Shko te përmbajtja

Ketamina

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Ketamina
Clinical data
Trade namesKetalar, të tjera
Other names2-Cl-2'-oxo-PCM; CI-581; CL-369; CM-52372-2[1]
Pregnancy
category
Addiction
liability
E moderuar–e lartë[3][4]
Routes of
administration
Çdo rrugë[5][6][7][8]
Drug classantagonist i receptorit NMDA; anestetik i përgjithshëm; haluçinogjen disociativ; analgjezik; antidepresant
ATC code
Legal status
Legal status
  • AU: S8 (Controlled drug)
  • BR: Class C1 (Other controlled substances)
  • CA: Lista I
  • DE: Vetëm me recetë
  • UK: Klasa B (Klasa A nëse përgatitet si injeksion)
  • US: Lista III
  • UN: Jo e listuar (vetëm me recetë)
  • IN: Lista X
    SE: Förteckning IV[9]
Pharmacokinetic data
Bioavailability
Protein binding23–47%[13]
MetabolismMëlçia, zorrët (nga goja):
Metabolites
  • Norketaminë
  • Dehidronorketaminë
  • Hidroksinorketaminë
Onset of action
  • Intravenoz: sekonda[16]
  • Intramuskular: 1–5 min[16][17]
  • Nënlëkuror: 15–30 min[17]
  • Insuflim: 5–10 min[16]
  • Nga goja: 15–30 min[16][17]
Elimination half-life
Duration of action
  • Intramuskular: 0,5–2 orë[17]
  • Insuflim: 45–60 min[16]
  • Nga goja: 1–6+ orë[16][17]
Excretion
Identifiers
  • (RS)-2-(2-Chlorophenyl)-2-(methylamino)cyclohexanone
CAS Number
PubChem CID
IUPHAR/BPS
DrugBank
ChemSpider
UNII
KEGG
ChEBI
ChEMBL
CompTox Dashboard (EPA)
ECHA InfoCard100.027.095 Redaktoje në Wikidata
Chemical and physical data
FormulaC13H16ClNO
Molar mass23773 g·mol−1
3D model (JSmol)
ChiralityPërzierje racemike:[16]
  • Esketaminë (izomeri S(+))
  • Arketaminë (izomeri R(−))
Melting point92[19] °C (198 °F)
  • Clc1ccccc1C2(NC)CCCCC2=O
  • InChI=1S/C13H16ClNO/c1-15-13(9-5-4-8-12(13)16)10-6-2-3-7-11(10)14/h2-3,6-7,15H,4-5,8-9H2,1H3correct
  • Key:YQEZLKZALYSWHR-UHFFFAOYSA-Ncorrect
Data page
Stampa:Infobox drug/data page link
  (verify)

Ketamina është një anestetik i përgjithshëm disociativ, me prejardhje nga Cikloheksanoni [en], dhe një antagonist i receptorit NMDA [en], me veti analgjezike [en] dhe halucinogjene; përdoret në mjekësi për anestezi, depresion dhe menaxhimin e dhimbjes.[20][21] Ketamina ekziston në formën e dy enantiomerëve [en]: S- (esketaminë) dhe R- (arketaminë). Ajo ka veprim antidepresiv që ka të ngjarë të përfshijë antagonizmin e receptorëve NMDA, si edhe mekanizma të tjerë.

Në doza anestetike, ketamina shkakton një gjendje anestezie disociative, të ngjashme me transin [en], që siguron qetësim të dhimbjes, sedacion [en] dhe amnezi [en].[22] Veçoritë dalluese të saj si anestetik janë frymëmarrja dhe reflekset e rrugëve të frymëmarrjes të ruajtura, stimulimi i funksionit të zemrës me rritje të presionit të gjakut [en] dhe bronkodilatimi [en] i moderuar.[22] Si anestetik, përdoret sidomos në rastet e traumave, urgjencave dhe te fëmijët (pediatrike). Në doza më të ulëta, nën nivelin anestetik, përdoret për trajtimin e dhimbjes dhe të depresionit rezistent ndaj trajtimit.

Ketamina përdoret ligjërisht në mjekësi, por është gjithashtu rreptësisht e kontrolluar, pasi përdoret si drogë për përdorim rekreativ për efektet e saj halucinogjene dhe disociative [en].[23] Kur përdoret për qëllime rekreative, gjendet në formë kristalore, në formë pluhuri dhe në formë të lëngshme; përdoruesit shpesh e quajnë "Ket", "Special K" ose thjesht "K". Efektet afatgjata të përdorimit të përsëritur janë kryesisht të panjohura dhe përbëjnë një fushë aktive kërkimore.[24][25][26] Te përdoruesit e rregullt që marrin doza të larta ketamine për qëllime rekreative janë raportuar dëmtime toksike të mëlçisë dhe të rrugëve urinare.[27] Ketamina mund të shkaktojë disociim dhe të përziera, si edhe efekte të tjera të padëshiruara; ajo është e kundërindikuar në rastet e rënda të sëmundjeve të zemrës ose të mëlçisë, si edhe në rastet e psikozës së pakontrolluar. Efektet klinike dhe antidepresive të ketaminës mund të ndikohen nga përdorimi i njëkohshëm i barnave të tjera, megjithëse këto ndërveprime ndryshojnë dhe ende nuk kuptohen plotësisht.

Ketamina u sintetizua për herë të parë më 1962; ajo u përftua nga fenciklidina [en] në kërkim të një anestetiku më të sigurt e me më pak efekte halucinogjene.[28][29] Ajo u miratua për përdorim në Shtetet e Bashkuara më 1970.[21] Ketamina është përdorur rregullisht në mjekësinë veterinare dhe u përdor gjerësisht për anestezi kirurgjikale gjatë Luftës së Vietnamit.[30] Më vonë, ajo u bë e njohur për efektet e saj të shpejta antidepresive, të zbuluara më 2000, që shënuan një përparim të madh në trajtimin e depresionit. Ketamina racemike, sidomos në doza më të larta, mund të jetë më efektive dhe me veprim më të gjatë se esketamina për uljen e rëndesës së depresionit.[31] Ajo përfshihet në Listën Model të Barnave Thelbësore të Organizatës Botërore të Shëndetësisë.[32] Ajo disponohet si bar gjenerik.[33]

Ketamina u zbulua për herë të parë gjatë kërkimit të alternativave ndaj fenciklidinës (PCP), një analgjezik i fuqishëm i zbuluar nga kimistët e kompanisë Parke Davis në vitin 1956. Efektet e saj treguan se ishte një analgjezik i sigurt dhe i besueshëm, por gjithashtu se shkaktonte delirium të zgjatur gjatë zgjimit nga anestezia, çka përbënte rrezik për përdorimin te njerëzit. Si rezultat, shkencëtarët e përqendruan kërkimin te kimikate të ngjashme me PCP-në, që vepronin si analgjezikë të fuqishëm, por shkaktonin më pak delirium gjatë zgjimit.

Ketamina u sintetizua për herë të parë në vitin 1962 nga Calvin L. Stevens,[34] profesor i kimisë në Universitetin Shtetëror Wayne dhe konsulent i Parke-Davis; ajo u identifikua si analog strukturor, fuqia e të cilit ishte vetëm një e dhjeta e asaj të PCP-së. Gjatë zhvillimit njihej me emrin e koduar CI-581.[34] Pas rezultateve premtuese nga studimet paraklinike te kafshët, në vitin 1964 ketamina u testua në një provë klinike me 20 pjesëmarrës të burgosur, nën drejtimin e dr. Edward Domino-s dhe dr. Guenter Corssen-it. Prova e tyre fillestare klinike tregoi se ilaçi mund të ishte i sigurt dhe efektiv, falë toksicitetit të reduktuar në sjellje dhe kohëzgjatjes së shkurtër të veprimit. Në vitin 1966, ata botuan rezultate të tjera, sipas të cilave ketamina mund të përdorej si anestetik me efekte anësore minimale krahasuar me PCP-në.[35] Në botimet e tyre, për shkak të pamjes "të shkëputur" të njerëzve të trajtuar, Toni, bashkëshortja e Edward F. Domino-s, sugjeroi që gjendja të përshkruhej si "anestezi disociative".[36][35] Më vonë, në vitin 1970, Ketalar u bë formulimi i parë i ketaminës i miratuar nga FDA-ja, dhe anestezia me ketaminë iu dha për herë të parë ushtarëve amerikanë gjatë Luftës së Vietnamit.[37]

Në vitet 1980, ketamina u përhap në kulturën e festave dhe të rave-ve dhe u bë e disponueshme në rrugë në formë kapsulash, pluhurash, tabletash, tretësirash dhe injeksionesh. Në vitet 1990, ketamina përdorej në mjekësi si anestetik, por abuzohej edhe në rrugë, ku mori nofkën "Special K". Në vitin 1999, ketamina u klasifikua si substancë e kontrolluar në nivel federal në Shtetet e Bashkuara për të ndalur përdorimin e saj të paligjshëm.[38]

Në vitet 2000, ndërsa ketamina u bë një substancë e kontrolluar, përdorimi i saj u pakësua si në mjekësi, ashtu edhe në mënyrë të paligjshme. Megjithatë, gjatë kësaj periudhe u zbulua se ketamina mund të lehtësonte depresionin dhe mendimet vetëvrasëse,[39] gjë që është përshkruar si përparimi i vetëm më i rëndësishëm në trajtimin e depresionit në më shumë se 50 vjet.[40] Kjo nxiti interesin për antagonistët e receptorit NMDA si trajtim për depresionin,[41] dhe ndryshoi drejtimin jo vetëm të kërkimit dhe zhvillimit të antidepresantëve, por edhe të trajtimit të PTSD-së, ankthit, çrregullimit bipolar dhe menaxhimit të dhimbjes.[42]

(S)-ketaminë
(R)-ketaminë

Emri IUPAC për ketaminën është 2-(2-klorofenil)-2-(metilamino)-cikloheksanon. Sipas strukturës kimike, ketamina është derivat i arilcikloheksilaminës [en]. Ketamina është një përbërje kirale [en], që do të thotë se ekziston si përzierje racemike e dy enantiomerëve që janë pasqyrë e njëri-tjetrit, të paraqitur më sipër. Enantiomeri më aktiv, esketamina [en] (S-ketaminë), është i disponueshëm edhe për përdorim mjekësor me emrin tregtar Ketanest S,[43] ndërsa enantiomeri më pak aktiv, arketamina [en] (R-ketaminë), nuk është tregtuar kurrë si barnë enantiopure [en] për përdorim klinik. Ndërsa S-ketamina është më efektive si analgjezik dhe anestetik përmes antagonizmit të receptorit NMDA, R-ketamina prodhon efekte më afatgjata si antidepresant.[44]

Esketaminë Arketaminë
Enantiomeri S i ketaminës Enantiomeri R i ketaminës
Afinitet i lartë, 4 herë më i madh, për receptorin NMDA Afinitet më i ulët për receptorin NMDA
Efekte analgjezike tri herë më të forta Antagonizëm më i dobët i NMDA-s, prandaj efekte analgjezike më të dobëta
Efikasitet anestetik 1,5 herë më i madh Më pak i fuqishëm si anestetik
Frenues 8 herë më i fuqishëm i rimarrjes së dopaminës Antidepresant më i fortë dhe më afatgjatë
Shumë varësues për shkak të aktivitetit më të madh dopaminergjik Potencial më i ulët për abuzim, më pak efekte anësore psikotomimetike, trajton çrregullime neurologjike si Alzheimeri, Parkinsoni etj.
Substancë e kontrolluar e miratuar nga FDA dhe EMA Ende e pamiratuar nga FDA për depresionin
Jepet si llak hundor Intravenoz, intramuskular ose në tableta

Rrotullimi optik [en] i një enantiomeri të caktuar të ketaminës mund të ndryshojë midis kripërave dhe formës së bazës së lirë [en] të tij. Forma e bazës së lirë të (S)‑ketaminës shfaq dekstrorotacion dhe për këtë arsye shënohet si (S)‑(+)‑ketaminë. Megjithatë, kripa e saj klorhidrat [en] shfaq levorotacion dhe për këtë arsye shënohet si (S)‑(−)‑ketaminë klorhidrat.[45]

Ketamina mund të matet në gjak ose në plazmë për të konfirmuar diagnozën e helmimit te personat e shtruar në spital, për të dhënë dëshmi në një arrestim për drejtim nën ndikim ose për të ndihmuar në një hetim mjeko-ligjor të vdekjes. Përqendrimet e ketaminës në gjak ose plazmë zakonisht variojnë nga 0,5–5,0 mg/L te personat që e marrin barnën për qëllime terapeutike (gjatë anestezisë së përgjithshme), 1–2 mg/L te ata që arrestohen për drejtim nën ndikim dhe 3–20 mg/L te viktimat e mbidozimit akut vdekjeprurës. Urina është shpesh kampioni i preferuar për qëllime të monitorimit rutinë të përdorimit të drogës. Prania e norketaminës, një metabolit farmakologjikisht aktiv, është e dobishme për konfirmimin e marrjes së ketaminës.[46][47][48]

Mekanizmi i veprimit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ketamina është një përzierje me sasi të barabarta të dy enantiomerëve: esketaminës [en] dhe arketaminës [en]. Esketamina është një bllokuese shumë më e fuqishme e poreve të receptorit NMDA sesa arketamina.[12] Bllokimi i poreve të receptorit NMDA është përgjegjës për efektet anestetike, analgjezike dhe psikotomimetike të ketaminës.[49][28] Bllokimi i receptorit NMDA shkakton analgjezi duke parandaluar sensibilizimin qendror në neuronet e bririt dorsal; me fjalë të tjera, veprimi i ketaminës ndërhyn në transmetimin e dhimbjes në palcën kurrizore.[17]

Mekanizmi me të cilin ketamina lehtëson depresionin nuk kuptohet mirë, por është objekt i kërkimeve aktive. Duke u mbështetur në hipotezën se antagonizmi i receptorit NMDA qëndron në themel të efekteve antidepresive të ketaminës, esketamina u zhvillua si antidepresiv.[12] Megjithatë, disa antagonistë të tjerë të receptorit NMDA, përfshirë memantinë [en], laniceminën, rislenemdazin, rapastinelin dhe 4-klorokinureninën, deri tani nuk kanë treguar efektshmëri të konsiderueshme kundër depresionit.[12][50] Për më tepër, studimet te kafshët tregojnë se arketamina, enantiomeri me antagonizëm më të dobët ndaj receptorit NMDA, si edhe (2R,6R)-hidroksinorketamina, metaboliti [en] me afinitet të papërfillshëm ndaj receptorit NMDA, por me veprim të fuqishëm antagonist mbi receptorin nikotinik alfa-7, mund të kenë veprim antidepresiv.[12][51] Kjo e përforcon argumentin se antagonizmi i receptorit NMDA mund të mos jetë mekanizmi kryesor përgjegjës për efektet antidepresive të ketaminës.[12][52][50] Një mekanizëm tjetër i mundshëm për efektet antidepresive të ketaminës është frenimi akut i habenulës laterale, një pjesë e trurit përgjegjëse për frenimin e rrugës mezolimbike të shpërblimit, e cila quhet edhe "qendra kundër shpërblimit".[53][54][55]

Mekanizmat biokimikë të mundshëm të veprimit antidepresiv të ketaminës përfshijnë veprimin e drejtpërdrejtë mbi receptorin NMDA dhe efektet pasuese mbi rregullatorë si faktori neurotrofik i prejardhur nga truri (BDNF) dhe mTOR.[53] Nuk dihet nëse ketamina e vetme mjafton për të shkaktuar veprim antidepresiv apo nëse janë të rëndësishëm edhe metabolitët e saj; hidroksinorketamina, metaboliti aktiv i ketaminës, e cila nuk ndërvepron në mënyrë të konsiderueshme me receptorin NMDA, por megjithatë aktivizon në mënyrë të tërthortë receptorët AMPA, mund të jetë gjithashtu ose alternativisht e përfshirë në efektet antidepresive me fillim të shpejtë të ketaminës.[49][53][56] Si antagonist i receptorit NMDA, ketamina shkakton një rritje akute paradoksale të glutamatit, duke bllokuar në mënyrë selektive neuronet frenuese GABAergjike. Kjo rritje aktivizon receptorët AMPA, të cilët modulojnë rrugët sinjalizuese pasuese në sistemin limbik dhe shkaktojnë efekte antidepresive me fillim të shpejtë.[57][53][58] Efektet pasuese të aktivizimit të receptorëve AMPA përfshijnë rritjen e shprehjes së BDNF dhe aktivizimin e receptorit të tij sinjalizues, kinazës B të receptorit të tropomiozinës (TrkB); aktivizimin e rrugës mTOR (objektivi i rapamicinës te gjitarët); çaktivizimin e kinazës 3 të sintazës së glikogjenit (GSK-3); dhe frenimin e fosforilimit të kinazës së faktorit eukariotik të zgjatjes 2 (eEF2).[57][53][59][60]

Synë molekularë

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Ketamina dhe synët biologjikë (me Ki nën 100 μM)
VendiVlera (μM)LlojiVeprimiSpecietRef
receptori NMDA

(PCP)

0,25–0,66KiAntagonistNjeriu[61][62]
MOR42KiAgonistNjeriu[63]
MOR212,1 Ki AntagonistNjeriu[64]
KOR28
25
Ki
Ki
Antagonist
Agonist
Njeriu[63]
[65]
σ226KiNDMiu i madh[66]
D20,5
>10
Ki
Ki
Agonist
ND
Njeriu[67]
[62][68][69]
M145KiNDNjeriu[70]
α2β292IC50AntagonistNjeriu[71]
α2β429IC50AntagonistNjeriu[71]
α3β250IC50AntagonistNjeriu[71]
α3β49,5IC50AntagonistNjeriu[71]
α4β272IC50AntagonistNjeriu[71]
α4β418IC50AntagonistNjeriu[71]
α73,1 (HNK)IC50Modulues alosterik negativ (NAM)Miu i madh[51]
ERα0,34KiNDNjeriu[72]
NET82–291IC50FrenuesNjeriu[73][74]
DAT63KiFrenuesMiu i madh[73]
HCN18–16EC50FrenuesMiu[75]
TRPV1 1–100 Ki Agonist Miu i madh [76]
Sa më e vogël të jetë vlera, aq më e fortë është ndërveprimi me vendin.

Ketamina vepron kryesisht si bllokues i poreve të receptorit NMDA, një receptor glutamatergjik jonotrop [en].[77] Izomerët stereokimikë S-(+) dhe R-(–) të ketaminës lidhen me vendin e dizocilpinës në receptorin NMDA me afinitete të ndryshme lidhjeje; i pari ka afinitet për receptorin rreth 3–4 herë më të madh se i dyti. Si rezultat, izomeri S është anestetik dhe analgjezik më i fuqishëm se homologu i tij R.[78]

Ketamina mund të ndërveprojë me receptorin NMDAR dhe ta frenojë atë nëpërmjet një vendi tjetër alosterik.[79]

Me disa përjashtime, veprimet e ketaminës te receptorët e tjerë janë shumë më të dobëta se antagonizmi i saj ndaj receptorit NMDA (shihni tabelën e aktivitetit djathtas).[7][80]

Megjithëse ketamina është një ligand shumë i dobët i transportuesve të monoaminave (Ki > 60 μM), është sugjeruar se ajo mund të ndërveprojë me vende alosterike në këta transportues dhe të shkaktojë frenim të rimarrjes së monoaminave.[62] Megjithatë, nuk është vërejtur frenim funksional (IC50) i transportuesve njerëzorë të monoaminave nga ketamina apo metabolitët e saj, në përqendrime deri në 10.000 nM.[68][77] Për më tepër, studimet te kafshët dhe të paktën tri raporte rastesh te njerëzit nuk kanë gjetur ndërveprim midis ketaminës dhe frenuesit të monoaminë oksidazës (MAOI) trankilciprominës. Kjo ka rëndësi, sepse kombinimi i një frenuesi të rimarrjes së monoaminave me një MAOI mund të shkaktojë toksicitet të rëndë, si sindromën e serotoninës ose krizën hipertensive.[81][82] Në tërësi, këto gjetje vënë në dyshim përfshirjen e frenimit të rimarrjes së monoaminave në efektet e ketaminës te njerëzit.[81][77][68][82] Është konstatuar se ketamina rrit neurotransmetimin dopaminergjik në tru, por kjo mund të ndodhë nëpërmjet mekanizmave të tërthortë ose në rrjedhën e mëtejshme të sinjalizimit, konkretisht përmes antagonizmit ndaj receptorit NMDA, dhe jo si pasojë e frenimit të rimarrjes së dopaminës.[77][68]

Është e diskutueshme nëse ketamina është agoniste e receptorëve D2. Studimet e hershme të grupit të Philip Seemanit e përshkruan ketaminën si agoniste të pjesshme të D2, me fuqi të ngjashme me atë të antagonizmit të saj ndaj receptorit NMDA.[67][83][84] Megjithatë, studime të mëvonshme nga studiues të tjerë gjetën se afiniteti i ketaminës për receptorët e zakonshëm D2 te njerëzit dhe minjtë është >10 μM.[62][68][69] Për më tepër, ndërsa agonistët e receptorëve D2, si bromokriptina, mund ta frenojnë shpejt dhe fuqishëm sekretimin e prolaktinës,[85] nuk është vërejtur që dozat subanestezike të ketaminës ta bëjnë këtë te njerëzit; përkundrazi, është konstatuar se ato i rrisin nivelet e prolaktinës në varësi të dozës.[86][87] Studimet e imazherisë mjekësore kanë dhënë rezultate të përziera lidhur me frenimin nga ketamina të lidhjes së [11C] raclopridit në trupin strijator te njerëzit: disa studime kanë gjetur një ulje të ndjeshme, ndërsa të tjerat nuk kanë gjetur një efekt të tillë.[88] Megjithatë, ndryshimet në lidhjen e [11C] raclopridit mund të vijnë nga ndryshimet në përqendrimin e dopaminës të shkaktuara nga ketamina, dhe jo nga lidhja e ketaminës me receptorin D2.[88]

Marrëdhënia midis përqendrimeve dhe efekteve

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Efektet e disociimit (disociative [en]) dhe ato psikotomimetike janë raportuar te njerëzit e trajtuar me ketaminë, në përqendrime plazmatike prej afërsisht 100 deri në 250 ng/mL (0,42–1,1 μM).[49] Doza tipike intravenoze e ketaminës që përdoret si antidepresiv për trajtimin e depresionit është e ulët dhe rezulton në përqendrime maksimale plazmatike prej 70 deri në 200 ng/mL (0,29–0,84 μM).[89] Në përqendrime të ngjashme plazmatike (70 deri në 160 ng/mL; 0,29–0,67 μM), ketamina shfaq edhe efekte analgjezike.[89] Brenda 1–5 minutash pas induktimit të anestezisë me injeksion të shpejtë intravenoz të ketaminës, përqendrimi i saj plazmatik arrin deri në 60–110 μM.[90][91] Kur anestezia mbahej me oksid azoti dhe me infuzion të vazhdueshëm të ketaminës, përqendrimi i ketaminës stabilizohej në afërsisht 9,3 μM.[90] Në një eksperiment me anestezi vetëm me ketaminë, njerëzit filluan të zgjoheshin kur përqendrimi plazmatik i ketaminës zbriste në rreth 2.600 ng/mL (11 μM), dhe orientoheshin në vend e në kohë kur zbriste në 1.000 ng/mL (4 μM).[92] Në një studim të një rasti të vetëm, përqendrimi i ketaminës në lëngun cerebrospinal, i cili shërben si përafrim i përqendrimit në tru, gjatë anestezisë varionte nga 2,8 në 6,5 μM dhe ishte afërsisht 40% më i ulët se në plazmë.[93]

Ketamina mund të përthithet nëpërmjet shumë rrugëve të ndryshme, për shkak të tretshmërisë së saj në ujë dhe në lipide. Intravenoz bio-disponueshmëria e ketaminës është 100% sipas përkufizimit; bio-disponueshmëria e injeksionit intramuskular është pak më e ulët, 93%,[7] ndërsa ajo epidurale është 77%.[10] Bio-disponueshmëria nënlëkurore nuk është matur ndonjëherë, por mendohet të jetë e lartë.[94] Ndër rrugët më pak invazive, ajo intranazale ka bio-disponueshmërinë më të lartë (45–50%),[7][11] kurse ajo orale më të ulëtën (16–20%).[7][11] Bio-disponueshmëritë nëngjuhësore dhe rektale janë të ndërmjetme, afërsisht 25–50%.[7][12][11]

Pas përthithjes, ketamina shpërndahet shpejt në tru dhe në inde të tjera.[28] Lidhja e ketaminës me proteinat plazmatike varion nga 23 në 47%.[13]

Rrugët kryesore të metabolizmit të ketaminës[49]

Në trup, ketamina i nënshtrohet një metabolizmi të gjerë. Ajo biotransformohet nga izoenzimat CYP3A4 dhe CYP2B6 në norketaminë, e cila më pas shndërrohet nga CYP2A6 dhe CYP2B6 në hidroksinorketaminë dhe dehidronorketaminë.[49] Bio-disponueshmëria e ulët orale e ketaminës vjen nga efekti i kalimit të parë dhe, ndoshta, nga metabolizmi i ketaminës në zorrë nga CYP3A4.[15] Si rezultat, pas administrimit oral, përqendrimet plazmatike të norketaminës janë disa herë më të larta se ato të ketaminës; norketamina mund të kontribuojë në efektet anestezike dhe analgjezike të ketaminës orale.[7][15] Kjo shpjegon gjithashtu pse përqendrimet e ketaminës orale nuk varen nga aktiviteti i CYP2B6, ndryshe nga ato të ketaminës nënlëkurore.[15][95]

Pas një injeksioni intravenoz të ketaminës të shënuar me tritium, 91% e radioaktivitetit rikuperohet në urinë dhe 3% në feçe.[18] Ilaçi ekskretohet kryesisht në formën e metabolitëve, ndërsa vetëm 2% mbetet i pandryshuar. Derivatet e hidroksiluara të konjuguara të ketaminës (80%), të pasuara nga dehidronorketamina (16%), janë metabolitët më të përhapur të zbuluar në urinë.[30]

Përdorimet mjekësore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Flakonë me dy doza ketamine të injektueshme, 50 mg/ml dhe 10 mg/ml

Përdorimi i ketaminës në anestezi pasqyron karakteristikat e saj. Ajo është ilaçi i zgjedhur për procedura afatshkurtra kur nuk kërkohet relaksim i muskujve.[96] Efekti i ketaminës mbi sistemin e frymëmarrjes dhe sistemin e qarkullimit të gjakut ndryshon nga ai i anestetikëve të tjerë. Ajo e shtyp frymëmarrjen shumë më pak se shumica e anestetikëve të tjerë në dispozicion.[97] Kur përdoret në doza anestetike, ketamina zakonisht e stimulon sistemin e qarkullimit të gjakut, në vend që ta shtypë atë.[98] Reflekset mbrojtëse të rrugëve të frymëmarrjes ruhen,[99] dhe ndonjëherë anestezia me ketaminë mund të administrohet pa masa mbrojtëse për rrugët e frymëmarrjes.[96] Efektet psikotomimetike e kufizojnë pranimin e ketaminës; megjithatë, lamotrigina[100] dhe nimodipina[101] i zvogëlojnë këto efekte, të cilat mund të kundërveprohen edhe me administrimin e benzodiazepinave ose propofolit.[102] Ketofoli është kombinim i ketaminës dhe propofolit.

