Burundi
|
Cộng hòa Burundi
|
|
|---|---|
Tên bản ngữ
| |
Tiêu ngữ:
| |
Vị trí của Burundi (xanh đậm)
ở Châu Phi | |
| Tổng quan | |
| Thủ đô | 3°30′N 30°00′Đ / 3,5°N 30°Đ |
| Thành phố lớn nhất | Bujumbura |
| Ngôn ngữ chính thức | |
| Sắc tộc |
|
| Tôn giáo (2020)[1] |
|
| Chính trị | |
| Chính phủ | Cộng hòa tổng thống chế đơn nhất do một đảng chi phối, dưới một chế độ độc tài chuyên chế[2][3] |
| Évariste Ndayishimiye[4] | |
| Nestor Ntahontuye | |
| Prosper Bazombanza | |
| Lập pháp | Quốc hội |
| Thượng viện | |
• Hạ viện | Hạ viện |
| Lịch sử | |
| Lịch sử thành lập | |
| 1680–1966 | |
• Một phần của Đông Phi thuộc Đức | 1890–1916 |
• Một phần của Ruanda-Urundi | 1916–1962 |
• Độc lập khỏi Bỉ | 1 tháng 7 năm 1962 |
• Cộng hòa | 28 tháng 11 năm 1966 |
• Hiến pháp hiện hành | 17 tháng 5 năm 2018 |
| Địa lý | |
| Diện tích | |
• Tổng cộng | 27.834 km2[5] (hạng 142) 10.747 mi2 |
• Mặt nước (%) | 10[6] |
| Dân số | |
• Ước lượng 2024 | 14.151.540 [7] (hạng 78) |
• Mật độ | 473/km2 (hạng 25) 1.225,1/mi2 |
| Kinh tế | |
| GDP (PPP) | Ước lượng 2025 |
• Tổng số | |
| GDP (danh nghĩa) | Ước lượng 2025 |
• Tổng số | |
• Bình quân đầu người | |
| Đơn vị tiền tệ | Burundian franc (FBu) (BIF) |
| Thông tin khác | |
| Gini? (2020) | trung bình |
| HDI? (2023) | thấp · hạng 187 |
| Múi giờ | UTC+2 (CAT) |
| Giao thông bên | phải |
| Mã điện thoại | +257 |
| Mã ISO 3166 | BI |
| Tên miền Internet | .bi |
Burundi,[b] quốc hiệu là Cộng hòa Burundi,[c] là một quốc gia nội lục ở Đông Phi. Burundi nằm tại Thung lũng tách giãn Lớn ở giao điểm của vùng Hồ Lớn châu Phi và đông nam châu Phi, với dân số hơn 14 triệu người.[12] Burundi giáp với Rwanda về phía bắc, Tanzania về phía đông và đông nam, và Cộng hòa Dân chủ Congo về phía tây; Hồ Tanganyika nằm dọc theo biên giới tây nam của Burundi. Thủ đô của Burundi là Gitega và thành phố lớn nhất, trung tâm kinh tế là Bujumbura.[13]
Tên gọi
[sửa | sửa mã nguồn]Tên gọi Burundi bắt nguồn từ Vương quốc Burundi (Urundi), một thực thể chính trị hình thành vào thế kỷ 16.[14][15] Usumbura, thủ phủ của thuộc địa Burundi, chính thức đổi tên thành Bujumbura khi Burundi trở thành một nước độc lập vào năm 1962.[16][14]
Lịch sử
[sửa | sửa mã nguồn]Vào thế kỷ 15, những người du mục Tutsi (còn gọi là người Watutsi), được xem là một dân tộc từ Ethiopia đến, bắt đầu cuộc chinh phục người Hutu. Họ thành lập vương quốc Mwami và thống trị theo thể chế quân chủ chuyên chế. Những người châu Âu đầu tiên đến thám hiểm vùng hồ Tanganyika từ năm 1858.
Vùng lãnh thổ này bị sáp nhập vào Đông Phi thuộc Đức năm 1891 và cùng nước láng giềng tạo thành lãnh thổ Rwanda-Urundi đặt dưới sự ủy trị của Bỉ từ sau Chiến tranh thế giới thứ I.
