Dazi

Dazi (panji zuŵa) ni nyengo iyo caro capasi cikutora kujizunguliya kamoza kose kuyana na zuŵa. Pakati, ni maora 24 (maŵiri 86,400). Apo zuŵa likujumpha pa malo ghanyake, malo agho ghakuwona mlenji, muhanya, mise, na usiku. Kuzunguliya uku kwa zuŵa na zuŵa kukulongozga mendero gha zuŵa na zuŵa gha vyamoyo vinandi, agho ngakuzirwa pa vinthu vinandi vya umoyo.
Mazuŵa ghakulondezgana ghakunozgeka mu makalendala nga ni madeti, pafupifupi nyengo zose mu masabata, myezi, na vyaka. Kalendala ya zuŵa yikunozga madeti kuyana na kuzunguliya kwa zuŵa kwa caka, ndipo yikupeleka mazuŵa ghakuyana gha kwamba kwa nyengo zinayi caka na caka. Kalendala ya mwezi yikunozga madeti kuyana na kawonekero ka mwezi.
Mu kagwiliskiro ka zuŵa na zuŵa, zuŵa likwamba pakati pa usiku, apo pakulembeka 00:00 panji 12:00 am mu vipimanyengo vya maora 24 panji 12. Cifukwa cakuti nyengo ya pakati pa usiku yikupambana kuyana na malo, vigaŵa vya nyengo vyajalikiskika kuti nyengo yimoza yakuyana yigwiliskirike ntchito. Pali nthowa zinyake za kuŵikira kwamba na kumalira kwa mazuŵa, nga ni kalendala ya cisopa ca Ŵayuda, iyo yikupenda mazuŵa kwambira apo zuŵa likunjira, panji mu astronome, umo zuŵa likwamba pa muhanya kuti kulaŵiska kose kwa usiku umoza kulembeke kuŵa kwa zuŵa limoza.
Pa kagwiliskiro kapadera, ng'anamulo ya zuŵa yikusintha pacoko, nga ni zuŵa la SI (maŵiri 86,400 ndendende) ilo likugwiliskirika ntchito pa mirangura na pa kusunga vipimo, nyengo yapakati ya malo iyo yikughanaghanira kusintha kwa kawiro kwa zuŵa la zuŵa, na zuŵa la nyenyezi ilo likugwiliskirika ntchito mu astronome. Mu vyaro vinyake kuwaro kwa tropiki, nyengo ya kusunga ungweru wa msana yikucitika, ndipo caka ciliconse pakuŵa zuŵa limoza la maora 23 na limoza la maora 25. Cifukwa ca kusintha kucoko kwa kujizunguliya kwa caro capasi, nyengo zinyake liŵiri lakusazgikira likunjizgika pakumalira kwa zuŵa la UTC; ntheura nangauli pafupifupi mazuŵa ghose ghali na maŵiri 86,400, pali mazuŵa ghanyake ghapadera gha maŵiri 86,401 (mu vyaka 50 kufuma 1972 mpaka 2022, maŵiri ghakusazgikira 27 ghakanjizgika, pafupifupi kamoza pa vyaka viŵiri viliyose).
