İçeriğe atla

Pessinus

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Pessinus
Grekçe: Πεσσινούς veya Πισσινούς
{{{açıklama}}}
Pessinus Antik Kenti
Türkiye üzerinde Pessinus
Pessinus
Pessinus
Türkiye haritasındaki konumu.
KonumBallıhisar, Sivrihisar, Eskişehir,
 Türkiye
BölgeFrigya
Koordinatlar39°19′53″N 31°35′00″E / 39.331448°K 31.583280°D / 39.331448; 31.583280
TürYerleşim yeri
Kilise bölgesi
Sit ayrıntıları
Pessinus
arkeolojik sit, antik kent
önemli kişigallus Değiştir
bağlılığıEskişehir Müze Müdürlüğü Değiştir
ülkesiTürkiye Değiştir
içinde bulunduğu idari birimSivrihisar Değiştir
içinde/üzerinde bulunduğu fiziksel yerİç Anadolu Bölgesi Değiştir
konum koordinatları39°19′54″K 31°34′51″D, 39°20′2″K 31°35′4″D Değiştir
korunmuşluk durumukorunmuş Değiştir
Pessinus bölgesi, Sivrihisar, Eskişehir
Antik Pessinus Kenti'nin kabartma haritada görünümü. Eskişehir Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir.

Pessinus (Grekçe: Πεσσινούς veya Πισσινούς), tarihsel süreçte Frigya’nın en önemli dinsel merkezlerinden biri olmanın yanı sıra, günümüz Anadolu’sunun köklü antik kentlerinden ve piskoposluk merkezlerinden biridir. Yerleşim, Ankara-Eskişehir kara yolu üzerinde Sivrihisar'ın 16 km güneyindeki Ballıhisar'da bulunmaktadır.

Yerleşim, İç Anadolu platosunda, deniz seviyesinden yaklaşık 950 metre yükseklikte, Sakarya Nehri'ni besleyen yan vadilerden birinde kurulmuştur. Günümüzde Eskişehir’in Sivrihisar ilçesine 13 kilometre mesafede bulunan Ballıhisar köyü, antik Pessinus kentinin kalıntıları üzerine yayılmıştır. Kent, Roma Katolik Kilisesi hiyerarşisinde ünvan piskoposluğu (titular see) statüsünü günümüzde de korumaktadır.

Friglerce Kibele diye de adlandırılan ana tanrıçanın bulunduğu en önemli tapınma yerlerinden biri olarak bilinmektedir. Gökten inen tanrıça idolünün (büyük olasılıkla bir meteor olan siyah taşın) bulunduğu yerdi. Romalılar, Kartaca'ya karşı olan savaşı kazanabilmek için bu taşı MÖ 204 yılında Roma'ya götürmüşler ve bunu Magna Mater (Ulu ana) diye adlandırmışlardır.

Pessinus ana tanrıça için yapılmakta olan törenlere sahne olmuş ve o dönemlerde kendini ana tanrıçaya adayanların merkezi konumuna gelmiştir. Erkeklerin kendilerini ana tanrıçaya adamak için Pessinus'ta erkeklik organlarını kestiği bilinmektedir.

Map of Pessinus by Charles Texier (1834).
Fransız gezgin Charles Texier tarafından 1834 yılında hazırlanan, Pessinus harabelerine ait varsayımsal alan planı

Tanımlama

[değiştir | kaynağı değiştir]

Tapınak Alanı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Pessinus'ta 1967 ile 1972 yılları arasında gerçekleştirilen kazılar sonucunda detaylı biçimde incelenebilmiş yegâne alan, kentin tapınak kompleksidir. 1980’li yıllarda M. Waelkens (Sagalassos kazılarının eski başkanı) ve ardından 2006–2012 yılları arasında Ghent Üniversitesi’nden Verlinde tarafından yürütülen mimari araştırmalar, günümüze yalnızca muazzam temel kalıntıları ulaşabilmiş bu Korinth düzenindeki peripteral tapınağın rekonstrüksiyonunu ve mimari analizini mümkün kılmıştır.[1]