Năm 1962, Burundi giành được độc lập và trở thành vương quốc dưới sự cai trị của Quốc vương Mwami Mwambutsa IV thuộc sắc tộc Tutsi. Cuộc nổi loạn của người Hutu diễn ra vào năm 1965 dẫn đến sự trả đũa man rợ của người Tutsi. Năm 1966, Mwambutsa bị con trai là Ntaré truất phế. Đến lượt người này, Quốc vương Ntaré, lại bị một sĩ quan người Tutsi là Michel Micombero lật đổ trong cùng năm ấy. Cuộc xung đột sắc tộc giữa người Hutu và nhóm thiểu số người Tutsi dẫn đến tàn sát lẫn nhau (1972-1973). Năm 1976, trung tá J. B. Bagaza chỉ huy nhóm sĩ quan người Tutsi lật đổ Tổng thống M. Micombero. Năm 1987, Tổng thống J. B. Bagaza bị một sĩ quan người Tutsi là P. Buyoya lật đổ trong cuộc đảo chính quân sự. Cuộc xung đột sắc tộc lại xảy ra năm 1988.
Tiến trình dân chủ hóa được xúc tiến từ năm 1988, cán cân quyền lực giữa người Hutu và người Tutsi được quân bình.
Hiến pháp năm 1992 thông qua thể chế đa đảng. Năm 1993, Melchi N'Dadaye, đại diện đầu tiên của người Hutu đắc cử Tổng thống, nhưng N'Dadaye bị quân đội thuộc nhóm người Tutsi ám sát. Người kế nhiệm là Tổng thống C. Ntaryamira cùng Tổng thống Juvénal Habyarimana của Rwanda bị chết trong vụ nổ máy bay tại thủ đô Kigali (Rwanda) năm 1994. Bạo lực lại bùng nổ giữa quân đội người Tutsi và người Hutu.
Năm 1996, quân đội tiến hành cuộc đảo chính và đưa Tổng thống P. Buyoya trở lại cầm quyền. Hơn 200.000 người bị giết kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu, cả quân đội người Tutsi và lực lượng nổi loạn người Hutu phải chịu trách nhiệm cuộc tàn sát này. Ông Nelson Mandela được chỉ định làm người trung gian hòa giải cho cuộc chiến này vào đầu năm 2000. Tháng 7 năm 2001, một Hiệp định hòa bình mong manh và thỏa thuận chia sẻ quyền lực được ký kết giữa Chính phủ và 18 phe nhóm chính trị, nhưng phe nổi loạn Hutu đấu tranh chống Chính phủ không đồng ý tham dự. Nội chiến lại tiếp tục trong năm 2002, những cố gắng nhằm ký một hiệp định ngừng bắn không đạt được thành công nào.
Tháng 7 năm 2005, Burundi đã bầu Hạ viện và Thượng viện theo chế độ đa đảng. Ngày 19 tháng 8 năm 2005, Hạ viện đã bầu ông Pierre Nkurunziza làm Tổng thống.[17]
Địa lý
[sửa | sửa mã nguồn]
Burundi nằm ở Đông Phi, phía bắc giáp Rwanda, phía đông và nam giáp Tanzania, phía tây giáp Cộng hòa Dân chủ Congo và Hồ Tanganyika. Burundi là một quốc gia nội lục, phần lớn lãnh thổ là đồi núi và cao nguyên.
Khí hậu
[sửa | sửa mã nguồn]Burundi có khí hậu xích đạo. Các vùng thấp ở rìa phía Bắc và phía Đông nóng ẩm, vùng cao nguyên và núi có khí hậu ôn hòa hơn. Nhiệt độ trung bình hàng năm từ 17 độ C đến 23 độ C. Lượng mưa trung bình khoảng 1.500 mm/năm, mùa mưa từ tháng 2 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 6 đến tháng 8 và từ tháng 12 đến tháng 1.
Môi trường
[sửa | sửa mã nguồn]Năm 2020, diện tích rừng tại Burundi chiếm khoảng 11% tổng diện tích đất, tương đương 279.640 ha, tăng nhẹ so với 276.480 ha vào năm 1990. Trong đó, rừng tái sinh tự nhiên đạt 166.670 ha và rừng trồng là 112.970 ha. Khoảng 23% diện tích rừng tái sinh tự nhiên được xác định là rừng nguyên sinh. Khoảng 41% tổng diện tích rừng nằm trong các khu bảo tồn. Toàn bộ diện tích rừng được báo cáo là thuộc sở hữu công vào năm 2015.[18][19]
Đất bị xói mòn do chăn thả quá mức và mở rộng nông nghiệp; nạn phá rừng (diện tích rừng bị thu hẹp do không kiểm soát được tình trạng khai thác gỗ bừa bãi); nguy cơ thú rừng bị tuyệt chủng do mất nơi cư trú.