Muzu wa Lizgu
[lembaso | kulemba source]Lizgu la Cingelezi lakuti day likufuma ku Cingelezi ca kale dæġ, ndipo likuyana na dagur mu Ciayisilandi, Tag mu Cijeremani, na dag mu Cinoweyi, Cidanishi, Ciswidishi, na Cidachi, ivyo vyose vikufuma ku muzu wa kale wa Ŵajeremani *dagaz.[1]
Ng'anamulo
[lembaso | kulemba source]Zuŵa la Zuŵa Lakuwoneka na Lapakati
[lembaso | kulemba source]
Ng'anamulo zinandi za ghanoghano ili zikugwiliskirika ntchito kuyana na nkhani, kukhumbikwa, na kupepuka. Kupatula zuŵa la maora 24 (maŵiri 86,400), lizgu lakuti zuŵa likugwiliskirika ntchito pa nyengo zinandi zakupambana izo zikuthemba kujizunguliya kwa caro capasi. Yimoza yakuzirwa ni zuŵa la zuŵa, nyengo iyo zuŵa likutora kuwelera pa malo ghake ghapacanya comene kuthambo. Cifukwa cakuti nthowa ya caro capasi njakutalikilapo, zuŵa lili pa malo ghamoza mwa malo ghaŵiri gha mkati mwa nthowa iyo, pakati yayi. Ntheura, kuyana na dango laciŵiri la Kepler, cibwe cikwenda pa luŵiro lakupambana pa malo ghakupambana gha nthowa yake, ndipo zuŵa la zuŵa nduŵi lakuyana caka cose yayi. Cifukwa cakuti caro capasi cikwenda mu nthowa yakutalikilapo kuzunguliya zuŵa apo cikujizunguliya pa ndodo yakupendama, nyengo iyi yingaŵa yitali panji yifupi na maŵiri mpaka 7.9 kuluska maora 24. Mu vyaka makumi ghakumanyuma ivi, utali wapakati wa zuŵa la zuŵa pa caro capasi waŵa pafupifupi maŵiri 86,400.002.[2] Sono pali mazuŵa gha zuŵa pafupifupi 365.2421875 mu caka cimoza.
Mdawuko wa kale ukaŵikanga kwamba kwa zuŵa liphya apo zuŵa likufuma panji kunjira pa malo agho.[3] Nyengo yeneyiyo, na mtunda pakati pa kufuma kwa zuŵa kuŵiri panji kunjira kuŵiri, vikuthemba malo (na utali wa malo) na nyengo ya caka.
Zuŵa lakukhazikika comene lingalongosoreka na zuŵa ilo likujumpha pa mzere wa malo, ico cikucitika pa muhanya panji pakati pa usiku. Nyengo yeneyiyo yikuthemba malo gha kumafumiro na kumanjiliro, na pacoko nyengo ya caka. Utali wa zuŵa ili pafupifupi ngwakukhazikika (maora 24 ± maŵiri 30). Iyi ndiyo nyengo iyo vipimanyengo vya zuŵa vya mazuŵa ghano vikulongora.
Kuwemeska kunyake kukulongosora zuŵa lapakati la maghanoghano ilo likwenda pa luŵiro lakukhazikika; luŵiro ili likuyana na luŵiro lapakati la zuŵa lenecho, kweni likuwuskapo kusintha kwa caka cose apo caro capasi cikwenda mu nthowa yake.
Pa kujizunguliya kwa caro capasi, zuŵa lapakati ni pafupifupi madigiri 360.9856. Zuŵa likutora kujumpha madigiri 360 gha kujizunguliya cifukwa caro capasi cikuzunguliya so zuŵa.
Kunyake mu Kanozgero ka Zuŵa panji mu vigaŵa vinyake vya caro cose ca mlengalenga, zuŵa ni kujizunguliya kose kwa vinthu vinyake vikulu vya kuthambo kuyana na nyenyezi yawo.[4]
Zuŵa la Ŵanthu
[lembaso | kulemba source]Pa vilato vya ŵanthu, nyengo ya vipimanyengo yimoza yikuŵikika pa cigaŵa cose kuyana na nyengo yapakati ya zuŵa pa mzere wapakati. Vigaŵa ivi vya nyengo vikamba kugwiliskirika ntchito pakati pa vyaka vya m'ma 1800, apo sitima zakwenda pa nyengo zakuŵikika zikamba, ndipo vyaro vinandi vikuru vikaŵa kuti vyavizomerezga pofika 1929. Mu 2015, vigaŵa 40 vikaŵa vikugwiliskirika ntchito pa caro cose capasi: cigaŵa capakati, ico vinyake vyose vikupimikira, cikuchemeka UTC+00, ico cikugwiliskira ntchito Nyengo Yakuyana ya Caro Cose (UTC).