Alanda yürütülen bu kapsamlı çalışmalar, kült yapısının Erken Roma İmparatorluk Dönemi’ne, Tiberius evresine (MS 25–35) tarihlendiğini ve doğrudan imparatorluk kültüne (Sebasteion) adandığını ortaya koymuştur. Böylelikle arkeolog Fransız gezgin Charles Texier’nin 1834 yılında tapınak temellerini ilk "keşfettiğinde" öne sürdüğü, buranın ünlü Kibele Tapınağı olduğuna dair tarihsel yanılsama da kesin olarak düzeltilmiştir.[2]

Verlinde’in tespitlerine göre mimarlar, yapının tasarımında katı bir ızgara sistemi esas almıştır. Sütunlar arası açıklıkları ve sütun yüksekliklerini belirleyen temel modül, sütun alt çapı olan 0,76 metreye eşittir. Her bir sütun arası açıklığın iki modüle (1,52 metre) denk gelmesi, bu yapının antik mimaride "sistylos" (dar sütun aralıklı) düzenin yetkin bir örneği olduğunu göstermektedir.

Tapınak yapısının sıradışı genişlikteki basamaklı podyumu, Hellenistik Dönem ve Erken İmparatorluk Çağı’na ait pseudodipteros (yalancı çift sıra sütunlu) tapınak mimarisinin belirgin izlerini taşımaktadır. İnşa dönemi Tiberius saltanatına tarihlense de dekoratif yontularda ve heykeltıraşlıkta muhafazakar bir Augustus üslubunun benimsenmiş olması, tasarımın henüz Geç Augustus Dönemi'nde (yaklaşık MS 15) şekillendiğini gösterir.

Tapınak, merkezî bir merdiven yapısını seyirciler için ayrılmış iki cavea kanadıyla birleştiren anıtsal bir tiyatronun hemen arkasında heybetle yükselmektedir. Verlinde, cavea üzerinde koruyucu bir parapet ile yükseltilmiş özel oturma sıralarının bulunmasından hareketle —ki bu düzenleme Grek Doğu dünyasında gladyatör gösterileri için kullanılan tiyatroların karakteristik bir özelliğidir— bu tiyatral alanın ritüel amaçlı kullanıldığını ve gladyatör dövüşlerine ev sahipliği yaptığını öne sürmüştür.

Söz konusu gladyatör müsabakalarının kural olarak imparatorluk kültüyle iç içe geçtiği göz önüne alındığında Verlinde, epigrafik belgelerle zaten varlığı kanıtlanmış olan imparator kültünün bu mimari doku vasıtasıyla bir kez daha doğrulandığını savunmaktadır. Ayrıca, İtalya'daki Geç Cumhuriyet Dönemi kutsal alanlarından (örneğin Tivoli'deki Hercules Victor Kutsal Alanı) ilham alan ve imparatorluk kültüyle doğrudan ilişkilendirilen bu tür "tiyatrolu tapınak" tipolojisinde belirgin bir mimari süreklilik bulunduğuna dikkat çekmiştir. Stratonikeia'daki Augustus Kutsal Alanı da[3] benzer şekilde bir tiyatrolu tapınak örneğidir[4] ve Pessinus'taki kutsal alan için doğrudan bir mimari model oluşturmuş olması muhtemeldir.

Panorama of the temple zone.
Ballıhisar’daki camiden tapınak alanının görünümü (A. Verlinde tarafından çekilen fotoğraf ve oluşturulan panoramik montaj)

Sütunlu Meydan

[değiştir | kaynağı değiştir]
Pessinus Antik Kenti'nde bulunan tabela

Merdivenli tiyatronun önünde yer alan sütunlu meydanın imparatorluk kompleksinin bir parçası olduğu düşünülmekteydi. Ancak bu görüş, söz konusu yapıyı MÖ 2. yüzyılın sonlarına tarihlendiren Verlinde tarafından reddedilmiştir.[5] Sıvanmış kireçtaşından (stucco lustro)[6] inşa edilen kompleksin mimarisi, Miletos'taki Eudemos Gymnasionu (MÖ 3. yüzyılın sonları) gibi Hellenistik dönem palaestralarının üslubunu yansıtmaktadır. Miletos'taki bu yapıyla büyük benzerlikler gösteren Pessinus'taki meydan, Verlinde tarafından Rodos tipi bir peristyle sahip bir quadriporticus—yani kuzeyinde yüksek (İon düzeninde) bir sütun dizisi, diğer üç kanadında ise Dor düzeninde daha alçak sütunlar bulunan bir alan—olarak rekonstrue edilmiştir. Quadriporticus, doğudaki burun üzerinde yer alan ve Erken İmparatorluk Dönemi tapınağının öncülü olan Hellenistik akropolün (sitadel) bir eklentisi niteliğindeydi.

