Shko te përmbajtja

Sllovenia

Republika e Sllovenisë
Republika Slovenija
Flag of Sllovenia
Flag
Coat of arms of Sllovenia
Coat of arms
Anthem: Zdravljica [en]
(shqip: "Një dolli")
Location of Sllovenia (dark green)– in Europe (green & dark grey)– in the Bashkimi Evropian (green)
Location of Sllovenia (dark green)

– in Europe (green & dark grey)
– in the Bashkimi Evropian (green)

Kryeqyteti
and largest city
Lubjana
46°03′05″N 14°30′22″E / 46.05139°N 14.50611°E / 46.05139; 14.50611
Official languagesSllovenishtja
Recognised regional languages
Feja
(2018)[1]
  • 18,3% pa fe
  • 3,9% të tjera
Etnonimis
QeverisjaRepublikë parlamentare unitare
Nataša Pirc Musar
Janez Jansha
• Kryetari i Asamblesë Kombëtare
Zoran Stevanović
LegjislaturaParlamenti
Këshilli Kombëtar
Asambleja Kombëtare
Establishment
• Karantania
Gjysma e dytë e shekullit të 7-të
29 tetor 1918
1 dhjetor 1918
• Komiteti Slloven i Çlirimit Kombëtar
19 shkurt 1944
29 korrik 1944
• Pavarësia nga
Jugosllavia
25 qershor 1991[2]
• Nënshkrimi i Marrëveshjes së Brionit
7 korrik 1991
24 dhjetor 1991
Sipërfaqja
• Gjithsej
20.272 km2 (7.827 sq mi) (e 150-ta)
• Ujë (%)
0,7[3]
Popullsia
• 2026 estimate
Neutral increase 2.138.751[4] (e 144-ta)
• 2002 census
1.964.036
• Dendësia
1,055[4]/km2 (2,732.4/sq mi) (e 114-ta)
GDP (PPP)2026 estimate
• Gjithsej
Increase 132,894 miliardë $[5] (e 99-ta)
• Per capita
Increase 62.255 $[5] (e 36-ta)
GDP (nominal)2026 estimate
• Gjithsej
Increase 88,869 miliardë $[5] (e 86-ta)
• Per capita
Increase 41.631 $[5] (e 36-ta)
Gini (2023)Positive decrease 23.4[6]
low inequality
HDI (2023)Increase 0.931[7]
very high (e 21-ta)
MonedhaEuro (€) (EUR)
Zona kohoreUTC+1 (CET)
• Summer (DST)
UTC+2 (CEST)
Formati i datësdd. mm. yyyy (sllovenisht)
dd/mm/yyyy (italisht)
yyyy. mm. dd. (hungarisht)
Kodi telefonikNumrat e telefonit në Slloveni +386
ISO 3166 codeSI
TLD-ja e internetit.si

Sllovenia,[a]; në sllovenisht: Slovenija ([slɔˈʋèːnija]),[10] zyrtarisht Republika e Sllovenisë,[b] është një shtet në Evropa Qendrore.[13][14][15][16] Ajo kufizohet me Italinë në perëndim, Austrinë në veri, Hungarinë në verilindje dhe Kroacinë në jug dhe juglindje; kufiri i saj jugperëndimor përfshin një vijë bregdetare prej 46.6-kilometre (29.0 mi) përgjatë Detit Adriatik.[17] Vendi është kryesisht malor dhe i mbuluar me pyje,[18] dhe ka një sipërfaqe prej 20,271 square kilometres (7,827 sq mi).[19] Popullsia e saj është rreth 2,1 milionë banorë.[20] Gjuha sllovene është gjuha zyrtare.[21] Sllovenia ka kryesisht klimë kontinentale të butë,[22] me përjashtim të Bregdetit Slloven dhe Alpeve Juliane. Lubjana, kryeqyteti dhe qyteti më i madh, ndodhet gjeografikisht pranë qendrës së vendit.[23] Qendra të tjera urbane përfshijnë Maribori, Ptuj, Kranj, Celje, Koper, Novo Mesto, Velenje, Nova Gorica, Sežanën, Murska Sobota dhe Jesenicen.

Rajoni ka një histori të gjatë banimi. Fise proto-ilire u vendosën në këtë zonë gjatë Epokës së Hershme të Bronzit, në një hapësirë që shtrihej nga Shqipëria e sotme deri në qytetin e Triestës, ndërsa fiset sllave (paraardhësit e sllovenëve të sotëm) mbërritën në shekullin e 5-të e.s. Territori i sotëm ka qenë pjesë e shumë shteteve të ndryshme, përfshirë Perandorinë Romake, Perandorinë Romake Perëndimore, Perandoria Karolingiane [en], Perandoria e Shenjtë Romake, Mbretëria e Hungarisë, Republika e Venedikut, Perandorinë Habsburge, Francën Napoleonike, Perandorinë Austriake dhe Perandorinë Austro-Hungareze.[17]

Mbretëria e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve u formua në dhjetor të vitit 1918; në vitin 1929, Mbretëria u bë e njohur si Jugosllavia. Në vitin 1941, gjatë Luftës së Dytë Botërore, territori i Sllovenisë u nda nga Gjermania Naziste, Italia fashiste, Hungaria horthiste dhe Shteti i pavarur i Kroacisë. Pas Luftës së Dytë Botërore, më 1945, Sllovenia u krijua si njëra nga gjashtë republikat përbërëse të Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë.[24] Sllovenia moderne u krijua në qershor të vitit 1991,[2] kur vendi shpalli pavarësinë nga Jugosllavia. Pas Luftës Dhjetëditore jetëshkurtër, ajo u bë shtet sovran.[2]

Sllovenia është vend i zhvilluar, me një ekonomi me të ardhura të larta, e karakterizuar nga një ndërthurje e industrive tradicionale, si prodhimi dhe bujqësia, me sektorë modernë, si teknologjia e informacionit dhe shërbimet financiare; ajo ka edhe një sektor të zhvilluar turizmi. Ekonomia varet shumë nga tregtia, ku eksportet përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të produktit të brendshëm bruto (PBB). Sllovenia është anëtare e Këshillit të Evropës, Bashkimit Evropian, Organizatës së Kombeve të Bashkuara, NATO-s, Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë dhe organizatave të tjera të bashkësisë ndërkombëtare.

Nga ana etimologjike, emri Sllovenia do të thotë "toka e sllavëve". Origjina e vetë emrit Slav mbetet e pasigurt. Prapashtesa -en formon një demonim.[25]

Nga parahistoria deri në vendosjen e sllavëve

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Një kockë ariu shpellash e shpuar, ndoshta një fyell, nga Divje Babe
Një kockë ariu shpellash e shpuar, që daton rreth 43.100 ± 700 vjet para së tashmes, e gjetur në vitin 1995 në një shpellë në Divje Babe pranë Cerkno-s, konsiderohet një lloj fyelli dhe ndoshta instrumenti muzikor më i vjetër i zbuluar në botë.
Rrota e kënetave të Lubjanës është rrota prej druri më e vjetër e zbuluar deri më sot (periudha neolitike)
Rrota e kënetave të Lubjanës, që daton nga periudha neolitike, është rrota prej druri më e vjetër e zbuluar deri më sot.

Zona që më vonë u bë e njohur si Sllovenia ka qenë e banuar që nga kohët parahistorike. Dëshmitë e vendbanimit njerëzor datojnë rreth 250.000 vjet më parë.[26] Një kockë ariu shpellash e shpuar, që daton nga 43.100 ± 700 vjet para së tashmes, u gjet më 1995 në shpellën e Divje Babes pranë Cerkno-s. Ajo konsiderohet një lloj fyelli dhe ndoshta instrumenti muzikor më i vjetër i zbuluar në botë.[27] Në vitet 1920 dhe 1930, arkeologu Srečko Brodar gjeti në shpellën e Potokut objekte të kromanjonit, si kocka të shpuara, maja kockore dhe një gjilpërë.[28][29]

Në vitin 2002, në Kënetën e Lubjanës u zbuluan mbetje vendbanimesh mbi 4.500-vjeçare të ndërtuara mbi shtylla. Ato u mbrojtën më pas si pjesë e një Vendi të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, së bashku me rrotën prej druri të kënetave të Lubjanës, rrota prej druri më e vjetër në botë.[30] Kjo tregon se rrotat prej druri u shfaqën në të njëjtën kohë në Mesopotami dhe në Evropë.[31] Gjatë periudhës së kalimit nga Koha e Bronzit në Kohën e Hekurit, lulëzoi kultura e Fushave të Urnave. Mbetje arkeologjike të periudhës së Hallstattit janë gjetur veçanërisht në juglindje të Sllovenisë; ndër to, enë situla në Novo Mesto, i quajtur "Qyteti i Situlave".[32]

Gjatë kohës së Perandorisë Romake, territori i Sllovenisë së sotme ishte i ndarë midis Venetia et Histria (rajoni X i Italisë romake, sipas ndarjes së Augustit) dhe provincave perandorake Panonia dhe Noriku. Romakët ngritën qendra strategjike urbane në Emona (Lubjanë), Poetovio (Ptuj) dhe Celeia (Celje), si dhe ndërtuan rrugë të rëndësishme tregtare dhe ushtarake për të lidhur Italinë me Panoninë. Në shekujt IV dhe V, rajoni u bë një pikë e nxehtë gjeopolitike. Në vitin 394, në Luginën e Vipavës u zhvillua Beteja historike e Frigidusit, ku perandori i Lindjes Teodosi I mundi uzurpatorin gjerman Eugenius. Ndërsa Perandoria Romake e Perëndimit dobësohej në shekujt V dhe VI, hunët dhe fiset gjermanike pushtuan zonën gjatë inkursioneve të tyre në Itali. Për të mbrojtur zemrën e Italisë, romakët ndërtuan Claustra Alpium Iuliarum, një vijë mbrojtëse kullash dhe muresh.

Vendosja e sllavëve

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Fiset sllave u shpërngulën në zonën alpine pas largimit drejt perëndimit të lombardëve (fisit të fundit gjermanik) më 568 dhe, nën presionin e madh të avarëve panonë, u vendosën në Alpet Lindore. Nga viti 623 ose 624 (ndoshta 626) e tutje, Mbreti Samo bashkoi sllavët alpinë dhe ata perëndimorë kundër avarëve dhe popujve gjermanikë, duke krijuar atë që njihet si Mbretëria e Samo-s. Pas shpërbërjes së saj, pas vdekjes së Samo-s rreth vitit 658, paraardhësit e sllovenëve formuan njësi të pavarura gjeopolitike: dukatin e Karantanisë[33] dhe Kraina, që më vonë u bë dukat. Megjithëse avarët rimorën përkohësisht territoret përreth, mbreti frank Karli i Madh i mundi përfundimisht më 803, duke e vënë gjithë rajonin nën ndikimin e Evropës Perëndimore.

Një përshkrim i një rituali të lashtë demokratik të fiseve që flisnin sllovenisht, i cili deri më 1414 zhvillohej në gjuhën sllovene mbi Gurin e Princit.

Karantanët, një nga grupet paraardhëse të sllovenëve të sotëm, veçanërisht sllovenët e Karintisë, ishin populli i parë sllav që pranoi krishterimin. Ata u krishterizuan kryesisht nga misionarë irlandezë, ndër ta Modesti, i njohur si "Apostulli i karantanëve". Ky proces, së bashku me krishterizimin e bavarezëve, u përshkrua më vonë në dokumentin e njohur si Conversio Bagoariorum et Carantanorum. Mendohet se ky dokument e mbivlerësonte rolin e Kishës së Salzburgut në krishterizim, krahasuar me përpjekjet e ngjashme të Patriarkanës së Akuilejës.

Në mesin e shekullit VIII, Karantania u bë një dukat vasal nën sundimin e bavarezëve, të cilët nisën përhapjen e krishterimit. Tri dekada më vonë, karantanët u përfshinë, së bashku me bavarezët, në Perandorinë Karolingiane. Në të njëjtën periudhë, Kraina ra nën sundimin e frankëve dhe u krishterizua nga Akuileja. Pas kryengritjes kundër frankëve të Liudewitit në fillim të shekullit IX, frankët i larguan princat karantanë dhe i zëvendësuan me dukë kufitarë të tyre. Si rrjedhojë, sistemi feudal frank u shtri në territorin slloven.

Pas fitores së perandorit Otto I kundër magjarëve më 955, territori slloven u nda në disa krahina kufitare të Perandorisë së Shenjtë Romake. Më 976, Karantania u ngrit në rangun e Dukatit të Karintisë.

Deri në shekullin XI, gjermanizimi i zonës që më vonë u bë Austria e Poshtme e kishte izoluar në praktikë territorin e banuar nga sllovenët prej sllavëve të tjerë perëndimorë, duke përshpejtuar zhvillimin e sllavëve të Karantanisë dhe të Krainës në një grup etnik të veçantë karintian, krainas dhe slloven. Gjatë Mesjetës Klasike, Kraina, Stiria, Karintia, Gorica, Triestia dhe Istria u zhvilluan nga krahinat kufitare dhe u përfshinë në Perandorinë e Shenjtë Romake mesjetare. Këto toka u konsoliduan dhe u formuan gjatë periudhës nga shekulli XI deri në shekullin XIV, nën udhëheqjen e familjeve feudale, si dukat e Spanheimit, kontët e Goricës, kontët e Celjes dhe, së fundi, shtëpia e Habsburgëve. Paralelisht, gjermanizimi intensiv e zvogëloi ndjeshëm shtrirjen e zonave ku flitej sllovenisht. Deri në shekullin XV, territori etnik slloven ishte tkurrur.[34]

Më 1335, Henri i Goricës, duka i Karintisë, landgrafi i Krainës dhe konti i Tirolit, vdiq pa lënë trashëgimtar mashkull. E bija, Margareta, arriti të mbante Qarkun e Tirolit, ndërsa perandori i dinastisë së Vitelsbahëve, Luigji IV, ia kaloi Karintinë dhe markën e Krainës dukës habsburgas Albert II të Austrisë. Nëna e Albertit, Elisabeta e Karintisë, ishte motra e dukës së ndjerë Henri të Goricës. Prandaj, pjesa më e madhe e territorit që më vonë u bë Sllovenia u formua si tokë trashëgimore e Monarkisë Habsburge. Ashtu si pjesët e tjera përbërëse të monarkisë, Karintia dhe Kraina mbetën shtete gjysmëautonome me strukturat e tyre kushtetuese.

Kontët e Celjes, një familje feudale vendase që më 1436 mori titullin e princave të Perandorisë, për një kohë ishin rivalë të fuqishëm të shtëpisë së Habsburgëve. Kjo dinasti e madhe, me rëndësi në nivel evropian, e kishte selinë në territorin slloven, por u shua më 1456. Pronat e saj të mëdha u bënë më pas pronë e Habsburgëve, të cilët ruajtën kontrollin deri në fillim të shekullit XX. Patria del Friuli sundoi pjesën perëndimore të trojeve që më vonë do të bëheshin Sllovenia, deri në marrjen e tyre nga venedikasit më 1420.

Ushtria osmane duke luftuar kundër Habsburgëve gjatë Luftës së Madhe Turke në zonën që më vonë u bë Sllovenia.

Në fund të Mesjetës, Trojet Sllovene pësuan një goditje të rëndë ekonomike dhe demografike për shkak të sulmeve osmane. Më 1515, një kryengritje fshatare u përhap në gjithë territorin slloven. Më 1572 dhe 1573, kryengritja fshatare kroato-sllovene shkaktoi shkatërrime në gjithë rajonin e gjerë. Kryengritje të tilla, të cilat shpesh përfundonin me disfata të përgjakshme, vazhduan gjatë gjithë shekullit XVII.[34]

Periudha e hershme moderne

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pas shpërbërjes së Republikës së Venedikut më 1797, Sllovenia venedikase kaloi nën Perandorinë Austriake. Tokat sllovene bënë njëra pas tjetrës pjesë të Perandorisë Napoleonike, Krahinave Ilire, Perandorisë Austriake dhe Austro-Hungarisë. Sllovenët banonin në pjesën më të madhe të Krainës, në pjesën jugore të dukative të Karintisë dhe Stirisë, në viset veriore dhe lindore të Bregdetit Austriak, si edhe në Prekmurje të Mbretërisë së Hungarisë.[35] Industrializimi u shoqërua me ndërtimin e hekurudhave që lidhnin qytetet dhe tregjet, por urbanizimi mbeti i kufizuar.

Për shkak të mundësive të kufizuara, ndërmjet viteve 1880 dhe 1910 emigrimi ishte i përhapur; u larguan rreth 300.000 sllovenë (1 në 6),[36] kryesisht drejt Shteteve të Bashkuara, por edhe drejt Amerikës së Jugut (kryesisht Argjentina), Gjermanisë, Egjiptit dhe qyteteve më të mëdha të Austro-Hungarisë, sidomos Vjenës dhe Gracit.[36] Shkrim-leximi ishte i lartë, 80–90%.[36]

Shekulli XIX solli një ringjallje të kulturës sllovene, të shoqëruar nga një kërkesë nacionaliste romantike për autonomi kulturore dhe politike. Ideja e Sllovenisë së Bashkuar, e paraqitur për herë të parë gjatë revolucioneve të vitit 1848, u bë platforma e përbashkët e shumicës së partive dhe lëvizjeve politike sllovene në Austro-Hungari. Në të njëjtën periudhë, Jugosllavizmi, ideologjia që theksonte unitetin e të gjithë popujve sllavë të jugut, u përhap si reagim ndaj nacionalizmit pangjerman dhe irredentizmit italian.

Lufta e Parë Botërore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Betejat e Izonços u zhvilluan kryesisht në zona të thepisura malore mbi lumin Soça.

Lufta e Parë Botërore shkaktoi humbje të mëdha në radhët e sllovenëve, veçanërisht gjatë dymbëdhjetë betejave të Izonços. Qindra mijëra sllovenë u rekrutuan në Ushtrinë Austro-Hungareze dhe mbi 30.000 prej tyre u vranë. Qindra mijëra sllovenë nga Qarku Princëror i Gorizias dhe Gradiskës u zhvendosën në kampe refugjatësh në Itali dhe Austri. Ndërsa refugjatët në Austri morën trajtim të mirë, ata në kampet italiane u trajtuan si armiq të shtetit dhe disa mijëra vdiqën nga kequshqyerja dhe sëmundjet ndërmjet viteve 1915 dhe 1918.[37] Zona të tëra të Bregdetit Slloven u shkatërruan.

Traktati i Rapallos i vitit 1920 la rreth 327.000 sllovenë në Itali.[38][39] Pas ardhjes në pushtet të fashistëve në Itali gjatë Marshimit mbi Romë, sllovenët iu nënshtruan një politike të italianizimit të dhunshëm fashist. Kjo shkaktoi emigrimin masiv të sllovenëve, veçanërisht të shtresës së mesme, nga Bregdeti Slloven dhe Triestja drejt Jugosllavisë dhe Amerikës së Jugut. Ata që mbetën organizuan rrjete të ndërlidhura të rezistencës pasive dhe të armatosur. Më e njohura ishte organizata luftarake antifashiste TIGR, e themeluar më 1927 për të luftuar në Marshin Juljan.[40][41]

Shteti i Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Shpallja e Shtetit të Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve në Sheshin e Kongresit në Lubjanë, më 29 tetor 1918.

Partia Popullore Sllovene nisi një lëvizje për vetëvendosje, duke kërkuar krijimin e një shteti gjysmë të pavarur sllav të jugut nën sundimin e Habsburgëve. Shumica e partive sllovene e përqafuan propozimin dhe pasoi një mobilizim masiv i shoqërisë civile sllovene, i njohur si Lëvizja e Deklaratës.[42] Kërkesa u hodh poshtë nga elitat austriake, por pas shpërbërjes së Austro-Hungarisë, në përfundim të Luftës së Parë Botërore, Këshilli Kombëtar i Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve mori pushtetin në Zagreb më 6 tetor 1918. Më 29 tetor, një kuvend kombëtar në Lubjanë dhe parlamenti kroat shpallën pavarësinë dhe krijimin e Shtetit të Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve.

Mbretëria e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve (më vonë Mbretëria Jugosllave)

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Më 1 dhjetor 1918, Shteti i Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve u bashkua me Serbinë, duke u bërë pjesë e Mbretërisë së re të Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve; në vitin 1929, ajo u riemërtua Mbretëria e Jugosllavisë. Zona që më vonë u bë Sllovenia, si më e industrializuara dhe më e perëndimorizuara në krahasim me pjesët e tjera më pak të zhvilluara të Jugosllavisë, u bë qendra kryesore e prodhimit industrial. Prodhimi industrial slloven ishte katër herë më i madh se ai i Serbisë dhe 22 herë më i madh se ai i Maqedonisë së Veriut. Periudha ndërmjet dy luftërave solli industrializim të mëtejshëm në këtë zonë, me rritje të shpejtë ekonomike gjatë viteve 1920, e ndjekur nga një përshtatje relativisht e suksesshme ekonomike ndaj krizës ekonomike të vitit 1929 dhe Depresionit të Madh.

Megjithëse Sllovenia nuk ishte njësi administrative autonome midis viteve 1921 dhe 1941, Banovina e Dravës e Mbretërisë së Jugosllavisë shpesh quhej thjesht "Slloveni", madje edhe në disa dokumente zyrtare.[43][44][45]

Pas një plebishiti në tetor 1920, Karintia jugore ku flitej sllovenisht iu kalua Austrisë. Me Traktatin e Trianonit, Mbretërisë së Jugosllavisë iu dha rajoni i banuar kryesisht nga sllovenët i Prekmurje [en], më parë pjesë e Austro-Hungarisë. Sllovenët që jetonin në territoret e vëna nën sundimin e shteteve fqinje — Italisë, Austrisë dhe Hungarisë — iu nënshtruan asimilimit kulturor.

Lufta e Dytë Botërore dhe aneksimi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Gjermania naziste dhe Hungaria aneksuan territoret veriore (përkatësisht ato me ngjyrë kafe dhe të gjelbër), ndërsa Italia fashiste aneksoi territorin juglindor (pjesa e zezë perëndimore ishte aneksuar nga Italia më 1920 me Traktatin e Rapallos). Gjashtë fshatra (të pashënuara) në jug të Brežices u përfshinë gjithashtu në Shtetin e pavarur të Kroacisë. Pas vitit 1943, Gjermania pushtoi edhe territorin që Italia kishte aneksuar.

Provinca e Dravës në Jugosllavi u nda mes katër vendeve gjatë Luftës së Dytë Botërore. Pjesa më e madhe e territorit u aneksua nga Gjermania Naziste dhe Italia fashiste.[46] Përveç kësaj, rajoni më i vogël i Prekmurjes në verilindje iu aneksua Hungarisë, ndërsa disa fshatra në Lugina e Poshtme e Savës [en] u përfshinë në Shtetin e pavarur të Kroacisë (NDH), një shtet kukull i sapokrijuar nga nazistët. Forcat e Boshtit pushtuan Jugosllavinë në prill 1941 dhe e mposhtën vendin brenda pak javësh. Pjesa jugore, përfshirë Lubjanën, iu aneksua Italisë, ndërsa Gjermania naziste pushtoi pjesët veriore dhe lindore. Nazistët planifikuan aneksimin dhe spastrimin etnik të këtyre territoreve,[47] dhe shpërngulën ose dëbuan popullsinë civile vendase sllovene. Ata dërguan 10.000 sllovenë në NDH dhe 7.500 në Serbinë e Nediqit, një tjetër shtet kukull bashkëpunëtor i Gjermanisë naziste. Qeveria pushtuese dërgoi gjithashtu mbi 10.000 hebrenj në kampet naziste të përqendrimit. Rreth 46.000 sllovenë u deportuan në Gjermani, përfshirë fëmijë të ndarë nga prindërit dhe të birësuar nga familje gjermane.[48][49] Gjatë së njëjtës periudhë, gjermanët etnikë të enklavës së Koçevjes në zonën e aneksuar nga Italia u shpërngulën në territoret që sapo ishin zbrazur nga popullsia sllovene.[50] Rreth 30.000 deri në 40.000 burra sllovenë u rekrutuan në Wehrmacht dhe u dërguan në Frontin Lindor. Gjuha sllovene u ndalua në shkolla dhe përdorimi i saj në jetën publike u kufizua.[46]

Pjesa jug-qendrore e rajonit u aneksua nga Italia fashiste dhe u riemërtua Provinca e Lubjanës. Fronti Nacionalçlirimtar Slloven u organizua atje në prill 1941. I drejtuar nga Partia Komuniste, ai formoi njësitë e Partizanëve sllovenë [en], të cilat ishin pjesë e partizanëve jugosllavë, të drejtuar nga Josip Broz Tito.[51][52]

Pas nisjes së rezistencës në verën e vitit 1941, dhuna italiane ndaj popullsisë civile u përshkallëzua. Autoritetet italiane deportuan rreth 25.000 veta në kampet e përqendrimit italiane, që përbënin 7,5% të popullsisë së zonës së tyre. Kampet më famëkeqe ishin ai i Rabit [en] dhe ai i Gonarsit [en]. Për t’iu kundërvënë kryengritjes së drejtuar nga komunistët, italianët mbështetën njësi vendase kundër partizanëve, të formuara kryesisht nga popullsia vendase konservatore katolike sllovene, e cila kundërshtonte dhunën e partizanëve revolucionarë. Pas armëpushimit italian të shtatorit 1943, nazistët morën kontrollin e Provincës së Lubjanës dhe të Bregdetit Slloven, duke i përfshirë në Zonën Operative të Bregdetit Adriatik. Ata bashkuan forcat sllovene kundërkomuniste në Gardën Sllovene dhe vendosën një regjim kukull në Provincën e Lubjanës. Megjithatë, rezistenca kundër nazistëve u zgjerua dhe krijoi strukturat e veta administrative, si bazë për shtetësinë sllovene brenda një Jugosllavie federale dhe socialiste.[53][54]

Më 1945, Jugosllavia u çlirua nga rezistenca partizane dhe shpejt u bë një federatë socialiste e njohur si Republika Popullore Federative e Jugosllavisë.[14]

Rreth 8% e popullsisë sllovene vdiq gjatë Luftës së Dytë Botërore. Bashkësia e vogël hebraike, kryesisht në rajonin e Prekmurjes, u shkatërrua më 1944 gjatë Holokaustit të hebrenjve hungarezë. Pakica gjermanishtfolëse, që përbënte 2,5% të popullsisë sllovene para luftës, u dëbua ose u vra pas përfundimit të saj. Qindra italianë istrianë dhe sllovenë, anëtarë të forcave fashiste dhe bashkëpunëtore, si edhe civilë që dyshohej se kundërshtonin komunizmin, u vranë në masakrat e Foibes [en], ndërsa mbi 25.000 veta u larguan ose u dëbuan nga Istria Sllovene.[55][56] Rreth 130.000 veta, kryesisht kundërshtarë politikë dhe ushtarakë, u ekzekutuan në maj dhe qershor 1945.[57]

Republika Socialiste e Sllovenisë

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Gjatë rivendosjes së Jugosllavisë në Luftën e Dytë Botërore, u krijua Republika Socialiste e Sllovenisë, e cila u bë pjesë e Jugosllavisë Federative. Jugosllavia ishte shtet socialist, por, për shkak të ndarjes Tito-Stalin të vitit 1948, liritë ekonomike dhe personale në Jugosllavi ishin shumë më të gjera se në vendet e Bllokut Lindor. Më 1947, Bregdeti Slloven dhe gjysma perëndimore e Krainës së Brendshme [en], të cilat Italia i kishte aneksuar pas Luftës së Parë Botërore, iu kthyen Sllovenisë.

Fuqia mesatare e ekonomive jugosllave, e paraqitur si devijim nga treguesi bazë (Jugosllavia = 100%) më 1975. RS e Sllovenisë (jeshile e errët) ishte, së bashku me RS e Kroacisë dhe KSA të Vojvodinës (jeshile e çelët), njësia më e pasur e RSF të Jugosllavisë.

Pas dështimit të kolektivizimit të detyruar, të zbatuar nga viti 1949 deri më 1953, me këshillën dhe nën mbikëqyrjen e marksistit dhe udhëheqësit komunist slloven Edvard Kardel — ideologut kryesor të rrugës titoiste — u vendos një politikë e liberalizimit gradual ekonomik, e njohur si vetëmenaxhimi i punëtorëve [en]. Kundërshtarët e dyshuar të kësaj politike u përndoqën dhe mijëra veta u dërguan në Goli Otok (ku iu bashkuan kundërshtarëve të ndarjes Tito-Stalin, e cila kishte ndodhur në të njëjtën periudhë).

Në vitet 1950, ekonomia e Sllovenisë u industrializua me shpejtësi. Me decentralizimin e mëtejshëm ekonomik të viteve 1965–1966, prodhimi i brendshëm bruto i Sllovenisë ishte 2,5 herë sa mesatarja e republikave jugosllave.[nevojitet citimi] JAT Airlines ishte transportuesi kombëtar dhe u bë një nga linjat ajrore kryesore të Evropës, si për nga madhësia e flotës, ashtu edhe për nga numri i destinacioneve. Deri në vitet 1970 u krijuan edhe linja të tjera ajrore, përfshirë Adria Airways [en], kryesisht e përqendruar te industria e turizmit.

Në fund të viteve 1950, kultura u liberalizua dhe u lejua kalimi i pakufizuar i kufirit drejt vendeve perëndimore, si për jugosllavët, ashtu edhe për të huajt. Më 1956, Josip Broz Tito, së bashku me udhëheqës të tjerë, themeloi Lëvizja e të Paangazhuarve [en]. Megjithëse ishte vend komunist, pas ndarjes Tito-Stalin Jugosllavia ndoqi neutralitetin ushtarak dhe politikën e mosangazhimit. Deri në vitet 1980, Sllovenia gëzonte autonomi relativisht të gjerë brenda federatës. Ajo ishte shteti komunist më liberal i Evropës dhe pasaporta e saj u mundësonte jugosllavëve të udhëtonin në më shumë vende se qytetarët e çdo shteti tjetër socialist gjatë Luftës së Ftohtë. Shumë njerëz punonin në vendet perëndimore.

Kundërshtimi ndaj regjimit ishte kryesisht i kufizuar në rrethet intelektuale dhe letrare dhe u bë më i zëshëm pas vdekjes së Titos më 1980, kur gjendja ekonomike dhe politike në Jugosllavi u përkeqësua.[34] Mosmarrëveshjet politike rreth masave ekonomike u pasqyruan në opinionin publik, pasi shumë sllovenë mendonin se qeveria po i shfrytëzonte ekonomikisht për të mbajtur një administratë federale të kushtueshme dhe joefikase.

Pranvera sllovene, demokracia dhe pavarësia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në vitin 1987, një grup intelektualësh kërkoi pavarësinë e sllovenëve në botimin e 57-të [en] të revistës Nova revija [en]. Kërkesat për Demokratizimi [en] dhe për më shumë pavarësi të Sllovenisë u shtuan. Një lëvizje masive demokratike, e koordinuar nga Komiteti për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut [en], i shtyu komunistët drejt reformave demokratike.

Në shtator 1989, disa amendamente kushtetuese [en] futën demokracinë parlamentare [en] në Slloveni.[58][59] Më 7 mars 1990, Asambleja Sllovene e ndryshoi emrin zyrtar të shtetit në Republika e Sllovenisë.[60][61] Në prill 1990 u mbajtën zgjedhjet e para demokratike në Slloveni dhe lëvizja e bashkuar opozitare (DEMOS [en], e udhëhequr nga Jože Pučnik [en]), doli fitimtare.

Njësitë e Mbrojtjes Territoriale Sllovene kundërsulmojnë një tank të Ushtrisë Popullore Jugosllave, i cili hyri në Slloveni gjatë Luftës Dhjetëditore, më 1991.

Ngjarjet fillestare revolucionare në Slloveni i paraprinë me gati një vit revolucioneve të vitit 1989 në Evropën Lindore, por jashtë vendit kaluan kryesisht pa u vënë re. Më 23 dhjetor 1990, mbi 88% e zgjedhësve votuan për një Slloveni sovrane dhe të pavarur.[62][63] Më 25 qershor 1991, Sllovenia u bë e pavarur.[2][64] Herët në mëngjesin e 27 qershorit, Ushtria Popullore Jugosllave dërgoi trupa për të penguar hapa të mëtejshëm drejt krijimit të një shteti të ri, gjë që çoi në Luftën Dhjetëditëshe.[65][66] Më 7 korrik u nënshkrua Marrëveshja e Brionit, e cila vendosi armëpushimin dhe një pezullim tre-mujor të zbatimit të pavarësisë së Sllovenisë.[67] Në fund të muajit, ushtarët e fundit të Ushtrisë Jugosllave u larguan nga Sllovenia.

Në dhjetor 1991 u miratua një kushtetutë e re,[64] ndërsa në vitin 1992 pasuan ligjet për denacionalizimin dhe privatizimin.[68] Shtetet anëtare të Bashkimit Evropian (BE) e njohën Slloveninë si shtet të pavarur më 15 janar 1992, ndërsa Kombet e Bashkuara e pranuan si anëtare më 22 maj 1992.[69] Sllovenia iu bashkua BE-së më 1 maj 2004.[70] Sllovenia ka një komisioner në Komisionin Evropian, ndërsa shtatë deputetë sllovenë u zgjodhën në Kuvendin Evropian në zgjedhjet e 13 qershorit 2004. Në vitin 2004, Sllovenia iu bashkua edhe NATO-s.[71] Më pas, Sllovenia arriti të përmbushte kriteret e Mastrihtit dhe iu bashkua Eurozonës më 1 janar 2007, duke u bërë vendi i parë në tranzicion që e bëri këtë.[72] Ajo ishte vendi i parë postkomunist që mbajti Presidencën e Këshillit të Bashkimit Evropian, për gjashtë muajt e parë të vitit 2008. Më 21 korrik 2010, Sllovenia u bë anëtare e Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD).[73]

Pakënaqësia ndaj elitave vendore socio-ekonomike, në nivel komunal dhe kombëtar, u shpreh në një shkallë më të gjerë gjatë protestave sllovene të viteve 2012–2013 sesa gjatë protestave globale të 15 tetorit 2011, të cilat qenë më të vogla.[74] Ekspertët ligjorë shprehën nevojën për ndryshime në sistem që do ta kufizonin arbitraritetin politik.[75]

Sllovenia ndodhet në Evropa Qendrore, prek pjesën lindore të Alpeve dhe kufizohet me Detin Mesdhe.[76][77][78] Kjo e vendos Slloveninë brenda Baseni i Mesdheut [en].[79] Ajo shtrihet midis gjerësive gjeografike 45° [en] dhe 47° N [en], si dhe midis gjatësive gjeografike 13° [en] dhe 17° E [en]. Meridiani i 15-të lindor [en] përkon pothuajse me vijën e mesit të vendit në drejtimin perëndim–lindje.[80] Qendra gjeometrike e Republikës së Sllovenisë ndodhet në koordinatat 46°07'11.8" N dhe 14°48'55.2" E.[81] Ajo ndodhet në Slivna, në komunën e Litijës.[82] Maja më e lartë e Sllovenisë, Trigllavi (2,864 m or 9,396 ft), është bërë simbol kombëtar i Sllovenisë dhe paraqitet në stemën dhe flamurin kombëtar. Lartësia mesatare e vendit mbi nivelin e detit është 557 m (1,827 ft).

Në Slloveni takohen katër rajone të mëdha gjeografike të Evropës: Alpet, Alpet Dinarike, Fusha e Panonisë dhe Deti Mesdhe. Megjithëse ndodhet në bregun e Detit Adriatik, pranë Detit Mesdhe, pjesa më e madhe e Sllovenisë bën pjesë në pellgun kullues të Detit të Zi. Alpet — përfshirë Alpet Juliane, Alpet Kamnik-Savinja dhe vargmalin e Karavankeve, si dhe masivin e Pohorjes — mbizotërojnë në veri të Sllovenisë, përgjatë kufirit të saj të gjatë me Austrinë. Bregdeti slloven i Adriatikut shtrihet rreth 47 kilometres (29 mi)[83] nga Italia deri në Kroaci.

Mali Mangart, në Alpet Juliane, është maja e tretë më e lartë në Slloveni, pas Trigllavit dhe Škrlaticës.

Termi "Karsti" i referohet relievit karstik të pjesës jugperëndimore të Sllovenisë, Rrafshnaltës së Karstit, një zonë gëlqerore me lumenj nëntokësorë, gryka dhe shpella, midis Lubjanës dhe Detit Mesdhe. Në Fushën e Panonisë, në lindje dhe verilindje, drejt kufirit me Kroacinë dhe Hungarinë, peizazhi është kryesisht i rrafshët. Megjithatë, pjesa më e madhe e Sllovenisë është kodrinore ose malore; rreth 90% e sipërfaqes së saj tokësore ndodhet në lartësi prej 200 m (656 ft) ose më shumë mbi nivelin e detit.

Në vitin 2020, 60,4% e Sllovenisë (12,380 km2 or 4,780 sq mi) ishte e mbuluar nga pyjet,[84] duke e renditur vendin të dytin në Evropë për nga përqindja e sipërfaqes së pyllëzuar, pas Finlandës.[85] Pyjet përbëhen kryesisht nga ahu, bredhi dhe ahu, si dhe pyje ahu e dushku, dhe kanë kapacitet relativisht të lartë prodhues.[86] Mbetje të pyjeve të vjetra natyrore gjenden ende, më të mëdhatë në zonën e Kočevjes. Kullotat mbulojnë 5,593 km2 (2,159 sq mi), ndërsa fushat dhe kopshtet zënë 954 km2 or 368 sq mi. Pemishtet zënë 363 km2 (140 sq mi), kurse vreshtat 216 km2 (83 sq mi).[nevojitet citimi]

Rrjedhëzat e tretjes (të njohura edhe si rillenkarren) janë një formë karstike në Rrafshnaltën e Karstit, si në shumë zona të tjera karstike të botës.

Sllovenia ndodhet në një zonë sizmike [en] mjaft aktive, për shkak të pozicionit të saj mbi pllakën e vogël të Adriatikut, e cila ngjeshet midis pllakës Euroaziatike në veri dhe pllakës Afrikane në jug, si dhe rrotullohet në drejtim të kundërt të akrepave të orës.[87] Prandaj, vendi ndodhet në pikëtakimin e tri njësive të rëndësishme gjeotektonike: Alpeve në veri, Alpeve Dinarike në jug dhe pellgut të Panonisë në lindje.[87] Shkencëtarët kanë identifikuar 60 tërmete shkatërruese gjatë së kaluarës. Për më tepër, në të gjithë vendin funksionon një rrjet stacionesh sizmike.[87]

Shumë pjesë të Sllovenisë kanë shkëmbinj karbonatikë si bazament, dhe aty janë zhvilluar sisteme të gjera shpellash.

Ndarjet e para rajonale të Sllovenisë u hartuan nga gjeografët Anton Melik (1935–1936) dhe Svetozar Ilešič (1968). Ndarja rajonale më e re e Ivan Gamsit e ndau Slloveninë në këto makrorajone [en]:[88]

Bregdeti slloven me shkëmbinjtë e tij.
  • Alpet (Alpe)
  • Peizazhet e paraalpeve sllovene (predalpski svet)
  • Bregdeti Slloven ose Sllovenia nënmesdhetare (Primorje ose submediteranska Slovenija)
  • Rrafshnaltat dinarike të Sllovenisë kontinentale (dinarske planote celinske Slovenije)
  • Sllovenia nënpanonike (subpanonska Slovenija)

Sipas një ndarjeje më të re natyrore-gjeografike, vendi përbëhet nga katër makrorajone. Këto janë peizazhet alpine, mesdhetare, dinarike dhe panonike. Makrorajonet përkufizohen sipas njësive kryesore të relievit (Alpet, Fusha e Panonisë dhe malet Dinarike) dhe llojeve të klimës (nënmesdhetare, kontinentale e butë dhe malore).[89] Këto shpesh ndërthuren mjaft.

Zonat e mbrojtura të Sllovenisë përfshijnë parqe kombëtare, rajonale dhe natyrore; më i madhi prej tyre është Parku Kombëtar i Trigllavit. Ka 286 zona të mbrojtura të përcaktuara nga Natura 2000, të cilat përfshijnë 36% të sipërfaqes së vendit; kjo është përqindja më e lartë ndër shtetet e Bashkimit Evropian.[90] Për më tepër, sipas Indeksit të Performancës Mjedisore të Universitetit Yale, Sllovenia vlerësohet si një vend me performancë të mirë në përpjekjet për mbrojtjen e mjedisit.[91]

Llojet e klimës në Slloveni gjatë viteve 1970–2000 dhe klimogramet për disa vendbanime të përzgjedhura.

Sllovenia ndodhet në gjerësi gjeografike të buta. Klima ndikohet gjithashtu nga larmia e relievit dhe nga ndikimi i Alpeve e i Detit Adriatik. Në verilindje mbizotëron klima kontinentale, me ndryshimin më të madh midis temperaturave të dimrit dhe të verës. Në zonën bregdetare mbizotëron klima nënmesdhetare. Ndikimi i detit në temperaturë ndihet edhe përgjatë luginës së Soçës, ndërsa në zonat e larta malore mbizotëron klima e ashpër alpine. Në pjesën më të madhe të vendit ndërveprojnë fuqishëm këto tri sisteme klimatike.[92][93]

Reshjet, që vijnë shpesh nga Gjiri i Gjenovës,[94] ndryshojnë gjithashtu nga njëra pjesë e vendit në tjetrën: në disa zona perëndimore bien mbi 3,500 mm (138 in) reshje, ndërsa në Prekmurje sasia zbret në 800 mm (31 in). Bora është mjaft e shpeshtë në dimër; shtresa rekord e borës në Lubjanë u regjistrua më 1952 dhe arriti 146 cm (57 in).

Krahasuar me Evropën Perëndimore, në Slloveni nuk fryjnë erëra shumë të forta, sepse vendi ndodhet në rrymën e erës së Alpeve. Shpejtësitë mesatare të erës janë më të ulëta se në fushat e vendeve fqinje. Për shkak të terrenit të thyer, ka erëra lokale vertikale me periodicitet ditor. Përveç tyre, dallohen tri erëra me rëndësi të veçantë rajonale: bora, jugo dhe feni. Jugoja dhe bora janë karakteristike për Bregdetin Slloven. Jugoja është e lagësht dhe e ngrohtë, ndërsa bora zakonisht është e ftohtë dhe me rafale. Feni është tipik për zonat alpine në veri të Sllovenisë. Në Slloveni fryjnë përgjithësisht erërat verilindore, juglindore dhe era e veriut.[95]

Liqeni i Bohinjit, liqeni më i madh i Sllovenisë dhe njëri nga dy burimet e lumit Sava.

81% e territorit të Sllovenisë (16,423 square kilometers or 6,341 square miles) bën pjesë në pellgun e Detit të Zi, ndërsa 19% e mbetur (3,850 square kilometers or 1,490 square miles) shtrihet brenda pellgut të Detit Adriatik. Këto pellgje ujëmbledhëse ndahen në nënpellgje sipas lumenjve të tyre kryesorë: pellgu i lumit Mura, pellgu i lumit Drava, pellgu i lumit Sava së bashku me pellgun e lumit Kolpa, si dhe pellgu i lumenjve të Adriatikut.[96] Sipas një raporti të Agjencisë së Mjedisit të Sllovenisë, cilësia e ujit në Slloveni është ndër më të lartat në Evropë në krahasim me vendet e tjera të zhvilluara. Kjo lidhet me faktin se shumica e lumenjve burojnë brenda Sllovenisë, por vendi ende përballet me probleme të cilësisë së ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore, veçanërisht në zonat me ujëra të ndotura industriale dhe bashkiake.[97]

Olmi gjendet në shpellën e Postojnës dhe në shpella të tjera të vendit.

Sllovenia nënshkroi Konventën për Diversitetin Biologjik të Rios më 13 qershor 1992 dhe u bë palë e saj më 9 korrik 1996.[98] Më pas hartoi një Strategji dhe Plan Veprimi Kombëtar për Biodiversitetin, të cilin konventa e mori më 30 maj 2002.

Sllovenia dallohet për shumëllojshmërinë jashtëzakonisht të madhe të habitateve,[99] si pasojë e ndërthurjes së njësive gjeologjike dhe rajoneve biogjeografike, si dhe e ndikimit njerëzor. Në vend gjenden katër ekorajone tokësore: pyjet e përziera të Maleve Dinarike, pyjet e përziera panonike, pyjet halore dhe të përziera të Alpeve dhe Pyjet gjetherënëse ilire.[100] Rreth 12,5% e territorit është i mbrojtur, ndërsa 35,5% bën pjesë në rrjetin ekologjik Natura 2000.[101] Pavarësisht këtyre masave mbrojtëse, biodiversiteti ka rënë si pasojë e ndotjes dhe degradimit mjedisor. Në vitin 2019, Sllovenia kishte një rezultat mesatar prej 3,78/10 në Indeksin e Integritetit të Peizazhit Pyjor dhe renditej e 140-ta në botë mes 172 vendeve.[102]

Bioshumëllojshmëria e vendit është e lartë: në 0,004% të sipërfaqes së Tokës gjendet 1% e organizmave të botës.[103] Ka 75 lloje gjitarësh, ndër ta marmota, dhia alpine dhe dhia e egër alpine. Ka shumë drerë të rëndomtë, kaprollë, derra të egër dhe lepuj.[104] Gjeri i ngrënshëm haset shpesh në pyjet me ah të Sllovenisë. Gjuetia me kurthe e këtyre kafshëve është një traditë e kahershme dhe pjesë e identitetit kombëtar slloven.[105]

Disa mishngrënës të rëndësishëm janë rrëqebulli evroaziatik,[106][107] macet e egra evropiane, dhelprat (sidomos dhelpra e kuqe) dhe çakalli evropian.[108] Ka iriq, shqarthë dhe gjarpërinj, si nepërka dhe gjarpërinj bari. Sipas vlerësimeve të fundit, në Slloveni ka rreth 40–60 ujqër[109] dhe rreth 450 arinj të murrmë.[110][111] Sllovenia është shtëpi e një larmie jashtëzakonisht të madhe speciesh shpellore, përfshirë disa dhjetëra specie endemike [en].[112] Ndër vertebrorët e shpellave, i vetmi i njohur është proteu [en], që jeton në Karst, Krainë të Poshtme dhe Krainë të Bardhë.

Lloji i vetëm i rregullt i cetaceve që gjendet në pjesën veriore të Detit Adriatik është delfini hundëshishe (Tursiops truncatus).[113]

Ka shumë lloje zogjsh, si bufi i murrmë, bufi veshgjatë, bufi i madh, skifterët dhe shqiponjat gjarpërngrënëse. Janë regjistruar edhe shpendë të tjerë grabitqarë, si dhe një numër gjithnjë në rritje korbash, sorrash dhe laraskash që migrojnë drejt Lubjanës dhe Mariborit, ku lulëzojnë.[114] Zogj të tjerë janë qukapikët e zinj dhe të gjelbër evropianë, si dhe lejleku i bardhë, që folezon kryesisht në Prekmurje [en].

Kuaj lipicanë modernë duke kullotur.

Në Slloveni ekzistojnë 13 kafshë shtëpiake vendase,[115] të cilat përfshihen në tetë lloje (pula, derri, qeni, kali, delja, dhia, bleta e mjaltit dhe gjedhi).[116] Ndër këto janë qeni bari i Karstit,[117] bleta e mjaltit e Krainës dhe kali lipican.[116] Trofta e mermertë ose marmorata (Salmo marmoratus) është peshk autokton i Sllovenisë.[118] Janë zbatuar programe të gjera shumimi për rikthimin e troftës së mermertë në liqene dhe përrenj të pushtuar nga lloje joautoktone troftash. Në Slloveni gjendet edhe mustaku evropian.

Në Slloveni janë regjistruar mbi 2.400 lloje kërpudhash,[119] dhe, meqë kjo shifër nuk përfshin kërpudhat që formojnë likene, numri i përgjithshëm i kërpudhave sllovene të njohura tashmë është pa dyshim shumë më i madh. Shumë të tjera ende presin të zbulohen.

Sllovenia është vendi i dytë më i pyllëzuar në Evropë,[84] me 60,4% të territorit të mbuluar nga pyjet.[85] Pyjet janë një burim i rëndësishëm natyror dhe prerjet e drurëve mbahen në minimum.[120] Në brendësi të vendit gjenden pyje tipike të Evropës Qendrore, kryesisht me dushqe dhe ahu. Në male janë më të përhapura bredhat, abieset dhe pishat. Pishat rriten në Rrafshnaltën e Karstit, ndonëse pylli me pisha mbulon vetëm një të tretën e rajonit. Bliri, i zakonshëm në pyjet sllovene, është simbol kombëtar. Kufiri i sipërm i rritjes së pemëve gjendet në lartësinë 1,700 to 1,800 metres (5,600 to 5,900 feet).[121]

Në Alpe gjenden lule të tilla si Daphne blagayana, gentianat (Gentiana clusii, Gentiana froelichii), Primula auricula, Leontopodium alpinum (edelvaisi, simbol i alpinizmit slloven), Cypripedium calceolus, Fritillaria meleagris (zambaku kokë-gjarpër) dhe Pulsatilla grandis.