Ketamina përdoret shpesh te personat me lëndime të rënda dhe duket se është e sigurt për këtë grup.[103] Ajo është përdorur gjerësisht për ndërhyrje kirurgjikale urgjente në kushte fushore në zona lufte,[104] për shembull, gjatë Luftës së Vietnamit.[105] Një udhëzues i praktikës klinike i vitit 2011 mbështet përdorimin e ketaminës si qetësues në mjekësinë e urgjencës, përfshirë gjatë procedurave fizikisht të dhimbshme.[22] Ajo është ilaçi i zgjedhur për personat në gjendje shoku traumatik që rrezikojnë të pësojnë hipotension.[106] Ketamina shpesh e rrit tensionin e gjakut pas administrimit dhe ka pak gjasa ta ulë atë te shumica e pacientëve, ndaj është e dobishme për trajtimin e dëmtimeve të rënda të kokës, ku tensioni i ulët i gjakut mund të jetë i rrezikshëm.[107][108][109]

Ketamina mund të përdoret te fëmijët si anestetiku i vetëm për procedura të vogla ose si agjent induktues, i ndjekur nga një bllokues neuromuskular dhe intubimi trakeal.[104] Veçanërisht, fëmijët me sëmundje cianotike të zemrës [en] dhe çrregullime neuromuskulare janë kandidatë të përshtatshëm për anestezi me ketaminë.[102][110]

Për shkak të vetive bronkodilatuese të ketaminës, ajo mund të përdoret për anestezi te personat me astmë, sëmundje pulmonare obstruktive kronike dhe sëmundje të rëndë reaktive të rrugëve të frymëmarrjes, përfshirë bronkospazmën aktive.[104][102][111]

Infuzionet e ketaminës përdoren për trajtimin e dhimbjes akute në departamentet e urgjencës dhe gjatë periudhës perioperative te personat me dhimbje që nuk i përgjigjet trajtimit ose me dhimbje të patrajtueshme [en]. Dozat janë më të ulëta se ato që përdoren për anestezi dhe zakonisht quhen doza nënanestetike. E përdorur si shtesë ndaj morfinës ose e vetme, ketamina pakëson përdorimin e morfinës, intensitetin e dhimbjes, të përzierat dhe të vjellat pas operacionit. Ketamina ka gjasa të jetë më e dobishme për pacientët kirurgjikalë kur pritet dhimbje e fortë pas operacionit dhe për pacientët me tolerancë ndaj opioideve.[112][113]

Ketamina është veçanërisht e dobishme në mjediset paraspitalore për shkak të efektshmërisë dhe rrezikut të ulët të depresionit të frymëmarrjes.[114] Ketamina ka efektshmëri të ngjashme me opioidet në departamentet spitalore të urgjencës për trajtimin e dhimbjes akute dhe kontrollin e dhimbjes gjatë procedurave.[115] Ajo mund të parandalojë edhe hiperalgjezinë e shkaktuar nga opioidet[116][117] dhe të dridhurat pas anestezisë.[118]

Për dhimbjen kronike, ketamina përdoret si analgjezik intravenoz, kryesisht kur dhimbja është neuropatike.[29] Ajo ka edhe përfitimin e kundërveprimit ndaj sensibilizimit spinal ose fenomeneve të rritjes progresive të dhimbjes, të cilat shfaqen në dhimbjen kronike.[119] Në disa prova klinike, infuzionet e ketaminës dhanë lehtësim afatshkurtër të dhimbjes te diagnoza të ndryshme të dhimbjes neuropatike, dhimbja pas një dëmtimi traumatik të shtyllës kurrizore, fibromialgjia dhe Sindroma komplekse e dhimbjes rajonale [en] (CRPS).[29] Megjithatë, udhëzimet e konsensusit të vitit 2018 për dhimbjen kronike arritën në përfundimin se, në përgjithësi, ka vetëm prova të dobëta në favor të përdorimit të ketaminës për dhimbjen nga dëmtimi i shtyllës kurrizore, prova të moderuara në favor të përdorimit të saj për CRPS dhe prova të dobëta ose aspak në favor të përdorimit të saj për dhimbjen neuropatike të përzier, fibromialgjinë dhe dhimbjen nga kanceri [en]. Veçanërisht, vetëm për CRPS ka prova për lehtësim të dhimbjes në periudhën afatmesme deri afatgjatë.[29]

Një enantiomer i ketaminës — esketamina [en] — u miratua si antidepresiv nga Agjencia Evropiane e Barnave [en] në vitin 2019.[120] Esketamina u miratua si spraj nazal për trajtimin e depresionit rezistent ndaj trajtimit në Shtetet e Bashkuara[121] dhe në vende të tjera në vitin 2019. Rrjeti Kanadez për Trajtimet e Çrregullimeve të Humor-it dhe Ankthit (CANMAT) rekomandon esketaminën si trajtim të linjës së tretë për depresionin.[25]

Terapia e mirëmbajtjes me ketaminë duket efektive dhe përgjithësisht e sigurt për depresionin rezistent ndaj trajtimit; dozimi i rregullt, ndërhyrja e hershme dhe psikoterapia bashkëshoqëruese përmirësojnë rezultatet, ndërsa protokollet e standardizuara dhe përzgjedhja e pacientëve janë thelbësore.[122]

Miratimi në vitin 2026 nga agjencia franceze rregullatore e barnave i ketaminës racemike intravenoze për krizat e rënda vetëvrasëse shënon alternativën e parë farmakologjike zyrtare me veprim të shpejtë për rrezikun e menjëhershëm të vetëvrasjes.[123] Shumica e rishikimeve sistematike sugjerojnë se ketamina ka efekt afatshkurtër në uljen e prirjeve vetëvrasëse, me efekte anësore përgjithësisht të lehta, por provat janë kryesisht me cilësi të ulët dhe efektiviteti i saj afatgjatë mbetet i paqartë.[124]

Provat ekzistuese, megjithëse të kufizuara dhe me siguri të ulët ose shumë të ulët, sugjerojnë se një dozë e vetme intravenoze e ketaminës, si shtesë e stabilizuesve të humorit [en], mund të ketë efekt antidepresiv të shpejtë, por kalimtar, te depresioni në çrregullimin bipolar.[125]

Në shkurt të vitit 2022, Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave [en] (FDA) lëshoi një njoftim për profesionistët e kujdesit shëndetësor lidhur me produktet e përgatitura në farmaci në formë spraji nazal që përmbajnë ketaminë dhe synohen për trajtimin e depresionit.[126]

Efektiviteti krahasues i ketaminës dhe esketaminës

Efekti antidepresiv i ketaminës duket më i fortë dhe më i qëndrueshëm për ketaminën racemike, ndërsa efektet e esketaminës janë më të vogla dhe mund të zbehen pas përfundimit të trajtimit.[31]

Përdorime të tjera

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Krizat epileptike

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ketamina përdoret për trajtimin e statusit epileptik [en][127] që nuk i është përgjigjur trajtimeve standarde, por përdorimin e saj e mbështesin vetëm studime rastesh dhe asnjë provë e kontrolluar e randomizuar.[128][129]

Ketamina përdoret për trajtimin e agjitacionit psikomotor, agresionit dhe delirit të eksitimit akut në mjedise të mjekësisë urgjente paraspitalore dhe në departamentet e urgjencës, përfshirë simptomat që nuk reagojnë ndaj barnave të tjera, si antipsikotikët dhe benzodiazepinat.[130][131][132][133][134]

Ketamina është sugjeruar si një trajtim i mundshëm për fëmijët me astmë akute të rëndë, të cilët nuk i përgjigjen trajtimit standard.[135] Kjo lidhet me efektet e saj bronkodiluese në sistemin e frymëmarrjes.[135] Një rishikim i Cochrane-it i vitit 2012 zbuloi se ishin raportuar pak efekte të padëshiruara, por studimet e kufizuara nuk treguan ndonjë përfitim të rëndësishëm.[135]

Kundërindikacionet

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Megjithëse terapia me ketaminë mund të përdoret për depresionin, ankthin, çrregullimin e stresit post-traumatik ose dhimbjen kronike, përdorimi duhet shmangur nëse është i pranishëm ndonjë nga kundërindikacionet kryesore të mëposhtme:[29][112]

  • Sëmundje të rënda kardiovaskulare, si angina e paqëndrueshme ose hipertensioni i pakontrolluar mirë
  • Rritje e presionit intrakranial ose intraokular (megjithatë, kjo mbetet e debatueshme, pasi studimet e fundit sugjerojnë të kundërtën)[112]
  • Psikozë e pakontrolluar mirë
  • Histori e skizofrenisë
  • Sëmundje e rëndë e mëlçisë, si cirroza
  • Shtatzënia
  • Çrregullim aktiv nga përdorimi i substancave (për injeksione të përsëritura të ketaminës)
  • Moshë më e vogël se 3 muaj[11]

Konsiderata të tjera mendore dhe emocionale përfshijnë përjetimin e një krize aktuale vetëvrasëse pa mbështetje, mungesën e mbështetjes emocionale ose të kujdesit të vazhdueshëm, si dhe pritshmëritë jorealiste për ndikimin e përdorimit të ketaminës.[136]

Kualifikimi për trajtim me ketaminë kërkon një vlerësim mjekësor dhe proces shqyrtimi, për të siguruar që pacientët i plotësojnë kushtet dhe konsiderohen kandidatë të përshtatshëm e të sigurt për terapinë me ketaminë.

Efektet e padëshiruara

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Tabela nga studimi ISCD i vitit 2010 që rendit droga të ndryshme, të ligjshme dhe të paligjshme, bazuar në vlerësimet e ekspertëve për dëmet nga drogat. Ketamina u rendit si droga e 11-të më e rrezikshme në përgjithësi.[137]

Në doza anestetike, 10–20% e të rriturve dhe 1–2% e fëmijëve[11] përjetojnë reagime të padëshiruara psikiatrike gjatë zgjimit nga anestezia, të cilat variojnë nga ëndrrat dhe disforia deri te halucinacionet dhe deliri i zgjimit.[138] Efektet psikotomimetike pakësohen kur shtohet lamotrigina[100] dhe nimodipina[101], dhe mund të kundërveprohen me trajtim paraprak me një benzodiazepinë ose propofol.[138][102] Anestezia me ketaminë shpesh shkakton lëvizje toniko-klonike (te më shumë se 10% e njerëzve) dhe, rrallë, hipertoni.[17][138] Të vjellat mund të shfaqen te 5–15% e pacientëve; trajtimi paraprak me propofol i pakëson gjithashtu.[11][138] Laringospazma shfaqet rrallë gjatë përdorimit të ketaminës. Në përgjithësi, ketamina stimulon frymëmarrjen; megjithatë, gjatë 2–3 minutave të para pas një injeksioni intravenoz të shpejtë me dozë të lartë, mund të shkaktojë depresion të përkohshëm të frymëmarrjes.[138]

Në doza më të ulëta, nën nivelin anestetik, efektet anësore psikiatrike janë të theksuara. Më të zakonshmet janë disociimi, shtrembërimet pamore dhe mpirja. Të zakonshme (20–50%) janë gjithashtu vështirësia në të folur, hutimi, euforia, përgjumja dhe vështirësia në përqendrim. Halucinacionet raportohen nga 6–10% e njerëzve. Marramendja, shikimi i turbullt, goja e thatë, hipertensioni, të përzierat, rritja ose ulja e temperaturës së trupit dhe skuqja e lëkurës janë efektet e zakonshme (mbi 10%) jo-psikiatrike. Të gjitha këto efekte të padëshiruara janë më të theksuara në fund të injeksionit, pakësohen ndjeshëm pas 40 minutash dhe zhduken plotësisht brenda 4 orësh nga injeksioni.[139]

Toksiciteti hepatik dhe sëmundjet urologjike

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sëmundjet urologjike shfaqen kryesisht te personat që përdorin rregullisht sasi të mëdha ketamine; 20–30% e përdoruesve të shpeshtë kanë ankesa për fshikëzën urinare.[29][140] Këto përfshijnë një sërë çrregullimesh, nga cistiti dhe hidronefroza deri te dështimi i veshkave.[141] Simptomat tipike të cistitit të shkaktuar nga ketamina janë urinimi i shpeshtë (Polakiuria), urinimi i dhimbshëm dhe urgjenca urinare, ndonjëherë të shoqëruara me dhimbje gjatë urinimit dhe gjak në urinë (hematuri).[142] Dëmtimi i murit të fshikëzës ka ngjashmëri si me cistitin intersticial, ashtu edhe me atë eozinofilik. Muri trashet dhe kapaciteti funksional i fshikëzës mund të jetë vetëm 10–150 mL.[141] Studimet tregojnë se cistiti i shkaktuar nga ketamina vjen si pasojë e ndërveprimit të drejtpërdrejtë të ketaminës dhe metabolitëve të saj me urotelin, duke dëmtuar qelizat epiteliale të veshjes së fshikëzës dhe duke rritur përshkueshmërinë e barrierës uroteliale, çka shkakton simptomat klinike.[143]

Trajtimi i cistitit të shkaktuar nga ketamina fillon me ndërprerjen e përdorimit të ketaminës. Më pas përdoren antiinflamatorë josteroidë dhe antikolinergjikë dhe, nëse përgjigjja është e pamjaftueshme, tramadoli. Trajtimet e linjës së dytë përfshijnë agjentë që mbrojnë epitelin, si pentozan polisulfati oral ose instilimi intravezikal i acidit hialuronik. Toksina botulinike intravezikale është gjithashtu e dobishme.[141] Disa studime tregojnë gjithashtu se epigalokatekina-3-galati (EGCG) mund të zbusë mosfunksionimin e fshikëzës në cistitin e shkaktuar nga ketamina, duke normalizuar raportin kolagjen-muskul dhe duke rikthyer kapacitetin e depozitimit të urinës.[144]

Hepatotoksiciteti (toksiciteti për mëlçinë) i ketaminës shfaqet me doza më të larta dhe përdorim të përsëritur. Në një grup përdoruesish kronikë të dozave të larta të ketaminës, shpeshtësia e dëmtimit të mëlçisë u raportua të ishte rreth 10%.[145] Ka raportime rastesh për rritje të enzimave të mëlçisë gjatë trajtimit me ketaminë për dhimbje kronike.[141] Abuzimi kronik me ketaminë është shoqëruar gjithashtu me kolikë biliare,[146] kaheksi, sëmundje gastrointestinale, çrregullime hepatobiliare dhe dëmtim akut të veshkave.[147]

Përvoja afër vdekjes

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shumica e njerëzve që arritën t’i kujtonin ëndrrat gjatë anestezisë me ketaminë raportojnë përvoja afër vdekjes kur përdoret përkufizimi më i gjerë i mundshëm i tyre.[148] Ketamina mund të riprodhojë tipare që zakonisht janë lidhur me përvojat afër vdekjes.[149] Një studim i gjerë i vitit 2019 zbuloi se raportet e shkruara për përvojat me ketaminë ngjasonin shumë me raportet e shkruara për përvojat afër vdekjes, krahasuar me raportet e tjera të shkruara për përvojat me droga.[150]