Nthowa yakumanyikwa comene yikwambiska zuŵa la ŵanthu pakati pa usiku. Zuŵa ili lingachemeka zuŵa la kalendala.
Zuŵa kanandi likugaŵika mu maora 24, ndipo ora liliyose lili na maminiti 60, ndipo miniti yiliyose yili na maŵiri 60.
Zuŵa la Nyenyezi
[lembaso | kulemba source]
Zuŵa la nyenyezi ni nyengo iyo caro capasi cikutora kujizunguliya kamoza kose kuyana na nyenyezi yakutali (iyo yikuwonekera kuŵa yambura kwenda).[5][6] Kupima zuŵa mu nthowa iyi kukugwiliskirika ntchito mu astronome.[6] Zuŵa la nyenyezi ndifupi na pafupifupi maminiti 4 kuluska zuŵa la zuŵa la maora 24 (maora 23, maminiti 56, na maŵiri 4.09).[7] Pali mazuŵa gha nyenyezi pafupifupi 366.2422 mu caka cimoza (zuŵa limoza kujumpha mazuŵa gha zuŵa).[8]
Mu Ndondomeko ya Pakati pa Vyaro ya Vipimo
[lembaso | kulemba source]Zuŵa ni cipimo ca Ndondomeko ya Pakati pa Vyaro ya Vipimo (SI) yayi, nangauli pambere 2026 likalongosorekanga kuŵa lakuzomerezgeka kugwiliskirika ntchito na SI.[9][10] Zuŵa, na cimanyikwiro d, likulongosoreka na vipimo vya SI kuŵa maŵiri 86,400; liŵiri ndilo cipimo cakwamba ca nyengo mu SI.
Mu Nyengo ya Makhumi
[lembaso | kulemba source]
Pali maghanoghano ghanandi gha nyengo ya makhumi, kweni ghakusintha ng'anamulo ya zuŵa yayi, ndipo ghakugwiliskira ntchito zuŵa nga ni cipimo cakwamba. Mu nyengo ya makhumi, zuŵa likugaŵika mu maora 10, ndipo mazuŵa 10 ghakupanga décade, iyo yikuyana na sabata.[11] Décades zitatu zikupanga mwezi.[12](p35)[12](p42)[12](pp42–43)[12](p42)
Ng'anamulo Zinyake
[lembaso | kulemba source]Lizgu ili likung'anamula maghanoghano ghanyake ghakuyana, nga ni:
- Zuŵa lose: nyengo ya mdima na ungweru, maora 24.
- Kupenda kwa mazuŵa, mwaciyelezgero "Tizamuwonana pamanyuma pa mazuŵa ghatatu" panji "zuŵa lakulondezgapo".
- Cigaŵa ca deti: zuŵa la caka, zuŵa la mwezi, panji zuŵa la sabata.
- Nyengo iyo munthu wakugwira ntchito ya malipiro pa zuŵa limoza.
- Msana: nyengo ya ungweru apo zuŵa lili pacanya pa mphepete ya kuthambo (kufuma apo zuŵa likufuma mpaka apo likunjira), panji kufuma ku ungweru wakwamba wa mlenji mpaka ku ungweru wakumalira wa mise.
- Nyengo yinyake ya zuŵa, nga ni "zuŵa la kwamasambiro" panji "zuŵa la ntchito".
