Nenda kwa yaliyomo

Sierra Leone

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Republic of Sierra Leone
Bendera ya Sierra Leone Nembo ya Sierra Leone
Bendera Nembo
Kaulimbiu ya taifa: Unity - Freedom - Justice (Umoja, Uhuru, Haki)
Wimbo wa taifa: High We Exalt Thee, Realm of the Free (Twakusifu nchi ya watu huru)
Lokeshen ya Sierra Leone
Mji mkuu Freetown
8°31′ N 13°15′ W
Mji mkubwa nchini Freetown
Lugha rasmi Kiingereza
Serikali Jamhuri
Julius Maada Bio
Uhuru
kutoka Uingereza
27 Aprili 1961
Eneo
 - Jumla
 - Maji (%)
 
71,740 km² (ya 119)
1.1
Idadi ya watu
 - Julai 2023 kadirio
 - 2000 sensa
 - Msongamano wa watu
 
8,909,040 (ya 100 1)
5,426,618
112/km² (ya 114 1)
Fedha Leone (SLL)
Saa za eneo
 - Kiangazi (DST)
GMT (UTC+0)
(UTC)
Intaneti TLD .sl
Kodi ya simu +232

-


Sierra Leone, rasmi kama Jamhuri ya Sierra Leone, ni nchi katika Afrika ya Magharibi, inayopakana na Guinea kaskazini na kaskazini-mashariki, Liberia kusini-mashariki, na Bahari ya Atlantiki magharibi. Ina idadi ya watu takriban milioni 8.8, ikiwa ya 103 duniani. Jiji lake kubwa zaidi na mji mkuu ni Freetown. Sierra Leone imegawanyika katika mikoa 5. Inajulikana kwa historia yake kama makazi ya watumwa waliorejea huru Afrika, migodi yake ya almasi, na tamaduni zake tajiri zinazoakisi mchanganyiko wa makabila zaidi ya 16.

Historia ya Sierra Leone imeathiriwa na uhamiaji, biashara, ukoloni na biashara ya utumwa ya kuvuka Bahari ya Atlantiki. Mwaka 1787, Freetown ulianzishwa kama makazi ya Waafrika waliokuwa wamefunguliwa kutoka utumwani, na baadaye ukawa mahali pa kwenda kwa Waafrika waliokuwa wameachiliwa huru kutoka sehemu mbalimbali za ulimwengu wa Atlantiki. Sierra Leone ikawa koloni la Taji la Uingereza mwaka 1808, huku maeneo yaliyoizunguka yakawa nchi lindwa ya Uingereza mwaka 1896. Nchi hiyo ilipata uhuru kutoka Uingereza tarehe 27 Aprili 1961, huku Sir Milton Margai akiwa waziri mkuu wake wa kwanza. Baada ya uhuru, Sierra Leone ilipitia vipindi vya kukosekana kwa utulivu wa kisiasa, hali iliyofikia kilele cha vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyodumu kuanzia mwaka 1991 hadi 2002 na kusababisha uharibifu mkubwa pamoja na watu wengi kuyahama makazi yao.[1]

Sierra Leone ina uchumi mchanganyiko unaotegemea kilimo, uchimbaji madini, uvuvi na sekta ya huduma. Kilimo kinaajiri sehemu kubwa ya watu, huku mchele ukiwa chakula kikuu cha nchi hiyo. Nchi hiyo ina rasilimali nyingi za madini, zikiwemo almasi, rutile, bauksi na madini ya chuma, ambazo huchangia katika uchumi wake wa mauzo ya nje. Hata hivyo, maendeleo ya uchumi yameathiriwa na vita vya wenyewe kwa wenyewe, upungufu wa miundombinu, umaskini na mlipuko wa ugonjwa wa Ebola wa mwaka 2014–2016. Tangu kumalizika kwa vita hivyo, juhudi zimeelekezwa katika kujenga upya miundombinu, kuboresha huduma za umma na kuendeleza rasilimali asilia za nchi.

Jina la nchi lina asili ya Kireno na linamaanisha "Mlima wa Simba".

