Organizata Botërore e Shëndetësisë
Në gjuhët e tjera zyrtare:
| |
| Shkurtesa | WHO |
|---|---|
| Shqiptimi | Shkurtim me shqiptim shkronjë për shkronjë (W-H-O) nga vetë OBSH-ja dhe palët e interesuara qeveritare |
| Themelimi | prill 7, 1948 |
| Lloji | Agjenci e specializuar e Kombeve të Bashkuara |
| Statusi ligjor | Aktive |
| Selia | Gjeneva, Zvicër |
Zëvendësdrejtor i Përgjithshëm | Michael Ryan |
| Buxheti | 6,83 miliardë dollarë (2025–2026) |
| Uebfaqja | who |
Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH, anglisht: World Health Organization, WHO) është një agjenci e specializuar e Kombeve të Bashkuara (KB) që koordinon përgjigjet ndaj çështjeve dhe urgjencave ndërkombëtare të shëndetit publik.[2] Selia e saj ndodhet në Gjenevë të Zvicrës dhe ka gjashtë zyra rajonale[3] dhe 150 zyra në terren në mbarë botën. Anëtarësohen vetëm shtetet sovrane dhe është organizata më e madhe ndërqeveritare shëndetësore në nivel ndërkombëtar.[4]
Qëllimi i deklaruar i OBSH-së është arritja e nivelit më të lartë të mundshëm të shëndetit për të gjithë popujt e botës, duke e përkufizuar shëndetin si «gjendje të mirëqenies së plotë fizike, mendore dhe shoqërore, e jo vetëm mungesë të sëmundjes ose të paaftësisë».[5] Funksionet kryesore të Organizatës Botërore të Shëndetësisë përfshijnë nxitjen e kontrollit të sëmundjeve epidemike dhe endemike; ofrimin dhe përmirësimin e mësimdhënies e të trajnimit në shëndetin publik, në trajtimin mjekësor të sëmundjeve dhe në çështjet përkatëse; si dhe nxitjen e vendosjes së standardeve ndërkombëtare për produktet biologjike.
OBSH-ja u themelua më 7 prill 1948 dhe e nisi zyrtarisht punën më 1 shtator 1948.[6] Ajo mori përsipër pasuritë, personelin dhe detyrat e Organizatës së Shëndetit të Lidhjes së Kombeve dhe të Zyrës Ndërkombëtare të Higjienës Publike me qendër në Paris (Office International d'Hygiène Publique), duke përfshirë Klasifikimin ndërkombëtar të sëmundjeve (ICD).[7] Puna e agjencisë nisi seriozisht në vitin 1951, pas një injektimi të konsiderueshëm burimesh financiare dhe teknike.[8]
Mandati zyrtar i OBSH-së është nxitja e shëndetit dhe e sigurisë, duke ndihmuar të pambrojturit në mbarë botën. Ajo ofron ndihmë teknike për vendet, përcakton standardet ndërkombëtare shëndetësore, mbledh të dhëna mbi çështjet globale shëndetësore dhe shërben si forum për diskutime shkencore ose politikash që lidhen me shëndetin.[2] Botimi i saj zyrtar, Raporti Botëror i Shëndetësisë, ofron vlerësime mbi temat shëndetësore në mbarë botën.[9]
OBSH-ja ka luajtur një rol udhëheqës në disa arritje të shëndetit publik, veçanërisht në çrrënjosjen e lisë, çrrënjosjen pothuajse të plotë të poliomielitit dhe zhvillimin e një vaksine kundër Ebolas. Prioritetet e saj aktuale përfshijnë sëmundjet ngjitëse, si HIV/AIDS, Ebola, malaria dhe tuberkulozi; sëmundjet jongjitëse, si sëmundjet e zemrës dhe kanceri; dietën e shëndetshme, ushqyerjen dhe sigurinë ushqimore; shëndetin në punë; dhe abuzimin me substancat. Agjencia mbron mbulimin universal me kujdes shëndetësor, angazhimin në monitorimin e rreziqeve për shëndetin publik, koordinimin e përgjigjeve ndaj urgjencave shëndetësore dhe nxitjen e shëndetit e të mirëqenies në përgjithësi.[10]
OBSH-ja drejtohet nga Asambleja Botërore e Shëndetësisë (WHA), e përbërë nga 193 shtetet anëtare të saj. WHA zgjedh dhe këshillon një bord ekzekutiv të përbërë nga 34 specialistë të shëndetit; zgjedh administratorin kryesor të OBSH-së, drejtorin e përgjithshëm (aktualisht Tedros Adhanom Ghebreyesus nga Etiopia);[11] përcakton objektivat dhe prioritetet; dhe miraton buxhetin e veprimtaritë. OBSH-ja financohet kryesisht nga kontributet e shteteve anëtare (si të detyrueshme, ashtu edhe vullnetare), të pasuara nga donatorët privatë.
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Origjina dhe themelimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Arcot Ramaswamy Mudaliar, presidenti i parë i Këshillit Ekonomik dhe Social të OKB-së (ECOSOC) në vitin 1946, luajti rol qendror në themelimin e Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH). Gjatë presidencës së tij, ECOSOC nisi konferencën ndërkombëtare që themeloi OBSH-në si agjenci të specializuar të OKB-së.
Konferencat Ndërkombëtare Sanitare, e para prej të cilave u mbajt më 23 qershor 1851, ishin një varg konferencash që vazhduan deri në vitin 1938, për rreth 87 vjet.[12] Konferenca e parë, në Paris, u përqendrua pothuajse tërësisht te kolera, e cila do të mbetej sëmundja më shqetësuese për konferencat për pjesën më të madhe të shekullit XIX. Meqë shkaku, origjina dhe transmetueshmëria e shumë sëmundjeve epidemike mbeteshin të pasigurta dhe objekt debatesh shkencore, ishte e vështirë të arrihej marrëveshje ndërkombëtare për masat e përshtatshme.[12] Shtatë prej këtyre konferencave ndërkombëtare, të zhvilluara përgjatë 41 vjetëve, u mbajtën para se ndonjëra prej tyre të sillte një marrëveshje ndërkombëtare mes disa shteteve. Konferenca e shtatë, në Venecia më 1892, përfundoi më në fund me një konventë. Ajo trajtonte vetëm kontrollin sanitar të anijeve që kalonin nëpër Kanalin e Suezit dhe synonte të parandalonte futjen e kolerës.[13]: 65
Pesë vjet më vonë, më 1897, një konventë për murtajën bubonike u nënshkrua nga gjashtëmbëdhjetë prej nëntëmbëdhjetë shteteve që kishin marrë pjesë në konferencën e Venecias. Edhe pse Danimarka, Suedia-Norvegjia dhe SHBA-ja nuk e nënshkruan këtë konventë, u ra dakord njëzëri që puna e konferencave të mëparshme të kodifikohej për t'u zbatuar.[14] Konferencat pasuese, nga viti 1902 deri te e fundit më 1938, zgjeruan gamën e sëmundjeve që trajtonin konferencat dhe përfshinë diskutime mbi reagimet ndaj etheve të verdha, brucelozës, leprozës, tuberkulozit dhe etheve tifoide.[15] Pjesërisht si pasojë e suksesit të konferencave, u themeluan shpejt Byroja Sanitare Panamerikane (1902) dhe Office International d'Hygiène Publique, ose «Zyra Ndërkombëtare e Higjienës Publike» në anglisht (1907). Kur u krijua Lidhja e Kombeve më 1920, ajo themeloi Organizatën Shëndetësore të Lidhjes së Kombeve. Pas Luftës së Dytë Botërore, Organizata e Kombeve të Bashkuara (OKB) bashkoi të gjitha organizatat e tjera shëndetësore për të formuar OBSH-në.[16]
OBSH-ja luajti rol thelbësor në bashkërendimin e reagimit global ndaj pandemisë COVID-19, duke dhënë udhëzime thelbësore për masat parandaluese, duke mbështetur kërkimet për vaksinat dhe duke lehtësuar shpërndarjen e tyre përmes nismave si COVAX.[17]
Themelimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Gjatë Konferencës së Kombeve të Bashkuara për Organizatën Ndërkombëtare në vitin 1945, Szeming Sze—delegat i Republikës së Kinës—bisedoi me delegatë norvegjezë dhe brazilianë për krijimin e një organizate ndërkombëtare të shëndetësisë nën kujdesin e Kombeve të Bashkuara të sapokrijuara. Pasi nuk arriti të miratonte një rezolutë për këtë çështje, Alger Hiss, sekretari i përgjithshëm i konferencës, rekomandoi që organizata të themelohej me anë të një deklarate. Sze dhe delegatë të tjerë lobuan dhe u miratua një deklaratë që bënte thirrje për një konferencë ndërkombëtare për shëndetësinë.[18] Përdorimi i fjalës «botërore» në vend të «ndërkombëtare» theksonte natyrën vërtet globale të asaj që organizata synonte të arrinte.[19] Kushtetuta e Organizatës Botërore të Shëndetësisë u nënshkrua nga të 51 shtetet e Kombeve të Bashkuara dhe nga 10 shtete të tjera më 22 korrik 1946.[20] Kështu, ajo u bë agjencia e parë e specializuar e Kombeve të Bashkuara, në të cilën u anëtarësuan të gjitha shtetet anëtare.[21] Kushtetuta e saj hyri zyrtarisht në fuqi në Ditën e parë Botërore të Shëndetit, më 7 prill 1948, kur u ratifikua nga shteti i 26-të anëtar.[20] OBSH-ja nisi zyrtarisht punën më 1 shtator 1948.[6]
Kur përfundoi mbledhja e parë e Asamblesë Botërore të Shëndetësisë më 24 korrik 1948, ishte siguruar një buxhet prej US$5 million (në atë kohë 1.250.000 £) për vitin 1949. G. Brock Chisholmi u emërua drejtor i përgjithshëm i OBSH-së, pasi kishte shërbyer si sekretar ekzekutiv dhe anëtar themelues gjatë fazave të planifikimit,[22][19] ndërsa Andrija Štampari ishte presidenti i parë i asamblesë. Përparësitë e saj të para ishin kontrollimi i përhapjes së malaries, tuberkulozit dhe infeksioneve seksualisht të transmetueshme, përmirësimi i shëndetit të nënave dhe fëmijëve, si dhe i të ushqyerit dhe higjienës mjedisore.[23] Akti i saj i parë legjislativ kishte të bënte me përpilimin e statistikave të sakta për përhapjen e sëmundjeve dhe sëmundshmërinë.[19] Në logon e Organizatës Botërore të Shëndetësisë paraqitet Shkopi i Asklepit, si simbol i shërimit.[24]
Në vitin 1959, OBSH-ja nënshkroi Marrëveshjen WHA 12–40 me Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA), ku thuhet:[25]
kurdoherë që njëra organizatë propozon të nisë një program ose veprimtari për një çështje për të cilën organizata tjetër ka ose mund të ketë interes të konsiderueshëm, pala e parë duhet të konsultohet me palën tjetër, me synimin që çështja të zgjidhet me marrëveshje të ndërsjellë.
Përmbajtja e kësaj deklarate ka bërë që disa grupe dhe aktivistë, përfshirë Women in Europe for a Common Future, të pretendojnë se OBSH-ja është e kufizuar në aftësinë e saj për të hetuar efektet e rrezatimit mbi shëndetin e njeriut të shkaktuara nga përdorimi i energjisë bërthamore dhe pasojat e vazhdueshme të fatkeqësive bërthamore në Çernobil dhe Fukushimë. Ata besojnë se OBSH-ja duhet të rimarrë atë që e shohin si pavarësinë e saj.[25][26][27] Organizata Independent WHO mbajti një vigjilje javore nga viti 2007 deri më 2017 para selisë së OBSH-së.[28] Megjithatë, siç vëren Foreman[29] për pikën 2, aty thuhet:
Në veçanti, dhe në përputhje me Kushtetutën e Organizatës Botërore të Shëndetësisë, Statutin e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike dhe marrëveshjen e saj me Kombet e Bashkuara, së bashku me shkëmbimin përkatës të letrave, si dhe duke marrë parasysh përgjegjësitë përkatëse të koordinimit të të dyja organizatave, Organizata Botërore e Shëndetësisë njeh se Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike ka përgjegjësinë kryesore për nxitjen, mbështetjen dhe koordinimin e kërkimit dhe zhvillimit, si dhe të zbatimit praktik të energjisë atomike për përdorime paqësore në mbarë botën, pa cenuar të drejtën e Organizatës Botërore të Shëndetësisë për t'u angazhuar në nxitjen, zhvillimin, mbështetjen dhe koordinimin e punës ndërkombëtare në fushën e shëndetësisë, përfshirë kërkimin në të gjitha aspektet e saj.
Pjesa kryesore e tekstit është theksuar me të zeza. Marrëveshja, në pikën 2, përcakton se OBSH-ja është e lirë të kryejë çdo veprimtari që lidhet me shëndetësinë.
Historia e veprimtarisë
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në vitin 1947, OBSH-ja krijoi një shërbim informacioni epidemiologjik përmes teleksit.[30]: 5 Dy vjet më vonë, në vitin 1949, Bashkimi Sovjetik dhe republikat përbërëse të tij u larguan nga organizata, për shkak të mosgatishmërisë së saj për të ndarë recetën e penicilinës; ato nuk u kthyen deri në vitin 1956.[31][32] Në vitin 1950 nisi një fushatë masive vaksinimi kundër tuberkulozit, duke përdorur Vaksina BCG.[30]: 8
Programi për çrrënjosjen e malaries nisi më 1955, por më vonë objektivat e tij u rishikuan dhe në shumicën e rajoneve synimi kaloi nga çrrënjosja te kontrolli.[30]: 9 Në vitin 1958, Viktor Zhdanov, zëvendësministër i Shëndetësisë i BRSS-së, i bëri thirrje Asamblesë Botërore të Shëndetësisë të ndërmerrte një nismë globale për çrrënjosjen e lisë, çka çoi në miratimin e Rezolutës WHA11.54.[33][34]: 366–371, 393, 399, 419
Raporti i parë i OBSH-së për diabetin u botua në vitin 1965, po atë vit kur u krijua Agjencia Ndërkombëtare për Kërkimin e Kancerit.[30]: 10–11 Në vitin 1966, organizata e zhvendosi selinë nga krahu Ariana i Pallati i Kombeve në një ndërtesë të re, të projektuar posaçërisht për këtë qëllim, në Gjenevë.[35][30]
Deri në vitin 1967, OBSH-ja e intensifikoi fushatën globale për çrrënjosjen e lisë, duke kontribuar 2,4 milionë dollarë në vit dhe duke adoptuar metoda të reja të mbikëqyrjes së sëmundjeve, në një kohë kur lija shkaktonte 2 milionë vdekje në vit.[36][37] The organization’s main challenge was the underreporting of cases. To address this, it created a network of consultants to help countries implement surveillance and containment measures. It also helped manage the last European outbreak, which occurred in Jugosllavi in 1972.[38][39] Pas më shumë se dy dekadash përpjekjesh, një komision global shpalli në vitin 1979 se lia ishte çrrënjosur — sëmundja e parë në histori që u eliminua falë përpjekjeve njerëzore.[40]
Në vitin 1974, OBSH-ja nisi Programin e Zgjeruar për Imunizimin[30]: 13 dhe filloi gjithashtu programin e saj të kontrollit të Onkocerkiaza, në partneritet me Organizatën e Ushqimit dhe Bujqësisë (FAO), Programin e Kombeve të Bashkuara për Zhvillimin (UNDP) dhe Bankën Botërore.[30]: 14 Vitin pasues, në përgjigje të një rezolute të Asamblesë Botërore të Shëndetësisë të vitit 1974, ajo krijoi Programin e Posaçëm për Kërkimin dhe Trajnimin në sëmundjet tropikale (TDR), të bashkëfinancuar nga UNICEF-i, UNDP-ja dhe Banka Botërore. TDR-ja synonte të koordinonte kërkimet ndërkombëtare për diagnostikimin, trajtimin dhe kontrollin e sëmundjeve tropikale, si dhe të rriste kapacitetet kërkimore në vendet endemike.[41]
Në vitin 1976, Asambleja Botërore e Shëndetësisë miratoi një rezolutë për parandalimin e aftësisë së kufizuar dhe rehabilitimin, duke vënë theksin te kujdesi i drejtuar nga komuniteti.[30]: 16 Kjo u pasua në vitin 1977 nga lista e parë e barnave thelbësore,[30]: 17 dhe në vitin 1978 nga shpallja e synimit ambicioz «Shëndeti për të gjithë».[30]: 18

Në vitin 1986, OBSH-ja nisi programin e saj global për HIV/AIDS.[30]: 20 Dy vjet më vonë, filloi trajtimi i çështjes së diskriminimit ndaj pacientëve[30]: 21 dhe, në vitin 1996, u krijua Programi i Përbashkët i Kombeve të Bashkuara për HIV/AIDS-in (UNAIDS).[30]: 23
Në vitin 1988 u krijua Nisma Globale për Çrrënjosjen e Poliomielitit.[30]: 22
Në vitin 1995, OBSH-ja krijoi një komision të pavarur ndërkombëtar për certifikimin e çrrënjosjes së drakunkuliazës (sëmundjes së krimbit të Guinesë), ICCDE-së.[30]: 23 ICCDE-ja i rekomandon OBSH-së se cilat vende i plotësojnë kërkesat për certifikim. Ajo këshillon gjithashtu për përparimin drejt eliminimit të transmetimit dhe për proceset e verifikimit.[42]
Në vitin 1998, drejtori i përgjithshëm i OBSH-së vuri në dukje përparimet në mbijetesën e fëmijëve, uljen e vdekshmërisë foshnjore, rritjen e jetëgjatësisë mesatare dhe pakësimin e «plagëve» si lia dhe poliomieliti, në 50-vjetorin e themelimit të OBSH-së. Megjithatë, ai pranoi se duhej bërë më shumë për të përmirësuar shëndetin e nënave dhe se përparimi në këtë fushë kishte qenë i ngadaltë.[43] 2000: U krijua Partneriteti Stop TB, së bashku me formulimin nga OKB-ja të Objektivat e Zhvillimit të Mijëvjeçarit.[30]: 24
2001: U krijua nisma për fruthin, së cilës iu atribua ulja me 68% e vdekjeve globale nga kjo sëmundje deri në vitin 2007.[30]: 26
2002: U hartua Fondi Global për HIV/AIDS, Tuberkulozin dhe Malarien për të përmirësuar burimet në dispozicion.[30]: 27
2005: OBSH-ja rishikoi Rregulloret Ndërkombëtare të Shëndetit (IHR), në dritën e kërcënimeve të reja shëndetësore dhe përvojës nga epidemia SARS e viteve 2002–2004, duke e autorizuar OBSH-në, ndër të tjera, të shpallë një kërcënim shëndetësor si Emergjencë e Shëndetit Publik me Rëndësi Ndërkombëtare.[44]
2006: OBSH-ja miratoi paketën e parë zyrtare botërore të mjeteve për HIV/AIDS-in në Zimbabve, e cila shërbeu si bazë për planin global të parandalimit, trajtimit dhe mbështetjes në luftën kundër pandemisë së SIDA-s.[45][46]
2006: OBSH-ja nisi Planin global të veprimit për vaksinat kundër gripit.
2016: Plani global i veprimit për vaksinat kundër gripit përfundoi me një raport që arrinte në përfundimin se megjithëse gjatë 10 viteve të Planit ishte bërë përparim i konsiderueshëm, bota ende nuk ishte gati t'i përgjigjej një pandemie të gripit.
2016: Pas dështimit të perceptuar të përgjigjes ndaj epidemisë së Ebolës në Afrikën Perëndimore, u krijua Programi i Emergjencave Shëndetësore Botërore, duke e shndërruar OBSH-në nga një agjenci thjesht «normative» në një agjenci që vepron në terren për t'iu përgjigjur emergjencave shëndetësore.[47]
2020: Organizata Botërore e Shëndetësisë njoftoi se e kishte klasifikuar shpërthimin e koronavirusit të ri si emergjencë të shëndetit publik me rëndësi ndërkombëtare. Koronavirusi i ri ishte një shtam i ri i koronavirusit, i cili nuk ishte zbuluar më parë te njerëzit. OBSH-ja e emërtoi këtë koronavirus të ri «COVID-19» ose «2019-nCov».