Hellenistik Dönem'de bir saray ile gymnasionun (okul) aynı komplekste birleştirilmesi, Yunan dünyasında oldukça tipik bir olguydu. Radyokarbon arihlendirmeleri ve seramik analizleri, palaestranın (spor salonu) Geç Hellenistik Dönem'deki bir yangınla tahrip olduğunu göstermektedir; bu durum, işlevsel bir birim olarak sütunlu meydanın ömrünün kısa sürdüğüne işaret eder.

Quadriporticus yıkıldıktan sonra, alanın tapınaktaki gladyatör dövüşleri için kaplamasız bir arena olarak kullanılmış olabileceğinden, Erken Roma Dönemi'nde yeniden inşa edilmedi. MS 3. yüzyıla gelindiğinde ise alan; elips biçiminde yeni bir tiyatro ve anıtsal bir gömüt anıtına (heroon) sahip geniş, mermer kaplı bir meydan inşa edilerek anıtsallık kazandı. Bu nitelikli dönüşüm, güney ve kuzey uçlarına anıtsal zafer takı şeklinde kent kapılarının eklendiği cardo maximusun geçirdiği anıtsallaşma evresiyle de tam bir paralellik göstermektedir.

Tarihçe

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kökeni

[değiştir | kaynağı değiştir]

Mitolojik Kral Midas’ın (MÖ 738-696?) Pessinus’tan geniş bir Frig krallığını yönettiği söylenir; ancak 1967’den bu yana yürütülen arkeolojik araştırmalar, kentin en erken MÖ 400 civarında geliştiğini göstermiştir. Bu durum, kentin erken Frig kökenlerine dair her türlü tarihsel iddiayla çelişmektedir.

Antik geleneklere göre Pessinus, Frig Meter’i ("Ana") olan tanrıça Kibele’nin başlıca kült merkeziydi. Söz konusu gelenek, Kybele kültünü Erken Frig Dönemi’ne (MÖ 8. yüzyıl) tarihlendirir ve tanrıçanın ilk "görkemli" tapınağının inşa edilmesini, hatta kentin kuruluşunu Kral Midas (MÖ 738-696?) ile ilişkilendirir. Bununla birlikte, Pessinus’un Frig geçmişi hem tarihsel hem de arkeolojik açıdan hâlen belirsizliğini korumaktadır. Örneğin coğrafyacı Strabon (12.5.3), rahiplerin "antik çağlarda" güçlü hükümdarlar olduğunu yazmaktadır; ancak Pessinus’un Frig Dönemi’nde dynastai ("beyler") tarafından yönetilen bir tapınak devleti olup olmadığı net değildir.

Hellenistik Dönem

[değiştir | kaynağı değiştir]

En geç MÖ 3. yüzyılda Pessinus, "Galloi" olarak adlandırılan ve Ana Tanrıça'ya hizmet eden hadım rahiplerin oluşturduğu dinî bir oligarşi tarafından yönetilen bir tapınak devletine dönüşmüştü. Kelt kabilelerinin MÖ 278/277 yıllarında Küçük Asya'ya gelişi ve "Filler Savaşı" olarak bilinen çatışmada (olasılıkla MÖ 268) I. Antiokhos tarafından mağlup edilmelerinin ardından Keltler, Kuzey-Orta Anadolu'da sonradan Galatya adıyla anılacak bölgeye yerleştiler. Bu kabilelerden Tolistobogii kolu, Gordion ile Pessinus arasındaki Frig topraklarını işgal etti. Ancak bu erken evrede tapınak devletinin fiilen Galat kontrolü altına girip girmediği tartışmalıdır. Cicero’nun aktardığına göre (Har. Resp. 8.28) Selevkos kralları bu kutsal alana derin bir bağlılık duyuyorlardı.