Kusintha kwa Utali
[lembaso | kulemba source]Comene cifukwa ca kucepa kwa luŵiro uko kukwiziskika na nkhongono yakuguza ya mwezi, kujizunguliya kwa caro capasi kukuzerezgeka.[13] Cifukwa ca umo liŵiri lalongosorekera, utali wapakati wa zuŵa la zuŵa sono ni pafupifupi maŵiri 86,400.002, ndipo ukusazgikira na pafupifupi magaŵa 2 pa 1,000 gha liŵiri pa vyaka 100 viliyose.[14]
Pakuti luŵiro la kujizunguliya kwa caro capasi likucepa, utali wa liŵiri la SI ukaleka kuyana na liŵiri ilo likufuma ku kujizunguliya.[13] Ici cikiziska kukhumbikwa kwa maŵiri ghakusazgikira, agho ghakunjizgika mu Nyengo Yakuyana ya Caro Cose (UTC).[13] Nangauli kanandi zuŵa lili na maŵiri 86,400 gha SI, zuŵa la ŵanthu lingaŵa na maŵiri 86,401 panji 86,399 pa zuŵa ilo. Kupatula kusintha kwa magaŵa 2 pa 1,000 gha liŵiri, vinthu vinyake vikusintha pacoko comene utali wa zuŵa, ndipo ici cikupangiska kunjizga kwa maŵiri ghakusazgikira kuŵa kwambura ndondomeko.[15] Maŵiri ghakusazgikira ghakuphalirika pambere na Wupu wa Pakati pa Vyaro wa Kujizunguliya kwa Caro Capasi (IERS), uwo ukupima kujizunguliya kwa caro capasi na kusimikizga usange liŵiri lakusazgikira likukhumbikwa.
Utali wa Mazuŵa mu Nyengo za Kale
[lembaso | kulemba source]Musandi wa vyamoyo vya kale John W. Wells wakasanga kuti utali wa mazuŵa mu nyengo za kale ungapimika mwa kupima mphete za mafosilo gha matanthwe gha mu nyanja, cifukwa vyamoyo vinyake vikukhwaskika na kuzuzga na kucepa kwa maji gha nyanja.[16][14][14] Utali wa zuŵa apo caro capasi cikapangika ukughanaghanirika kuŵa maora 6.[14] Arbab I. Arbab wakalemba utali wa mazuŵa mu nyengo, ndipo wakasanga mzere wakupindika.[14] Arbab wakayowoya kuti ici cikafuma ku kusintha kwa unandi wa maji agho ghakhwaska kujizunguliya kwa caro capasi.[14]
Mphaka za Zuŵa
[lembaso | kulemba source]
Pa vinyama vinandi vya msana, zuŵa likwamba pa matanda kuca na kumalira apo zuŵa likunjira. Ŵanthu, na mikhaliro ya mdawuko na umanyi wa kasandiro, ŵagwiliskira ntchito maghanoghano ghanandi ghakupambana gha mphaka za zuŵa.
Mu Baibolo la Ciheberi, Genesis 1:5 likulongosora zuŵa na "mise" na "mlenji" pambere lindalongosore kupangika kwa zuŵa kuti liŵalire: "Ciuta wakachema ungweru kuti Muhanya, na mdima wakauchema kuti Usiku. Ndipo kukaŵa mise na mlenji, zuŵa lakwamba."
Zuŵa la Ŵayuda likwamba apo zuŵa likunjira panji apo usiku wanjira (apo nyenyezi zitatu zikuwoneka).
Ulaya wa nyengo yapakati nawo ukalondezga mdawuko uwu, wakumanyikwa nga ni kupenda kwa Florence: mu ndondomeko iyi, kuyowoya kuti "maora ghaŵiri mu zuŵa" kukang'anamula maora ghaŵiri pamanyuma pa kunjira kwa zuŵa, ntheura nyengo za mise zikwenera kuwezgereka zuŵa limoza mu kupenda kwa mazuŵa ghano.
Mazuŵa nga ni Usiku wa Pambere pa Khrisimasi na ghanyake ni vyakusyala vya ndondomeko ya kale apo mazuŵa gha cisangalalo ghakambanga pa mise ya zuŵa la kumanyuma.