Chính trị
[sửa | sửa mã nguồn]
Burundi là một nước cộng hòa tổng thống chế với một hệ thống đa đảng. Tổng thống là nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ. Hiện tại, có 21 chính đảng đăng ký hoạt động tại Burundi.[20] Hiến pháp năm 1992[21] thiết lập một hệ thống đa đảng.[22] Hiến pháp năm 1998 tăng số lượng thành viên Hạ viện và thiết lập hai chức vụ phó tổng thống.
Tổng thống được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ 7 năm và có thể được tái cử 1 nhiệm kỳ. Tổng thống bổ nhiệm Phó Tổng thống và Thủ tướng để giúp thực hiện các công việc hằng ngày của Chính phủ. Chính phủ thực hiện quyền hành pháp. Quyền lập pháp được cả chính phủ và Quốc hội nắm giữ.
Quốc hội là cơ quan lập pháp lưỡng viện, gồm Hạ viện và Thượng viện. Hạ viện gồm 118 đến 123 thành viên, được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ năm năm.[23] Hiến pháp Burundi quy định thành phần Hạ viện bao gồm 60% người Hutu, 40% người Tutsi và 30% phụ nữ, cùng với hai thành viên người Twa.[20]
Thượng viện gồm 51 thượng nghị sĩ và ba ghế được dành riêng cho các cựu tổng thống. 30% số thượng nghị sĩ phải là phụ nữ. Các thượng nghị sĩ do các đại cử tri đoàn gồm các thành viên của mỗi tỉnh, xã của Burundi bầu ra.[24] Mỗi tỉnh bầu ra một thượng nghị sĩ người Hutu và một thượng nghị sĩ người Tutsi. Nhiệm kỳ của Thượng viện là năm năm.[25]
Tình hình chính trị xã hội của Burundi nhiều năm không ổn định do tranh giành quyền lực giữa hai bộ tộc chính người Hutu và Tutsi. Sau cuộc bầu cử năm 2005 đến nay, tình hình Burundi được cải thiện nhưng vẫn còn tồn tại những thách thức về an ninh và phát triển.
Phân cấp hành chính
[sửa | sửa mã nguồn]
Chính quyền thuộc địa Bỉ thành lập các tỉnh và xã của Burundi vào năm 1959, thay thế hệ thống tù trưởng địa phương cũ.[26] Hiện tại, Burundi được chia thành năm tỉnh: Buhumuza, Bujumbura, Burunga, Butanyerera và Gitega. Tỉnh Bujumbura từng được chia thành hai tỉnh, Bujumbura Nông thôn và Bujumbura Thành thị.[27] Các tỉnh được chia thành 119 xã[20] và 3.044 collines (đồi).[28]
Nhân quyền
[sửa | sửa mã nguồn]Năm 2009, chính phủ Burundi cấm đồng tính luyến ái. Người nào có quan hệ cùng giới tự nguyện có thể bị phạt tù từ ba tháng đến hai năm hoặc bị phạt tiền từ 50.000 đến 100.000 franc Burundi.[29] Tổ chức Ân xá Quốc tế lên án quyết định của chính phủ Burundi là vi phạm các nghĩa vụ của Burundi theo luật quốc tế, các văn kiện nhân quyền khu vực và trái với điều khoản đảm bảo quyền được bảo vệ đời tư trong Hiến pháp Burundi.[30]
Năm 2017, Burundi là quốc gia đầu tiên rời khỏi Tòa án Hình sự Quốc tế[31] sau khi bị Liên Hợp Quốc cáo buộc phạm các tội ác, vi phạm nhân quyền như hành quyết phi pháp, tra tấn và bạo lực tình dục trong một báo cáo tháng 9 năm 2017.[31] Tháng 11 năm 2017, Tòa án Hình sự Quốc tế thông báo sẽ truy tố những vi phạm nhân quyền trong thời gian Burundi còn là một nước thành viên.[32][33]
Kinh tế
[sửa | sửa mã nguồn]Trong giai đoạn năm 1993 – 1999, do các cuộc nội chiến liên miên và lệnh cấm vận của nước ngoài (1996), GDP của Burundi giảm đi 20%, tỷ lệ vốn đầu tư giảm từ 18% xuống còn 6% và lạm phát năm 1999 lên tới 21%. Cuộc nội chiến kết thúc cùng với tình hình chính trị ổn định đã thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế và sự giúp đỡ từ bên ngoài. Tuy nhiên, nước này vẫn phải đối mặt với rất nhiều khó khăn do tình trạng nghèo đói, thất học, sự yếu kém trong quản lý hành chính và hệ thống luật pháp còn lỏng lẻo.