Sllovenia është shtëpi e shumë bimëve nga grupe të dobishme nga pikëpamja etnobotanike. Nga 59 lloje të njohura me rëndësi etnobotanike, disa, si Aconitum napellus, Cannabis sativa dhe Taxus baccata, janë të kufizuara për përdorim sipas Fletore Zyrtare të Republikës së Sllovenisë.[122]

Qeverisja dhe politika

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sllovenia është republikë demokratike me sistem parlamentar dhe sistem shumëpartiak [en]. Sipas Indekseve të Gjendjes Globale të Demokracisë (GSoD) dhe Democracy Tracker të Institutit Ndërkombëtar për Demokracinë dhe Asistencën Zgjedhore [en], Sllovenia renditet në nivelin e lartë për treguesit e përgjithshëm të demokracisë, me pika të forta të veçanta në përfaqësimin politik, përfshirë qeverisjen e zgjedhur dhe të drejtën gjithëpërfshirëse të votës.[123][124][125]

Kryetari i shtetit është presidenti, i cili zgjidhet me votë popullore dhe ka rol të rëndësishëm integrues.[126] Presidenti zgjidhet për pesë vjet dhe mund të mbajë jo më shumë se dy mandate radhazi; ai ka rol përfaqësues.[127] Presidenti thërret dhe shpërndan Parlamentin, mund t’i shprehë Asamblesë Kombëtare mendimet e tij për çdo çështje me rëndësi publike dhe ka kompetencë të plotë për të shpallur zgjedhje të përgjithshme, zgjedhje të pjesshme dhe zgjedhje të parakohshme. Ai propozon zyrtarë të lartë shtetërorë, përfshirë kryeministrin dhe gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese, për shqyrtim nga Asambleja Kombëtare; zhvillon marrëdhëniet e jashtme të Sllovenisë në konsultim me Qeverinë; ushtron komandën dhe kontrollin suprem mbi Forcat e Armatosura si komandant i përgjithshëm, përfshirë kompetenca të rëndësishme në kohë lufte; jep dekorata shtetërore; dhe fal, zbut dënimet, shtyn ekzekutimin e tyre ose jep leje të përkohshme për personat e dënuar për vepra penale.[127]

Pushteti ekzekutiv dhe administrativ në Slloveni ushtrohet nga Qeveria e Sllovenisë (Vlada Republike Slovenije),[69] e drejtuar nga kryeministri. Kryeministri kryeson Këshillin e plotë të Ministrave ose kabinetin, anëtarët e të cilit zgjidhen nga Asambleja Kombëtare (Državni zbor Republike Slovenije). Ndër të tjera, Qeveria është përgjegjëse për zbatimin e politikave të brendshme dhe të jashtme të shtetit, drejtimin dhe bashkërendimin e veprimtarisë së agjencive shtetërore, hartimin dhe administrimin e buxhetit shtetëror, negocimin dhe lidhjen e traktateve, si dhe zbatimin e ligjeve të miratuara nga Asambleja Kombëtare dhe të dekreteve të nxjerra nga presidenti.[128][129]

Pushteti legjislativ ushtrohet nga Parlamenti Slloven, i cili ka dy dhoma dhe karakterizohet nga një dualitet asimetrik ndërmjet Asamblesë Kombëtare dhe Këshillit Kombëtar.[130] Pjesa më e madhe e pushtetit është përqendruar te Asambleja Kombëtare, e cila përbëhet nga nëntëdhjetë anëtarë. Prej tyre, 88 zgjidhen nga të gjithë qytetarët nëpërmjet sistemit të përfaqësimit proporcional [en], ndërsa dy zgjidhen nga anëtarët e regjistruar të pakicave autoktone hungareze dhe italiane. Zgjedhjet mbahen çdo katër vjet. Këshilli Kombëtar (Državni svet Republike Slovenije), i përbërë nga dyzet anëtarë të caktuar për të përfaqësuar grupet e interesit shoqëror, ekonomik, profesional dhe vendor, ka kompetenca të kufizuara këshillimore dhe mbikëqyrëse.[130]

Periudha 1992–2004 u shënua nga qeverisja e Demokracisë Liberale të Sllovenisë, e cila ishte përgjegjëse për kalimin gradual nga ekonomia titoiste në ekonominë e tregut kapitalist. Më vonë, ajo u kritikua shumë nga ekonomistët neoliberalë, të cilët kërkonin një qasje më pak graduale. Kryetari i partisë, Janez Drnovshek, i cili shërbeu si kryeministër nga viti 1992 deri më 2002, ishte një nga politikanët sllovenë më me ndikim të viteve 1990,[131] së bashku me presidentin Millan Kuçan (i cili shërbeu nga viti 1990 deri më 2002).[132][133]

Periudha 2005–2008 u karakterizua nga entuziazmi i tepruar pas anëtarësimit në BE. Gjatë mandatit të parë të qeverisë së Janez Janshas, për herë të parë që nga pavarësia, raportet kredi–depozita të bankave sllovene dolën jashtë kontrollit. Bankat e huaja u dhanë kredi të tepërta, të cilat më pas u kaluan si kredi klientëve, përfshirë manjatët vendas të biznesit. Pas fillimit të Recesionit të Madh dhe krizës evropiane të borxhit sovran, koalicioni i majtë që zëvendësoi qeverinë e Janshas pas zgjedhjeve të vitit 2008 u përball me pasojat e huamarrjes së tepërt të periudhës 2005–2008. Përpjekjet për të zbatuar reforma që do të ndihmonin rimëkëmbjen ekonomike u kundërshtuan nga studentët protestues, të udhëhequr nga një student që më vonë u bë anëtar i Partisë Demokratike Sllovene (SDS), si dhe nga sindikatat. Reformat e propozuara u shtynë përmes një referendumi. Qeveria e majtë u rrëzua me votë mosbesimi.[nevojitet citimi]

Në mars 2020, Janez Jansha u bë kryeministër për herë të tretë, si kreu i një qeverie koalicioni të përbërë nga SDS-ja, Partia e Qendrës Moderne (SMC), Sllovenia e Re (NSi) dhe Partia e Pensionistëve (DeSUS).[134] Janez Jansha u përshkrua si populist i djathtë dhe përkrahës i presidentit amerikan Donald Trump.[135]

Në prill 2022, Lëvizja e Lirisë, pjesë e opozitës liberale, fitoi zgjedhjet parlamentare sllovene të vitit 2022. Lëvizja e Lirisë mori 34,5% të votave, ndërsa SDS-ja e Janshas mori 23,6%.[136]

Më 25 maj 2022, parlamenti i Sllovenisë votoi për emërimin e udhëheqësit të Lëvizjes së Lirisë, Robert Golob, si kryeministrin e ri të Sllovenisë.[137]

Më 22 maj 2026, Asambleja Kombëtare Sllovene e emëroi Janez Janshan kryeministër për herë të katërt.[138] Jansha u mbështet nga 51 prej 87 deputetëve të Asamblesë, pasi kishte formuar koalicion me parti të tjera të qendrës së djathtë.[139]

Administrimi i drejtësisë [en] është përgjegjësi e Gjykatës Kushtetuese të Sllovenisë [en], Gjykatës Supreme të Sllovenisë [en], gjykatave më të ulëta dhe gjykatave të shkallës së parë; gjyqtarët e tyre emërohen mbi bazën e meritës dhe shërbejnë për mandate me sjellje të mirë. Pushteti gjyqësor [en] në Slloveni ushtrohet nga këto gjykata me juridiksion kompetent, si edhe nga gjykata të specializuara që trajtojnë çështje të fushave të veçanta ligjore. Gjykata Kushtetuese, e përbërë nga nëntë gjyqtarë të emëruar nga presidenti dhe të konfirmuar nga Asambleja Kombëtare për mandate nëntëvjeçare, vendos nëse ligjet dhe rregulloret janë në përputhje me Kushtetutën. Kompetenca e saj për kontrollin e kushtetutshmërisë [en] shtrihet edhe te garantimi që ligjet dhe rregulloret të jenë në përputhje me parimet e përgjithshme të së drejtës ndërkombëtare dhe me marrëveshjet ndërkombëtare të ratifikuara.[140][141][142] Të gjithë gjyqtarët e tjerë emërohen nga Këshilli Gjyqësor [en], një organ publik i pavarur përgjegjës për administrimin e gjykatave [en], përfshirë rekrutimin e gjyqtarëve të kualifikuar mbi bazën e meritës dhe disiplinimin e tyre.[143][144] Pesë nga 11 anëtarët e këshillit propozohen nga presidenti, ndërsa të tjerët zgjidhen nga gjyqtarët në detyrë dhe prej radhëve të tyre. Të propozuarit nga presidenti duhet të jenë profesorë universiteti të së drejtës, këshilltarë të lartë ligjorë ose avokatë të pranuar në Dhomën Shtetërore të Avokatisë.[145]

Prokuroria e Përgjithshme Shtetërore [en], e drejtuar nga prokurori i përgjithshëm i shtetit, është një autoritet i pavarur shtetëror përgjegjës për ndjekjen penale të personave të dyshuar për kryerjen e veprave penale kundër shtetit slloven.[146] Prokurori i përgjithshëm i shtetit propozohet nga Qeveria dhe konfirmohet nga Asambleja Kombëtare për një mandat gjashtëvjeçar.[147] Prokurori i përgjithshëm i shtetit, së bashku me të gjithë prokurorët shtetërorë të punësuar në Prokurorinë e Përgjithshme Shtetërore dhe në njëmbëdhjetë prokuroritë shtetërore të rretheve, i nënshtrohet mbikëqyrjes profesionale të Këshillit Shtetëror të Prokurorisë, një organ rregullator.[148]

Forcat e Armatosura Sllovene sigurojnë mbrojtjen ushtarake në mënyrë të pavarur ose në kuadër të një aleance, në përputhje me marrëveshjet ndërkombëtare. Që nga heqja e rekrutimit të detyrueshëm më 2003, ato janë të organizuara si një Ushtria e përhershme [en] tërësisht profesionale.[149] Komandanti i Përgjithshëm [en] është Presidenti i Republikës së Sllovenisë, ndërsa komanda operacionale i takon shefit të Shtabit të Përgjithshëm [en] të Forcave të Armatosura Sllovene. Më 2016, shpenzimet ushtarake u vlerësuan në 0,91% të PBB-së së vendit. Pas anëtarësimit në NATO, Forcat e Armatosura Sllovene kanë marrë pjesë më aktive në mbështetjen e paqes ndërkombëtare. Ato kanë marrë pjesë në operacione për mbështetjen e paqes dhe në veprimtari humanitare; ndër të tjera, ushtarë sllovenë shërbejnë në forcat ndërkombëtare në Bosnja dhe Hercegovina, Kosova dhe Afganistani.[150] Sipas Indeksit Global të Paqes për vitin 2024, Sllovenia është vendi i 9-të më paqësor në botë.[151]

Ndarjet administrative dhe rajonet tradicionale

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Kontingjenti i Forcave të Armatosura Sllovene në KFOR në Kosovë.

Sllovenia ndahet në 212 komuna (dymbëdhjetë prej të cilave kanë statusin e komunave urbane). Komunat janë organet e vetme të vetëqeverisjes vendore në Slloveni. Çdo komunë drejtohet nga një kryetar bashkie (župan), i zgjedhur me votim popullor çdo katër vjet, dhe nga një këshill bashkiak (občinski svet). Në shumicën e komunave, këshilli bashkiak zgjidhet përmes sistemit të përfaqësimit proporcional [en]; vetëm disa komuna më të vogla përdorin sistemin e votimit me shumicë relative [en]. Në komunat urbane, këshillat bashkiakë quhen këshilla të qytetit (ose të qytezës).[152] Çdo komunë ka gjithashtu një drejtues të administratës komunale (načelnik občinske uprave), të emëruar nga kryetari i bashkisë, i cili është përgjegjës për funksionimin e administratës vendore.[152]

Njësitë administrative (upravne enote)

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Nuk ka njësi zyrtare ndërmjetëse midis komunave dhe Republikës së Sllovenisë. 58 "Njësi administrative [en]" (upravne enote) janë vetëm nënndarje të administratës së qeverisë kombëtare dhe marrin emrin nga selitë përkatëse të zyrave qeveritare.[153] Për qëllime statistikore të BE-së, këto 58 njësi administrative u klasifikuan si "njësi administrative vendore 1" (LAU 1). Ato janë vazhdimësi e 62 komunave që ekzistonin para vitit 1994 (deri atëherë, Lubjana ishte e ndarë në pesë komuna: Bežigrad, Center, Moste-Polje, Šiška dhe Vič-Rudnik). 88 njësitë zgjedhore të Sllovenisë ende mbajnë emrat e këtyre 62 komunave të dikurshme.

Rajonet tradicionale dhe identitetet

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Rajonet tradicionale të Sllovenisë bazohen në tokat e dikurshme të kurorës habsburge, ku përfshiheshin Kraina, Dukati i Karintisë, Dukati i Stirisë dhe Bregdeti Slloven. Në vend që ta identifikojnë veten me Krainën në tërësi ose me Slloveninë si shtet, sllovenët priren ta lidhin më fort identitetin e tyre me rajonet tradicionale të Bregdetit Slloven, Prekmurje [en], si dhe me nënrajonet tradicionale, si Kraina e Epërme, Kraina e Poshtme dhe, në një masë më të vogël, Kraina e Brendshme.[154]

Kryeqyteti Lubjana ka qenë historikisht selia administrative e Krainës dhe i përkiste Krainës së Brendshme,[155] me përjashtim të lagjes Šentvid, e cila ndodhej në Krainën e Epërme; aty kalonte gjithashtu kufiri midis territorit të aneksuar nga Gjermania dhe Provincës së Lubjanës italiane gjatë Luftës së Dytë Botërore.[155]

Rajonet statistikore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Rajonet statistikore: 1. Goricë, 2. Kraina e Epërme, 3. Karintia, 4. Drava, 5. Mura, 6. Sllovenia Qendrore, 7. Sava Qendrore, 8. Savinja, 9. Bregdeti–Karsti, 10. Kraina e Brendshme–Karsti, 11. Sllovenia Juglindore, 12. Sava e Poshtme.

12 rajonet statistikore nuk kanë funksion administrativ dhe ndahen në dy makrorajone për qëllimet e Politikës rajonale të Bashkimit Evropian [en].[156] Këto dy makrorajone janë:

  • Sllovenia Lindore [en] (Vzhodna Slovenija – SI01), që përfshin rajonet statistikore Mura, Drava, Karintia, Savinja, Sava Qendrore, Sava e Poshtme, Sllovenia Juglindore dhe Kraina e Brendshme–Karsti.
  • Sllovenia Perëndimore [en] (Zahodna Slovenija – SI02), që përfshin rajonet statistikore Sllovenia Qendrore, Kraina e Epërme, Goricë dhe Bregdeti–Karsti.

Sllovenia ka një ekonomi të zhvilluar dhe është vendi sllav më i pasur për sa i përket prodhimit të brendshëm bruto për frymë.[157] Sllovenia është gjithashtu ndër ekonomitë më të përparuara në botë për sa i përket kapitalit njerëzor.[158] Ajo është vendi më i zhvilluar në tranzicion, me një traditë të vjetër xehetarie dhe industriale, industri kimike dhe veprimtari të zhvilluara në sektorin e shërbimeve.

Në fillim të vitit 2007, Sllovenia u bë shteti i parë anëtar i ri që miratoi euron si monedhë, duke zëvendësuar tolarin slloven. Që nga viti 2010, ajo është anëtare e Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik.[159][160] Ka dallime të konsiderueshme në mirëqenie ndërmjet rajoneve të ndryshme të Sllovenisë. Rajonet më të pasura ekonomikisht janë rajoni i Sllovenisë Qendrore, ku përfshihet kryeqyteti Lubjanë, si dhe rajonet perëndimore të vendit (Gorishka dhe Obalno-krashka), ndërsa më pak të pasura janë rajonet Pomurska, Zasavska dhe Primorsko-notranjska.[161]

Zhvillimi i PBB-së për frymë në Slloveni.

Në vitet 2004–2006, ekonomia e Sllovenisë u rrit mesatarisht me afro 5% në vit; në vitin 2007, ajo u zgjerua me gati 7%. Rritja e shpejtë u ushqye nga borxhi, veçanërisht te firmat dhe sidomos në ndërtim. Recesioni i Madh dhe Kriza evropiane e borxhit sovran patën ndikim të rëndësishëm në ekonominë vendase.[162] Sektori i ndërtimit u godit rëndë në vitet 2010 dhe 2011.[163]

Në vitin 2009, PBB-ja për frymë e Sllovenisë u tkurr me 8%: rënia më e madhe në BE pas vendeve baltike dhe Finlandës. Një barrë gjithnjë e më e madhe për ekonominë sllovene ka qenë plakja e shpejtë e popullsisë.[164]

Në gusht të vitit 2012, tkurrja vjetore ishte 0,8%; megjithatë, në tremujorin e parë u regjistrua rritje prej 0,2% krahasuar me tremujorin paraardhës, pas rregullimit të të dhënave sipas stinëve dhe ditëve të punës.[165] Tkurrja vjetore iu atribuua rënies së konsumit të brendshëm dhe ngadalësimit të rritjes së eksporteve. Rënia e konsumit të brendshëm iu atribuua masave të austeritetit, ngrirjes së shpenzimeve buxhetore në muajt e fundit të vitit 2011,[166] dështimit të përpjekjeve për të zbatuar reforma mikroekonomike, financimit të papërshtatshëm dhe rënies së eksporteve.[167]

Për shkak të pasojave të krizës, pritej që në vitin 2013 disa banka të shpëtoheshin me fonde të BE-së; megjithatë, kapitali i nevojshëm u mbulua me fondet e vetë vendit. Masat dhe ligjet fiskale që synonin uljen e shpenzimeve, si dhe disa privatizime, ndihmuan rimëkëmbjen ekonomike që nga viti 2014.[168] Rritja reale ekonomike ishte 2,5% në vitin 2016 dhe u përshpejtua në 5% në vitin 2017.[169] Sektori i ndërtimit është rritur kohët e fundit,[169] ndërsa turizmi pritet të vazhdojë të rritet.[170]

Që nga viti 2017, Sllovenia ka përjetuar rritje të moderuar ekonomike, me një rritje mesatare të PBB-së prej rreth 2% në vit gjatë periudhës 2017–2019. Megjithatë, ashtu si ekonomitë e shumë vendeve të tjera, edhe ekonomia e Sllovenisë u ndikua nga pandemia e COVID-19, me një tkurrje prej rreth 5% në vitin 2020. Në tërësi, ekonomia e Sllovenisë është relativisht e vogël, por e hapur, dhe ka treguar qëndrueshmëri në vitet e fundit.

Sektori prodhues i Sllovenisë është një nga kontribuuesit më të mëdhenj në ekonominë e vendit, duke zënë rreth 25% të PBB-së. Vendi ka një traditë të fortë në prodhim, veçanërisht në fushat e industrisë së automobilave dhe inxhinierisë elektrike. Sektorë të tjerë të rëndësishëm janë shërbimet, që zënë rreth 65% të PBB-së, si dhe bujqësia, pylltaria dhe peshkimi, që zënë rreth 2% të PBB-së.

Sllovenia ka një ekonomi të orientuar fort drejt eksporteve, të cilat zënë rreth 80% të PBB-së. Partnerët kryesorë tregtarë të vendit janë vende të tjera evropiane, veçanërisht Gjermania, Italia dhe Austria. Eksportet kryesore përfshijnë makineritë dhe pajisjet e transportit, mallrat e prodhuara dhe produktet kimike.

Qeveria e Sllovenisë ka zbatuar një sërë politikash që synojnë nxitjen e rritjes dhe zhvillimit ekonomik. Këto përfshijnë përpjekjet për të tërhequr investime të huaja, për të ulur burokracinë dhe për të shtuar investimet në kërkim dhe zhvillim. Në vitin 2025, Sllovenia u rendit e 35-ta në Indeksin Global të Inovacionit.[171][172] Vendi ka ndërmarrë gjithashtu reforma për të përmirësuar efikasitetin e tregut të punës dhe për të rritur fleksibilitetin e ekonomisë. Komisioni Evropian e ka vlerësuar si shembull të praktikës së mirë mënyrën se si qeveria konsultohet me shoqatat e biznesit.[173]

Shërbimet dhe industria

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pothuajse dy të tretat e njerëzve janë të punësuar në sektorin e shërbimeve, ndërsa mbi një e treta në industri dhe ndërtim.[174] Sllovenia përfiton nga një fuqi punëtore me arsim të mirë, infrastruktura e zhvilluar dhe pozita në kryqëzimin e rrugëve kryesore tregtare.[159]

Niveli i investimeve të huaja direkte (IHD) për frymë në Slloveni është ndër më të ulëtit në BE.[159] Produktiviteti i punës dhe konkurrueshmëria e ekonomisë sllovene mbeten dukshëm nën mesataren e BE-së.[175][176] Taksat janë relativisht të larta, tregu i punës konsiderohet nga bizneset si jofleksibël, ndërsa industritë po humbasin shitje ndaj Kinës, Indisë dhe vendeve të tjera.[177]

Hapja e lartë e bën Slloveninë jashtëzakonisht të ndjeshme ndaj kushteve ekonomike te partnerët e saj kryesorë tregtarë dhe ndaj ndryshimeve në konkurrueshmërinë ndërkombëtare të çmimeve të saj.[178] Industritë kryesore janë automjetet, pajisjet elektrike dhe elektronike, makineritë, produktet farmaceutike dhe karburantet.[159] Ndër kompanitë e mëdha sllovene që operojnë në Slloveni janë prodhuesi i pajisjeve shtëpiake Gorenje [en], kompanitë farmaceutike Krka [en] dhe Lek (filial i Novartis [en]), kompania e shpërndarjes së naftës Petrol Group [en], kompanitë e shpërndarjes së energjisë GEN, GEN-I dhe HSE, si dhe Revoz [en], filial prodhues i Renault [en].[179][180][181]

Centrali bërthamor i Krshkos, 696 MW.

Në vitin 2018, prodhimi neto i energjisë ishte 12.262 GWh, ndërsa konsumi 14.501 GWh. Hidrocentralet prodhuan 4.421 GWh, termocentralet 4.049 GWh, ndërsa centrali bërthamor i Krshkos prodhoi 2.742 GWh (50% i takon Sllovenisë; 50% tjetër i takon Kroacisë për shkak të pronësisë së përbashkët). Konsumi i brendshëm i energjisë elektrike mbulohej në masën 84,6% nga prodhimi vendas; kjo përqindje ka rënë nga viti në vit, çka do të thotë se Sllovenia po varet gjithnjë e më shumë nga importet e energjisë elektrike.[182]

Njësia e re prej 600 MW e termocentralit të Shoshtanjit përfundoi së ndërtuari dhe nisi punën në vjeshtën e vitit 2014.[183] Hidrocentrali i ri HE Krško, me kapacitet 39,5 MW, përfundoi në vitin 2013.[184] Hidrocentralet HE Brežice, me kapacitet 41,5 MW, dhe HE Mokrice, me kapacitet 30,5 MW, u ndërtuan mbi lumin Sava në vitin 2018; deri në vitin 2030 planifikohet të përfundojë ndërtimi i dhjetë hidrocentraleve të tjera, me kapacitet të përgjithshëm 338 MW. Një hidrocentral i madh me akumulim me pompim, Kozjak, mbi lumin Drava, është në fazën e planifikimit.

Në fund të vitit 2018, ishin instaluar të paktën 295 MWp panele fotovoltaike dhe 31,4 MW centrale me biogaz. Krahasuar me vitin 2017, burimet e ripërtëritshme të energjisë kontribuuan me 5,6 pikë përqindjeje më shumë në konsumin e përgjithshëm të energjisë. Ka interes për të shtuar prodhimin nga burimet diellore dhe të erës (skemat e subvencionimit po e rrisin leverdinë ekonomike), por procedurat për miratimin e vendndodhjeve specifike kanë një ndikim të madh në efikasitetin e kësaj nisme (dilema mes ruajtjes së natyrës dhe ndërtimit të objekteve të prodhimit të energjisë).[182]

Shpella e Postojnës
Shpella e Postojnës

Sllovenia u ofron turistëve një larmi të madhe pasurish natyrore dhe kulturore. Janë zhvilluar forma të ndryshme të turizmit. Zona e tërheqjes turistike është mjaft e gjerë, por tregu turistik është i vogël. Nuk ka pasur turizëm në shkallë të gjerë dhe as presione të menjëhershme mbi mjedisin;[185] më 2017, revista National Geographic Traveller e shpalli Slloveninë vendin me turizmin më të qëndrueshëm në botë.[186] Kryeqyteti i vendit, Lubjana, ka shumë ndërtesa të rëndësishme të stilit barok dhe të Shkëputjes së Vienës, si dhe disa vepra të rëndësishme të arkitektit të lindur në vend, Jože Plečnik [en].[187]

Në cepin veriperëndimor të vendit shtrihen Alpet Juliane, Liqeni i Bledit dhe Lugina e Soçës [en], si dhe maja më e lartë e vendit, Triglavi, në mes të Parkut Kombëtar të Trigllavit. Vargmale të tjera përfshijnë Alpet Kamnike-Savinjake [en], Karavanket [en] dhe Pohorjen [en], të frekuentuara nga skiatorët dhe alpinistët.[188]

Rrafshnalta e Karstit në Bregdetin Slloven i dha emrin karstit, një peizazh i formuar nga tretja e shkëmbinjve karbonatikë prej ujit, gjë që krijon shpella. Shpellat më të njohura janë Shpella e Postojnës [en] dhe Shpellat e Shkocjanit, të përfshira në listën e UNESCO-s si Vend i Trashëgimisë Botërore i UNESCO-s. Rajoni i Istrias Sllovene [en] laget nga Deti Adriatik; monumenti më i rëndësishëm historik këtu është qyteti mesdhetar i Piranit, me arkitekturë gotike veneciane, ndërsa vendbanimi i Portorozhit [en] tërheq shumë vizitorë gjatë verës.[189]

Liqeni i Bledit
Liqeni i Bledit me ishullin e tij.