Historia

[hariri | hariri chanzo]

Nchi yenyewe ilianzishwa na Waingereza kwa kuunda mji wa Freetown ("Mji wa watu huru") mwaka 1787[2]. Kusudi lake likuwa kuwarudisha Afrika watu waliowahi kuwa watumwa. Kiasili wale wakazi wa kwanza walikuwa watumwa weusi waliopewa uhuru kwa sababu walishikamana na Waingereza dhidi ya Wamarekani katika vita vya uhuru wa Marekani.

Baadaye Waingereza wapinzani wa utumwa walinunua watumwa wakiwapa uhuru na kuwapeleka Sierra Leone.

Tangu mwaka 1807 Uingereza ulikataza biashara ya watumwa (lakini utumwa wenyewe bado) na watumwa waliopatikana kwenye meli za biashara hiyo haramu walipelekwa Sierra Leone na kupewa uhuru.

Ikianzishwa na shirika la wapinzani wa utumwa Sierra Leone ikajwa koloni la kwanza la Uingereza katika Afrika ya Magharibi mwaka 1792. Kuanzia mwaka 1802 Freetown ilikuwa makao makuu ya Kiingereza kwa Afrika ya Magharibi.

Mnamo Mwaka 1961, Aprili 27, Sierra Leone ilipewa uhuru wake.

Miaka ya 1994 - 2002 nchi ilikuwa na vita vya wenyewe kwa wenyewe. Tangu mwisho wake nchi inajengwa tena.

Wakazi asili wamegawanyika katika makabila 16, kila moja likiwa na lugha na utamaduni maalumu; kati yake makubwa zaidi ni Watemmne (35.5%) na Watembe (33.2%).

Lugha inayojulikana na asilimia 96 za wakazi ni Kikrio, aina ya Krioli ya Kiingereza iliyochanganya pia lugha mbalibali za Kiafrika. Lakini lugha rasmi ni Kiingereza.

Upande wa dini, Waislamu ni 78.5%, Wakristo ni 20.4% na wafuasi wa dini asilia za Kiafrika hawafikii 2%. Sierra Leone ni nchi isiyo na dini rasmi.

Tazama pia

[hariri | hariri chanzo]
  1. ↑ "History of Sierra Leone". www.britannica.com. Britannica. Iliwekwa mnamo 2026-11-01.
  2. ↑ "Sierra Leone | Culture, History, & People | Britannica". www.britannica.com (kwa Kiingereza). Iliwekwa mnamo 2023-02-26.

Viungo vya nje

[hariri | hariri chanzo]
WikiMedia Commons
WikiMedia Commons
Wikimedia Commons ina media kuhusu:
Serikali
Taarifa za jumla
Vyombo vya habari
Trade
Tourism
Mengineyo


Nchi za Afrika Bara la Afrika
Afrika ya Kati (Jamhuri ya) | Afrika Kusini | Algeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Cabo Verde | Chad | Cote d'Ivoire | Eritrea | Eswatini | Ethiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Guinea ya Ikweta | Jibuti | Kamerun | Kenya | Komori | Kongo (Jamhuri ya) | Kongo (Jamhuri ya Kidemokrasia ya) | Lesotho | Liberia | Libya | Madagaska | Malawi | Mali | Misri | Morisi (Visiwa vya) | Mauritania | Moroko | Msumbiji | Namibia | Niger | Nigeria | Rwanda | Sahara ya Magharibi | Sao Tome na Principe | Senegal | Shelisheli | Sierra Leone | Somalia | Sudan | Sudan Kusini | Tanzania | Togo | Tunisia | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Maeneo ya Afrika ambayo ni sehemu za nchi nje ya Afrika
Hispania: Kanari · Ceuta · Melilla | Italia: Pantelleria · Pelagie | Ufaransa: Mayotte · Réunion | Uingereza: · St. Helena · Diego Garcia | Ureno: Madeira
Makala hii kuhusu maeneo ya Afrika bado ni mbegu.
Je unajua kitu kuhusu Sierra Leone kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni?
Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.