Roma'nın Pessinus ile olan ilişkileri ise oldukça erken bir tarihe dayanmaktadır. MÖ 205/204 yıllarında, İkinci Pön Savaşı'nın sürdüğü sırada gerçekleşen bir dizi göktaşı yağmurundan endişeye kapılan Romalılar, Sibylla Kitapları'na başvurduktan sonra İda Dağı'nın Büyük Anası'nın (Magna Mater Idaea ya da bilinen adıyla Kibele) kültünü Roma'ya getirmeye karar verdiler. Müttefikleri I. Attalos'un (MÖ 241-197) desteğini aldılar ve onun yönlendirmesiyle Pessinus'a giderek tanrıçanın en önemli simgesi sayılan—gökten düştüğüne inanılan büyük, siyah bir taşı—alıp Roma'ya götürdüler (Livy 10.4-11.18).

Bergama Krallığı MÖ 3. yüzyılın sonlarına doğru Pessinus üzerinde belirli bir denetim kurmuş gibi görünmektedir. Muhtemelen Galatya'nın Bergama egemenliğine girdiği MÖ 183 sonrasında, Attalos kralları tarafından Pessinus'a adak niteliğinde bir kutsal alan kazandırıldı.

MÖ 1. yüzyıl ise Orta Anadolu'da birbiri ardına değişen yöneticiler nedeniyle Pessinus açısından son derece çalkantılı bir dönem oldu. Strabon’un aktardığı üzere (12.5.3) rahipler ayrıcalıklarını kademeli olarak kaybettiler. Mithridates Savaşları (MÖ 89-85; 83-81; 73-63) bölge genelinde siyasi ve ekonomik bir çöküşe yol açtı. Tolistobogii boyunun tetrarşı ve Roma’nın sadık vasalı Deiotaros'un MÖ 67/66 veya 63 yılında Galatya kralı olmasıyla birlikte Pessinus, bağımsız kutsal beylik statüsünü resmen yitirdi.

Roma İmparatorluk Dönemi

[değiştir | kaynağı değiştir]

MÖ 36 yılında Galatya'nın yönetimi Marcus Antonius tarafından Kral Amyntas'a devredilmiştir. Hükümdarın ölümünün ardından, İmparator Augustus döneminde Galatların krallığı Roma İmparatorluğu tarafından ilhak edilerek Galatya eyaletine dönüştürülmüştür. Pessinus, Galat kabilelerinden Tolistobogii'nin idari başkenti olmuş ve kısa süre içinde sütunlu caddesi ile İmparatorluk Kültü Tapınağı gibi çok sayıda anıtsal yapıyla donatılmış, gerçek anlamda bir Greko-Romen polis (kent-devlet) niteliği kazanmıştır.

Ankara'daki Augustus ve Roma Tapınağı'nın sol anta (duvar çıkıntısı) üzerindeki rahip listesi, Tiberius'un principatus (hükümdarlık) döneminin sonlarına doğru Pessinuslu iki yurttaşın Ancyra'daki eyalet imparatorluk kültünün başrahipliğini üstlendiğini göstermektedir: MS 31/32'de M. Lollius ve MS 35/36'da Q. Gallius Pulcher. Strabon, Pessinus'u Halys (Kızılırmak) Nehrinin batısındaki en büyük pazar yeri (emporion) olarak adlandırmıştır. Özellikle tahıl ve yün olmak üzere Anadolu yaylalarından gelen ürünlerin burada ticaretinin yapıldığı kabul edilebilir. Thasos adasından gelen ve olasılıkla MÖ 3. yüzyılın ilk çeyreğine tarihlenen damgalı bir şarap amphorası kulpu, bu ticaretin somut bir kanıtı olup aynı zamanda Pessinus'ta ele geçen en erken yazılı belgedir.

MÖ 25'ten hemen sonra, Pessinus tapınak devletinin kentleşme ve bir Yunan polisine dönüşme süreci başlamıştır. Korinth düzenindeki bir tapınak ile cardo maximus (kuzey-güney ana caddesi) gibi yapılar, kentin yaklaşık 6 km kuzeyinde yer alan İstiklalbağı'ndaki mermer ocaklarından çıkarılan taşlarla inşa edilmiştir. Tolistobogii boyunun yaşadığı alanın bir kısmını alan ve Babadat yakınlarında yeni kurulan Germakoloneia kolonisinin sınırları gibi Pessinus'un da sınırları bu dönemde belirlenmiş olmalıdır. Pessinus ve diğer Galatya kentlerinin, lex Pompeia (Pompeius Yasası) ile Pontus-Bitinya kentlerinin anayasası temel alınarak düzenlenen bir idari yapıya kavuşturulduğu öne sürülmektedir.