Kodrat përreth Mariborit, qytetit të dytë më të madh të Sllovenisë, njihen për prodhimin e verës. Pjesa verilindore e vendit është e pasur me banja termale,[190] dhe në dy dekadat e fundit janë rritur në rëndësi Rogaška Slatina [en], Radenci [en], Čatež ob Savi [en], Dobrna [en] dhe Moravske Toplice [en].[191]

Destinacione të tjera të njohura turistike janë qytetet historike Ptuj dhe Shkofja Loka [en], si dhe disa kështjella, për shembull Kalaja e Predjamës [en].[192][193]

Pjesë të rëndësishme të turizmit në Slloveni janë turizmi i kongreseve dhe ai i lojërave të fatit. Sllovenia ka përqindjen më të lartë të kazino-ve për 1.000 banorë në BE.[194] Perla Casinò & Hotel në Nova Gorica është kazinoja më e madhe në rajon.[195]

Shumica e turistëve të huaj që vizitojnë Slloveninë vijnë nga tregjet kryesore evropiane: Italia, Austria, Gjermania, Kroacia, Belgjika, Holanda, Serbia, Rusia dhe Ukraina, të ndjekura nga Mbretëria e Bashkuar dhe Irlanda.[196] Turistët evropianë gjenerojnë më shumë se 90% të të ardhurave turistike të Sllovenisë. Më 2016, organizata holandeze Green Destinations e shpalli Slloveninë vendin e parë të gjelbër në botë.[197] Pasi u shpall vendi më i qëndrueshëm më 2016, Sllovenia pati një rol të rëndësishëm në panairin ITB Berlin, ku promovoi turizmin e qëndrueshëm.

Gjeografia ka përcaktuar rrugët e transportit në Slloveni. Vargmalet e larta, lumenjtë e mëdhenj dhe afërsia me Lumin e Danubit kanë luajtur rol në zhvillimin e korridoreve të transportit të vendit. Një përparësi e kohëve të fundit janë korridoret pan-evropiane të transportit, veçanërisht Korridori V (lidhja më e shpejtë midis Adriatikut Verior dhe Evropës Qendrore dhe Lindore) dhe Korridori pan-evropian X [en] (që lidh Evropën Qendrore me Ballkanin). Kjo i jep vendit një pozitë të veçantë në integrimin dhe ristrukturimin shoqëror, ekonomik e kulturor të Evropës.[198]

Autostradat në Slloveni, gusht 2020.

Transporti rrugor i mallrave dhe udhëtarëve përbën pjesën më të madhe të transportit në Slloveni, me 80%.[199] Makinat private janë shumë më të përhapura se transporti publik rrugor i udhëtarëve, i cili ka rënë ndjeshëm.[199][200] Sllovenia ka dendësi shumë të lartë të autostradave dhe rrugëve të shpejta në Slloveni [en] krahasuar me mesataren e BE-së.[201] Sistemi i autostradave, ndërtimi i të cilit u përshpejtua pas vitit 1994,[202] e ka shndërruar ngadalë, por në mënyrë të qëndrueshme, Slloveninë në një konurbacion të madh [en].[203] Rrugët e tjera shtetërore janë përkeqësuar shpejt për shkak të neglizhencës dhe rritjes së përgjithshme të trafikut.[201]

Hekurudhat ekzistuese të Sllovenisë janë të vjetruara dhe e kanë të vështirë të konkurrojnë me rrjetin e autostradave; një pjesë e këtij problemi lidhet me shpërndarjen e popullsisë në vendbanime të veçuara.[204] Për këtë arsye, si edhe për shkak të rritjes së parashikuar të trafikut përmes portit të Koperit, i cili kryhet kryesisht me tren, ndërtimi i një linje të dytë hekurudhore në itinerarin Koper–Divača ka hyrë në fazat e para.[205] Për shkak të mungesës së fondeve, mirëmbajtjes dhe modernizimit, rrjeti hekurudhor slloven është lënë pas dore;[206] për shkak të infrastrukturës së vjetruar, pjesa e transportit hekurudhor të mallrave në Slloveni ka rënë.[207] Transporti hekurudhor i udhëtarëve është rimëkëmbur pas rënies së madhe të viteve 1990.[207] Korridoret hekurudhore pan-evropiane V dhe X, si dhe disa linja të tjera të rëndësishme hekurudhore evropiane, kryqëzohen në Slloveni.[206]

Porti kryesor slloven është Porti i Koperit. Ai është porti më i madh i Adriatikut Verior për transportin e kontejnerëve,[208] me afro 590.000 TEU në vit[209] dhe linja drejt të gjitha porteve kryesore të botës.[210][211] Ai është shumë më afër pikëmbërritjeve në lindje të Kanalit të Suezit sesa portet e Evropës Veriore.[210] Përveç kësaj, trafiku detar i udhëtarëve zhvillohet kryesisht në Koper.[212] Dy porte më të vogla, që përdoren si për transportin ndërkombëtar të udhëtarëve, ashtu edhe për transportin e mallrave, ndodhen në Izola dhe Piran. Transporti i udhëtarëve zhvillohet kryesisht me Italinë dhe Kroacinë.[213] Splošna plovba,[214] e vetmja kompani sllovene e transportit detar, transporton mallra dhe vepron vetëm në porte të huaja.[212]

Transporti ajror në Slloveni është shumë i kufizuar,[207] por është rritur ndjeshëm që nga viti 1991.[215] Nga tre aeroportet ndërkombëtare të Sllovenisë, Aeroporti i Lubjanës "Jože Pučnik", në Slloveninë qendrore, është më i ngarkuari,[215] me lidhje drejt shumë pikëmbërritjeve kryesore evropiane.[216] Aeroporti "Maribor Edvard Rusjan" ndodhet në pjesën lindore të vendit, ndërsa Aeroporti i Portorožit në perëndim.[215] Kompania shtetërore Adria Airways ishte linja ajrore më e madhe sllovene; megjithatë, ajo shpalli falimentimin në vitin 2019 dhe ndërpreu veprimtarinë.[215] Që nga viti 2003, disa kompani të reja ajrore kanë hyrë në treg, kryesisht linja ajrore me kosto të ulët.[201] I vetmi aeroport ushtarak slloven është baza ajrore e Cerkljes ob Krki, në jugperëndim.[217] Në Slloveni ka edhe 12 aeroporte publike.[215]

Dendësia e popullsisë në Slloveni sipas komunave. Duken katër zonat kryesore urbane: Lubjana dhe Kranji (në qendër), Maribori (në verilindje) dhe Littorali Slloven (në jugperëndim).

Popullsia e Sllovenisë në korrik 2026 ishte 2.138.751 banorë.[4] Sllovenia renditet ndër vendet evropiane me dendësinë më të ulët të popullsisë, me 105,5 banorë për kilometër katror (272 për milje katrore), krahasuar me 402/km2 (1,040/sq mi) në Holandë ose 195/km2 (510/sq mi) në Itali. Rajoni statistikor i Krainës së Brendshme–Karstit ka dendësinë më të ulët të popullsisë, ndërsa rajoni statistikor i Sllovenisë Qendrore ka dendësinë më të lartë.[218]

Sllovenia është ndër vendet evropiane me plakjen më të theksuar të popullsisë, që lidhet me lindshmërinë e ulët dhe rritjen e jetëgjatësisë.[219] Shkalla e lindshmërisë totale në vitin 2024 vlerësohej në 1,6 fëmijë për grua, më pak se niveli i zëvendësimit prej 2,1.[220] Shumica e fëmijëve lindin nga gra të pamartuara (në vitin 2023, 56,5% e të gjitha lindjeve ndodhën jashtë martese).[221]

Në vitin 2023, jetëgjatësia mesatare në lindje ishte 82 vjet: 79,1 vjet për burrat dhe 85 vjet për gratë, duke shënuar një ndryshim të ndjeshëm të jetëgjatësisë sipas gjinisë.[222][223] Pothuajse të gjithë banorët sllovenë mbi 64 vjeç janë në pension, pa dallime të rëndësishme midis gjinive.[222] Grupmosha në moshë pune po zvogëlohet pavarësisht emigracionit;[224] megjithatë, një propozim për rritjen e moshës së pensionimit nga 57 vjeç për gratë dhe 58 për burrat u hodh poshtë në një referendum në vitin 2011 [en].[164]

Në vitin 2024, shkalla e vetëvrasjeve në Slloveni ishte 15,4 për 100.000 banorë në vit, vetëm pak më e lartë se në Finlandë (13,4).[225] Nga viti 2000 deri në vitin 2010, shkalla e vetëvrasjeve u ul me rreth 30%, por dallimet midis rajoneve dhe gjinive mbeten të theksuara.[226]

Grupet më të mëdha etnike në Slloveni janë Sllovenët (83,1%), Serbët në Slloveni [en] (2,0%), Kroatët në Slloveni [en] (1,8%), Boshnjakët në Slloveni [en] (1,6%), myslimanët (0,5%), Bosnjanët (0,4%), Hungarezët (0,3%), Shqiptarët në Slloveni (0,3%) dhe romët (0,2%). Grupet e tjera etnike në Slloveni përfshijnë maqedonasit, italianët, malazezët dhe gjermanët.[227]

Në varësi të përkufizimit, 65% deri në 79% e banorëve jetojnë në zona më të gjera urbane.[228] Sipas përkufizimit të Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik për zonat rurale dhe urbane, asnjë nga Rajonet statistikore të Sllovenisë [en] nuk është urban, çka do të thotë se në secilin rajon mbi 15% e popullsisë jeton në bashkësi rurale.[229] Sipas këtij standardi klasifikimi, rajonet statistikore sllovene ndahen si më poshtë:

I vetmi qytet i madh është kryeqyteti, Lubjana. Qytete të tjera të mesme janë Maribor, Celje dhe Kranj.[230][231] Gjithsej, Sllovenia ka njëmbëdhjetë bashki urbane.

Qytetet më të mëdha të Sllovenisë
Nr.QytetiRajoni statistikorPopullsia
1LubjanaSllovenia Qendrore288.382
2MariborDrava97.068
3KranjKraina e Epërme37.802
4CeljeSavinja37.727
5KoperBregdet–Karst26.305
6VelenjeSavinja25.473
7Novo MestoSllovenia Juglindore24.446
8PtujDrava18.274
9KamnikSllovenia Qendrore13.807
10JeseniceKraina e Epërme13.778
Burimi: Zyra Statistikore e Sllovenisë: Vendbanimet më të mëdha sipas popullsisë (1 janar 2024)

Gjuha zyrtare në Slloveni është sllovenishtja, e cila bën pjesë në grupin e gjuhëve sllave të jugut. Sipas censusit, në vitin 2002 sllovenishtja ishte gjuhë amtare për rreth 88% të popullsisë së Sllovenisë, ndërsa më shumë se 92% e popullsisë e flisnin në mjedisin familjar.[232][233] Kjo statistikë e rendit Slloveninë ndër vendet më homogjene të BE-së për sa i përket përqindjes së folësve të gjuhës amtare mbizotëruese.[234]

Sllovenishtja është një gjuhë sllave shumë e larmishme për sa u përket dialekteve,[235] të cilat kanë shkallë të ndryshme të kuptueshmërisë së ndërsjellë. Sipas disa burimeve, ka vetëm shtatë dialekte,[236][237][238] të cilat shpesh konsiderohen grupe ose baza dialektore e më pas ndahen në deri në 50 dialekte të veçanta.[239] Burime të tjera e vlerësojnë numrin e dialekteve në nëntë[240] ose tetë.[241]

Faqja e përparme e një pasaporte dygjuhëshe në sllovenisht dhe italisht.

Hungarishtja dhe italishtja, që fliten nga grupet përkatëse të pakicave etnike, kanë statusin e gjuhëve zyrtare në rajonet etnikisht të përziera përgjatë kufijve me Hungarinë dhe Italinë; në këto zona lëshohen edhe pasaporta dygjuhëshe. Në vitin 2002, rreth 0,2% e popullsisë së Sllovenisë fliste italisht dhe rreth 0,4% hungarisht si gjuhë amtare. Hungarishtja është bashkëzyrtare me sllovenishten në 30 vendbanime të 5 komunave (3 prej të cilave janë zyrtarisht dygjuhëshe). Italishtja është bashkëzyrtare me sllovenishten në 25 vendbanime të 4 komunave (të gjitha zyrtarisht dygjuhëshe).

Romishtja,[242] që në vitin 2002 ishte gjuhë amtare për 0,2% të njerëzve, është gjuhë e mbrojtur ligjërisht në Slloveni. Folësit e romishtes i përkasin kryesisht komunitetit të shpërndarë gjeografikisht dhe të margjinalizuar të romëve.[243]

Gjermanishtja, e cila para Luftës së Dytë Botërore ishte gjuha më e madhe e pakicës në Slloveni (rreth 4% e popullsisë në vitin 1921), sot është gjuhë amtare për vetëm rreth 0,08% të popullsisë; shumica e folësve të saj janë mbi 60 vjeç.[233] Gjuha e Koçevjes, ose granish, dialekti tradicional gjerman i zonës së Koçevjes, rrezikon të zhduket.[244]

Një numër i konsiderueshëm njerëzish në Slloveni flasin një variant të serbokroatishtes (serbisht, kroatisht, boshnjakisht ose malazezisht) si gjuhë amtare. Këta janë kryesisht familje që janë shpërngulur në Slloveni nga republikat e tjera të ish-Jugosllavisë. Në tërësi, serbokroatishtja, në format e saj të ndryshme, është gjuha e dytë amtare më e folur në Slloveni, me 5,9% të popullsisë. Në vitin 2002, 0,4% e popullsisë së Sllovenisë deklaroi se kishte shqipen gjuhë amtare dhe 0,2% maqedonishten.[233] Çekishtja, që para Luftës së Dytë Botërore ishte gjuha e katërt më e madhe e pakicës në Slloveni (pas gjermanishtes, hungarishtes dhe serbokroatishtes), sot është gjuhë amtare për disa qindra banorë të Sllovenisë.[233]

Sllovenia renditet ndër vendet kryesore evropiane për njohjen e gjuhëve të huaja. Gjuhët e huaja që mësohen më shumë janë anglishtja, gjermanishtja, italishtja, frëngjishtja dhe spanjishtja. Që nga data 2007, 92% e popullsisë së moshës 25 deri në 64 vjeç fliste të paktën një gjuhë të huaj, ndërsa rreth 71,8% fliste të paktën dy gjuhë të huaja; kjo ishte përqindja më e lartë në BE.[245] Sipas sondazhit të Eurobarometrit, që nga data 2005 shumica e sllovenëve mund të flisnin kroatisht (61%) dhe anglisht (56%).[246]: 21  Raportohet se 42% e sllovenëve mund të flisnin gjermanisht, një nga përqindjet më të larta jashtë vendeve gjermanishtfolëse.[246] Italishtja flitet gjerësisht në Bregdetin Slloven dhe në disa zona të tjera të Bregdetit Slloven. Rreth 15% e sllovenëve mund të flasin italisht, përqindja e tretë më e lartë në BE pas Italisë dhe Maltës, sipas sondazhit të Eurobarometrit.[247]

Në vitin 2021, rreth 13,9% e popullsisë së Sllovenisë (292.824 persona) kishte lindur jashtë vendit.[248] Rreth 86% e popullsisë së lindur jashtë vendit vinte nga vende të tjera të ish-Jugosllavisë, si Bosnjë-Hercegovina, e ndjekur nga Kroacia, Serbia, Kosova dhe Maqedonia e Veriut.[248]

Në fillim të vitit 2017, në vend banonin rreth 114.438 persona me shtetësi të huaj, që përbënin 5,5% të popullsisë së përgjithshme. Nga këta, 76% kishin shtetësinë e vendeve të tjera të ish-Jugosllavisë (duke përjashtuar Kroacinë). Gjithashtu, 16,4% kishin shtetësi të vendeve të BE-së dhe 7,6% shtetësi të vendeve të tjera.[248]

Përbërja etnike e Sllovenisë
(sipas regjistrimit të vitit 2002)
Sllovenë
 
83,06%
Serbë
 
1,98%
Kroatë
 
1,81%
Boshnjakë
 
1,10%
Pakica të tjera
 
4,85%
Të padeklaruar ose të panjohur
 
8,9%
Burimi:[249]

Sipas regjistrimit të vitit 2002, grupi kryesor etnik i Sllovenisë janë sllovenët (83%); megjithatë, pjesa e tyre në popullsinë e përgjithshme po bie vazhdimisht për shkak të lindshmërisë relativisht të ulët. Të paktën 13% e popullsisë (në vitin 2002) përbëhej nga imigrantë prej pjesëve të tjera të ish-Jugosllavisë dhe pasardhësit e tyre.[250] Ata janë vendosur kryesisht në qytete dhe zona të suburbanizuara.[251] Pakica etnike relativisht të vogla, por të mbrojtura nga Kushtetuta e Sllovenisë, janë pakicat etnike hungareze [en] dhe italiane.[252][253][254] Një status i veçantë i është dhënë komunitetit autokton dhe të shpërndarë gjeografikisht të romëve.[255][256]

Numri i personave që imigronin në Slloveni u rrit vazhdimisht që nga viti 1995[257] dhe vitet e fundit është rritur edhe më shpejt. Pasi Sllovenia u anëtarësua në BE në vitin 2004, numri vjetor i imigrantëve u dyfishua deri në vitin 2006 dhe u rrit edhe me gjysmën deri në vitin 2009.[258] Në vitin 2007, Sllovenia kishte një nga shkallët neto të migracionit [en] që rriteshin më shpejt në BE.[257]

Faltorja Kombëtare e Zojës Ndihmëtare të të Krishterëve në Brezje.

Para Luftës së Dytë Botërore, 97% e popullsisë sllovene deklarohej pjesëtare e Kisha Katolike në Slloveni [en], rreth 2,5% luterane dhe rreth 0,5% pjesëtare e besimeve të tjera.[233] Pas vitit 1945, vendi kaloi nëpër një proces gradual, por të qëndrueshëm, të shekullarizimit. Pas një dekade përndjekjeje fetare, regjimi komunist ndoqi një politikë tolerance relative ndaj kishave. Pas vitit 1990, Kisha Katolike rifitoi një pjesë të ndikimit të saj të dikurshëm, por Sllovenia mbetet një shoqëri kryesisht e shekullarizuar.

Të dhënat e sondazhit të Eurobarometrit të vitit 2018 tregojnë se 73,4% e popullsisë deklarohej katolike,[1] përqindje që ra në 72,1% në sondazhin e vitit 2019.[259] Sipas të dhënave të Kishës Katolike, përqindja e katolikëve ra nga 78,04% në vitin 2009 në 72,11% në vitin 2019.[260] Shumica dërrmuese e katolikëve sllovenë i përkasin Kishës Latine. Një numër i vogël katolikësh lindorë jetojnë në rajonin e Krainës së Bardhë.[261]

Feja në Slloveni (2019)[259]
  1. Katolike 72,1 (69.5%)
  2. Asnjë 18 (17.4%)
  3. Ortodokse 3,7 (3.57%)
  4. Protestante 0,9 (0.87%)
  5. Të krishterë të tjerë 1 (0.96%)
  6. Myslimanë 3 (2.89%)
  7. Fe tjetër 3 (2.89%)
  8. E padeklaruar 2 (1.93%)

Megjithëse protestantët përbënin një pakicë relativisht të vogël (më pak se 1% në vitin 2002), trashëgimia protestante ka rëndësi historike, pasi gjuha standarde sllovene dhe letërsia sllovene u krijuan nga Reformimi protestant. Primozh Trubar, teolog i traditës luterane, ishte një nga reformatorët protestantë më me ndikim në Slloveni. Protestantizmi u shua gjatë Kundër-Reformimit të zbatuar nga dinastia e Habsburgëve, e cila kontrollonte rajonin. Ai mbijetoi vetëm në rajonet më lindore, falë mbrojtjes së fisnikëve hungarezë, të cilët shpesh ishin vetë kalvinistë. Sot, një pakicë e konsiderueshme luterane jeton në rajonin më lindor të Prekmurje [en]; ajo përbën rreth një të pestën e popullsisë dhe drejtohet nga një peshkop me seli në Murska Sobota.[262]

Besimi i tretë më i madh, me rreth 2,2% të popullsisë, është Kisha Ortodokse Lindore; shumica e besimtarëve i përkasin Kishës Ortodokse Serbe, ndërsa një pakicë i përket Kishës Ortodokse Maqedonase dhe kishave të tjera ortodokse lindore.[nevojitet citimi]

Sipas regjistrimit të vitit 2002, Islami ishte feja e dytë më e madhe në vend, me rreth 2,4% të popullsisë. Shumica e myslimanëve sllovenë vinin nga Bosnja.[263]

Përpara Holokaustit, në Slloveni kishte një komunitet hebraik slloven [en].

Në vitin 2002, rreth 10% e sllovenëve u deklaruan ateistë, 10% të tjerë thanë se nuk i përkisnin ndonjë besimi të caktuar dhe rreth 16% nuk pranuan të përgjigjeshin. Sipas sondazhit të Eurobarometrit të vitit 2010,[128] 32% e qytetarëve sllovenë "besojnë se ekziston një zot", ndërsa 36% "besojnë se ekziston një lloj shpirti ose force jetësore" dhe 26% "nuk besojnë se ekziston ndonjë lloj shpirti, zoti ose force jetësore".[128]

Sipas Programi për Vlerësimin Ndërkombëtar të Nxënësve, arsimi në Slloveni renditet i 12-ti më i miri në botë dhe i 4-ti më i miri në BE, dukshëm mbi mesataren e OECD-së.[264] Ndër personat e moshës 25–64 vjeç, 12% kanë ndjekur arsimin e lartë, ndërsa sllovenët kanë mesatarisht 9,6 vjet arsimim formal. Sipas një raporti të OECD-së, 83% e të rriturve të moshës 25–64 vjeç kanë arritur nivelin e arsimit të mesëm të lartë, dukshëm mbi mesataren e OECD-së prej 74%; te personat e moshës 25–34 vjeç, kjo përqindje është 93%.[265] Sipas regjistrimit të vitit 1991, niveli i shkrim-leximit në Slloveni është 99,6%. Mësimi gjatë gjithë jetës po rritet gjithashtu.[266]

Përgjegjësia për mbikëqyrjen e arsimit fillor dhe të mesëm në Slloveni i takon Ministrisë së Arsimit dhe Sportit. Pas arsimit parashkollor, i cili nuk është i detyrueshëm, fëmijët fillojnë shkollën fillore nëntëvjeçare në moshën gjashtëvjeçare.[267] Shkolla fillore ndahet në tri periudha, secila nga tri vjet. Në vitin shkollor 2006–2007, 166.000 nxënës ishin regjistruar në arsimin fillor dhe kishte më shumë se 13.225 mësues, çka përbënte një raport prej një mësuesi për 12 nxënës dhe 20 nxënësish për klasë.

Pas përfundimit të shkollës fillore, pothuajse të gjithë fëmijët (më shumë se 98%) vijojnë arsimin e mesëm, qoftë në programe profesionale, teknike ose të arsimit të përgjithshëm (gjimnaz). Ky i fundit përfundon me maturën, një provim gjithëpërfshirës që u mundëson të diplomuarve të vazhdojnë studimet universitare. 84% e të diplomuarve të shkollave të mesme vijojnë arsimin terciar.[266]

Ndër universitetet e shumta të Sllovenisë, më i rendituri është Universiteti i Lubjanës, i cili renditet ndër 500 universitetet më të mira në botë, ose në 3% më të mirat, sipas Renditjes Akademike të Universiteteve Botërore.[268][269] Dy universitete të tjera publike janë Universiteti i Mariborit,[270] në rajonin e Stirisë, dhe Universiteti i Primorskës, në Bregdetin Slloven.[271] Përveç tyre, ekziston edhe universiteti privat Universiteti i Nova Goricës [en][272] dhe një universitet ndërkombëtar, Universiteti EMUNI.[273]

Mbjellësi (Grohar) [en] (1907), nga piktori impresionist Ivan Grohar [en], u bë metaforë për sllovenët[274][275] dhe pasqyronte kalimin nga një kulturë rurale në atë urbane.[276]

Trashëgimia arkitekturore e Sllovenisë përfshin 2.500 kisha, 1.000 kështjella, rrënoja dhe shtëpi feudale, shtëpi fermash, si dhe struktura të posaçme për tharjen e barit, të quajtura kozolci (kozolci), ose kosha për tharjen e barit [en].[277]

Katër vende natyrore dhe kulturore në Slloveni janë pjesë e listës së Vendeve të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Shpellat e Shkocjanit dhe peizazhi i tyre karstik janë të mbrojtur,[278] po ashtu si pyjet e vjetra në zonën e Goteniški Snežnik dhe Kočevski Rog, në juglindje të Sllovenisë. Vendi i nxjerrjes së merkurit në Idrija, pjesë e Trashëgimisë së Mërkurit: Almadén dhe Idrija [en], ka rëndësi botërore, njësoj si Banesat me shtylla parahistorike rreth Alpeve në Kënetën e Lubjanës [en].[279]

Kisha më piktoreske për fotografët është ndërtesa mesjetare dhe baroke në ishullin e Bledit. Pranë Postojnës ndodhet një kështjellë e quajtur Kalaja e Predjamës [en], gjysmë e fshehur në një shpellë. Muzetë në Lubjanë dhe gjetkë ekspozojnë objekte të veçanta, siç është Flauti i Divje Babes [en] (për të cilin disa pretendojnë se është instrumenti muzikor më i vjetër i zbuluar) dhe Rrota e kënetave të Lubjanës [en], më e vjetra në botë. Lubjana ka arkitekturë mesjetare, baroke, të Art Nouveau-së dhe moderne. Punimet e arkitektit Plečnik, përfshirë shtigjet dhe urat e tij novatore përgjatë lumit Ljubljanica, janë të rëndësishme dhe figurojnë në listën paraprake të UNESCO-s.

Potica si pjesë e një mëngjesi tradicional slloven për Pashkë.
Hardhia Žametovka, mbi 400-vjeçare, që rritet jashtë Shtëpisë së Hardhisë së Vjetër në Maribor. Në të djathtë, një hardhi bijë e shumuar nga një copë e prerë e hardhisë origjinale.