2022: OBSH-ja propozoi krijimin e një Këshilli Global për Emergjencat Shëndetësore, me një forcë të re globale për emergjencat shëndetësore, dhe rekomandoi rishikimin e Rregulloreve Ndërkombëtare të Shëndetit.[48]
2024: OBSH-ja e shpalli përhapjen e mpox-it (e quajtur më parë lija e majmunit) në disa vende afrikane emergjencë të shëndetit publik me rëndësi ndërkombëtare, duke shënuar shpalljen e dytë të tillë në dy vitet e fundit për shkak të transmetimit të virusit.[49][50][51] Në shtator 2025, drejtori i përgjithshëm Tedros Adhanom Ghebreyesus njoftoi se mpox-i nuk përbënte më emergjencë.[52]
2026: Shtetet e Bashkuara u tërhoqën zyrtarisht nga OBSH-ja, duke përmendur dështimet e pretenduara të organizatës në trajtimin e pandemisë COVID-19, pasi presidenti Donald Trump e kishte njoftuar këtë vendim ditën e parë të mandatit të tij, më 20 janar 2025. Administrata deklaroi se nuk do të rikthehej dhe as do të merrte pjesë si vëzhguese, por do të ndiqte bashkëpunimin dypalësh për çështjet e shëndetit global, ndërsa kundërshtoi se SHBA-ja duhej të paguante rreth 260 milionë dollarë detyrime të papaguara përpara tërheqjes. Tërheqja shkaktoi krizë financiare në organizatë, duke çuar në shkurtime të mëdha të buxhetit, përgjysmimin e ekipit drejtues dhe plane për të reduktuar personelin me rreth një të katërtën. Si financuesi më i madh i OBSH-së, me rreth 18% të buxhetit të saj, largimi i SHBA-së krijoi pasiguri për bashkëpunimin e ardhshëm; drejtori i përgjithshëm Tedros deklaroi se tërheqja do t'i bënte si SHBA-në, ashtu edhe pjesën tjetër të botës, më pak të sigurta.[53][54]
Politikat dhe objektivat
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Fokusi i përgjithshëm
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Kushtetuta e OBSH-së përcakton se objektivi i saj «është arritja nga të gjithë njerëzit e nivelit më të lartë të mundshëm të shëndetit».[55] Ajo synon gjithashtu të sigurojë një sistem të regjistrimit civil dhe statistikave vitale (CRVS), për të monitoruar ngjarjet jetësore (lindjet, vdekjet, martesat dhe divorcet).[56]
Që nga fundi i shekullit të 20-të, rritja e numrit të aktorëve të rinj të angazhuar në shëndetin global — si Banka Botërore, Fondacion Gates, Plani Emergjent i Presidentit të SHBA-së për Ndihmën kundër SIDA-s (PEPFAR) dhe dhjetëra partneritete publike-private për shëndetin global — e ka dobësuar rolin e OBSH-së si koordinuese dhe udhëheqëse e politikave në këtë fushë. Si pasojë, janë propozuar reforma ose riorientime të rolit dhe përparësive të OBSH-së në shëndetin publik, nga ngushtimi i mandatit të saj deri te forcimi i pavarësisë dhe autoritetit të saj.[57]
Në përputhje me një prirje globale në rritje, të dokumentuar nga OBZHE-ja[58] dhe të vendosur në Bashkimin Evropian,[59] OBSH-ja ka përkrahur pjesëmarrjen më të gjerë të publikut në hartimin e politikave shëndetësore.[60][61][62] Kjo është në përputhje me Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm të OKB-së (SDG-të)[63] dhe marrëveshje të tjera ndërqeveritare. Kjo nënkupton «fuqizimin e njerëzve, komuniteteve dhe shoqërisë civile përmes pjesëmarrjes gjithëpërfshirëse në proceset vendimmarrëse që ndikojnë te shëndeti gjatë gjithë ciklit të politikave dhe në të gjitha nivelet e sistemit».[64]
Sëmundjet ngjitëse
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Gjatë viteve 1970, OBSH-ja hoqi dorë nga angazhimi për një fushatë globale për çrrënjosjen e malaries, pasi u konsiderua tepër ambicioze; megjithatë, ruajti angazhimin e fortë për kontrollin e saj. Programi Global për Malarien i OBSH-së punon për të mbikëqyrur rastet e malaries dhe problemet e mundshme në programet e kontrollit të saj. Në vitin 2012, OBSH-ja duhej të raportonte nëse RTS,S/AS01 ishte një vaksinë kundër malaries e vlefshme. Për momentin, për të parandaluar përhapjen e malaries përdoren rrjeta kundër mushkonjave të trajtuara me insekticid dhe spërkatës insekticidë, si edhe barna kundër malaries, veçanërisht për njerëzit e cenueshëm, si gratë shtatzëna dhe fëmijët e vegjël.[65]
Në vitin 1988, OBSH-ja nisi Nismën Globale për Çrrënjosjen e Poliomielitit, me synimin për të çrrënjosur poliomielitin.[66] Ajo ka pasur sukses edhe në uljen e rasteve me 99% që kur OBSH-ja filloi bashkëpunimin me Rotary International, Qendrat Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC), Fondin e Kombeve të Bashkuara për Fëmijët (UNICEF) dhe organizata më të vogla. Që nga data 2011[update], ajo po punonte për të imunizuar fëmijët e vegjël dhe për të parandaluar rishfaqjen e rasteve në vendet e shpallura «pa poliomielit».[67] Në vitin 2017, u krye një studim për të shqyrtuar pse vaksinat kundër poliomielitit mund të mos mjaftojnë për të çrrënjosur virusin dhe për të zhvilluar teknologji të reja. Falë një fushate globale vaksinimi, poliomieliti tani është në prag të zhdukjes. OBSH-ja deklaroi se programi i çrrënjosjes ka shpëtuar miliona njerëz nga një sëmundje vdekjeprurëse.[68]
Nga viti 1990 deri në vitin 2010, mbështetja e OBSH-së kontribuoi në uljen me 40% të vdekjeve nga tuberkulozi. Që nga viti 2005, janë trajtuar mbi 46 milionë njerëz dhe, sipas vlerësimeve, janë shpëtuar 7 milionë jetë përmes praktikave të rekomanduara nga OBSH-ja. Këto përfshijnë angazhimin e qeverive kombëtare dhe financimin e tyre, diagnostikimin e hershëm, standardizimin e trajtimit, mbikëqyrjen e përhapjes dhe ndikimit të tuberkulozit, si dhe stabilizimin e furnizimit me barna. OBSH-ja ka njohur gjithashtu cenueshmërinë e personave me HIV/AIDS ndaj tuberkulozit.[69]
Në vitin 2003, OBSH-ja dënoi kundërshtimin e departamentit shëndetësor të Kurisë Romake ndaj përdorimit të prezervativëve, duke thënë: «Këto pohime të pasakta për prezervativët dhe HIV-in janë të rrezikshme, ndërsa përballemi me një pandemi globale që ka vrarë tashmë mbi 20 milionë njerëz dhe prek aktualisht të paktën 42 milionë».[70] Që nga data 2009[update], Kisha Katolike vazhdonte të kundërshtonte shtimin e përdorimit të kontracepsionit për të luftuar HIV/AIDS-in.[71] Në atë kohë, ministri i Shëndetësisë i Guajanës, Leslie Ramsammy, i cili ishte president i Asamblesë Botërore të Shëndetësisë, dënoi kundërshtimin e Papa Benediktit ndaj kontracepsionit, duke thënë se ai po përpiqej të «krijonte konfuzion» dhe të «pengonte» strategjitë e provuara në luftën kundër sëmundjes.[72]
Në vitin 2007, OBSH-ja organizoi punën për zhvillimin e një Vaksina kundër gripit pandemike përmes provave klinike, në bashkëpunim me shumë ekspertë dhe zyrtarë shëndetësorë. [73] Një pandemi e shkaktuar nga virusi i gripit H1N1 u shpall nga drejtoresha e atëhershme e përgjithshme Margaret Chan në prill të vitit 2009.[74] Në vitin 2010, Margaret Chan deklaroi se H1N1 kishte hyrë në periudhën pas pandemisë.[75] Gjatë periudhës pas pandemisë, kritikët pretenduan se OBSH-ja e kishte ekzagjeruar rrezikun, duke përhapur «frikë dhe hutim» në vend të «informacionit të menjëhershëm».[76] Ekspertët e industrisë kundërshtuan se pandemia e vitit 2009 kishte sjellë «bashkëpunim të paprecedentë mes autoriteteve shëndetësore globale, shkencëtarëve dhe prodhuesve, duke rezultuar në reagimin më gjithëpërfshirës ndaj një pandemie të ndërmarrë ndonjëherë, me disa vaksina të miratuara për përdorim tre muaj pas shpalljes së pandemisë. Ky reagim u bë i mundur vetëm falë përgatitjeve të gjera të ndërmarra gjatë dekadës së mëparshme».[77]
Buxheti i OBSH-së për vitet 2012–2013 përcaktoi pesë fusha, ndërmjet të cilave u shpërnda financimi.[78]: 5, 20 Dy nga këto pesë fusha lidheshin me sëmundjet ngjitëse: e para synonte uljen e «barrës shëndetësore, shoqërore dhe ekonomike» të sëmundjeve ngjitëse në përgjithësi; e dyta, luftimin e HIV/AIDS-it, malaries dhe tuberkulozit në veçanti.[78]: 5, 26
Që nga data 2015[update], Organizata Botërore e Shëndetësisë ka punuar brenda rrjetit UNAIDS dhe është përpjekur të përfshijë sektorë të tjerë të shoqërisë, përveç shëndetësisë, për të ndihmuar në trajtimin e pasojave ekonomike dhe shoqërore të HIV/AIDS-it.[79] Në përputhje me UNAIDS-in, OBSH-ja i caktoi vetes si objektiv të ndërmjetëm për periudhën 2009–2015 uljen me 50% të numrit të të infektuarve të moshës 15–24 vjeç; uljen me 90% të infeksioneve të reja me HIV te fëmijët; dhe uljen me 25% të vdekjeve të lidhura me HIV-in.[80]
Përkufizimi i Organizatës Botërore të Shëndetësisë për sëmundjet tropikale të neglizhuara është kritikuar si kufizues, pasi përqendrohet vetëm te sëmundjet ngjitëse, dhe është përshkruar si një formë padrejtësie epistemike, ku gjendje të tilla si kafshimi i gjarprit detyrohen të trajtohen si problem mjekësor.[81]
Sëmundjet jo të transmetueshme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Një nga trembëdhjetë fushat prioritare të OBSH-së synon parandalimin dhe uljen e «sëmundjeve, aftësisë së kufizuar dhe vdekjeve të parakohshme nga sëmundjet kronike jo të transmetueshme, çrregullimeve mendore, dhunës dhe lëndimeve, si dhe dëmtimeve të shikimit, të cilat së bashku janë përgjegjëse për pothuajse 71% të të gjitha vdekjeve në botë».[78][82][83] Divizioni për Sëmundjet Jo të Transmetueshme për Promovimin e Shëndetit përmes Shëndetit Riprodhues boton revistën Entre Nous në të gjithë Evropën që nga viti 1983.[84]
Sipas dy konventave ndërkombëtare për kontrollin e drogave të Kombeve të Bashkuara (Konventës së Vetme mbi Drogat Narkotike, 1961 dhe Konventës mbi Substancat Psikotrope, 1971), OBSH-ja ka mandatin të kryejë vlerësime shkencore të substancave për kontrollin ndërkombëtar të drogave. Përmes Komitetit të Ekspertëve të OBSH-së për Varësinë nga Drogat (ECDD), ajo mund t’i rekomandojë Komisionit të Kombeve të Bashkuara për Drogat Narkotike ndryshime në klasifikimin e substancave për kontrollin e drogave.[85] ECDD-ja ka për detyrë të vlerësojë «ndikimin e substancave psikoaktive në shëndetin publik», «vetitë e tyre që krijojnë varësi dhe dëmin e mundshëm për shëndetin», si dhe të marrë parasysh përfitimet e mundshme mjekësore dhe përdorimet terapeutike të tyre.[86]
Shëndeti mjedisor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]OBSH-ja vlerëson se në vitin 2012, 12,6 milionë njerëz vdiqën si pasojë e të jetuarit ose të punuarit në një mjedis të pashëndetshëm; kjo përbënte gati një të katërtën e të gjitha vdekjeve në botë. Faktorët e rrezikut mjedisor, si ndotja e ajrit, ujit dhe tokës, ekspozimi ndaj kimikateve, ndryshimet klimatike dhe rrezatimi ultravjollcë, kontribuojnë në më shumë se 100 sëmundje dhe lëndime. Kjo mund të shkaktojë një sërë sëmundjesh të lidhura me ndotjen.
- 2018 (30 tetor – 1 nëntor): Konferenca e parë globale e OBSH-së për ndotjen e ajrit dhe shëndetin («Përmirësimi i cilësisë së ajrit, luftimi i ndryshimeve klimatike – shpëtimi i jetëve»); u organizua në bashkëpunim me Mjedisin e OKB-së, Organizatën Botërore të Meteorologjisë (WMO) dhe sekretariatin e Konventës Kuadër të Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike (UNFCCC).[87]
Cikli jetësor dhe stili i jetesës
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]OBSH-ja punon për të «ulur sëmundshmërinë dhe vdekshmërinë dhe për të përmirësuar shëndetin gjatë fazave kyçe të jetës, përfshirë shtatzëninë, lindjen e fëmijës, periudhën neonatale, fëmijërinë dhe adoleshencën, si dhe për të përmirësuar shëndetin seksual dhe shëndetin riprodhues, si edhe për të nxitur plakjen aktive dhe të shëndetshme për të gjithë», për shembull përmes Programit të Posaçëm për Riprodhimin Njerëzor.[78]: 39–45 [88]
Ajo përpiqet gjithashtu të parandalojë ose të ulë faktorët e rrezikut për «problemet shëndetësore që lidhen me përdorimin e duhanit, alkoolit, drogave dhe substancave të tjera psikoaktive, me ushqyerjen e pashëndetshme, pasivitetin fizik dhe seksin e pasigurt».[78]: 50–55 [89][90]
OBSH-ja punon për të përmirësuar ushqyerjen, sigurinë ushqimore dhe sigurinë ushqimore, si dhe për të siguruar që kjo të ketë efekt pozitiv në shëndetin publik dhe zhvillimin e qëndrueshëm.[78]: 66–71
Në prill 2019, OBSH-ja publikoi rekomandime të reja sipas të cilave fëmijët e moshës dy deri në pesë vjeç nuk duhet të kalojnë më shumë se një orë në ditë duke qëndruar ulur para ekranit, ndërsa fëmijët nën moshën dy vjeç nuk duhet të kalojnë fare kohë ulur para ekranit.[91]
Në janar 2025, OBSH-ja publikoi udhëzuesin e ri Use of lower-sodium salt substitutes, i cili rekomandon fuqimisht uljen e marrjes së natriumit në më pak se 2 g në ditë dhe, me rekomandim të kushtëzuar, zëvendësimin e kripës së zakonshme të tryezës me zëvendësues me më pak natrium, që përmbajnë kalium. Ky rekomandim synon të rriturit (jo fëmijët ose gratë shtatzëna) në popullatën e përgjithshme, me përjashtim të personave me dëmtime të veshkave ose me rrethana apo gjendje të tjera që mund të pengojnë nxjerrjen e kaliumit nga organizmi.[92][93][94]
Kirurgjia dhe kujdesi ndaj traumave
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Organizata Botërore e Shëndetësisë promovon sigurinë rrugore si mjet për të ulur dëmtimet e shkaktuara nga trafiku.[95] Ajo ka punuar gjithashtu për nisma globale në kirurgji, përfshirë kujdesin kirurgjikal urgjent dhe thelbësor,[96] kujdesin ndaj traumave,[97] si dhe kirurgjinë e sigurt.[98] Lista e kontrollit të sigurisë kirurgjikale e OBSH-së përdoret aktualisht në mbarë botën për të përmirësuar sigurinë e pacientëve.[98]
Puna në raste emergjence
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Objektivi kryesor i Organizatës Botërore të Shëndetësisë në emergjencat natyrore dhe ato të shkaktuara nga njeriu është të bashkërendojë veprimet me shtetet anëtare dhe aktorët e tjerë për të «ulur humbjet e shmangshme të jetëve dhe barrën e sëmundjeve dhe aftësisë së kufizuar».[78]: 46–49
Më 5 maj 2014, OBSH-ja njoftoi se përhapja e poliomielitit përbënte një emergjencë shëndetësore botërore: shpërthimet e sëmundjes në Azi, Afrikë dhe Lindjen e Mesme u cilësuan «të jashtëzakonshme».[99][100]
Më 8 gusht 2014, OBSH-ja deklaroi se përhapja e Ebolas përbënte një emergjencë të shëndetit publik. Shpërthimi, që besohej se kishte nisur në Guine, ishte përhapur edhe në vende fqinje si Liberia dhe Sierra Leone. Situata në Afrikën Perëndimore u konsiderua shumë serioze.[101]
Përpjekjet për reformë pas shpërthimit të Ebolës
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pas Shpërthimi i Ebolës në vitin 2014 në Afrikën Perëndimore në Afrikën Perëndimore, organizata u kritikua rëndë për burokracinë, financimin e pamjaftueshëm, strukturën rajonale dhe përbërjen e personelit.[102]
Një raport i brendshëm i OBSH-së për reagimin ndaj Ebolës identifikoi financimin e pamjaftueshëm dhe mungesën e «kapaciteteve bazë» në sistemet shëndetësore të vendeve në zhvillim si dobësitë kryesore të sistemit ekzistues. Në Asamblenë Botërore të Shëndetësisë të vitit 2015, drejtoresha e përgjithshme Margaret Chan njoftoi krijimin e një fondi rezervë prej 100 milionë dollarësh për reagim të shpejtë ndaj emergjencave të ardhshme,[103][104] nga i cili deri në prill 2016 kishte marrë 26,9 milionë dollarë, për t’u disbursuar në vitin 2017. OBSH-ja kishte buxhetuar 494 milionë dollarë shtesë për Programi i Emergjencave Shëndetësore i OBSH-së për vitet 2016–2017, nga të cilat deri në prill 2016 kishte marrë 140 milionë dollarë.[105]
Programi synonte të rindërtonte kapacitetin e OBSH-së për veprim të drejtpërdrejtë, i cili, sipas kritikëve, ishte humbur për shkak të shkurtimeve buxhetore në dekadën e mëparshme. Këto shkurtime e kishin lënë organizatën në rolin e këshillueses, të varur nga shtetet anëtare për veprimtaritë në terren. Në krahasim, vendet e zhvilluara kishin shpenzuar miliarda dollarë për epideminë e Ebolës të viteve 2013–2016 dhe epideminë e Zikës të viteve 2015–2016.[106]
Përgjigjja ndaj pandemisë së COVID-19
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
OBSH-ja krijoi një Ekip Mbështetës për Menaxhimin e Incidenteve më 1 janar 2020, një ditë pasi autoritetet shëndetësore kineze e njoftuan organizatën për një grup rastesh pneumonie me etiologji të panjohur.[107][108][109] Më 5 janar, OBSH-ja i njoftoi të gjitha shtetet anëtare për shpërthimin,[110] dhe në ditët në vijim u dha udhëzime të gjitha vendeve se si të reagonin,[110] si dhe konfirmoi infeksionin e parë jashtë Kinës.[111] Më 14 janar 2020, OBSH-ja njoftoi se hetimet paraprake të kryera nga autoritetet kineze nuk kishin gjetur prova të qarta të transmetimit nga njeriu te njeriu të koronavirusit të ri (2019-nCoV), të identifikuar në Vuhan.[112] Po atë ditë, organizata paralajmëroi se transmetimi nga njeriu te njeriu ishte i kufizuar; një javë më vonë, ajo e konfirmoi këtë lloj transmetimi.[113][114][115] Më 30 janar, OBSH-ja shpalli një Emergjencë e Shëndetit Publik me Rëndësi Ndërkombëtare (PHEIC), [116][117][118] u konsiderua si një «thirrje për veprim» dhe «masë e fundit» për bashkësinë ndërkombëtare dhe si pandemi më 11 mars.[119]
Ndërsa organizonte përgjigjen globale ndaj pandemisë së COVID-19 dhe mbikëqyrte «më shumë se 35 operacione emergjente» për kolerën, fruthin dhe epidemi të tjera në mbarë botën,[107] OBSH-ja është kritikuar për lavdërimin e përgjigjes së Kinës në fushën e shëndetit publik ndaj krizës, ndërkohë që përpiqej të ruante një «ekuilibër diplomatik» mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës.[109][120][121][122] David L. Heymann, profesor i epidemiologjisë së sëmundjeve infektive në London School of Hygiene & Tropical Medicine, tha se «Kina ka qenë shumë transparente dhe e hapur në ndarjen e të dhënave të saj... dhe i hapi të gjitha dosjet e saj në praninë e OBSH-së».[123]