Burundi là một nước nông nghiệp lạc hậu. Ngành kinh tế lớn nhất là nông nghiệp với trên 90% dân số sống bằng nghề nông. Burundi có các loại khoáng sản quý như kim cương, vàng, niken, coban, platin, urani, wolfram... thu nhập từ kim cương chiếm 10% tổng giá trị hàng xuất khẩu.
Burundi là một trong những nước nghèo nhất thế giới. Công nghiệp kém phát triển chủ yếu là chế biến các sản phẩm nông nghiệp. Nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp chiếm khoảng 35% GDP và sử dụng hơn 90% dân số. Burundi xuất khẩu chính là cà phê và chè, chiếm 90% thu nhập ngoại tệ. Mặc dù GDP Burundi tăng khoảng 4% hàng năm từ 2006 đến nay, nhưng hiện tại, đang tiềm ẩn những yếu kém (tỷ lệ đói nghèo cao, hệ thống pháp luật yếu, mạng lưới giao thông kém, các tiện ích quá tải, và năng lực hành chính thấp...) mang đến nguy cơ phá hoại kế hoạch cải cách kinh tế của Chính phủ Burundi. Burundi đang phụ thuộc nhiều vào viện trợ từ các nhà tài trợ song phương và đa phương.
Burundi là nước nghèo tài nguyên, công nghiệp kém phát triển. Kinh tế chủ yếu dựa vào trồng trọt (cà phê, ngô, đậu, lúa miến, chè, bông vải, dầu cọ) và chăn nuôi (dê, cừu, bò). Khoảng 90% dân số sống nhờ vào nông nghiệp. Các mặt hàng xuất khẩu gồm cà phê, chè và chuối. Kinh tế phụ thuộc rất nhiều vào xuất khẩu cà phê (chiếm đến 80% ngoại tệ thu được) Vì vậy khả năng thanh toán hàng hóa nhập khẩu không ổn định, tùy vào thị trường cà phê thế giới. Từ tháng 10 năm 1993, đất nước này trải qua những cuộc bạo động, xung đột lớn về sắc tộc làm khoảng 250.000 người chết và 800.000 người mất nhà cửa. Thực phẩm, thuốc men, điện nước không đủ đáp ứng.
- Tài nguyên thiên nhiên có kim cương, vàng, nikel, uranium, platinum, wolfram...
- Cơ cấu kinh tế: Nông nghiệp 33,3%, Công nghiệp 21%, Dịch vụ 45,8%
- Mặt hàng xuất khẩu: chủ yếu là cà phê, chè, bông và đường.
- Mặt hàng nhập khẩu: gạo, vải vóc, xăng dầu, thực phẩm.
- Bạn hàng nhập khẩu: Ả Rập Xê Út, Kenya, Nhật Bản, Trung Quốc, Nga.
- Bạn hàng xuất khẩu: Thụy Sĩ, EU, Pakistan, Rwanda, Ai Cập.
- Burundi hiện là thành viên các tổ chức kinh tế IMF, WTO, COMESA.
