Ir al contenido

Chincha Qhichua

Wikipediamanta
(Kichwa-manta pusampusqa)
Runashimi


Chincha Qhichua


Willakuy
Rimaqkuna: 2.000.000



Rimaykunap ayllun
Rimaykunap ayllun: Qhichwa

 Wamp'uy rimay
  Chinchay runashimi
   Kichwa

Tuyrukuna
ISO 639-1 qu
ISO 639-2 que
ISO 639-3 que
SIL Llapa k'iti rimayqa kikin tuyruyuqmi
qug – Chawpi urqu
qvi – Impapura
qud – Kayampi
qxr – Kañari
qvj – Sarakuru
qxl – Salasaka
qud – Pichincha
quw – Hanan Napu
qvo – Urin Napu


Saywitu
[[File:|frameless|250px]]
Maypim Chincha Qhichuata rimachkanku

Kaytapas qhaway:
Rimay · Rimaykunap ayllun · Katiguriya:Rimay

Kichua icha Chinchay Qhichuaqa Ikwayurpi, Kulunsuyupipis qhichwa simip lliw k'iti rimayninkunam, Kichwa runap rimaynin.

Kichwa rimaykunapiqa, manam [q] kunkatachu t'uqyanku, chay rantiqa [k] t'uqyanku. Ahinataq qillqankupas: Mana "qhichwa" nispanmi, "kichwa" qillqanku.

Ikwayurpi kichwapaqqa Shukllachishka Kichwatam llamk'achinku.

Kichwapiqa manam kaqniyuqpaq k'askaq nisqakunatachu llamk'achinku, ahinataq:

  • Qhichwa simipi: Intip Churin, Kichwa shimipi: Intipa Churi
  • Qhichwa simipi: Taytayku, Kichwa shimipi: Ñukanchik Tayta

Kichwa shimipiqa manam ñuqanchik, ñuqayku icha kanchik, kayku nispa sapaqchankuchu, aswantaq ñukanchik, kanchik nispalla rimanku.

Chincha Kichwa simiqa Urin Quechua simiman ancha k'askam, ichaqa pisi sasachakuykunallawanmi kikinkupura hamut'akuy atikun.

Suti rantikuna

[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]

Chincha Kichwa suqta sutirantiyuq, kaykunaqa kachkanku

Suti sutinchakuna Kichwa Chincha
Chincha Kichwa Runa simi Urin

Adicionalmente, norte quechua "kikin" nisqa simiqa "usted" ("formal"u") nisqaman rikch'akuqmi, chaytan utilizakun momentos formalekunaspi otaq mana confianzayoq runawan rimaspa. achka rimayninmi «kikinkuna». Chincha Kichwa simipi "ñuqayku" ("ñuqayku" exclusivo) nisqawan mana equivalente kasqanrayku, "ñukanchik" iskaynin ruwayta hunt'achin.

Chincha Kichwa simipiqa, verboqa básicamente juk saphimanta ruwasqa kachkan, chayman sufijokunata yapanku imachus niyta munan chayta rikuchinapaq.

Verbokunapi Chincha Kichwa obtener su infinitivo "-na" sufijowan rimaypa saphinman yapaspa.

Qatinakuna: 1.1.

  1. harina 'inaugurar'.
  2. sirina 'echar'.
  3. paktana 'chayay'.
  4. purina 'puriy'.
  5. kallpana 'phaway'.
  6. kaparina 'qapariy'.

Verbo conjugacin

[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]

Diccionariokunapi rikurisqanman hina verbokunaqa sapa kutim infinitivo nisqa formankupi kachkanku. Rimaykunata tinkuchinaykipaqqa saphintam tarinki. Saphitaqa "-na" k'askaqta hurquspa, rimaqpa munasqanwan tikraspa tarinchik:

Chaynapim arina (‘inaugurar’) rimaypa saphinqa ari-, chaymanmi hukniray suphihukunata yapayta atikunman munasqa ima ninanta aypanapaq. Qatinapaq: ari kunmi 'inaugurashan'.

Kay sufijoqa huk reflexivo ruwaytam qawachin, chaymi ruwayqa objeton hina kikin sujetoyuq, chaymi ruwan:

Kay k’askaqqa ñawpaqman puriq ruwaytan rikuchin; chayqa kastilla simipi "estar... -ando/-endo" nisqawanmi tupan:

Kay sufijoqa rimaqpa sumaq sunqu kaynintam qawachin, aswantaqa mana allinta riqsisqa runakunawan:

Hawa t'inkikuna

[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator