã gây dựng danh tiếng quốc tế với những vận động viên đẳng cấp thế giới và các đội tuyển quốc gia thành công ở nhiều môn thể thao.
Bóng đá, bóng rổ và quần vợt là ba môn thể thao phổ biến nhất tại Serbia. Theo một cuộc khảo sát toàn quốc năm 2025, 37% người được hỏi chọn bóng đá là môn thể thao yêu thích, tiếp đến là bóng rổ (33%) và quần vợt (13%).[310]
Văn hóa thể thao Serbia phần lớn xoay quanh các câu lạc bộ đa môn lâu đời, tiêu biểu là Sao Đỏ và Partizan, với các đội thi đấu ở nhiều bộ môn. Các đội của hai câu lạc bộ này đã gặt hái thành công bền vững ở nhiều môn, nổi bật là chức vô địch Cúp C1 châu Âu của Sao Đỏ năm 1991 và chức vô địch Cúp C1 châu Âu môn bóng rổ của Partizan năm 1992.
Bóng đá thu hút lượng khán giả đông nhất và có số người chơi đăng ký nhiều nhất.[311] Hai câu lạc bộ bóng đá hàng đầu Serbia là Sao Đỏ và Partizan đều có bề dày lịch sử: Sao Đỏ vô địch Cúp C1 châu Âu năm 1991, còn Partizan là câu lạc bộ Đông Âu đầu tiên vào đến trận chung kết giải đấu này vào năm 1966. Cuộc đối đầu giữa hai đội, được gọi là "trận derby vĩnh cửu", thuộc hàng những cuộc kình địch nổi tiếng và nảy lửa nhất châu Âu, đồng thời là nét đặc trưng của văn hóa bóng đá Serbia.[312] Đội tuyển quốc gia đã giành vé dự ba trong bốn kỳ World Cup gần nhất nhưng chưa có thành tích đáng kể.
Bóng rổ là một trong những thế mạnh thể thao lớn nhất của Serbia, với nước này được xem là một trong những cường quốc bóng rổ hàng đầu thế giới. Đội tuyển nam đã giành hai chức vô địch thế giới, ba chức vô địch EuroBasket, hai huy chương bạc Thế vận hội và một huy chương đồng năm 2024. Đội tuyển nữ giành hai chức vô địch EuroBasket và một huy chương đồng Thế vận hội. Đã có 34 cầu thủ Serbia thi đấu tại NBA – nhiều thứ tư trong số các quốc gia ngoài Hoa Kỳ – trong đó có Nikola Jokić, người đã có ba lần giành danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất NBA.[313]
Thành công gần đây của các tay vợt Serbia đã khiến quần vợt ngày càng phổ biến tại nước này. Novak Djokovic, được nhiều người xem là một trong những tay vợt vĩ đại nhất lịch sử, đã giành kỷ lục 24 danh hiệu Grand Slam, 40 danh hiệu Masters, bảy lần vô địch giải đấu cuối năm và một huy chương vàng Thế vận hội. Anh cũng giữ ngôi số 1 thế giới tổng cộng 428 tuần và kết thúc năm ở vị trí số 1 kỷ lục tám lần.
Serbia cũng thuộc nhóm quốc gia hàng đầu thế giới về bóng nước, với đội tuyển nam đã giành ba huy chương vàng Thế vận hội, ba chức vô địch thế giới và bảy chức vô địch châu Âu.[314] Các đội tuyển bóng chuyền cũng gặt hái nhiều thành công quốc tế lớn, trong đó có các huy chương Thế vận hội và giải vô địch thế giới ở cả nội dung nam lẫn nữ.[315]
Xem thêm
[sửa | sửa mã nguồn]Ghi chú
[sửa | sửa mã nguồn]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Vị thế chính trị của Kosovo đang trong tình trạng tranh chấp. Sau khi đơn phương tuyên bố độc lập khỏi Serbia vào năm 2008, Kosovo được chính thức công nhận là một nhà nước độc lập bởi 97 trong tổng số 193 (50.3%) nước thành viên LHQ (chưa kể 15 nước khác từng công nhận nhưng sau đó đã rút lại tuyên bố đó), trong khi Serbia tiếp tục tuyên bố đây là một phần lãnh thổ của mình.
- ↑ Được công nhận là ngôn ngữ thiểu số:
Tiếng Hungary, Tiếng Bosnia, Tiếng Albania, Tiếng Croatia, Tiếng Slovak, Tiếng România, Tiếng Bulgaria, Tiếng Rusyn và Tiếng Macedonia - ↑ /ˈsɜːrbiə/ ⓘ SUR-bee-ə; Bản mẫu:Lang-sr-Cyrl-Latn, phát âm [sř̩bija] ⓘ
- ↑ Bản mẫu:Lang-sr-Cyrl-Latn, phát âm [repǔblika sř̩bija] ⓘ
- 1 2 Including the disputed territory of Kosovo.
Tham khảo
[sửa | sửa mã nguồn]Chú thích
[sửa | sửa mã nguồn]- 1 2 "Mother tongue, religion and ethnic affiliation". ABOUT CENSUS. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 7 năm 2023. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2023.
- ↑ "The World Factbook: Serbia". Cơ quan Tình báo Trung ương (Hoa Kỳ). ngày 20 tháng 6 năm 2014. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 2 năm 2021. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2014.
- ↑ "Population". www.stat.gov.rs. Statistical Office of the Republic of Serbia (RZS). Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 7 năm 2025. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2026.
- 1 2 "Final results of the Census of Population, Households and Dwellings, 2022" (bằng tiếng Anh). Statistical Office of the Republic of Serbia. ngày 28 tháng 4 năm 2023. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 1 năm 2024. Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2023.
- 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database (October 2026 Edition)". www.imf.org. International Monetary Fund. ngày 13 tháng 10 năm 2026. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2026.
- ↑ "Poverty and Social Inequality, 2024". Statistical Office of the Republic of Serbia. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2025.
- ↑ "Human Development Report 2025" (PDF). Chương trình Phát triển của Liên Hợp Quốc. ngày 6 tháng 5 năm 2025. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 6 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2025.
- ↑ "CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Servia (Serbia)". www.newadvent.org. Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2026.
- ↑ Hrčak - Scrinia Slavonica, Vol.2 No.1 Listopad 2002
- ↑ "Typhus fever on the Eastern front of World War I" Lưu trữ ngày 11 tháng 6 năm 2010 tại Wayback Machine. Montana State University.
- ↑ "Daily Survey". The Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Serbia. ngày 23 tháng 8 năm 2004. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 10 năm 2017.
- ↑ "Arhiv Srbije - osnovan 1900. godine" (bằng tiếng Serbia). Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 12 năm 2017.
- ↑ First World War.com - Primary Documents - Vasil Radoslavov on Bulgaria's Entry into the War, ngày 11 tháng 10 năm 1915
- ↑ Највећа српска победа: Фронт који за савезнике није био битан (bằng tiếng Serbia)
- ↑ The Minor Powers During World War One - Serbia
- ↑ "Serbia – Countries". Collection of Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum. ngày 28 tháng 6 năm 1914. Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 6 năm 2021. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2021.
- ↑ "Arhiv Jugoslavije – 1 December Act, 1 December 1918". Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2019.
- ↑ Richard J.Krampton, Balkans after WWII, pg 30
- ↑ Storia del movimento partigiano bulgaro (1941-1944)
- ↑ Ustaša - Britannica Online Encyclopedia
- ↑ Jasenovac USHMM Holocaust Encyclopedia. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2008.
- ↑ Jasenovac Jewish Virtual Library. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2008.
- ↑ http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%205930.pdf
- ↑ http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%206358.pdf
- ↑ Glenny, Misha. Balkans: Nationalism, War and the Great Powers, 1804-1999. New York, USA: Penguin Books, 2001. Pp. 431 USTASHE. "With the financial assistance of Italian government, Pavelic set about the construction of two main training camps, one in Hungary, one in Italy..."