OBSH-ja u përball me kritika nga administrata e Trumpit në Shtetet e Bashkuara, ndërsa «udhëhiqte botën në mënyrën se si duhej trajtuar» pandemia vdekjeprurëse e COVID-19.[107] Më 14 prill 2020, presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, tha se do të pezullonte financimin e SHBA-së për OBSH-në, ndërsa shqyrtonte rolin e saj në «keqmenaxhimin e rëndë dhe fshehjen e përhapjes së koronavirusit».[124] Udhëheqësit botërorë dhe ekspertët e shëndetit e dënuan kryesisht njoftimin e presidentit Trump, i cili erdhi mes kritikave ndaj reagimit të tij ndaj shpërthimit të epidemisë në Shtetet e Bashkuara.[125] OBSH-ja e quajti njoftimin «për të ardhur keq» dhe mbrojti veprimet e saj për ta njoftuar botën mbi shfaqjen e COVID-19.[126] Më 8 maj 2020, Shtetet e Bashkuara bllokuan votimin për një rezolutë të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, që synonte nxitjen e bashkëpunimit ndërkombëtar paqësor gjatë pandemisë dhe përmendte OBSH-në.[127] Më 7 korrik 2020, presidenti Trump e njoftoi zyrtarisht OKB-në për synimin e tij që Shtetet e Bashkuara të tërhiqeshin nga OBSH-ja.[128] Megjithatë, pasardhësi i Trumpit, presidenti Joe Biden, e anuloi tërheqjen e planifikuar dhe njoftoi në janar 2021 se SHBA-ja do të rifillonte financimin e organizatës.[129][130][131]
Në maj 2023, OBSH-ja njoftoi se COVID-19 nuk përbënte më një emergjencë shëndetësore globale.[132]
Në janar 2025, gjatë mandatit të dytë presidencial të Donald Trumpit, presidenti Trump nxori një urdhër ekzekutiv për tërheqjen e Shteteve të Bashkuara nga OBSH-ja, duke përmendur, ndër arsye të tjera, keqmenaxhimin e pretenduar të pandemisë COVID-19 nga organizata.[133][134] Shtetet e Bashkuara u larguan zyrtarisht nga Organizata Botërore e Shëndetësisë më 22 janar 2026, duke shënuar herën e parë në historinë e organizatës që një shtet anëtar u tërhoq nga OBSH-ja.[135][136]
Politika shëndetësore
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]OBSH-ja i trajton politikat shëndetësore të qeverive me dy synime: së pari, «të trajtojë përcaktuesit themelorë shoqërorë dhe ekonomikë të shëndetit përmes politikave dhe programeve që rrisin barazinë në shëndetësi dhe përfshijnë qasje në mbështetje të të varfërve, të përgjegjshme ndaj gjinisë dhe të bazuara në të drejtat e njeriut»; dhe së dyti, «të nxisë një mjedis më të shëndetshëm, të intensifikojë parandalimin parësor dhe të ndikojë në politikat publike në të gjithë sektorët, në mënyrë që të trajtohen shkaqet rrënjësore të kërcënimeve mjedisore ndaj shëndetit».[78]: 61–65
Organizata harton dhe promovon përdorimin e mjeteve, normave dhe standardeve të bazuara në prova, për t’i ndihmuar shtetet anëtare të informojnë zgjedhjet e tyre për politikën shëndetësore. Ajo mbikëqyr zbatimin e Rregulloreve Ndërkombëtare të Shëndetit dhe boton një varg klasifikimesh mjekësore; mes tyre, tri janë «klasifikime referuese» gjithëpërfshirëse: Klasifikimi Statistikor Ndërkombëtar i Sëmundjeve (ICD), Klasifikimi Ndërkombëtar i Funksionimit, Aftësisë së Kufizuar dhe Shëndetit (ICF) dhe Klasifikimi Ndërkombëtar i Ndërhyrjeve Shëndetësore (ICHI).[137] Kuadrot e tjera ndërkombëtare të politikave të hartuara nga OBSH-ja përfshijnë Kodin Ndërkombëtar të Tregtimit të Zëvendësuesve të Qumështit të Gjirit (miratuar më 1981),[138] Konventën Kuadër për Kontrollin e Duhanit (miratuar më 2003),[139] Kodin Global të Praktikës për Rekrutimin Ndërkombëtar të Personelit Shëndetësor (miratuar më 2010),[140] si edhe Listën Model të OBSH-së të Barnave Thelbësore dhe versionin për fëmijë të saj, Listën Model të OBSH-së të Barnave Thelbësore për Fëmijë. Aktualisht po shqyrtohet në mënyrë aktive një konventë ndërkombëtare për parandalimin dhe gatishmërinë ndaj pandemive.[141]
Në fushën e shërbimeve shëndetësore, OBSH-ja synon të përmirësojë «qeverisjen, financimin, personelin dhe menaxhimin», si edhe disponueshmërinë dhe cilësinë e provave dhe kërkimeve që orientojnë politikat. Ajo synon gjithashtu «të sigurojë qasje, cilësi dhe përdorim më të mirë të produkteve dhe teknologjive mjekësore».[78]: 72–83 OBSH-ja, në bashkëpunim me agjencitë donatore dhe qeveritë kombëtare, mund të përmirësojë raportimin e tyre për përdorimin e provave kërkimore.[142]
Shëndeti digjital
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Për çështjet e shëndetit digjital, OBSH-ja bashkëpunon me agjenci të tjera me Bashkimin Ndërkombëtar të Telekomunikimit, agjenci e specializuar e OKB-së për teknologjinë e informacionit dhe komunikimeve. Ky bashkëpunim përfshin nismën «Be Health, Be Mobile» dhe Grupin e Përqendruar të ITU-së dhe OBSH-së për inteligjencën artificiale në shëndetësi.
Paketat e politikave
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

OBSH-ja ka hartuar disa paketa teknike politikash për t’i ndihmuar vendet të përmirësojnë shëndetin:[143]
- ACTIVE (aktiviteti fizik)
- HEARTS (sëmundjet kardiovaskulare)
- MPOWER (kontrolli i duhanit)
- REPLACE (yndyrat trans)
- SAFER (alkooli)
- SHAKE (pakësimi i kripës)
Qeverisja dhe mbështetja
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Dy fushat e mbetura nga trembëdhjetë fushat e identifikuara të politikave të OBSH-së lidhen me vetë rolin e OBSH-së:[78]: 84–91
- «të ofrojë udhëheqje, të forcojë qeverisjen dhe të nxisë partneritetin e bashkëpunimin me vendet, sistemin e Kombeve të Bashkuara dhe palët e tjera të interesuara, me qëllim përmbushjen e mandatit të OBSH-së për avancimin e agjendës globale të shëndetit»; dhe
- «ta zhvillojë dhe ta ruajë OBSH-në si një organizatë fleksibël që mëson, duke i mundësuar të përmbushë mandatin e saj në mënyrë më efikase dhe efektive».
Partneritetet
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]OBSH-ja dhe Banka Botërore përbëjnë ekipin kryesor përgjegjës për administrimin e Partneritetit Ndërkombëtar për Shëndetësinë (IHP+). IHP+ është një grup qeverish partnere, agjencish zhvillimi, organizatash të shoqërisë civile dhe të tjerë, të angazhuar për përmirësimin e shëndetit të qytetarëve në Vendet në zhvillim. Partnerët bashkëpunojnë për të zbatuar në praktikë, në sektorin e shëndetësisë, parimet ndërkombëtare të Efektiviteti i ndihmës dhe të bashkëpunimit për zhvillim.[144]
Organizata mbështetet te kontributet e shkencëtarëve dhe profesionistëve të njohur për të orientuar punën e saj, siç janë Komiteti i Ekspertëve të OBSH-së për Standardizimin Biologjik,[145] Komiteti i Ekspertëve të OBSH-së për Lebrën,[146] si dhe Grupi i Studimit i OBSH-së për Arsimin Ndërprofesional dhe Praktikën Bashkëpunuese.[147]
OBSH-ja drejton Aleancën për Kërkimin mbi Politikën dhe Sistemet Shëndetësore, e cila synon të përmirësojë politikën shëndetësore dhe sistemet shëndetësore.[148]
OBSH-ja synon gjithashtu të përmirësojë qasjen në kërkimet dhe literaturën shëndetësore në vendet në zhvillim, për shembull përmes rrjetit HINARI.[149]
OBSH-ja bashkëpunon me Fondin Global për Luftën kundër AIDS-it, Tuberkulozit dhe Malaries, UNITAID-in dhe Planin Emergjent të Presidentit të Shteteve të Bashkuara për Ndihmën kundër AIDS-it,[150] për të udhëhequr dhe financuar zhvillimin e programeve kundër HIV-it.
OBSH-ja krijoi Grupin e Referencës së Shoqërisë Civile për HIV-in,[150] i cili bashkon rrjete të tjera të përfshira në hartimin e politikave dhe shpërndarjen e udhëzimeve.
Si pjesë e Kombeve të Bashkuara, OBSH-ja bashkëpunon me UNAIDS-in[150] për të mbështetur zhvillimin e përgjigjeve ndaj HIV-it në rajone të ndryshme të botës.
OBSH-ja lehtëson partneritetet teknike përmes Komitetit Këshillimor Teknik për HIV-in,[151] të cilin e krijoi për të hartuar udhëzimet dhe politikat e OBSH-së.
Në vitin 2014, OBSH-ja botoi së bashku me Aleancën Botërore të Kujdesit Paliativ në Hospice veprën Atlasi global i kujdesit paliativ në fund të jetës. Kjo organizatë joqeveritare e lidhur me OBSH-në bashkëpunon me të për të nxitur kujdesin paliativ në politikën shëndetësore kombëtare dhe ndërkombëtare.[152][153]
Edukimi dhe veprimi në shëndetin publik
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas OBSH-së, edukimi shëndetësor është praktika e fuqizimit të individëve që të kenë më shumë kontroll mbi shëndetin e tyre dhe ta përmirësojnë atë. Ai e zhvendos vëmendjen nga sjellja individuale drejt një sërë zgjidhjesh shoqërore dhe mjedisore.[154]
Çdo vit, organizata shënon Ditën Botërore të Shëndetit dhe ditë të tjera ndërkombëtare që përqendrohen te një temë e caktuar e promovimit të shëndetit. Dita Botërore e Shëndetit bie çdo vit më 7 prill, në përvjetorin e themelimit të OBSH-së. Temat e viteve të fundit kanë qenë sëmundjet e transmetuara nga vektorët (2014), plakja e shëndetshme (2012) dhe rezistenca ndaj barnave (2011).[155]
Fushatat e tjera zyrtare globale të shëndetit publik që shënon OBSH-ja janë Dita Botërore e Tuberkulozit, Java Botërore e Imunizimit, Dita Botërore e Malaries, Dita Botërore kundër Duhanit, Dita botërore e dhuruesit të gjakut, Dita Botërore e Hepatitit dhe Dita Botërore kundër AIDS.
Si pjesë e Kombeve të Bashkuara, Organizata Botërore e Shëndetësisë mbështet punën për arritjen e Objektivat e Zhvillimit të Mijëvjeçarit.[156] Nga tetë Objektivat e Zhvillimit të Mijëvjeçarit, tre lidhen drejtpërdrejt me fushën e veprimtarisë së OBSH-së: ulja me dy të tretat e vdekshmërisë së fëmijëve, ulja me tri të katërtat e vdekjeve të nënave, si dhe ndalimi dhe fillimi i uljes së përhapjes së HIV/AIDS-it. Pesë objektivat e tjera ndërthuren me to dhe ndikojnë në shëndetin global.[157]
Trajtimi i të dhënave dhe publikimet
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Organizata Botërore e Shëndetësisë punon për të siguruar dëshmitë e nevojshme mbi shëndetin dhe mirëqenien përmes platformave të ndryshme të mbledhjes së të dhënave, përfshirë Anketën Botërore të Shëndetit, e cila përfshiu pothuajse 400.000 të anketuar nga 70 vende,[158] si dhe Studimi mbi plakjen globale dhe shëndetin e të rriturve (SAGE), i cili përfshiu mbi 50.000 persona mbi 50 vjeç në 23 vende.[159] Është zhvilluar gjithashtu Portali i Informacionit Shëndetësor të Vendeve (CHIP), si pikë hyrëse për informacionin mbi shërbimet shëndetësore të disponueshme në vende të ndryshme.[160] Informacioni i mbledhur në këtë portal përdoret nga vendet për të përcaktuar përparësitë e strategjive ose planeve të ardhshme, si dhe për t'i zbatuar, monitoruar dhe vlerësuar ato.
OBSH-ja ka publikuar mjete të ndryshme për matjen dhe monitorimin e kapaciteteve të sistemeve shëndetësore kombëtare[161] dhe të burimeve njerëzore shëndetësore.[162] Observatori Global i Shëndetit (GHO) ka qenë portali kryesor i OBSH-së, që ofron qasje në të dhëna dhe analiza për temat kryesore shëndetësore, duke monitoruar gjendjen shëndetësore në mbarë botën.[163]
Instrumenti i OBSH-së për Vlerësimin e Sistemeve të Shëndetit Mendor (WHO-AIMS), Instrumenti i OBSH-së për Cilësinë e Jetës (WHOQOL) dhe Vlerësimi i Disponueshmërisë dhe Gatishmërisë së Shërbimeve (SARA) japin udhëzime për mbledhjen e të dhënave.[164] Përpjekjet e përbashkëta të OBSH-së dhe agjencive të tjera, si ato të zhvilluara përmes Rrjetit të Metrikave Shëndetësore, synojnë gjithashtu të sigurojnë informacion të mjaftueshëm dhe cilësor për të mbështetur vendimmarrjen qeveritare.[165] OBSH-ja nxit zhvillimin e kapaciteteve në shtetet anëtare për të përdorur dhe prodhuar kërkime që u përgjigjen nevojave të tyre kombëtare, përfshirë përmes Rrjetit të Politikave të Mbështetura në Dëshmi (EVIPNet).[166] Organizata Panamerikane e Shëndetësisë (PAHO/AMRO) u bë rajoni i parë që hartoi dhe miratoi një politikë për kërkimin në fushën e shëndetit, të miratuar në shtator 2009.[167]
Më 10 dhjetor 2013, një bazë e re të dhënash e OBSH-së, e njohur si MiNDbank, u vu në funksion. Baza u lançua në Ditën e të Drejtave të Njeriut dhe është pjesë e nismës QualityRights të OBSH-së, e cila synon t'u japë fund shkeljeve të të drejtave të njeriut ndaj personave me probleme të shëndetit mendor. Baza e re paraqet një sasi të madhe informacioni për shëndetin mendor, abuzimin me substancat, aftësinë e kufizuar, të drejtat e njeriut, si dhe politikat, strategjitë, ligjet dhe standardet e shërbimeve që zbatohen në vende të ndryshme. [168] Ai përmban gjithashtu dokumente dhe informacione të rëndësishme ndërkombëtare. Baza e të dhënave u mundëson vizitorëve të kenë qasje në informacionet shëndetësore të shteteve anëtare të OBSH-së dhe partnerëve të tjerë. Përdoruesit mund të shqyrtojnë politikat, ligjet dhe strategjitë, si dhe të kërkojnë praktikat më të mira dhe historitë e suksesit në fushën e shëndetit mendor.[168]
OBSH-ja boton rregullisht një Raporti Botëror i Shëndetësisë, botimin e saj kryesor, i cili përfshin një vlerësim ekspertësh për një temë të caktuar të shëndetit global.[169] Botime të tjera të OBSH-së përfshijnë Buletini i Organizatës Botërore të Shëndetësisë,[170] Revista e Shëndetit të Mesdheut Lindor (e mbikëqyrur nga EMRO),[171] Burimet njerëzore për shëndetin (botuar në bashkëpunim me BioMed Central),[172] si dhe Revista Panamerikane e Shëndetit Publik (e mbikëqyrur nga PAHO/AMRO).[173]
Në vitin 2016, Organizata Botërore e Shëndetësisë hartoi një strategji globale të sektorit shëndetësor për HIV-in. Në projektstrategji, Organizata Botërore e Shëndetësisë shpreh angazhimin e saj për t'i dhënë fund epidemisë së AIDS-it deri në vitin 2030, me objektiva të ndërmjetëm për vitin 2020. Për të arritur këto objektiva, projekti rendit veprimet që mund të ndërmarrin vendet dhe OBSH-ja, si angazhimi për mbulim shëndetësor universal, qasje në kujdesin mjekësor, parandalimi dhe çrrënjosja e sëmundjeve, si dhe përpjekjet për të edukuar publikun. Ndër pikat e rëndësishme të projektit përmendet përshtatja e burimeve për rajonet e mobilizuara, ku sistemi shëndetësor mund të jetë cenuar për shkak të fatkeqësive natyrore e të ngjashme. Nga pikat e paraqitura duket qartë se, megjithëse përhapja e HIV-it po bie, ende nevojiten burime, edukim shëndetësor dhe përpjekje globale për t'i dhënë fund kësaj epidemie.[174]
OBSH-ja ka një bazë të dhënash për zbatimin e Konventës Kuadër për Kontrollin e Duhanit, një nga mekanizmat e paktë për të ndihmuar në zbatimin e pajtueshmërisë me FCTC-në.[175] Megjithatë, janë raportuar mospërputhje të shumta midis saj dhe raporteve kombëtare të zbatimit mbi të cilat u ndërtua. Siç raportojnë studiuesit Hoffman dhe Rizvi: «Më 4 korrik 2012, 361 (32,7%) nga 1.104 përgjigjet e vendeve ishin raportuar gabimisht: 33 (3,0%) ishin gabime të qarta (p.sh., baza e të dhënave tregonte “po”, ndërsa raporti tregonte “jo”), 270 (24,5%) mungonin, megjithëse vendet i kishin dorëzuar përgjigjet, dhe 58 (5,3%), sipas mendimit tonë, ishin keqinterpretuar nga stafi i OBSH-së».[176]
OBSH-ja po shkon drejt pranimit dhe integrimit të mjekësisë tradicionale dhe mjekësisë tradicionale kineze (MTK). Në vitin 2022, Klasifikimi Ndërkombëtar Statistikor i Sëmundjeve dhe Problemeve Shëndetësore të Lidhura i ri, ICD-11, do të përpiqet të mundësojë integrimin e klasifikimeve të mjekësisë tradicionale me ato të mjekësisë së bazuar në dëshmi. Megjithëse autoritetet kineze e kanë mbështetur këtë ndryshim, ky dhe mbështetja tjetër e OBSH-së për mjekësinë tradicionale janë kritikuar nga komuniteti mjekësor dhe shkencor për shkak të mungesës së dëshmive dhe rrezikut të rrezikimit të kafshëve të egra të gjuajtura për përgatitjen e mjeteve tradicionale.[177][178][179] Një zëdhënës i OBSH-së tha se përfshirja «nuk përbën miratim të vlefshmërisë shkencore të ndonjë praktike të Mjekësisë Tradicionale apo të efikasitetit të ndonjë ndërhyrjeje të Mjekësisë Tradicionale».[178]
Agjencia Ndërkombëtare për Kërkimin e Kancerit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Nënstruktura e OBSH-së, Agjencia Ndërkombëtare për Kërkimin e Kancerit (IARC), kryen dhe koordinon kërkimet mbi shkaqet e kancerit.[180] Ajo mbledh dhe publikon gjithashtu të dhëna të Mbikëqyrja e sëmundjeve lidhur me shfaqjen e kancerit në mbarë botën.[181]
Programi i saj i monografive identifikon rreziqet kancerogjene dhe vlerëson shkaqet mjedisore të kancerit te njerëzit.[182][183]
Struktura dhe qeverisja
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Organizata Botërore e Shëndetësisë është anëtare e Grupit të Kombeve të Bashkuara për Zhvillim.[184]
Anëtarësimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Që nga data March 2026[update], OBSH-ja ka 192 shtete anëtare: të gjitha shtetet anëtare të Kombeve të Bashkuara, përveç Argjentinës, Lihtenshtajnit dhe Shteteve të Bashkuara (190 vende), si dhe Ishujt Kuk dhe Niue (anëtarë që nuk janë pjesë e OKB-së).[185][135] Asnjë anëtar i ri nuk është bashkuar që nga Tuvaluja në vitin 2023.[186] Një shtet bëhet anëtar i plotë i OBSH-së duke ratifikuar traktatin e njohur si Kushtetuta e Organizatës Botërore të Shëndetësisë. Në janar 2026, OBSH-ja kishte gjithashtu dy anëtarë të asociuar, Portorikon dhe Tokelaun.[187][188] Buxheti dyvjeçar i OBSH-së për vitet 2022–2023 paguhet nga 194 anëtarët dhe 2 anëtarët e asociuar të saj.[188] Disa vende të tjera kanë marrë statusin e vëzhguesit. Palestina ka status vëzhguesi si një «lëvizje nacionalçlirimtare» e njohur nga Lidhja e Shteteve Arabe sipas Rezolutës 3118 të Kombeve të Bashkuara. Urdhëri Sovran Ushtarak i Maltës (ose Urdhri i Maltës) merr pjesë gjithashtu si vëzhgues. Selia e Shenjtë merr pjesë si vëzhguese dhe pjesëmarrja e saj si «vëzhguese e shtetit joanëtar» u zyrtarizua me një rezolutë të Asamblesë në vitin 2021.[189][190] Qeveria e Tajvanit u lejua të merrte pjesë me emërtimin «Taipei kinez» si vëzhguese nga viti 2009 deri më 2016, por që atëherë nuk është ftuar më.[191] Më 20 janar 2025, presidenti i SHBA-së Donald Trump nënshkroi Urdhrin Ekzekutiv 14155, duke nisur procesin 12-mujor të tërheqjes së SHBA-së nga OBSH-ja; përfundimi i procesit u certifikua më 22 janar 2026.[192][134][193][135] Më 5 shkurt 2025, presidenti argjentinas Havier Milei njoftoi se Argjentina do të tërhiqej gjithashtu nga OBSH-ja; përfundimi i tërheqjes u certifikua më 17 mars 2026.[194]
Shtetet anëtare të OBSH-së emërojnë delegacione në Asambleja Botërore e Shëndetësisë, organin më të lartë vendimmarrës të OBSH-së. Të gjitha shtetet anëtare të OKB-së kanë të drejtë të anëtarësohen në OBSH dhe, sipas faqes së internetit të OBSH-së, «vende të tjera mund të pranohen si anëtare kur kërkesa e tyre miratohet me shumicë të thjeshtë votash nga Asambleja Botërore e Shëndetësisë».[195] Në Asamblenë Botërore të Shëndetësisë marrin pjesë delegacione nga të gjitha shtetet anëtare dhe ajo përcakton politikat e organizatës.
Bordi ekzekutiv përbëhet nga anëtarë të kualifikuar teknikisht në fushën e shëndetësisë dhe zbaton vendimet dhe politikat e Asamblesë Botërore të Shëndetësisë. Përveç kësaj, organizatat vëzhguese të OKB-së, Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq dhe Federata Ndërkombëtare e Shoqërive të Kryqit të Kuq dhe Gjysmëhënës së Kuqe, kanë vendosur «marrëdhënie zyrtare» me OBSH-në dhe ftohen si vëzhguese. Në Asamblenë Botërore të Shëndetësisë, ato ulen përkrah OJQ-ve të tjera.[190]
Anëtarësimi dhe pjesëmarrja e Tajvanit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Republika e Kinës (ROC), qeveria e së cilës kontrolloi Kinën kontinentale nga viti 1912 deri më 1949 dhe ka kontrolluar Tajvanin që nga përfundimi i Luftës së Dytë Botërore, ishte anëtare themeluese e OBSH-së dhe përfaqësonte «Kinën». Pas miratimit të Rezolutës 2758 të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara më 1971, përfaqësimi i «Kinës» iu kalua Republikës Popullore të Kinës (PRC), ndërsa Republika e Kinës u përjashtua nga OBSH-ja dhe organet e tjera të OKB-së.[196] Sipas politikës së «një Kine», si ROC-ja, ashtu edhe PRC-ja pretendojnë sovranitetin mbi territorin e njëra-tjetrës.[197]
Në maj 2009, Departamenti i Shëndetësisë i Republikës së Kinës u ftua nga OBSH-ja të merrte pjesë në Asamblenë e 62-të Botërore të Shëndetësisë si vëzhgues, me emrin «Taipei kinez». Kjo ishte pjesëmarrja e parë e ROC-së në mbledhjet e OBSH-së që nga viti 1971, si rezultat i përmirësimit të marrëdhënieve mes ngushticës pasi Ma Ying-jeou u bë president i Republikës së Kinës një vit më parë.[198] Pjesëmarrja e saj në OBSH përfundoi për shkak të presionit diplomatik të PRC-së pas zgjedhjeve të vitit 2016, të cilat rikthyen në pushtet Partia Progresive Demokratike, e orientuar drejt pavarësisë.[199]
Presioni politik nga PRC-ja ka bërë që ROC-së t’i ndalohet anëtarësimi në OBSH dhe në organizata të tjera të lidhura me OKB-në; nga viti 2017 deri më 2020, OBSH-ja refuzoi t’i lejonte delegatët tajvanezë të merrnin pjesë në asamblenë vjetore të OBSH-së, Asambleja Botërore e Shëndetësisë.[200] Sipas botimit tajvanez The News Lens, në disa raste gazetarëve tajvanezë u është mohuar hyrja për të raportuar mbi asamblenë.[201]
Në maj 2018, OBSH-ja ua mohoi mediave tajvaneze hyrjen në asamblenë e saj vjetore, me sa raportohet me kërkesë të PRC-së.[202] Më vonë atë muaj, 172 anëtarë të Dhomës së Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara i shkruan drejtorit të përgjithshëm të OBSH-së, duke kërkuar përfshirjen e Tajvanit si vëzhgues në Asamblenë Botërore të Shëndetësisë.[203] Përgjigjja e Tajvanit ndaj pandemisë së COVID-19, e cila u vlerësua nga një numër ekspertësh, shtoi presionin për ta lejuar Republikën e Kinës (ROC) të merrte pjesë në OBSH.[204][205] Në fillim të majit 2020, ministri i Jashtëm i Zelandës së Re Winston Peters shprehu mbështetjen e tij për kërkesën e ROC-së për t'u rikthyer në OBSH, gjatë një konference për shtyp.[206][207] Përjashtimi i Tajvanit nga takimet e emergjencës lidhur me shpërthimin e epidemisë solli një qëndrim të rrallë të përbashkët mes partive politike të ndryshme të Tajvanit. Partia kryesore opozitare e Tajvanit, Kuomintangu (KMT, Partia Nacionaliste Kineze), shprehu zemërimin për përjashtimin, duke argumentuar se sëmundjet nuk njohin as politikë, as gjeografi. Kina i hodhi poshtë sërish shqetësimet për përfshirjen e Tajvanit; ministri i jashtëm pretendoi se askush nuk kujdeset për shëndetin dhe mirëqenien e popullit tajvanez më shumë se qeveria qendrore e Republikës Popullore të Kinës (RPK).[208] Gjatë shpërthimit të epidemisë, kryeministri kanadez Justin Trudeau shprehu mbështetjen e tij për pjesëmarrjen e Tajvanit në OBSH,[209] ashtu si edhe kryeministri japonez Shinzo Abe.[210] Në janar 2020, Bashkimi Evropian, vëzhgues në OBSH, mbështeti pjesëmarrjen e Tajvanit në takimet e OBSH-së lidhur me pandeminë e koronavirusit, si edhe pjesëmarrjen e tij në përgjithësi.[211] Zyrtarë qeveritarë në Shtetet e Bashkuara, Gjermani dhe Australi shprehën gjithashtu mbështetjen e tyre për përfshirjen e Tajvanit në OBSH.[212][213]
Në një intervistë të vitit 2020, zëvendësdrejtori i përgjithshëm Bruce Aylward u duk se iu shmang një pyetjeje të gazetares së RTHK-së, Yvonne Tong, rreth përgjigjes së Tajvanit ndaj pandemisë dhe përfshirjes së tij në OBSH, duke fajësuar problemet me lidhjen e internetit.[214] Pasi video-thirrja rifilloi, atij iu bë një pyetje tjetër për Tajvanin. Ai u përgjigj se ata e kishin diskutuar tashmë Kinën dhe e mbylli zyrtarisht intervistën.[215] Ky incident shkaktoi akuza për ndikimin politik të RPK-së mbi organizatën ndërkombëtare.[216][217]
Më 9 maj 2020, anëtarët e Kongresit të Shteteve të Bashkuara Eliot Engel, kryetar demokrat i Komitetit të Dhomës së Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara për Punët e Jashtme, Michael McCaul, anëtari republikan i rangut më të lartë në të njëjtin komitet, senatori amerikan Jim Risch, kryetar republikan i Komitetit të Senatit të Shteteve të Bashkuara për Marrëdhëniet me Jashtë, dhe senatori amerikan Bob Menendez, anëtari demokrat i rangut më të lartë në këtë komitet, i dërguan një letër të përbashkët gati 60 vendeve «me mendësi të ngjashme», përfshirë Kanadanë, Tajlandën, Japoninë, Gjermaninë, Mbretërinë e Bashkuar, Arabinë Saudite dhe Australinë, duke u kërkuar të mbështesnin pjesëmarrjen e ROC-së në OBSH.[218][219]
Në nëntor 2020, fjala «Taiwan» u bllokua në komentet e një transmetimi të drejtpërdrejtë në faqen e Facebook-ut të OBSH-së.[220]
Anëtarësimi dhe pjesëmarrja e Shteteve të Bashkuara
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Më 14 prill 2020, presidenti i Shteteve të Bashkuara Donald Trump tha se do ta pezullonte financimin amerikan për OBSH-në, ndërsa shqyrtonte rolin e saj në «keqmenaxhimin e rëndë dhe fshehjen e përhapjes së koronavirusit».[124] Udhëheqësit botërorë dhe ekspertët e shëndetësisë e dënuan gjerësisht njoftimin e Trumpit, i cili erdhi mes kritikave për mënyrën si ai e trajtoi shpërthimin në Shtetet e Bashkuara.[125] OBSH-ja e quajti njoftimin «për të ardhur keq» dhe mbrojti veprimet e saj për ta njoftuar botën rreth shfaqjes së COVID-19.[126] Më 7 korrik 2020, Trumpi e njoftoi zyrtarisht OKB-në për synimin e tij që Shtetet e Bashkuara të tërhiqeshin nga OBSH-ja.[128] Megjithatë, pasardhësi i Trumpit, presidenti Joe Biden, e anuloi tërheqjen e planifikuar pas betimit të tij më 20 janar 2021 dhe njoftoi se SHBA-ja do të rifillonte financimin e organizatës.[129][130][131]
Më 20 janar 2025, disa orë pas betimit të tij për herë të dytë, Trumpi nënshkroi një urdhër ekzekutiv, me të cilin njoftoi zyrtarisht Kombet e Bashkuara për synimin e tij që Shtetet e Bashkuara të tërhiqeshin për herë të dytë nga OBSH-ja.[134][221] Tërheqja hyri në fuqi më 22 janar 2026,[54] një vit pasi Kombet e Bashkuara morën njoftimin e Trumpit për tërheqjen.[222] Më 23 janar, shteti amerikan i Kalifornisë njoftoi se do t’i bashkohej Rrjetit Global të Alarmit dhe Reagimit ndaj Shpërthimeve Epidemike të OBSH-së, duke u bërë shteti i parë amerikan që e bënte këtë.[223]
Asambleja Botërore e Shëndetësisë dhe Bordi Ekzekutiv
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Asambleja Botërore e Shëndetësisë (ABSH) është organi legjislativ dhe më i lartë i OBSH-së. Me seli në Gjenevë, ajo mblidhet zakonisht çdo vit në muajin maj. Asambleja emëron drejtorin e përgjithshëm çdo pesë vjet dhe voton për çështjet e politikave dhe financave të OBSH-së, përfshirë buxhetin e propozuar. Ajo shqyrton gjithashtu raportet e bordit ekzekutiv dhe vendos nëse ndonjë fushë pune kërkon shqyrtim të mëtejshëm.
Asambleja zgjedh 34 anëtarë me kualifikime teknike në fushën e shëndetësisë për mandate trevjeçare në bordin ekzekutiv. Funksionet kryesore të bordit janë të zbatojë vendimet dhe politikat e Asamblesë, ta këshillojë atë dhe t’ia lehtësojë punën.[224] Në qershor 2023, kryetare e bordit ekzekutiv ishte dr. Hanan Mohamed Al Kuwari nga Katari.[225]
Drejtori i Përgjithshëm
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Kreu i organizatës është drejtori i përgjithshëm, i zgjedhur nga Asambleja Botërore e Shëndetësisë.[226] Mandati zgjat pesë vjet dhe drejtorët e përgjithshëm zakonisht emërohen në maj, kur mblidhet Asambleja. Drejtori i përgjithshëm aktual është Tedros Adhanom Ghebreyesus, i cili u emërua më 1 korrik 2017.[227]
Institucionet globale
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Përveç zyrave rajonale, atyre në vende të veçanta dhe zyrave ndërlidhëse, Asambleja Botërore e Shëndetësisë ka krijuar edhe institucione të tjera për të nxitur dhe kryer kërkime.[228]
Personeli
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]OBSH-ja punëson 7.000 njerëz në 149 vende dhe rajone për të zbatuar parimet e saj.[230] Në mbështetje të parimit të një mjedisi pune pa duhan, OBSH-ja nuk punëson duhanpirës.[231] Në vitin 2003, organizata ndërmori nismën për Konventën Kuadër për Kontrollin e Duhanit.[232]
Ambasadorët e vullnetit të mirë
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]OBSH-ja ka «ambasadorë të vullnetit të mirë», pjesëtarë të fushave të artit, sportit ose të jetës tjetër publike, të cilët synojnë të tërheqin vëmendjen ndaj nismave dhe projekteve të OBSH-së. Aktualisht janë pesë ambasadorë të vullnetit të mirë: Jet Li, Nancy Brinker, Peng Liyuan, Yohei Sasakawa dhe Orkestra Filarmonike e Vjenës; një ambasador tjetër, Craig David, lidhet me një projekt partneriteti.[233]
Më 21 tetor 2017, drejtori i përgjithshëm Tedros Adhanom Ghebreyesus emëroi presidentin e atëhershëm të Zimbabvesë, Robert Mugabe, ambasador të vullnetit të mirë të OBSH-së për të ndihmuar në promovimin e luftës kundër sëmundjeve jongjitëse. Në fjalën e rastit, emërimi e lavdëroi Mugaben për përkushtimin e tij ndaj shëndetit publik në Zimbabve. Emërimi shkaktoi dënime dhe kritika të përhapura nga shtetet anëtare të OBSH-së dhe organizatat ndërkombëtare, për shkak të bilancit të dobët të Mugabes në fushën e të drejtave të njeriut dhe rolit të tij në rënien e shëndetit publik në Zimbabve.[234][235] Për shkak të protestave, emërimi u anulua të nesërmen.[236]
Shoqëria Mjekësore e Organizatës Botërore të Shëndetësisë
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Që nga fillimi,[237] OBSH-ja ka pasur Shoqërinë Mjekësore të Organizatës Botërore të Shëndetësisë. Ajo ka organizuar leksione nga studiues të njohur dhe ka botuar gjetje e rekomandime.[238][239][240][241][242][243][244][245] Themeluesi, dr. S. William A. Gunn,[246] ka qenë president i saj.[247] Në vitin 1983, Murray Edenit iu dha medalja e Shoqërisë Mjekësore të OBSH-së për punën e tij si konsulent për kërkimin dhe zhvillimin pranë drejtorit të përgjithshëm të OBSH-së.[248]
Financimi dhe partneritetet
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]OBSH-ja financohet nga kontributet e shteteve anëtare dhe të donatorëve të jashtëm. Në vitet 2020–2021, kontribuuesit më të mëdhenj ishin Gjermania, Fondacion Gates, Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Franca, Mbretëria e Bashkuar dhe Komisioni Evropian.[249] Bordi Ekzekutiv i OBSH-së krijoi në vitin 2021 një Grup Pune për Financim të Qëndrueshëm, të ngarkuar me rishikimin e strategjisë së financimit të OBSH-së dhe paraqitjen e rekomandimeve.[250] Rekomandimet e tij u miratuan nga Asambleja Botërore e Shëndetësisë e vitit 2022,[251] ku kryesorja ishte rritja e detyrimeve të anëtarësimit për shtetet anëtare, në mënyrë që ato të arrijnë një nivel të barabartë me 50% të buxhetit bazë të OBSH-së për vitet 2022–2023 deri në fund të viteve 2020.[252]
| Nr. | Kontribuuesi | Kontributet e vlerësuara | Kontributet vullnetare të specifikuara | Kontributet vullnetare bazë | Totali (dyvjetori) | Pjesa | Burimi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Gjermania | 58 | 953 | 1.011 | 14,4% | [253] | |
| 2 | Shtetet e Bashkuara të Amerikës | 232 | 448 | 681 | 9,7% | [254] | |
| 3 | Fondacioni Bill dhe Melinda Gates | 592 | 592 | 8,4% | [255] | ||
| 4 | Franca | 44 | 368 | 122 | 534 | 7,6% | [256] |
| 5 | Mbretëria e Bashkuar | 44 | 367 | 120 | 531 | 7,6% | [257] |
| 6 | Aleanca GAVI | 371 | 371 | 5,3% | [258] | ||
| 7 | Komisioni Evropian | 310 | 310 | 4,4% | [259] | ||
| 8 | Japonia | 82 | 122 | 204 | 2,9% | [260] | |
| 9 | Kina | 115 | 63 | 178 | 2,5% | [261] | |
| 10 | Banka Botërore | 158 | 158 | 2,2% | [262] | ||
| Të tjerët | 530 | 2.306 | 144 | 2.980 | 42,4% | ||
| Totali | 957 | 5.824 | 264 | 7.031 | 100,0% | [263] | |
- Kontributet e vlerësuara janë detyrimet që shtetet anëtare paguajnë në varësi të pasurisë dhe popullsisë së tyre
- Kontributet vullnetare të specifikuara janë fonde për fusha specifike programesh, të ofruara nga shtetet anëtare ose partnerë të tjerë
- Kontributet vullnetare bazë janë fonde për përdorim fleksibil, të ofruara nga shtetet anëtare ose partnerë të tjerë
E kaluara
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në fillim të shekullit XXI, puna e OBSH-së përfshinte shtimin e bashkëpunimit me organizma të jashtëm.[264] 2002, gjithsej 473 organizata joqeveritare (OJQ) kishin një formë partneriteti me OBSH-në. Kishte 189 partneritete me OJQ ndërkombëtare në kuadrin e «marrëdhënieve zyrtare»; pjesa tjetër konsideroheshin joformale.[265] Partnerët përfshijnë Fondacionin Bill dhe Melinda Gates[266] dhe Fondacionin Rockefeller.[267]
2022, kontributet vjetore të vlerësuara më të mëdha nga shtetet anëtare vinin nga Shtetet e Bashkuara (109 milionë dollarë), Kina (57 milionë), Japonia (41 milionë), Gjermania (29 milionë), Franca (22 milionë) dhe Mbretëria e Bashkuar (21 milionë).[268]
Sipas Associated Press-it, OBSH-ja shpenzon rregullisht rreth 200 milionë dollarë në vit për udhëtime, më shumë sesa shpenzon gjithsej për trajtimin e problemeve të shëndetit mendor, HIV/AIDS-it, tuberkulozit dhe malaries. Në vitin 2016, Margaret Chan—drejtoreshë e përgjithshme e OBSH-së nga janari 2007 deri në qershor 2017[227]—qëndroi në një dhomë hoteli që kushtonte 1.000 dollarë nata gjatë një vizite në Afrikën Perëndimore.[269]
Kontribuesi më i madh dikur ishin Shtetet e Bashkuara, të cilat jepnin mbi 400 milionë dollarë në vit.[270] Kontributet amerikane për OBSH-në financohen përmes llogarisë së Departamentit të Shtetit të SHBA-së për Kontributet ndaj Organizatave Ndërkombëtare (CIO). Në prill 2020, presidenti amerikan Donald Trump, me mbështetjen e anëtarëve të partisë së tij,[271] njoftoi se administrata e tij do ta ndërpriste financimin për OBSH-në.[272] Fondet e caktuara më parë për OBSH-në do të mbaheshin për 60–90 ditë, në pritje të një hetimi mbi mënyrën se si OBSH-ja e kishte trajtuar Pandeminë e COVID-19, veçanërisht lidhur me marrëdhënien e pretenduar të organizatës me Kinën.[273] Njoftimi u kritikua menjëherë nga udhëheqës botërorë, përfshirë António Guterres, sekretarin e përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara; Heiko Maas, ministrin e jashtëm gjerman; dhe Moussa Faki Mahamat, kryetarin e Bashkimit Afrikan.[270] Gjatë dy viteve të para të pandemisë, financimi amerikan për OBSH-në u ul me një të katërtën, megjithëse pritej të rritej gjatë viteve 2022 dhe 2023.[274]
Më 16 maj 2020, administrata Trump ra dakord të paguante deri në nivelin e kontributeve të vlerësuara të Kinës, që ishte më pak se rreth një e dhjeta e financimit të mëparshëm amerikan. Në periudhën dyvjeçare 2018–2019, Kina pagoi 75.796 mijë dollarë si kontribute të vlerësuara dhe 10.184 mijë dollarë si kontribute vullnetare të përcaktuara, gjithsej 85.980 mijë dollarë.[275][276]
Çmimet dhe çmimet e OBSH-së për shëndetin publik
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Çmimet dhe çmimet e Organizatës Botërore të Shëndetësisë jepen për të vlerësuar arritjet e rëndësishme në fushën e shëndetit publik. Kandidatët propozohen dhe rekomandohen nga secili panel përzgjedhës i çmimeve. Bordi Ekzekutiv i OBSH-së përzgjedh fituesit, të cilët shpallen gjatë Asamblesë Botërore të Shëndetësisë.[277]
Selia botërore dhe zyrat
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Selia e organizatës ndodhet në Gjeneva, në Zvicër. Ajo u projektua nga arkitekti zviceran Jean Tschumi dhe u përurua më 1966.[278] Më 2017, organizata shpalli një konkurs ndërkombëtar për ridizenjimin dhe zgjerimin e selisë së saj.[279]
Galeria e ndërtesës së selisë së OBSH-së
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Shkallët, 1969
- Oborri i brendshëm, 1969
- Pishina pasqyruese, 1969
- Pamje e jashtme, 1969
- Pamje nga jugperëndimi, 2013
- Holli i hyrjes, 2013
- Salla kryesore e konferencave, 2013
Zyrat e vendeve dhe zyrat ndërlidhëse
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Organizata Botërore e Shëndetësisë ka 150 zyra në vende, të shpërndara në gjashtë rajone të ndryshme.[280] Ajo ka gjithashtu disa zyra ndërlidhëse, përfshirë ato pranë Bashkimit Evropian dhe Kombeve të Bashkuara, si dhe një zyrë të vetme që mbulon Bankën Botërore dhe Fondin Monetar Ndërkombëtar. Ajo administron gjithashtu Agjencia Ndërkombëtare për Kërkimin e Kancerit në Lion, Francë, dhe Qendra e OBSH-së për Zhvillimin e Shëndetit në Kobe, Japoni.[281] Zyra të tjera ndodhen në Prishtinë; në Bregun Perëndimor dhe në Rripin e Gazës; në Zyrën Fushore Kufitare SHBA–Meksikë në El Paso; në Zyrën e Koordinimit të Programit të Karaibeve në Barbados; si dhe në zyrën e Mikronezisë Veriore.[282] Zakonisht ka një zyrë të OBSH-së në kryeqytetin e secilit vend, ndonjëherë të shoqëruar nga zyra satelitore në provinca ose nënrajone.