Varësia dhe toleranca

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Megjithëse nuk ka prova se ketamina mund të shkaktojë varësi fizike, disa njerëz që e përdorin rregullisht mund të bëhen të varur prej saj. Eksperimentet me kafshë e konfirmojnë gjithashtu rrezikun e keqpërdorimit.[23] Përveç kësaj, fillimi i shpejtë i efekteve pas insuflacionit mund të rrisë mundësinë e përdorimit të saj si drogë rekreative. Kohëzgjatja e shkurtër e efekteve nxit përdorimin e përsëritur e të dendur. Toleranca ndaj ketaminës zhvillohet shpejt, edhe kur ajo përdoret vazhdimisht për qëllime mjekësore, duke nxitur përdorimin e dozave më të larta. Disa përdorues kanë raportuar simptoma të abstinencës, kryesisht ankth, dridhje, djersitje dhe palpitacione, kur janë përpjekur ta ndërpresin përdorimin; megjithatë, këto efekte nuk janë matur kurrë në mënyrë objektive siç janë matur simptomat fizike të abstinencës nga droga si opioidet ose benzodiazepinat.[23]

Dëmtimi i trurit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pavarësisht përfitimeve lehtësuese që mund të sjellin kurse të planifikuara terapie për pacientët me sëmundje të rënda, dihet se keqpërdorimi afatgjatë i ketaminës shkakton dëmtim të trurit, përfshirë zvogëlimin e lëndës së bardhë dhe të lëndës gri, të vërejtur në imazhet MRI, si dhe atrofi të vërejtur në skanimet CT.[151] Te përdoruesit e shpeshtë rekreativë të ketaminës janë vërejtur mangësi njohëse, si dhe rritje e disociimit dhe e deluzioneve.[152]

Ketamina fuqizon efektet qetësuese të Propofolit[153] dhe midazolamit.[154] Naltreksoni fuqizon efektet psikotomimetike të një doze të ulët ketamine,[155] ndërsa lamotrigina[100] dhe nimodipina[101] i zvogëlojnë ato. Klonidina pakëson shtimin e pështymëzimit, rrahjeve të zemrës dhe presionit të gjakut gjatë anestezisë me ketaminë, si dhe ul shpeshtësinë e maktheve.[156]

Vëzhgimet klinike sugjerojnë se benzodiazepinat mund t’i pakësojnë efektet antidepresive të ketaminës.[157] Duket se shumica e antidepresivëve të zakonshëm mund të kombinohen në mënyrë të sigurt me ketaminën.[157]

Shoqëria dhe kultura

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Megjithëse ketamina tregtohet ligjërisht në shumë vende të botës,[158] ajo është gjithashtu një substancë e kontrolluar [en] në shumë vende.[7]

  • Në Australi, ketamina renditet si drogë e kontrolluar e Listës 8 sipas Standardit për planifikimin uniform të barnave dhe helmeve [en] (tetor 2015).[159]
  • Në Kanada, ketamina është klasifikuar si narkotik i Listës I që nga viti 2005.[160]
  • Në dhjetor 2013, qeveria e Indisë, si përgjigje ndaj rritjes së përdorimit rekreativ dhe përdorimit të ketaminës si drogë për përdhunimin gjatë takimeve, e përfshiu atë në Listën X të Rregullave për Barnat dhe Kozmetikën të vitit 1945, duke kërkuar licencë të posaçme për shitjen dhe mbajtjen e regjistrave të të gjitha shitjeve për dy vjet.[161][162]
  • Në Mbretërinë e Bashkuar, më 12 shkurt 2014, ketamina u klasifikua si drogë e klasës B sipas Ligjit për Keqpërdorimin e Drogave të vitit 1971.[163][164] Në vitin 2025, Ministria e Brendshme kërkoi rishikimin e klasifikimit, me synimin për ta kaluar në klasën A, duke u bazuar në rritjen e përdorimit rekreativ dhe pasojat negative shëndetësore.[165]
  • Rritja e përdorimit rekreativ bëri që ketamina të përfshihej në Listën III të Ligjit për Substancat e Kontrolluara të Shteteve të Bashkuara në gusht 1999.[166][167]

Përdorimi rekreativ

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Hidrokloruri i ketaminës mbi një pllakë qelqi

Në doza më të ulëta se ato anestezike, ketamina shkakton një gjendje disociimi (psikologji), e karakterizuar nga ndjenja e shkëputjes nga trupi fizik dhe bota e jashtme, e njohur si Depersonalizimi [en] dhe Derealizimi [en].[168] Në doza mjaft të larta, përdoruesit mund të përjetojnë atë që quhet "K-hole [en]", një gjendje disociimi me halucinacione pamore dhe dëgjimore.[169] John C. Lilly, Marcia Moore [en] dhe D. M. Turner [en], ndër të tjerë, kanë shkruar gjerësisht për përvojat e tyre entheogjene dhe psikonautike me ketaminën.[170] Turner vdiq para kohe nga mbytja, gjatë përdorimit të supozuar të ketaminës pa mbikëqyrje.[171]

Përdorimi rekreativ i ketaminës është lidhur me vdekje në mbarë botën; në Angli dhe Uells u regjistruan më shumë se 90 vdekje gjatë viteve 2005–2013.[172] Ato përfshijnë helmime aksidentale, mbytje, aksidente trafiku dhe vetëvrasje.[172] Shumica e të vdekurve ishin të rinj.[173] Disa muaj pasi u gjet i vdekur në vaskën e tij me hidromasazh, u bë e ditur se vdekja e aktorit Matthew Perry nga mbytja, në tetor 2023, ishte shkaktuar nga mbidoza e ketaminës; megjithëse ishin të pranishëm edhe faktorë të tjerë, efektet akute të ketaminës u përcaktuan si shkaku kryesor i vdekjes.[174] Për shkak të aftësisë së saj për të shkaktuar konfuzion dhe amnezi anterograde [en], ketamina është përdorur për përdhunim gjatë takimeve.[175][176]

Një meta-analizë e vitit 2023 zbuloi se ketamina racemike, veçanërisht në doza më të larta, është më efektive se esketamina në uljen e rëndesës së depresionit, me përfitime më të qëndrueshme me kalimin e kohës.[31] Asnjë biomarker nuk është vërtetuar se parashikon përgjigjen antidepresive ndaj ketaminës; ajo mund të modifikojë qarqet nervore dhe rrugët inflamatore që lidhen me depresionin.[177]

Ketamina duket se sjell ulje të shpejtë (<12 orë) dhe të qëndrueshme (deri në 1–2 javë) të ankthit në mjedise të ndryshme klinike. Përmirësimet lidhen me përmirësimin e depresionit, por jo me shkëputjen maksimale nga realiteti.[178] Ketamina ka treguar potencial për lehtësim të shpejtë dhe të tolerueshëm të simptomave të çrregullimit obsesiv-kompulsiv, por provat janë të kufizuara dhe jokonsistente.[179][180]

Disa rishikime sistematike dhe meta-analiza sugjerojnë se ketamina mund të sjellë ulje afatshkurtër (rreth 24 orë) të simptomave të çrregullimit të stresit pas-traumatik, por cilësia e përgjithshme e provave është e ulët, efektet afatgjata janë të paqarta dhe shfaqen efekte anësore.[181]

Ketamina duket premtuese për uljen afatshkurtër të simptomave të tërheqjes dhe dëshirës për drogë, si dhe për përmirësimin e abstinencës te çrregullimet e përdorimit të substancave, veçanërisht kur kombinohet me terapi. Megjithatë, provat mbeten të kufizuara dhe heterogjene, ndërsa shqetësimet për dozimin optimal, sigurinë afatgjatë dhe rrezikun e keqpërdorimit nuk janë zgjidhur.

Ketamina, veçanërisht kur kombinohet me psikoterapi, mund të ndihmojë në uljen e përdorimit të alkoolit dhe kokainës, por provat janë të kufizuara, të përziera dhe me cilësi të ulët; rezultatet për opioidet nuk janë përfundimtare.[182]

Psikiatrja kritike britanike Joanna Moncrieff ka kritikuar përdorimin dhe studimin e ketaminës dhe barnave të ngjashme, si drogat psikedelike, për trajtimin e çrregullimeve psikiatrike. Ajo ka vënë në dukje shqetësime, ndër të tjera, për entuziazmin e tepruar rreth këtyre barnave, teoritë e diskutueshme të bazuara në biologji për përfitimet e tyre, kufijtë e paqartë mes përdorimit mjekësor dhe atij rekreativ, të metat në rezultatet e provave klinike, konfliktet financiare të interesit, efektet e forta të pritshmërisë dhe përgjigjet e mëdha ndaj placebos, përfitimet e vogla dhe afatshkurtra krahasuar me placebon, si dhe mundësinë e përvojave të vështira dhe efekteve të padëshiruara.[183]

Përdorimi veterinar

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Një flakon bosh me ketaminë, që përdoret nga veterinerët për injeksion

Në anestezinë veterinare, ketamina përdoret shpesh për efektet e saj anestezike dhe analgjezike te macet,[184] qentë,[185] lepujt, minjtë dhe kafshë të tjera të vogla.[186][187] Ajo përdoret shpesh për induksionin dhe mirëmbajtjen e anestezisë te kuajt. Ketamina është një përbërës i rëndësishëm i "koktejit për brejtës", një përzierje barnash që përdoret për anestezimin e brejtësve. Veterinerët shpesh e përdorin ketaminën me barna qetësuese për të arritur anestezi dhe analgjezi të balancuar, si dhe në infuzion me shpejtësi konstante për të ndihmuar në parandalimin e rritjes së ndjeshmërisë ndaj dhimbjes. Ketamina përdoret gjithashtu për trajtimin e dhimbjes te kafshët e mëdha. Ajo është agjenti kryesor anestezik intravenoz që përdoret në kirurgjinë e kuajve, shpesh në kombinim me detomidinën dhe tiopentalin, ose ndonjëherë me guaifenesinën.[188]

Ketamina duket se nuk shkakton qetësim ose anestezi te kërmijtë. Përkundrazi, duket se ka efekt ngacmues.[189]