GDP bình quân đầu người: 131 USD (2010)
Tỷ lệ tăng trưởng GDP: 3,9% (2010)[17]
Nhân khẩu
[sửa | sửa mã nguồn]Tháng 10 năm 2021, Liên Hợp Quốc ước tính dân số của Burundi là 12.346.893 người,[34][35] so với 2.456.000 người vào năm 1950.[36] Tỷ lệ tăng trưởng dân số hàng năm là 2,5%, hơn gấp đôi mức trung bình thế giới. Một người phụ nữ Burundi trung bình có 5,0 con, hơn gấp đôi tỷ suất sinh thế giới.[37] Burundi có tổng tỷ suất sinh cao thứ 10 trên thế giới vào năm 2021.[14] Nhiều người Burundi đã di cư ra nước ngoài do cuộc nội chiến. Năm 2006, Hoa Kỳ tiếp nhận khoảng 10.000 người tị nạn Burundi.[38]
Dân số Burundi chủ yếu sống ở nông thôn, trong khi 11% dân số sống ở khu vực đô thị vào năm 2010. Mật độ dân số khoảng 315 người trên mỗi km vuông, là nước có mật độ dân số cao thứ hai trong tiểu vùng Sahara.[39] Khoảng 85% dân số là người Hutu, 15% là người Tutsi, và ít hơn 1% là người Pygmy. Burundi có mức sinh cao thứ năm trên thế giới, tại 6,08 con sinh ra / người phụ nữ (2012 ước tính).[40]
Thành phố
[sửa | sửa mã nguồn]Tôn giáo
[sửa | sửa mã nguồn]Ước tính Kitô giáo chiếm 75% dân sô trong đó Công giáo La Mã là nhóm lớn nhất chiếm 60%. Tin Lành và Anh giáo chiếm 15% còn lại. Ước tính có khoảng 20% dân số tuân thủ các niềm tin tôn giáo bản địa truyền thống. Dân số Hồi giáo được ước tính ở mức 5%, đa số sống ở các vùng đô thị. Người Sunni chiếm đa số dân số Hồi giáo, còn lại là Shi'a.[43]
Văn hóa
[sửa | sửa mã nguồn]Ghi chú
[sửa | sửa mã nguồn]- ↑ Bao gồm ~3.000 người châu Âu và ~2.000 người Nam Á
- ↑ /bəˈrʊndi/ ⓘ bə-RUUN-dee or /bəˈrʌndi/ bə-RUN-dee
- ↑ tiếng Kirundi: Repuburika y'Uburundi[11] [u.βu.ɾǔː.ndi]; tiếng Swahili: Jamuhuri ya Burundi [ɓuˈruⁿdi] ⓘ; tiếng Pháp: République du Burundi [buʁundi, byʁyndi]
Tham khảo
[sửa | sửa mã nguồn]- ↑ "National Profiles". Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 10 năm 2022. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2022.
- ↑ "Inside the most brutal dictatorship you've never heard of". British GQ (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 2 năm 2024.
- ↑ Féron, Élise (ngày 14 tháng 11 năm 2023). "'Throwing in my two cents': Burundian diaspora youth between conventional and transformative forms of mobilization". Globalizations (bằng tiếng Anh). 22 (1): 18–33. doi:10.1080/14747731.2023.2282256. ISSN 1474-7731.
- ↑ "Burundi's ruling party wins presidential election". Reuters. ngày 26 tháng 5 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 8 năm 2023. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2023.
- ↑ "Quelques données pour le Burundi" (bằng tiếng Pháp). ISTEEBU. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 7 năm 2017. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2015.
- ↑ Annuaire statistique du Burundi (PDF) (Báo cáo) (bằng tiếng Pháp). ISTEEBU. tháng 7 năm 2015. tr. 105. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 7 tháng 6 năm 2016. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2015.
- ↑ "Burundi Population (2024) - Worldometer". www.worldometers.info (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 23 tháng 10 năm 2024.
- 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, April 2025" (bằng tiếng Anh).
- ↑ "World Bank Open Data".
- ↑ "Human Development Report 2025" (PDF). Chương trình Phát triển của Liên Hợp Quốc. ngày 6 tháng 5 năm 2025. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 6 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2025.
- ↑ "Constitution de la République du Burundi promulguée le 07 juin 2018". ngày 3 tháng 7 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2022.
- ↑ "Burundi Population (2024) – Worldometer". www.worldometers.info (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 23 tháng 10 năm 2024.
- ↑ "Loi n°1/04 du 04 février 2019 portant Fixation de la Capitale Politique et de la Capitale Economique du Burundi" [Law No. 1/04 of February 4, 2019, establishing the Political Capital and the Economic Capital of Burundi]. ngày 13 tháng 2 năm 2019. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 2 năm 2019. Truy cập ngày 24 tháng 2 năm 2019.