Zyra e vendit drejtohet nga një Përfaqësues i OBSH-së (WR). Që nga data 2010[update], i vetmi Përfaqësues i OBSH-së jashtë Evropës që ishte shtetas i vendit ku shërbente ishte për Xhamahirinë Arabe Libiane («Libi»); i gjithë personeli tjetër ishte ndërkombëtar. Përfaqësuesit e OBSH-së në rajonin e quajtur Amerika njihen si Përfaqësues të PAHO/OBSH-së. Në Evropë, Përfaqësuesit e OBSH-së shërbejnë edhe si drejtues të zyrës së vendit dhe janë shtetas të tij, me përjashtim të Serbisë; drejtues zyrash ka edhe në Shqipëri, Federatën Ruse, Taxhikistan, Turqi dhe Uzbekistan.[282] Përfaqësuesi i OBSH-së është anëtar i ekipit të vendit të Sistemit të Kombeve të Bashkuara, i cili koordinohet nga Koordinatori rezident i OKB-së.
Zyra e vendit përbëhet nga Përfaqësuesi i OBSH-së dhe disa ekspertë të shëndetësisë e të fushave të tjera, si të huaj, ashtu edhe vendas, si dhe nga personeli i nevojshëm mbështetës.[280] Funksionet kryesore të zyrave të OBSH-së në vende përfshijnë shërbimin si këshilltari kryesor i qeverisë përkatëse për çështje të shëndetësisë dhe politikave farmaceutike.[283]
Zyrat rajonale
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Ndarjet rajonale të OBSH-së u krijuan ndërmjet viteve 1949 dhe 1952, sipas modelit të organizatës paraekzistuese panamerikane të shëndetësisë,[284] dhe bazohen në nenin 44 të kushtetutës së OBSH-së, i cili i lejonte OBSH-së të «krijojë një organizatë rajonale [të vetme] për të përmbushur nevojat e veçanta të [çdo] zone të përcaktuar». Shumë vendime merren në nivel rajonal, përfshirë diskutime të rëndësishme mbi buxhetin e OBSH-së dhe përzgjedhjen e anëtarëve të asamblesë së ardhshme, të cilët caktohen nga rajonet.[285]
Çdo rajon ka një komitet rajonal, i cili zakonisht mblidhet një herë në vit, zakonisht në vjeshtë. Në mbledhje marrin pjesë përfaqësues nga secili anëtar ose anëtar i asociuar i rajonit, përfshirë shtetet që nuk janë anëtare të plota. Për shembull, Shteti i Palestinës merr pjesë në mbledhjet e Zyrës Rajonale për Mesdheun Lindor të Organizatës Botërore të Shëndetësisë. Çdo rajon ka gjithashtu një zyrë rajonale.[285] Çdo zyrë rajonale drejtohet nga një drejtor, i cili zgjidhet nga Komiteti Rajonal. Bordi duhet t’i miratojë këto emërime, por deri në vitin 2004 nuk e kishte kundërshtuar asnjëherë zgjedhjen e një komiteti rajonal. Roli i saktë i bordit në këtë proces ka qenë objekt debati, por ndikimi praktik ka qenë gjithmonë i vogël.[285] Që nga viti 1999, drejtorët rajonalë shërbejnë për një mandat pesëvjeçar, i cili mund të rinovohet një herë, dhe zakonisht e marrin detyrën më 1 shkurt.[286]
Çdo komitet rajonal i OBSH-së përbëhet nga të gjithë drejtuesit e departamenteve të shëndetësisë në qeveritë e vendeve që përbëjnë rajonin. Përveç zgjedhjes së drejtorit rajonal, komiteti rajonal është përgjegjës edhe për përcaktimin e udhëzimeve për zbatimin, brenda rajonit, të politikave shëndetësore dhe politikave të tjera të miratuara nga Asambleja Botërore e Shëndetësisë. Komiteti rajonal shërben gjithashtu si organ shqyrtues i përparimit të veprimtarive të OBSH-së në rajon. Drejtori rajonal është, në praktikë, drejtuesi i OBSH-së për rajonin e tij. Drejtori administron dhe/ose mbikëqyr personelin e përbërë nga ekspertë të shëndetësisë dhe fushave të tjera në zyrat rajonale dhe në qendrat e specializuara. Drejtori rajonal është gjithashtu autoriteti mbikëqyrës i drejtpërdrejtë, së bashku me Drejtorin e Përgjithshëm të OBSH-së, i të gjithë drejtuesve të zyrave të OBSH-së nëpër vende, të njohur si përfaqësues të OBSH-së, brenda rajonit.
Pozita e fortë e zyrave rajonale është kritikuar gjatë historisë së OBSH-së se dëmton efektivitetin e saj dhe ka çuar në përpjekje të pasuksesshme për t’i integruar më fort brenda «një OBSH-je».[284] Programet për sëmundje të veçanta, si programi për çrrënjosjen e lisë[287] ose Programi Global për AIDS i viteve 1980,[288] u krijuan me struktura më të drejtpërdrejta e vertikale, të cilat i anashkalonin zyrat rajonale.
| Rajoni | Selia | Shënime |
|---|---|---|
| Afrika | Brazavil, Republika e Kongos | AFRO përfshin pjesën më të madhe të Afrikës, me përjashtim të Egjiptit, Sudanit, Xhibutit, Tunizisë, Libisë, Somalisë dhe Marokut (të gjitha bien nën EMRO).[289] Drejtori rajonal është Mohamed Yakub Janabi.[290] |
| Evropa | Kopenhaga, Danimarkë | EURO përfshin tërë Evropën (përveç Lihtenshtajnit), Izraelin dhe tërë ish-BRSS-në.[291] Drejtori rajonal është Hans Kluge, shtetas belg (mandati: 2020–në vazhdim).[292] |
| Azia Juglindore | Nju Delhi, Indi | Koreja e Veriut shërbehet nga SEARO.[293] Drejtori rajonal është Catharina Boehme (në detyrë), shtetase gjermane (mandati: 2025–në vazhdim).[294] |
| Mesdheu Lindor | Kajro, Egjipt | Zyra Rajonale për Mesdheun Lindor shërben vendet e Afrikës që nuk përfshihen në AFRO, si dhe të gjitha vendet e Lindjes së Mesme, përveç Izraelit. Pakistani shërbehet nga EMRO.[295] Drejtori rajonal është Ahmed Al-Mandhari, shtetas omanas (mandati: 2018–në vazhdim).[296] |
| Paqësori Perëndimor | Manila, Filipine | WPRO mbulon tërë vendet aziatike që nuk shërbehen nga SEARO, EMRO ose EURO, si dhe tërë vendet e Oqeanisë. Koreja e Jugut shërbehet nga WPRO.[297] Drejtori rajonal në detyrë është Zsuzsanna Jakab, shtetase hungareze dhe aktualisht zëvendësdrejtore e përgjithshme e OBSH-së (mandati: 2023–në vazhdim).[298] |
| Amerikat | Uashington D.C., Shtetet e Bashkuara | Njihet edhe si Organizata Panamerikane e Shëndetësisë (PAHO) dhe mbulon Amerikat.[299] Drejtori rajonal i OBSH-së është Jarbas Barbosa, shtetas brazilian (mandati: 2023–në vazhdim).[300] |
Financimi privat
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në vitin 2024, Fondacioni Bill dhe Melinda Gates ishte kontribuesi më i madh privat i organizatës, duke financuar 10% të buxhetit të saj.[301]
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Aleanca për Qytete të Shëndetshme, një aleancë ndërkombëtare
- Shëndeti mendor global
- Burimet në internet për shkencat shëndetësore, burime për mësim virtual
- Promovimi i shëndetit
- Qyteti i shëndetshëm
- Projekti High 5s, bashkëpunim për sigurinë e pacientëve
- Organizata Ndërkombëtare e Punës
- Lista e qyteteve më të ndotura në botë sipas përqendrimit të grimcave
- Mësimi i hapur për zhvillim, burime për mësim virtual
- Programi i posaçëm i kërkimit, zhvillimit dhe trajnimit kërkimor për riprodhimin njerëzor – HRP
- Partneriteti për shëndetin e nënës, të të porsalindurit dhe të fëmijës
- Kronologjia e shëndetit global
- Task Forca Ndërinstitucionale e Kombeve të Bashkuara për parandalimin dhe kontrollin e sëmundjeve jongjitëse
- Konventa Kuadër për Kontrollin e Duhanit
- Udhëzimet e OBSH-së për cilësinë e ujit të pijshëm
- Skema e OBSH-së për vlerësimin e pesticideve
- Udhëzimet SMART të OBSH-së
- Ekonomia e mirëqenies
- Dita Botërore e Dëgjimit
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Modernizing the WHO headquarters in Geneva (PDF) (në anglisht), arkivuar (PDF) nga origjinali më 15 janar 2023, marrë më 5 janar 2023
- 1 2 "The U.S. Government and the World Health Organization". Kaiser Family Foundation (në anglisht). 21 janar 2025. Arkivuar nga origjinali më 28 mars 2025. Marrë më 2 prill 2025.
- ↑ "Regional offices". www.who.int (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 20 prill 2024. Marrë më 20 prill 2024.
- ↑ "WHO (World Health Organisation)". Internews (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2 mars 2023. Marrë më 2 mars 2023.
- ↑ "Constitution of the World Health Organization". www.who.int (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 21 korrik 2025. Marrë më 18 nëntor 2024.
- 1 2 Ascher, Charles S. (1952). "Current Problems in the World Health Organization's Program". International Organization (në anglisht). 6 (1): 27–50. doi:10.1017/S0020818300016179. ISSN 1531-5088. Arkivuar nga origjinali më 14 korrik 2024. Marrë më 14 korrik 2024.
- ↑ "Milestones for health over 70 years". World Health Organization/Europe (në anglisht). 17 mars 2020. Arkivuar nga origjinali më 9 prill 2020. Marrë më 17 mars 2020.
- ↑ "World Health Organization". Encyclopedia Britannica (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 3 prill 2020. Marrë më 18 mars 2020.
- ↑ "World health report 2013: Research for universal health coverage". WHO (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 15 mars 2020. Marrë më 18 mars 2020.
- ↑ "What we do". World Health Organization (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 17 mars 2020. Marrë më 17 mars 2020.
- ↑ Dr Tedros takes office as WHO Director-General (në anglisht), World Health Organization, 1 korrik 2017, arkivuar nga origjinali më 18 prill 2018, marrë më 6 korrik 2017
- 1 2 Howard-Jones, Norman (1974). "Introduction". The scientific background of the International Sanitary Conferences, 1851–1938 (PDF) (në anglisht). World Health Organization. fq. 9–11. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 20 gusht 2017. Marrë më 3 janar 2018.
- ↑ Howard-Jones, Norman (1974). "The seventh conference: Venice, 1892". The scientific background of the International Sanitary Conferences, 1851–1938 (PDF) (në anglisht). World Health Organization. fq. 58–65. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 20 gusht 2017. Marrë më 3 janar 2018.
- ↑ Howard-Jones, Norman (1974). "The tenth conference: Venice, 1897". The scientific background of the International Sanitary Conferences, 1851–1938 (PDF) (në anglisht). World Health Organization. fq. 78–80. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 20 gusht 2017. Marrë më 3 janar 2018.
- ↑ Howard-Jones, Norman (1974). "The thirteenth and fourteenth conferences: Paris, 1926 and 1938". The scientific background of the International Sanitary Conferences, 1851–1938 (PDF) (në anglisht). World Health Organization. fq. 93–98. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 20 gusht 2017. Marrë më 3 janar 2018.
- ↑ McCarthy, Michael (tetor 2002). "A brief history of the World Health Organization". The Lancet (në anglisht). 360 (9340): 1111–1112. doi:10.1016/s0140-6736(02)11244-x. PMID 12387972. S2CID 2076539.
- ↑ "COVID-19 Dashboard", World Health Organization (në anglisht), 2021
- ↑ "Szeming Sze Papers 1945–1988 1945–1947 | Digital Pitt", digital.library.pitt.edu (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 1 janar 2017, marrë më 10 prill 2025
- 1 2 3 "World Health Organization". The British Medical Journal (në anglisht). 2 (4570): 302–303. 7 gusht 1948. doi:10.1136/bmj.2.4570.302. JSTOR 25364565. PMC 1614381.
- 1 2 "The Move towards a New Health Organization: International Health Conference" (PDF). Chronicle of the World Health Organization (në anglisht). 1 (1–2): 6–11. 1947. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 9 gusht 2007. Marrë më 18 korrik 2007.
- ↑ Shimkin, Michael B. (27 shtator 1946). "The World Health Organization". Science (në anglisht). 104 (2700): 281–283. Bibcode:1946Sci...104..281S. doi:10.1126/science.104.2700.281. JSTOR 1674843. PMID 17810349.
- ↑ Normalizing the Ideal: Psychology, Schooling, and the Family in Postwar Canada (në anglisht). University of Toronto Press. janar 1999. ISBN 978-0-8020-8259-6. Arkivuar nga origjinali më 26 mars 2023. Marrë më 20 mars 2023.
- ↑ J, Charles (1968). "Origins, history, and achievements of the World Health Organization". BMJ (në anglisht). 2 (5600): 293–296. doi:10.1136/bmj.2.5600.293. PMC 1985854. PMID 4869199.