  1. ↑ Morton IK, Hall JM (2012-12-06). Concise Dictionary of Pharmacological Agents: Properties and Synonyms (në anglisht). Springer Science & Business Media. fq. 159–. ISBN 978-94-011-4439-1. Arkivuar nga origjinali më 2017-04-11.
  2. ↑ "Ketamine (Ketalar) Use During Pregnancy". Drugs.com (në anglisht). 2019-11-22. Arkivuar nga origjinali më 2020-06-26. Marrë më 2020-05-18.
  3. ↑ "Drug Scheduling" (në anglisht). U.S. Administrata e Kontrollit të Drogës. Arkivuar nga origjinali më 2024-04-08. Marrë më 2023-12-29. Ketamina është e listuar në Listën III.
  4. ↑ Huang M, Lin S (2020). "Ketamine Abuse: Past and Present". Ketamine (në anglisht). fq. 1–14. doi:10.1007/978-981-15-2902-3_1. ISBN 978-981-15-2901-6.
  5. ↑ Bell RF, Eccleston C, Kalso EA (qershor 2017). "Ketamine as an adjuvant to opioids for cancer pain" (PDF). The Cochrane Database of Systematic Reviews (në anglisht). 6 (9) CD003351. doi:10.1002/14651858.CD003351.pub3. PMC 6481583. PMID 28657160. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 2024-01-12. Marrë më 2018-09-10.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  6. ↑ Moyse DW, Kaye AD, Diaz JH, Qadri MY, Lindsay D, Pyati S (mars 2017). "Perioperative Ketamine Administration for Thoracotomy Pain". Pain Physician (në anglisht). 20 (3): 173–184. PMID 28339431.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Mathew SJ, Zarate Jr CA (2016-11-25). Ketamine for Treatment-Resistant Depression: The First Decade of Progress (në anglisht). Springer. fq. 8–10, 14–22. ISBN 978-3-319-42925-0. Arkivuar nga origjinali më 2017-09-08.
  8. ↑ Brayfield A, red. (2017-01-09). "Ketamine Hydrochloride: Martindale: The Complete Drug Reference". MedicinesComplete (në anglisht). London, UK: Pharmaceutical Press. Arkivuar nga origjinali më 2021-08-28. Marrë më 2017-08-24.
  9. ↑ "Ketalar®, Injektionsvätska, lösning 50 mg/ml" (në suedisht). FASS. 2023-11-30. Marrë më 2026-07-27.
  10. 1 2 Kintz P (2014-03-22). Toxicological Aspects of Drug-Facilitated Crimes (në anglisht). Elsevier Science. fq. 87–. ISBN 978-0-12-416969-2. Arkivuar nga origjinali më 2017-09-08.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Marland S, Ellerton J, Andolfatto G, Strapazzon G, Thomassen O, Brandner B, Weatherall A, Paal P (qershor 2013). "Ketamine: use in anesthesia". CNS Neurosci Ther (në anglisht). 19 (6): 381–9. doi:10.1111/cns.12072. PMC 6493613. PMID 23521979.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  12. 1 2 3 4 5 6 7 Hashimoto K (tetor 2019). "Rapid-acting antidepressant ketamine, its metabolites and other candidates: A historical overview and future perspective". Psychiatry and Clinical Neurosciences (në anglisht). 73 (10): 613–627. doi:10.1111/pcn.12902. PMC 6851782. PMID 31215725.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  13. 1 2 Dayton PG, Stiller RL, Cook DR, Perel JM (1983). "The binding of ketamine to plasma proteins: emphasis on human plasma". Eur J Clin Pharmacol (në anglisht). 24 (6): 825–31. doi:10.1007/BF00607095. PMID 6884418. S2CID 807011.
  14. ↑ Hijazi Y, Boulieu R (korrik 2002). "Contribution of CYP3A4, CYP2B6, and CYP2C9 isoforms to N-demethylation of ketamine in human liver microsomes". Drug Metabolism and Disposition (në anglisht). 30 (7): 853–8. doi:10.1124/dmd.30.7.853. PMID 12065445. S2CID 15787750.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  15. 1 2 3 4 Rao LK, Flaker AM, Friedel CC, Kharasch ED (dhjetor 2016). "Role of Cytochrome P4502B6 Polymorphisms in Ketamine Metabolism and Clearance". Anesthesiology (në anglisht). 125 (6): 1103–1112. doi:10.1097/ALN.0000000000001392. PMID 27763887. S2CID 41380105.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  16. 1 2 3 4 5 6 7 8 Sinner B, Graf BM (2008). "Ketamine". përmbledhur nga Schüttler J, Schwilden H (red.). Modern Anesthetics. Handbook of Experimental Pharmacology (në anglisht). Vëll. 182. fq. 313–33. doi:10.1007/978-3-540-74806-9_15. ISBN 978-3-540-72813-9. PMID 18175098.
  17. 1 2 3 4 5 6 7 8 Quibell R, Prommer EE, Mihalyo M, Twycross R, Wilcock A (mars 2011). "Ketamine*". Journal of Pain and Symptom Management (Therapeutic Review) (në anglisht). 41 (3): 640–9. doi:10.1016/j.jpainsymman.2011.01.001. PMID 21419322. Arkivuar nga origjinali më 2018-09-16. Marrë më 2014-07-28.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  18. 1 2 3 Chang T, Glazko AJ (1974). "Biotransformation and disposition of ketamine". Int Anesthesiol Clin (në anglisht). 12 (2): 157–77. doi:10.1097/00004311-197412020-00018. PMID 4603048. S2CID 30723730.
  19. ↑ Sass W, Fusari S (1977). "Ketamine". Analytical Profiles of Drug Substances (në anglisht). Vëll. 6. Academic Press. fq. 297–322. doi:10.1016/S0099-5428(08)60347-0. ISBN 978-0-12-260806-3.
  20. ↑ "Ketamine". PubChem (në anglisht). U.S. National Library of Medicine. Marrë më 2025-05-22.
  21. 1 2 Sachdeva B, Sachdeva P, Ghosh S, Ahmad F, Sinha JK (mars 2023). "Ketamine as a therapeutic agent in major depressive disorder and posttraumatic stress disorder: Potential medicinal and deleterious effects". Ibrain (në anglisht). 9 (1): 90–101. doi:10.1002/ibra.12094. ISSN 2769-2795. PMC 10528797. PMID 37786516. S2CID 257117630.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  22. 1 2 3 Green SM, Roback MG, Kennedy RM, Krauss B (maj 2011). "Clinical practice guideline for emergency department ketamine dissociative sedation: 2011 update". Annals of Emergency Medicine (në anglisht). 57 (5): 449–461. doi:10.1016/j.annemergmed.2010.11.030. PMID 21256625.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  23. 1 2 3 Morgan CJ, Curran HV (janar 2012). "Ketamine use: a review". Addiction (në anglisht). 107 (1): 27–38. doi:10.1111/j.1360-0443.2011.03576.x. PMID 21777321. S2CID 11064759.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  24. ↑ Marcantoni WS, Akoumba BS, Wassef M, Mayrand J, Lai H, Richard-Devantoy S, Beauchamp S (dhjetor 2020). "A systematic review and meta-analysis of the efficacy of intravenous ketamine infusion for treatment resistant depression: January 2009 – January 2019". J Affect Disord (në anglisht). 277: 831–841. doi:10.1016/j.jad.2020.09.007. PMID 33065824. S2CID 223557698.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  25. 1 2 Swainson J, McGirr A, Blier P, Brietzke E, Richard-Devantoy S, Ravindran N, Blier J, Beaulieu S, Frey BN, Kennedy SH, McIntyre RS, Milev RV, Parikh SV, Schaffer A, Taylor VH, Tourjman V, van Ameringen M, Yatham LN, Ravindran AV, Lam RW (nëntor 2020). "The Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) Task Force Recommendations for the Use of Racemic Ketamine in Adults with Major Depressive Disorder: Recommandations Du Groupe De Travail Du Réseau Canadien Pour Les Traitements De L'humeur Et De L'anxiété (Canmat) Concernant L'utilisation De La Kétamine Racémique Chez Les Adultes Souffrant De Trouble Dépressif Majeur". Can J Psychiatry (në anglisht). 66 (2): 113–125. doi:10.1177/0706743720970860. PMC 7918868. PMID 33174760.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  26. ↑ Bobo WV, Riva-Posse P, Goes FS, Parikh SV (prill 2020). "Next-Step Treatment Considerations for Patients With Treatment-Resistant Depression That Responds to Low-Dose Intravenous Ketamine". Focus (Am Psychiatr Publ) (në anglisht). 18 (2): 181–192. doi:10.1176/appi.focus.20190048. PMC 7587874. PMID 33162856.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  27. ↑ Orhurhu VJ, Vashisht R, Claus LE, Cohen SP (prill 2022). "Ketamine toxicity". StatPearls (në anglisht). Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. PMID 31082131. Arkivuar nga origjinali më 2022-05-16. Marrë më 2022-08-18.{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  28. 1 2 3 Peltoniemi MA, Hagelberg NM, Olkkola KT, Saari TI (shtator 2016). "Ketamine: A Review of Clinical Pharmacokinetics and Pharmacodynamics in Anesthesia and Pain Therapy". Clinical Pharmacokinetics (në anglisht). 55 (9): 1059–77. doi:10.1007/s40262-016-0383-6. PMID 27028535. S2CID 5078489.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  29. 1 2 3 4 5 6 Cohen SP, Bhatia A, Buvanendran A, Schwenk ES, Wasan AD, Hurley RW, Viscusi ER, Narouze S, Davis FN, Ritchie EC, Lubenow TR, Hooten WM (korrik 2018). "Consensus Guidelines on the Use of Intravenous Ketamine Infusions for Chronic Pain From the American Society of Regional Anesthesia and Pain Medicine, the American Academy of Pain Medicine, and the American Society of Anesthesiologists". Reg Anesth Pain Med (në anglisht). 43 (5): 521–546. doi:10.1097/AAP.0000000000000808. PMC 6023575. PMID 29870458.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  30. 1 2 Domino EF (shtator 2010). "Taming the ketamine tiger. 1965". Anesthesiology (në anglisht). 113 (3): 678–84. doi:10.1097/ALN.0b013e3181ed09a2. PMID 20693870.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  31. 1 2 3 Nikolin S, Rodgers A, Schwaab A, Bahji A, Zarate C, Vazquez G, Loo C (gusht 2023). "Ketamine for the treatment of major depression: a systematic review and meta-analysis". eClinicalMedicine (në anglisht). 62 102127. doi:10.1016/j.eclinm.2023.102127. PMC 10430179. PMID 37593223.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  32. ↑ World Health Organization (2023). The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023) (në anglisht). Geneva: World Health Organization. hdl:10665/371090. WHO/MHP/HPS/EML/2023.02.
  33. ↑ "Ketamine Injection". Drugs.com (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2014-12-10. Marrë më 2014-12-01.
  34. 1 2 Sachdeva B, Sachdeva P, Ghosh S, Ahmad F, Sinha JK (mars 2023). "Ketamine as a therapeutic agent in major depressive disorder and posttraumatic stress disorder: Potential medicinal and deleterious effects". Ibrain (në anglisht). 9 (1): 90–101. doi:10.1002/ibra.12094. ISSN 2769-2795. PMC 10528797. PMID 37786516. S2CID 257117630.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  35. 1 2 Li L, Vlisides PE (2016). "Ketamine: 50 Years of Modulating the Mind". Frontiers in Human Neuroscience (në anglisht). 10 612. doi:10.3389/fnhum.2016.00612. PMC 5126726. PMID 27965560.
  36. ↑ Domino EF (shtator 2010). "Taming the ketamine tiger. 1965". Anesthesiology (në anglisht). 113 (3): 678–684. doi:10.1097/ALN.0b013e3181ed09a2. PMID 20693870.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  37. ↑ "Ketamine" (në anglisht). Center for Substance Abuse Research (CESAR); Universiteti i Merilendit, College Park. 2013-10-29. Arkivuar nga origjinali më 2013-11-12. Marrë më 2014-07-27.
  38. ↑ Dsquared (2019-02-07). "A Brief History of Ketamine | Delray Center for Healing" (në anglisht). Marrë më 2026-10-22.
  39. ↑ Berman RM, Cappiello A, Anand A, Oren DA, Heninger GR, Charney DS, Krystal JH (shkurt 2000). "Antidepressant effects of ketamine in depressed patients". Biol Psychiatry (në anglisht). 47 (4): 351–4. doi:10.1016/s0006-3223(99)00230-9. PMID 10686270. S2CID 43438286.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  40. ↑ Singh I, Morgan C, Curran V, Nutt D, Schlag A, McShane R (maj 2017). "Ketamine treatment for depression: opportunities for clinical innovation and ethical foresight". The Lancet. Psychiatry (në anglisht). 4 (5): 419–426. doi:10.1016/S2215-0366(17)30102-5. hdl:10871/30208. PMID 28395988. S2CID 28186580. Arkivuar nga origjinali më 2019-03-09. Marrë më 2018-09-10.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  41. ↑ Chaffrey J (2022-03-16). "Yale Researchers Study Potential Treatment for Depression in Patients With Parkinson's Disease". NBC Connecticut (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2022-03-19. Marrë më 2022-03-19.
  42. ↑ Dhir A (janar 2017). "Investigational drugs for treating major depressive disorder". Expert Opinion on Investigational Drugs (në anglisht). 26 (1): 9–24. doi:10.1080/13543784.2017.1267727. PMID 27960559. S2CID 45232796.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  43. ↑ Krüger AD (1998). "[Current aspects of using ketamine in childhood]". Anaesthesiologie und Reanimation (në gjermanisht). 23 (3): 64–71. PMID 9707751.
  44. ↑ Sachdeva B, Sachdeva P, Ghosh S, Ahmad F, Sinha JK (mars 2023). "Ketamine as a therapeutic agent in major depressive disorder and posttraumatic stress disorder: Potential medicinal and deleterious effects". Ibrain (në anglisht). 9 (1): 90–101. doi:10.1002/ibra.12094. ISSN 2769-2795. PMC 10528797. PMID 37786516. S2CID 257117630.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  45. ↑ Chankvetadze B, Burjanadze N, Breitkreutz J, Bergander K, Bergenthal D, Kataeva O, Fröhlich R, Luftmann H, Blaschke G (2002). "Mechanistic study on the opposite migration order of the enantiomers of ketamine with α- and β-cyclodextrin in capillary electrophoresis". Journal of Separation Science (në anglisht). 25 (15–17): 1155–1166. doi:10.1002/1615-9314(20021101)25:15/17<1155::AID-JSSC1155>3.0.CO;2-M.
  46. ↑ Feng N, Vollenweider FX, Minder EI, Rentsch K, Grampp T, Vonderschmitt DJ. Development of a gas chromatography-mass spectrometry method for determination of ketamine in plasma and its application to human samples. Ther. Drug Monit. 17: 95–100, 1995.
  47. ↑ Parkin MC, Turfus SC, Smith NW, Halket JM, Braithwaite RA, Elliott SP, Osselton MD, Cowan DA, Kicman AT. Detection of ketamine and its metabolites in urine by ultra-high-pressure liquid chromatography-tandem mass spectrometry. J. Chrom. B 876: 137–142, 2008.
  48. ↑ R. Baselt, Disposition of Toxic Drugs and Chemicals in Man, 8th edition, Biomedical Publications, Foster City, CA, 2008, pp. 806–808.