- ↑ Mass crimes against humanity and genocides: A list of atrocities from 1450 CE until the end of World War II
- ↑ "Commemoration held for victims of Jasenovac death camp". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 7 năm 2007. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- 1 2 3 Richard J. Krampton, Balkans after WWII, pg 37/8
- ↑ same source
- ↑ Danas[liên kết hỏng]
- ↑ "Grad Beograd - Važne godine u istoriji grada". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 7 năm 2009. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ Tema nedelje: Srbija u ustavima: Kardeljeve norme: POLITIKA
- ↑ "CNN Cold War - Profile: Josip Broz Tito". Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ Breakup of Yugoslavia Leaves Slovenia Secure, Croatia Shaky - New York Times
- ↑ "Slobodan Milošević Trial Public Archive" (PDF). Human Rights Project. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2015.
- ↑ Wide Angle, Milosevic and the Media. "Part 3: Dictatorship on the Airwaves." PBS. Quotation from film: "...the things that happened at state TV, warmongering, things we can admit to now: false information, biased reporting. That went directly from Milošević to the head of TV".
- ↑ "Forging War: The Media in Serbia, Croatia and Bosnia-Hercegovina". International Centre Against Censorship. Article 19, May 1994. Avon, United Kingdom: The Bath Press. Pp. 59
- ↑ Baumgartl, Bernd; Favell, Adam. 1995. New Xenophobia in Europe. Martinus Nijhoff Publishers. Pp. 52
- ↑ Gagnon, Valère Philip. 2004. The Myth of Ethnic War: Serbia and Croatia in the 1990s. Cornell University Press. Pp. 5
- ↑ "Montenegro chooses independence". CNN International. ngày 22 tháng 5 năm 2006. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 8 năm 2007.
- ↑ "Montenegro gets Serb recognition". BBC News. ngày 15 tháng 6 năm 2006.
- ↑ "B92 - News - Politics - NATO offers "intensified dialogue" to Serbia". Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ Serbien auf dem Weg nach Europa, auswaertiges-amt, tháng 4 năm 2016
- ↑ "Serbia: Nations in Transit 2020 Country Report". Freedom House. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2020.
- ↑ Fruscione, Giorgio (ngày 2 tháng 10 năm 2020). "Serbia: From Milosevic to Vucic, Return Ticket". ISPI (bằng tiếng Ý). Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2022.
- ↑ "Freedom House ranks Serbia as Partly Free in latest report". N1. ngày 5 tháng 2 năm 2019. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 2 năm 2019. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2019.
- ↑ Voltmer, Katrin (2019). Media, Communication and the Struggle for Democratic Change: Case Studies on Contested Transitions. Springer Nature. tr. 6. ISBN 978-3-030-16747-9.
- ↑ Bieber, Florian (tháng 7 năm 2018). "Patterns of competitive authoritarianism in the Western Balkans". East European Politics. 38 (3): 337–54. doi:10.1080/21599165.2018.1490272.
- ↑ Maerz, Seraphine F; và đồng nghiệp (tháng 4 năm 2020). "State of the world 2019: autocratization surges – resistance grows". Democratization. 27 (6): 909–927. doi:10.1080/13510347.2020.1758670.
- ↑ Castaldo, Antonino; Pinna, Alessandra (2017). "De-Europeanization in the Balkans. Media freedom in post-Milošević Serbia". European Politics and Society. 19 (3): 264–281. doi:10.1080/23745118.2017.1419599. hdl:10451/30737. S2CID 159002076.
- ↑ "Prvi put policijski čas od Drugog svetskog rata, građani uglavnom poslušni". N1. ngày 19 tháng 3 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 11 năm 2020. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2020.
- ↑ "'Endlessly happy': Serbia's Vucic claims re-election victory". www.aljazeera.com (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2022.
- ↑ "Serbia election: Vucic claims big election victory for ruling party" (bằng tiếng Anh). ngày 17 tháng 12 năm 2023. Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2023.
- ↑ Delauney, Guy (ngày 24 tháng 12 năm 2023). "Serbia protests: Anti-government demonstrators try to storm Belgrade city hall". bbc.com. Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2023.
- ↑ Hajdari, Una (ngày 17 tháng 12 năm 2023). "Vučić tightens grip in Serbian election marred by fraud claims". POLITICO. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2023.
- ↑ DUSAN STOJANOVIC (ngày 24 tháng 12 năm 2023). "Police in Serbia fire tear gas at election protesters". ABC News. Associated Press. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2023.
- ↑ "Opposition, Students Call for More Mass Protests to Annul Belgrade Election". Balkan Insight. ngày 25 tháng 12 năm 2023. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 1 năm 2024. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2023.
- ↑ "Thousands block roads across Serbia in anti-government protest". Reuters. ngày 4 tháng 12 năm 2021.
- ↑ "Serbia shootings: Tens of thousands join protests". BBC News. ngày 10 tháng 5 năm 2023.
- ↑ Ćirić, Sonja (ngày 9 tháng 3 năm 2025). "Arhiv: U Srbiji se protestuje u 400 mesta". Vreme (bằng tiếng Serbia). Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2025.
- ↑ Tổng thống Serbia từ chức, dọn đường tranh cử ghế thủ tướng
- 1 2 "Konačna projekcija osvojenih glasova, na osnovu 96% uzorka" [Final projection of votes won, based on 96% of the sample] (bằng tiếng Serbia). CeSID. ngày 26 tháng 10 năm 2026. Truy cập ngày 26 tháng 10 năm 2026.
- ↑ "Vučić: Jasno da smo ove izbore izgubili" [Vučić: It is clear that we have lost these elections]. Nova.rs (bằng tiếng Serbia). ngày 25 tháng 10 năm 2026. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2026.
- ↑ "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 6 năm 2009. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2011.
- ↑ Belgrade has a harbour on Sava as well
- ↑ "ABOUT THE CARPATHIANS - Carpathian Heritage Society". Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ "Finding birds in Serbia". League for the Ornithological Action of Serbia. 2005. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 5 năm 2010.
- ↑ "www.poslovnimagazin.biz". Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ "Serbia: Climate". Encyclopedia Britannica Online. 2007. tr. 5 of 71.
- ↑ Radovanović, M and Dučić, V, 2002, Variability of Climate in Serbia in the Second Half of the 20th century, EGS XXVII General Assembly, Nice, 21 April to ngày 26 tháng 4 năm 2002, abstract #2283, 27:2283–, provided by the Smithsonian / NASA Astrophysics Data System
- ↑ "Basic Climate Characteristics for the Territory of Serbia". Republic Hydrometeorological Service of Serbia.
- ↑ "Temperaturni režim u Srbiji". Republic Hydrometeorological Service of Serbia. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2010. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2009.
- ↑ "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 12 năm 2009. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ From the Pancevo industrial complex (petrochemical plant, fertilizer plant and oil refinery), which stands at the confluence of the Tamis River and the Danube, more than 100 tons of mercury, 2,100 metric tons of 1.2-dichlorethane, 1,500 tons of vinyl chloride (3,000 times higher than permitted levels), 15,000 tons of ammonia, 800 tons of hydrochloric acid, 250 tons of liquid chlorine, vast quantities of dioxin (a component of Agent Orange and other defoliants), and significant quantities of sulphur dioxide and nitrates were released into the atmosphere, soil and waterways. From the "Zastava" car factory in Kragujevac, unknown quantities of pyralene oil leaked into the Lepenica River (a tributary of the Velika Morava) via the sewage system. http://www.open.ac.uk/daptf/froglog/FROGLOG-58-3.html Lưu trữ ngày 11 tháng 5 năm 2011 tại Wayback Machine
- ↑ "Blic Online | Serbia recycling 15 % of waste". Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ http://www.un.org/esa/agenda21/natlinfo/countr/serbiamontenegro/energy.pdf
- ↑ "20-MW Wind Project Being Developed in Serbia | Renewable Energy News Article". Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ "Serbia: Constitution of The Republic of Serbia". Wipo.int. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 19 tháng 10 năm 2013.
- ↑ "Responsibilities". predsednik.rs. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2013.
- ↑ Tổng thống Serbia từ chức, dọn đường tranh cử ghế thủ tướng
- ↑ "Da li znate priču o ovoj lepotici Beograda?". mondo.rs (bằng tiếng Serbia). Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2024.
- ↑ "Nova Vlada Srbije - ovo su ministri koji će je činiti". N1 (bằng tiếng Serbia). ngày 16 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2025.
- ↑ "National Assembly of the Republic of Serbia | Jurisdiction, competences and duties of the National Assembly". Parlament.gov.rs. ngày 11 tháng 6 năm 2008. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2013.
- ↑ "Democracy Index 2024". Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2026.
- ↑ "Serbia Diplomatic List 2012" (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 23 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 27 tháng 10 năm 2014.
- ↑ "Embassies". Ministry of Foreign Affairs of Serbia. Lưu trữ bản gốc ngày 31 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2024.
- ↑ "Diplomatic Missions in Serbia". Ministry of Foreign Affairs of Serbia. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 2 năm 2012. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2012.
- 1 2 3 "Serbia's Staged Balancing Act". gjia.georgetown.edu. ngày 7 tháng 8 năm 2023. Lưu trữ bản gốc ngày 31 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2023.
- ↑ Jagiełło-Szostak, Anna (ngày 1 tháng 1 năm 2016), Foreign and Security Policy of the Republic of Serbia, tr. 165–185, truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2026
- ↑ "Serbia Officially Opens EU Accession Talks". Radio Free Europe/Radio Liberty. ngày 21 tháng 1 năm 2014. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2026.
- ↑ Milena Mihajlović Denić (ngày 3 tháng 4 năm 2024). "Serbia's Challenging Journey to the EU: Reforms Required for Membership". European Policy Centre. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "Public support for Serbia's EU accession ticks up to 45% - poll". ssenews.com.
- ↑ "Eight EU member states oppose opening of Cluster 3 for Serbia". European Western Balkans. ngày 8 tháng 7 năm 2026. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "With Russia as an ally, Serbia edges toward NATO". Reuters. ngày 3 tháng 7 năm 2016. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 3 năm 2021. Truy cập ngày 2 tháng 1 năm 2018.
- ↑ "Serbian president rejects calls for sanctions against Russia". AP NEWS. ngày 4 tháng 1 năm 2023. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 4 năm 2023. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2023.
- ↑ Mojsilović, Julijana (ngày 2 tháng 3 năm 2022). "Serbia votes 'yes' to UN's resolution condemning Russian attack, West welcomes". N1 (bằng tiếng Serbia). Lưu trữ bản gốc ngày 31 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 14 tháng 2 năm 2023.
- ↑ "Why China is Serbia's New Main Ally in the Kosovo Independence Dispute". SAIS Review of International Affairs. ngày 9 tháng 10 năm 2022.
- ↑ "The European Union restricts, Serbia expands the market for China". Serbian Monitor. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "Serbia, Bulgaria reiterate firm adherence to one-China principle". The Western Balkans. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "Not Recognized, But Not Ignored: China's Quiet Leverage Over Kosovo". China Observers in Central and Eastern Europe. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "Serbia: Background and U.S. Relations". EveryCRSReport.com. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "Major development for Serbia: Strategic dialogue with the US begins: new investments, stronger energy security". B92. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "History is still a burden on the relations between Serbia and Croatia". Serbian Monitor. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "Regional Relations in the Western Balkans: Moving Beyond Folklore". Emerging Europe. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "Controversy over the Serbian language destabilizes Montenegro's government". BGNES. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "CCRE: Serbia". Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 6 năm 2012.
- 1 2 "Law on Territorial Organization" (bằng tiếng Serbia). National Assembly of the Republic of Serbia. ngày 29 tháng 12 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2013.
- ↑ Library of Congress. "Glossary – Yugoslavia".
- ↑ "Protection of minorities in Serbia: CoE's monitoring body says progress needs to be sustained::: Council of Europe Office in Belgrade:::". Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ All Balkans Home:: Balkan Insight
- ↑ "Serbia | Amnesty International". Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ "Europe's Roma community still facing massive discrimination | Amnesty International". Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ "Brojnost vojski Srbije, Hrvatske, BiH, Crne Gore i Severne Makedonije u 2021". ngày 28 tháng 12 năm 2021.
- ↑ "Iz stroja pravo na posao" (bằng tiếng Serbia). Večernje novosti. ngày 22 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2014.
- ↑ "Obveznici postali "pasivna rezerva"" (bằng tiếng Serbia). B92. ngày 4 tháng 1 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 6 năm 2017. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2013.
- ↑ Zorić, Ognjen (ngày 15 tháng 12 năm 2010). "Vojni rok ukinut, Srbija dobija moderniju vojsku". Radio Slobodna Evropa.
- ↑ Rakić, Snežana (ngày 29 tháng 6 năm 2026). "Vučić announces a 'very short' mandatory military service in March 2027". Serbian Monitor.
- ↑ Banković, Živojin (ngày 17 tháng 11 năm 2025). "Vojni budžet Srbije za 2026. godinu: 170 miliona evra više nego prošle godine, Rafali najveća pojedinačna stavka". Tango Six (bằng tiếng Serbia). Truy cập ngày 10 tháng 3 năm 2026.
- ↑ "2026 Military Strength Ranking". Global Firepower.
- ↑ "Responsibilities". The President of the Republic of Serbia. Office of the President of the Republic of Serbia. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "About MoD". Ministry of Defence of the Republic of Serbia.
- ↑ Đokić, Katarina (ngày 9 tháng 5 năm 2019). "Military Neutrality: No to NATO, We Can Make It on Our Own?". Belgrade Centre for Security Policy.
- ↑ ""NATO fully respects Serbia's policy of military neutrality", says Chair of the NATO Military Committee". NATO. ngày 28 tháng 10 năm 2022.
- ↑ "Current multinational operations". www.mod.gov.rs. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 8 năm 2016. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2013.
- ↑ "Data for Serbia, Upper middle income". The World Bank. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2024.
- ↑ "G20252058.pdf" (PDF).
- ↑ "Statistical Release". Statistical Office of the Republic of Serbia (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2026.
- ↑ "Statistical Release".
- ↑ "I zvanično određena minimalna zarada za 2027. godinu". Danas.
- ↑ "Спољнотрговински робни промет – децембар 2025. – По текућем курсу, USD –" (PDF). ngày 31 tháng 1 năm 2025.
- ↑ "LIBERALIZED TRADE". siepa.gov.rs. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 4 năm 2012. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2014.
- ↑ "The World According to GaWC: World Cities 2024". Truy cập ngày 29 tháng 10 năm 2024.
- ↑ "Регионални бруто домаћи производ, 2024". publikacije.stat.gov.rs (bằng tiếng Serbia). Truy cập ngày 10 tháng 3 năm 2026.
- 1 2 "Statistical Yearbook 2025" (PDF). Statistical Office of the Republic of Serbia. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Balance of Payments Statistics – Foreign Direct Investments in R. Serbia by Industry" (bằng tiếng Anh). National Bank of Serbia. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2026.[liên kết hỏng]
- ↑ "How the Grande Panda is strengthening Serbia's car industry and where its weaknesses lie". Serbian Monitor. ngày 15 tháng 5 năm 2026. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Srbija: Prepoznata kao pouzdan partner u automobilskoj industriji". NS Reporter. ngày 19 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "International - U.S. Energy Information Administration (EIA)". www.eia.gov. Truy cập ngày 29 tháng 11 năm 2023.
- ↑ "Mineral Commodity Summaries 2025 - Copper" (PDF). Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2025.
- 1 2 "Biz – Vesti – Srbija ima uglja za još jedan vek". B92. ngày 19 tháng 4 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2013.
- ↑ "Rio Tinto halts lithium mining project Jadar in Serbia". Balkan Green Energy News. ngày 13 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Serbia seeks exemption from EU's proposed steel tariffs, quotas". SeeNews. ngày 15 tháng 10 năm 2025. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Serbian weapons found in Sudan, violating UN arms embargo". www.intellinews.com (bằng tiếng Anh). ngày 25 tháng 7 năm 2024. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 30 tháng 12 năm 2024.
- ↑ Wrobel, Sharon (ngày 10 tháng 8 năm 2026). "Serbia and Israel's Elbit set to open joint combat drone factory in September". The Times of Israel. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Ralev, Radomir (ngày 8 tháng 10 năm 2021). "Barry Callebaut officially opens 55 mln euro chocolate factory in Serbia". SeeNews. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Coca-Cola HBC Short Summary". Coca-Cola HBC Serbia and Montenegro. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Serbia Beer Industry Outlook 2024 - 2028". ReportLinker. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Elixir Group to begin construction of liquid fertilizer factory in Prahovo, creating hundreds of jobs". Serbia Business. ngày 5 tháng 6 năm 2024. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "64 Years of Successful Operation and Development of Hemofarm". Hemofarm. ngày 31 tháng 5 năm 2024. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Grundfos breaks ground on plant expansion in Serbia". Grundfos. ngày 23 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Hisense Europe opens new, third factory in Valjevo". Hisense Europe. ngày 13 tháng 9 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Otvoreno novo poglavlje: Beočinski Lafarge BFC Srbija promenio ime u Holcim Srbija". Energetski Portal. ngày 7 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "U Beogradu se proizvode milijarde aluminijumskih limenki godišnje, a više od 65 odsto plasira se na strana tržišta". Danas. ngày 19 tháng 12 năm 2025. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Tetra Pak fabrika u Gornjem Milanovcu jedna od najuspešnijih u proizvodnoj mreži". Tetra Pak Serbia. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025". WIPO. Truy cập ngày 16 tháng 10 năm 2025.
- ↑ Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno (2025). Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads (bằng tiếng Anh). World Intellectual Property Organization. tr. 19. doi:10.34667/tind.58864. ISBN 978-92-805-3797-0. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2025.
- ↑ Beta (ngày 20 tháng 2 năm 2026). "Izvoz IКT usluga iz Srbije u 2025. godini premašio 4,5 milijardi evra". Danas. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Olteanu, Felicia (ngày 18 tháng 5 năm 2026). "Beyond the €4.5B Boom: Can Serbia's Tech Ecosystem Navigate its Own Success?". The Recursive. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Serbia plans major expansion of state data centers to 200 MW as supercomputing and AI infrastructure become core". Serbia Business. ngày 7 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Government Data Centre in Kragujevac". Office for IT and eGovernment. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Cvetko, Jana (ngày 25 tháng 9 năm 2025). "Two Decades of Innovation: Microsoft Development Center in Serbia Contributes to Global Technological Advancement". Microsoft Source EMEA. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "The American Company "Cisco" has Opened a Research and Development Center in STP Niš". Science and Technology Park Niš. ngày 3 tháng 4 năm 2023. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Pantelić, Katarina (ngày 22 tháng 6 năm 2025). "Vera u dugoročni potencijal srpske IT industrije je razlog što NCR Voyix ulaže u lokalne talente". Nova Ekonomija. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Kvrgić Žigić, Maja (ngày 18 tháng 8 năm 2025). "Top Eleven Launches Massive 2026 Update". Nordeus. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Kostanic, Ana Marija (ngày 27 tháng 7 năm 2026). "1st Serbian unicorn! Ominimo Hits $1.6B Valuation after EBRD supported Series B". The Recursive. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Dissemination database search". Statistical Office of the Republic of Serbia.
- ↑ "Serbia" (PDF). Food and Agriculture Organization of the United Nations.
- 1 2 "FAOSTAT". Food and Agriculture Organization of the United Nations.
- 1 2 3 Energy Agency of the Republic of Serbia Annual Report 2025 (PDF) (Báo cáo). Energy Agency of the Republic of Serbia. tháng 5 năm 2026. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Transnafta – Home – About us – Company's activity". Transnafta.rs. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2017.
- ↑ "Đedović Handanović: Naftovod Srbija-Mađarska biće gotov do kraja 2027". Biznis.rs. ngày 28 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Definisane tehničke specifikacije naftovoda Srbija–Mađarska". Radio Television of Vojvodina. ngày 2 tháng 7 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Balkanski tok kompletan – Srbija i Mađarska spojile cevi". Energetski Portal. ngày 5 tháng 7 năm 2021. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Ministarstvo: Radovi na proširenju skladišta gasa Banatski Dvor biće završeni do kraja 2026". Danas. ngày 16 tháng 7 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Broj stanova prema opremljenosti instalacijama i osnovu korišćenja" (bằng tiếng Serbia). Statistical Office of the Republic of Serbia. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "U Srbiji baš zvoni" (bằng tiếng Serbia). Večernje novosti. ngày 15 tháng 5 năm 2007.[liên kết hỏng]
- ↑ "Telekomunikacije" (bằng tiếng Serbia). Statistical Office of the Republic of Serbia. 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 11 năm 2010.
- ↑ "U Srbiji 27 odsto gradjana koristi Internet" (bằng tiếng Serbia). Poslovni Magazin. 10. Maj 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 2 năm 2009.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|ngày=(trợ giúp) - ↑ Друштво: У Србији све више рачунара: ПОЛИТИКА
- ↑ "Putna mreža Republike Srbije". putevi-srbije.rs. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 12 năm 2011.
- 1 2 3 4 "Statistical Yearbook of the Republic of Serbia, 2025" (PDF). Statistical Office of the Republic of Serbia. Statistical Office of the Republic of Serbia. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Radovi na brzoj pruzi Beograd–Niš kreću početkom 2027. godine". Balkan Watch. ngày 8 tháng 6 năm 2026. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Ukupan prevoz putnika i robe u 2025. godini" (PDF). Statistical Office of the Republic of Serbia. ngày 30 tháng 6 năm 2026. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Former Yugoslav airports handle 39 million passengers in 2025". EX-YU Aviation News. ngày 22 tháng 1 năm 2026. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Summer season at Belgrade Nikola Tesla Airport brings new dynamics". Belgrade Nikola Tesla Airport. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Air Serbia reports highest revenue and passenger numbers in company history". Newsmax Balkans. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Ukupan prevoz putnika i robe u 2025. godini" (PDF). Statistical Office of the Republic of Serbia. ngày 30 tháng 6 năm 2026. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Učešće turizma i novčanih doznaka u BDP-u zemalja regije". Al Jazeera Balkans. ngày 4 tháng 9 năm 2021. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Turistički promet u Republici Srbiji". Tourism Organization of Serbia. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Marija Labović: Devizni priliv od turizma u Srbiji 2024. godine bio 2,833 milijardi evra". Tanjug. ngày 20 tháng 2 năm 2025. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Serbia". au.totaltravel.yahoo.com. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 11 năm 2013. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2013.
- ↑ "Spa". National Tourism Organisation of Serbia. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Putovanja – Porast broja turista u Beogradu u 2013. – B92 Putovanja". B92. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 27 tháng 10 năm 2014.
- ↑ "Srpski turizam: Krstarenje Dunavom – šta to beše?". Radio-televizija Vojvodine. ngày 5 tháng 7 năm 2010. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Godišnje u Srbiji blizu 1.000 manifestacija: Vid turizma koji je sve primamljiviji za goste". Euronews Srbija. ngày 18 tháng 7 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Put rimskih careva i dunavski put vina". Tourism Organization of Serbia. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Fortresses". Tourism Organization of Serbia. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Sebičnost žena u Srbiji nije uzrok bele kuge | EurActiv Srbija". Euractiv.rs. ngày 26 tháng 7 năm 2013. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 7 năm 2019. Truy cập ngày 20 tháng 10 năm 2013.
- 1 2 3 "Statistical Release". Publikacije.stat.gov.rs.
- ↑ "Households by number of members". Statistical Office of the Republic of Serbia (bằng tiếng Anh). Statistical Office of the Republic of Serbia. ngày 7 tháng 7 năm 2023. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "The impact of demographic and migration flows on Serbia". Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2025.
- ↑ "Come for a year, stay for a lifetime – DW – 10/12/2018". dw.com.
- ↑ "Serbia seeks to fill the '90s brain-drainage gap". EMG.rs. ngày 5 tháng 9 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 5 năm 2012.
- ↑ Studija o spoljnim i unutrašnjim migracijama građana Srbije (PDF) (Báo cáo) (bằng tiếng Serbia). International Organization for Migration (IOM). Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Dobrivojević Tomić, Ivana (2021). "Problemi u naseljavanju i prilagođavanju kolonista na život u Vojvodini u prvim godinama posle Drugog svetskog rata" (PDF). Istorija 20. veka (bằng tiếng Serbia). 39. Institut za savremenu istoriju. doi:10.29362/ist20veka.2021.2.dob.313-332. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Nismo zaboravili: Dok je Srbija primala 600.000 izbeglica, EU i SAD su uvodile „demokratske" sankcije". Iskra (bằng tiếng Serbia). Iskra. ngày 17 tháng 9 năm 2015. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- 1 2 Nikolić, Radojka (ngày 22 tháng 4 năm 2025). "U Srbiji živi oko 100.000 stranaca sa dozvolom boravka, svaki drugi je Rus". Magazin Biznis (bằng tiếng Serbia). Magazin Biznis. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Estimated population, 2024". Statistical Office of the Republic of Serbia (bằng tiếng Anh). Statistical Office of the Republic of Serbia. ngày 1 tháng 7 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Slovakia's national minority makes Serbia nicer, richer". srbija.gov.rs. ngày 11 tháng 12 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2019.
- ↑ Lux, Gábor; Horváth, Gyula (2017). The Routledge Handbook to Regional Development in Central and Eastern Europe. Taylor & Francis. tr. 190.
- ↑ Filep, Béla (2016). The Politics of Good Neighbourhood: State, civil society and the enhancement of cultural capital in East Central Europe. Taylor & Francis. tr. 71.
- ↑ "ECR Report on Serbia (sixth monitoring cycle)". ECR. ngày 27 tháng 6 năm 2024. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2025.
- ↑ "The Wall of Anti-Gypsism Roma in the Republic of Serbia" (PDF). Civil Rights Defenders. tháng 11 năm 2017. tr. 5. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2025.
- ↑ Chinese Migrants Use Serbia as Gate to Europe Lưu trữ ngày 10 tháng 10 năm 2017 tại Wayback Machine, ABC News, 13 July 2010.
- ↑ V. Mijatović – B. Hadžić. "I Kinezi napuštaju Srbiju". Novosti.rs. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 1 năm 2016. Truy cập ngày 20 tháng 10 năm 2013.
- ↑ "Srbiju naselilo Rusa koliko Kragujevac ima stanovnika Od početka rata u Ukrajini ljudi traže spas kod nas: Broj izbeglica raste svakog dana". www.blic.rs (bằng tiếng Serbian). ngày 8 tháng 12 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 12 năm 2022. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2022.
{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết) - ↑ The World Factbook. "Serbia". Central Intelligence Agency. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 4 năm 2009.
- ↑ Tanjug (ngày 22 tháng 10 năm 2007). "Serbia's refugee population largest in Europe". B92. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 11 năm 2007.
- ↑ "Serbia seeks to fill the 90\'s brain-drainage gap:: EMG:: Business news from Serbia 2010". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2009.
- ↑ All Balkans Home:: Balkan Insight
- ↑ Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "census2011" - ↑ "Municipality data" (PDF). pod2.stat.gov.rs. PBC. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 15 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 20 tháng 10 năm 2013.
- ↑ Alexander, Ronelle (ngày 15 tháng 8 năm 2006). Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary. Univ of Wisconsin Press. tr. 1–2. ISBN 978-0-299-21193-6. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 1 năm 2023. Truy cập ngày 13 tháng 2 năm 2016.
- ↑ "Ivan Klajn: Ćirilica će postati arhaično pismo". ngày 16 tháng 12 năm 2014. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2016.
- 1 2 3 4 "Mother tongue, religion and ethnic affiliation". 2022 Census of Population, Households and Dwellings. Statistical Office of the Republic of Serbia. ngày 16 tháng 6 năm 2023. Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Ustav Srpske pravoslavne crkve (1947)" [Constitution of the Serbian Orthodox Church]. Wikisource. Wikimedia Foundation. Article 14. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Jovičić, Biljana (ngày 26 tháng 9 năm 2009). "Rusini - jedinstveni grkokatolici". RTS (bằng tiếng Serbia). Radio-televizija Srbije. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Protestantizam u Srbiji". Vreme (bằng tiếng Serbia). Vreme. ngày 12 tháng 4 năm 2023. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Szerbiai Református Keresztyén Egyház (Reformed Christian Church in Serbia)". Reformatusok.rs (bằng tiếng Hungary). Szerbiai Református Keresztyén Egyház. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Janković, Olga (ngày 14 tháng 10 năm 2019). "Država štiti najveći reformatski hram u regionu". Politika (bằng tiếng Serbia). Politika AD. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Population by ethnicity and religion, by region". Statistical Office of the Republic of Serbia (bằng tiếng Anh). Statistical Office of the Republic of Serbia. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Educational Attainment, Literacy and Computer Literacy, 2022 (Báo cáo) (bằng tiếng Anh). Statistical Office of the Republic of Serbia. ngày 31 tháng 7 năm 2023. ISBN 978-86-6161-236-7. Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Objavljeni rezultati PISA testiranja: Učenici iz Srbije ispod proseka OECD". Tanjug (bằng tiếng Serbia). Tanjug. ngày 5 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Education rights". ei-ie.org. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2013.
- ↑ "Academic Ranking of World Universities – 2024". Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2025.
- ↑ "Current health expenditure per capita (current US$) – Serbia". World Bank Open Data. World Bank. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Регистар здравствених установа. zdravlje.gov.rs (bằng tiếng Serbian). Ministry of Health of Serbia. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2018.
{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết) - ↑ "Ko ulaže u privatne zdravstvene ustanove u Srbiji". Radio-televizija Vojvodine (bằng tiếng Serbia). RTV. ngày 2 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "World Population Prospects 2024" (bằng tiếng Anh). United Nations Department of Economic and Social Affairs. ngày 27 tháng 7 năm 2024. Bản gốc (XLSX) lưu trữ ngày 27 tháng 10 năm 2025. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2026. — see file "Compact (most used: estimates and medium projections)"
- ↑ "Statistical Release". publikacije.stat.gov.rs.
- ↑ "Life with the Obesity". BBC News na srpskom (bằng tiếng Serbia). BBC. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Tobacco use prevalence (%)". European Health Information Gateway. World Health Organization Regional Office for Europe. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Penzioneri mogu besplatno da borave u 27 banja u Srbiji: Ko sve ima pravo, šta je potrebno od dokumenata i kome da se prijave". Nova.rs (bằng tiếng Serbia). Nova.rs. ngày 14 tháng 1 năm 2026. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "f. Serbia. 2001. The Encyclopedia of World History". Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2011.
- ↑ "Spirituality and Materiality on Serbian Frescoes". afrodita.rcub.bg.ac.rs. Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2019.
- ↑ "Art in the eighteenth and nineteenth centuries". rastko.rs. Truy cập ngày 21 tháng 3 năm 2013.
- ↑ "Biedermeier Of The 19th Century". www.galerijamaticesrpske.rs. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 1 năm 2019. Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2019.
- ↑ "Romanticism Of The 19th Century". www.galerijamaticesrpske.rs. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 4 năm 2017. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2019.
- ↑ "Painting and sculpture in the twentieth century". rastko.rs. Truy cập ngày 21 tháng 3 năm 2013.
- ↑ "Naïve painting practices of Kovačica - intangible heritage - Culture Sector - UNESCO". Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2026.
- ↑ Bills, John William (ngày 25 tháng 6 năm 2018). "The Rich History of Serbia's Pirot Rugs". Culture Trip. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 4 năm 2021. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2019.
- ↑ Milena Veselinovic, for (ngày 22 tháng 12 năm 2014). "Magic and mystery weaved through threads of Pirot carpets". CNN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2019.
- ↑ "Marina Abramović | MoMA". Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2026.
- ↑ Turlej 2016, tr. 193.
- ↑ "INSTITUTE FOR THE PROTECTION OF CULTURAL MONUMENTS OF SERBIA - BELGRADE". www.heritage.gov.rs. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2024.
- ↑ "Serbian art". The Royal Family of Serbia. ngày 25 tháng 4 năm 2020. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2021.
- ↑ "Viminacium & Smederevo fortress". www.turorama.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 1 tháng 8 năm 2019.
- ↑ "Beogradska arhitektura: Otkrijte raznolikost stilova i ikoničke zgrade". Beogradski portal (bằng tiếng Serbia). Beogradski portal. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "International Collection – National Museum Belgrade". My Forever Travel (bằng tiếng Anh). ngày 23 tháng 2 năm 2019. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2019.
- ↑ "Stara književnost" (bằng tiếng Serbia). rastko.rs. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2013.
- ↑ Dragnich 1994, tr. 29–30.
- ↑ "Romantizam" (bằng tiếng Serbia). rastko.rs. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2013.
- ↑ "Realizam" (bằng tiếng Serbia). rastko.rs. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2013.
- ↑ Snel 2004, tr. 209.
- ↑ "Posleratna književnost" (bằng tiếng Serbia). rastko.rs. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2013.
- ↑ "40 translations of the Dictionary of the Khazars in 40 years since its first publication". The Official Website of Milorad Pavić. The Milorad Pavić Foundation. ngày 3 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 29 tháng 7 năm 2026.
- ↑ Jovanović, Vesna (ngày 30 tháng 7 năm 2022). "Kako srpska književnost „postaje" svetska i koji su naši autori najprevođeniji". RTS (bằng tiếng Serbia). Radio-televizija Srbije. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Zoran Preradović (ngày 25 tháng 8 năm 2007). "Srpski pisac sa najviše prevoda". Radio Slobodna Evropa (bằng tiếng Serbia). Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Dušan Gavrilović, biên tập (2025). Statistical Yearbook of the Republic of Serbia, 2025 (PDF). Belgrade: Statistical Office of the Republic of Serbia. ISSN 0354-4206. Truy cập ngày 29 tháng 7 năm 2026.
- ↑ Report on the Work of the National Library of Serbia for 2025 (PDF) (Báo cáo) (bằng tiếng Serbia). Belgrade: National Library of Serbia. tháng 1 năm 2026. Truy cập ngày 29 tháng 7 năm 2026.
- ↑ "Library Today". Matica Srpska Library. Matica Srpska Library. Truy cập ngày 29 tháng 7 năm 2026.
- ↑ "News 2024". International Belgrade Book Fair. Belgrade Fair. Truy cập ngày 29 tháng 7 năm 2026.
- ↑ "Vladimir Tabasevic winner of NIN Literary Award". Serbian Monitor (bằng tiếng Anh). ngày 16 tháng 1 năm 2019. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2019.
- ↑ "Roksanda Pejovic – Medieval music". rastko.rs. Truy cập ngày 21 tháng 3 năm 2013.
- ↑ "Projekat Rastko: Istorija srpske kulture". Rastko.rs. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2012.
- ↑ "Stevan Stojanović Mokranjac (1856–1914)". Riznicasrpska.net. ngày 28 tháng 9 năm 1914. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 9 năm 2013. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2012.
- ↑ Sterbik, Anita. "Istorija nacionalne muzike 1. Muzika u srednjevekovnoj Srbiji (izvori, duhovna i svetovna muzika)". www.academia.edu (bằng tiếng Bosnia).
- ↑ Đurković, Miša (2004). "Ideološki i politički sukobi oko popularne muzike u Srbiji" (PDF). Institut Za Evropske Studije: 275. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 8 tháng 8 năm 2019. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2019.
- ↑ "Ljubica Marić | Udruženje kompozitora Srbije". composers.rs. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2022. Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2022.
- ↑ "Stefan Milenkovich". University of Illinois School of Music. Truy cập ngày 24 tháng 7 năm 2026.
- ↑ "Nemanja Radulović – Biography". Deutsche Grammophon. Truy cập ngày 24 tháng 7 năm 2026.
- ↑ "Boban and Marko Marković Brass Band -". ngày 25 tháng 1 năm 2016. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2019.
- ↑ Milinković, A. (ngày 11 tháng 8 năm 2024). "Ovo su najtiražniji pevači na našoj estradi: Jedna zvezda je prodala čak 25 miliona ploča". Grand Online (bằng tiếng Serbia). Grand Online. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Gazibara, Bruno (ngày 20 tháng 11 năm 2021). "In memoriam – Toma Zdravković: Pojam jugoslavenske narodne muzike". Ziher.hr (bằng tiếng Croatia). Ziher.hr. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Slavková, Markéta. "Echoing the Beats of Turbo-folk: Popular Music and Nationalism in ex-Yugoslavia". www.academia.edu.
- ↑ "Turbofolk: how Serbia's weird and wonderful pop music came in from the cold". The Calvert Journal. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 3 năm 2017. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2019.
- ↑ "Serbia singing star Ceca indicted". ngày 29 tháng 3 năm 2011. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2019.
- ↑ "Lepa Brena: "A Yugoslav" – Remembering Yugoslavia". Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2019.
- ↑ Sandra Maksimović (ngày 30 tháng 5 năm 2021). "Muzika, Jugoslavija i Zdravko Čolić: Balkanska superzvezda koja ruši granice". BBC News na srpskom (bằng tiếng Serbia). Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Dve godine od smrti Đorđa Balaševića". Autonomija (bằng tiếng Serbia). Autonomija. ngày 19 tháng 2 năm 2023. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Mijatovic, Brana (Summer 2008). ""Throwing Stones at the System": Rock Music in Serbia during the 1990s". Music and Politics. II (2). doi:10.3998/mp.9460447.0002.203. hdl:2027/spo.9460447.0002.203. ISSN 1938-7687.
- ↑ Gordy, Eric D. (ngày 1 tháng 9 năm 2000). "Turbaši and Rokeri as Windows into Serbia's Social Divide". Balkanologie. Revue d'études pluridisciplinaires (bằng tiếng Pháp). IV (1). doi:10.4000/balkanologie.774. ISSN 1279-7952.
- ↑ Milić, Maja (ngày 15 tháng 2 năm 2022). "Kako je trep muzika osvojila hip-hop scenu i kako utiče na mlade". RTS (bằng tiếng Serbia). Radio-televizija Srbije. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ Marinović, Mila (ngày 27 tháng 1 năm 2023). "Zvezde novog muzičkog talasa izdominirale drugog dana MAC-a!". Nova.rs (bằng tiếng Serbia). United Media. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2026.
- ↑ "Sabor trubača GUČA". www.guca.rs. ngày 2 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 14 tháng 11 năm 2010.
- ↑ "Interesting facts about Exit". exitfest.org. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 1 năm 2013. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2013.
- ↑ Meynink 2011, tr. 330.
- ↑ "Biggest meat feast opens in Serbian barbecue capital of Leskovac – English.news.cn". Xinhua. ngày 21 tháng 3 năm 2017. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 6 năm 2021. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2021.