Kuzhina sllovene ndërthur traditat kulinare të Evropës Qendrore, veçanërisht ato austriake dhe hungareze, me ndikime nga kuzhina mesdhetare. Shumëllojshmëria rajonale pasqyron gjeografinë e larmishme dhe zhvillimin historik të vendit. Kuzhina sllovene përshkruhet shpesh si evropianoqendrore; komentues të kulturës theksojnë ndikimet austriake dhe hungareze, duke e dalluar nga traditat kulinare të Ballkanit.[280]

Zonat bregdetare të vendit, veçanërisht pjesa sllovene e gadishullit të Istrias dhe bregdeti i Adriatikut, janë ndikuar fort nga traditat ushqimore mesdhetare. Në këto rajone, kuzhina vendase përfshin elemente të gastronomisë italiane dhe kroate, krahas gatimeve vendase sllovene.[281]

Historikisht, kuzhina sllovene ndahej në disa tradita kulinare, përfshirë kuzhinat qytetare, të fermave, të shtëpive të vogla, të kështjellave, të famullive dhe të manastireve. Për shkak të larmisë kulturore dhe gjeografike të vendit, janë identifikuar mbi 40 kuzhina rajonale.[282]

Studimet etnologjike i rendisin gjellët me një tenxhere ndër elementet më karakteristike të kuzhinës sllovene. Këtu përfshihen ričet, gjella istriane jota (jota), minestrone [en], dhe žganci [en], një gatim me hikërror që hahet me lugë. Në rajonin e Prekmurje [en], gatime tradicionale të njohura janë bujta repa [en] dhe ëmbëlsira me shtresa prekmurska gibanica [en]. Proshuta e tharë (pršut) është një specialitet i njohur i Bregdetit Slloven. potica, një lloj rrotulle me arra [en], është bërë një nga gatimet kombëtare më të njohura të Sllovenisë, veçanërisht ndër diasporën sllovene në Shtetet e Bashkuara. Supat u përfshinë në vaktet tradicionale relativisht vonë, duke plotësuar dietat e mëparshme, të përqendruara te gjellët me një tenxhere, qullrat dhe gatimet në formë gjelle.

Që nga viti 2000, Festivali i Patateve të Pjekura mbahet çdo vit nga Shoqata për Njohjen e Patateve të Pjekura si Gatim më Vete. Patatet e pjekura, që tradicionalisht shërbehen në shumë familje sllovene të dielave, u paraqitën në një seri të posaçme pullash postare të emetuara nga Posta e Sllovenisë [en] në vitin 2012.[283] Një tjetër produkt tradicional i njohur është kranjska klobasa. Sllovenia është gjithashtu vendi i hardhive prodhuese më të vjetra të njohura në botë, të vlerësuara të jenë mbi 400-vjeçare.

Sllovenisë iu dha titulli Rajoni Evropian i Gastronomisë për vitin 2021.[284]

Historikisht, balerinët dhe koreografët më të shquar sllovenë ishin Pino Mlakar [en],[285] i cili u diplomua më 1927 në Institutin Koreografik Rudolf Laban, dhe balerina Maria Luiza Pia Beatrice Scholz [sl], të cilën e takoi në institut dhe më pas u martua me të. Së bashku punuan si balerinë e parë dhe koreograf në Dessau, Cyrih dhe në Operën Shtetërore të Mynihut.[286] Plani i tyre për të ndërtuar një qendër vallëzimi sllovene në Kodrën Rožnik pas Luftës së Dytë Botërore u mbështet nga ministri i kulturës, Ferdo Kozak [en], por u anulua nga pasardhësi i tij.[287] Pino Mlakar ishte gjithashtu profesor i rregullt në Universitetin e Lubjanës, në Akademinë për Teatër, Radio, Film dhe Televizion (AGRFT).

Meta Vidmar [en], nxënëse e Mary Wigman [en], themeloi një shkollë të vallëzimit modern në Lubjanë, në vitet 1930.[288]

Festivalet, panairet e librit dhe veprimtari të tjera

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Çdo vit në Slloveni mbahen një sërë festivalesh muzikore, teatrale, filmike, të librit dhe për fëmijë, ndër të cilat festivalet muzikore Ljubljana Summer Festival [en] dhe Lent Festival [en], festivali i humorit në këmbë Punch, festivali për fëmijë Pippi Longstocking, si dhe festivalet e librit Slovene book fair [en] dhe Frankfurt after the Frankfurt.

Historikisht, festivali më i shquar i muzikës sllovene ishte festivali Slovenska popevka.[289] Nga viti 1981 deri më 2000, festivali Novi Rock u shqua për sjelljen e muzikës rok nga Perëndimi, përtej Perdes së Hekurt, te publiku slloven dhe jugosllav i asaj kohe. Tradita e gjatë e festivaleve të xhazit në Jugosllavinë e Titoizmit nisi me Festivalin e Xhazit të Lubjanës, i cili mbahet çdo vit në Slloveni që nga viti 1960.[290]

Kinemaja e qytetit të Ptujit (që nga 3 marsi 1897) është salla tregtare më e vjetër e kinemasë që vazhdon të funksionojë në botë.[291][292][293]

Ndër aktorët dhe aktoret historikë të filmit sllovenë përfshihen Ida Kravanja, e njohur në fillimet e kinemasë evropiane me emrin artistik Ita Rina, dhe Metka Bučar.[294] Pas Luftës së Dytë Botërore, një nga aktorët më të shquar të filmit ishte Polde Bibič, i cili luajti një sërë rolesh në shumë filma të vlerësuar mirë në Slloveni, si dhe interpretoi në drama televizive dhe radiofonike.[295]

Ndër kineastët më të afirmuar historikë të filmave artistikë dhe të shkurtër në Slloveni përfshihen Karol Grossmann, František Čap, France Štiglic, Igor Pretnar, Jože Pogačnik, Peter Zobec, Matjaž Klopčič, Boštjan Hladnik, Dušan Jovanović, Vitan Mal, Franci Slak dhe Karpo Godina. Regjisorët bashkëkohorë të filmit, si Filip Robar Dorin, Jan Cvitkovič, Damjan Kozole, Janez Lapajne, Mitja Okorn dhe Marko Naberšnik, janë ndër përfaqësuesit e të ashtuquajturës "rilindje e kinemasë sllovene". Ndër skenaristët sllovenë që nuk janë regjisorë përfshihen Saša Vuga dhe Miha Mazzini. Regjisore filmi janë Polona Sepe, Hanna A. W. Slak dhe Maja Weiss.[296]

France Prešereni, poeti më i njohur slloven.

Historia e Letërsisë sllovene [en] nisi në shekullin e 16-të me Primozh Trubarin dhe reformatorë të tjerë protestantë. Poezia në gjuhën sllovene arriti kulmin me poetin romantik France Prešeren [en]. Në shekullin e 20-të, proza letrare sllovene kaloi nëpër disa periudha, disa prej të cilave lidhen me periudhat e Luftërave Botërore.

  • Fillimi i shekullit u shënua nga autorët e modernizmit slloven, ndër të cilët më me ndikim ishte shkrimtari dhe dramaturgu slloven Ivan Cankar.
  • Para Luftës së Dytë Botërore, pas periudhës moderniste erdhën Ekspresionizmi (Srečko Kosovel), Avangardizmi [en] (Anton Podbevšek, Ferdo Delak) dhe Realizmi social [en] (Ciril Kosmač, Prežihov Voranc).
  • Gjatë luftës, poezia e qëndresës dhe revolucionit zinte vend qendror në krijimtarinë e Karel Destovnik Kajuhut dhe Matej Borit.
  • Pas luftës, poezia u karakterizua nga lëvizjet e intimismit (Poems of the Four, 1953), modernizmit të pasluftës (Edvard Kocbek) dhe ekzistencializmit (Dane Zajc).[nevojitet citimi]

Ndër autorët postmodernistë përfshihen postmodernistët Boris A. Novak [en], Marko Kravos [en], Drago Jančar [en], Evald Flisar [en], Tomaž Šalamun [en] dhe Brina Svit [en].

Ndër autorët më të njohur pas vitit 1990 janë Aleš Debeljak [en], Miha Mazzini [en] dhe Alojz Ihan [en]. Sot, ndër autorët e shquar janë Slavoj Zhizhek, Mladen Dolar, Alenka Zupančič dhe Boris Pahor [en].[297][298] Ka disa revista letrare që botojnë prozë e poezi sllovene, ese dhe kritikë letrare vendore.[nevojitet citimi]

"Zdravljica" (Një dolli; pjesë), me shenjën e censurimit austriak për shkak të përmbajtjes së mundshme revolucionare; muzika e Zdravljica-s sot është himni kombëtar i Sllovenisë.

Muzika e Sllovenisë ka përfshirë historikisht shumë muzikantë dhe kompozitorë, si kompozitorin e Rilindjes Jacobus Gallus [en], i cili ndikoi shumë në muzikën klasike të Evropës Qendrore; kompozitorin e muzikës baroke Joannes Baptista Dolar [en]; si dhe virtuozin e violinës Giuseppe Tartini [en].[nevojitet citimi] Libri i parë slloven i himneve, Eni Psalmi, u botua më 1567. Në këtë periudhë u shquan muzikantë si Jacobus Gallus dhe George Slatkonia [en].[299] Më 1701, Johann Berthold von Höffer themeloi Academia Philharmonicorum Labacensis, një nga institucionet më të vjetra të këtij lloji në Evropë, sipas modeleve italiane.[300]

Ndër kompozitorët sllovenë të këngëve Lieder dhe këngëve artistike përfshihen Emil Adamič, Fran Gerbič, Alojz Geržinič, Benjamin Ipavec, Davorin Jenko, Anton Lajovic, Kamilo Mašek, Josip Pavčič, Zorko Prelovec dhe Lucijan Marija Škerjanc.

Në fillim të shekullit XX, impresionizmi u përhap në Slloveni dhe shpejt solli kompozitorë si Marij Kogoj dhe Slavko Osterc. Muzika klasike avangardiste u shfaq në Slloveni në vitet 1960, kryesisht falë punës së Uroš Krekut, Dane Škerlit, Primož Ramovšit dhe Ivo Petrićit; ky i fundit drejtoi gjithashtu ansamblin e Slavko Ostercit. Ndër kompozitorët modernë janë Brina Jež-Brezavšček, Božidar Kantušer dhe Aldo Kumar.

Teatri Kombëtar Slloven i Operës dhe Baletit është opera dhe baleti kombëtar i vendit. Filarmonia Sllovene, e themeluar më 1701 si pjesë e Academia operosorum Labacensis, është ndër institucionet më të vjetra të këtij lloji në Evropë.

Muzikanti i muzikës popullore Lojze Slak.

Këndimi në harmoni është një traditë e rrënjosur thellë në Slloveni dhe përfshin të paktën këndim me tri pjesë (katër zëra); në disa rajone këndohet deri me tetë pjesë (nëntë zëra). Prandaj, këngët popullore sllovene zakonisht tingëllojnë të buta dhe harmonike dhe shumë rrallë janë në tonalitet minor. Muzika tradicionale popullore sllovene luhet me harmonikën e Steiermarkut (lloji më i vjetër i fizarmonikës), violinë, klarinetë, cimbël, flaut dhe me banda frymore të stilit alpin. Në Slloveninë lindore, grupet me violinë e cimbal quhen velike goslarije. Nga viti 1952, banda e Slavko Avsenikut filloi të shfaqej në transmetime, filma dhe koncerte në të gjithë Gjermaninë Perëndimore, duke krijuar tingullin origjinal të muzikës Oberkrainer të rajonit të Gorenjskës. Banda krijoi afro 1.000 kompozime origjinale, të cilat janë pjesë thelbësore e traditës së polkës së stilit slloven. Shumë muzikantë ndoqën gjurmët e Avsenikut, përfshirë muzikantin popullor Lojze Slak.[301][302][303]

Grupi industrial Laibach.

Ndër muzikantët e zhanreve pop, rok, industrial dhe indie më të njohur në Slloveni janë grupi i muzikës industriale Laibach, si dhe Siddharta, një grup rok i formuar më 1995. Perpetuum Jazzile [en] është grupi slloven me numrin më të madh të dëgjuesve ndërkombëtarë në internet; një video në YouTube e interpretimit të tyre a cappella të këngës "Africa [en]" është parë mbi 24 milionë herë (deri në që nga tetori 2026), që nga publikimi i saj në maj 2009.[304] Grupe të tjera sllovene janë grupet historikisht të rokut progresiv që ishin të njohura edhe në Jugosllavinë titiste, si Buldožer dhe Lačni Franz, të cilat më vonë frymëzuan grupe të rokut komik, ndër to Zmelkoow, Slon in Sadež dhe Mi2.[305]

Me përjashtim të grupit popullor Terrafolk, që ka performuar në mbarë botën, grupe të tjera si Avtomobili, Zaklonišče Prepeva, Šank Rock, Big Foot Mama, Dan D dhe Zablujena generacija janë kryesisht të panjohura jashtë vendit.[nevojitet citimi] Ndër grupet sllovene të metalit janë Negligence (thrash metal), Naio Ssaion (metal gotik) dhe Within Destruction (deathcore).[306] Ndër kantautorët sllovenë të periudhës pas Luftës së Dytë Botërore janë Frane Milčinski, Tomaž Pengov (albumi i tij i vitit 1973, Odpotovanja, konsiderohet albumi i parë kantautor në ish-Jugosllavi),[307] Marko Brecelj, Eva Sršen, Neca Falk dhe Jani Kovačič. Pas vitit 1990, në Slloveni kanë qenë gjithashtu të njohur Adi Smolar, Iztok Mlakar, Vita Mavrič, Vlado Kreslin, Zoran Predin, Peter Lovšin dhe Magnifico. Në shekullin XXI, nga Sllovenia kanë dalë shumë artistë të suksesshëm, mes tyre muzikantja e kantri Manuela, Zalagasper, Nika Zorjan, Omar Naber, Raiven dhe Joker Out.[308]

Teatri Kombëtar në Lubjanë.

Teatri ka një traditë të pasur në Slloveni, e cila filloi me shfaqjen e parë të një drame në gjuhën sllovene në vitin 1867.[309] Përveç teatrove kryesore, ndër të cilat Teatri Kombëtar Slloven në Lubjanë dhe Teatri Dramatik Slloven i Mariborit, në Slloveni veprojnë edhe disa trupa të vogla, përfshirë ato të teatrit fizik [en] (p.sh. Betontanc), teatrit të rrugës [en] (p.sh. Teatri Ana Monró), kampionatin e teatrosportit [en] Liga Impro dhe teatrit improvizues [en] (p.sh. Teatri IGLU). Një formë popullore është Teatri i kukullave, që vihet në skenë kryesisht nga Teatri i Kukullave i Lubjanës.

Artet pamore, arkitektura dhe dizajni

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Artet pamore, arkitektura dhe dizajni në Slloveni janë formësuar nga një numër arkitektësh, dizajnerësh, piktorësh, skulptorësh, fotografësh, artistësh grafikë, si dhe artistësh të komikëve, ilustrimit dhe artit konceptual. Dy institucione të rëndësishme dhe prestigjioze që ekspozojnë veprat e artistëve pamorë sllovenë janë Galeria Kombëtare e Sllovenisë [en] dhe Muzeu i Artit Modern në Lubjanë [en].

Arkitektura moderne u prezantua në Slloveni nga Max Fabiani [en], ndërsa në periudhën ndërmjet dy luftërave nga Jože Plečnik [en] dhe Ivan Vurnik [en].[310] Në gjysmën e dytë të shekullit XX, arkitektët Edvard Ravnikar [en] dhe brezi i parë i studentëve të tij — Milan Mihelič, Stanko Kristl dhe Savin Sever — ndërthurën stilin kombëtar me atë universal. Brezi pasues është kryesisht ende aktiv dhe përfshin Marko Mušič [en] dhe Vojteh Ravnikar [en]. Vepra të përzgjedhura të Jože Plečnikut, të cilat i dhanë formë Lubjanës gjatë periudhës ndërmjet dy luftërave, u përfshinë në listën e UNESCO-s të vendeve të trashëgimisë botërore në vitin 2021.[311]

U krijuan disa grupe të artit konceptual [en], përfshirë OHO, Grupin 69 dhe IRWIN. Sot, artet pamore sllovene janë të larmishme dhe të mbështetura në traditë; ato pasqyrojnë ndikimin e vendeve fqinje dhe ndërthuren me lëvizjet moderne evropiane.[312]

Në nivel ndërkombëtar, ndër objektet më të njohura të dizajnit slloven është karrigia Rex e vitit 1952, një karrige druri e frymëzuar nga dizajni skandinav [en], e krijuar nga dizajneri i interierit Niko Kralj. Në vitin 2012, karrigia zuri një vend të përhershëm në Designmuseum të Danimarkës, muzeu më i madh i dizajnit në Skandinavi. Ajo është gjithashtu pjesë e koleksionit të Muzeut të Artit Modern (MoMA) në qytetin e Nju-Jorkut. Një objekt i dizajnit industrial që ka ndryshuar industrinë ndërkombëtare të skive është Elan SCX, nga kompania Elan.

Skulptura e poetit Valentin Vodnikut u krijua nga Alojz Gangl në vitin 1889 si pjesë e Monumentit të Vodnikut, monumenti i parë kombëtar slloven.

Ripërtëritja e skulpturës sllovene filloi me Alojz Ganglin, i cili krijoi skulptura për monumentet publike të polimathit të Krainës Johann Weikhard von Valvasor dhe të Valentin Vodnikut, poetit dhe gazetarit të parë slloven, si dhe veprën Gjeniu i teatrit dhe statuja të tjera për ndërtesën e Teatrit Kombëtar Slloven të Operës dhe Baletit.[313] Pas Luftës së Dytë Botërore, zhvillimi i skulpturës u udhëhoq nga disa artistë, përfshirë vëllezërit Boris dhe Zdenko Kalin; Jakob Savinšek iu përkushtua artit figurativ. Skulptorët më të rinj, si Janez Boljka, Drago Tršar dhe veçanërisht Slavko Tihec, u orientuan drejt formave abstrakte. Jakov Brdar dhe Mirsad Begić iu kthyen figurave njerëzore.[nevojitet citimi]

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Božidar Jakac krijoi shumë grafika dhe ndihmoi në themelimin e Akademisë së Arteve Pamore dhe Dizajnit në Lubjanë pas luftës.

Në vitin 1917, Hinko Smrekar ilustroi librin e Fran Levstikut për heroin e njohur popullor slloven Martin Krpan. Mes ilustruesve të librave për fëmijë ka shumë gra, si Marlenka Stupica, Marija Lucija Stupica, Ančka Gošnik Godec, Marjanca Jemec Božič dhe Jelka Reichman.

Në fund të shekullit XVIII dhe gjatë shekullit XIX, piktura dhe skulptura në Slloveni u karakterizuan nga Neoklasicizmi (Matevž Langus), Biedermeieri (Giuseppe Tominz) dhe romantizmi (Michael Stroy). Ekspozita e parë e artit në Slloveni u organizua nga Ivana Kobilca në fund të shekullit XIX. Artistët impresionistë përfshijnë Matej Sternen, Matija Jama, Rihard Jakopič, Ivan Grohar [en] — vepra e të cilit Mbjellësi (në sllovenisht: Sejalec) u paraqit në monedhën 5-centëshe të euros sllovene — dhe Franc Berneker, i cili solli impresionizmin në Slloveni. Ndër piktorët ekspresionistë ishin Veno Pilon dhe Tone Kralj; libri i tij me figura, i ribotuar trembëdhjetë herë, është sot imazhi më i njohur i Martin Krpanit.[314] Disa nga piktorët më të njohur të gjysmës së dytë të shekullit XX ishin Zoran Mušič dhe Marij Pregelj.

Në vitin 1841, Johann Pucher shpiku një proces për fotografimin mbi xham, i cili u vlerësua më 17 qershor 1852 në Paris nga Akademia Kombëtare Bujqësore, Manifakturuese dhe Tregtare.[315] Gojmir Anton Kos ishte një piktor dhe fotograf realist i shquar ndërmjet Luftës së Parë dhe Luftës së Dytë Botërore.

Skiatorja alpine Tina Maze [en], fituese e dy medaljeve të arta olimpike dhe e sezonit të Kupës së Botës 2012–2013.

Sllovenia është një vend i përshtatshëm për sport, ku shumë sllovenë merren aktivisht me sport.[316] Një sërë sportesh ushtrohen në nivel profesional,[317] dhe sportistët sllovenë kanë arritur sukses ndërkombëtar në hendboll, basketboll, volejboll, futboll, hokej mbi akull, kanotazh, not, tenis, boks, ngjitje, çiklizëm rrugor dhe atletikë. Para Luftës së Dytë Botërore, gjimnastika dhe skermë ishin sportet më të popullarizuara në Slloveni; sportistë si Leon Štukelj [en] dhe Miroslav Cerar [en] fituan medalje të arta olimpike.[318] Futbolli u bë popullor gjatë periudhës ndërmjet dy luftërave. Pas vitit 1945, basketbolli, hendbolli dhe volejbolli u përhapën mes sllovenëve, ndërsa nga mesi i viteve 1970 u përhapën edhe sportet dimërore. Që nga viti 1992, sportistët sllovenë kanë fituar 59 medalje olimpike, përfshirë 16 të arta, dhe 26 medalje paralimpike, pesë prej tyre të arta.[319][320]

Sportet individuale janë gjithashtu të popullarizuara në Slloveni; tenisi dhe alpinizmi janë ndër aktivitetet sportive më të përhapura. Disa sportistë sllovenë të sporteve ekstreme dhe të qëndrueshmërisë kanë fituar famë ndërkombëtare, përfshirë alpinistin Tomaž Humar [en],[321] skiatorin alpinist Davo Karničar [en],[322] notarin e ultramaratonit Martin Strel [en],[323] dhe ultr çiklistin Jure Robič [en].[324] Mes sportistëve të mëparshëm dhe të sotëm të sporteve dimërore ka skiatorë alpinë, si Mateja Svet [en], Bojan Križaj [en], Ilka Štuhec [en] dhe fituesja e dy medaljeve të arta olimpike Tina Maze [en].[325][326] skijatorja v teqes Petra Majdič,[327] dhe kërcyes si Primož Peterka dhe Peter Prevc.[328] Boksi është bërë më popullor që kur Jan Zaveck fitoi titullin e kampionit botëror në peshën velter të IBF-së në vitin 2009.[329] Në vitin 2021, alpinistja Janja Garnbret u bë fituesja e parë e medaljes së artë olimpike në garat e ngjitjes sportive [en].[330]

Në çiklizëm, Primož Roglič u bë slloveni i parë që fitoi një Garë të Madhe [en], kur fitoi Vueltën a España të vitit 2019 [en].[331] Përveç kësaj, Tadej Pogačar e ka fituar pesë herë (Tour de France): në vitet 2020, 2021, 2024, 2025 dhe 2026. Kjo është gara më konkurruese e çiklizmit në botë.[332]

Ndër sportet ekipore më të përhapura në Slloveni janë futbolli, basketbolli, hendbolli, volejbolli dhe hokeji mbi akull. Kombëtarja e meshkujve në futboll është kualifikuar në dy kampionate evropiane [en] (2000 dhe 2024) dhe dy kampionate botërore (2002 dhe 2010).[333] Ndër klubet sllovene, NK Maribor [en] ka luajtur tri herë në fazën e grupeve të Ligës së Kampionëve të UEFA-s.[334] Kombëtarja e meshkujve në basketboll [en] ka marrë pjesë në 15 edicione të EuroBasketit [en], duke fituar medaljen e artë në edicionin e vitit 2017,[335] dhe në katër Kampionatet Botërore të FIBA-s [en].[336] Sllovenia priti gjithashtu kampionatin EuroBasket 2013.[337] Përfaqësuesja kombëtare e hendbollit për meshkuj është kualifikuar në katër Lojëra Olimpike,[338] njëmbëdhjetë Kampionate Botërore të IHF-së, ku përfshihet vendi i tretë i arritur më 2017,[339] dhe pesëmbëdhjetë Kampionate Evropiane.[340] Sllovenia ishte vendi pritës i Kampionatit Evropian të vitit 2004, ku përfaqësuesja kombëtare fitoi medaljen e argjendtë.[341] Skuadra më e spikatur sllovene e hendbollit, RK Celje, fitoi Ligën e Kampionëve të EHF-së në sezonin 2003–04.[341] Në hendbollin për femra, RK Krim fitoi Ligën e Kampionëve më 2001 dhe 2003.[342] Përfaqësuesja kombëtare e volejbollit për meshkuj ka fituar tri medalje argjendi në Kampionatin Evropian të Volejbollit,[343] dhe përfundoi në vendin e katërt në Kampionatin Botëror të vitit 2022.[344] Përfaqësuesja kombëtare e hokejit mbi akull ka marrë pjesë në 32 Kampionate Botërore të Hokejit mbi Akull, prej të cilave 12 herë në divizionin më të lartë.[345]