  49. 1 2 3 4 5 Zanos P, Moaddel R, Morris PJ, Riggs LM, Highland JN, Georgiou P, Pereira EF, Albuquerque EX, Thomas CJ, Zarate CA, Gould TD (korrik 2018). "Ketamine and Ketamine Metabolite Pharmacology: Insights into Therapeutic Mechanisms". Pharmacol Rev (në anglisht). 70 (3): 621–660. doi:10.1124/pr.117.015198. PMC 6020109. PMID 29945898.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  50. 1 2 Garay R, Zarate CA, Cavero I, Kim YK, Charpeaud T, Skolnick P (tetor 2018). "The development of glutamate-based antidepressants is taking longer than expected". Drug Discovery Today (në anglisht). 23 (10): 1689–1692. doi:10.1016/j.drudis.2018.02.006. PMC 6211562. PMID 29501913.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  51. 1 2 Moaddel R, Abdrakhmanova G, Kozak J, Jozwiak K, Toll L, Jimenez L, Rosenberg A, Tran T, Xiao Y, Zarate CA, Wainer IW (janar 2013). "Sub-anesthetic concentrations of (R,S)-ketamine metabolites inhibit acetylcholine-evoked currents in α7 nicotinic acetylcholine receptors". Eur J Pharmacol (në anglisht). 698 (1–3): 228–34. doi:10.1016/j.ejphar.2012.11.023. PMC 3534778. PMID 23183107.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  52. ↑ "Arketamine – Jiangsu Hengrui Medicine – AdisInsight" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2021-04-13. Marrë më 2019-11-13.
  53. 1 2 3 4 5 Zanos P, Gould TD (prill 2018). "Mechanisms of ketamine action as an antidepressant". Molecular Psychiatry (në anglisht). 23 (4): 801–811. doi:10.1038/mp.2017.255. PMC 5999402. PMID 29532791.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  54. ↑ Kim D, Cheong E, Shin HS (qershor 2018). "Overcoming Depression by Inhibition of Neural Burst Firing". Neuron (në anglisht). 98 (5): 878–879. doi:10.1016/j.neuron.2018.05.032. PMID 29879390.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  55. ↑ Yang Y, Cui Y, Sang K, Dong Y, Ni Z, Ma S, Hu H (shkurt 2018). "Ketamine blocks bursting in the lateral habenula to rapidly relieve depression". Nature (në anglisht). 554 (7692): 317–322. Bibcode:2018Natur.554..317Y. doi:10.1038/nature25509. PMID 29446381. S2CID 3334820.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  56. ↑ Zanos P, Thompson SM, Duman RS, Zarate CA, Gould TD (mars 2018). "Convergent Mechanisms Underlying Rapid Antidepressant Action". CNS Drugs (në anglisht). 32 (3): 197–227. doi:10.1007/s40263-018-0492-x. PMC 6005380. PMID 29516301.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  57. 1 2 Molero P, Ramos-Quiroga JA, Martin-Santos R, Calvo-Sánchez E, Gutiérrez-Rojas L, Meana JJ (maj 2018). "Antidepressant Efficacy and Tolerability of Ketamine and Esketamine: A Critical Review". CNS Drugs (në anglisht). 32 (5): 411–420. doi:10.1007/s40263-018-0519-3. PMID 29736744. S2CID 13679905.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  58. ↑ Gilbert JR, Yarrington JS, Wills KE, Nugent AC, Zarate CA (gusht 2018). "Glutamatergic Signaling Drives Ketamine-Mediated Response in Depression: Evidence from Dynamic Causal Modeling". The International Journal of Neuropsychopharmacology (në anglisht). 21 (8): 740–747. doi:10.1093/ijnp/pyy041. PMC 6070027. PMID 29668918.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  59. ↑ Björkholm C, Monteggia LM (mars 2016). "BDNF – a key transducer of antidepressant effects". Neuropharmacology (në anglisht). 102: 72–79. doi:10.1016/j.neuropharm.2015.10.034. PMC 4763983. PMID 26519901.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  60. ↑ Castrén E, Kojima M (janar 2017). "Brain-derived neurotrophic factor in mood disorders and antidepressant treatments". Neurobiology of Disease (në anglisht). 97 (Pt B): 119–126. doi:10.1016/j.nbd.2016.07.010. hdl:10138/311483. PMID 27425886. S2CID 644350.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  61. ↑ Morris PJ, Moaddel R, Zanos P, Moore CE, Gould TD, Zarate CA, Thomas CJ (shtator 2017). "Synthesis and N-Methyl-d-aspartate (NMDA) Receptor Activity of Ketamine Metabolites". Organic Letters (në anglisht). 19 (17): 4572–4575. doi:10.1021/acs.orglett.7b02177. PMC 5641405. PMID 28829612.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  62. 1 2 3 4 Roth BL, Gibbons S, Arunotayanun W, Huang XP, Setola V, Treble R, Iversen L (2013). "The ketamine analogue methoxetamine and 3- and 4-methoxy analogues of phencyclidine are high affinity and selective ligands for the glutamate NMDA receptor". PLOS ONE (në anglisht). 8 (3) e59334. Bibcode:2013PLoSO...859334R. doi:10.1371/journal.pone.0059334. PMC 3602154. PMID 23527166.
  63. 1 2 Hirota K, Okawa H, Appadu BL, Grandy DK, Devi LA, Lambert DG (janar 1999). "Stereoselective interaction of ketamine with recombinant mu, kappa, and delta opioid receptors expressed in Chinese hamster ovary cells". Anesthesiology (në anglisht). 90 (1): 174–82. doi:10.1097/00000542-199901000-00023. PMID 9915326.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  64. ↑ Hirota K, Sikand KS, Lambert DG (1999). "Interaction of ketamine with mu2 opioid receptors in SH-SY5Y human neuroblastoma cells". Journal of Anesthesia (në anglisht). 13 (2): 107–9. doi:10.1007/s005400050035. PMID 14530949. S2CID 9322174.
  65. ↑ Nemeth CL, Paine TA, Rittiner JE, Béguin C, Carroll FI, Roth BL, Cohen BM, Carlezon WA (qershor 2010). "Role of kappa-opioid receptors in the effects of salvinorin A and ketamine on attention in rats". Psychopharmacology (Berl) (në anglisht). 210 (2): 263–74. doi:10.1007/s00213-010-1834-7. PMC 2869248. PMID 20358363.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  66. ↑ Robson MJ, Elliott M, Seminerio MJ, Matsumoto RR (prill 2012). "Evaluation of sigma (σ) receptors in the antidepressant-like effects of ketamine in vitro and in vivo". Eur Neuropsychopharmacol (në anglisht). 22 (4): 308–17. doi:10.1016/j.euroneuro.2011.08.002. PMID 21911285. S2CID 24494428.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  67. 1 2 Kapur S, Seeman P (2002). "NMDA receptor antagonists ketamine and PCP have direct effects on the dopamine D(2) and serotonin 5-HT(2)receptors-implications for models of schizophrenia". Molecular Psychiatry (në anglisht). 7 (8): 837–44. doi:10.1038/sj.mp.4001093. PMID 12232776.
  68. 1 2 3 4 5 Can A, Zanos P, Moaddel R, Kang HJ, Dossou KS, Wainer IW, Cheer JF, Frost DO, Huang XP, Gould TD (tetor 2016). "Effects of Ketamine and Ketamine Metabolites on Evoked Striatal Dopamine Release, Dopamine Receptors, and Monoamine Transporters". The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics (në anglisht). 359 (1): 159–70. doi:10.1124/jpet.116.235838. PMC 5034706. PMID 27469513.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  69. 1 2 Jordan S, Chen R, Fernalld R, Johnson J, Regardie K, Kambayashi J, Tadori Y, Kitagawa H, Kikuchi T (korrik 2006). "In vitro biochemical evidence that the psychotomimetics phencyclidine, ketamine and dizocilpine (MK-801) are inactive at cloned human and rat dopamine D2 receptors". European Journal of Pharmacology (në anglisht). 540 (1–3): 53–6. doi:10.1016/j.ejphar.2006.04.026. PMID 16730695.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  70. ↑ Hirota K, Hashimoto Y, Lambert DG (dhjetor 2002). "Interaction of intravenous anesthetics with recombinant human M1-M3 muscarinic receptors expressed in chinese hamster ovary cells". Anesth Analg (në anglisht). 95 (6): 1607–10, table of contents. doi:10.1097/00000539-200212000-00025. PMID 12456425. S2CID 25643394.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  71. 1 2 3 4 5 6 Yamakura T, Chavez-Noriega LE, Harris RA (prill 2000). "Subunit-dependent inhibition of human neuronal nicotinic acetylcholine receptors and other ligand-gated ion channels by dissociative anesthetics ketamine and dizocilpine". Anesthesiology (në anglisht). 92 (4): 1144–53. doi:10.1097/00000542-200004000-00033. PMID 10754635. S2CID 23651917.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  72. ↑ Ho MF, Correia C, Ingle JN, Kaddurah-Daouk R, Wang L, Kaufmann SH, Weinshilboum RM (qershor 2018). "Ketamine and ketamine metabolites as novel estrogen receptor ligands: Induction of cytochrome P450 and AMPA glutamate receptor gene expression". Biochemical Pharmacology (në anglisht). 152: 279–292. doi:10.1016/j.bcp.2018.03.032. PMC 5960634. PMID 29621538.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  73. 1 2 Nishimura M, Sato K, Okada T, Yoshiya I, Schloss P, Shimada S, Tohyama M (mars 1998). "Ketamine inhibits monoamine transporters expressed in human embryonic kidney 293 cells". Anesthesiology (në anglisht). 88 (3): 768–74. doi:10.1097/00000542-199803000-00029. PMID 9523822. S2CID 30159489.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  74. ↑ Zhao Y, Sun L (nëntor 2008). "Antidepressants modulate the in vitro inhibitory effects of propofol and ketamine on norepinephrine and serotonin transporter function". J Clin Neurosci (në anglisht). 15 (11): 1264–9. doi:10.1016/j.jocn.2007.11.007. PMC 2605271. PMID 18815045.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  75. ↑ Chen X, Shu S, Bayliss DA (janar 2009). "HCN1 channel subunits are a molecular substrate for hypnotic actions of ketamine". The Journal of Neuroscience (në anglisht). 29 (3): 600–9. doi:10.1523/JNEUROSCI.3481-08.2009. PMC 2744993. PMID 19158287.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  76. ↑ da Costa FL, Pinto MC, Santos DC, Carobin NV, de Jesus IC, Ferreira LA, Guatimosim S, Silva JF, Castro Junior CJ (dhjetor 2020). "Ketamine potentiates TRPV1 receptor signaling in the peripheral nociceptive pathways". Biochemical Pharmacology (në anglisht). 182 114210. doi:10.1016/j.bcp.2020.114210. PMID 32882205. S2CID 221497233.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  77. 1 2 3 4 Tyler MW, Yourish HB, Ionescu DF, Haggarty SJ (qershor 2017). "Classics in Chemical Neuroscience: Ketamine". ACS Chemical Neuroscience (në anglisht). 8 (6): 1122–1134. doi:10.1021/acschemneuro.7b00074. PMID 28418641.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  78. ↑ Hirota K, Lambert DG (tetor 1996). "Ketamine: its mechanism(s) of action and unusual clinical uses". British Journal of Anaesthesia (në anglisht). 77 (4): 441–4. doi:10.1093/bja/77.4.441. PMID 8942324.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  79. ↑ Orser BA, Pennefather PS, MacDonald JF (prill 1997). "Multiple mechanisms of ketamine blockade of N-methyl-D-aspartate receptors". Anesthesiology (në anglisht). 86 (4): 903–17. doi:10.1097/00000542-199704000-00021. PMID 9105235. S2CID 2164198.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  80. ↑ Lodge D, Mercier MS (shtator 2015). "Ketamine and phencyclidine: the good, the bad, and the unexpected". British Journal of Pharmacology (në anglisht). 172 (17): 4254–76. doi:10.1111/bph.13222. PMC 4556466. PMID 26075331.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  81. 1 2 Kraus C, Rabl U, Vanicek T, Carlberg L, Popovic A, Spies M, Bartova L, Gryglewski G, Papageorgiou K, Lanzenberger R, Willeit M, Winkler D, Rybakowski JK, Kasper S (mars 2017). "Administration of ketamine for unipolar and bipolar depression". International Journal of Psychiatry in Clinical Practice (në anglisht). 21 (1): 2–12. doi:10.1080/13651501.2016.1254802. PMID 28097909. S2CID 35626369.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  82. 1 2 Bartova L, Vogl SE, Stamenkovic M, Praschak-Rieder N, Naderi-Heiden A, Kasper S, Willeit M (nëntor 2015). "Combination of intravenous S-ketamine and oral tranylcypromine in treatment-resistant depression: A report of two cases". European Neuropsychopharmacology (në anglisht). 25 (11): 2183–4. doi:10.1016/j.euroneuro.2015.07.021. PMID 26302763. S2CID 39039021.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  83. ↑ Seeman P, Guan HC (nëntor 2008). "Phencyclidine and glutamate agonist LY379268 stimulate dopamine D2High receptors: D2 basis for schizophrenia". Synapse (në anglisht). 62 (11): 819–28. doi:10.1002/syn.20561. PMID 18720422. S2CID 206519749.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  84. ↑ Seeman P, Guan HC, Hirbec H (gusht 2009). "Dopamine D2High receptors stimulated by phencyclidines, lysergic acid diethylamide, salvinorin A, and modafinil". Synapse (në anglisht). 63 (8): 698–704. doi:10.1002/syn.20647. PMID 19391150. S2CID 17758902.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  85. ↑ The Role of Brain Dopamine (në anglisht). Springer Science & Business Media. 2012-12-06. fq. 23–. ISBN 978-3-642-73897-5.
  86. ↑ Krystal JH, Karper LP, Seibyl JP, Freeman GK, Delaney R, Bremner JD, Heninger GR, Bowers MB, Charney DS (mars 1994). "Subanesthetic effects of the noncompetitive NMDA antagonist, ketamine, in humans. Psychotomimetic, perceptual, cognitive, and neuroendocrine responses". Archives of General Psychiatry (në anglisht). 51 (3): 199–214. doi:10.1001/archpsyc.1994.03950030035004. PMID 8122957.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  87. ↑ Hergovich N, Singer E, Agneter E, Eichler HG, Graselli U, Simhandl C, Jilma B (maj 2001). "Comparison of the effects of ketamine and memantine on prolactin and cortisol release in men. a randomized, double-blind, placebo-controlled trial". Neuropsychopharmacology (në anglisht). 24 (5): 590–3. doi:10.1016/S0893-133X(00)00194-9. PMID 11282259.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  88. 1 2 Rabiner EA (maj 2007). "Imaging of striatal dopamine release elicited with NMDA antagonists: is there anything there to be seen?". Journal of Psychopharmacology (në anglisht). 21 (3): 253–8. doi:10.1177/0269881107077767. PMID 17591653. S2CID 23776189.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  89. 1 2 Sanacora G, Frye MA, McDonald W, Mathew SJ, Turner MS, Schatzberg AF, Summergrad P, Nemeroff CB (prill 2017). "A Consensus Statement on the Use of Ketamine in the Treatment of Mood Disorders". JAMA Psychiatry (në anglisht). 74 (4): 399–405. doi:10.1001/jamapsychiatry.2017.0080. PMID 28249076. S2CID 28320520.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  90. 1 2 Idvall J, Ahlgren I, Aronsen KR, Stenberg P (dhjetor 1979). "Ketamine infusions: pharmacokinetics and clinical effects". Br J Anaesth (në anglisht). 51 (12): 1167–73. doi:10.1093/bja/51.12.1167. PMID 526385.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  91. ↑ Domino EF, Zsigmond EK, Domino LE, Domino KE, Kothary SP, Domino SE (shkurt 1982). "Plasma levels of ketamine and two of its metabolites in surgical patients using a gas chromatographic mass fragmentographic assay". Anesth Analg (në anglisht). 61 (2): 87–92. doi:10.1213/00000539-198202000-00004. PMID 7198883. S2CID 27596215.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  92. ↑ White PF, Schüttler J, Shafer A, Stanski DR, Horai Y, Trevor AJ (shkurt 1985). "Comparative pharmacology of the ketamine isomers. Studies in volunteers". Br J Anaesth (në anglisht). 57 (2): 197–203. doi:10.1093/bja/57.2.197. PMID 3970799.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  93. ↑ Stenberg P, Idvall J (korrik 1981). "Does ketamine metabolite II exist in vivo?". Br J Anaesth (në anglisht). 53 (7): 778. doi:10.1093/bja/53.7.778. PMID 7248132.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  94. ↑ Mao J (2016-04-19). Opioid-Induced Hyperalgesia (në anglisht). CRC Press. fq. 127–. ISBN 978-1-4200-8900-4. Arkivuar nga origjinali më 2017-09-08.