- 1 2 3 Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "cia" - ↑ "Kingdom of Burundi". Encyclopaedia Britannica. Truy cập ngày 6 tháng 9 năm 2025.
- ↑ "Bujumbura, Burundi (1899–)". BlackPast. ngày 11 tháng 2 năm 2014. Truy cập ngày 6 tháng 9 năm 2025.
- 1 2 http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/cn_vakv/nr040819100948/nr040819115041/ns110707163423#gZpgl0xJiMDN
- ↑ Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194. Food and Agriculture Organization of the United Nations. 2023.
- ↑ "Global Forest Resources Assessment 2020, Burundi". Food Agriculture Organization of the United Nations.
- 1 2 3 Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "state" - ↑ "Burundi". Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 6 năm 2009. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2008.
{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết) International Center for Transitional Justice. Retrieved 27 July 2008. - ↑ "Burundi – Politics". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 1 năm 2009. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2008.
{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết) From "The Financial Times World Desk Reference". Dorling Kindersley. 2004. Prentice Hall. Retrieved 30 June 2008. - ↑ Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "Puddington" - ↑ "Burundi". U.S. Department of State. Truy cập ngày 8 tháng 2 năm 2026.
- ↑ Puddington, Arch (2007). Freedom in the World: The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties. Syracuse University: Lanham, Maryland. tr. 145–146. ISBN 978-0-7425-5897-7.
- ↑ bdiagnews (ngày 14 tháng 7 năm 2022). "Burundi: Proposition – 5 provinces au lieu de 18 et 42 communes au lieu de 119". Nouvelles du Burundi – Africa Generation News (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 2 năm 2023. Truy cập ngày 29 tháng 7 năm 2022.
- ↑ Eggers, p. xlix.
- ↑ "Loi Organique N° 1/05 du 16 Mars 2023 portant détermination et délimitation des Provinces, des Communes, des Zones, des Collines et/ou Quartiers de la République du Burundi". CENI Burundi. ngày 16 tháng 3 năm 2023. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2024.
- ↑ "State Sponsored Homophobia 2016: A world survey of sexual orientation laws: criminalisation, protection and recognition" (PDF). International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association. ngày 17 tháng 5 năm 2016. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 8 tháng 8 năm 2016. Truy cập ngày 6 tháng 7 năm 2017.
- ↑ "Burundi abolishes the death penalty but bans homosexuality". Amnesty International (bằng tiếng Anh). ngày 27 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2026.
- 1 2 Moore, Jina (ngày 27 tháng 10 năm 2017). "Burundi Quits International Criminal Court". The New York Times. ISSN 0362-4331. Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 11 năm 2017. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2017.
- ↑ Gladstone, Rick; Simons, Marlise (ngày 9 tháng 11 năm 2017). "We're Not Done Yet, Hague Court Tells Burundi's Leaders". The New York Times. ISSN 0362-4331. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 11 năm 2017. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2017.
- ↑ "ICC: New Burundi Investigation". Human Rights Watch. ngày 9 tháng 11 năm 2017. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 11 năm 2017. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2017.
- ↑ ""World Population prospects – Population division"". population.un.org. Ban Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc, Population Division. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2019.
- ↑ ""Overall total population" – World Population Prospects: The 2019 Revision" (xslx). population.un.org (custom data acquired via website). Ban Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc, Population Division. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2019.
- ↑ "Table 2. Total population by country, 1950, 2000, 2015, 2025 and 2050 (medium-variant) Lưu trữ ngày 8 tháng 4 năm 2017 tại Wayback Machine". (PDF). United Nations Department of Economic and Social Affairs/Population Division. p. 27.
- ↑ Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "FP-March" - ↑ Kaufman, Stephen. U.S. Accepting Approximately 10,000 Refugees from Burundi Lưu trữ ngày 13 tháng 2 năm 2008 tại Wayback Machine. 17 October 2006. U.S. Department of State. Retrieved 30 June 2008.
- ↑ http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm
- ↑ "CIA Site Redirect — Central Intelligence Agency". Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 9 năm 2014. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2015.
- ↑ "Burundi Cities by Population". Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 6 năm 2023. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2023.
- ↑ Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Burundi. Pew Research Center. 2010.
