Zambiya
Repubulika ya Zambiya Republic of Zambia | |
|---|---|
| Capital | Lusaka |
| Official languages | Icyongereza |
| Government | |
• Perezida | Hakainde Hichilema |
| Ubwigenge | |
• Itangazwa ry'ubwigenge | 1964 |
| Area | |
• Total | 752,612 km2 (290,585 sq mi) |
| Population | |
• 2026 estimate | 22 445 000 |
| Currency | Kwacha ya Zambiya |
Zambiya (izina ryemewe: Repubulika ya Zambiya; mu Icyongereza: Republic of Zambia) ni igihugu cyo muri Afurika y'Amajyepfo rwagati. Ntigikora ku nyanja. Umurwa mukuru ni Lusaka.
Zambiya iri ku kibaya kinini cyo hejuru. Izina ryayo rikomoka ku ruzi rwa Zambezi. Yabonye ubwigenge mu 1964. Perezida wa Zambiya ni Hakainde Hichilema.
Imiterere
[Hindura | hindura inkomoko]
Mu burengerazuba, Zambiya ifite umupaka muremure na Angola. Mu majyepfo, uruzi rwa Zambezi ruyitandukanya n'abaturanyi bayo. Mu majyepfo y'uburengerazuba, hari agace gato ka Namibiya kitwa Caprivi. Ikiyaga cya Kariba, cyakozwe n'abantu, kigize igice cy'umupaka na Zimbabwe.[1]
Abandi baturanyi ni Mozambike mu majyepfo y'uburasirazuba, Malawi mu burasirazuba, na Tanzaniya mu majyaruguru y'uburasirazuba. Umupaka muremure na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo utangirira ku Ikiyaga cya Tanganyika.[1]
Zambiya ifite ubuso bwa kilometero kare 752 612.[2]
Amateka
[Hindura | hindura inkomoko]Mbere, Zambiya yitwaga Rodeziya y'Amajyaruguru.[2] Kenneth Kaunda yayoboye Zambiya igana ku bwigenge mu 1964. Yabaye perezida wayo kugeza mu 1991.[3]
Politiki
[Hindura | hindura inkomoko]Zambiya ni repubulika ifite amashyaka menshi. Inteko ishinga amategeko ifite umutwe umwe. Perezida ni Hakainde Hichilema.[2]
Abaturage
[Hindura | hindura inkomoko]Mu mwaka wa 2026, Zambiya yari ifite abaturage bagera kuri 22 445 000 (ikigereranyo). Ururimi rwemewe ni Icyongereza.[2] Ibice byinshi by'igihugu bituwe n'abantu bake. Abaturage benshi batuye mu karere kanyuramo inzira ya gari ya moshi ihuza akarere k'umuringa (Copperbelt), Lusaka na Livingstone.[1]
Ubukungu
[Hindura | hindura inkomoko]Ifaranga rikoreshwa ni Kwacha ya Zambiya.[2]
Inyandiko
[Hindura | hindura inkomoko]Ihuza ryo hanze
[Hindura | hindura inkomoko]- Amafoto ya Zambiya kuri Wikimedia Commons