Alimania
Alimaniya (aliman simipi: Deutschland), kamachiypiqa Alimaniyap Tantasqa Ripuwlika (Bundesrepublik Deutschland), Chawpi Iwrupapi huk kamachiq mama llaqtam, Iwrupa Huñupi aswan achka runayuq, aswan qullqiyuq mama llaqtam. Kamachiy kamachiywan kamachisqa kawsaypura, dimukratiku suyum, kamachiy rikch'ayninqa mama llaqta parlaminntariyu Ripuwlika, Berlín llaqtapi uma llaqtayuq. Chunka suqtayuq tantasqa suyukuna (Bundesländer) kunatam hap'in, wichay larunpiqa Uralan mama quchawan, Thansuyuwan, Suwikusuyuwan (mamar quchawan) Paltiku mama quchawanpas; inti lluqsimuy ladupi Puluniyawan Ripuwlika Chiksuyuwan; uralanpi Austriyawan Suwisawan; inti haykuy ladopin Phransiya, Luksimpurku, Pilhika, Uraysuyukuna. Büsingen am Hochrhein munisipyu, Suwisa mama llaqtapi huk enclave, Alimaniyap rakinpas. Alimaniyaqa 357.376 km2-niyuqmi[4], 84 hunu runayuqmi. 2014 watapi, Alimaniyaqa iskay ñiqin aswan riqsisqa llaqtam karqan, Hukllachasqa Amirika Llaqtakunap qhipanpi.
Tiqsi Yuyaykuna
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]- Uma llaqsta: BeulHirmanya6.000 runakuna, 2005 watapi, *52°31′ NIwrupa2 E)
- Umalliq (Bundespräsident, "Tantasqap umalliqnin"): Frank-Walter Steinmeier
- Kansillir (Bundeskanzler, "Tantasqap kansillirnin"): Angela Merkel
- 357.093 km²
- 82.468.000 runakuna (2005 watapi)
- 242 runa/km²
Allpa saywachi
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]- Urqukuna: Alpikuna - Zugspitze - Feldberg - Großer Arber - Rhön - Taunus
- Quchakuna: Kunstansa qucha (Bodensee) - Chiemsee - Müritz - Schweriner See - Starnberger See - Ammersee
- Mayukuna: Rhein - Donau - Mosel - Elbe - Oder - Main - Weser
- Wat'akuna: Norderney - Sylt - Jüst - Borkum - Helgoland - Fehmarn - Hiddensee - Rügen - Usedom - Mainau - Reichenau
Simikuna
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]Runakunaq rimasqa simi aliman simi kan, ichaqa sapa llaqta huqta rimarun
Wiñay kawsay
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]- 843 watapi Phranku qhapaq suyu rakikun
- 843-1806 Aliman Nasyunpa Willka Romanu Qhapaq Suyun
- 1806-1871 Aliman mama llaqta mana karqanchu
- 1848-1849 Chinkasqa aliman pachakutiy
- 1871-1918 Aliman Qhapaq Suyu
- 1918-1933 Weimar Republika
- 1933-1945 Nasyunal-susyalista pusaq suyu (Pusaq, "Führer" nisqa: Adolf Hitler)
- 1945-1949 Aliyadukunap ukupasyun suyunkuna
- 1949-1990 iskay aliman mama llaqtakuna: Aliman Dimukratiku Republika, Tantasqa Republika Alimanya
- 3 ñiqin kantaray killapi 1990 Alimanyap hukllachakuynin, chaymanta pacha Tantasqa republika Alimanyalla
Hatun maqanakuykuna:
Pulitika rakiy
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]16 Land nisqa suyukuna:
Hatun Llaqtakuna
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]| Llaqta | Ru. 1990 | Ru. 2000 | Ru. 2005 | km² | Ru../km² | + (%) | Bundesland | Hatun llaqta | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Berlin | 3433695 | 3382169 | 3395189 | 891.82 | 3807 | 0.06 | Berlin | 1740 |
| 2 | Hamburg | 1652363 | 1715392 | 1743627 | 755.24 | 2309 | 0.27 | Hamburg | 1787 |
| 3 | München | 1229026 | 1210223 | 1259677 | 310.46 | 4057 | 0.68 | Bayern | 1854 |
| 4 | Köln | 953551 | 962884 | 983347 | 405.15 | 2427 | 0.35 | Nordrhein-Westfalen | 1855 |
| 5 | Frankfurt am Main | 644865 | 646550 | 651899 | 248.31 | 2625 | 0.14 | Hessen | 1875 |
| 6 | Stuttgart | 579988 | 583874 | 592569 | 207.36 | 2858 | 0.25 | Baden-Württemberg | 1874 |
| 7 | Dortmund | 599055 | 588994 | 588168 | 280.37 | 2098 | -0.02 | Nordrhein-Westfalen | 1895 |
| 8 | Essen | 626973 | 595243 | 585430 | 210.38 | 2783 | -0.27 | Nordrhein-Westfalen | 1896 |
| 9 | Düsseldorf | 575794 | 569364 | 574514 | 217.01 | 2647 | 0.15 | Nordrhein-Westfalen | 1882 |
| 10 | Bremen | 551219 | 539403 | 546852 | 326.55 | 1675 | 0.23 | Bremen | 1875 |
| 11 | Hannover | 513010 | 515001 | 515729 | 204.01 | 2377 | 0.02 | Niedersachsen | 1873 |
| 12 | Leipzig | 511079 | 493208 | 502651 | 297.60 | 1689 | 0.32 | Sachsen | 1871 |
| 13 | Duisburg | 535447 | 514915 | 501564 | 232.81 | 2154 | -0.43 | Nordrhein-Westfalen | 1904 |
| 14 | Nürnberg | 493692 | 488400 | 499237 | 186.37 | 2679 | 0.37 | Bayern | 1881 |
| 15 | Dresden | 490571 | 477807 | 495181 | 328.30 | 1508 | 0.61 | Sachsen | 1852 |
| 16 | Bochum | 396486 | 391147 | 385626 | 145.43 | 2652 | -0.24 | Nordrhein-Westfalen | 1904 |
| 17 | Wuppertal | 383660 | 366434 | 359237 | 168.37 | 2134 | -0.33 | Nordrhein-Westfalen | 1929 |
| 18 | Bielefeld | 319037 | 321758 | 326925 | 257.83 | 1268 | 0.27 | Nordrhein-Westfalen | 1929 |
| 19 | Bonn1 | 292234 | 302247 | 312818 | 141.22 | 2215 | 0.58 | Nordrhein-Westfalen | 1934 |
| 20 | Mannheim | 310411 | 306729 | 307900 | 144.96 | 2124 | 0.08 | Baden-Württemberg | 1897 |
| 21 | Karlsruhe | 275061 | 278558 | 285263 | 173.46 | 1645 | 0.40 | Baden-Württemberg | 1901 |
| 22 | Wiesbaden1 | 260301 | 270109 | 274611 | 203.90 | 1347 | 0.28 | Hessen | 1905 |
| 23 | Münster1 | 259438 | 265609 | 270868 | 302.91 | 894 | 0.33 | Nordrhein-Westfalen | 1915 |
| 24 | Gelsenkirchen | 293714 | 278695 | 268102 | 104.86 | 2557 | -0.63 | Nordrhein-Westfalen | 1903 |
| 25 | Augsburg | 256877 | 254982 | 262676 | 146.78 | 1790 | 0.50 | Bayern | 1907 |
| 26 | Mönchengladbach | 259436 | 263014 | 261444 | 170.44 | 1534 | -0.10 | Nordrhein-Westfalen | 1922 |
| 27 | Aachen | 241861 | 244386 | 258208 | 160.83 | 1605 | 0.94 | Nordrhein-Westfalen | 1889 |
| 28 | Chemnitz | 294244 | 259246 | 246587 | 220.85 | 1117 | -0.81 | Sachsen | 1883 |
| 29 | Braunschweig | 258833 | 245816 | 245273 | 192.09 | 1277 | -0.04 | Niedersachsen | 1890 |
| 30 | Krefeld | 244020 | 239916 | 237701 | 137.75 | 1726 | -0.18 | Nordrhein-Westfalen | 1887 |
| 31 | Halle | 310234 | 247736 | 237198 | 135.01 | 1757 | -0.71 | Sachsen-Anhalt | 1890 |
| 32 | Kiel | 245567 | 232612 | 234433 | 118.40 | 1980 | 0.13 | Schleswig-Holstein | 1898 |
| 33 | Magdeburg | 278807 | 231450 | 229126 | 200.94 | 1140 | -0.20 | Sachsen-Anhalt | 1882 |
| 34 | Oberhausen1 | 223840 | 222151 | 218898 | 77.04 | 2841 | -0.24 | Nordrhein-Westfalen | 1915 |
| 35 | Freiburg1 | 191029 | 205102 | 215966 | 153.06 | 1411 | 0.88 | Baden-Württemberg | 1934 |
| 36 | Lübeck1 | 214758 | 213399 | 211825 | 214.13 | 989 | -0.12 | Schleswig-Holstein | 1911 |
| 37 | Erfurt | 208989 | 200564 | 202844 | 269.11 | 754 | 0.19 | Thüringen | 1906 |
| 38 | Rostock | 248088 | 200506 | 199288 | 181.07 | 1101 | -0.12 | Mecklenburg-Vorpommern | 1935 |
| 39 | Hagen | 214449 | 203151 | 196934 | 160.36 | 1228 | -0.51 | Nordrhein-Westfalen | 1928 |
| 40 | Kassel | 194268 | 194766 | 194427 | 106.79 | 1820 | -0.03 | Hessen | 1899 |
| 41 | Mainz1 | 179486 | 182870 | 194372 | 97.75 | 1988 | 1.05 | Rheinland-Pfalz | 1902 |
| 42 | Hamm | 179639 | 182427 | 184239 | 226.24 | 814 | 0.17 | Nordrhein-Westfalen | 1975 |
| 43 | Saarbrücken1 | 191694 | 183257 | 178914 | 167.07 | 1071 | -0.39 | Saarland | 1909 |
| 44 | Herne1 | 178132 | 174529 | 170992 | 51.41 | 3326 | -0.34 | Nordrhein-Westfalen | 1933 |
| 45 | Mülheim | 177681 | 172862 | 169917 | 91.29 | 1861 | -0.28 | Nordrhein-Westfalen | 1908 |
| 46 | Osnabrück1 | 163168 | 164101 | 163814 | 119.80 | 1367 | -0.03 | Niedersachsen | 1940 |
| 47 | Solingen | 165401 | 164973 | 163581 | 89.47 | 1832 | -0.14 | Nordrhein-Westfalen | 1929 |
| 48 | Ludwigshafen1 | 162233 | 163383 | 163343 | 77.67 | 2103 | 0.00 | Rheinland-Pfalz | 1921 |
| 49 | Leverkusen | 160919 | 161047 | 161227 | 78.85 | 2045 | 0.02 | Nordrhein-Westfalen | 1963 |
| 50 | Oldenburg | 143131 | 154832 | 158565 | 102.96 | 1540 | 0.40 | Niedersachsen | 1946 |
| 51 | Neuss | 147019 | 150013 | 151610 | 99.48 | 1524 | 0.18 | Nordrhein-Westfalen | 1963 |
| 52 | Potsdam | 139794 | 129324 | 147583 | 187.27 | 788 | 0.82 | Brandenburg | 1939 |
| 53 | Paderborn | 120680 | 139084 | 143769 | 179.38 | 801 | 0.56 | Nordrhein-Westfalen | 1975 |
| 54 | Heidelberg | 136796 | 140259 | 142993 | 108.83 | 1314 | 0.32 | Baden-Württemberg | 1946 |
| 55 | Darmstadt1 | 138920 | 138242 | 140562 | 122.23 | 1150 | 0.28 | Hessen | 1937 |