- ↑ Meynink 2011, tr. 329–330.
- ↑ "Food". serbia.travel. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 4 năm 2013. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2013.
- ↑ Stephen Mennell (2005). Culinary Cultures of Europe: Identity, Diversity and Dialogue. Council of Europe. tr. 383. ISBN 978-92-871-5744-7. Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 6 năm 2013.
- ↑ Štetić, Marina N. (2020). Vinogradarstvo u srednjovekovnoj Srbiji. Belgrade: University of Belgrade, Faculty of philosophy. tr. 25.
- ↑ "Od cara Marka Aurelija Proba do kneza Mihaila Obrenovića: Istorija vinogradarstva i vinskog turizma u Srbiji". National Geographic (bằng tiếng Serbia). Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2022. Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2022.
- ↑ Vlahović, Branislav; PUŠKARIĆ, ANTON; MAKSIMOVIĆ, BRANKA (tháng 12 năm 2009). COMPETITIVENESS OF WINE EXPORT FROM THE REPUBLIC OF SERBIA (PDF). 113th EAAE Seminar "THE ROLE OF KNOWLEDGE, INNOVATION AND HUMAN CAPITAL IN MULTIFUNCTIONAL AGRICULTURE AND TERRITORIAL RURAL DEVELOPMENT", Belgrade, Republic of Serbia, 9–11 December 2009. tr. 2.
- ↑ "Serbia: essential information". The Guardian. ngày 8 tháng 12 năm 2006. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2021.
- ↑ "A Guide to Lagers » Brewer World-Everything about beer is here". Brewer World-Everything about beer is here. ngày 5 tháng 4 năm 2021. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2021.
- ↑ "Coffee culture in Belgrade and Serbia". Belgrade My Way. ngày 18 tháng 9 năm 2013. Truy cập ngày 2 tháng 5 năm 2023.
- ↑ Kragović, Jovan (ngày 28 tháng 10 năm 2025). "Kultura ispijanja kafe u Srbiji starija je od mnogih država". BIZlife (bằng tiếng Serbia). Truy cập ngày 10 tháng 3 năm 2026.
- ↑ "Zakon o državnim i drugim praznicima u Republici Srbiji" (bằng tiếng Serbia). ngày 6 tháng 11 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 1 năm 2008. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2008.
- ↑ "Ipsos: Ko ima više navijača – Zvezda ili Partizan?". Radio-televizija Srbije (RTS) (bằng tiếng Serbia). ngày 14 tháng 2 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2026.
- ↑ "Football Association of Serbia – Official Web Site". Truy cập ngày 30 tháng 5 năm 2026.
- ↑ "Partizan v Red Star Belgrade: The derby which divides and unites a country" (bằng tiếng Anh). ngày 21 tháng 9 năm 2018. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2019.
- ↑ Gordon, Anna (ngày 1 tháng 6 năm 2023). "How Serbia Produces Great Basketball Players Like Nikola Jokić". Time. Time Magazine. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2024.
- ↑ "Osvojene medalje". waterpoloserbia.org. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2013.
- ↑ "Events & Awards". Odbojkaški savez Srbije (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 24 tháng 7 năm 2026.
Nguồn
[sửa | sửa mã nguồn]- Bataković, Dušan T., biên tập (2005). Histoire du peuple serbe [History of the Serbian People] (bằng tiếng Pháp). Lausanne: L'Age d'Homme. ISBN 978-2-8251-1958-7.
- Bronza, Boro (2010). "The Habsburg Monarchy and the Projects for Division of the Ottoman Balkans, 1771–1788". Empires and Peninsulas: Southeastern Europe between Karlowitz and the Peace of Adrianople, 1699–1829. Berlin: LIT Verlag. tr. 51–62. ISBN 978-3-643-10611-7.
- Čanak-Medić, Milka; Todić, Branislav (2017). The Monastery of the Patriarchate of Peć. Novi Sad: Platoneum, Beseda. ISBN 978-86-85869-83-9.
- Chapman, John (1981). The Vinča Culture of South-East Europe: Studies in Chronology, Economy and Society. Quyển 1. Oxford: BAR. ISBN 978-0-86054-139-4.
- Ćirković, Sima (2004). The Serbs. Malden: Blackwell Publishing. ISBN 978-1-4051-4291-5.
- Cox, John K. (2002). The History of Serbia. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-0-313-31290-8.
- Dragnich, Alex N., biên tập (1994). Serbia's Historical Heritage. New York, NY: Columbia University Press. ISBN 978-0-88033-244-6.
- Dragnich, Alex N. (2004). Serbia Through the Ages. Boulder: East European Monographs. ISBN 978-0-88033-541-6.
- Fine, John Van Antwerp Jr. (1991) [1983]. The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. ISBN 0-472-08149-7.
- Fine, John Van Antwerp Jr. (1994) [1987]. The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. ISBN 0-472-08260-4.
- Fotić, Aleksandar (2008). "Serbian Orthodox Church". Encyclopedia of the Ottoman Empire. New York, NY: Infobase Publishing. tr. 519–520. ISBN 978-1-4381-1025-7.
- Hall, Richard C. (2000). The Balkan Wars, 1912–1913: Prelude to the First World War (ấn bản thứ 1). London: Routledge. ISBN 978-1-134-58363-8.
- Ivić, Pavle, biên tập (1995). The History of Serbian Culture. Edgware: Porthill Publishers. ISBN 978-1-870732-31-4.
- Janićijević, Jovan, biên tập (1990). Serbian Culture Through Centuries: Selected List of Recommended Reading. Belgrade: Yugoslav Authors' Agency.
- Janićijević, Jovan, biên tập (1998). The Cultural Treasury of Serbia. Belgrade: Idea, Vojnoizdavački zavod, Markt system. ISBN 978-86-7547-039-7.
- Jelavich, Barbara (1983a). History of the Balkans: Eighteenth and Nineteenth Centuries. Quyển 1. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-27458-6.
- Jelavich, Barbara (1983b). History of the Balkans: Twentieth Century. Quyển 2. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-27459-3.
- Kia, Mehrdad (2011). Daily Life in the Ottoman Empire. Santa Barbara, California: Greenwood Press. ISBN 978-0-313-06402-9.
- Kuzmanović, Zorica; Mihajlović, Vladimir D. (2015). "Roman Emperors and Identity Constructions in Modern Serbia". Identities: Global Studies in Culture and Power. Quyển 22 số 4. tr. 416–432. doi:10.1080/1070289x.2014.969269. S2CID 143637155.
- Meynink, Katrina (2011). "Serbia". Food Cultures of the World Encyclopedia. Quyển 4. Santa Barbara, California: Greenwood. tr. 327–331. ISBN 978-0-313-37627-6.
- Miller, Nicholas (2005). "Serbia and Montenegro". Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture. Quyển 3. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. tr. 529–581. ISBN 978-1-57607-800-6.
- Mitrović, Andrej (2007). Serbia's Great War 1914–1918. West Lafayette: Purdue University Press. ISBN 978-1-55753-476-7.
- Mirković, Miroslava B. (2017). Sirmium: Its History from the First Century AD to 582 AD. Novi Sad: Center for Historical Research.
- Moravcsik, Gyula, biên tập (1967) [1949]. Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio (ấn bản thứ 2). Washington, DC: Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies. ISBN 978-0-88402-021-9.
- Ostrogorsky, Georgeb (1956). History of the Byzantine State. Oxford: Basil Blackwell.
- Papazoglu, Fanulab (1978). The Central Balkan Tribes in pre-Roman Times: Triballi, Autariatae, Dardanians, Scordisci and Moesians. Amsterdam: Hakkert. ISBN 978-90-256-0793-7.
- Pavlowitch, Stevan K. (2002). Serbia: The History behind the Name. London: Hurst & Company. ISBN 978-1-85065-477-3.
- Pavlowitch, Stevan K. (2008). Hitler's New Disorder: The Second World War in Yugoslavia. New York, NY: Columbia University Press. ISBN 978-0-231-70050-4.
- Pešalj, Jovan (2010). "Early 18th-Century Peacekeeping: How Habsburgs and Ottomans Resolved Several Border Disputes after Karlowitz". Empires and Peninsulas: Southeastern Europe between Karlowitz and the Peace of Adrianople, 1699–1829. Berlin: LIT Verlag. tr. 29–42. ISBN 978-3-643-10611-7.
- Radosavljević, Nedeljko V. (2010). "The Serbian Revolution and the Creation of the Modern State: The Beginning of Geopolitical Changes in the Balkan Peninsula in the 19th Century". Empires and Peninsulas: Southeastern Europe between Karlowitz and the Peace of Adrianople, 1699–1829. Berlin: LIT Verlag. tr. 171–178. ISBN 978-3-643-10611-7.
- Rajić, Suzana (2010). "Serbia – the Revival of the Nation-state, 1804–1829: From Turkish Provinces to Autonomous Principality". Empires and Peninsulas: Southeastern Europe between Karlowitz and the Peace of Adrianople, 1699–1829. Berlin: LIT Verlag. tr. 143–148. ISBN 978-3-643-10611-7.
- Roksandic, Mirjana; và đồng nghiệp (2011). "A human mandible (BH-1) from the Pleistocene deposits of Mala Balanica cave (Sićevo Gorge, Niš, Serbia)". Journal of Human Evolution. Quyển 61 số 2. tr. 186–196. doi:10.1016/j.jhevol.2011.03.003. PMID 21507461.
- Runciman, Steven (1968). The Great Church in Captivity: A Study of the Patriarchate of Constantinople from the Eve of the Turkish Conquest to the Greek War of Independence (ấn bản thứ 1). Cambridge, England: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-07188-8.
- Samardžić, Radovan; Duškov, Milan, biên tập (1993). Serbs in European Civilization. Belgrade: Nova, Serbian Academy of Sciences and Arts, Institute for Balkan Studies. ISBN 978-86-7583-015-3.
- Scholz, Bernhard Walter, biên tập (1970). Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard's Histories. University of Michigan Press. ISBN 0-472-06186-0.
- Sotirović, Vladislav B. (2011). "The Serbian Patriarchate of Peć in the Ottoman Empire: The First Phase (1557–94)". Serbian Studies: Journal of the North American Society for Serbian Studies. Quyển 25 số 2. tr. 143–169. doi:10.1353/ser.2011.0038. S2CID 143629322.
- Srejović, Dragoslav, biên tập (1988). The Neolithic of Serbia: Archaeological Research 1948–1988. Belgrade: Centre for archaeological research.
- Stavrianos, Leften (2000) [1958]. The Balkans Since 1453. London: Hurst. ISBN 978-1-85065-551-0.
- Stipčević, Aleksandar (1977). The Illyrians: History and Culture. Park Ridge, NJ: Noyes Press. ISBN 978-0-8155-5052-5.
- Todorović, Jelena (2006). An Orthodox Festival Book in the Habsburg Empire: Zaharija Orfelin's Festive Greeting to Mojsej Putnik (1757). Aldershot: Ashgate Publishing. ISBN 978-0-7546-5611-1.
- Turlej, Stanisław (2016). Justiniana Prima: An Underestimated Aspect of Justinian's Church Policy. Krakow: Jagiellonian University Press. ISBN 978-83-233-9556-0.
- Zamurović, Dragoljub; Slani, Ilja; Phillips-Tomašević, Madge (2002). Serbia: life and customs. ULUPUDS. ISBN 978-86-82893-05-9.
- A ́goston, Ga ́bor; Masters, Bruce Alan (2010). Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1025-7.
- Riley-Smith, Jonathan (2001). The Oxford Illustrated History of the Crusades. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-285428-5.
- Rodriguez, Junius P. (1997). The Oxford Illustrated History of the Crusades. ABC-CLIO. ISBN 978-0-87436-885-7.
- Hupchick, Dennis P. (2017). The Bulgarian-Byzantine Wars for Early Medieval Balkan Hegemony: Silver-Lined Skulls and Blinded Armies. New York: Springer. ISBN 9783319562063.
- Deliso, Christopher (2009). Culture and Customs of Serbia and Montenegro. Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-34436-7.
- Haag, John (2002). "Desanka Maksimović (1898–1993)". Trong Commire, Anne (biên tập). Women in World History. Quyển 10. Farmington Hills, Michigan: Gale Publishing. tr. 120–124. ISBN 978-0-78764-069-9.
- Hawkesworth, Celia (2000). Voices in the Shadows: Women and Verbal Art in Serbia and Bosnia. Budapest, Hungary: Central European University Press. ISBN 978-9-63911-662-7.
- Juraga, Dubravka (2002) [2000]. "Maksimović, Desanka". Trong Willhardt, Mark; Parker, Alan Michael (biên tập). Who's Who in Twentieth-Century World Poetry. London, England: Routledge. tr. 204. ISBN 978-0-41516-356-9.
- Lucić, J. (2007). "Spomenik na Tašu najomiljenijoj pesnikinji 20. veka". Politika. Truy cập ngày 30 tháng 5 năm 2017.
- Snel, Guido (2004). "The Footsteps of Gavrilo Princip". Trong Cornis-Pope, Marcel; Neubauer, John (biên tập). History of the Literary Cultures of East-Central Europe: Junctures and Disjunctures in the 19th and 20th Centuries. History of the Literary Cultures of East-Central Europe. Quyển 1. Philadelphia, Pennsylvania: John Benjamins Publishing. ISBN 978-90-27234-52-0.
- Šuber, Daniel; Karamanić, Slobodan (2012). "Symbolic Landscape, Violence and the Normalization Process in Post-Milošević Serbia". Trong Šuber, Daniel; Karamanić, Slobodan (biên tập). Retracing Images: Visual Culture After Yugoslavia. Leiden, Netherlands: BRILL. ISBN 978-9-00421-030-1.
- Vidan, Aida (2016). "Serbian Poetry". Trong Greene, Roland; Cushman, Stephen (biên tập). The Princeton Handbook of World Poetries. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. tr. 492–494. ISBN 978-1-40088-063-8.
Bài viết này kết hợp các tài liệu thuộc phạm vi công cộng từ website hay thư mục thuộc CIA World Factbook.
Liên kết ngoài
[sửa | sửa mã nguồn]| Từ điển từ Wiktionary | |
| Tập tin phương tiện từ Commons | |
| Tin tức từ Wikinews | |
| Danh ngôn từ Wikiquote | |
| Văn kiện từ Wikisource | |
| Tủ sách giáo khoa từ Wikibooks | |
| Tài nguyên học tập từ Wikiversity | |
- National Tourist Organization of Serbia
- Serbian Government
- e-Government Portal of Serbia Lưu trữ ngày 18 tháng 10 năm 2009 tại Wayback Machine
- President of Serbia Lưu trữ ngày 12 tháng 12 năm 2009 tại Wayback Machine
- National Assembly of Serbia Lưu trữ ngày 10 tháng 10 năm 2009 tại Wayback Machine
- Ministry of Foreign Affairs of Serbia
- National Bank of Serbia Lưu trữ ngày 5 tháng 1 năm 2009 tại Wayback Machine
- Serbia Investment and Export Promotion Agency
- Statistical Office of Serbia Lưu trữ ngày 19 tháng 2 năm 2009 tại Wayback Machine
- Chief of State and Cabinet Members Lưu trữ ngày 27 tháng 7 năm 2009 tại Wayback Machine
- General information
- Mục “Serbia” trên trang của CIA World Factbook.
- Serbia Lưu trữ ngày 29 tháng 8 năm 2012 tại Wayback Machine from UCB Libraries GovPubs
- Serbia trên DMOZ
Wikimedia Atlas của Serbia