Nthowa yakumanyikwa ya Ŵaroma ŵa kale, Ŵacayina ŵa kale, na mu nyengo ya sono, njakuti zuŵa la ŵanthu likwamba pakati pa usiku, ndiko kuti 00:00, ndipo likumala maora 24 ghose mpaka 24:00, ndiko kuti 00:00 ya zuŵa lakulondezgapo.[17][18] Ungano wa Pakati pa Vyaro wa Mzere Wapakati wa 1884 ukasimikizga kuti ukuthemba kuti luŵiro, para cingacitika, mazuŵa gha astronome na gha pa nyanja ghazamunozgeka kulikose kuti ghambe pakati pa usiku.
Mu Eguputo wa kale, zuŵa likapendekanga kufuma apo zuŵa likufuma mpaka apo likufuma so.
Pambere 1926, Turkey yikaŵa na ndondomeko ziŵiri za nyengo: ya Turkey, iyo yikapendanga maora kufuma apo zuŵa likunjira, na ya Ŵafurenci, iyo yikapendanga maora kufuma pakati pa usiku.
Vigaŵa vya Zuŵa
[lembaso | kulemba source]Ŵanthu ŵagaŵa zuŵa mu nyengo zinandi, izo zingaŵa na ng'anamulo mu mdawuko, na vyakufumapo vinyake pa umoyo wa thupi la ŵanthu. Vigaŵa vya zuŵa vilije nyengo zakuŵikika; vingapambana kuyana na umoyo wa ŵanthu panji maora gha ungweru mu malo ghanyake.[19]
Msana
[lembaso | kulemba source]Msana ni cigaŵa ca zuŵa umo ungweru wa zuŵa ukufika pasi mwakulunjika, para palije vikanizgo. Utali wa msana pakati nkhwakujumpha pacoko hafu ya zuŵa la maora 24. Vinthu viŵiri vikupangiska msana pakati kuŵa utali kuluska usiku. Zuŵa ni kadontho yayi, kweni lili na ukulu wakuwoneka. Kusazgirapo, mphepo iyo yikuzunguliya caro capasi yikupindiska ungweru wa zuŵa mwakuti unyake ukufika pasi nanga para zuŵa lili pasi pa mphepete ya kuthambo.[20] Ntheura, msana pakati ngutali pafupifupi maminiti 7 kuluska maora 12.[21]
Msana ukugaŵika so mu mlenji na muhanya. Mlenji uli pakati pa kufuma kwa zuŵa na pakati pa msana.[22] Muhanya uli pakati pa pakati pa msana na kunjira kwa zuŵa, panji pakati pa pakati pa msana na kwamba kwa mise.[23] Mu nyengo iyi, kufunda kwa thupi la ŵanthu nkhukulu comene, ngozi za pa misewu zikusazgikira, ndipo ntchito yikucepa.[24][25][26]
Matanda Kuca na Kuzirimila
[lembaso | kulemba source]
Matanda kuca na kuzirimila ni nyengo pambere zuŵa lindafume na pamanyuma pa kunjira kwake apo pali ungweru wa kawiro kweni palije ungweru wa zuŵa wakulunjika.[27] Kuzirimila kwa mlenji kukwamba pa matanda kuca na kumalira apo zuŵa likufuma, apo kuzirimila kwa mise kukwamba apo zuŵa likunjira na kumalira apo mdima wanjira.[28]

Mise yingamba pambere zuŵa lindanjire, ndipo yikukolerana na kuzirimila na usiku. Mise yikwamba pafupifupi pa 5 panji 6 koloko ya muhanya, panji apo zuŵa likunjira, ndipo yikumalira apo munthu wakuluta kukagona.[29][30][31]
Usiku
[lembaso | kulemba source]Usiku ni nyengo iyo kuthambo kwafipa; nyengo pakati pa kunjira kwa ungweru na matanda kuca apo palije ungweru wa zuŵa wakuwoneka.[32][33][34][35][36] Ungweru wakupangika wa usiku ungakhwaska umoyo wa ŵanthu na vinyama, mwaciyelezgero kuzerezga tulo.[37][38]
Mu Midawuko Yinyake
[lembaso | kulemba source]Kagaŵiro ka zuŵa mu vigaŵa kakupambana mu midawuko. Mwaciyelezgero, mu Brazil zuŵa likugaŵika mu nyengo zinayi za maora 6: madrugada kufuma pakati pa usiku mpaka 6:00 am, manhã kufuma 6:00 am mpaka pakati pa msana, tarde kufuma pakati pa msana mpaka 6:00 pm, na noite kufuma 6:00 pm mpaka pakati pa usiku.[39]
Mazuŵa gha Sabata
[lembaso | kulemba source]- Lakwamba (Monday)
- Ciŵiri (Tuesday)
- Citatu (Wednesday)
- Cinayi (Thursday)
- Cinkhondi (Friday)
- Cisulo (Saturday)
- Sabata (Sunday)
Ukaboni
[lembaso | kulemba source]- ↑ Mallory, James P.; Adams, Douglas Q. (2006). The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World. Oxford, UK: Oxford University Press. p. 124. ISBN 978-0-19-929668-2.