  1. 1 2 "Eurobarometer 90.4 (December 2018): Attitudes of Europeans towards Biodiversity, Awareness and Perceptions of EU customs, and Perceptions of Antisemitism", Special Eurobarometer (në anglisht), Bashkimi Evropian: Komisioni Evropian, 2019, arkivuar nga origjinali më 2020-03-13, marrë më 2019-08-09 – nëpërmjet GESIS
  2. 1 2 3 4 Škrk, Mirjam (1999). "Recognition of States and Its (Non-)Implication on State Succession: The Case of Successor States to the Former Yugoslavia". përmbledhur nga Mrak, Mojmir (red.). Succession of States (në anglisht). Martinus Nijhoff Publishers. fq. 5. ISBN 9789041111456.
  3. ↑ "Površina ozemlja in pokrovnost tal, določena planimetrično, 2005" [Surface area and land cover determined planimetrically, 2005] (në sllovenisht dhe anglisht). Statistical Office of the Republic of Slovenia. Arkivuar nga origjinali më 2011-05-11. Marrë më 2011-02-02.
  4. 1 2 3 "Population, 1 July 2026" (në anglisht). Zyra Statistikore e Sllovenisë. Marrë më 2026-11-01.
  5. 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database (October 2026 Edition)". www.imf.org (në anglisht). Fondi Monetar Ndërkombëtar. 2026-10-13. Marrë më 2026-10-19.
  6. ↑ "Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey". ec.europa.eu (në anglisht). Eurostati. Marrë më 2021-08-09.
  7. ↑ "Human Development Report 2023/2024" (PDF) (në anglisht). Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillimin. 2024-03-14. Marrë më 2024-03-14.
  8. ↑ Wells, John C. (2008). Longman Pronunciation Dictionary (në anglisht) (bot. 3rd). Longman. ISBN 978-1-4058-8118-0.
  9. ↑ Roach, Peter (2011). Cambridge English Pronouncing Dictionary (në anglisht) (bot. 18th). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-15253-2.
  10. ↑ "Slovenski pravopis 2001 – Inštitut za slovenski jezik Frana Ramovša ZRC SAZU in Slovenska akademija znanosti in umetnosti – izid poizvedbe". bos.zrc-sazu.si (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2014-05-12. Marrë më 2014-05-11.
  11. ↑ shqiptimi Slovene: [ɾɛˈpùːblika slɔˈʋèːnija]. Burimi: "Slovenski pravopis 2001: Republika Slovenija" (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2014-10-23. Marrë më 2014-05-11.
  12. ↑ shqiptimi Slovene: [ɾəˈsə́]. Burimi: "Slovenski pravopis 2001: Republika Slovenija" (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2014-10-23. Marrë më 2014-05-11.
  13. ↑ "Directorate for European Affairs". GOV.SI (në anglisht). Government of the Republic of Slovenia. Marrë më 2024-10-28.
  14. 1 2 "Slovenia". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Encyclopaedia Britannica, Inc. Marrë më 2024-10-28.
  15. ↑ Badertscher, Eric. "Slovenia" (në anglisht). EBSCO Information Services. Marrë më 2026-03-22.
  16. ↑ "Slovenia country profile" (në anglisht). BBC News. 2023-06-28. Marrë më 2026-03-22.
  17. 1 2 "Slovenia – History, Geography, & People". Encyclopedia Britannica (në anglisht). 2021-06-05. Marrë më 2021-06-16.
  18. ↑ Drago Perko (2004). "Slovenia at the Junction of Major European Geographical Units". përmbledhur nga Orožen Adamič, Milan (red.). Slovenia: A Geographical Overview (PDF) (në anglisht). Ljubljana: Association of the Geographical Societies of Slovenia, Založba ZRC. fq. 11–20. Marrë më 2026-03-25.
  19. ↑ "Spremembe v površini Slovenije" [Changes to the Area of Slovenia] (PDF) (në sllovenisht). Statistical Office of the Republic of Slovenia. 2018-07-01. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2023-03-26. Marrë më 2023-02-27.
  20. ↑ "Population: Demographic situation, languages and religions" (në anglisht). European Education and Culture Executive Agency. 2017-10-10.
  21. ↑ "Slovene language". Encyclopedia Britannica (në anglisht). Marrë më 2021-06-16.
  22. ↑ Fallon, Steve (2007). "Environment". Slovenia (në anglisht) (bot. 5th). Lonely Planet. fq. 40. ISBN 978-1-74104-480-5.
  23. ↑ "About Ljubljana". Mestna občina Ljubljana (në anglisht). 2017-07-03. Arkivuar nga origjinali më 2020-05-16. Marrë më 2021-06-16.
  24. ↑ "Kingdom of Serbia/Yugoslavia*". history.state.gov (në anglisht). Marrë më 2025-11-11.
  25. ↑ Snoj, Marko (2009). Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen (në sllovenisht). Ljubljana: Modrijan. fq. 382–383.
  26. ↑ "Milestones - slovenia.si". slovenia.si (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2018-02-22. Marrë më 2018-03-18.
  27. ↑ Luthar, Oto (2008). "From Prehistory to the End of the Ancient World". The Land Between: A History of Slovenia (në anglisht). Peter Lang. fq. 15. ISBN 978-3-631-57011-1.
  28. ↑ "Potočka zijavka". Parc.si (në anglisht). Palaeolithic Research Centre. Arkivuar nga origjinali më 2012-10-03.
  29. ↑ Debeljak, Irena; Turk, Matija. "Potočka zijalka". përmbledhur nga Šmid Hribar; Mateja Torkar; Gregor Golež; Mateja Podjed; Dan. Drago Kladnik; Drago. Erhartič; Bojan Pavlin; Primož. Jerele, Ines. (red.). Enciklopedija naravne in kulturne dediščine na Slovenskem – DEDI (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2012-05-15. Marrë më 2012-03-12.
  30. ↑ "The oldest wooden wheel in the world: Virtual exhibition" (në anglisht). 2013-01-04. Arkivuar nga origjinali më 2013-01-23.
  31. ↑ Alexander Gasser (mars 2003). "World's Oldest Wheel Found in Slovenia" (në anglisht). Government Communication Office of the Republic of Slovenia. Arkivuar nga origjinali më 2012-07-14. Marrë më 2010-08-19.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  32. ↑ Fabio, Saccoccio (2023-05-09). "Situla Art: An Iron Age Artisanal Tradition". Journal of World Prehistory (në anglisht). 36 (1). Springer Nature: 49–108 (volume 36). doi:10.1007/s10963-023-09174-6.
  33. ↑ Štih, Peter (2009). Na stičišču svetov: slovenska zgodovina od prazgodovinskih kultur do konca 18. stoletja [At the Junction of the Worlds: Slovene History from the Prehistoric Cultures to the End of the 18th Century] (në sllovenisht). Modrijan Publishing House. fq. 33. ISBN 978-961-241-375-0.
  34. 1 2 3 "About Slovenia – Culture of Slovenia" (në anglisht). Culture.si. 2010-02-19. Marrë më 2012-06-02.
  35. ↑ Lenček, Rado (1990). "The Terms Wende-Winde, Wendisch-Windisch in the Historiographic Tradition of the Slovene Lands". Slovene Studies (në anglisht). 12 (1): 94. doi:10.7152/ssj.v12i1.3797. ISSN 0193-1075.
  36. 1 2 3 Benderly, Jill; Kraft, Evan (1996). "In the Beginning: The Slovenes from the Seventh Century to 1945". Independent Slovenia: Origins, Movements, Prospects (në anglisht). Palgrave Macmillan. fq. 9–11. ISBN 978-0-312-16447-8.
  37. ↑ Svoljšak, Petra (1991). Slovenski begunci v Italiji med prvo svetovno vojno (në sllovenisht). Ljubljana.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja)
  38. ↑ Lipušček, U. (2012) Sacro egoismo: Slovenci v krempljih tajnega londonskega pakta 1915, Cankarjeva založba, Ljubljana. ISBN 978-961-231-871-0 |language=sl
  39. ↑ Cresciani, Gianfranco (2004). "Clash of civilisations". Italian Historical Society Journal (në anglisht). 12 (2): 4. Arkivuar nga origjinali më 2020-05-06.
  40. ↑ Cencič, Mira (1997). TIGR (në sllovenisht). Ljubljana: Mladinska knjiga.
  41. ↑ Rejec, Tatjana (1995). Pričevanja o TIGR-u (në sllovenisht). Ljubljana: Shoqëria Sllovene.
  42. ↑ Kranjec, Silvo (1925–1991). "Korošec Anton". Slovenski biografski leksikon (në sllovenisht) (bot. Online). Akademia Sllovene e Shkencave dhe e Arteve. Arkivuar nga origjinali më 2011-08-23. Marrë më 2010-07-24.
  43. ↑ Selan, Ivan (1938). Slovenija [Kartografsko gradivo]: Dravska banovina (në sllovenisht). Ljubljana: Kmetijska zbornica Dravske banovine.
  44. ↑ Vrhunec, Vinko (1939). Slovenija v šestletki cestnih del (në sllovenisht). Ljubljana: Banovinska uprava Dravske banovine.
  45. ↑ Gosar, Andrej (1940). Banovina Slovenija: politična, finančna in gospodarska vprašanja (në sllovenisht). Ljubljana: Dejanje.
  46. 1 2 Kranjc, Gregor Joseph (2013). To Walk with the Devil (në anglisht). Toronto: University of Toronto Press, Scholarly Publishing Division. fq. 5.
  47. ↑ Haar, I., Fahlbusch, M. (2006): German Scholars and Ethnic Cleansing, 1919–1945, Berghahn Books, ISBN 9781845450489, f. 115 |language=en
  48. ↑ Lukšič-Hacin, M., Mlekuž J. (2009): Go Girls!: When Slovenian Women Left Home, Založba ZRC SAZU, ISBN 9789612541705, f. 55 |language=en
  49. ↑ Troha, Zdravko (2004). Kočevski Nemci – partizani [fotografije Zdravko Troha, Pokrajinski muzej Kočevje, Arhiv Slovenije] (në sllovenisht). Ljubljana: Slovensko kočevarsko društvo Peter Kosler. ISBN 961-91287-0-2.
  50. ↑ Lumans, V.O. (1993): Himmler's Auxiliaries: The Volksdeutsche Mittelstelle and the German National Minorities of Europe, 1933–1945, Univ of North Carolina Press, ISBN 9780807820667, f. 175 |language=en
  51. ↑ Jeffreys-Jones, R. (2013): In Spies We Trust: The Story of Western Intelligence, Oxford University Press, ISBN 9780199580972
  52. ↑ Adams, Simon (2005): The Balkans, Black Rabbit Books, ISBN 9781583406038, language=en
  53. ↑ Tomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration (në anglisht). Vëll. 2. San Francisco: Stanford University Press. fq. 96–97. ISBN 0-8047-3615-4.
  54. ↑ Rusinow, Dennison I. (1978). The Yugoslav experiment 1948–1974 (në anglisht). University of California Press. fq. 2. ISBN 0-520-03730-8.
  55. ↑ "Slovene-Italian Relations 1880–1956 – Report of the Slovene-Italian historical and cultural commission" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2008-04-08. Marrë më 2015-04-22.
  56. ↑ Baracetti, Gaia (tetor 2009). "Foibe : Nationalism, Revenge and Ideology in Venezia Giulia and Istria, 1943—5". Journal of Contemporary History (në anglisht). 44 (4): 657–674. doi:10.1177/0022009409339344. ISSN 0022-0094.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  57. ↑ "Communist crimes in Slovenia: mass graves and public discussion". Communist crimes in Slovenia: mass graves and public discussion | Communist Crimes (në anglisht). Marrë më 2020-10-15.
  58. ↑ Zajc, Drago (2004). Razvoj parlamentarizma: funkcije sodobnih parlamentov [Zhvillimi i parlamentarizmit: funksionet e parlamenteve bashkëkohore] (PDF) (në sllovenisht). Publishing House of the Faculty of Social Sciences, University of Ljubljana. fq. 109. ISBN 961-235-170-8. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2012-04-26. Marrë më 2011-12-27.
  59. ↑ "Osamosvojitveni akti Republike Slovenije" [Aktet e pavarësisë së Republikës së Sllovenisë] (në sllovenisht). Zyra për Legjislacion, Qeveria e Republikës së Sllovenisë. Arkivuar nga origjinali më 2012-01-17. Marrë më 2011-12-27.
  60. ↑ Innovatif and ORG.TEND (1992-05-14). "Year 1990 | Slovenia 20 years" (në anglisht). Twenty.si. Arkivuar nga origjinali më 2012-06-11. Marrë më 2012-06-02.
  61. ↑ "Odlok o razglasitvi ustavnih amandmajev k ustave Socialistične Republike Slovenije" [Dekret për shpalljen e amendamenteve kushtetuese të Kushtetutës së Republikës Socialiste të Sllovenisë] (PDF). Uradni List Republike Slovenije (në sllovenisht). 1990-03-16. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2013-11-27. Marrë më 2011-12-27.
  62. ↑ Felicijan Bratož, Suzana (2007). Prevzem arhivskega gradiva plebiscitnega referenduma o samostojnosti Republike Slovenije (PDF). 6. zbornik referatov dopolnilnega izobraževanja s področja arhivistike, dokumentalistike in informatike v Radencih od 28. do 30. marca 2007 (në sllovenisht dhe anglisht). Regional Archives Maribor. fq. 453–458. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2012-11-13.
  63. ↑ "Statistični letopis 2011". Statistical Yearbook 2011 (në sllovenisht). Vëll. 15. Statistical Office of the Republic of Slovenia. 2011. fq. 108. ISSN 1318-5403. Arkivuar nga origjinali më 2013-08-26. Marrë më 2011-12-27.
  64. 1 2 Jonsson, Anna (2006). "Changing Concepts of Rights". përmbledhur nga P. Ramet, Sabrina; Fink-Hafner, Danica (red.). Democratic Transition in Slovenia: Value Transformation, Education, And Media (në anglisht). Texas A&M University Press. fq. 75. ISBN 978-1-58544-525-7.[lidhje e vdekur përfundimisht]
  65. ↑ Race, Helena (2005). "Dan prej" – 26. junij 1991: diplomsko delo (PDF) (në sllovenisht). Fakulteti i Shkencave Shoqërore, Universiteti i Ljubljanës. Marrë më 2011-02-03.
  66. ↑ "About the Slovenian Military Forces: History" (në anglisht). Forcat e Armatosura Sllovene, Ministria e Mbrojtjes. Arkivuar nga origjinali më 2009-05-19. Marrë më 2011-02-03.
  67. ↑ Bennett, Christopher (1995). "Slovenia Fights". Yugoslavia's Bloody Collapse: Causes, Course and Consequences (në anglisht). C. Hurst & Co. Publishers. fq. 159. ISBN 978-1-85065-232-8.
  68. ↑ Klemenčič, Matjaž; Žagar, Mitja (2004). "Democratization in the Beginning of the 1990s". The Former Yugoslavia's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook (në anglisht). ABC-CLIO. fq. 298. ISBN 978-1-57607-294-3.
  69. 1 2 Borak, Neven; Borak, Bistra (2004). "Institutional Setting for the New Independent State". përmbledhur nga Mrak, Mojmir; Rojec, Matija; Silva-Jáuregui, Carlos (red.). Slovenia: From Yugoslavia to the European Union. World Bank Publications (në anglisht). World Bank Publications. fq. 58. ISBN 978-0-8213-5718-7.
  70. ↑ "Slovenia". european-union.europa.eu (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2022-09-02. Marrë më 2022-05-18.
  71. ↑ "Slovenia's NATO membership | GOV.SI". Portali GOV.SI (në anglisht). 2024-12-04.
  72. ↑ "Slovenia joins the euro area – European Commission" (në anglisht).
  73. ↑ "Slovenia's accession to the OECD" (në anglisht). OECD. 2010-07-21. Marrë më 2016-07-22.
  74. ↑ Joachim Becker: "Nujno je treba zavreti poglabljanje neoliberalizma v Evropski uniji, saj je to slepa ulica" [Joachim Becker: "Është e domosdoshme të ndalet thellimi i neoliberalizmit në Bashkimin Evropian, pasi kjo është rrugë pa krye"], Arkivuar 2013-05-07 tek Wayback Machine, intervistë me Joachim Becker, Mladina, 23 nëntor 2012
  75. ↑ Simpozium i ekspertëve të së drejtës. Arbitrariteti politik ka kaluar çdo kufi. Arkivuar 2013-06-27 tek Wayback Machine (Në sllovenisht: "Posvet pravnikov. Samovolja politikov presega vse meje"), Dnevnik, 18 janar 2013.
  76. ↑ "Mediterranean Sea | Facts, History, Islands, & Countries | Britannica". www.britannica.com (në anglisht). 2024-10-15. Marrë më 2024-10-23.
  77. ↑ Netherlands, Statistics. "Regions of Europe". Statistics Netherlands (në anglishte britanike). Arkivuar nga origjinali më 2024-08-26. Marrë më 2024-10-23.
  78. ↑ Gause, Rich. "UCF Research Guides: Countries & Regions: Southern Europe". guides.ucf.edu (në anglisht). Marrë më 2024-10-23.
  79. ↑ "The Mediterranean Marine and Coastal Environment | UNEPMAP QSR". www.medqsr.org (në anglisht). Marrë më 2024-10-23.
  80. ↑ Jenko, Marjan (2005). "O pomenu meridiana 15° vzhodno od Greenwicha" [On the significance of the 15th meridian east of Greenwich] (PDF). Geodetski Vestnik (në sllovenisht). Vëll. 49 no. 4. fq. 637–638. Marrë më 2010-01-05.
  81. ↑ "Simboli in sestavine" (në sllovenisht). GEOSS Society. Arkivuar nga origjinali më 2012-04-01. Marrë më 2012-02-12.
  82. ↑ Geografske koordinate skrajnih točk [Geographical coordinates of the extreme points] (në sllovenisht dhe anglisht). Statistical Office of the Republic of Slovenia. Arkivuar nga origjinali më 2013-08-26. Marrë më 2012-02-12.
  83. ↑ Valantič, Tomaž (2010). "Slovenija v številkah" (PDF). Slovenija V Številkah (në sllovenisht dhe anglisht). Statistical Office of the Republic of Slovenia. ISSN 1318-3745. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2011-02-21. Marrë më 2011-02-02.
  84. 1 2 Global Forest Resources Assessment 2020: Main report (Reportazh) (në frëngjisht). FAO. 2020-11-18. doi:10.4060/ca9825en. ISBN 978-92-5-132974-0. Marrë më 2025-09-25.
  85. 1 2 "Share of land covered by forest" (në anglisht). Our World in Data. 2025-05-09. Marrë më 2025-09-25.
  86. ↑ "Forestation and variety of forests" (në anglisht). Slovenia Forest Service. 2009. Arkivuar nga origjinali më 2011-04-10. Marrë më 2011-02-02.
  87. 1 2 3 "Seismology" (në anglisht). Marrë më 2008-07-30.
  88. ↑ Perko, Drago (1998). "The Regionalization of Slovenia" (PDF). Geografski Zbornik (në anglisht). Vëll. 38. fq. 11–57. ISSN 0373-4498. COBISS. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2013-06-01.
  89. ↑ Ogrin, Darko (gusht 2004). "Modern climate change in Slovenia" (PDF). Slovenia: a geographical overview (në anglisht). Association of the Geographical Societies of Slovenia. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2006-08-20. Marrë më 2008-04-01.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  90. ↑ "Natura 2000 in Slovenia". natura2000.gov.si (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2011-05-14. Marrë më 2011-02-01.
  91. ↑ "2012 EPI :: Rankings | Environmental Performance Index" (në anglisht). Epi.yale.edu. Marrë më 2012-11-25.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Shërbim arkivimi i vjetruar (lidhja)
  92. ↑ Tanja Cegnar. "Climate of Slovenia at Glance" (PDF) (në anglisht). Arso.gov.si. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2021-02-25. Marrë më 2012-11-25.
  93. ↑ "National Meteorological Service of Slovenia – Archive" (në anglisht). Meteo.si. Arkivuar nga origjinali më 2012-06-18. Marrë më 2012-06-02.
  94. ↑ "Kotišče ciklonov v zavetrju Alp" [Cyclone center in the lee of the Alps] (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2015-09-04. Marrë më 2015-08-19.
  95. ↑ Bertalanič, Renato (2003). "Značilnosti vetra v Sloveniji" [Characteristics of Wind in Slovenia]. Klimatografija Slovenije (PDF) (në sllovenisht). Meteorology Office, Slovenian Environment Agency. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2006-02-09.
  96. ↑ Vodno bogastvo Slovenije: tekoče vode (PDF) (në sllovenisht). Slovenian Environment Agency. Marrë më 2012-05-17.
  97. ↑ Ambrožič, Špela; etj. (mars 2008). "Water Quality in Slovenia" (PDF) (në anglisht). Environmental Agency of the Republic of Slovenia. Marrë më 2015-08-19.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  98. ↑ "List of Parties" (në anglisht). Marrë më 2012-12-08.
  99. ↑ Hlad, Branka; Skoberne, Peter, red. (2001). "Characteristics of Biological and Landscape Diversity in Slovenia" ( (PDF)). Biological and Landscape Diversity in Slovenia: An Overview (në anglisht). Ljubljana: Environmental Agency of the Republic of Slovenia, Ministry of the Environment and Spatial Planning. fq. IX. ISBN 961-6324-17-9. Arkivuar nga origjinali më 2012-11-25.
  100. ↑ Dinerstein, Eric; etj. (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience (në anglisht). 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMC 5451287. PMID 28608869.
  101. ↑ "European Day of Parks 2012". News (në anglisht). Statistical Office of the Republic of Slovenia. Arkivuar nga origjinali më 2015-02-13. Marrë më 2012-06-12.
  102. ↑ Grantham, H. S.; etj. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material". Nature Communications (në anglisht). 11 (1): 5978. Bibcode:2020NatCo..11.5978G. doi:10.1038/s41467-020-19493-3. ISSN 2041-1723. PMC 7723057. PMID 33293507.
  103. ↑ "Did you know... – Slovenia – Official Travel Guide" (në anglisht). Slovenia.info. Arkivuar nga origjinali më 2013-01-29. Marrë më 2012-11-25.
  104. ↑ Perko, Franc, red. (2008). "Habitats of wild game in Slovenia, guidelines and conditions for the preservation and protection of wild game and their habitats, and provision of coexistence with humans". Resolution on National Forest Programme (në anglisht). Federation of Forest Associations of Slovenia. Ministry of Agriculture, Forestry and Food, Slovenia. fq. 87–104. Arkivuar nga origjinali më 2012-09-08.
  105. ↑ Peršak, Magda (1998-09-30). "Dormouse Hunting as Part of Slovene National Identity". Natura Croatica (në anglisht). 7 (3): 199–211. ISSN 1330-0520. Marrë më 2012-02-04.
  106. ↑ "Ris v Sloveniji (Lynx in Slovenia)" ( (PDF)). Strategija ohranjanja in trajnostnega upravljanja navadnega risa (Lynx lynx) v Sloveniji 2016–2026 [Strategjia për ruajtjen dhe menaxhimin e qëndrueshëm të rrëqebullit të zakonshëm (Lynx lynx) në Slloveni 2016–2026] (në sllovenisht). Ministry of Environment and Spatial Planning, Government of the Republic of Slovenia. 2016. fq. 7. Arkivuar nga origjinali më 2017-10-14. Marrë më 2017-07-08.
  107. ↑ "Risom v Sloveniji in na Hrvaškem se obeta svetlejša prihodnost" [Rrëqebujve në Slloveni dhe Kroaci u premtohet një e ardhme më e mirë]. Delo.si (në sllovenisht). 2017-04-14. Arkivuar nga origjinali më 2017-04-17. Marrë më 2017-07-08.
  108. ↑ Krofel, Miha (2009). "Confirmed presence of territorial groups of golden jackals (Canis aureus) in Slovenia" (PDF). Natura Sloveniae: Journal of Field Biology (në anglisht). Vëll. 11 no. 1. Association for Technical Culture of Slovenia. fq. 65–68. ISSN 1580-0814. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2011-02-21. Marrë më 2011-01-18.
  109. ↑ Trček, Petra (2017-03-14). "Pri nas živi okoli 52 volkov, večina na Notranjskem in Kočevskem" [Në vendin tonë jetojnë rreth 52 ujqër, shumica në rajonet e Notranjskës dhe Koçevjes]. Notranjskoprimorske novice (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2017-03-15. Marrë më 2017-03-14.
  110. ↑ "Koliko medvedov živi v Sloveniji?" [Sa arinj jetojnë në Slloveni?] (në sllovenisht). Finance.si. 2011-09-23. Arkivuar nga origjinali më 2014-08-17. Marrë më 2012-01-18.
  111. ↑ "Medveda znamo držati nazaj, volka še ne" [Dimë si ta mbajmë ariun nën kontroll, por ende jo ujkun]. Dnevnik (në sllovenisht). Dnevnik, d. d. 2012-01-18.[lidhje e vdekur]
  112. ↑ Hlad, Branka; Skoberne, Peter, red. (2001). "Karst and Subterranean Habitats" ( (PDF)). Biological and Landscape Diversity in Slovenia: An Overview (në sllovenisht). Ljubljana: Environmental Agency of the Republic of Slovenia, Ministry of the Environment and Spatial Planning. fq. 50. ISBN 961-6324-17-9. Arkivuar nga origjinali më 2012-11-25.
  113. ↑ "Delfini pri nas" (në sllovenisht). Morigenos. Marrë më 2006-04-06.
  114. ↑ "Puška poči, vrana pade. Koliko jih še sedi?" [The gun fires, a crow falls. How many are still sitting?] (në sllovenisht). Vecer.Com. 2010-02-09. Marrë më 2012-06-02.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Shërbim arkivimi i vjetruar (lidhja)
  115. ↑ Kompan, Dragomir; etj. (maj 2011). Program varstva biotske raznovrstnosti v živinoreji: program za leto 2011 (PDF) (në sllovenisht). Oddelek za zootehniko, Biotehniška fakulteta, Univerza v Ljubljani [Department of Zootechnics, Biotechnical Faculty, University of Ljubljana]. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2017-10-14. Marrë më 2019-01-22.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  116. 1 2 Meglič, Vladimir; Kraigher, Hojka; Dovč, Peter (2003). "Opis obstoječih zbirk" [Description of Extant Collections]. përmbledhur nga Meglič, Vladimir (red.). Ocena pogojev in mehanizmov za ex-situ varstvo genskih virov kmetijskih rastlin, genskih bank v gozdarstvu in živinoreji (PDF) (në sllovenisht). Ministry of Environment and Space, Republic of Slovenia. fq. 17. COBISS. Marrë më 2012-03-16.[lidhje e vdekur përfundimisht]
  117. ↑ "Brief Historical Summary, breed standard (DOC file)" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2012-06-20. Marrë më 2012-06-02.
  118. ↑ "Marble trout (Salmo marmoratus)" (në anglisht). balkan-trout.com, Balkan Trout Restoration Group. Arkivuar nga origjinali më 2015-09-23. Marrë më 2009-03-10.
  119. ↑ Dušan Jurc, Andrej Piltaver & Nikica Ogris. Glive Slovenije – Fungi of Slovenia (Ljubljana, 2005). 497 pp.
  120. ↑ "SLOVENIA". www.fao.org (në anglisht). Marrë më 2021-06-28.
  121. ↑ Lovrenčak, Franc (2007). Zgornja gozdna meja slovenskih Alp, visokih kraških planot in Prokletij [The upper forest line of the Slovenian Alps, high karst plateaus, and the Prokletije mountains] (në sllovenisht). Faculty of Arts, University of Ljubljana. ISBN 978-961-6648-11-0. Arkivuar nga origjinali më 2013-05-22.
  122. ↑ Kala, C.P.; Ratajc, P. (2012). "High altitude biodiversity of the Alps and the Himalayas: ethnobotany, plant distribution and conservation perspectives". Biodiversity and Conservation (në anglisht). 21 (4): 1115–1126. Bibcode:2012BiCon..21.1115K. doi:10.1007/s10531-012-0246-x. S2CID 13911329.
  123. ↑ "Slovenia | The Global State of Democracy". www.idea.int (në anglisht). Marrë më 2025-09-29.
  124. ↑ "Global State of Democracy Indices | The Global State of Democracy". www.idea.int (në anglisht). Marrë më 2025-09-29.
  125. ↑ "Home | The Global State of Democracy". www.idea.int (në anglisht). Marrë më 2025-09-29.
  126. ↑ Furtlehner, Petra (2008). "Slovenia". përmbledhur nga Falkner, Gerda; Treib, Oliver; Holzleithner, Elizabeth (red.). Compliance in the Enlarged European Union: Living Rights Or Dead Letters? (në anglisht). Ashgate Publishing, Ltd. fq. 126–127. ISBN 978-0-7546-7509-9.
  127. 1 2 Šturm, Lovro (2006). "Slovenia". përmbledhur nga Robbers, Gerhard (red.). The President of the Republic. Encyclopedia of World Constitutions (në anglisht). Infobase Publishing. fq. 832. ISBN 978-0-8160-6078-8.
  128. 1 2 3 "Special Eurobarometer, biotechnology, page 204" (PDF) (në anglisht). 2010 [Fieldwork: Jan–Feb 2010].
  129. ↑ "Political system | GOV.SI". Portal GOV.SI (në anglisht). Marrë më 2022-08-01.
  130. 1 2 Prunk, Janko; Pikalo, Jernej; Milosavljevič, Marko (2007). Facts about Slovenia (në anglisht). Government Communication Office, Government of the Republic of Slovenia. fq. 23. ISBN 978-961-6435-45-1.
  131. ↑ "Življenje Janeza Drnovška :: Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija" (në anglisht). RTV Slovenija. Marrë më 2012-06-02.
  132. ↑ P. Ramet, Sabrina; Fink-Hafner, Danica (2006-09-15). "Key Trends in Slovenian Politics, 1988–2004". Democratic Transition in Slovenia: Value Transformation, Education, And Media (në anglisht). Texas A&M University Press. fq. 30. ISBN 978-1-58544-525-7.[lidhje e vdekur përfundimisht]
  133. ↑ Ágh, Attila (1998). "The Regions in Comparative Transition". The Politics of Central Europe (në anglisht). SAGE. ISBN 978-0-7619-5032-5.
  134. ↑ "Janša Sworn in as Slovenia's Prime Minister-Designate" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2022-05-26. Marrë më 2022-05-28.
  135. ↑ "Janez Jansa: Slovenia votes out pro-Trump populist". BBC News (në anglisht). 2022-04-25.
  136. ↑ "Slovenia's Janša defeated by opposition liberal Freedom Movement". euronews (në anglisht). 2022-04-24.
  137. ↑ "Slovenian lawmakers approve liberal-green leader as new PM". The Independent (në anglisht). 2022-05-25.
  138. ↑ "Right-wing Slovenian politician confirmed as prime minister in shift from liberal government". AP News (në anglisht). 2026-05-22. Marrë më 2026-05-31.
  139. ↑ Loesel, Jonas (2026-05-22). "Trump fan Janša wins new term as Slovenia's prime minister". POLITICO (në anglisht). Marrë më 2026-05-31.
  140. ↑ "Article 163, Constitution of Slovenia" (në anglisht). The Constitute Project. Marrë më 2024-12-03.
  141. ↑ "Position" (në anglisht). Constitutional Court of the Republic of Slovenia. Arkivuar nga origjinali më 2024-02-24. Marrë më 2024-12-03.
  142. ↑ Constitutional Court Act (PDF) (Reportazh) (në anglisht). Constitutional Court of the Republic of Slovenia. 1994-04-02. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2023-06-01. Marrë më 2024-12-03.
  143. ↑ Government Communication Office. "Judicial Council" (në anglisht). Republic of Slovenia. Marrë më 2024-12-03.
  144. ↑ "About the Judicial Council" (në anglisht). Judicial Council of the Republic of Slovenia. Marrë më 2024-12-03.
  145. ↑ "Article 131, Constitution of Slovenia" (në anglisht). The Constitute Project. Marrë më 2024-12-03.
  146. ↑ Supreme State Prosecutor's Office. "About the Supreme State Prosecutor's Office" (në anglisht). State Prosecution Service of the Republic of Slovenia. Marrë më 2026-02-05.
  147. ↑ European Commission for the Efficiency of Justice (CEPEJ). Organisation of the Judicial System of the Republic of Slovenia (Reportazh) (në anglisht). Council of Europe. Marrë më 2026-02-05.
  148. ↑ Supreme State Prosecutor's Office. "About the State Prosecutorial Council – State Prosecutor's Council". Državnotožilski Svet (State Prosecutorial Council) (në anglisht). State Prosecution Service of the Republic of Slovenia. Arkivuar nga origjinali më 2026-07-23. Marrë më 2026-02-05.
  149. ↑ Central Intelligence Agency (2009). The CIA World Factbook 2010 (në anglisht). Skyhorse Publishing Inc. fq. 617. ISBN 978-1-60239-727-9.
  150. ↑ "International Cooperation" (në anglisht). Slovenian Armed Forces. Arkivuar nga origjinali më 2021-02-24. Marrë më 2011-02-15.
  151. ↑ "2024 Global Peace Index" (PDF) (në anglisht). Marrë më 2025-11-19.
  152. 1 2 "Sprejet zakon" (në sllovenisht). .gov.si. 2000-07-13. Marrë më 2012-06-02.
  153. ↑ "Upravne enote | GOV.SI". Portal GOV.SI (në sllovenisht). Government of Slovenia. Marrë më 2024-11-20.
  154. ↑ Repe, Božo (2003) Od deželana do državljana: Regionalni razvoj Slovencev v letih 1918–1991 Arkivuar 23 shkurt 2013 tek Wayback Machine, Zgodovinski časopis, 3–4, Ljubljana.
  155. 1 2 Mehle Mihovec, Barbka (2008-03-19). "Kje so naše meje?" [Ku janë kufijtë tanë?]. Gorenjski glas (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2018-12-19. Marrë më 2018-12-19.
  156. ↑ "Regions in the European Union: Nomenclature of territorial units for statistics" (PDF) (në anglisht). European Commission. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2011-02-21. Marrë më 2012-11-25.
  157. ↑ "Republic of Slovenia : 2017 Article IV Consultation-Press Release; Staff Report; and Statement by the Executive Director for the Republic of Slovenia". IMF.org (në anglisht). International Monetary Fund. 2017-05-15. Marrë më 2018-07-11.
  158. ↑ "The World Bank: the human capital index (HCI), 2018" (PDF) (në anglisht). Marrë më 8 tetor 2019.
  159. 1 2 3 4 "Osnovni gospodarski podatki o Sloveniji" [Basic economic data about Slovenia] (në sllovenisht). Embassy of the Republic of Slovenia Vienna. Arkivuar nga origjinali më 2012-06-18. Marrë më 2012-03-15.
  160. ↑ M. Magstadt, Thomas (2010). "Eastern Europe". Nations and Government: Comparative Politics in Regional Perspective (në anglisht) (bot. 6th). Cengage Learning. fq. 27. ISBN 978-0-495-91528-7.
  161. ↑ "Regional Disparities in Slovenia 2/12"[lidhje e vdekur përfundimisht]; marrë më 8 prill 2015.
  162. ↑ "Slovenia's Economy: Next in Line". The Economist (në anglisht). 2012-08-18. Marrë më 2012-08-22.
  163. ↑ "Double Dip Recession is the 'Slovenian' Reality". The Slovenia Times (në anglisht). 2012-03-13. Arkivuar nga origjinali më 2013-02-08. Marrë më 2012-04-12.
  164. 1 2 Naidu-Ghelani, Rajeshni (2012-01-23). "Countries with Aging Populations". CNBC (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2013-02-23.
  165. ↑ "Statistics Office to Release GDP Data for Q2". The Slovenia Times (në anglisht). 2012-08-31. Arkivuar nga origjinali më 2015-02-13. Marrë më 2012-09-13.
  166. ↑ Cerni, Boris (2012-02-29). "Slovenia's Economy Falls into a Recession as Exports Weaken". Bloomberg (në anglisht).
  167. ↑ "Zdrs v recesijo so ekonomisti pričakovali" [Ekonomistët e prisnin rënien në recesion]. MMC RTV Slovenija (në sllovenisht). RTV Slovenija. 2012-02-29. ISSN 1581-372X.
  168. ↑ MacDowall, Andrew (2015-07-15). "How Slovenia turned itself around". Politico Europe (në anglisht). Marrë më 2017-07-18.
  169. 1 2 "GDP up by 6.0% in the fourth quarter of 2017 and by 5.0% in 2017". Statistical Office of the Republic of Slovenia (në anglisht). 2018-02-28. Arkivuar nga origjinali më 2018-12-05. Marrë më 2018-12-05.
  170. ↑ Garaca, Maja (2017-06-14). "Tourism contributes 3.5% directly to Slovenia's GDP in 2016 – WTTC". SeeNews (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2017-08-03. Marrë më 2017-07-18.
  171. ↑ "GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025". WIPO (në anglisht). Marrë më 2025-10-16.
  172. ↑ Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno (2025). Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads (në anglisht). World Intellectual Property Organization. fq. 19. doi:10.34667/tind.58864. ISBN 978-92-805-3797-0. Marrë më 2025-10-17.
  173. ↑ Grupi i Ekspertëve i Komisionit Evropian, Report of the Expert Group: Think Small First – Considering SME interests in policy-making – Executive Summary, botuar më 31 mars 2009, konsultuar më 2 shtator 2024
  174. ↑ "The World Factbook" (në anglisht). Central Intelligence Agency, United States. 2012-02-23. Economy. Arkivuar nga origjinali më 2021-01-09.
  175. ↑ "Dr. Pavle Sicherl: Slovenija je po produktivnosti dela 23 let za Evropo" [Dr. Pavle Sicherl: Slovenia is 23 years behind Europe in labor productivity]. Delo.si (në sllovenisht). 2011-08-08. ISSN 1854-6544. Arkivuar nga origjinali më 2012-02-25. Marrë më 2012-04-12.
  176. ↑ "Konkurenčnost slovenske industrije pod evropskim povprečjem" [The competitiveness of Slovenian industry is below the European average]. Delo.si (në sllovenisht). 2011-10-14. ISSN 1854-6544. Arkivuar nga origjinali më 2011-10-15. Marrë më 2012-04-12.
  177. ↑ "The World Factbook 2007 – Slovenia, Economy" (në anglisht). 2021-09-22. Arkivuar nga origjinali më 2021-01-09.
  178. ↑ Perše, Simon; Štuhec Lončarević, Snježana; Kozar, Alenka; Urbiha, Almira; Živec, Jana; Mušić, Amira (janar 2012). Slovenia'S Trade in Goods / In The 2000–2010 Period (PDF) (në anglisht). Statistični urad Republike Slovenije. fq. 20. ISBN 978-961-239-240-6. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2012-05-02. Marrë më 2012-04-12.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  179. ↑ "Gorenje, Krka Biggest Exporters of 2012" Arkivuar 2017-04-16 tek Wayback Machine. Marrë më 16 prill 2017.
  180. ↑ "18 Slovenian Firms in Deloitte Central Europe Top 500" Arkivuar 2017-04-16 tek Wayback Machine. Marrë më 16 prill 2017.
  181. ↑ Viršek, Damjan (2018-05-28). "Foto: Petrol prvi, sledi mu Gen-I". delo.si (në sllovenisht). Marrë më 2019-12-07.
  182. 1 2 "POROČILO O STANJU NA PODROČJU ENERGETIKE V SLOVENIJI (page 18)" [REPORT ON THE STATE OF THE ENERGY SECTOR IN SLOVENIA]. agen-rs.si/ (në sllovenisht). Marrë më 2019-11-01.
  183. ↑ "News – Šoštanj Thermal Power Plant". te-sostanj.si (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2019-02-25. Marrë më 2019-02-24.
  184. ↑ "POROČILO O STANJU NA PODROČJU ENERGETIKE V SLOVENIJI 2018 (page 11)". agen-rs.si (në sllovenisht). Marrë më 2020-04-05.
  185. ↑ Horvat, Uroš (2004). "Tourism in Slovenia" (PDF). përmbledhur nga Orožen Adamič, Milan (red.). Slovenia: A Geographical Overview (në anglisht). Association of the Geographical Societies of Slovenia. fq. 146. ISBN 961-6500-49-X.
  186. ↑ "This Is the World's Most Sustainable Country" (në anglisht). National Geographic Society. 2018-06-27. Arkivuar nga origjinali më 2018-06-27. Marrë më 2018-08-23.
  187. ↑ "Podoba Plečnikove Ljubljane" (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2011-09-03.
  188. ↑ "Active holidays – Slovenia – Official Travel Guide" (në anglisht). Slovenia.info. Arkivuar nga origjinali më 2012-05-26. Marrë më 2012-06-02.
  189. ↑ "Občina Piran-O občini" (në sllovenisht). Piran.si. Arkivuar nga origjinali më 2012-05-13. Marrë më 2012-06-02.
  190. ↑ Katz, Liane (2006-06-23). "Detox, retox in Slovenia". The Guardian (në anglisht). London.
  191. ↑ "15 Spas in Slovenia, Official Travel Guide" (në anglisht). Slovenia.info. Marrë më 2012-08-07.
  192. ↑ "Architectural Heritage – Slovenia – Official Travel Guide" (në anglisht). Slovenia.info. Arkivuar nga origjinali më 2012-04-04. Marrë më 2012-06-02.
  193. ↑ "Castles – Slovenia – Official Travel Guide" (në anglisht). Slovenia.info. Marrë më 2012-06-02.
  194. ↑ "Slovenia photo gallery – pictures, facts and information on Slovenia" (në anglisht). Earthinpictures.com. Arkivuar nga origjinali më 2012-06-22. Marrë më 2012-06-02.
  195. ↑ "East Europe Casinos and Gambling" (në anglisht). Worldcasinodirectory.com. Arkivuar nga origjinali më 2012-09-22. Marrë më 2012-09-08.
  196. ↑ "I Feel Slovenia: 2010" (PDF) (në anglisht). Slovenia.info. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2012-05-10. Marrë më 2012-11-25.
  197. ↑ "Slovenia declared world's first green country". Sloveniatimes.com (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2017-08-03. Marrë më 2017-08-03.
  198. ↑ "Slovenia, a Country at the Crossroads of Transport Links" (në anglisht). Government Communication Office, Republic of Slovenia. nëntor 2000. Arkivuar nga origjinali më 2012-07-08.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  199. 1 2 "Teden mobilnosti 2009" (në sllovenisht). Statistical Office of the Republic of Slovenia. 2009-09-15. Arkivuar nga origjinali më 2015-02-13. Marrë më 2012-02-07.
  200. ↑ Bernard Vukadin, Barbara; Kušar, Urška; Burja, Alenka (2009-10-25). "Lastništvo avtomobilov v gospodinjstvih" [Car ownership in households] (në sllovenisht). Environment Agency of Slovenia.
  201. 1 2 3 "Situation per mode of transport" (PDF). Study on Strategic Evaluation on Transport Investment Priorities under Structural and Cohesion funds for the Programming Period 2007–2013 (në anglisht). ECORYS Nederland BV. gusht 2006.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  202. ↑ Oplotnik, Žan; Križanič, France (nëntor 2004). "National motorway construction program (NMCP) in Slovenia (financing, impact on national economy and realization)" ( (PDF)). Highways: cost and regulation in Europe (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2012-11-20.{{cite conference}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  203. ↑ Gabrijelčič, Peter (tetor 2010). "Narodnogospodarske koristi in razvojne možnosti prometnih sistemov v RS" (PDF). 10th Slovenian Road and Transport Congress (në sllovenisht dhe anglisht).{{cite conference}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)[lidhje e vdekur përfundimisht]
  204. ↑ Plevnik, Aljaž; Polanec, Vesna (2011-11-18). "Vlaganja v prometno infrastrukturo: Komentar" (në sllovenisht). Slovenian Environment Agency.
  205. ↑ "Za razvoj Slovenije | Drugi tir". www.drugitir.si (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2019-03-03. Marrë më 2019-02-24.
  206. 1 2 "Executive Summary" ( (PDF)). Analysis of the infrastructure network in Slovenia and report on SWOT analysis (në anglisht). Faculty of Chemistry and Chemical Engineering, University of Maribor. Port of Koper. prill 2011. Arkivuar nga origjinali më 2012-05-10. Marrë më 2012-02-08.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  207. 1 2 3 Plevnik, Aljaž; Polanec, Vesna (2011-11-18). "Obseg in sestava blagovnega prevoza in prometa: Komentar" [Volume and structure of freight transport and traffic: Commentary] (në sllovenisht). Slovenian Environment Agency.
  208. ↑ "Koper Port Hits Record High in Container Traffic". Green Med Journal (në anglisht). 2011-11-21. Arkivuar nga origjinali më 2011-11-25. Marrë më 2012-02-07.
  209. ↑ "Konecranes to deliver three further RTGs to Luka Koper". Port Technology International (në anglisht). 2012-01-23. Arkivuar nga origjinali më 2012-05-18. Marrë më 2012-02-07.
  210. 1 2 Twrdy, Elen; Trupac, Igor. "Container Boom in the Port of Koper". European Conference on Shipping & Ports 2011: Proceedings (në anglisht). ISBN 978-960-93329-5-8.[lidhje e vdekur përfundimisht]
  211. ↑ Gosar, Anton (2008). "Sodobne pol1t1čno-geografske značilnosti alpsko-jadranskega prostora brez meja". Acta Histriae (në sllovenisht, anglisht, dhe italisht). 16 (3). Arkivuar nga origjinali më 2013-10-25.
  212. 1 2 "Transport" (PDF). Statistične informacije [Rapid Reports] (në sllovenisht) (21): 11. 2011-11-04. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2021-12-27. Marrë më 2012-02-07.
  213. ↑ "Resolucija o nacionalnem programu razvoja pomorstva Republike Slovenije" [Resolution on the National Programme for the Development of Maritime Affairs of the Republic of Slovenia] (PDF) (në sllovenisht). Ministry of Transport, Republic of Slovenia. 2010-11-03. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2012-05-10. Marrë më 2012-02-07.
  214. ↑ "Edini slovenski ladjar praznuje" [The only Slovenian shipping company is celebrating]. MMC RTV Slovenija (në sllovenisht). 2004-10-22. ISSN 1581-372X.
  215. 1 2 3 4 5 "Transport" (PDF). Statistične informacije [Rapid Report] (në sllovenisht) (26). 2010-11-22. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2021-12-27. Marrë më 2012-02-07.
  216. ↑ Information Booklet (PDF) (në anglisht). Aerodrom Ljubljana. 2011. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2012-05-10. Marrë më 2012-02-07.
  217. ↑ Konda, Jože (2006). "Cerklje Airport on its way to future growth" (PDF). Slovenska Vojska (në anglisht). Vëll. XIV no. 8. fq. 29. ISSN 1580-1993. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2012-05-10. Marrë më 2012-02-07.
  218. ↑ "30.9 Gostota naseljenosti 1.7 – Population Density, 1 July" (në anglisht). Stat.si. Arkivuar nga origjinali më 2013-08-26. Marrë më 2012-11-25.
  219. ↑ Zupanič, Milena (2011-06-20). "Demografski preobrat: tiha revolucija med nami" [Ndryshimi demografik: një revolucion i heshtur mes nesh]. Delo.si (në sllovenisht). Delo, d. d. ISSN 1854-6544. Arkivuar nga origjinali më 2019-02-20. Marrë më 2012-04-24.
  220. ↑ "The World Factbook" (në anglisht). 2022-12-22. Arkivuar nga origjinali më 2021-01-09.
  221. ↑ "Births, 2023". Statistical Office of the Republic of Slovenia (në anglisht). 2024-06-24. Arkivuar nga origjinali më 2021-12-29. Marrë më 2025-03-30.
  222. 1 2 Hlebec, Valentina; Šircelj, Milivoja (shtator 2011). "Population Ageing in Slovenia and Social Support Networks of Older People". përmbledhur nga Hoff, Andreas (red.). Population Ageing in Central and Eastern Europe: Societal and Policy Implications (në anglisht). Ashgate Publishing, Ltd. fq. 118–119. ISBN 978-0-7546-7828-1.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  223. ↑ "Health status – Life expectancy at birth – OECD Data". theOECD (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2019-08-11. Marrë më 2025-03-30.
  224. ↑ "Strong Growth but an Ageing Workforce". Slovenia (në anglisht). OECD Publishing. korrik 2009. fq. 34. ISBN 978-92-64-06894-0.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  225. ↑ "Suicide rates" (në anglisht).
  226. ↑ "World Suicide Prevention Day 2011" (në anglisht). Statistical Office of the Republic of Slovenia. 2011-09-08. Arkivuar nga origjinali më 2014-11-16. Marrë më 2012-04-24.
  227. ↑ "Slovenia – World Directory of Minorities & Indigenous Peoples" (në anglisht). 2023-11-02.
  228. ↑ Bole, David (2008). Ekonomska preobrazba slovenskih mest (Transformimi ekonomik i qyteteve sllovene) (në sllovenisht). Založba ZRC. ISBN 978-961-254-090-6.
  229. 1 2 "Projekt statistike razvoja podeželja". Statistical Office RS (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2015-02-28. Marrë më 2013-09-20.
  230. ↑ Zavodnik Lamovšek, Alma; Drobne, Samo; Žaucer, Tadej (2008). "Small and Medium-Size Towns as the Basis of Polycentric Urban Development" (PDF). Geodetski Vestnik (në sllovenisht). Vëll. 52 no. 2. Association of Surveyors of Slovenia. fq. 303. ISSN 0351-0271.
  231. ↑ "Statistical Office of the Republic of Slovenia – How frequent are the same names of settlements and streets?" (në anglisht). Stat.si. Arkivuar nga origjinali më 2011-05-11. Marrë më 2012-06-02.