  95. ↑ Li Y, Jackson KA, Slon B, Hardy JR, Franco M, William L, Poon P, Coller JK, Hutchinson MR, Currow DC, Somogyi AA (gusht 2015). "CYP2B6*6 allele and age substantially reduce steady-state ketamine clearance in chronic pain patients: impact on adverse effects". Br J Clin Pharmacol (në anglisht). 80 (2): 276–84. doi:10.1111/bcp.12614. PMC 4541975. PMID 25702819.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  96. 1 2 Rosenbaum SB, Gupta V, Palacios JL (2020). "Ketamine". StatPearls (në anglisht). StatPearls Publishing. PMID 29262083. Arkivuar nga origjinali më 2020-11-12. Marrë më 2020-03-05.
  97. ↑ Heshmati F, Zeinali MB, Noroozinia H, Abbacivash R, Mahoori A (dhjetor 2003). "Use of ketamine in severe status asthmaticus in intensive care unit". Iranian Journal of Allergy, Asthma, and Immunology (në anglisht). 2 (4): 175–80. PMID 17301376. Arkivuar nga origjinali më 2014-10-06.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  98. ↑ Adams HA (dhjetor 1997). "[S-(+)-ketamine. Circulatory interactions during total intravenous anesthesia and analgesia-sedation]" [S-(+)-ketamine. Circulatory interactions during total intravenous anesthesia and analgesia-sedation]. Der Anaesthesist (në gjermanisht). 46 (12): 1081–7. doi:10.1007/s001010050510. PMID 9451493. S2CID 36323023.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  99. ↑ Wong JJ, Lee JH, Turner DA, Rehder KJ (gusht 2014). "A review of the use of adjunctive therapies in severe acute asthma exacerbation in critically ill children". Expert Review of Respiratory Medicine (në anglisht). 8 (4): 423–41. doi:10.1586/17476348.2014.915752. PMID 24993063. S2CID 31435021.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  100. 1 2 3 Anand A, Charney DS, Oren DA, Berman RM, Hu XS, Cappiello A, Krystal JH (mars 2000). "Attenuation of the neuropsychiatric effects of ketamine with lamotrigine: support for hyperglutamatergic effects of N-methyl-D-aspartate receptor antagonists". Arch Gen Psychiatry (në anglisht). 57 (3): 270–6. doi:10.1001/archpsyc.57.3.270. PMID 10711913.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  101. 1 2 3 Krupitsky EM, Burakov AM, Romanova TN, Grinenko NI, Grinenko AY, Fletcher J, Petrakis IL, Krystal JH (dhjetor 2001). "Attenuation of ketamine effects by nimodipine pretreatment in recovering ethanol dependent men: psychopharmacologic implications of the interaction of NMDA and L-type calcium channel antagonists". Neuropsychopharmacology (në anglisht). 25 (6): 936–47. doi:10.1016/S0893-133X(01)00346-3. PMID 11750186.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  102. 1 2 3 4 Barrett W, Buxhoeveden M, Dhillon S (tetor 2020). "Ketamine: a versatile tool for anesthesia and analgesia". Current Opinion in Anesthesiology (në anglisht). 33 (5): 633–638. doi:10.1097/ACO.0000000000000916. PMID 32826629. S2CID 221236545.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  103. ↑ Cohen L, Athaide V, Wickham ME, Doyle-Waters MM, Rose NG, Hohl CM (janar 2015). "The effect of ketamine on intracranial and cerebral perfusion pressure and health outcomes: a systematic review". Annals of Emergency Medicine (në anglisht). 65 (1): 43–51.e2. doi:10.1016/j.annemergmed.2014.06.018. PMID 25064742.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  104. 1 2 3 Kurdi MS, Theerth KA, Deva RS (shtator 2014). "Ketamine: Current applications in anesthesia, pain, and critical care". Anesthesia: Essays and Researches (në anglisht). 8 (3): 283–90. doi:10.4103/0259-1162.143110. PMC 4258981. PMID 25886322.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  105. ↑ Mion G (shtator 2017). "History of anaesthesia: The ketamine story – past, present and future". Eur J Anaesthesiol (në anglisht). 34 (9): 571–575. doi:10.1097/EJA.0000000000000638. PMID 28731926. S2CID 27536846.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  106. ↑ Nickson C (2013-08-07). "Intubation, Hypotension and Shock". Life in the Fastlane (blog) (në anglisht). Critical Care Compendium. Arkivuar nga origjinali më 2014-02-09. Marrë më 2014-04-10.Stampa:Unreliable medical source
  107. ↑ Manley G, Knudson MM, Morabito D, Damron S, Erickson V, Pitts L (tetor 2001). "Hypotension, hypoxia, and head injury: frequency, duration, and consequences". Archives of Surgery (në anglisht). 136 (10): 1118–23. doi:10.1001/archsurg.136.10.1118. PMID 11585502.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  108. ↑ Hemmingsen C, Nielsen JE (nëntor 1991). "Intravenous ketamine for prevention of severe hypotension during spinal anaesthesia". Acta Anaesthesiologica Scandinavica (në anglisht). 35 (8): 755–7. doi:10.1111/j.1399-6576.1991.tb03385.x. PMID 1763596. S2CID 1324453.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  109. ↑ Wong DH, Jenkins LC (maj 1975). "The cardiovascular effects of ketamine in hypotensive states". Canadian Anaesthetists' Society Journal (në anglisht). 22 (3): 339–48. doi:10.1007/BF03004843. PMID 1139377.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  110. ↑ Bali A, Dang AK, Gonzalez DA, Kumar R, Asif S (2024-04-24). "Clinical Uses of Ketamine in Children: A Narrative Review – PMC". Cureus (në anglisht). 14 (7) e27065. doi:10.7759/cureus.27065. PMC 9389002. PMID 35989801.
  111. ↑ Goyal S, Agrawal A (maj 2013). "Ketamine in status asthmaticus: A review". Indian Journal of Critical Care Medicine (në anglisht). 17 (3): 154–61. doi:10.4103/0972-5229.117048. PMC 3777369. PMID 24082612.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  112. 1 2 3 Schwenk ES, Viscusi ER, Buvanendran A, Hurley RW, Wasan AD, Narouze S, Bhatia A, Davis FN, Hooten WM, Cohen SP (korrik 2018). "Consensus Guidelines on the Use of Intravenous Ketamine Infusions for Acute Pain Management From the American Society of Regional Anesthesia and Pain Medicine, the American Academy of Pain Medicine, and the American Society of Anesthesiologists". Reg Anesth Pain Med (në anglisht). 43 (5): 456–466. doi:10.1097/AAP.0000000000000806. PMC 6023582. PMID 29870457.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  113. ↑ Sin B, Ternas T, Motov SM (mars 2015). "The use of subdissociative-dose ketamine for acute pain in the emergency department". Academic Emergency Medicine (në anglisht). 22 (3): 251–7. doi:10.1111/acem.12604. PMID 25716117. S2CID 24658476.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  114. ↑ Svenson J, Biedermann M (2011). "Ketamine: a unique drug with several potential uses in the prehospital setting". Journal of Paramedic Practice (në anglisht). 3 (10): 552–556. doi:10.12968/jpar.2011.3.10.552.
  115. ↑ Karlow N, Schlaepfer CH, Stoll CR, Doering M, Carpenter CR, Colditz GA, Motov S, Miller J, Schwarz ES (tetor 2018). "A Systematic Review and Meta-analysis of Ketamine as an Alternative to Opioids for Acute Pain in the Emergency Department". Academic Emergency Medicine (në anglisht). 25 (10): 1086–1097. doi:10.1111/acem.13502. PMID 30019434.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  116. ↑ Radvansky BM, Shah K, Parikh A, Sifonios AN, Le V, Eloy JD (2015). "Role of ketamine in acute postoperative pain management: a narrative review". BioMed Research International (në anglisht). 2015 749837. doi:10.1155/2015/749837. PMC 4606413. PMID 26495312.
  117. ↑ Lee M, Silverman SM, Hansen H, Patel VB, Manchikanti L (2011). "A comprehensive review of opioid-induced hyperalgesia". Pain Physician (në anglisht). 14 (2): 145–61. doi:10.36076/ppj.2011/14/145. PMID 21412369.
  118. ↑ Zhou Y, Mannan A, Han Y, Liu H, Guan HL, Gao X, Dai MS, Cao JL (dhjetor 2019). "Efficacy and safety of prophylactic use of ketamine for prevention of postanesthetic shivering: a systematic review and meta analysis". BMC Anesthesiology (në anglisht). 19 (1) 245. doi:10.1186/s12871-019-0910-8. PMC 6937868. PMID 31888509.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  119. ↑ Elia N, Tramèr MR (janar 2005). "Ketamine and postoperative pain—a quantitative systematic review of randomised trials". Pain (në anglisht). 113 (1–2): 61–70. doi:10.1016/j.pain.2004.09.036. PMID 15621365. S2CID 25925720.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  120. ↑ "Spravato (esketamine)" (në anglisht). European Medicines Agency. 2022-07-08. Arkivuar nga origjinali më 2020-11-23. Marrë më 2022-07-20.
  121. ↑ "FDA approves new nasal spray medication for treatment-resistant depression; available only at a certified doctor's office or clinic" (në anglisht). US Food and Drug Administration. 2019-03-05. Arkivuar nga origjinali më 2021-07-23. Marrë më 2022-07-29.
  122. ↑ Al-Garni AM, Vazquez G, Alotibi T, Hernandorena C, Knyahnytska Y (shkurt 2026). "Efficacy and safety of ketamine maintenance therapy in treatment-resistant depression: A systematic review of treatment protocols and clinical outcomes". Journal of Affective Disorders (në anglisht). 394 (Pt A) 120475. doi:10.1016/j.jad.2025.120475. PMID 41109417.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  123. ↑ Jollant F, Abbar M, Ait Tayeb AE (prill 2026). "Suicidal crisis: first regulatory approval of IV racemic ketamine". Lancet (në anglisht). 407 (10537): 1421. doi:10.1016/S0140-6736(26)00594-5. PMID 41941877.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  124. ↑ Shamabadi A, Ahmadzade A, Hasanzadeh A (shtator 2022). "Ketamine for suicidality: An umbrella review". British Journal of Clinical Pharmacology (në anglisht). 88 (9): 3990–4018. doi:10.1111/bcp.15360. PMID 35451097.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  125. ↑ Dean RL, Marquardt T, Hurducas C, Spyridi S, Barnes A, Smith R, Cowen PJ, McShane R, Hawton K, Malhi GS, Geddes J, Cipriani A (tetor 2021). "Ketamine and other glutamate receptor modulators for depression in adults with bipolar disorder". The Cochrane Database of Systematic Reviews (në anglisht). 2021 (10) CD011611. doi:10.1002/14651858.CD011611.pub3. PMC 8499740. PMID 34623633.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  126. ↑ "FDA alerts health care professionals of potential risks associated with compounded ketamine nasal spray" (në anglisht). US Food and Drug Administration. 2022-02-16. Arkivuar nga origjinali më 2022-08-31. Marrë më 2022-07-29.
  127. ↑ Ghosh S, Sinha JK, Khan T, Devaraju KS, Singh P, Vaibhav K, Gaur P (prill 2021). "Pharmacological and Therapeutic Approaches in the Treatment of Epilepsy". Biomedicines (në anglisht). 9 (5): 470. doi:10.3390/biomedicines9050470. PMC 8146518. PMID 33923061.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  128. ↑ Gomes D, Pimentel J, Bentes C, Aguiar de Sousa D, Antunes AP, Alvarez A, Silva ZC (tetor 2018). "Consensus Protocol for the Treatment of Super-Refractory Status Epilepticus". Acta Médica Portuguesa (në anglisht). 31 (10): 598–605. doi:10.20344/amp.9679. PMID 30387431. Arkivuar nga origjinali më 2020-08-29. Marrë më 2020-02-11.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  129. ↑ Rosati A, De Masi S, Guerrini R (nëntor 2018). "Ketamine for Refractory Status Epilepticus: A Systematic Review". CNS Drugs (në anglisht). 32 (11): 997–1009. doi:10.1007/s40263-018-0569-6. PMID 30232735. S2CID 52302073.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  130. ↑ Linder LM, Ross CA, Weant KA (janar 2018). "Ketamine for the Acute Management of Excited Delirium and Agitation in the Prehospital Setting". Pharmacotherapy (në anglisht). 38 (1): 139–151. doi:10.1002/phar.2060. PMID 29136301.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  131. ↑ Peter C, Suhas S, Gowda GS, Ghadigaonkar D, Muliyala KP, Reddi VS (janar 2025). "Systematic review of parenteral ketamine for managing acute agitation in emergency settings". Asian J Psychiatr (në anglisht). 103 104344. doi:10.1016/j.ajp.2024.104344. PMID 39724793.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  132. ↑ Brown AC, Evans DD, Tucker P (2023). "Is Ketamine an Effective Treatment of Acute Agitation in the Emergency Department? Implications for APRN Practice". Adv Emerg Nurs J (në anglisht). 45 (4): 253–259. doi:10.1097/TME.0000000000000479. PMID 37885076.
  133. ↑ Barbic D, Andolfatto G, Grunau B, Scheuermeyer FX, Macewan B, Qian H, Wong H, Barbic SP, Honer WG (dhjetor 2021). "Rapid Agitation Control With Ketamine in the Emergency Department: A Blinded, Randomized Controlled Trial". Ann Emerg Med (në anglisht). 78 (6): 788–795. doi:10.1016/j.annemergmed.2021.05.023. PMID 34353650.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  134. ↑ Lin J, Figuerado Y, Montgomery A, Lee J, Cannis M, Norton VC, Calvo R, Sikand H (qershor 2021). "Efficacy of ketamine for initial control of acute agitation in the emergency department: A randomized study". Am J Emerg Med (në anglisht). 44: 306–311. doi:10.1016/j.ajem.2020.04.013. PMID 32340820.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  135. 1 2 3 Jat KR, Chawla D, etj. (Cochrane Airways Group) (nëntor 2012). "Ketamine for management of acute exacerbations of asthma in children". The Cochrane Database of Systematic Reviews (në anglisht). 11 (11) CD009293. doi:10.1002/14651858.CD009293.pub2. PMC 6483733. PMID 23152273.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  136. ↑ "What Disqualifies You From Ketamine Therapy?". Ketamine Clinic Los Angeles (në anglisht). Marrë më 2026-10-22.
