Somaliya
Repubulika ya Leta Zunze Ubumwe ya Somaliya Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya جمهورية الصومال الفيدرالية | |
|---|---|
| Capital | Mogadishu |
| Official languages | Igisomali n'Icyarabu |
| Government | |
• Perezida | Hassan Sheikh Mohamud |
• Minisitiri w'Intebe | Hamza Abdi Barre |
| Ishingwa | |
• Repubulika ya Somaliya | 1960 |
| Area | |
• Total | 637,657 km2 (246,201 sq mi) |
| Population | |
• 2026 estimate | 22 326 000 |
| Currency | Ishilingi rya Somaliya |
Somaliya (izina ryemewe: Repubulika ya Leta Zunze Ubumwe ya Somaliya; mu Gisomali: Soomaaliya; mu Icyarabu: الصومال) ni igihugu cyo mu burasirazuba bwa kure bwa Afurika, mu Ihembe rya Afurika. Umurwa mukuru ni Mogadishu. Indimi zemewe ni Igisomali n'Icyarabu.
Repubulika ya Somaliya yashinzwe mu 1960. Kuva mu 1991, igihugu cyagize intambara n'ibibazo by'ubutegetsi. Perezida wa Somaliya ni Hassan Sheikh Mohamud.
Imiterere
[Hindura | hindura inkomoko]
Somaliya ikora ku Kigobe cya Aden mu majyaruguru. Mu burasirazuba, ikora ku Nyanja y'Abahinde. Mu burengerazuba, ihana imbibi na Kenya na Etiyopiya. Mu majyaruguru y'uburengerazuba, ihana imbibi na Jibuti.[1]
Somaliya ifite ubuso bwa kilometero kare 637 657.[2] Ikirere ahanini kirumye kandi gishyushye. Uretse akarere k'imisozi ko ku nkombe y'amajyaruguru n'ibibaya by'inzuzi, igice kinini cy'igihugu kirashashe cyane.[1]
Umupaka w'iburengerazuba washyizweho n'abakoloni. Ugabanya ubutaka abasomali bari batuyeho kuva kera. Ni yo mpamvu abasomali baboneka no muri Jibuti, Etiyopiya na Kenya.[1]
Amateka
[Hindura | hindura inkomoko]Repubulika ya Somaliya yashinzwe mu 1960. Yavutse ku kwihuza kwa koloni yahoze ari iy'Ubutaliyani n'ubutaka bwari burinzwe n'Ubwongereza.[1]
Mohamed Siad Barre yategetse igihugu nk'umunyagitugu kuva mu Kwakira 1969 kugeza mu Mutarama 1991. Yahiritswe n'intambara y'abenegihugu yarwanywe n'inyeshyamba zishingiye ku moko. Nyuma yaho, intambara yarakomeje, kandi igihugu nticyagira guverinoma ikomeye.[1]
Mu 1991, mu majyaruguru hatangajwe Repubulika ya Somaliland yigenga. Mu 1998, akarere ka Puntland kiyise akarere kigenga ka Somaliya.[1]
Politiki
[Hindura | hindura inkomoko]Somaliya ni repubulika ya leta zunze ubumwe. Inteko ishinga amategeko ifite imitwe ibiri. Perezida ni Hassan Sheikh Mohamud. Minisitiri w'Intebe ni Hamza Abdi Barre.[2]
Abaturage
[Hindura | hindura inkomoko]Mu mwaka wa 2026, Somaliya yari ifite abaturage bagera kuri 22 326 000 (ikigereranyo). Indimi zemewe ni Igisomali n'Icyarabu. Idini rya Leta ni Islamu.[2] Abasomali ni Abayisilamu bashingiye ku miryango. Hafi bitatu bya gatanu byabo babaho bimuka, borora amatungo.[1]
Ubukungu
[Hindura | hindura inkomoko]Intambara zimaze imyaka myinshi zasenye ubukungu bwa Somaliya.[1] Ifaranga rikoreshwa ni Ishilingi rya Somaliya.[2]
Inyandiko
[Hindura | hindura inkomoko]Ihuza ryo hanze
[Hindura | hindura inkomoko]- Amafoto ya Somaliya kuri Wikimedia Commons