ARTE-MENTIRA-POLITICA' - Jonathan Swift
ARTE-MENTIRA-POLITICA' - Jonathan Swift
MENTIRA POLÍTICA
Um tratado de fino humor, elaborado
com as boas maneiras dos gregos e dos
sábios antigos, cujo tema é a pseudologia:
o estudo sobre a mentira. Estamos diante
de um livro indispensável para todo
cidadão e eleitor que se interessa em
Jonathan Swift
compreender a democracia na prática.
Antes de votar e de ser votado, antes de
ouvir e falar sobre um político, você tem
de ler este livro..! Imperdível.
Tradução de
Benjamin Franklin
realizando o famoso
experimento da pipa Ana Paula Arendt
A ARTE DA
MENTIRA POLÍTICA
Jonathan Swift
Tradução de
22-116737 CDD-401.41
Jonathan Swift
Tradução de
1ª edição
Obra de domínio público, traduzida
ao português e prefaciada por
Ana Paula Arendt
PREFÁCIO DA TRADUTORA
Trago ao leitor a tradução de um texto com mais de trezentos anos, mas não
menos essencial para nossa cultura contemporânea; de curta extensão, mas não de
menor efeito sobre o espírito que muitas obras longas e enfadonhas.
Refiro-me a este texto cujo tema é a pseudologia, na forma propositalmente
antiquada de um tratado, atribuído ao autor inglês Jonathan Swift (London, printed
for John Morphew near Stationers-Hall, 1712. Price 3d). O leitor não deve com isso
supor que esta autora esteja se esquivando do dever de produzir algo novo, nem mesmo
pensar que a ideia surgiu por causa do empobrecimento do debate público brasileiro,
o qual hoje redundou em termos descartáveis, como “fake news” ou “pós-verdade”.
Ocorre que veio a necessidade de traduzir algo apropriado para as pessoas que estão
passando a conceder o mesmo tratamento a verdades e a mentiras, como se estas
fossem intercambiáveis. Não são! Este texto, bastante saudável, nos faz lembrar
que é preciso discernir as diferenças.
Peço desculpas por fazer publicar uma obra que seja perfeitamente apropriada
ao tempo presente. Sei que o bom senso por vezes ofende a quem não está muito ha-
bituado a ele; mas ressalvo o efeito revigorante desta obra no leitor, ao ponderar que
os bons resultados da democracia na Inglaterra em muito se devem a esse saudável
exercício: diferenciar o que é verdade do que é produzido como pura invenção.
Uma malícia é injustificável face ao ofício cumulativo de poeta, pois ser poeta
demanda a sinceridade; embora alguns argumentem, não seria esse um problema
de compatibilidade com o ofício diplomático… Minha opinião sobre este Tratado, ao
qual alguns atribuem uma natureza satírica: tem grande acurácia e porta inegáveis
verdades sobre o tema que se propõe analisar, a mentira política. Razão pela qual
optei por traduzir, divulgar e disponibilizar gratuitamente, com a finalidade de
oferecer um serviço de utilidade pública aos meus compatriotas.
Recordo, para além dos bons e desejáveis efeitos que a reflexão sobre esta obra
proporciona, a gravidade de elogiar a mentira, ou de mentir sobre a verdade, ou de
que se venha a dar testemunho depreciativo ou blasfemar sobre a verdade, sobretudo
contida na manifestação dos bons atos. Mentir é algo bastante proscrito pela Igreja
Católica (São Marcos 3: 28-30, São Mateus 12:31-32, São Lucas 12:8-10, Hebreus
5
A Arte da Mentira Política
6:4-6, parágrafo 827 do Catecismo da Santa Igreja Católica). Felizmente não parece
ser nada disso que propôs o autor dessa obra louvável.
Feita esta advertência, tenha o leitor em conta responder se o que se segue é ou
não, de todo modo, um ensinamento indispensável para sobrevivermos ao que lemos
hoje sobre política, e para pensar antes de prontamente acolher algo que um político
tenha dito. Acrescentei um artigo de Jonathan Swift no The Examiner, bastante
moralizante, bem como a mini-biografia daquele autor.
Expresso, portanto, meus votos de que todos os leitores possam usar de seu
arbítrio para obter o discernimento, a fim de que possam gozar plenamente dos
benéficos efeitos do riso.
6
Jonathan Swift
PROPOSTAS PROPOSALS
PARA IMPRESSÃO DE UM FOR PRINTING A VERY
7
A Arte da Mentira Política
quatorze xelins, sete dos quais se- down, and the other seven at the
jam pagos de imediato, e os outros delivery of the second volume.
sete, mediante a entrega do segundo III. Those that subscribe for six,
volume. shall have a seventh gratis; which
III. De que aqueles que assinem reduces the price to less than six
por seis volumes, tenham um sétimo shillings a volume.
grátis; com o que se reduz o preço IV. That the subscribers shall
a menos de seis xelins por volume. have their names and places of abode
IV. De que os assinantes tenham printed at length.
seus nomes e local de morada im-
presso ao final. For the encouragement of so
useful a work, it is thought fit the
Providenciado o estímulo a um publick should be informed of the
trabalho tão útil, considera-se conve- contents of the first volume, by one
niente que o público seja informado who has with great care perused the
do conteúdo do primeiro volume por manuscript.
alguém que muito cuidadosamente
folheou o manuscrito. THE
ART
A OF
ARTE POLITICAL LYING.
DA
O
some very judicious reflections upon
autor, em seu prefácio, perfaz the original of arts and sciences:
reflexões muito ponderadas sobre that at first they consist of scattered
a origem das artes e das ciências: theorems and practices, which are
de que no início consistem em teo- handed about among the masters,
remas e práticas esparsas, as quais and only revealed to the filii artis,
são manuseadas entre os mestres, e till such time as some great genius
apenas relevadas aos filii artis, quan- appears, who collects these disjoint-
do finalmente surja algum grande ed propositions, and reduces them
gênio que colete estas proposições into a regular system. That this is
desarticuladas e as simplifique em the case of that noble and useful
8
Jonathan Swift
9
A Arte da Mentira Política
10
Jonathan Swift
11
A Arte da Mentira Política
Bolsa de Valores, o dulce e honestum which he deduces from its true and
predominam na região da cidade genuine principles, by inquiring
onde acaba Westminster. Um certo into the several rights, that mankind
homem espalha uma mentira para have to truth. He shows that people
vender ou comprar ações em maior have a right to private truth from
vantagem, um segundo, porque é their neighbours, and economical
uma honra servir ao seu partido; e truth from their own family; that
um terceiro, porque é doce satisfazer they should not be abused by their
a sua vingança. Tendo explicado estes wives, children, and servants; but
diversos termos de sua definição, that they have no right at all to po-
ele prossegue, litical truth; that the people may as
Em seu terceiro capítulo, a tratar well all pretend to be lords of man-
da legalidade da mentira política; a ors, and possess great estates, as to
qual ele deduz de seus verdadeiros have truth told them in matters of
e genuínos princípios, perquirindo government. The author, with great
diversos direitos à verdade aos quais judgment states the several shares
a humanidade é entitulada. Ele de- of mankind in this matter of truth,
monstra que o povo tem o direito a according to their several capaci-
uma verdade privativa vinda de seus ties, dignities, and professions; and
vizinhos e a uma verdade econômica shows you, that children have hardly
da parte de seus próprios familiares; any share at all; in consequence of
e que não deve ser abusado pelas suas which, they have very seldom any
esposas, filhos e empregados; mas truth told them. It must be owned,
que não tem direito algum à verdade that the author, in this chapter, has
política. Afirma que o povo pode some seeming difficulties to answer,
igualmente fingir ser proprietário de and texts of Scripture to explain.
mansões e possuir grandes latifún- The fourth chapter is wholly em-
dios, de modo a obter a verdade dita ployed in this question, “Whether
a ele em matéria de governo. O autor, the right of coinage of political lies
com muita propriedade, estabelece be wholly in the government?” The
que as várias quotas da humanidade author, who is a true friend to English
em matéria de verdade decorrem de liberty, determines in the negative,
suas várias capacidades, dignida- and answers all the arguments of the
des e profissões; e demonstra que opposite party with great acuteness:
crianças dificilmente contam com that as the government of England
12
Jonathan Swift
13
A Arte da Mentira Política
14
Jonathan Swift
sos golpes para todos os três tipos, the secret springs of things are for
em particular este último, quando the most part unknown.