- ↑ World Health Organization Philippines (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 25 prill 2012, marrë më 27 mars 2012
- 1 2 "Appeal by Health Professionals for Independence of the World Health Organization" (PDF), Independence for WHO (në anglisht), arkivuar (PDF) nga origjinali më 26 korrik 2011, marrë më 19 prill 2011
- ↑ "Open letter on the WHO/IAEA Agreement of 1959" (PDF), Women in Europe for a Common Future (në anglisht), arkivuar nga origjinali (PDF) më 20 korrik 2011, marrë më 19 prill 2011
- ↑ "World Health Organization Accommodates Atomic Agency", Activist Magazine (në anglisht), 3 qershor 2007, arkivuar nga origjinali më 28 shtator 2007, marrë më 27 mars 2012
- ↑ "The World Health Organisation (WHO) is failing in its duty to protect those populations who are victims of radioactive contamination.", IndependentWHO (në anglisht), 2020, arkivuar nga origjinali më 23 mars 2020, marrë më 8 prill 2020
- ↑ Foreman, Mark R. St J. (1 janar 2018). Slawin, Alexandra Martha Zoya (red.). "Reactor accident chemistry an update". Cogent Chemistry (në anglisht). 4 (1) 1450944. doi:10.1080/23312009.2018.1450944.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 WHO at 60 (PDF) (në anglisht), WHO, arkivuar (PDF) nga origjinali më 17 qershor 2012, marrë më 31 mars 2012
- ↑ ""Bol'she ne schitayet sebya chlenom Vsemirnoy organizatsii zdravookhraneniya"" "Больше не считает себя членом Всемирной организации здравоохранения" ["No longer considers itself a member of the World Health Organization"], Коммерсантъ (në rusisht), 10 shkurt 2024, arkivuar nga origjinali më 11 shkurt 2024, marrë më 11 shkurt 2024
- ↑ Galvin, Gabriela (26 shkurt 2025), "Can countries just exit the WHO? Not exactly", euronews (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 27 janar 2026, marrë më 29 janar 2026
- ↑ Fenner, Frank; Henderson, Donald A; Arita, Isao; Jezek, Zdenek; Ladnyi, Ivan Danilovich (1988). "Foreword". Smallpox and its eradication (në anglisht). Geneva: World Health Organization. fq. vii. hdl:10665/39485. ISBN 92-4-156110-6. Arkivuar nga origjinali më 26 maj 2020. Marrë më 29 qershor 2021.
- ↑ Fenner, Frank; Henderson, Donald A; Arita, Isao; Jezek, Zdenek; Ladnyi, Ivan Danilovich (1988). "Development of the global smallpox eradication programme, 1958-1966". Smallpox and its eradication (në anglisht). Geneva: World Health Organization. fq. 364–419. hdl:10665/39485. ISBN 92-4-156110-6. Arkivuar nga origjinali më 26 maj 2020. Marrë më 29 qershor 2021.
- ↑ "Construction of the main WHO building", who.int (në anglisht), WHO, 2016, arkivuar nga origjinali më 11 qershor 2018, marrë më 11 qershor 2018
- ↑ Zikmund, Vladimír (mars 2010). "Karel Raška and Smallpox" (PDF). Central European Journal of Public Health (në anglisht). 18 (1): 55–56. PMID 20586232. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 11 tetor 2017. Marrë më 11 shkurt 2012.
- ↑ Holland, Walter W. (mars 2010). "Karel Raška – The Development of Modern Epidemiology. The role of the IEA" (PDF). Central European Journal of Public Health (në anglisht). 18 (1): 57–60. PMID 20586233. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 11 tetor 2017. Marrë më 11 shkurt 2012.
- ↑ Orenstein, Walter A.; Plotkin, Stanley A. (1999). Vaccines (në anglisht). Philadelphia: W.B . Saunders Co. ISBN 978-0-7216-7443-8. Arkivuar nga origjinali më 12 shkurt 2009. Marrë më 18 shtator 2017.
- ↑ Flight, Colette (17 shkurt 2011), "Smallpox: Eradicating the Scourge", BBC History (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 14 shkurt 2009, marrë më 24 nëntor 2008
- ↑ "Anniversary of smallpox eradication", WHO Media Centre (në anglisht), 18 qershor 2010, arkivuar nga origjinali më 17 qershor 2012, marrë më 11 shkurt 2012
- ↑ WHO Division of Control of Tropical Diseases (CTD) (1990). "UNDP – World Bank – WHO Special Programme for Research and Training in Tropical Diseases (TDR)". Tropical Diseases (në anglisht). Geneva: World Health Organization. TDR-CTD/HH 90.1. Arkivuar nga origjinali më 23 prill 2021. Marrë më 11 korrik 2021 – nëpërmjet Columbia.edu.
- ↑ Division of Control of Tropical Disease (1996). Criteria for the Certification of Dracunculiasis Eradication (PDF) (në anglisht) (bot. Revised). Geneva: World Health Organization. fq. 2. [WHO reference:WHO/FIL/96.187 Rev.1]. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 20 tetor 2014. Marrë më 11 korrik 2021.
- ↑ World Health Day: Safe Motherhood (PDF) (në anglisht), WHO, 7 prill 1998, fq. 1, arkivuar (PDF) nga origjinali më 17 qershor 2012, marrë më 31 mars 2012
- ↑ Hanrieder, Tine; Kreuder-Sonnen, Christian (2014). "WHO decides on the exception? Securitization and emergency governance in global health". Security Dialogue (në anglisht). 45 (4): 331–348. doi:10.1177/0967010614535833. hdl:10419/190829. S2CID 53580076.
- ↑ Xuequan, Mu, red. (4 tetor 2006). "Zimbabwe launches world's 1st AIDS training package" (në anglisht). Xinhua News Agency; chinaview.cn. Arkivuar nga origjinali më 5 tetor 2009. Marrë më 16 janar 2012.
- ↑ "Zimbabwe Launches First Official HIV Prevention, Treatment, Support Toolkit". KFF Health News (në anglishte amerikane). 11 qershor 2009. Arkivuar nga origjinali më 28 maj 2025. Marrë më 10 prill 2025.
- ↑ "Ebola then and now: Eight lessons from West Africa that were applied in the Democratic Republic of the Congo". World Health Organization (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 24 tetor 2021. Marrë më 12 tetor 2021.
- ↑ "Strengthening the Global Architecture for Health Emergency Preparedness, Response and Resilience" (në anglisht). World Health Organization. Arkivuar nga origjinali më 13 maj 2022. Marrë më 13 maj 2022.
- ↑ Branswell, Helen (14 gusht 2024). "WHO declares mpox outbreak a global health emergency". STAT (në anglishte amerikane). Arkivuar nga origjinali më 14 gusht 2024. Marrë më 14 gusht 2024.
- ↑ "WHO declares mpox outbreaks in Africa a global health emergency as a new form of the virus spreads". AP News (në anglisht). 14 gusht 2024. Arkivuar nga origjinali më 16 gusht 2024. Marrë më 14 gusht 2024.
- ↑ "WHO declares Mpox global health emergency". BBC News (në anglishte britanike). Arkivuar nga origjinali më 14 gusht 2024. Marrë më 14 gusht 2024.
- ↑ Le Poidevin, Olive (5 shtator 2025). "Mpox no longer an emergency but concerns remain, health body says". Reuters (në anglisht). Marrë më 9 tetor 2025.
- ↑ "U.S. severs ties with WHO, raising concerns about flu epidemics". NBC News (në anglisht). 23 janar 2026. Arkivuar nga origjinali më 23 janar 2026. Marrë më 23 janar 2026.
- 1 2 Rigby, Jennifer; Farge, Emma (22 janar 2026). "US withdraws from the World Health Organization". Reuters (në anglisht).
- ↑ Constitution of the World Health Organization (PDF) (në anglisht), World Health Organization, arkivuar nga origjinali (PDF) më 23 qershor 2020, marrë më 11 shkurt 2008
- ↑ "Civil registration and vital statistics (CRVS)", who.int (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 4 maj 2020, marrë më 12 prill 2018
- ↑ Hanrieder, Tine (23 nëntor 2020). "Priorities, Partners, Politics: The WHO's Mandate beyond the Crisis". Global Governance: A Review of Multilateralism and International Organizations (në anglisht). 26 (4): 534–543. doi:10.1163/19426720-02604008. ISSN 1075-2846. Arkivuar nga origjinali më 2 mars 2022. Marrë më 2 mars 2022.
- ↑ Innovative Citizen Participation and New Democratic Institutions: Catching the Deliberative Wave (në anglisht), OECD, June 2020, 9 qershor 2020, arkivuar nga origjinali më 19 dhjetor 2024, marrë më 16 dhjetor 2024
- ↑ Commission Recommendation (EU) 2023/2836 of 12 December 2023 on promoting the engagement and effective participation of citizens and civil society organisations in public policy-making processes (në anglisht), EU Commission, December 2023, marrë më 16 dhjetor 2024
- ↑ Smart governance for health and well-being: the evidence (PDF) (në anglisht), World Health Organization, Regional Office for Europe, 2014, marrë më 9 janar 2025
- ↑ Implementing citizen engagement within evidence-informed policy-making: An overview of purpose and methods (në anglisht), WHO, November 2022, arkivuar nga origjinali më 19 dhjetor 2024, marrë më 16 dhjetor 2024
- ↑ Citizen engagement in evidence-informed policy making: A guide to mini-publics (në anglisht), WHO, February 2024, arkivuar nga origjinali më 15 dhjetor 2024, marrë më 16 dhjetor 2024
- ↑ Measuring Peace, Justice and Inclusion – SDG 16 Policy Brief – SDG 16.7.2: Ensuring Inclusive and Responsive Decision-Making for Sustainable Development (PDF) (në anglisht), UNDP Oslo Governance Centre, September 2022, arkivuar (PDF) nga origjinali më 21 janar 2025, marrë më 17 dhjetor 2024
- ↑ World Health Assembly endorses resolution on social participation (në anglisht), WHO, May 2024, arkivuar nga origjinali më 19 dhjetor 2024, marrë më 16 dhjetor 2024
- ↑ Malaria Fact Sheet (WHO Media Centre, WHO; prill 2012; qasur më 24 maj 2012)
- ↑ "WHO" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 28 prill 2005. Marrë më 20 qershor 2020.
- ↑ Poliomyelitis Fact Sheet (WHO Media Centre, WHO; tetor 2011; qasur më 11 shkurt 2012)
- ↑ Poliomyelitis (Polio) (qasur më 26 janar 2023)
- ↑ Tuberculosis Fact Sheet (WHO work mediacenter, WHO; prill 2012; qasur më 24 maj 2012)
- ↑ "Vatican: condoms don't stop Aids". The Guardian (në anglisht). 9 tetor 2003. Arkivuar nga origjinali më 21 nëntor 2016. Marrë më 18 dhjetor 2016.
- ↑ "Pope claims condoms could make African Aids crisis worse". The Guardian (në anglisht). 17 mars 2009. Arkivuar nga origjinali më 6 shtator 2013. Marrë më 31 mars 2012.
- ↑ "World Health Assembly: Pope Benedict "wrong"" (në anglisht). Agence France-Presse. 21 mars 2009. Arkivuar nga origjinali më 24 maj 2012. Marrë më 31 mars 2012.
- ↑ "Tables on clinical evaluation of influenza vaccines", World Health Organization (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 25 nëntor 2017, marrë më 13 dhjetor 2017
- ↑ "WHO declares pandemic of novel H1N1 virus". CIDRAP (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 1 dhjetor 2018. Marrë më 13 dhjetor 2017.
- ↑ "Pandemic (H1N1) 2009", World Health Organization (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 7 dhjetor 2017, marrë më 13 dhjetor 2017
- ↑ "WHO admits errors in handling flu pandemic: Agency accused of overplaying danger of the virus as it swept the globe". NBC News (në anglisht). 12 prill 2010. Arkivuar nga origjinali më 25 maj 2024.
- ↑ Abelina, A.; etj. (2011). "Lessons from pandemic influenza A(H1N1) The research-based vaccine industry's perspective". Vaccine (në anglisht). 29 (6): 1135–1138. doi:10.1016/j.vaccine.2010.11.042. PMID 21115061.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Programme Budget, 2012–2013 (PDF) (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali (PDF) më 17 qershor 2012, marrë më 26 mars 2012
- ↑ Global health sector strategy on HIV/AIDS 2011–2015 (PDF) (në anglisht), WHO, 2011, fq. 5, arkivuar (PDF) nga origjinali më 13 maj 2015, marrë më 23 maj 2012
- ↑ Global health sector strategy on HIV/AIDS 2011–2015 (PDF) (në anglisht), WHO, 2011, fq. 7, arkivuar (PDF) nga origjinali më 13 maj 2015, marrë më 23 maj 2012
- ↑ Bhaumik, Soumyadeep; Zwi, Anthony B.; Norton, Robyn; Jagnoor, Jagnoor (1 gusht 2023). "How and why snakebite became a global health priority: a policy analysis". BMJ Global Health (në anglisht). 8 (8) e011923. doi:10.1136/bmjgh-2023-011923. ISSN 2059-7908. PMC 10445399. PMID 37604596. Arkivuar nga origjinali më 24 gusht 2023. Marrë më 25 gusht 2023.
- ↑ WHO Violence and Injury Prevention (në anglisht), Who.int, arkivuar nga origjinali më 21 shkurt 2012, marrë më 9 shkurt 2012
- ↑ Noncommunicable diseases (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 17 tetor 2019, marrë më 8 mars 2021
- ↑ "Entre Nous", euro.who.int (në anglisht), WHO/Europe, OCLC 782375711, arkivuar nga origjinali më 15 korrik 2017
- ↑ [Flyer] WHO's role under the international drug control conventions (PDF) (në anglisht), Geneva: Expert Committee on Drug Dependence; World Health Organization, arkivuar (PDF) nga origjinali më 22 maj 2021, marrë më 22 maj 2021
- ↑ "Role of the WHO under International Drug Control Conventions", World Health Organization (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 16 qershor 2021, marrë më 22 maj 2021
- ↑ 1 WHO's First Global Conference on Air Pollution and Health Improving air quality, combatting climate change – saving lives (PDF) (në anglisht), arkivuar (PDF) nga origjinali më 12 prill 2019, marrë më 21 nëntor 2018
- ↑ Special Programme of Research, Development and Research Training in Human Reproduction (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 18 shkurt 2012, marrë më 9 shkurt 2012
- ↑ Tobacco (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 15 prill 2012
- ↑ Global Strategy on Diet, Physical Activity and Health (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 21 qershor 2010, marrë më 26 mars 2012
- ↑ Becker, Rachel (25 prill 2019), "The WHO's new screen time limits aren't really about screens", The Verge (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 10 qershor 2019, marrë më 15 korrik 2019
- ↑ Yamamoto, Rain (27 janar 2025), Overview of the WHO guideline on lower-sodium salt substitutes (PDF) (në anglisht), World Health Organization, marrë më 31 janar 2025
- ↑ Use of lower-sodium salt substitutes: WHO guideline (në anglisht), World Health Organization, 27 janar 2025, arkivuar nga origjinali më 16 nëntor 2025, marrë më 31 janar 2025
- ↑ Use of lower-sodium salt substitutes: WHO guideline (PDF) (në anglisht), World Health Organization, 27 janar 2025, marrë më 31 janar 2025
- ↑ WHO. Decade of Action for Road Safety 2011–2020 Arkivuar 2020-04-10 tek Wayback Machine
- ↑ Global Initiative for Emergency and Essential Surgical Care (në anglisht), WHO, 11 gusht 2011, arkivuar nga origjinali më 27 korrik 2017, marrë më 9 shkurt 2012
- ↑ Essential trauma care project (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 10 maj 2016, marrë më 9 shkurt 2012
- 1 2 Safe Surgery Saves Lives (në anglisht), WHO, 17 qershor 2011, arkivuar nga origjinali më 15 shkurt 2012, marrë më 9 shkurt 2012
- ↑ AP News; Mindspark Interactkookve Network, Inc. (2014-05-05). "UN: Spread of polio now an world health emergency" (in en). Press release. Archived from the original on 5 maj 2014. https://web.archive.org/web/20140505170700/http://apnews.excite.com/article/20140505/eu-med-polio-emergency-6e6900dc37.html. Retrieved 2014-05-05.
- ↑ Gladstone, Rick (5 maj 2014). "Polio Spreading at Alarming Rates, World Health Organization Declares". The New York Times (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 16 prill 2019. Marrë më 5 maj 2014.
- ↑ "WHO declares Ebola an international health emergency" (in en). Press release. 2014-08-08. https://www.reuters.com/article/us-health-ebola-africa-idUSKBN0G81Q820140808. Retrieved 2017-07-03.
- ↑ Hoffman, SJ; Røttingen, JA (shkurt 2014). "Split WHO in two: strengthening political decision-making and securing independent scientific advice". Public Health Journal (në anglisht). 128 (2): 188–194. doi:10.1016/j.puhe.2013.08.021. PMID 24434035. S2CID 43679089.
- ↑ Report of the Review Committee on the Role of the International Health Regulations (2005) in the Ebola Outbreak and Response (PDF) (në anglisht), 13 maj 2016, arkivuar (PDF) nga origjinali më 19 maj 2016, marrë më 27 maj 2016
- ↑ Gostin, Lawrence. "WHO Calls For $100 Million Emergency Fund, Doctor 'SWAT Team'". NPR (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 21 shkurt 2018. Marrë më 4 prill 2018.
- ↑ Reform of WHO's work in health emergency management / WHO Health Emergencies Programme (PDF) (në anglisht), 5 maj 2016, arkivuar (PDF) nga origjinali më 19 maj 2016, marrë më 27 maj 2016
- ↑ "WHO Aims To Reform Itself But Health Experts Aren't Yet Impressed". NPR (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 1 dhjetor 2017. Marrë më 4 prill 2018.
- 1 2 3 "Withholding funding from the World Health Organization is wrong and dangerous, and must be reversed" (në anglisht). Nature. 17 prill 2020. Arkivuar nga origjinali më 7 qershor 2020. Marrë më 3 qershor 2020.
- ↑ "WHO: Pneumonia of unknown cause – China". WHO (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 7 janar 2020. Marrë më 9 prill 2020.
- 1 2 Borger, Julian (18 prill 2020). "Caught in a superpower struggle: the inside story of the WHO's response to coronavirus". The Guardian (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 23 prill 2020. Marrë më 19 prill 2020.
- 1 2 Amanda Watts and Veronica Stracqualursi. "WHO defends coronavirus response after Trump criticism". CNN (në anglisht). CNN. Arkivuar nga origjinali më 8 prill 2020. Marrë më 9 prill 2020.
- ↑ "Thailand confirms first case of Wuhan virus outside China". South China Morning Post (në anglisht). 13 janar 2020. Arkivuar nga origjinali më 13 janar 2020. Marrë më 9 prill 2020.
- ↑ "Preliminary investigations conducted by the Chinese authorities have found no clear evidence of human-to-human transmission of the novel #coronavirus". Twitter (në anglisht). 14 janar 2020.
- ↑ "Wuhan virus has limited human-to-human transmission but could spread wider: WHO". The Straits Times (në anglisht). 14 janar 2020. Arkivuar nga origjinali më 14 janar 2020. Marrë më 14 prill 2020.
- ↑ "WHO says new China coronavirus could spread, warns hospitals worldwide". Reuters (në anglisht). 14 janar 2020. Arkivuar nga origjinali më 20 janar 2020. Marrë më 20 maj 2020.
- ↑ Kessler, Glenn (17 prill 2020). "Trump's false claim that the WHO said the coronavirus was 'not communicable'". The Washington Post (në anglisht). Marrë më 17 prill 2020.
{{cite news}}: Mirëmbajtja CS1: Shërbim arkivimi i vjetruar (lidhja) - ↑ "Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)". World Health Organization (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 31 janar 2020. Marrë më 27 mars 2020.
- ↑ Kennedy, Merrit (30 janar 2020). "WHO Declares Coronavirus Outbreak A Global Health Emergency". NPR (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 26 mars 2020. Marrë më 19 prill 2020.
- ↑ "Coronavirus: the first three months as it happened" (në anglisht). Nature. 22 prill 2020. Arkivuar nga origjinali më 22 shkurt 2020. Marrë më 3 qershor 2020.
- ↑ Rull, Monica; Kickbusch, Ilona; Lauer, Helen (8 dhjetor 2015). "Policy Debate | International Responses to Global Epidemics: Ebola and Beyond". International Development Policy (në anglisht). 6 (2). doi:10.4000/poldev.2178. ISSN 1663-9375.
- ↑ Boseley, Sarah (18 shkurt 2020). "China's handling of coronavirus is a diplomatic challenge for WHO". The Guardian (në anglishte britanike). ISSN 0261-3077. Arkivuar nga origjinali më 28 shkurt 2020. Marrë më 28 shkurt 2020.
- ↑ Griffiths, James (16 shkurt 2020). "WHO's relationship with China under scrutiny due to coronavirus crisis". CNN (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 28 shkurt 2020. Marrë më 19 prill 2020.
- ↑ "Wuhan lockdown 'unprecedented', shows commitment to contain virus: WHO representative in China". Reuters (në anglisht). 23 janar 2020. Arkivuar nga origjinali më 24 janar 2020. Marrë më 28 shkurt 2020.
- ↑ Jaipragas, Bhavan; Zheng, Sarah (22 shkurt 2020). "WHO coronavirus team in Wuhan to work out next containment step". South China Morning Post (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 15 prill 2020.
- 1 2 "Coronavirus Updates: Trump Halts U.S. Funding of World Health Organization". The New York Times (në anglisht). 14 prill 2020. Arkivuar nga origjinali më 14 prill 2020. Marrë më 14 prill 2020.
- 1 2 Nebehay, Stephanie; Mason, Jeff (15 prill 2020). "WHO regrets Trump funding halt as global coronavirus cases top 2 million". Reuters (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 15 prill 2020. Marrë më 16 prill 2020.
- 1 2 Chappell, Bill (15 prill 2020). "'We Alerted The World' To Coronavirus On Jan. 5, WHO Says In Response To U.S". NPR (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 15 prill 2020. Marrë më 16 prill 2020.
- ↑ Gaouette, Nicole; Hansler, Jennifer; Atwood, Kylie; Angela (9 maj 2020). "Allies despair as Trump abandons America's leadership role at a time of global crisis". CNN (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 9 maj 2020. Marrë më 9 maj 2020.
- 1 2 Knutson, Jacob (7 korrik 2020). "Trump administration notifies UN of intent to withdraw from WHO". Axios (në anglisht). Axios Media. Arkivuar nga origjinali më 7 korrik 2020.
- 1 2 Higgins-Dunn, Noah (20 janar 2021). "Dr. Fauci to lead U.S. delegation at WHO meetings as Biden plans to reverse Trump withdrawal". CNBC (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 20 janar 2021. Marrë më 20 janar 2021.
- 1 2 Erickson, Bo (20 janar 2021). "Biden signs executive actions on COVID, climate change, immigration and more". CBS News (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 20 janar 2021. Marrë më 20 janar 2021.
- 1 2 "Biden's US revives support for WHO, reversing Trump retreat". AP NEWS (në anglisht). 21 janar 2021. Arkivuar nga origjinali më 28 janar 2023. Marrë më 20 mars 2021.
- ↑ McPhillips, Jamie Gumbrecht; Jacqueline, Howard Deidre (5 maj 2023). "WHO says Covid-19 is no longer a global health emergency". CNN (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 5 maj 2023. Marrë më 10 maj 2023.
- ↑ Cuevas, Eduardo. "Trump orders United States to exit WHO again. Health experts warn of danger". USA Today (në anglishte amerikane). Marrë më 10 shkurt 2025.
- 1 2 3 "Withdrawing The United States From The World Health Organization". The White House (në anglishte amerikane). 21 janar 2025. Arkivuar nga origjinali më 11 shkurt 2025. Marrë më 10 shkurt 2025.
- 1 2 3 "US completes withdrawal from World Health Organization". AP News (në anglisht). 22 janar 2026. Arkivuar nga origjinali më 23 janar 2026. Marrë më 23 janar 2026.
- ↑ Kekatos, Mary. "US officially exits World Health Organization, accusing agency of straying 'from its core mission'". ABC News (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 23 janar 2026. Marrë më 23 janar 2026.
- ↑ Family of International Classifications: definition, scope and purpose (PDF) (në anglisht), WHO, 2007, arkivuar (PDF) nga origjinali më 18 mars 2012, marrë më 27 mars 2012
- ↑ International Code of Marketing of Breast-Milk Substitutes (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 2 mars 2012, marrë më 27 mars 2012
- ↑ About the WHO Framework Convention on Tobacco Control (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 19 shkurt 2012, marrë më 27 mars 2012
- ↑ WHO Global Code of Practice on the International Recruitment of Health Personnel (PDF) (në anglisht), WHO, 2010, arkivuar (PDF) nga origjinali më 17 qershor 2012, marrë më 27 mars 2012
- ↑ Gostin, Lawrence O.; Halabi, Sam F.; Klock, Kevin A. (15 shtator 2021). "An International Agreement on Pandemic Prevention and Preparedness". JAMA (në anglisht). 326 (13): 1257–1258. doi:10.1001/jama.2021.16104. ISSN 0098-7484. PMID 34524388.
- ↑ Hoffman SJ, Lavis JN, Bennett S (2009). "The Use of Research Evidence in Two International Organizations' Recommendations about Health Systems". Healthcare Policy (në anglisht). 5 (1): 66–86. doi:10.12927/hcpol.2009.21005. PMC 2732656. PMID 20676252.
- ↑ Banatvala, Nick; Bovet, Pascal (2023). Banatvala, Nick; Bovet, Pascal (red.). Noncommunicable Diseases: A Compendium (në anglisht). London: Routledge. doi:10.4324/9781003306689. ISBN 978-1-032-30792-3. S2CID 256130400. Arkivuar nga origjinali më 19 nëntor 2023. Marrë më 7 gusht 2023. Akses i hapur. Shih faqet 56 (të përgjithshme, përfshirë ACTIVE), 63 (HEARTS), 135 (MPOWER), 153 (REPLACE), 161–162 (SHAKE) dhe 198 (SAFER).
- ↑ "International Health Partnership" (në anglisht). IHP+. Arkivuar nga origjinali më 11 shtator 2012. Marrë më 19 shtator 2012.
- ↑ "WHO Expert Committee on Biological Standardization" (në anglisht). WHO. Arkivuar nga origjinali më 27 janar 2012. Marrë më 27 mars 2012.
- ↑ "WHO Expert Committee on Leprosy: Seventh Report". WHO Press Office (në anglisht). WHO. Arkivuar nga origjinali më 31 dhjetor 2016. Marrë më 27 mars 2012.
- ↑ "WHO Study Group on Interprofessional Education and Collaborative Practice" (në anglisht). 27 March 2012. Arkivuar nga origjinali më 25 gusht 2013. Marrë më 27 mars 2012.
- ↑ "Alliance for Health Policy and Systems Research" (në anglisht). WHO. Arkivuar nga origjinali më 17 qershor 2012. Marrë më 26 mars 2012.
- ↑ "HINARI Access to Research in Health Programme" (në anglisht). Who.int. 13 tetor 2011. Arkivuar nga origjinali më 27 janar 2012. Marrë më 9 shkurt 2012.
- 1 2 3 "Global Health Sector Strategy on HIV 2016–2021" (PDF). apps.who.int (në anglisht). World Health Organization. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 30 dhjetor 2019. Marrë më 13 mars 2019.
- ↑ "Strategic and Technical Advisory Committee meets on HIV priorities" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 12 shtator 2018. Marrë më 25 janar 2019.
- ↑ Chestnov, Oleg (January 2014). "Forward" Arkivuar 12 korrik 2018 tek Wayback Machine, te Connor, Stephen dhe Sepulveda Bermedo, Maria Cecilia (redaktorë), Global Atlas of Palliative Care at the End of Life, Worldwide Palliative Care Alliance dhe World Health Organization, f. 3. Marrë më 21 September 2019.
- ↑ Connor SR, Gwyther E (2018). "The Worldwide Hospice Palliative Care Alliance". J Pain Symptom Manage (në anglisht). 55 (2): S112–S116. doi:10.1016/j.jpainsymman.2017.03.020. PMID 28797861.
- ↑ "World Health Organization (WHO)". World Health Organization (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 5 korrik 2016. Marrë më 30 mars 2023.
- ↑ "World Health Day – 7 April" (në anglisht). WHO. Arkivuar nga origjinali më 30 mars 2012. Marrë më 31 mars 2012.
- ↑ "Millennium Development Goals" (në anglisht). WHO. Arkivuar nga origjinali më 21 mars 2012. Marrë më 31 mars 2012.
- ↑ "Accelerating progress towards the health-related Millennium Development Goals" (PDF) (në anglisht). WHO. 2010. fq. 2. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 17 qershor 2012. Marrë më 31 mars 2012.
- ↑ WHO World Health Survey (në anglisht), WHO, 20 dhjetor 2010, arkivuar nga origjinali më 22 janar 2012, marrë më 9 shkurt 2012
- ↑ WHO Study on Global Ageing and Adult Health (SAGE) (në anglisht), WHO, 10 mars 2011, arkivuar nga origjinali më 17 janar 2012, marrë më 9 shkurt 2012
- ↑ Country Health Policy Process (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 21 janar 2012, marrë më 4 qershor 2012
- ↑ Monitoring the building blocks of health systems: a handbook of indicators and their measurement strategies (në anglisht), WHO, 2010, marrë më 27 mars 2012[lidhje e vdekur]
- ↑ Handbook on monitoring and evaluation of human resources for health (në anglisht), WHO, 2009, arkivuar nga origjinali më 18 prill 2012, marrë më 27 mars 2012
- ↑ Global Health Observatory (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 29 maj 2012, marrë më 4 qershor 2012
- ↑ Shih, përkatësisht:
- Mental Health: WHO-AIMS (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 22 janar 2012, marrë më 27 mars 2012
- WHOQOL-BREF: Introduction, Administration, Scoring and Generic Version of the Assessment (PDF) (në anglisht), 1996, arkivuar (PDF) nga origjinali më 17 qershor 2012, marrë më 27 mars 2012
- Service Availability and Readiness Assessment (SARA) (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 17 qershor 2012, marrë më 27 mars 2012
- ↑ "What is HMN?", Health Metrics Network (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 17 qershor 2012, marrë më 27 mars 2012
- ↑ Evidence-Informed Policy Network (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 18 janar 2012, marrë më 27 mars 2012
- ↑ Policy on Research for Health (në anglisht), Pan American Health Organization, arkivuar nga origjinali më 9 maj 2013, marrë më 27 mars 2012
- 1 2 "Mental health information at your fingertips – WHO launches the MiNDbank" (në anglisht). Who.int. 10 dhjetor 2013. Arkivuar nga origjinali më 14 prill 2014. Marrë më 29 mars 2014.
- ↑ "The World Health Report" (në anglisht). WHO. Arkivuar nga origjinali më 11 prill 2012. Marrë më 27 mars 2012.
- ↑ "Bulletin of the World Health Organization" (në anglisht). WHO. Arkivuar nga origjinali më 30 mars 2012. Marrë më 27 mars 2012.
- ↑ "Eastern Mediterranean Health Journal" (në anglisht). WHO. Arkivuar nga origjinali më 13 prill 2012. Marrë më 27 mars 2012.
- ↑ "Human Resources for Health" (në anglisht). BioMed Central. Arkivuar nga origjinali më 31 mars 2012. Marrë më 27 mars 2012.
- ↑ "Revista Panamericana de Salud Pública" (në spanjisht). Pan American Health Organization. Arkivuar nga origjinali më 26 mars 2012. Marrë më 27 mars 2012.
- ↑ "Global health sector strategy on HIV, 2016–2021". World Health Organization (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 18 shtator 2018. Marrë më 19 shtator 2018.
- ↑ "database". WHO (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 20 shkurt 2011. Marrë më 13 gusht 2015.
- ↑ Hoffman S.J.; Rizvi Z. (2012). "WHO's Undermining Tobacco Control". The Lancet (në anglisht). 380 (9843): 727–728. doi:10.1016/S0140-6736(12)61402-0. PMID 22920746. S2CID 46405729.
- ↑ Renckens, Cees N.M.; Dorlo, Thomas P.C. (shtator–tetor 2019). "Quackery at WHO: A Chinese Affair". Skeptical Inquirer (në anglisht). Center for Inquiry. fq. 39–43. Marrë më 1 mars 2020.
{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Shërbim arkivimi i vjetruar (lidhja) - 1 2 Hunt, Katie. "Chinese medicine gains WHO acceptance but it has many critics". CNN (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 14 prill 2020. Marrë më 15 prill 2020.
- ↑ "The World Health Organization's decision about traditional Chinese medicine could backfire". Nature (në anglisht). 570 (7759): 5. 5 qershor 2019. Bibcode:2019Natur.570Q...5.. doi:10.1038/d41586-019-01726-1. PMID 31165792. S2CID 174809790.
- ↑ Colditz, Graham A., red. (2015). The SAGE Encyclopedia of Cancer and Society (International Agency for Research on Cancer) (në anglisht). SAGE Publications. fq. 1323–. ISBN 978-1-5063-0126-6. Arkivuar nga origjinali më 16 janar 2024. Marrë më 20 dhjetor 2020.
- ↑ "CANCERMondial", www-dep.iarc.fr (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 17 shkurt 2012, marrë më 20 dhjetor 2020
- ↑ "IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans", monographs.iarc.fr (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 11 shkurt 2011, marrë më 20 dhjetor 2020
- ↑ Caballero, Benjamin, red. (2015). Encyclopedia of Food and Health (në anglisht). Elsevier Science. fq. 658. ISBN 978-0-12-384953-3.
- ↑ UNDG Members (në anglisht), Undg.org, arkivuar nga origjinali më 11 maj 2011, marrë më 9 shkurt 2012
- ↑ "Countries overview", WHO (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 25 gusht 2004, marrë më 23 janar 2026
- ↑ WHO, Press Release: WHA78 Resolutions, May 2025 (në anglisht)
- ↑ Appendix 1, Members of the World Health Organization (at 31 May 2019) (PDF) (në anglisht), World Health Organization, arkivuar (PDF) nga origjinali më 25 shkurt 2021, marrë më 25 shkurt 2021
- 1 2 Scale of assessments 2022–2023 (PDF) (në anglisht), World Health Organization, 11 janar 2021, arkivuar (PDF) nga origjinali më 24 mars 2021, marrë më 24 mars 2021
- ↑ Press Office of the Holy See (1 qershor 2021). "Bulletin [B0350]". Comunicato della Santa Sede (në italisht, anglisht, frëngjisht, dhe spanjisht). press.vatican.va. Arkivuar nga origjinali më 20 qershor 2021. Marrë më 26 qershor 2021.
- 1 2 Burci, Gian Luca; Vignes, Claude-Henri (2004). World Health Organization (në anglisht). Kluwer Law International. ISBN 978-90-411-2273-5. Arkivuar nga origjinali më 12 janar 2017. Marrë më 20 qershor 2015.
- ↑ Timsit, Anabel; Hui, Mary (16 maj 2020). "Taiwan's status could disrupt the most important global health meeting of this pandemic". Quartz (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 6 qershor 2020. Marrë më 6 qershor 2020.
- ↑ Stolberg, Sheryl Gay (21 janar 2025). "Trump Withdraws U.S. from World Health Organization". The New York Times (në anglishte amerikane). ISSN 0362-4331. Arkivuar nga origjinali më 21 janar 2025. Marrë më 21 janar 2025.
- ↑ "CDC ordered to stop working with WHO immediately, upending expectations of an extended withdrawal", AP News (në anglisht), 27 janar 2025, arkivuar nga origjinali më 28 janar 2025, marrë më 28 janar 2025
- ↑ Brennan, Eve (5 shkurt 2025). "Argentina says it will pull out of World Health Organization". CNN (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 15 korrik 2025. Marrë më 5 shkurt 2025.
- ↑ Countries (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 26 mars 2016, marrë më 30 maj 2020
- ↑ Restoration of the lawful rights of the People's Republic of China in the United Nations, Rezoluta 2758 (XXVI), Asambleja e Përgjithshme, 25 tetor 1971, f. 1.
- ↑ "Ma accused of 'lying' about relations". Taipei Times (në anglisht). 18 tetor 2013. Arkivuar nga origjinali më 8 dhjetor 2022. Marrë më 8 dhjetor 2022.
- ↑ "Taiwan attends WHA as observer". United Press International (në anglisht). 18 maj 2009. Arkivuar nga origjinali më 26 prill 2016. Marrë më 26 prill 2016.
- ↑ "Japan PM Abe calls for Taiwan's participation in WHO as coronavirus spreads". english.kyodonews.net (në anglisht). Kyodo News. 30 janar 2020. Arkivuar nga origjinali më 30 janar 2020. Marrë më 30 janar 2020.
- ↑ "China warns Taiwan of continued lockout from WHO assembly". The Washington Post (në anglisht). 21 maj 2017. Arkivuar nga origjinali më 21 maj 2017. Marrë më 26 maj 2017.
- ↑ "WHO Bows to China Pressure, Contravenes Human Rights in Refusing Taiwan Media". The News Lens (në anglisht). 18 maj 2018. Arkivuar nga origjinali më 24 maj 2018. Marrë më 22 maj 2018.
- ↑ "UN: World Health Organization Shuns Taiwan and Its Journalists". freedomhouse.org (në anglisht). Freedom House. 16 maj 2018. Arkivuar nga origjinali më 30 janar 2020. Marrë më 30 janar 2020.
- ↑ "172 Members Push for Taiwan's Participation at World Health Assembly". foreignaffairs.house.gov (në anglisht). 16 maj 2018. Arkivuar nga origjinali më 24 maj 2018. Marrë më 22 maj 2018.
- ↑ Sui, Cindy (9 prill 2020), "Taiwan's coronavirus success bolsters case for joining WHO, experts say", NBC News (në anglisht), NBC, arkivuar nga origjinali më 14 prill 2020, marrë më 14 prill 2020
- ↑ Liu, Natalie (13 prill 2020), "Taiwan's WHO Ambitions Get Boost from Coronavirus Success", Voice of America (në anglisht), VOA, arkivuar nga origjinali më 14 prill 2020, marrë më 14 prill 2020
- ↑ McKay, Ben; Cooke, Henry (5 maj 2020). "Covid-19: Winston Peters 'personally' supports Taiwan rejoining WHO". Stuff (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 5 maj 2020. Marrë më 7 maj 2020.
- ↑ Everington, Keoni (5 maj 2020). "NZ foreign minister backs Taiwan's entry into WHO, bucks Beijing's bullying". Taiwan News (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 7 maj 2020. Marrë më 7 maj 2020.
- ↑ Blanchard, Ben (24 janar 2020). "Parties unite over Taiwan's exclusion from WHO anti-virus planning". Reuters (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 29 janar 2020. Marrë më 30 janar 2020.
- ↑ Everington, Keoni (30 janar 2020), "Canada's Trudeau supports Taiwan involvement in WHO", Taiwan News (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 30 janar 2020, marrë më 30 janar 2020
- ↑ "Japan PM Abe calls for Taiwan's participation in WHO as coronavirus spreads". english.kyodonews.net (në anglisht). Kyodo News. 30 janar 2020. Arkivuar nga origjinali më 30 janar 2020. Marrë më 30 janar 2020.
- ↑ Everington, Keoni (31 janar 2020), "EU backs Taiwan's inclusion in WHO", Taiwan News (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 31 janar 2020, marrë më 31 janar 2020
- ↑ Aspinwall, Nick, Taiwan Picks Up International Support After Being Barred from World Health Assembly (në anglisht), The Diplomat, arkivuar nga origjinali më 30 janar 2020, marrë më 30 janar 2020
- ↑ Sachdeva, Sam (7 maj 2020). "NZ formally backs WHO role for Taiwan". Newsroom (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 7 maj 2020. Marrë më 7 maj 2020.
- ↑ Griffiths, James (5 prill 2020), Taiwan's coronavirus response is among the best globally (në anglisht), CNN, arkivuar nga origjinali më 5 prill 2020, marrë më 6 prill 2020
- ↑ Grundy, Tom, "Video: Top WHO doctor Bruce Aylward pretends not to hear journalist's Taiwan questions, ends video call", www.hongkongfp.com (në anglisht), Hong Kong Free Press, marrë më 28 mars 2020
{{citation}}: Mirëmbajtja CS1: Shërbim arkivimi i vjetruar (lidhja) - ↑ Yvonne Tong (28 mars 2020). "The Pulse: Coronavirus situations in New York city, London and Lombardy, Italy & interview with WHO Bruce Aylward". YouTube (në anglisht). RTHK VNews. 16:35 to 20:59. Arkivuar nga origjinali më 28 mars 2020. Marrë më 29 mars 2020. URL alternative
- ↑ Wulfsohn, Joseph (28 mars 2020). "WHO accused of 'carrying China's water' after official refuses to acknowledge Taiwan during bizarre interview". Fox News (në anglisht). Gordon G. Chang. Arkivuar nga origjinali më 5 prill 2020.
