Uganda
| Uganda täsiväldi Republic of Uganda (eŋgâlâskielân) Jamhuri ya Uganda (swahilikielân) |
|
|---|---|
lippu |
vaakun |
| Staatâhäämi | täsiväldi |
| President Väripresident |
Yoweri Museveni Jessica Alupo |
| Uáiviminister | Robinah Nabbanja |
| Uáivikaavpug | Kampala |
| Vijđodâh | 241 038 km² |
| – sisčääci |
18,23 % |
| Virgáliih kielah | eŋgâlâskielâ, swahilikielâ |
| Vaaluut | Uganda šillink (UGX) |
| Äigi | UTC+3 |
| Uánádâs | UG |
| – fiävruin | UG |
| – kirdemmašinijn | 5X |
| Jotolâh | čižetpiälásâš |
| Sundenummeer | +256 |
| Internet TLD | .ug |
| Motto | "For God and My Country" |
| Aalmuglâšlaavlâ | Oh Uganda, Land of Beauty |
|
|
|
Uganda lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Kampala.
Eennâmtieđâ
[mute | mute käldee]Uganda vijđodâh lii 241 038 km², mast 43 938 km² (18,23 %) lii čääci. Vijđoduv mield Uganda lii maailm 81. stuárráámus staatâ.[1]
Sajadâh já rääjih
[mute | mute käldee]Uganda lii staatâ Nuorttâ-Afrikist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Maadâ-Sudan, nuorttân Kenia, mäddin Tansania já Ruanda sehe viestârist Kongo demokraatlâš täsiväldi.[1] Ugandast staatârääjih láá ohtsis 2 729 km.[1] Kuhemus rääji lii rääji Kongo demokraatlijn täsivaldijn, mii lii 877 km.[1] Uánihumos rääji vist lii 172 km rääji Ruandain.[1]
| Ránnjástaatâ | Rääji kukkodâh | Kárttá |
|---|---|---|
| Kongo demokraatlâš täsiväldi | 877 km | |
| Kenia | 814 km | |
| Burkina Faso | 622 km | |
| Ruanda | 172 km | |
| Maadâ-Sudan | 475 km | |
| Tansania | 391 km |
Morfologia
[mute | mute käldee]- Válduartikkâl: Listo Uganda vaarijn
Uganda alemus saje lii Mount Speke čokke, mii paijaan 4 990 m alodâhân.[2][3] Láá kuittâg meiddei motomeh käldeeh, moi mield Uganda alemus vääri lii Margherita Peak (5 110 m).[1] Uganda vyeligumos saje vist lii Albert-Niili riddo (614 m).[1]
Viehâdâh
[mute | mute käldee]Ässeeloho
[mute | mute käldee]
| Ihe | Ässeeloho |
|---|---|
| 1960 | 6 788 211 |
| 1961 | 7 006 629 |
| 1962 | 7 240 155 |
| 1963 | 7 487 412 |
| 1964 | 7 746 181 |
| 1965 | 8 014 376 |
| 1966 | 8 292 751 |
| 1967 | 8 580 647 |
| 1968 | 8 872 890 |
| 1969 | 9 162 794 |
| 1970 | 9 446 024 |
| 1971 | 9 720 388 |
| 1972 | 9 988 441 |
| 1973 | 10 256 553 |
| 1974 | 10 533 820 |
| 1975 | 10 827 097 |
| 1976 | 11 139 632 |
| 1977 | 11 470 628 |
| 1978 | 11 818 135 |
| 1979 | 12 178 512 |
| 1980 | 12 549 779 |
| 1981 | 12 930 714 |
| 1982 | 13 324 390 |
| 1983 | 13 738 114 |
| 1984 | 14 181 630 |
| 1985 | 14 661 481 |
| 1986 | 15 180 721 |
| 1987 | 15 736 176 |
| 1988 | 16 320 417 |
| 1989 | 16 922 648 |
| 1990 | 17 534 839 |
| 1991 | 18 156 095 |
| 1992 | 18 788 440 |
| 1993 | 19 430 461 |
| 1994 | 20 081 152 |
| 1995 | 20 740 726 |
| 1996 | 21 407 693 |
| 1997 | 22 084 527 |
| 1998 | 22 780 451 |
| 1999 | 23 507 800 |
| 2000 | 24 275 641 |
| 2001 | 25 088 033 |
| 2002 | 25 943 441 |
| 2003 | 26 838 428 |
| 2004 | 27 766 986 |
| 2005 | 28 724 869 |
| 2006 | 29 711 397 |
| 2007 | 30 728 747 |
| 2008 | 31 778 799 |
| 2009 | 32 864 328 |
| 2010 | 33 987 213 |
| 2011 | 35 148 064 |
| 2012 | 36 345 860 |
| 2013 | 37 578 876 |
| 2014 | 34 634 650 |
| 2017 | 42 862 958 |
| 2021 | 47 123 531 |
Tiervâsvuotâ
[mute | mute käldee]Ebola
[mute | mute käldee]Ugandast láá lamaš tyellittälli ebolaepidemiah. Iivij 2000–2001 čyeđeh ulmuuh jammii taavdân. Ive 2022 eennâm kierdâi nube viärráás epidemiapáároost: talle 77 olmožid jammii ebolan.[4]
Ive 2025 epidemia
[mute | mute käldee]Uganda uáivikaavpugist Kampalast vuottui ebolaepidemia ive 2025 uđđivemáánust. Talle 32-ihásâš pyecceitipšoo jaamij ebolan. Sun poorgâi Kampalast leijee pyecceiviäsust. Virgeulmuuh kuorrii ulmuid, kiäh lijjii lamaš kontaktist tain ebolan jáámmám almain. Sust lijjii 44 kontaktid, kiäh puáhuttuvvojii. Almast pajanij kumeštâs, já laboratorioteestah čaittii, et sun lâi puáccám ebolan. Taat lâi enâmist vuosmuš ebolanjuámmum kyevti ihán.[4]
Ive 2025 cuáŋuimáánu loppâbeln Ugandast iä lam lamaš 42 piäiván uđđâ ebolanjuámumeh, já eennâm tiervâsvuotâministeriö almottij, et epidemia lii vuoittum já nuuhâm. Ive 2025 epidemian jammii neeljis, já neljinubáloves lijjii finnim njuámmum. Koččâmušâst lâi nuuvt kočodum Sudan-variant.[4]
Fáádást eres soojijn
[mute | mute käldee]
Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást Uganda.
Käldeeh
[mute | mute käldee]- 1 2 3 4 5 6 7 Uganda The World Factbook. Arkkâdistum Čujottum 16.8.2025. (eŋgâlâskielân)
- ↑ Mount Speke www.geonames.org. Čujottum 16.8.2025. (eŋgâlâskielân)
- ↑ Uganda - Highest Mountains www.geonames.org. Čujottum 16.8.2025. (eŋgâlâskielân)
- 1 2 3 Olthuis, Marja-Liisa: Uganda illood: taankiärdásâš ebolaepidemia lii vuoittum anarasaavis.fi. 21.8.2025. Čujottum 29.4.2025.