necessário, pelo bem do público, The author proceeds to give
para outorgar o valor e conduta de some precepts as to the additory:
um homem a outro, ou de muitos a that when one ascribes any thing to
um único homem; até mesmo sendo a person, which does not belong to
possível, em boa ocasião, que um him, the lie ought to be calculated
homem seja roubado de sua vitória not quite contradictory to his known
por uma pessoa que não comandou qualities: for example, one would
a ação[i]. A restituição e destruição not make the French king present
do público podem ser atribuídas a at a protestant conventicle; nor, like
pessoas que nada tenham a ver com queen Elisabeth, restore the overplus
o fato. O autor exorta todos os cava- of taxes to his subjects. One would
lheiros praticantes a exercitar-se na not bring in the emperor giving two
mentira transladada, pois sendo a months pay in advance to his troops;
existência das coisas algo visível e não nor the Dutch paying more than
demandando nenhuma prova, nada their quota. One would not make the
há para ser revelado ao público, salvo same person zealous for a standing
o falso autor, ou a falsa causa; o que army, and publick liberty; nor an
não é nenhuma grande presunção a atheist support the church; nor a
credulidade dos seres humanos, para lewd fellow a reformer of manners;
quem a origem secreta das coisas é, nor a hotheaded, crack-brained
em sua maior parte, desconhecida. coxcomb forward for a scheme of
O autor prossegue para estabele- moderation. But, if it is absolutely
cer preceitos com relação à mentira necessary that a person is to have
aditiva; fala de que, quando atribuído some good adventitious quality given
algo a alguém que não pertença a him, the author’s precept is, that it
si, a mentira deve ser calculada não should not be done at first in extremo
muito contraditoriamente a suas gradu. For example; they should not
sabidas qualidades; por exemplo, make a covetous man give away, all
não se deve inventar a presença de at once, five thousand pounds in a
um rei francês em um conventículo charitable, generous way; twenty or
protestante; de igual modo, que a ra- thirty pounds may suffice at first.
inha Elizabeth I tenha restaurado um They should not introduce a per-
excesso de impostos a seus súditos. son of remarkable ingratitude to his
15
A Arte da Mentira Política
16
Jonathan Swift
soal seja suspeita, não deve de início a criminal, who did not deserve it.
supostamente comandar imensas You will be unsuccessful, if you give
esquadras a seu dispor; mas a ele out of a great man, who is remark-
se pode permitir o mérito de uma able for his frugality for the publick,
discussão, ou de jogar uma garrafa that he squanders away the nation’s
na cabeça do seu adversário. money; but you may safely relate that
Não deve ser permitido elogiar he hoards it: you must not affirm
a grandeza de um homem que re- he took a bribe, but you may freely
conhecidamente despreze a religião censure him for being tardy in his
como alguém que tenha passado dias payments: because, though neither
em seu gabinete em devoção; mas may be true, yet the last is credible,
você pode com segurança inven- the first not. Or an open-hearted,
tar que ele realizou preces públicas generous minister, you are not to say,
com decência. Um grande homem, that he was in an intrigue to betray
do qual nunca se soube pagar uma his country: but you may affirm, with
dívida justa, não deve, de repente, some probability, that he was in an
ser apresentado como alguém res- intrigue with a lady. He warns all
tituindo milhares que roubou; deixe practitioners to take good heed to
que seja suficiente de início pagar these precepts; for want of which,
vinte libras a um amigo que tenha many of their lies of late have proved
perdido o recibo. abortive or short lived.