  137. ↑ Nutt DJ, King LA, Phillips LD (nëntor 2010). "Drug harms in the UK: a multicriteria decision analysis". Lancet (në anglisht). 376 (9752): 1558–1565. Bibcode:2010Lanc..376.1558N. doi:10.1016/S0140-6736(10)61462-6. PMID 21036393. S2CID 5667719.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  138. 1 2 3 4 5 Strayer RJ, Nelson LS (nëntor 2008). "Adverse events associated with ketamine for procedural sedation in adults". The American Journal of Emergency Medicine (në anglisht). 26 (9): 985–1028. doi:10.1016/j.ajem.2007.12.005. PMID 19091264. Arkivuar nga origjinali më 2017-09-08.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  139. ↑ Acevedo-Diaz EE, Cavanaugh GW, Greenstein D, Kraus C, Kadriu B, Zarate CA, Park LT (shkurt 2020). "Comprehensive assessment of side effects associated with a single dose of ketamine in treatment-resistant depression". J Affect Disord (në anglisht). 263: 568–575. doi:10.1016/j.jad.2019.11.028. PMC 8457026. PMID 31791675.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  140. ↑ Smith HS (2010). "Ketamine-induced urologic insult (KIUI)". Pain Physician (në anglisht). 13 (6): E343–6. doi:10.36076/ppj.2010/13/E343. PMID 21102971.
  141. 1 2 3 4 Castellani D, Pirola GM, Gubbiotti M, Rubilotta E, Gudaru K, Gregori A, Dellabella M (prill 2020). "What urologists need to know about ketamine-induced uropathy: A systematic review". Neurourol Urodyn (në anglisht). 39 (4): 1049–1062. doi:10.1002/nau.24341. PMID 32212278. S2CID 214643776.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  142. ↑ Middela S, Pearce I (janar 2011). "Ketamine-induced vesicopathy: a literature review". International Journal of Clinical Practice (në anglisht). 65 (1): 27–30. doi:10.1111/j.1742-1241.2010.02502.x. PMID 21155941. S2CID 25034266. Arkivuar nga origjinali më 2018-09-19. Marrë më 2018-09-10.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  143. ↑ Qixin D, Tianpeng W, Xiaochun Y, Lingqi L, Jiantao Y, Zhongjie L (2017-01-20). "Changes to the bladder epithelial barrier are associated with ketamine-induced cystitis". Experimental and Therapeutic Medicine (në anglisht). 14 (4): 2757–2762. doi:10.3892/etm.2017.4913. PMC 5615221. PMID 28966667.
  144. ↑ Xie X, Liang J, Huang R, Luo C, Yang J, Xing H, Zhou L, Qiao H, Ergu E, Chen H (korrik 2021). "Molecular pathways underlying tissue injuries in the bladder with ketamine cystitis". FASEB Journal (në anglisht). 35 (7) e21703. doi:10.1096/fj.202100437. PMID 34105799.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  145. ↑ Wong GL, Tam YH, Ng CF, Chan AW, Choi PC, Chu WC, Lai PB, Chan HL, Wong VW (tetor 2014). "Liver injury is common among chronic abusers of ketamine". Clinical Gastroenterology and Hepatology (në anglisht). 12 (10): 1759–62.e1. doi:10.1016/j.cgh.2014.01.041. PMID 24534547.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  146. ↑ Ahamed AN, Yahya AA (2016-06-02). "Chronic biliary colic associated with ketamine abuse". International Medical Case Reports Journal (në anglisht). 9: 135–137. doi:10.2147/IMCRJ.S100648. PMC 4898409. PMID 27330331.
  147. ↑ Joseph P, Binu R, Sebastian T, Fahmy H (2017-12-11). "Multiorgan Dysfunction Related to Chronic Ketamine Abuse". Baylor University Medical Center Proceedings (në anglisht). 27 (3): 223–225. doi:10.1080/08998280.2014.11929117. PMC 4059572. PMID 24982568.
  148. ↑ Jansen K (2001). Ketamine: Dreams and Realities (në anglisht). Multidisciplinary Association for Psychedelic Studies. fq. 122. ISBN 978-0-9660019-3-8.
  149. ↑ Peinkhofer C, Dreier JP, Kondziella D (korrik 2019). "Semiology and Mechanisms of Near-Death Experiences". Current Neurology and Neuroscience Reports (në anglisht). 19 (9) 62. doi:10.1007/s11910-019-0983-2. PMID 31352520. S2CID 198965307.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  150. ↑ Martial C, Cassol H, Charland-Verville V, Pallavicini C, Sanz C, Zamberlan F, Vivot RM, Erowid F, Erowid E, Laureys S, Greyson B, Tagliazucchi E (mars 2019). "Neurochemical models of near-death experiences: A large-scale study based on the semantic similarity of written reports". Consciousness and Cognition (në anglisht). 69: 52–69. doi:10.1016/j.concog.2019.01.011. hdl:2268/231971. PMID 30711788. S2CID 73432875.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  151. ↑ Liu L, Huang H, Li Y, Zhang R, Wei Y, Wu W (tetor 2021). "Severe Encephalatrophy and Related Disorders From Long-Term Ketamine Abuse: A Case Report and Literature Review". Frontiers in Psychiatry (në anglisht). 12 707326. National Institute of Health. doi:10.3389/fpsyt.2021.707326. PMC 8519172. PMID 34658951.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  152. ↑ Morgan CJ, Muetzelfeldt L, Curran HV (janar 2010). "Consequences of chronic ketamine self-administration upon neurocognitive function and psychological wellbeing: a 1-year longitudinal study". Addiction (në anglisht). 105 (1): 121–33. doi:10.1111/j.1360-0443.2009.02761.x. PMID 19919593.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  153. ↑ Hui TW, Short TG, Hong W, Suen T, Gin T, Plummer J (mars 1995). "Additive interactions between propofol and ketamine when used for anesthesia induction in female patients". Anesthesiology (në anglisht). 82 (3): 641–8. doi:10.1097/00000542-199503000-00005. PMID 7879932. S2CID 24005549.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  154. ↑ Hong W, Short TG, Hui TW (dhjetor 1993). "Hypnotic and anesthetic interactions between ketamine and midazolam in female patients". Anesthesiology (në anglisht). 79 (6): 1227–32. doi:10.1097/00000542-199312000-00013. PMID 8267198. S2CID 12246068.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  155. ↑ Krystal JH, Madonick S, Perry E, Gueorguieva R, Brush L, Wray Y, Belger A, D'Souza DC (gusht 2006). "Potentiation of low dose ketamine effects by naltrexone: potential implications for the pharmacotherapy of alcoholism". Neuropsychopharmacology (në anglisht). 31 (8): 1793–800. doi:10.1038/sj.npp.1300994. PMID 16395307.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  156. ↑ Handa F, Tanaka M, Nishikawa T, Toyooka H (shkurt 2000). "Effects of oral clonidine premedication on side effects of intravenous ketamine anesthesia: a randomized, double-blind, placebo-controlled study". J Clin Anesth (në anglisht). 12 (1): 19–24. doi:10.1016/s0952-8180(99)00131-2. PMID 10773503.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  157. 1 2 Andrade C (korrik 2017). "Ketamine for Depression, 5: Potential Pharmacokinetic and Pharmacodynamic Drug Interactions". The Journal of Clinical Psychiatry (në anglisht). 78 (7): e858–e861. doi:10.4088/JCP.17f11802. PMID 28858450.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  158. ↑ Index Nominum 2000: International Drug Directory (në anglisht). Taylor & Francis. 2000. fq. 584–585. ISBN 978-3-88763-075-1.
  159. ↑ Poisons Standard October 2015 "Poisons Standard" (në anglisht). Australian Government. tetor 2015. Arkivuar nga origjinali më 2016-01-19. Marrë më 2016-01-06.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  160. ↑ Referenca për statusin ligjor të ketaminës në Kanada:
  161. ↑ "Ketamine drug brought under 'Schedule X' to curb abuse". The Times of India (në anglisht). 2014-01-07. Arkivuar nga origjinali më 2014-04-14. Marrë më 2014-08-02.
  162. ↑ Sumitra DR (2013-12-30). "Govt makes notorious 'date rape' drug ketamine harder to buy or sell". The Times of India (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2013-12-30.
  163. ↑ Baker N (2014-02-12), Response to ACMD recommendation on ketamine (PDF) (Correspondence to Les Iverson [chair of]; Advisory Council on the Misuse of Drugs) (në anglisht), Crown copyright; Open Government Licence, arkivuar (PDF) nga origjinali më 2014-02-28, marrë më 2014-02-21.
  164. ↑ Dixon H (2014-02-12). "Party drug ketamine to be upgraded to Class B". The Daily Telegraph (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2014-06-09. Marrë më 2014-08-02.
  165. ↑ "Home Office requests review of ketamine classification". GOV.UK (në anglisht). Marrë më 2025-03-04.
  166. ↑ Marshall DR (1999-07-13). "Schedules of Controlled Substances: Placement of Ketamine into Schedule III [21 CFR Part 1308. Final Rule 99-17803]" (PDF). Rules and Regulations. Federal Register (në anglisht). 64 (133): 37673–5. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 2015-05-05.
  167. ↑ "Ketamine could become Class A drug as ministers seek advice". www.bbc.com (në anglisht). 2025-01-07.
  168. ↑ Giannini AJ, Underwood NA, Condon M (nëntor 2000). "Acute ketamine intoxication treated by haloperidol: a preliminary study". American Journal of Therapeutics (në anglisht). 7 (6): 389–91. doi:10.1097/00045391-200007060-00008. PMID 11304647.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  169. ↑ Giannini AJ (1999). Drug Abuse (në anglisht). Los Angeles: Health Information Press. fq. 104. ISBN 978-1-885987-11-2.
  170. ↑ Referime për përdorimin rekreativ në letërsi:
  171. ↑ Jansen K (2001). Ketamine: Dreams and Realities (në anglisht). Multidisciplinary Association for Psychedelic Studies. fq. 50, 89. ISBN 978-0-9660019-3-8.
  172. 1 2 Shih Max Daly, 2014, "The Sad Demise of Nancy Lee, One of Britain's Ketamine Casualties", botuar në internet nga Vice, më 23 korrik 2014; shih "The Sad Demise of Nancy Lee, One of Britain's Ketamine Casualties" (në anglisht). 2014-07-23. Arkivuar nga origjinali më 2015-06-07. Marrë më 2015-06-07., konsultuar më 7 qershor 2015.
  173. ↑ "Drug related deaths involving ketamine in England and Wales". A report of the Mortality team, Life Events and Population Sources Division, Office for National Statistics (në anglisht). Government of the United Kingdom. 2013. Arkivuar nga origjinali më 2015-06-07. Marrë më 2015-06-07. dhe "Deaths Related to Drug Poisoning in England and Wales – Office for National Statistics" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2015-06-19. Marrë më 2015-06-07., konsultuar më 7 qershor 2015.
  174. ↑ Bowman E (2023-12-15). "Matthew Perry died from the 'acute effects of ketamine,' autopsy finds". NPR (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2023-12-28. Marrë më 2023-12-28.
  175. ↑ "Do you know... Ketamine". Knowledge Exchange (në anglisht). Toronto: Centre for Addiction and Mental Health. 2003. Arkivuar nga origjinali më 2014-04-07. Marrë më 2014-07-27.
  176. ↑ "Ketamine" (në anglisht). Center for Substance Abuse Research (CESAR); University of Maryland, College Park. 2013-10-29. Arkivuar nga origjinali më 2013-11-12. Marrë më 2014-07-27.
  177. ↑ Meshkat S, Ho RC, Cao B, Teopiz KM, Rosenblat JD, Rhee TG, Di Vincenzo JD, Ceban F, Jawad MY, McIntyre RS (shkurt 2023). "Biomarkers of ketamine's antidepressant effect: An umbrella review". Journal of Affective Disorders (në anglisht). 323: 598–606. doi:10.1016/j.jad.2022.12.021. PMID 36521662.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  178. ↑ Hartland H, Mahdavi K, Jelen LA, Strawbridge R, Young AH, Alexander L (gusht 2023). "A transdiagnostic systematic review and meta-analysis of ketamine's anxiolytic effects". Journal of Psychopharmacology (në anglisht). 37 (8): 764–774. doi:10.1177/02698811231161627. PMC 11921208. PMID 37005739.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  179. ↑ Bandeira ID, Lins-Silva DH, Cavenaghi VB, Dorea-Bandeira I, Faria-Guimarães D, Barouh JL, Jesus-Nunes AP, Beanes G, Souza LS, Leal GC, Sanacora G, Miguel EC, Sampaio AS, Quarantini LC (2022). "Ketamine in the Treatment of Obsessive-Compulsive Disorder: A Systematic Review". Harvard Review of Psychiatry (në anglisht). 30 (2): 135–145. doi:10.1097/HRP.0000000000000330. PMID 35267254.
  180. ↑ Kwan AT, Lakhani M, Singh G, Le GH, Wong S, Teopiz KM, Dev DA, Manku AS, Sidhu G, McIntyre RS (nëntor 2024). "Ketamine for the Treatment of Psychiatric Disorders: A Systematic Review and Meta-Analysis". CNS Spectrums (në anglisht). 29 (5): 354–361. doi:10.1017/S1092852924000580. PMID 39564613.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  181. ↑ Billings J, Nicholls H (shtator 2025). "PTSD and complex PTSD, current treatments and debates: a review of reviews". British Medical Bulletin (në anglisht). 156 (1) ldaf015. doi:10.1093/bmb/ldaf015. PMC 12466117. PMID 41004137.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  182. ↑ Authors, Tran K, MacDougall D (2024). Ketamine for Adults With Substance Use Disorders: Rapid Review. CADTH Health Technology Review (në anglisht). Ottawa (ON): Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health. PMID 38588371.
  183. ↑ Moncrieff J (2025-01-16). "Alternative Approaches: The Good, the Bad and the Worrying: Psychedelics for Depression". Chemically Imbalanced: The Making and Unmaking of the Serotonin Myth (në anglisht). Flint. ISBN 978-1-80399-680-6. Marrë më 2025-10-16.
  184. ↑ Robertson SA, Taylor PM (tetor 2004). "Pain management in cats—past, present and future. Part 2. Treatment of pain—clinical pharmacology". Journal of Feline Medicine and Surgery (në anglisht). 6 (5): 321–33. doi:10.1016/j.jfms.2003.10.002. PMC 10822209. PMID 15363764. S2CID 25572412.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  185. ↑ Lamont LA (nëntor 2008). "Adjunctive analgesic therapy in veterinary medicine". The Veterinary Clinics of North America. Small Animal Practice (në anglisht). 38 (6): 1187–203, v. doi:10.1016/j.cvsm.2008.06.002. PMID 18954680.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  186. ↑ Stunkard JA, Miller JC (shtator 1974). "An outline guide to general anesthesia in exotic species". Veterinary Medicine, Small Animal Clinician (në anglisht). 69 (9): 1181–6. PMID 4604091.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  187. ↑ Riviere JE, Papich MG (2009). Veterinary Pharmacology and Therapeutics (në anglisht). John Wiley & Sons. fq. 200. ISBN 978-1-118-68590-7. Arkivuar nga origjinali më 2023-02-08. Marrë më 2021-12-26.
  188. ↑ Hubbell JA, Muir WW, Sams RA (nëntor 1980). "Guaifenesin: cardiopulmonary effects and plasma concentrations in horses". American Journal of Veterinary Research (në anglisht). 41 (11): 1751–5. doi:10.2460/ajvr.1980.41.11.1751. PMID 7212404.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
  189. ↑ Woodall AJ, McCrohan CR (dhjetor 2000). "Excitatory actions of propofol and ketamine in the snail Lymnaea stagnalis". Comparative Biochemistry and Physiology. Toxicology & Pharmacology (në anglisht). 127 (3): 297–305. doi:10.1016/S0742-8413(00)00155-9. PMID 11246501.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Ketamine