- ↑ "Burundi". Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2015.
Thư mục
[sửa | sửa mã nguồn]- Eggers, Ellen K. (2006). Historical Dictionary of Burundi (ấn bản thứ 3). Lanham, Maryland: Scarecrow Press. ISBN 0-8108-5302-7.
- Lemarchand, Rene (1996). Burundi: Ethnic Conflict and Genocide. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-56623-0.
Đọc thêm
[sửa | sửa mã nguồn]- Abdallah, Ahmedou Ould Burundi on the Brink, 1993–95: A UN Special Envoy Reflects on Preventive Diplomacy
- Allen, J. A.; và đồng nghiệp (2003). Africa South of the Sahara 2004: South of the Sahara. New York, New York: Taylor and Francis Group. ISBN 1-85743-183-9.
- Bentley, Kristina and Southall, Roger An African Peace Process: Mandela, South Africa, and Burundi
- Chrétien, Jean-Pierre The Great Lakes of Africa: Two Thousand Years of History
- Daley, Patricia Gender and Genocide in Burundi: The Search for Spaces of Peace in the Great Lakes Region
- Gates, Henry Lewis; Anthony Appiah (1999). Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience. New York, New York: Basic Civitas Books. ISBN 0-465-00071-1.
- Ewusi, Kale and Akwanga, Ebenezer Burundi's Negative Peace: The Shadow of a Broken Continent in the Era of Nepad
- Jennings, Christian Across the Red River: Rwanda, Burundi and the Heart of Darkness
- Kayoya, Michel My Father's Footsteps (Sur les traces de mon père) East African Publishing House, 1973
- Kayoya, Michel Entre deux mondes (Between two worlds) Lavigerie Éditeurs, Bujumbura: 1971. Kayoya was murdered during the 1972 genocide.
- Kidder, Tracy, Strength in What Remains (A biography of a Burundian immigrant to the US)
- Krueger, Robert; Kathleen Tobin Krueger (2007). From Bloodshed to Hope in Burundi: Our Embassy Years during Genocide. Austin, Texas: University of Texas Press. ISBN 978-0-292-71486-1.
- Melady, Thomas Patrick Burundi: The Tragic Years
- Nivonzima, David and Fendell, Len Unlocking Horns: Forgiveness and Reconciliation in Burundi
- Uvin, Peter Life After Violence: A People's Story of Burundi
- Watt, Nigel Burundi: The Biography of a Small African Country
- Weinstein, Warren (2006). Historical Dictionary of Burundi. Metuchen, New Jersey: Scarecrow Press. ISBN 0-8108-0962-1. 1st. edition.
Liên kết ngoài
[sửa | sửa mã nguồn]| Từ điển từ Wiktionary | |
| Tập tin phương tiện từ Commons | |
| Tin tức từ Wikinews | |
| Danh ngôn từ Wikiquote | |
| Văn kiện từ Wikisource | |
| Tủ sách giáo khoa từ Wikibooks | |
| Cẩm nang du lịch guide từ Wikivoyage | |
| Tài nguyên học tập từ Wikiversity | |
- (bằng tiếng Pháp) Official Burundi government website Lưu trữ ngày 20 tháng 4 năm 2018 tại Wayback Machine
- Official Website of the Ministry of Justice of Burundi
- Chief of State and Cabinet Members
- Mục “Burundi” trên trang của CIA World Factbook.
- Burundi from UCB Libraries GovPubs
- Burundi trên DMOZ
- Burundi from the BBC News
Wikimedia Atlas của Burundi- Key Development Forecasts for Burundi from International Futures
- Bài viết có văn bản tiếng Kirundi
- Bài viết có văn bản tiếng Swahili (macrolanguage)
- Trang có IPA tiếng Kirundi
- Trang có IPA tiếng Swahili
- Burundi
- Cộng hòa
- Quốc gia châu Phi
- Quốc gia nội lục
- Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
- Quốc gia thành viên Cộng đồng Pháp ngữ
- Quốc gia Đông Nam Phi
- Nước kém phát triển
- Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Pháp
- Quốc gia thành viên Liên minh châu Phi
- Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Swahili
- Quốc gia Trung Phi
- Khởi đầu năm 1962 ở Burundi
- Quốc gia Đông Phi
- Cựu quốc gia quân chủ