Ele dispõe as mesmas regras In the sixth chapter he treats of
sobre o tipo de mentira detratora ou the miraculous; by which he under-
difamatória, as quais não devem ser stands any thing that exceeds the
inteiramente opostas às qualidades common degrees of probability. In
que as pessoas alegadamente teriam. respect to the people, it is divided
Assim, não será considerado confor- into two sorts, the τὸ φοβερὸν or the τὸ
me as regras mais evidentes da pseu- θυμοείδες, terrifying lies, and animat-
dologia o relatório de um príncipe ing or encouraging lies; both being
religioso e pio que tenha negligen- extremely useful on their proper
ciado sua devoção e introduzido na occasions. Concerning the τὸ φοβερὸν
sociedade heresia; mas você poderá he gives several rules; one of which
relatar um príncipe misericordioso is, that terrible objects should not be
que perdoou um criminoso que não too frequently shown to the people,
o merecia. Você terá um fracasso se lest they grow familiar. He says, it is
17
A Arte da Mentira Política
18
Jonathan Swift
19
A Arte da Mentira Política
20
Jonathan Swift
21
A Arte da Mentira Política
22
Jonathan Swift
23
A Arte da Mentira Política
mentira, deve ser expulsa ou decla- as long, and no longer, than the turn
rada incapaz; que, além das mentiras is served.
retumbantes, deve ser criado um The tenth chapter treats of the
comitê privativo para murmurado- characteristicks of lies; how to know,
res, constituído dos mais capazes when, where, and by whom, invent-
integrantes da sociedade. E neste ed. Your Dutch, English, and French
ponto o autor faz uma digressão ware are amply distinguished from
louvando o partido whig, pelo correto one another; an exchange lie from
entendimento e uso de mentiras-de- one coined at the other end of the
-comprovação. Uma mentira-de- town: great judgment is to be shown
-comprovação é como uma primeira as to the place where the species is
carga que se coloca em uma peça de intended to circulate: very low and
artilharia para experimentá-la, para base coin will serve for Wapping:
sondar a credulidade dos presentes. there are several coffeehouses, that
Da mesma natureza ele pressupõe have their particular stamps, which
a transubstanciação da igreja de a judicious practitioner may easily
Roma, uma doutrina-de-comprova- know. All your great men have their
ção, a qual, se alguém engole, terão proper phantateusticks. The author
certeza de que irão digerir tudo o says he has attained, by study and
mais; portanto o partido whig seria application, to so great skill in this
sábio em sondar a credulidade das matter, that, bring him any lie, he can
pessoas, de tempos em tempos, por tell whose image it bears so truly, as
meio de gente festeira, com a finali- the great man himself shall not have
dade de que possam avaliar com que the face to deny it. The promissory
gravidade poderão ser processados lies of great men are known by shoul-
posteriormente. Rumando ao fim dering, hugging, squeezing, smiling,
deste capítulo, ele adverte os líderes bowing; and their lies in matter of
partidários para que não acreditem fact, by immoderate swearing.
em suas próprias mentiras, o que He spends the whole eleventh
já se comprovou ter consequências chapter on one simple question.
perniciosas posteriormente; tan- Whether a lie is best contradicted
to um partido sábio quanto uma by truth, or by another lie? The au-
nação sábia terão regulamentado thor says, that, considering the large
seus assuntos sob mentiras de suas extent of the cyllndrical surface of
próprias autorias. As causas disto the soul, and the great propensity
24
Jonathan Swift
ele supõe ser um zelo muito intenso to believe lies in the generality of
e profundo na prática desta arte e mankind of late years, he thinks the
um acaloramento em conversações properest contradiction to a lie, is
mútuas, nas quais eles se persuadem another lie. For example; if it should
uns aos outros do que desejam e be reported that the pretender was
relatam ser verdadeiro, e é mesmo: at London, one would not contra-
de fato todos os partidos acabam dict it by saying, he never was in
sendo submetidos a esse infortúnio. England; but you must prove by eye
Os jacobitas desde sempre infestados witnesses, that he came no farther
disso; mas os whigs recentemen- than Greenwich, and then went back
te chegam a excedê-los neste mau again. Thus if it be spread about, that
hábito e fraqueza. A este capítulo a great person were dying of some
o autor adjunta um calendário de disease, you must not say the truth,
mentiras apropriado para os vários that they are in health, and never
meses do ano. had such a disease, but that they
O nono capítulo trata da celeri- are slowly recovering of it. So there
dade e duração das mentiras. Quanto was not long ago a gentleman, who
à celeridade e seu movimento, o au- affirmed, that the treaty with France,
tor diz serem incríveis; ele propicia for bringing popery and slavery into
diversos exemplos de mentiras que England, was signed the 15th of Sep-
caminharam mais rápido que um tember; to which another answered
homem possa enviar o correio; que very judiciously, not, by opposing
suas mentiras aterrorizantes viajam truth to his lie, that there was no
em passo prodigioso, acima de dez such treaty; but that, to his certain
milhas por hora; e seus murmúrios knowledge, there were many things
movem-se em um vórtex estreito, in that treaty not yet adjusted.
mas muito velozmente. O autor afir- [The account of the second vol-
ma ser impossível explicar muitos ume of this excellent treatise is re-
fenômenos em relação à celeridade served for another time.]
das mentiras sem a suposição de sin-
cronicidade e combinação. Quanto à [1] Major-general Webb obtained a glorious vic-
duração das mentiras, ele alega haver tory over the French, near Wynendale, in the
year 1708, He was sent with 6000 of the confed-
também de todos os tipos, de horas a erate troops to guard a great convoy to the allied
dias, até eras; que existiriam algumas army besieging Lisle: count de la Motte came
out from Ghent, with near 24000 men, to in-
as quais, como insetos, morrem e tercept them; but major-general Webb disposed
25
A Arte da Mentira Política
revivem novamente sob diferente his men with such admirable skill, that not-
withstanding the vast superiority of numbers,
forma; e que os verdadeiramente by the pure force of order and disposition, the
bons artistas, como as pessoas que French were driven back in two or three succes-
sive attempts; and, after having lost 6 or 7000
construíram com um empréstimo de men, could be brought to charge no more. This
curto prazo, terão calculado a dura- may justly be reckoned among the greatest ac-
tions of that war: but the duke of Marlborough’s
ção de uma mentira com segurança secretary, in his letter written to England, gave
para atender a seu propósito; a fim all the honour of it to general Cadogan, the
duke’s favourite, who did not come up till af-
de que não perdurem mais do que o ter the engagement. This was so resented by
momento até o qual tenham servido. general Webb, that he left the army in disgust;
and, coming into England to do himself justice,
O décimo capítulo trata das ca- received the unanimous thanks of the house of
racterísticas das mentiras; do modo commons, for his eminent services by that great
como se pode saber, quando, onde, action; which was also acknowledged, in a dis-
tinguishing manner, by the king of Prussia, who
e por quem foram inventadas. De bestowed on him the order of generosity.
como amplamente se distinguem
[2] During the reigns of king William and queen
umas das outras as procedentes da Anne.
Holanda, Inglaterra, ou da França; de
como discernir uma mentira em troca
de outra, cunhada do outro lado da
cidade; do grande juízo que se deve
demonstrar quanto ao local onde se
espera que suas amostras circulem;
que as mentiras mais miseráveis e
vis serão cunhadas em Wapping; que
há várias cafeterias com seus selos
particulares, os quais um praticante
dedicado poderá facilmente descobrir.
Todos seus grandes homens têm sua
própria fantateústica. O autor afirma
ter alcançado, por estudo e aplicação,
tão grande habilidade nesta matéria
que, em se lhe trazendo qualquer
mentira, ele poderá calcular qual ima-
gem verdadeiramente ela porta, já que
o grande homem, ele próprio, não terá
coragem suficiente para negá-la. As
26
Jonathan Swift
27
A Arte da Mentira Política
28
Jonathan Swift
P O
Equibus hi vacuas implent sermonibus aures, Equibus hi vacuas implent sermonibus aures,
Hi narrata ferunt alio: mensuraque ficti Hi narrata ferunt alio: mensuraque ficti
Crescit, et auditis aliquid novus adjicit auctor. Crescit, et auditis aliquid novus adjicit auctor.
Illic Credulitas, illic temerarius Error, Illic Credulitas, illic temerarius Error,
Vanaque Laetitia est, consternatique Timores, Vanaque Laetitia est, consternatique Timores,
Seditioque recens, dubioque auctore Susurri. Seditioque recens, dubioque auctore Susurri.
