Kameruni
Repubulika ya Kameruni République du Cameroun Republic of Cameroon | |
|---|---|
| Capital | Yaoundé |
| Official languages | Igifaransa na Icyongereza |
| Government | |
• Perezida | Paul Biya |
• Minisitiri w'Intebe | Joseph Dion Ngute |
| Ubwigenge | |
• Ku Ubufaransa | 1960 |
| Area | |
• Total | 466,050 km2 (179,940 sq mi) |
| Population | |
• 2026 estimate | 28 629 000 |
| Currency | Ifaranga rya CFA |
Kameruni (izina ryemewe: Repubulika ya Kameruni; mu Igifaransa: Cameroun; mu Icyongereza: Cameroon) ni igihugu cyo muri Afurika. Umurwa mukuru ni Yaoundé. Indimi zemewe ni Igifaransa n'Icyongereza.
Kameruni yabonye ubwigenge mu 1960. Mbere, yategekwaga n'Ubufaransa n'Ubwongereza. Perezida wa Kameruni ni Paul Biya kuva mu 1982.
Imiterere
[Hindura | hindura inkomoko]
Kameruni ihana imbibi na Nijeriya mu majyaruguru y'uburengerazuba. Mu majyaruguru y'uburasirazuba, ihana imbibi na Cade. Mu burasirazuba, ihana imbibi na Repubulika ya Santara Afurika. Mu majyepfo y'uburasirazuba, ihana imbibi na Repubulika ya Kongo. Mu majyepfo, ihana imbibi na Gabon na Gineya Ekwatoriyale. Mu majyepfo y'uburengerazuba, Kameruni ikora ku Nyanja ya Atalantika.[1]
Kameruni ifite ubuso bwa kilometero kare 466 050.[2]
Umusozi wa Kameruni ni ikirunga kigikora. Uri mu burengerazuba bw'igihugu. Ufite ubutumburuke bwa metero 4 095. Ni wo musozi muremure kurusha indi muri Afurika y'Iburengerazuba.[1]
Mu majyaruguru, hari ikibaya cy'ibyatsi kimanuka kigana ku Kiyaga cya Cade. Hagati mu gihugu, hari ubutaka buri hejuru bwitwa Adamawa. Mu majyepfo, hari amashyamba menshi.[1]
Amateka
[Hindura | hindura inkomoko]Mu 1884, Abadage bigaruriye inkombe ya Douala. Bise ako karere Kamerun.[3]
Mu gihe cy'Intambara ya Mbere y'Isi Yose, ingabo z'Abongereza, iz'Abafaransa n'iz'Ababiligi zirukanye Abadage. Nyuma yaho, Ubwongereza n'Ubufaransa byagabanye icyo gihugu. Ubwongereza bwategetse uduce tubiri duto two ku mupaka wa Nijeriya. Ubufaransa bwategetse igice gisigaye.[4]
Kameruni y'Abafaransa yabonye ubwigenge mu 1960. Ahmadou Ahidjo yabaye perezida wa mbere. Mu 1961, nyuma ya kamarampaka, igice cy'amajyepfo cya Kameruni y'Abongereza cyiyunze na Kameruni.[5]
Ku wa 4 Ugushyingo 1982, Ahidjo yeguye. Paul Biya wari Minisitiri w'Intebe yamusimbuye. Mu mpera za 1990, hemejwe itegeko ryemerera amashyaka menshi.[6]
Kuva mu 2013, Kameruni irwana n'umutwe wa Boko Haram. Mu Kwakira 2016, imyigaragambyo yatangiye mu turere tuvuga Icyongereza.[6]
Politiki
[Hindura | hindura inkomoko]Ku wa 12 Ukwakira 2025, habaye amatora ya perezida. Ku wa 27 Ukwakira 2025, ibyayavuyemo byaratangajwe. Paul Biya yatsinze n'amajwi 53,66 %. Issa Tchiroma Bakary yabaye uwa kabiri n'amajwi 35,19 %.[7]
Minisitiri w'Intebe ni Joseph Dion Ngute.[2]
Abaturage
[Hindura | hindura inkomoko]Mu mwaka wa 2026, Kameruni yari ifite abaturage bagera kuri 28 629 000 (ikigereranyo). Indimi zemewe ni Igifaransa n'Icyongereza.[2]
Ubukungu
[Hindura | hindura inkomoko]Ubukungu bwa Kameruni bushingiye cyane kuri peteroli, kakawo n'ikawa. Ibiciro by'ibyo bicuruzwa birahindagurika ku isoko mpuzamahanga. Ibyo bituma ubukungu bwa Kameruni budahamye.[8] Ifaranga rikoreshwa ni Ifaranga rya CFA.[2]
Inyandiko
[Hindura | hindura inkomoko]- 1 2 3 "Cameroon". Encyclopædia Britannica (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
- 1 2 3 4 "Cameroon: Facts & Stats". Encyclopædia Britannica (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
- ↑ "German Kamerun (1884–1916)". Encyclopædia Britannica (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
- ↑ "British Cameroons (1916–61) and French Cameroun (1916–60)". Encyclopædia Britannica (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
- ↑ "Ahmadou Ahidjo". Encyclopædia Britannica (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
- 1 2 "Cameroon under Biya (1982– )". Encyclopædia Britannica (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
- ↑ Amabo, Eulalia (2025-10-28). "Presidential Election: Paul Biya Triumphs Again". Cameroon Tribune (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
- ↑ "Cameroon – Economy". Encyclopædia Britannica (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
Ihuza ryo hanze
[Hindura | hindura inkomoko]- Amafoto ya Kameruni kuri Wikimedia Commons