Adolf Hitler
Adolf Hitler (20 April 1889 – 30 April 1945) wakaŵa mulongozgi wa chipani cha Nazi ndipo wakawusa Germany nga ni dictator kufuma mu 1933 mpaka mu 1945. Wakaŵa na udindo ukuru pa kuyambiska Nkhondo Yachiŵiri ya Charu Chose ku Europe kweniso pa ndondomeko za kusuzga na kukoma ŵanthu ŵa mitundu na magulu ghakupambanapambana, kusazgapo Ŵayuda ŵa ku Europe.[1]
Umoyo wake
[lembaso | kulemba source]Hitler wakababika pa 20 April 1889 ku Braunau am Inn, mu Austria-Hungary ya nyengo iyo. Mu ubonda wake wakakhala ku Austria ndipo pamanyuma wakasamukira ku Germany.
Mu 1914, wakajoyina ŵasilikari ŵa Germany mu Nkhondo Yakwamba ya Charu Chose. Nkhondo yikati yamara, wakamba kunjira mu magulu gha ndyali gha ku Munich.[2]
Chipani cha Nazi
[lembaso | kulemba source]Mu 1919, Hitler wakanjira mu gulu la ndyali ilo pamanyuma likazgoka National Socialist German Workers' Party, ilo likamanyikwanga kuti chipani cha Nazi. Mu 1921, wakazgoka mulongozgi wa chipani ichi.
Chipani cha Nazi chikathandazganga fundo za kusankhana mitundu, kususka Ŵayuda, kukhozga ulamuliro wa dictator na kukuzga charu cha Germany mwa kutora malo gha vyaru vinyake.[3]
Kunjira mu boma
[lembaso | kulemba source]Pa 30 January 1933, President Paul von Hindenburg wakasankha Hitler kuŵa Chancellor wa Germany. Hitler wakatora mwaŵi wa udindo uwu kuti wamazge demokilase na kukhazikiska ulamuliro wa chipani cha Nazi.
Mu 1934, Hitler wakatora mazaza gha pulezidenti na Chancellor na kujipanga kuŵa mulongozgi mukuru wa charu.[4]
Ulamuliro wa Nazi
[lembaso | kulemba source]Mu nyengo ya Hitler, boma la Nazi likazenga ndende zakusungiramo ŵanthu, likakanizga wanangwa wa ŵanthu, ndipo likasuzga ŵanthu awo likawonanga kuti mbalwani ŵake. Ŵayuda ŵa ku Europe ŵakasuzgika na kukomeka mu ndondomeko iyo yikumanyikwa kuti Holocaust.
Boma la Nazi likawukiranga vyaru vinyake na kutora malo ghawo. Kuwukira kwa Poland pa 1 September 1939 kukapangiska kuti Britain na France ziyambe nkhondo na Germany, ndipo Nkhondo Yachiŵiri ya Charu Chose yikamba ku Europe.[5]
Nyifwa
[lembaso | kulemba source]Mu mazuŵa ghaumaliro gha nkhondo, ŵasilikari ŵa Soviet ŵakanjira mu Berlin. Hitler wakafwira mu mzinda wake wa pasi pa charu pa 30 April 1945. Pamanyuma pake, Germany ya Nazi yikathereskeka pa 8 May 1945.
Chiharo
[lembaso | kulemba source]Hitler wakukumbukika nga ni mulongozgi wa ulamuliro wakusuzga chomene uwo ukapangiska nkhondo, kukoma ŵanthu mamiliyoni ghanandi na kuwonongeka kwa vyaru vinandi. Mbiri yake yikusambizga za ngozi za kusankhana mitundu, ulamuliro wa dictator na kususka wanangwa wa ŵanthu.
Vithuzi vyakulongola Adolf Hitler
[lembaso | kulemba source]- Hitler mu nyengo ya ulamuliro wake
- Hitler pa ntchito ya boma
- Hitler na Benito Mussolini
- Chithuzithuzi cha Hitler mu 1933
Ukaboni
[lembaso | kulemba source]- ↑ "Adolf Hitler". United States Holocaust Memorial Museum.
- ↑ "Adolf Hitler: Early Years, 1889–1921". United States Holocaust Memorial Museum.
- ↑ "Adolf Hitler". United States Holocaust Memorial Museum.
- ↑ "Adolf Hitler". Deutsches Historisches Museum.
- ↑ "Adolf Hitler". United States Holocaust Memorial Museum.