Njuškii siskáldâsân

Uganda

Wikipedia:st
Uganda täsiväldi
Republic of Uganda (eŋgâlâskielân)
Jamhuri ya Uganda
(swahilikielân)
lippu
lippu
vaakun
vaakun
Staatâhäämi täsiväldi
President
Väripresident
Yoweri Museveni
Jessica Alupo
Uáiviminister Robinah Nabbanja
Uáivikaavpug Kampala
Vijđodâh 241 038 km²
– sisčääci 18,23 %
Virgáliih kielah eŋgâlâskielâ, swahilikielâ
Vaaluut Uganda šillink (UGX)
Äigi UTC+3
Uánádâs UG
– fiävruin UG
– kirdemmašinijn 5X
Jotolâh čižetpiälásâš
Sundenummeer +256
Internet TLD .ug
Motto "For God and My Country"
Aalmuglâšlaavlâ Oh Uganda, Land of Beauty

Uganda lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Kampala.

Eennâmtieđâ

[mute | mute käldee]

Uganda vijđodâh lii 241 038 km², mast 43 938 km² (18,23 %) lii čääci. Vijđoduv mield Uganda lii maailm 81. stuárráámus staatâ.[1]

Sajadâh já rääjih

[mute | mute käldee]

Uganda lii staatâ Nuorttâ-Afrikist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Maadâ-Sudan, nuorttân Kenia, mäddin Tansania já Ruanda sehe viestârist Kongo demokraatlâš täsiväldi.[1] Ugandast staatârääjih láá ohtsis 2 729 km.[1] Kuhemus rääji lii rääji Kongo demokraatlijn täsivaldijn, mii lii 877 km.[1] Uánihumos rääji vist lii 172 km rääji Ruandain.[1]

RánnjástaatâRääji kukkodâhKárttá
Kongo demokraatlâš täsiväldi877 km
Kenia814 km
Burkina Faso622 km
Ruanda172 km
Maadâ-Sudan475 km
Tansania391 km

Morfologia

[mute | mute käldee]
Válduartikkâl: Listo Uganda vaarijn

Uganda alemus saje lii Mount Speke čokke, mii paijaan 4 990 m alodâhân.[2][3] Láá kuittâg meiddei motomeh käldeeh, moi mield Uganda alemus vääri lii Margherita Peak (5 110 m).[1] Uganda vyeligumos saje vist lii Albert-Niili riddo (614 m).[1]

Viehâdâh

[mute | mute käldee]

Ässeeloho

[mute | mute käldee]
Uganda – Ässeeloho
Ässeeloho
Ihe
Käldee: Wikidata
Uganda – Ässeeloho
IheÄsseeloho
19606 788 211
19617 006 629
19627 240 155
19637 487 412
19647 746 181
19658 014 376
19668 292 751
19678 580 647
19688 872 890
19699 162 794
19709 446 024
19719 720 388
19729 988 441
197310 256 553
197410 533 820
197510 827 097
197611 139 632
197711 470 628
197811 818 135
197912 178 512
198012 549 779
198112 930 714
198213 324 390
198313 738 114
198414 181 630
198514 661 481
198615 180 721
198715 736 176
198816 320 417
198916 922 648
199017 534 839
199118 156 095
199218 788 440
199319 430 461
199420 081 152
199520 740 726
199621 407 693
199722 084 527
199822 780 451
199923 507 800
200024 275 641
200125 088 033
200225 943 441
200326 838 428
200427 766 986
200528 724 869
200629 711 397
200730 728 747
200831 778 799
200932 864 328
201033 987 213
201135 148 064
201236 345 860
201337 578 876
201434 634 650
201742 862 958
202147 123 531

Tiervâsvuotâ

[mute | mute käldee]

Ugandast láá lamaš tyellittälli ebolaepidemiah. Iivij 2000–2001 čyeđeh ulmuuh jammii taavdân. Ive 2022 eennâm kierdâi nube viärráás epidemiapáároost: talle 77 olmožid jammii ebolan.[4]

Ive 2025 epidemia
[mute | mute käldee]

Uganda uáivikaavpugist Kampalast vuottui ebolaepidemia ive 2025 uđđivemáánust. Talle 32-ihásâš pyecceitipšoo jaamij ebolan. Sun poorgâi Kampalast leijee pyecceiviäsust. Virgeulmuuh kuorrii ulmuid, kiäh lijjii lamaš kontaktist tain ebolan jáámmám almain. Sust lijjii 44 kontaktid, kiäh puáhuttuvvojii. Almast pajanij kumeštâs, já laboratorioteestah čaittii, et sun lâi puáccám ebolan. Taat lâi enâmist vuosmuš ebolanjuámmum kyevti ihán.[4]

Ive 2025 cuáŋuimáánu loppâbeln Ugandast iä lam lamaš 42 piäiván uđđâ ebolanjuámumeh, já eennâm tiervâsvuotâministeriö almottij, et epidemia lii vuoittum já nuuhâm. Ive 2025 epidemian jammii neeljis, já neljinubáloves lijjii finnim njuámmum. Koččâmušâst lâi nuuvt kočodum Sudan-variant.[4]

Fáádást eres soojijn

[mute | mute käldee]

Käldeeh

[mute | mute käldee]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 Uganda The World Factbook. Arkkâdistum Čujottum 16.8.2025. (eŋgâlâskielân)
  2. ↑ Mount Speke www.geonames.org. Čujottum 16.8.2025. (eŋgâlâskielân)
  3. ↑ Uganda - Highest Mountains www.geonames.org. Čujottum 16.8.2025. (eŋgâlâskielân)
  4. 1 2 3 Olthuis, Marja-Liisa: Uganda illood: taankiärdásâš ebolaepidemia lii vuoittum anarasaavis.fi. 21.8.2025. Čujottum 29.4.2025.