Aylward's behavior reminds us that either we remove #China's pernicious influence in multilateral institutions like the #WorldHealthOrganization or the world's free states defund them and start over.
- ↑ Zengerle, Patricia (9 maj 2020). "U.S. lawmakers urge support for Taiwan at WHO, as U.S. criticizes China". Reuters (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 9 maj 2020. Marrë më 9 maj 2020.
- ↑ Regencia, Ted; Pietromarchi, Virginia; Mohamed, Hamza (9 maj 2020). "Number of global coronavirus cases passes 4 million: Live updates". Al Jazeera (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 10 maj 2020. Marrë më 9 maj 2020.
- ↑ "'Taiwan' Blocked in WHO Facebook Video". The News Lens International Edition (në anglisht). 12 nëntor 2020. Arkivuar nga origjinali më 14 nëntor 2020. Marrë më 15 nëntor 2020.
- ↑ "WHO comments on United States' announcement of intent to withdraw", www.who.int (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 11 shkurt 2025, marrë më 23 janar 2025
- ↑ Nichols, Michelle (23 janar 2025). "US to leave World Health Organization on Jan. 22, 2026, says UN". Reuters (në anglisht). Marrë më 12 janar 2026.
- ↑ "California to join WHO health network in rebuke of Trump", Politico (në anglisht), 23 janar 2026, marrë më 24 janar 2026
- ↑ Governance (në anglisht), World Health Organization, 23 prill 2020, arkivuar nga origjinali më 13 shkurt 2014, marrë më 23 prill 2020
- ↑ WHO: Chairman and Officers of the Executive Board (në anglisht), World Health Organization, 22 maj 2020, arkivuar nga origjinali më 29 prill 2020, marrë më 22 maj 2020
- ↑ WHO Governance (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 22 mars 2020, marrë më 5 shkurt 2012
- 1 2 World Health Assembly elects Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus as new WHO Director-General (në anglisht), Geneva: WHO, arkivuar nga origjinali më 25 maj 2017, marrë më 27 qershor 2017
- ↑ Shih, në përgjithësi, nenin 18 të Kushtetutës së Organizatës Botërore të Shëndetësisë.
- ↑ World Health Assembly (1965). "WHA18.44 Establishment of an International Agency for Research on Cancer". Eighteenth World Health Assembly, Geneva, 4–21 May 1965: part I: resolutions and decisions: annexes (në anglisht). World Health Organization. fq. 26–30. hdl:10665/85780. ISBN 978-92-4-160143-6.
- ↑ Employment: who we are; publisher=WHO; language=en; access-date=2020-04-19; archive-url=https://web.archive.org/web/20170123070135/http://www.who.int/employment/about_who/en/; archive-date=2017-01-23; url-status=live
- ↑ Employment: who we need; publisher=WHO; language=en; access-date=2020-04-19; archive-url=https://web.archive.org/web/20200421003623/https://www.who.int/careers/who-we-need/en/; archive-date=2020-04-21
- ↑ Framework Convention on Tobacco Control; publisher=WHO; language=en; access-date=2012-02-05; archive-url=https://web.archive.org/web/20120127185036/http://www.who.int/fctc/en/index.html; archive-date=2012-01-27
- ↑ Goodwill Ambassador; publisher=WHO; language=en; access-date=2012-02-05; archive-url=https://web.archive.org/web/20180419142607/http://www.who.int/goodwill_ambassadors/en/; archive-date=2018-04-19
- ↑ "Robert Mugabe's WHO appointment condemned as 'an insult'" (në anglisht). BBC News. 21 tetor 2017. Arkivuar nga origjinali më 21 tetor 2017. Marrë më 22 tetor 2017.
- ↑ "WHO chief 'rethinking' appointment of Zimbabwe's Mugabe as 'goodwill ambassador' after widespread condemnation". The Globe and Mail (në anglisht). Associated Press. 21 tetor 2017. Arkivuar nga origjinali më 27 gusht 2021. Marrë më 21 tetor 2017.
- ↑ "WHO cancels Robert Mugabe goodwill ambassador role" (në anglisht). BBC News. 22 tetor 2017. Arkivuar nga origjinali më 22 tetor 2017. Marrë më 22 tetor 2017.
- ↑ Gunn, S. William A.; Masellis, Michele (23 tetor 2007). Concepts and Practice of Humanitarian Medicine (në anglisht). Springer Science & Business Media. fq. 137. ISBN 978-0-387-72264-1.
- ↑ Pater, Alan F.; Pater, R. Jason (1976). What They Said in 1975: The Yearbook of World Opinion (në anglisht). Monitor Book Company. fq. 401. ISBN 978-0-9600252-8-2.
- ↑ Birn, Anne-Emanuelle; Krementsov, Nikolai (24 tetor 2018). "'Socialising' primary care? The Soviet Union, WHO and the 1978 Alma-Ata Conference". BMJ Global Health (në anglisht). 3 (Suppl 3) e000992. doi:10.1136/bmjgh-2018-000992. ISSN 2059-7908. PMC 6242026. PMID 30498594.
- ↑ Corning, Mary E. (1980). A Review of the United States Role in International Biomedical Research and Communications: International Health and Foreign Policy (në anglisht). U.S. Department of Health and Human Services, Public Health Service, National Institutes of Health, National Library of Medicine. fq. 375.
- ↑ United States Delegation to the World Health Assembly (1979). Report of the United States Delegation to the World Health Assembly (në anglisht). U. S. Department of Health, Education, and Welfare, Public Health Service. Arkivuar nga origjinali më 16 gusht 2024. Marrë më 13 janar 2021.
- ↑ A Centenary History: A History of the City and Guilds College, 1885 to 1985 (në anglisht). City and Guilds College of Imperial College of Science and Technology. 1985. fq. 268. ISBN 978-0-85287-152-2.
- ↑ "Monique Bégin". The Canadian Encyclopedia (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 12 janar 2021. Marrë më 13 janar 2021.
- ↑ Imobersteg, U. (mars 1991). "Chemical Weapons: The United Nations Team of Experts in the Iran-Iraq War". Prehospital and Disaster Medicine (në anglisht). 6 (1): 41–42. doi:10.1017/S1049023X00028053. ISSN 1945-1938. S2CID 155244274. Arkivuar nga origjinali më 4 nëntor 2021. Marrë më 13 janar 2021.
- ↑ Gunn, S. W. A. (1 shtator 1995). "Totemic medicine among the American Indians of the Northwest coast". Patient Education and Counseling. Proceedings of the Patient Education 2000 Congress (në anglisht). 26 (1): 159–167. doi:10.1016/0738-3991(95)00751-K. ISSN 0738-3991. PMID 7494716.
- ↑ Leo Klein, Professor S.W.A. Gunn, MD, MS, FRCSC, FRCSI (Hon), DSc (Hon), dr. h. c. A 90th Birthday Tribute Med. Sci. Lett. (Voj. Zdrav. Listy) 2016, vol. 85(1), p. 44-46. ISSN 0372-7025 PDF
- ↑ Ho, Kendall; Jarvis-Selinger, Sandra; Lauscher, Helen Novak; Cordeiro, Jennifer; Scott, Richard (12 qershor 2012). Technology Enabled Knowledge Translation for eHealth: Principles and Practice (në anglisht). Springer Science & Business Media. fq. 6. ISBN 978-1-4614-3495-5. Arkivuar nga origjinali më 16 gusht 2024. Marrë më 13 janar 2021. Copy.
- ↑ "Remembering Murray Eden, 1920–2020". MIT EECS (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 15 janar 2021. Marrë më 13 janar 2021.
- ↑ United States of America (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 26 qershor 2023, marrë më 26 qershor 2023
- ↑ Gostin, Lawrence O.; Klock, Kevin A.; Clark, Helen; Diop, Fatimatou Zahra; Jayasuriya, Dayanath; Mahmood, Jemilah; Waris, Attiya (23 mars 2022). "Financing the future of WHO". The Lancet (në anglisht). 399 (10334): 1445–1447. doi:10.1016/S0140-6736(22)00533-5. PMC 8942479. PMID 35338858.
- ↑ "World Health Assembly agrees historic decision to sustainably finance WHO", World Health Organization (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 14 korrik 2022, marrë më 14 korrik 2022
- ↑ Klock, Kevin A.; Gostin, Lawrence O.; Fitch, Alexandra; Wetter, Sarah; Perlman, Vanessa S. (21 qershor 2023), "5 Ways to Buttress WHO's Financing Ambition", Devex (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 21 qershor 2023, marrë më 21 qershor 2023
- ↑ WHO | Programme Budget Web Portal (open.who.int; access-date=2023-06-26; archive-date=2023-06-26; archive-url=https://web.archive.org/web/20230626113938/http://open.who.int/2020-21/contributors/contributor?name=Germany; url-status=live; language=en)
- ↑ WHO | Programme Budget Web Portal (open.who.int; access-date=2020-04-20; archive-url=https://web.archive.org/web/20200507234456/http://open.who.int/2018-19/contributors/contributor?name=United%20States%20of%20America; archive-date=2020-05-07; url-status=live; language=en)
- ↑ WHO | Programme Budget Web Portal (open.who.int; access-date=2023-06-26; archive-date=2023-06-26; archive-url=https://web.archive.org/web/20230626113936/http://open.who.int/2020-21/contributors/contributor?name=Bill+&+Melinda+Gates+Foundation; url-status=live; language=en)
- ↑ WHO | Programme Budget Web Portal (open.who.int; access-date=2023-06-26; archive-date=2023-06-26; archive-url=https://web.archive.org/web/20230626113937/http://open.who.int/2020-21/contributors/contributor?name=France; url-status=live; language=en)
- ↑ WHO | Programme Budget Web Portal (open.who.int; access-date=2023-06-26; archive-date=2023-06-26; archive-url=https://web.archive.org/web/20230626113937/http://open.who.int/2020-21/contributors/contributor?name=United+Kingdom+of+Great+Britain+and+Northern+Ireland; url-status=live; language=en)
- ↑ WHO | Programme Budget Web Portal (open.who.int; access-date=2020-04-20; archive-date=2020-07-25; archive-url=https://web.archive.org/web/20200725043639/http://open.who.int/2018-19/contributors/contributor?name=GAVI%20Alliance; url-status=live; language=en)
- ↑ WHO | Programme Budget Web Portal (open.who.int; access-date=2023-06-26; archive-date=2023-06-26; archive-url=https://web.archive.org/web/20230626113944/http://open.who.int/2020-21/contributors/contributor?name=European+Commission; url-status=live; language=en)
- ↑ WHO | Programme Budget Web Portal (open.who.int; access-date=2023-06-26; archive-date=2023-06-26; archive-url=https://web.archive.org/web/20230626113939/http://open.who.int/2020-21/contributors/contributor?name=Japan; url-status=live; language=en)
- ↑ WHO | Programme Budget Web Portal (open.who.int; access-date=2023-06-26; archive-date=2023-06-26; archive-url=https://web.archive.org/web/20230626113941/http://open.who.int/2020-21/contributors/contributor?name=China; url-status=live; language=en)
- ↑ WHO | Programme Budget Web Portal (open.who.int; access-date=2023-06-26; archive-date=2023-06-26; archive-url=https://web.archive.org/web/20230626113943/http://open.who.int/2020-21/contributors/contributor?name=World+Bank; url-status=live; language=en)
- ↑ WHO | Programme Budget Web Portal (open.who.int; access-date=2023-06-26; archive-date=2023-06-26; archive-url=https://web.archive.org/web/20230626113938/http://open.who.int/2020-21/contributors/contributor; url-status=live; language=en)
- ↑ "WHO's interactions with Civil Society and Nongovernmental Organizations" (PDF), WHO/CSI/2002/WP6 (në anglisht), WHO, fq. 2, 2002, arkivuar nga origjinali (PDF) më 4 mars 2016, marrë më 31 mars 2012
- ↑ "WHO's interactions with Civil Society and Nongovernmental Organizations" (PDF), WHO/CSI/2002/WP6 (në anglisht), WHO, fq. 10, 2002, arkivuar nga origjinali (PDF) më 4 mars 2016, marrë më 31 mars 2012
- ↑ Living Proof Project: Partner Profile (në anglisht), Fondacioni Bill dhe Melinda Gates, arkivuar nga origjinali më 23 dhjetor 2011, marrë më 31 mars 2012
- ↑ World Health Organization's Alliance for Health Systems and Policy Research (në anglisht), Fondacioni Rockefeller, arkivuar nga origjinali më 10 korrik 2012, marrë më 31 mars 2012
- ↑ The Biggest Financial Contributors to the WHO (në anglisht), 24 qershor 2022, arkivuar nga origjinali më 7 prill 2024, marrë më 30 mars 2024
- ↑ Cheng, Maria (22 maj 2017). "Health agency spends more on travel than AIDS". Associated Press (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 10 qershor 2017. Marrë më 27 qershor 2017.
- 1 2 "Global Criticism for Trump's W.H.O. Cuts Over Coronavirus Response: Live Updates". The New York Times (në anglisht). 15 prill 2020. ISSN 0362-4331. Arkivuar nga origjinali më 15 prill 2020. Marrë më 15 prill 2020.
- ↑ "Backing Trump, U.S. Republicans call for WHO chief to resign". Reuters (në anglisht). 16 prill 2020. Arkivuar nga origjinali më 5 maj 2020. Marrë më 16 prill 2020.
- ↑ "US to halt funding to WHO over coronavirus". BBC News (në anglisht). 15 prill 2020. Arkivuar nga origjinali më 17 prill 2020. Marrë më 15 prill 2020.
- ↑ Smith, David (15 prill 2020). "Trump halts World Health Organization funding over coronavirus 'failure'". The Guardian (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 11 maj 2020. Marrë më 15 prill 2020.
- ↑ Guarascio, Francesco; Farge, Emma (26 janar 2022). "Exclusive: U.S. funding to WHO fell by 25% during pandemic". Reuters (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 27 janar 2022. Marrë më 27 janar 2022.
- ↑ "Trump administration to restore partial funding to World Health Organization: Fox News". Reuters (në anglisht). 16 maj 2020. Arkivuar nga origjinali më 16 maj 2020. Marrë më 16 maj 2020.
- ↑ By contributor (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 25 qershor 2020, marrë më 16 maj 2020
- ↑ "Public health prizes and awards". WHO (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 1 dhjetor 2022. Marrë më 1 dhjetor 2022.
- ↑ "Modernizing the WHO Headquarters in Geneva" (PDF). who.int (në anglisht). Arkivuar (PDF) nga origjinali më 12 prill 2019. Marrë më 13 dhjetor 2017.
- ↑ "Design contest opens for World Health Organisation headquarters". Architects Journal (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 13 dhjetor 2017. Marrë më 13 dhjetor 2017.
- 1 2 "WHO its people and offices" (në anglisht). WHO. 29 mars 2012. Arkivuar nga origjinali më 27 janar 2012. Marrë më 9 shkurt 2012.
- ↑ "WHO liaison and other offices" (në anglisht). WHO. Arkivuar nga origjinali më 4 shkurt 2012. Marrë më 29 mars 2012.
- 1 2 "Detailed information of WHO offices in countries, territories and areas" (në anglisht). WHO. Arkivuar nga origjinali më 17 qershor 2012. Marrë më 29 mars 2012.
- ↑ "WHO Country Office (Hungary)" (në anglisht). WHO EURO. Arkivuar nga origjinali më 17 qershor 2012. Marrë më 31 mars 2012.
- 1 2 Hanrieder, Tine (mars 2015). "The path-dependent design of international organizations: Federalism in the World Health Organization". European Journal of International Relations (në anglisht). 21 (1): 215–239. doi:10.1177/1354066114530011. hdl:10419/190758. ISSN 1354-0661. Arkivuar nga origjinali më 28 prill 2023. Marrë më 11 korrik 2024.
- 1 2 3 Burci & Vignes 2004, fq. 53–57.
- ↑ A year of change: Reports of the Executive Board on its 102nd and 103rd sessions, WHO (arkivuar më 11 tetor 2017; qasur më 11 shkurt 2012).
- ↑ Henderson, D. A. (2009). Smallpox: The Death of a Disease: The Inside Story of Eradicating a Worldwide Killer (në anglisht). United States: Prometheus Books. ISBN 978-1-59102-722-5. Arkivuar nga origjinali më 26 mars 2023. Marrë më 20 mars 2023.
- ↑ Hanrieder, Tine (prill 2014). "Local orders in international organisations: the World Health Organization's global programme on AIDS". Journal of International Relations and Development (në anglisht). 17 (2): 220–241. doi:10.1057/jird.2013.7. ISSN 1408-6980. PMC 7140235. PMID 32288632.
- ↑ Regional Office for Africa (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 4 mars 2012, marrë më 11 shkurt 2012
- ↑ "Dr Mohamed Janabi", WHO Regional Office for Africa (në anglisht), 9 shkurt 2026, arkivuar nga origjinali më 21 tetor 2025, marrë më 11 shkurt 2026
- ↑ Regional Office for Europe (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 22 janar 2012, marrë më 11 shkurt 2012
- ↑ "Dr Kluge: biography", World Health Organization/Europe (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 29 janar 2021, marrë më 14 shkurt 2021
- ↑ Regional Office for South-East Asia (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 4 mars 2012, marrë më 11 shkurt 2012
- ↑ "SEARO Regional Director Biography", SEARO (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 11 qershor 2018, marrë më 11 qershor 2018
- ↑ Regional Office for Eastern Mediterranean (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 3 shkurt 2012, marrë më 11 shkurt 2012
- ↑ "EMRO Regional Director Biography", EMRO (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 11 qershor 2018, marrë më 11 qershor 2018
- ↑ Regional Office for the Western Pacific (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 3 mars 2012, marrë më 11 shkurt 2012
- ↑ "Western Pacific Regional Director", www.who.int (në anglisht), arkivuar nga origjinali më 26 korrik 2023, marrë më 26 korrik 2023
- ↑ Regional Office for the Americas (në anglisht), WHO, arkivuar nga origjinali më 4 mars 2012, marrë më 11 shkurt 2012
- ↑ "Dr. Jarbas Barbosa, PAHO/WHO Director", World Health Organization (në anglisht), marrë më 21 janar 2025
- ↑ Julia Crawford (11 maj 2021), "Bill Gates ha troppa influenza sull'OMS?" [A ka Bill Gates ndikim të tepruar mbi OBSH-në?], SWI swissinfo (në italisht), arkivuar nga origjinali më 16 gusht 2024, marrë më 29 maj 2024
Lidhje të jashtme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Use dmy dates from May 2023
- Artikuj me parametër të pavlefshëm të datës në stampë
- Artikuj me tekst në arabisht-të cituar haptazi
- Artikuj me tekst në kinezisht-të cituar haptazi
- Artikuj me tekst në frëngjisht-të cituar haptazi
- Artikuj me tekst në rusisht-të cituar haptazi
- Artikuj me tekst në spanjisht-të cituar haptazi
- Infoboxes without native name language parameter
- Pages with non-numeric formatnum arguments
- Lidhje ekzistuese te stampa e lidhjes ndërgjuhësore
- Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar nga 2011
- Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar
- Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar nga 2009
- Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar nga 2015
- Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar nga March 2026
- Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar nga 2010
- Organizata Botërore e Shëndetësisë
- Shëndeti global
- Organizata të shkencave shëndetësore
- Organizata mjekësore dhe shëndetësore me seli në Zvicër
- Organizata të lidhura me pandeminë COVID-19
- Organizata të themeluara në vitin 1948
- Grupi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim
- Këshilli Ekonomik dhe Social i Kombeve të Bashkuara
- Organizata të Kombeve të Bashkuara me seli në Gjenevë
- Agjenci të specializuara të Kombeve të Bashkuara