Nigeri
Repubulika ya Nigeri République du Niger | |
|---|---|
| Capital | Niamey |
| Government | |
• Perezida w'inzibacyuho | Abdourahamane Tchiani |
• Minisitiri w'Intebe | Ali Mahaman Lamine Zène |
| Ubwigenge | |
• Ku Ubufaransa | 3 Kanama 1960 |
| Area | |
• Total | 1,267,000 km2 (489,000 sq mi) |
| Population | |
• 2026 estimate | 29 312 000 |
| Currency | Ifaranga rya CFA |
Nigeri (izina ryemewe: Repubulika ya Nigeri; mu Igifaransa: République du Niger; mu Igihawusa: Jamhuriyar Nijar) ni igihugu cyo muri Afurika y'Iburengerazuba. Ntigikora ku nyanja. Umurwa mukuru ni Niamey.
Izina ry'igihugu rikomoka ku ruzi rwa Nigeri. Nigeri yabonye ubwigenge ku Ubufaransa mu 1960. Kuva mu 2023, iyobowe n'abasirikare.
Imiterere
[Hindura | hindura inkomoko]Nigeri ihana imbibi na Aligeriya mu majyaruguru y'uburengerazuba. Mu majyaruguru y'uburasirazuba, ihana imbibi na Libiya. Mu burasirazuba, ihana imbibi na Cade. Mu majyepfo, ihana imbibi na Nijeriya na Bene. Mu burengerazuba, ihana imbibi na Burukina Faso na Mali.[1]
Nigeri ifite ubuso bwa kilometero kare 1 267 000.[2] Uruzi rwa Nigeri runyura mu majyepfo y'uburengerazuba bw'igihugu. Izina Nigeri rikomoka ku magambo yo mu rurimi rw'Igitamashek, asobanura « uruzi mu zindi nzuzi ».[1]
Igihugu kigabanyijemo uturere dutatu. Mu majyaruguru ni ubutayu. Hagati, aborozi bimuka borora inka. Mu majyepfo, imvura iragwa kurushaho.[1]
Amateka
[Hindura | hindura inkomoko]Nigeri yabonye ubwigenge ku Bufaransa ku wa 3 Kanama 1960. Hamani Diori yabaye perezida wa mbere, kuva mu 1960 kugeza mu 1974.[3]
Ku wa 26 Nyakanga 2023, Perezida Mohamed Bazoum yakuwe ku butegetsi n'abasirikare. Abasirikare bahagaritse itegeko nshinga. Jenerali Abdourahamane Tchiani yabaye umuyobozi w'inama ya gisirikare. Ku wa 26 Werurwe 2025, Tchiani yarahiriye kuba perezida w'igihe cy'inzibacyuho cy'imyaka itanu.[2]
Politiki
[Hindura | hindura inkomoko]Nigeri iyobowe na guverinoma ya gisirikare y'inzibacyuho. Perezida ni Jenerali Abdourahamane Tchiani. Minisitiri w'Intebe ni Ali Mahaman Lamine Zène.[2]
Abaturage
[Hindura | hindura inkomoko]Mu mwaka wa 2026, Nigeri yari ifite abaturage bagera kuri 29 312 000 (ikigereranyo).[2] Abahawusa ni bo bwoko bunini bushingiye ku rurimi.[1] Mu 2025, Igihawusa cyagizwe ururimi rw'igihugu. Icyongereza n'Igifaransa byagizwe indimi z'akazi.[2]
Ubukungu
[Hindura | hindura inkomoko]Nigeri ifite ubutare bwa uranium. Kubera ivumburwa rya uranium, umujyi wa Agadez warakuze cyane.[1] Ifaranga rikoreshwa ni Ifaranga rya CFA.[2]
Inyandiko
[Hindura | hindura inkomoko]Ihuza ryo hanze
[Hindura | hindura inkomoko]- Amafoto ya Nigeri kuri Wikimedia Commons