  232. ↑ "Slovenščina materni jezik za 88 odstotkov državljanov" [Slovenian is the mother tongue of 88 percent of citizens] (në sllovenisht). Siol. 2009-02-19. Arkivuar nga origjinali më 2012-05-16. Marrë më 2012-06-02.
  233. 1 2 3 4 5 Šircelj, Milivoja (2003). Verska, jezikovna in narodna sestava prebivalstva Slovenije: Popisi 1921–2002 [Religious, linguistic, and ethnic composition of the population of Slovenia: Censuses 1921–2002] (PDF) (në sllovenisht). Statistični urad Republike Slovenije. ISBN 961-239-024-X. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2020-02-13. Marrë më 2010-10-19.
  234. ↑ "Linguist Says Slovenian Language Not Endangered" (në anglisht). Slovenian Press Agency. 2010-02-21. Arkivuar nga origjinali më 2015-02-13. Marrë më 2011-02-03.
  235. ↑ "International Mother Language Day" (në anglisht). Statistical Office of the Republic of Slovenia. 2009-02-19. Arkivuar nga origjinali më 2010-11-13. Marrë më 2011-02-03.
  236. ↑ McDonald, Gordon C. 1979. Yugoslavia: A Country Study. Washington, DC: American University, p. 93
  237. ↑ Greenberg, Marc L. 2009. "Slovene." In Keith Brown & Sarah Ogilvie (eds.), Concise Encyclopedia of Languages of the World, pp. 981–984. Oxford: Elsevier, p. 981.
  238. ↑ Brown, E. K. & Anne Anderson. 2006. Encyclopedia of Language & Linguistics: Sca-Spe. Oxford: Elsevier, p. 424
  239. ↑ Sussex, Roland, & Paul V. Cubberley. 2006. The Slavic languages. Cambridge: Cambridge University Press, p. 502.
  240. ↑ Sławski, Franciszek. 1962. Zarys dialektologii południowosłowiańskiej. Warsaw: PAN.
  241. ↑ Priestly, Tom M. S. (1993). "On 'Drift' in Indo-European Gender Systems". Journal of Indo-European Studies (në anglisht). 11: 339–363.
  242. ↑ Klopčič, Vera (2007). "Legal Protection of Roma in Slovenia" (PDF). Treatises and Documents: Journal of Ethnic Studies (në anglisht) (52). Institute for Ethnic Studies: 234–255. ISSN 1854-5181. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2011-02-21. Marrë më 2011-02-03.
  243. ↑ Klopčič, Vera; Miroslav Polzer (2003). Evropa, Slovenija in Romi (PDF) (në sllovenisht). Institute for Ethnic Studies. ISBN 961-6159-23-2. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2011-02-21. Marrë më 2011-02-03.
  244. ↑ "Granish – a Minority Language Spoken in Slovenia" (në anglisht). Norway.si. Marrë më 2012-06-02.
  245. ↑ "European Day of Languages" (PDF) (në anglisht). Marrë më 2009-09-24. Arkivuar 2013-01-24 tek Wayback Machine, Eurostat Newsrelease, 24 September 2009
  246. 1 2 "Special Eurobarometer 386 Europeans and Their Languages" (PDF) (në anglisht). qershor 2012. Marrë më 2013-10-18.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  247. ↑ "Eurobarometer pool (2006), page 152" (PDF) (në anglisht). Marrë më 2012-06-02.
  248. 1 2 3 "International Migrants Day". Statistical Office of the Republic of Slovenia (në anglisht). 2021-12-13. Arkivuar nga origjinali më 2017-06-13. Marrë më 2025-03-30.
  249. ↑ "Census 2002: 7. Population by ethnic affiliation, Slovenia, Census 1953, 1961, 1971, 1981, 1991 and 2002" (në anglisht). Statistical Office of the Republic of Slovenia. Arkivuar nga origjinali më 2011-08-06. Marrë më 2011-02-02.
  250. ↑ Medvešek, Mojca (2007). "Kdo so priseljenci z območja nekdanje Jugoslavije" [Kush janë imigrantët nga territori i ish-Jugosllavisë?] (PDF). Razprave in Gradivo (në sllovenisht). Nr. 53–54. Institute for Ethnic Studies. fq. 34. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2011-02-21. Marrë më 2011-01-29.
  251. ↑ Repolusk, Peter (2006). "Narodnostno neopredeljeno prebivalstvo ob popisih 1991 in 2002 v Sloveniji" [Popullsia e papërcaktuar etnikisht në regjistrimet e viteve 1991 dhe 2002 në Slloveni] (PDF). Dela (në sllovenisht dhe anglisht). Vëll. 25. Anton Melik Geographical Institute. fq. 87–96. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2012-03-06.
  252. ↑ "International Mother Language Day 2010" (në anglisht). Statistical Office of the Republic of Slovenia. 2010-02-19. Arkivuar nga origjinali më 2010-11-13. Marrë më 2011-01-29.
  253. ↑ "Constitution of the Republic of Slovenia" (në anglisht). National Assembly of the Republic of Slovenia. Arkivuar nga origjinali më 2010-12-23. Marrë më 2011-01-26.
  254. ↑ Šabec, Ksenija (2009). Poročilo: Italijanska narodna skupnost v Slovenski Istri [Raporti: Komuniteti kombëtar italian në Istrian Sllovene] (PDF) (në sllovenisht). Center for Cultural and Religious Studies, University of Ljubljana. fq. 7. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2011-05-11. Marrë më 2011-02-01.
  255. ↑ Gajšek, Nina (2004). Pravice romske skupnosti v Republiki Sloveniji [Të drejtat e komunitetit rom në Republikën e Sllovenisë] (PDF) (në sllovenisht). Faculty of Social Science, University of Ljubljana. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2011-02-21. Marrë më 2011-02-01.
  256. ↑ Zupančič, Jernej (2007). "Romska naselja kot poseben del naselbinskega sistema v Sloveniji" [Vendbanimet rome si pjesë e veçantë e sistemit të vendbanimeve në Slloveni] (PDF). Dela (në sllovenisht dhe anglisht). Vëll. 27. Institute of Geography. fq. 215–246. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2012-03-06.
  257. 1 2 "Statistični urad RS – Selitveno gibanje, Slovenija, 2007" [Zyra e Statistikave e Republikës së Sllovenisë – Lëvizjet migratore, Slloveni, 2007] (në sllovenisht). Stat.si. Arkivuar nga origjinali më 2012-07-06. Marrë më 2012-06-02.
  258. ↑ "Meddržavne selitve" (në sllovenisht).{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Shërbim arkivimi i vjetruar (lidhja)
  259. 1 2 "Special Eurobarometer 493, European Union: European Commission". ec.europa.eu (në anglisht). shtator 2019. fq. 229–230. Arkivuar nga origjinali më 2021-03-11. Marrë më 2021-05-15.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  260. ↑ "Prebivalstvo in katoličani v Sloveniji (page 72)" [Population and Catholics in Slovenia] (PDF) (në sllovenisht). katoliska-cerkev.si. Marrë më 2021-05-15.
  261. ↑ "Uskoška dediščina Bele krajine na RTVS|Ljudje|Lokalno aktualno" (në sllovenisht). Lokalno.si. 2012-01-06. Arkivuar nga origjinali më 2010-02-08. Marrë më 2012-06-02.
  262. ↑ "Predstavitev" (në sllovenisht). Evang-cerkev.si. Arkivuar nga origjinali më 2012-06-10. Marrë më 2012-06-02.
  263. ↑ "Islamska Skupnost v Republiki Sloveniji" [Islamic community in the Republic of Slovenia] (në sllovenisht). Islamska-skupnost.si. Arkivuar nga origjinali më 2012-03-19. Marrë më 2012-06-02.
  264. ↑ "Table: Range of rank on the PISA 2006 science scale" (PDF). PISA 2006 (në anglisht). OECD. 2007-12-04. Marrë më 2008-04-15.
  265. ↑ OECD. "Slovenia – OECD Better Life Index" (në anglisht). Oecdbetterlifeindex.org. Marrë më 2012-11-25.
  266. 1 2 "About Slovenia – Culture of Slovenia" (në anglisht). Culture.si. 2010-02-19. Marrë më 2012-06-02.
  267. ↑ "Osnovna Šola". Ministrstvo za šolstvo in šport (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2012-02-21.
  268. ↑ "Statistics (by Country) of Academic Ranking of World Universities | Shanghai Ranking" (në anglisht). ARWU. Arkivuar nga origjinali më 2012-08-17. Marrë më 2012-06-02.
  269. ↑ "University of Ljubljana once again on Shanghai and Webometrics ranking lists" (në anglisht). Uni-lj.si. Arkivuar nga origjinali më 2014-03-28. Marrë më 2014-04-04.
  270. ↑ "Univerza v Mariboru" (në sllovenisht). Uni-mb.si. Arkivuar nga origjinali më 2014-04-02. Marrë më 2012-06-02.
  271. ↑ "Univerza na Primorskem: SLO" (në sllovenisht). Upr.si. Marrë më 2012-06-02.
  272. ↑ "Univerza v Novi Gorici" (në sllovenisht). Ung.si. Arkivuar nga origjinali më 2012-05-20. Marrë më 2012-06-02.
  273. ↑ "EMUNI University" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2011-02-22. Marrë më 2011-02-13.
  274. ↑ Smrekar, Andrej. "Slovenska moderna" (në sllovenisht). National Gallery of Slovenia. Arkivuar nga origjinali më 2013-10-26.
  275. ↑ Naglič, Miha (2008-06-06). "Je človek še Sejalec". Gorenjski glas (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2013-02-08.
  276. ↑ "Pogled na ...: Ivan Grohar, Sejalec" (në sllovenisht). RTV Slovenija. 2007-12-04. Arkivuar nga origjinali më 2012-09-05.
  277. ↑ Planet, Lonely; Bain, Carolyn; Fallon, Steve (2016-05-01). Lonely Planet Slovenia (në anglisht). Lonely Planet. fq. 498. ISBN 978-1-76034-148-0.
  278. ↑ "Škocjan Caves mark 30th anniversary of UNESCO listing". The Slovenia Times (në anglisht). 2016-11-26. Arkivuar nga origjinali më 2021-05-19. Marrë më 2020-05-21.
  279. ↑ Budja, Mihael; Mlekuz, Dimitrij (2010). "Lake or Floodplain? Mid-Holocene Settlement Patterns and the Landscape Dynamic of the Izica Floodplain (Ljubljana Marsh, Slovenia)". The Holocene (në anglisht). 20 (8): 1269. Bibcode:2010Holoc..20.1269B. doi:10.1177/0959683610371998. S2CID 140165952.
  280. ↑ Tominc, A. (2023). "Between the Balkans and Central Europe: Celebrity chefs, national culinary identity and the post-socialist elite in Slovenia". Food and Foodways (në anglisht). 31 (2): 67–89.
  281. ↑ Šelih, K. (2018). The Cuisine of Slovenia (në anglisht). Ljubljana Press. fq. 45–60.
  282. ↑ Sandi Ceferin (2007-04-03). "Cuisine of Slovenia". thezaurus.com (në anglisht). Institute for Slovenian Studies of Victoria. Marrë më 2024-09-26.
  283. ↑ "Pošta Slovenije" (në sllovenisht). Marrë më 2024-04-18.
  284. ↑ "Slovenia 2021". europeanregionofgastronomy.org (në anglisht). International Institute of Gastronomy, Culture, Arts and Tourism. Marrë më 2021-06-10.
  285. ↑ Umrl baletnik Pino Mlakar Arkivuar 31 dhjetor 2021 tek Wayback Machine, Dnevnik, 2 October 2006
  286. ↑ Pia and Pino Mlakar Arkivuar 6 qershor 2019 tek Wayback Machine, faqja e internetit e Teatrit Kombëtar Slloven të Operës dhe Baletit në Lubjanë
  287. ↑ Branko Miklavc: Na konec sveta bom potoval, samo da ju še enkrat vidim plesati Arkivuar 31 dhjetor 2021 tek Wayback Machine [Do të udhëtoja deri në fund të botës, vetëm që t'i shihja edhe një herë duke vallëzuar], Dnevnik, 7 October 2006
  288. ↑ Nika Arhar: Uprizarjanje zgodovine sodobnega plesa [Vënia në skenë e historisë së vallëzimit bashkëkohor], MMC RTVSLO, 25 December 2015
  289. ↑ Slovenska popevka: velik poudarek na pevcih in skladateljih, pesniki bolj v oklepaju. Enkrat še zapoj: 50 let Slovenske popevke Vladimirja Frantarja pri celjski Mohorjevi družbi. Arkivuar 2 shkurt 2020 tek Wayback Machine, [Slovenska popevka: theks i madh te këngëtarët dhe kompozitorët, poetët më pak në qendër. Këndo edhe një herë: 50 vjet Slovenska popevka nga Vladimir Frantar, botuar nga Mohorjeva družba e Celjes] Delo, 5 September 2012.
  290. ↑ Ljubljana Jazz Festival Arkivuar 23 korrik 2012 tek Wayback Machine, faqe zyrtare (në anglisht)
  291. ↑ "Ptuj cinema" (në anglisht). sloveniaguide.si. 2025-10-19.
  292. ↑ "Najstarejše še aktivno kino prizorišče v Sloveniji" (në sllovenisht). kinoptuj.si. 2017-03-03.
  293. ↑ "Erlebende Photographien (column 1)" (në gjermanisht). Pettauer Zeitung. 1897-03-07. fq. 4.
  294. ↑ Museum of Slovene Film Actors, Divača, faqe zyrtare.
  295. ↑ "Umrl je Polde Bibič, starosta slovenskega igralskega ceha" [Ka vdekur Polde Bibič, dekani i esnafit slloven të aktorëve]. Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija (në sllovenisht). 2012-07-13.
  296. ↑ Furlan, S. (1994) Filmografija slovenskih celovečernih filmov: 1931–1993. Slovenski gledališki in filmski muzej. Ljubljana.
  297. ↑ "Boris Pahor je ime leta po izboru Vala 202 :: Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija" (në sllovenisht). Rtvslo.si. Marrë më 2012-03-09.
  298. ↑ "Mladinska knjiga – Iz medijev" (në sllovenisht). Mladinska.com. 2009-08-26. Arkivuar nga origjinali më 2012-03-03. Marrë më 2012-03-09.
  299. ↑ Oto Luthar, The Land Between: A History of Slovenia
  300. ↑ Buelow, George J. (2004). A History of Baroque Music (në anglisht). fq. 701.
  301. ↑ "Neža Loštrek, A Short Guide to Slovenian Oompah Music". Total Slovenian News (në anglisht). 2018-01-03. Arkivuar nga origjinali më 2022-01-24. Marrë më 2020-03-13.
  302. ↑ March, Rick; Blau, Dick (2015-10-20). Polka Heartland: Why the Midwest Loves to Polka (në anglisht). Wisconsin Historical Society. fq. 169. ISBN 978-0-87020-723-5.
  303. ↑ March, Rick; Blau, Dick (2015-10-20). Polka Heartland: Why the Midwest Loves to Polka (në anglisht). Wisconsin Historical Society. ISBN 978-0-87020-723-5.
  304. ↑ Perpetuum Jazzile: Africa në YouTube . Marrë më 2023-01-18.
  305. ↑ 15 years of Mi2 band, Delo, 2010-10-26
  306. ↑ "Walking Dead on Broadway – to support Within Destruction in March! – Arising Empire". arising-empire.com (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2018-02-02. Marrë më 2018-02-02.
  307. ↑ Pripotovanje hrepenenca — Tomaž Pengov, kantavtor Arkivuar 2011-04-05 tek Wayback Machine, Mladina, 2007-03-03
  308. ↑ "Eurovision 2023: All 37 songs". eurovision.tv (në anglisht). 2023-03-16. Marrë më 2023-09-19.
  309. ↑ "The beginnings and achievements of the Slovenian theater of modern times: the 150th anniversary of the foundation of the Drama Society in Ljubljana". SLOGI (në anglisht). Marrë më 2022-08-22.
  310. ↑ Štravs, Smilja (2011-04-08). "Vurnikova hiša na Miklošičevi: najlepša hiša v Ljubljani" [Shtëpia e Vurnikut në rrugën Miklošičeva: shtëpia më e bukur në Lubjanë]. Delo.si (në sllovenisht). Delo, d. d. ISSN 1854-6544. Arkivuar nga origjinali më 2022-03-20. Marrë më 2012-05-23.
  311. ↑ "The works of Jože Plečnik in Ljubljana – Human Centred Urban Design" (në anglisht). UNESCO World Heritage Centre. 2021-07-28. Marrë më 2021-07-28.
  312. ↑ "Razstava UZNLB v Bruslju – NLB" (në sllovenisht). Nlb.si. Arkivuar nga origjinali më 2009-04-28. Marrë më 2012-06-02.
  313. ↑ "Kiparstvo 19. in 20. stoletja" [Skulptura e shekujve XIX dhe XX] (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2006-10-01. Marrë më 2015-03-01.
  314. ↑ "Pošta Slovenije | Zasebno". www.posta.si (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2004-07-23.
  315. ↑ "Life and work of Janez Puhar | (accessed December 13, 2009)" (në sllovenisht). Arkivuar nga origjinali më 2013-05-11. Marrë më 2012-10-22.
  316. ↑ "Sport". Slovenia.si. I Feel Slovenia (në anglisht). Government Communication Office, Republic of Slovenia. 2010. Arkivuar nga origjinali më 2012-03-03. Marrë më 2012-03-09.
  317. ↑ Medjugorac, Igor (nëntor 2009). "Sports: The Competitive Gene" ( (PDF)). Sports&Champions: Magical Challenges, Inspiring Winners. I Feel Slovenia (në anglisht). Government Communication Office, Republic of Slovenia. fq. 4–5. COBISS. Arkivuar nga origjinali më 2012-05-10. Marrë më 2012-03-09.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  318. ↑ "Slovenske medalje na Olimpijskih igrah: Doslej so osvojili 34 odličij" [Medaljet sllovene në Lojërat Olimpike: Deri më tani kanë fituar 34 medalje]. Dnevnik (në sllovenisht). 2008-08-19. Arkivuar nga origjinali më 2022-01-24. Marrë më 2021-02-04.
  319. ↑ "Slovenia – at the olympics – olympic medals and facts". olympiandatabase.com (në anglisht). Marrë më 2022-02-15.
  320. ↑ "Slovenske paraolimpijske medalje" (në sllovenisht). RTV Slovenija. Marrë më 2021-08-30.
  321. ↑ "Tomaz Humar: Obituaries Pioneering Slovenian mountaineer whose daring solo ascents eventually cost him his life in the Himalayas". The Times (në anglisht). London (UK). 2009-11-16. fq. 47.
  322. ↑ Sandomor, Richard (2019-09-23). "Davo Karnicar, 56, Dies; Was First Extreme Skier to Glide Down Everest". The New York Times (në anglisht). Nr. Late Edition (East Coast). New York, N.Y. fq. A.24. Marrë më 2021-11-07.
  323. ↑ "Slovenian completes Amazon swim". BBC News (në anglisht). 2007-04-07. Marrë më 2021-11-07.
  324. ↑ "Jure Robic: Obituaries". The Telegraph (në anglisht). 2010-11-28. Arkivuar nga origjinali më 2022-01-10. Marrë më 2021-11-07.
  325. ↑ Pavčnik, Martin (2021-01-12). "Konec nekega obdobja" [Fundi i një epoke] (në sllovenisht). Siol. Marrë më 2021-02-04.
  326. ↑ Štakul, Matej (2015-05-07). "Tina Maze: 2 zlati na OI, 4 zlate na svetovnih prvenstvih, 3 globusi in 26 posamičnih zmag v svetovnem pokalu" [Tina Maze: 2 medalje të arta olimpike, 4 medalje të arta në kampionate botërore, 3 globe dhe 26 fitore individuale në Kupën e Botës]. Dnevnik (në sllovenisht). Marrë më 2021-02-04.[lidhje e vdekur]
  327. ↑ "Petra Majdič: Za zdaj ne kaže, da bi kdo zaspal" [Petra Majdič: Deri tani nuk duket se dikush ka fjetur] (në sllovenisht). Siol. 2014-01-30. Marrë më 2021-02-04.
  328. ↑ Lopatič, Jaka (2015-12-22). "Dva najboljša slovenska skakalca v vsej svoji veličini" [Dy kërcyesit më të mirë sllovenë në gjithë madhështinë e tyre] (në sllovenisht). Siol. Marrë më 2021-02-04.
  329. ↑ A. V. (2009-12-11). "Zavec svetovni prvak v boksu!" [Zaveci, kampion botëror në boks!] (në sllovenisht). RTV Slovenija. Marrë më 2021-02-04.
  330. ↑ "Slovenian Janja Garnbret wins first women's climbing gold medal at Tokyo Olympics". ESPN (në anglisht). 2021-08-06. Marrë më 2023-11-21.
  331. ↑ "Konec je! Primož Roglič je zmagovalec Vuelte 2019! He repeated his wins in 2020 and 2021" [Mbaroi! Primož Roglič është fituesi i Vueltës 2019!] (në sllovenisht). Siol. 2019-09-15. Marrë më 2021-02-04.
  332. ↑ "Nad Tadejem Pogačarjem je zdaj le še nebo". Sportklub (në sllovenisht). 2026-07-26. Marrë më 2026-07-26.
  333. ↑ "(Foto in Video Sloveniji je uspelo, nogometaši prihodnje leto potujejo na evropsko prvenstvo" [(Foto dhe video) Sllovenia ia doli: futbollistët do të marrin pjesë në kampionatin evropian vitin e ardhshëm]. Večer (në sllovenisht). 2023-11-20. Marrë më 2023-11-21. Slovenija bo tako četrtič nastopila na velikem tekmovanju. Doslej je po vodstvom Srečka Katanca igrala na evropskem prvenstvu 2000 in svetovnem prvenstvu 2002, pod vodstvom Matjaža Keka pa še na SP 2010. [Kështu, Sllovenia do të marrë pjesë për herë të katërt në një turne të madh. Deri tani, nën drejtimin e Srečko Katanecit, ajo ka luajtur në kampionatin evropian të vitit 2000 dhe në kampionatin botëror të vitit 2002, ndërsa nën drejtimin e Matjaž Kekut edhe në kampionatin botëror të vitit 2010.]
  334. ↑ Uredništvo (2019-12-24). "Liga prvakov: Maribor je četrti najboljši klub iz nekdanje bivše države" [Liga e Kampionëve: Maribori është klubi i katërt më i mirë nga ish-Jugosllavia] (në sllovenisht). Nogomania. Marrë më 2021-02-04.
  335. ↑ Lopatič, Jaka (2017-09-17). "Perfektna Slovenija za zgodovinsko zlato in Dragićeva pravljica" [Sllovenia e përsosur drejt medaljes së artë historike dhe përralla e Dragićit] (në sllovenisht). Siol. Marrë më 2021-02-04.
  336. ↑ "Slovenci dočakali tekmece v skupinskem delu SP (Sllovenët mësuan kundërshtarët në fazën e grupeve të Kampionatit Botëror)" (në sllovenisht). Siol. 2023-04-29. Marrë më 2023-08-25. Slovenija bo četrtič udeleženka turnirja 32 najboljših ekip na svetu. [Slovenia will participate for the fourth time in the tournament of the 32 best teams in the world.]
  337. ↑ S. J. (2011-03-20). "Eurobasket v Sloveniji bo med 4. in 22. septembrom 2013 (EuroBasketi në Slloveni do të mbahet nga 4 deri më 22 shtator 2013)" (në sllovenisht). RTV Slovenija. Marrë më 2021-02-04.
  338. ↑ "Slovenski rokometaši četrtič na olimpijskih igrah! (Hendbollistët sllovenë për herë të katërt në Lojërat Olimpike!)" (në sllovenisht). RTV Slovenija. 2024-03-17. Marrë më 2024-04-28.
  339. ↑ "Levjesrčni Slovenci vstali "od mrtvih" in osvojili bron zlatega leska! (Sllovenët zemërluanë u ngritën nga "të vdekurit" dhe fituan bronzin me shkëlqim të artë!)" (në sllovenisht). RTV Slovenija. 2017-01-28. Marrë më 2021-02-04.
  340. ↑ "Slovenci bodo priprave začeli prvi dan leta 2026, edino domačo tekmo bodo igrali na Dolenjskem (Sllovenët do t'i nisin përgatitjet ditën e parë të vitit 2026; ndeshjen e vetme në shtëpi do ta luajnë në Dolenjska)". Siol (në sllovenisht). 2025-12-15. Marrë më 2026-01-28. Slovenska moška rokometna reprezentanca bo na evropskem prvenstvu nastopila že petnajstič v zgodovini.
  341. 1 2 Kavčič, Simon; Lenart, Špela (2019-06-11). "Leto, ko Slovencem ni bilo para (Viti kur sllovenët nuk kishin të barabartë)" (në sllovenisht). Siol. Marrë më 2021-02-04.
  342. ↑ Mastnak, Maja (2011-07-28). "S Tisljem ponoviti leto 2001 in 2003 (Të përsëritet me Tisljin viti 2001 dhe 2003)" (në sllovenisht). Siol. Marrë më 2021-02-04.
  343. ↑ Jerič, Slavko (2021-09-20). "Srebrno obdobje z zlatimi nastavki (Një periudhë e argjendtë me themele të arta)" (në sllovenisht). RTV Slovenija. Marrë më 2021-09-20.
  344. ↑ "Brazilcem bronasta, Slovencem "lesena" medalja (Bronzi për brazilianët, medalja "prej druri" për sllovenët)" (në sllovenisht). Siol. 2022-09-11. Marrë më 2022-09-11.
  345. ↑ "Horak: Pred tekmo bom dobil veliko več sporočil, a si ne bom nalagal dodatnega pritiska (Horak: Para ndeshjes do të marr shumë më tepër mesazhe, por nuk do t'i ngarkoj vetes presion shtesë)" (në sllovenisht). RTV Slovenija. 2026-05-15. Marrë më 2026-05-16. Letošnji nastop v družbi najboljših bo 12., odkar so si Slovenci leta 2001 prvič zagotovili SP elitne skupine.

Lexime të mëtejshme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • Perko, Drago, Ciglic, Rok, Zorn, Matija (red.), The Geography of Slovenia: Small But Diverse (Cham: Springer, 2020).
  • Stanić, Stane, Slovenia (London: Flint River Press, 1994).
  • Oto Luthar (red.), The Land Between: A History of Slovenia. With contributions by Oto Luthar, Igor Grdina, Marjeta Šašel Kos, Petra Svoljšak, Peter Kos, Dušan Kos, Peter Štih, Alja Brglez and Martin Pogačar (Frankfurt am Main: Peter Lang, 2008).

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Qeveria

Udhëtimi

46°06′N 14°48′E / 46.1°N 14.8°E / 46.1; 14.8