- ↑ "Earth Orientation Parameters". International Earth Rotation and Reference Systems Service. Archived from the original on April 26, 2015.
- ↑ L. Holford-Stevens, The History of Time (Oxford 2005) p. 6
- ↑ "day". Encyclopædia Britannica (in English). Archived from the original on 2022-07-10. Retrieved 2022-08-17.
- ↑ Certain authors caution against identifying "day" with rotation period. For example: Seligman, Courtney. "Rotation Period and Day Length". Archived from the original on 2018-09-29. Retrieved 2011-06-03.
A Cautionary Note: Because the rotation period of the Earth is almost the same as the length of its day, we sometimes get a bit sloppy in discussing the rotation of the sky, and say that the stars rotate around us once each day. In a similar way, it is not unusual for careless people to mix up the rotation period of a planet with the length of its day, or vice versa.
- 1 2 "sidereal day". Encyclopædia Britannica (in English). Archived from the original on 2022-09-26. Retrieved 2022-08-17.
- ↑ Allen, Clabon Walter & Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer. p. 296. ISBN 0-387-98746-0. Archived from the original on 2011-12-09. Retrieved 2022-08-17.
- ↑ Komhyr, Walter Dmyro (June 1980). "Operations Handbook – Ozone Observations with a Dobson Spectrophotometer". gml.noaa.gov. p. 122. Archived from the original on 2021-06-12. Retrieved 2022-08-17.
- ↑ BIPM (2014) [2006]. "Non-SI units accepted for use with the SI, and units based on fundamental constants". SI Brochure (8th ed.). Archived from the original on 2014-11-11. Retrieved 2015-01-27.
- ↑ "SI-Brochure-9". BIPM (in American English) (4.01 ed.). June 2026. pp. 140–141. doi:10.59161/AUEZ1291. Retrieved 2026-06-08.
- ↑ Veitch, Harriet (2008-04-02). "Why don't we have metric time?". The Sydney Morning Herald (in English). Archived from the original on 2022-08-21. Retrieved 2022-08-21.
- 1 2 3 4 Vera, Hector (2009). "Decimal Time: Misadventures of a Revolutionary Idea, 1793–2008". KronoScope. 9 (1–2): 29–48. doi:10.1163/156771509X12638154745382. ISSN 1567-715X. Archived from the original on 2022-08-21. Retrieved 2022-08-21.
- 1 2 3 McCarthy, Dennis D.; Hackman, Christine; Nelson, Robert A. (2008-11-01). "The Physical Basis of the Leap Second". The Astronomical Journal. 136 (5): 1906–1908. Bibcode:2008AJ....136.1906M. doi:10.1088/0004-6256/136/5/1906. ISSN 0004-6256. S2CID 124701789. Archived from the original on 2022-05-31. Retrieved 2022-08-20.
- 1 2 3 4 5 6 Arbab, Arbab I. (January 2009). "The Length of the Day: A Cosmological Perspective" (PDF). Department of Physics, Faculty of Science, University of Khartoum. 1. Archived from the original on 2022-08-20. Retrieved 2022-08-20.
- ↑ "IERS science background". Frankfurt am Main: IERS. 2013. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved August 6, 2016.
- ↑ J.Kovalesky Bureau des Longitudes (1969). "Paléo-Astronomie". L'Astronomie. 83: 411. Bibcode:1969LAstr..83..411K. Archived from the original on 21 December 2019. Retrieved 5 June 2021.
- ↑ See Plutarch, Quaestiones Romanae, 84. Archived 2021-02-09 at the Wayback Machine
- ↑ s:zh:清史稿/卷48: 起子正,盡夜子初。
- ↑ "Parts of the Day: Early morning, late morning, etc". Britannica Dictionary (in American English). Archived from the original on 2022-08-22. Retrieved 2022-08-22.
- ↑ 32′⁄2 + 34′ = 50′
- ↑ 50°/60 ÷ 360° × 2(for sunrise and set) × 24 hours ≈ 7 min
- ↑ "Definition of MORNING". www.merriam-webster.com (in English). Archived from the original on 2022-08-22. Retrieved 2022-08-22.
- ↑ "Definition of AFTERNOON". www.merriam-webster.com (in English). Archived from the original on 2022-08-22. Retrieved 2022-08-22.
- ↑ Refinetti, Roberto (2006). Circadian Physiology (2nd ed.). Taylor & Francis Group. p. 556. ISBN 978-0-8493-2233-4.
- ↑ McCabe, Paul T. (2004). Contemporary Ergonomics. CRC Press. p. 588. ISBN 0-8493-2342-8.
- ↑ Ray, James T. (1960). Human Performance as a Function of the Work–Rest Cycle. National Academy of Sciences. p. 11.
- ↑ "Definitions from the US Astronomical Applications Dept". USNO. Archived from the original on 2019-09-27. Retrieved 2011-07-22.
- ↑ "Glossary of Marine Navigation" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2017-08-29. Retrieved 2022-08-22.
- ↑ "evening, n." www.oed.com. Oxford English Dictionary. Retrieved 18 September 2023.
The close of day, esp. the time from about 6 p.m., or sunset if earlier, to bedtime; the period between afternoon and night.
- ↑ "Definition of evening in English". Britannica. Britannica. Retrieved 17 Sep 2023.
- ↑ "Definition of 'evening'". Collins Dictionary. Archived from the original on 2021-05-01. Retrieved 2022-08-22.
- ↑ "Nighttime". Cambridge Dictionary. Cambridge University Press & Assessment. Retrieved 2025-08-04.
- ↑ "Nighttime". Collins Dictionary. Harper Collins. Retrieved 2025-08-04.
- ↑ "Nighttime". Merriam-Webster.com Dictionary. Merriam-Webster. Retrieved 2025-08-04.
- ↑ "Night". Cambridge Dictionary. Archived from the original on 2022-04-01. Retrieved 2022-08-22.
- ↑ "Definition of NIGHT". www.merriam-webster.com (in English). Archived from the original on 2022-08-22. Retrieved 2022-08-22.
- ↑ Blume, Christine; Garbazza, Corrado; Spitschan, Manuel (2019). "Effects of light on human circadian rhythms, sleep and mood". Somnologie. 23 (3): 147–156. doi:10.1007/s11818-019-00215-x. ISSN 1432-9123. PMC 6751071. PMID 31534436.
- ↑ "Light pollution harms wildlife and ecosystems". DarkSky International (in English). Retrieved 2023-10-30.
- ↑ "Manual de Comunicação da Secom" (in Portuguese). Federal Senate, Brazil. Retrieved 2025-06-28.