| 56 | Würzburg | 127777 | 127966 | 133906 | 87.55 | 1529 | 0.77 | Bayern | 1932 |
| 57 | Regensburg | 121691 | 125676 | 129859 | 80.76 | 1608 | 0.55 | Bayern | 1940 |
| 58 | Göttingen | 121831 | 124132 | 121884 | 117.26 | 1039 | -0.30 | Niedersachsen | 1964 |
| 59 | Recklinghausen | 125060 | 124785 | 121827 | 66.42 | 1834 | -0.40 | Nordrhein-Westfalen | 1949 |
| 60 | Heilbronn | 115843 | 119305 | 121613 | 99.88 | 1218 | 0.32 | Baden-Württemberg | 1970 |
| 61 | Ingolstadt | 105489 | 115722 | 121314 | 133.35 | 910 | 0.81 | Bayern | 1989 |
| 62 | Wolfsburg | 128510 | 121805 | 121199 | 204.01 | 594 | -0.08 | Niedersachsen | 1972 |
| 63 | Ulm1 | 110529 | 117233 | 120625 | 118.69 | 1016 | 0.48 | Baden-Württemberg | 1980 |
| 64 | Offenbach | 114992 | 117535 | 119430 | 44.90 | 2660 | 0.27 | Hessen | 1954 |
| 65 | Bottrop | 118936 | 120611 | 119356 | 100.61 | 1186 | -0.17 | Nordrhein-Westfalen | 1953 |
| 66 | Pforzheim | 112944 | 117156 | 119021 | 98.03 | 1214 | 0.27 | Baden-Württemberg | 1975 |
| 67 | Bremerhaven1 | 130446 | 120822 | 116615 | 77.68 | 1501 | -0.58 | Bremen | 1939 |
| 68 | Remscheid1 | 123155 | 119287 | 115864 | 74.60 | 1553 | -0.48 | Nordrhein-Westfalen | 1929 |
| 69 | Fürth1 | 103362 | 110477 | 113422 | 63.35 | 1790 | 0.44 | Bayern | 1950 |
| 70 | Reutlingen | 103687 | 110650 | 112252 | 87.06 | 1289 | 0.24 | Baden-Württemberg | 1988 |
| 71 | Salzgitter1 | 114355 | 112302 | 107726 | 223.91 | 481 | -0.68 | Niedersachsen | 1942 |
| 72 | Moers1 | 104595 | 107062 | 107547 | 67.75 | 1587 | 0.08 | Nordrhein-Westfalen | 1987 |
| 73 | Koblenz | 108733 | 107950 | 106501 | 105.02 | 1014 | -0.22 | Rheinland-Pfalz | 1962 |
| 74 | Siegen | 109174 | 108476 | 106293 | 114.67 | 927 | -0.34 | Nordrhein-Westfalen | 1975 |
| 75 | Bergisch Gladbach | 104037 | 105693 | 105761 | 83.12 | 1272 | 0.01 | Nordrhein-Westfalen | 1975 |
| 76 | Cottbus | 125891 | 108491 | 105309 | 164.28 | 641 | -1.22 | Brandenburg | 1976 |
| 77 | Gera | 129037 | 112835 | 103948 | 151.93 | 684 | -1.31 | Thüringen | 1959 |
| 78 | Erlangen1 | 102440 | 100778 | 103197 | 76.85 | 1343 | 0.40 | Bayern | 1974 |
| 79 | Hildesheim | 105291 | 103909 | 102575 | 92.57 | 1108 | -0.21 | Niedersachsen | 1974 |
| 80 | Jena1 | 102518 | 99893 | 102532 | 114.48 | 896 | 0.44 | Thüringen | 1975 |
| 81 | Witten | 105403 | 103196 | 100793 | 72.37 | 1393 | -0.39 | Nordrhein-Westfalen | 1975 |
Rikchakuna
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]- Suyukuna (Alimanya)
Kaypipas qhaway
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]Hawa tinkikuna
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]Pukyukuna
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
| Iwrupa |
|---|