3D reconstruction of the 'theatre-temple' at Pessinus.
Pessinus’taki Korinth düzenindeki peripteros tapınağın 3B görselleştirmesi (A. Verlinde tarafından hazırlanmıştır)..

Anıtlardan edinilen bilgilere göre Pessinus; gymnasion, tiyatro, arşiv binası ve hamamlar da dahil olmak üzere pek çok kamu yapısına sahipti. Oluklar ve pişmiş toprak borular vasıtasıyla işleyen gelişmiş bir su tedarik sistemi de açığa çıkarılmıştır. Erken İmparatorlık Dönemi'nin en etkileyici kamusal inşası, ilk bölümü Augustus Dönemi'ne tarihlendirilen kanalizasyon/kanal sistemidir.[7] Bu sistem, Pessinus’u kateten ve kentin ana kuzey-güney aksını (cardo maximus) oluşturan mevsimlik Gallos Nehri'nin sularını tutmak ve tahliye etmek amacıyla tasarlanmıştı. Kanal, MS 1. yüzyıldan 3. yüzyıla kadar sürekli genişletilerek nihayetinde yaklaşık 500 metre uzunluğa ve 11 ila 13 metre genişliğe ulaştı. Günümüze yalnızca seyircilerin oturduğu cavea bölümünün oturtulduğu alanın ulaştığı büyük tiyatronun tam olarak ne zaman inşa edildiği bilinmemekle birlikte, yapının Hadrianus Dönemi'nde onarıldığı veya süslendiği anlaşılmaktadır.

Tiberius'un hükümdarlığı döneminde inşa edilen diğer anıtsal yapılar arasında; kanalın kuzeybatı ucundaki bir tepe üzerinde yükselen ve eyalet İmparatorluk kültüne adanmış mermer peripteros planlı tapınak (Sebasteion) ile önünde tiyatroyla birleştirilmiş anıtsal bir merdiven (dinsel gösterilerin ve gladyatör dövüşleri gibi etkinliklerin gerçekleştirildiği bir orkhestra ile birlikte) yer almaktaydı. Vadinin daha aşağı kısmındaki sütunlu meydan ise Verlinde tarafından rekonstrue edilmiştir.[8] Geçmişte bu yapının hatalı bir biçimde Tiberius Dönemi'ne ait olduğu kabul edilmekteydi;[9] ancak yapılan araştırmalar, söz konusu anıtın Hellenistik Dönem'e (MÖ 2. yüzyılın sonu - 1. yüzyılın başı) tarihlendiğini ve tapınak kompleksinden önce var olan sitadel (akropol) ile çağdaş olduğunu ortaya koymuştur.[10]

Geç Antik Çağ

[değiştir | kaynağı değiştir]

Hristiyanlık bölgeye 3. yüzyılda ulaşmış, 4. yüzyılın sonunda ise Augustus Tapınağı kapatılarak ibadete dışlanmıştır.[11] Pessinus'ta Hristiyanlığın yükselişinin bir göstergesi sayılabilecek bir gelişme olarak İmparator Dinden Dönen (Apostat) Julianus, kente bir hac ziyareti gerçekleştirmiş ve Kibele'nin kutsal alanına (hieron) gösterilen saygısızlıktan duyduğu öfkeyi dile getirdiği sert bir mektup kaleme almıştır.[12] Civar yerleşimler yaklaşık 398 yılında, Pontus Sivil Diocesis’i bünyesinde yeni kurulan Galatia Salutaris eyaletinin başkenti olarak yapılandırılmış ve kent bir Metropolitlik Makamı (başpiskoposluk merkezi) statüsü kazanmıştır. Bölge, ilerleyen süreçte Bizans İmparatorluğu'nun Anatolikon Thema’sının bir parçası hâline gelmiştir.

MS 8. yüzyılın başlarında (MS 715 civarı), Pessinus kenti komşusu Orkistos ile birlikte bir Arap akını sonucu tahrip edilmiştir. Alan, 11. yüzyılın sonlarında Selçuklu Türklerinin eline geçene kadar Bizans denetiminde kalmıştır. Bu süreçten sonra Pessinus, yaklaşık 900 metre yükseklikte yer alan, tam korumalı yapısı nedeniyle zamanla nüfusu azalarak gözden ırak bir dağ köyüne dönüşmüştür.

Kilise Tarihi

[değiştir | kaynağı değiştir]

MS 398 civarında Pessinus, Roma İmparatorluğu'nun yeni kurulan Galatia Salutaris (Galatia Secunda) eyaletinin başkenti olarak yapılandırılmış ve Konstantinopolis Patrikhanesi'ne bağlı bir Metropolitlik Başpiskoposluk Makamı hâline gelmiştir.

Kentin 7. yüzyılda Arap akınları sonucu tahrip edilmesine karşın, en azından 11. yüzyıla kadar metropolit başpiskoposlar görev yapmaya devam etmiştir. Ancak nihayetinde, Türk (Selçuklu ve sonrasında Osmanlı) Müslüman egemenliği altında piskoposluk makamı işlevini yitirerek lağvedilmiş ve in partibus infidelium ("inançsızların topraklarında kalan makam") statüsüne geçmiştir.

20. yüzyılın başlarında ise bu unvan, hem Latin hem de kısa ömürlü bir Ermeni Katolik havarisel halefiyet (Apostolik veraset) hattında nominal (itibari) olarak yeniden canlandırılmıştır

Kilise Eyaleti Yapılanması

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Pseudo-Epiphanios tarafından Bizans İmparatoru I. Herakleios döneminde (yaklaşık 640) derlenen Notitia Episcopatuum kayıtlarında Pessinus Makamı, Konstantinopolis Patrikhanesi’ne bağlı Metropolitlikler arasında 18. sırada yer almakta ve kendisine bağlı yedi suffragan (bağlı piskoposluk) bulunmaktadır: Amorium, Klaneos (günümüzde itibarî/titüler piskoposluk statüsündedir), Eudoksias (itibarî piskoposluk), Petinessus (itibarî piskoposluk), Trocmades (aynı şekilde itibarî piskoposluk; filozof olan değil, koruyucu azizinin adıyla (P)lotinus olarak da anılır), 'Germocolonia' (yani Galatya'daki Germa) ve 'Palia' (aşağıda geçen Spalea ile karşılaştırınız).
  • Bizans İmparatoru VI. (Bilge/Filozof) Leon (866–912) dönemine ait Notitia Episcopatuum listesinde ise Pessinus, 19. Metropolitlik olarak sıralanmıştır. Ancak bağlı yedi suffragan piskoposluk oldukça değişmiştir: Yeniden 'Germocolonia', yine '(P)Lotinus' (= yukarıdaki Trocmades), bir kez daha Petinessus, 'Synodium' (tanımlanamamıştır, muhtemelen bir yazım hatasıdır), 'Sant'Agapeto' (yani Myrica, itibarî makam), Orcistus (itibarî makam) ve büyük olasılıkla Galatya'daki Justinianopolis olan 'Spalea' (itibarî makam).[13]

Yerleşik Bizans Metropolit Başpiskoposları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihsel kayıtlardan varlığı tespit edilen metropolit başpiskoposları kronolojik olarak şunlardır:

  • Demetrios (Demetrius): Yaklaşık 403 yılında ilk kez belgelenmiş, yaklaşık 405 civarında sürgüne gönderilmiştir.
  • Pius: 431 yılında görevde olduğu kaydedilmiştir.
  • Theoktistos (Teoctistus): M.S. 449–451 yılları arasında etkin kalmıştır.
  • Akakios (Acacius): 536 kayıtlarında geçmektedir.
  • Georgios (Georgius): Yaklaşık 600 yıllarında görev yapmıştır.
  • Ioannes (Johannes): 680 yılı kayıtlarında yer almaktadır.
  • Konstantinos (Constantinus): 692 yılında belgelenmiştir.
  • Gregorios (Gregorius): 787 yılı kayıtlarında adı geçer.
  • Eustratios (Eustratius): 879 yılı kayıtlarında mevcuttur.
  • Eusebios (Eusebius): M.S. 944–945 yıllarında faal olduğu bilinmektedir.[14]
  • Genesios (Genesius): Bir mühür (sigillium) buluntusundan hareketle 10. yüzyılın ilk yarısına tarihlenmektedir.[15]
  • Nikolaos (Nicolaus): 1054 yılı kayıtlarında belgelenmiştir.

Latin Unvan Makamı (Titüler Başpiskoposluk)

[değiştir | kaynağı değiştir]

Roma Katolik Başpiskoposluğu, Latince adı Pessinus (Pessinuntinus) veya İtalyanca Pessinonte olarak anılan unvan makamı (titüler başpiskoposluk) statüsüyle en geç 1901 yılında itibari olarak yeniden tesis edilmiştir.

Metropolitlik (en yüksek) derecesindeki bu titüler makamda görev yapmış başpiskoposlar kronolojik olarak şunlardır:

  • Vincenzo Di Giovanni: 22 Mart 1901 – 20 Temmuz 1903 (görevdeyken vefat etti)
  • Emilio Parodi, C.M.: 27 Mart 1905 – 10 Ekim 1905 (daha sonra Sassari Başpiskoposu)
    • Isaac Hagian: 6 Mayıs 1905 – 1908 (görevdeyken vefat etti)[16]
  • Constant-Ludovic-Marie Guillois: 31 Mayıs 1907 – 22 Ekim 1910 (görevdeyken vefat etti)
  • Antun Bauer: 20 Ocak 1911 – 26 Nisan 1914 (daha sonra Zagreb/Zagabria Başpiskoposu)
  • Robert William Spence, O.P.: 2 Mayıs 1914 – 6 Temmuz 1915 (daha sonra Adelaide Başpiskoposu)
  • José Alves de Mattos: 9 Aralık 1915 – 9 Nisan 1917 (görevdeyken vefat etti)
  • William Barry: 7 Nisan 1919 – 8 Mayıs 1926 (daha sonra Hobart Başpiskoposu)
  • Nicola Giannattasio: 24 Haziran 1926 – 24 Ağustos 1959 (görevdeyken vefat etti)
  • Gerald Patrick Aloysius O'Hara: 17 Ekim 1959 – 16 Temmuz 1963 (görevdeyken vefat etti)
  • Paul Joseph Marie Gouyon: 6 Eylül 1963 – 4 Eylül 1964 (daha sonra Rennes Başpiskoposu)
  • Gabriel Ganni: 2 Mart 1966 – 15 Ocak 1971 (daha sonra Basra/Bassora Başpiskoposu)

Makam, 1971 yılından bu yana münhal (boş) durumdadır.

Ermeni Katolik Unvan Makamı

[değiştir | kaynağı değiştir]

1905 yılında Ermeni Katolik Kilisesi hiyerarşisi bünyesinde metropolitlik derecesinde bir unvan makamı (titüler başpiskoposluk) olarak tesis edilen bu makam, Latince metinlerde Pessinuntinus Armenorum, İtalyanca resmi kayıtlarda ise Pessinonte ismiyle belgelenmiştir.

1915 yılında lağvedilen bu makamda, varlığı boyunca metropolit kademesinde yalnızca tek bir din adamı görev yapmıştır:

  • Isaac Hagian: 5 Haziran 1905 – 1908? (emeritus/emekli başpiskopos olarak). Bu göreve atanmadan önce Ermeni Katolik Sebaste (Sivas) makamının ilk başpiskoposu (1892–1905) olarak görev yürütmüştür.

Kazı Tarihçesi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Pessinus'taki tapınak alanı ilk kez 1834 yılında Fransız mimar ve arkeolog Charles Texier tarafından, Gallos Irmağı boyunca uzanan köyün güney kesiminde tespit edilmiştir. Kente yönelik ilk sistemli kazılar Ghent Üniversitesi bünyesinde gerçekleştirilmiş; alan 1967–1973 yılları arasında Pieter Lambrechts, 1987–2008 yılları arasında ise John Devreker başkanlığındaki ekip tarafından kazılmıştır.[17] Tapınak yapısını detaylı biçimde ele alan Angelo Verlinde'in doktora tezi 2012 yılında tamamlanmış ve 2015'te yayımlanmıştır.[18]

Görkemli antik yerleşimde günümüze dek en kapsamlı araştırmaların yürütüldüğü alan, tapınak ve çevresini kapsayan B Sektörü olmuştur. Ballıhisar Vadisi'nin kuzey girişine yakın konumlanan ve Akropolis olarak adlandırılan I Sektörü haricinde, kentin diğer bölümlerinde henüz ayrıntılı bir kazı çalışması gerçekleştirilmemiştir.[19] 2009 yılından bu yana kentteki arkeolojik araştırmalar, Gocha Tsetskhladze başkanlığındaki Melbourne Üniversitesi ekibi tarafından sürdürülmektedir.

Galeri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ Verlinde, A. 2012, The Temple Complex of Pessinus. Archaeological Research on the Function, Morphology and Chronology of a Sanctuary in Asia Minor (unpublished PhD thesis, Ghent University). This dissertation is in the process of being published as a monograph (forthcoming, 2013: Monographs of Antiquity).
  2. ↑ Texier, C. 1839, Description de l'Asie Mineure faite par ordre du gouvernement français de 1833 à 1837: Beaux-arts, monuments historiques, plans et topographie des cités antiques I, Paris.
  3. ↑ Mert, I.H. 2008, Untersuchungen zur hellenistischen und kaiserzeitlichen Bauornamentik von Stratonikea, Tübingen.
  4. ↑ Hanson, J.A. 1959, Roman Theater-Temples, Princeton, N.J.
  5. ↑ Verlinde, A. 2010, op. cit.
  6. ↑ Laken, Lara (5 Eylül 2018). "Pessinonte : les stucs peints". Anatolia Antiqua. 15 (1): 183-186. doi:10.3406/anata.2007.1232. 10 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi11 Ağustos 2026.
  7. ↑ Waelkens, M. 1984, Le système d'endiguement du torrent, in Devreker, J. and Waelkens, M., Les fouilles de la Rijksuniversiteit te Gent à Pessinonte 1967–1973, 77-141.
  8. ↑ Verlinde 2010, op. cit.
  9. ↑ Waelkens, M. 1986, The Imperial Sanctuary at Pessinus: Epigraphical and Numismatic Evidence for its Date and Identification, EpigAnat 7, 37-72.
  10. ↑ Verlinde, A. 2010, Monumental Architecture in Hellenistic and Julio-Claudian Pessinus, Babesch 85, 111-139.
  11. ↑ Verlinde 2012, op. cit.
  12. ↑  Herbermann, Charles, (Ed.) (1913). "Pessinus". Katolik Ansiklopedi (İngilizce). New York: Robert Appleton Company.
  13. ↑ Hieroclis Synecdemus et notitiae graecae episcopatuum… ex recognitione by Gustavi Parthey (p. 66, nº 279) reports the see "Spania or Giustinianopoli", which Lequien identified, by transcription error, with Aspona (Oriens christianus in quatuor Patriarchatus digestus, col. 480, line 1).
  14. ↑ Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Berlin-Boston (2013), #21818
  15. ↑ Vitalien Laurent, Le corpus des sceaux de l'empire Byzantin, vol. V/1, Paris 1963, nº 500.
  16. ↑ Probably titular bishop of Pessinonte degli Armeni.
  17. ↑ Lamsens, Frederic. "Pessinous Excavations Project - About the project". www.archaeology.ugent.be. 19 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  18. ↑ Verlinde, A. 2015, The Roman sanctuary site at Pessinus: from Phrygian to Byzantine times (Leuven, Peeters: 2015).
  19. ↑ Devreker, J., Thoen, H. and Vermeulen, F. 2003, Excavations in Pessinus: the so-called acropolis. From Hellenistic and Roman cemetery to Byzantine castle, Ghent.

Bibliyografya

[değiştir | kaynağı değiştir]
Antik site
Kilise tarihi
  • Heinrich Gelzer, Ungedruckte und ungenügend veröffentlichte Texte der Notitiae episcopatuum, in: Abhandlungen der philosophisch-historische classe der bayerische Akademie der Wissenschaften, 1901, s. 534, nº 25.
  • Pius Bonifacius Gams, Series episcoporum Ecclesiae Catholicae, Leipzig 1931, s. 441
  • Michel Lequien, Oriens christianus in quatuor Patriarchatus digestus, Paris 1740, Cilt I, süt. 489-492
  • Sophrone Pétridès, lemma 'Pessinus', in Catholic Encyclopedia, Cilt XI, New York 1911

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Pessinus&oldid=37805814" sayfasından alınmıştır