Em novilhos os sermões preenchem With idle tales this fills our empty ears;
os ouvidos vazios, The next reports what from the first he hears;
E os fatos narrados relatam outros: a The rolling fictions grow in strength and size,
ficção é a medida. Each author adding to the former lies.
E cresce, e alguns ouvintes acrescentam Here vain credulity, with new desires,
um novo autor... Leads us astray, and groundless joy inspires;
Onde há credulidade, há o erro temerário; The dubious whispers, tumults fresh
É a vanidade que faz a alegria; é o temor designed,
que faz a consternação; And chilling fears astound the anxious mind.
E a sedição fresca e a dubiedade é que
fazem os rumores do autor. I am prevailed on, through the
importunity of friends, to interrupt
A inoportunidade de amigos me the scheme I had begun in my last
convenceu de interromper o esque- paper, by an Essay upon the Art of
ma que eu havia iniciado em meu Political Lying. We are told the dev-
29
A Arte da Mentira Política
artigo mais recente, de um Ensaio il is the father of lies, and was a liar
sobre a Arte da Mentira Política. Nós from the beginning; so that, beyond
aprendemos que o diabo é o pai da contradiction, the invention is old:
mentira e que era um mentiroso and, which is more, his first Essay
desde o início; estando fora de con- of it was purely political, employed
tradição que a invenção é velha; e in undermining the authority of
muito mais que isso, o primeiro his prince, and seducing a third
Ensaio dele foi puramente político, part of the subjects from their obe-
dilapidando a autoridade de seu dience: for which he was driven
príncipe e seduzindo uma terça par- down from Heaven, where (as Mil-
te dos súditos de sua obediência: ton expresses it) he had been vice-
pelo que foi derrubado do Paraíso, roy of a great western province; and
onde (conforme Milton) ele teria forced to exercise his talent in in-
sido vice-rei de uma grande provín- ferior regions among other fallen
cia ocidental; e forçado a exercitar spirits, poor or deluded men, whom
seu talento em regiões inferiores he still daily tempts to his own sin,
entre outros espíritos caídos, homens and will ever do so, till he be chained
pobres ou desiludidos, os quais ele in the bottomless pit. But although
ainda tenta diariamente fazer ade- the devil be the father of lies, he
rir ao seu próprio pecado, e donde seems, like other great inventors,
sempre irá fazê-lo, até que seja al- to have lost much of his reputation,
gemado em algum poço sem fundo. by the continual improvements that
Mas, embora o diabo seja o pai da have been made upon him. Who
mentira, ele parece, como outros first reduced lying into an art, and
grandes inventores, ter perdido mui- adapted it to politics, is not so clear
ta da sua reputação por ter sido su- from history, although I have made
perado pelos contínuos avanços que some diligent inquiries. I shall
foram feitos sobre seu feito original. therefore consider it only according
Quem primeiro sintetizou a menti- to the modern system, as it has been
ra em uma arte e que tenha adapta- cultivated these twenty years past
do-a à política, não temos claro quem in the southern part of our own
seja observando a história, embora island. The poets tell us, that after
eu tenha feito pesquisas diligentes. the giants were overthrown by the
Considero, portanto, a mentira ape- gods, the earth in revenge produced
nas de acordo com o sistema mo- her last offspring which was Fame.
30
Jonathan Swift
derno, como tem sido cultivada And the fable is thus interpreted:
nestes vinte anos recentes na parte that when tumults and seditions
ao sul de nossa própria ilha. Os poe- are quieted, rumors and false re-
tas nos dizem que, após os anaquins ports are plentifully spread through
terem sido superados pelos deuses, a nation. So that, by this account,
a terra em vingança produziu sua lying is the last relief of a routed,
última descendência, a qual era a earth-born, rebellious party in a
Fama. E a fábula é interpretada des- state. But here the moderns have
sa forma: de que, quando tumultos made great additions, applying this
e sedições se acalmam, rumores e art to the gaining of power and pre-
falsos relatos são abundantemente serving it, as well as revenging
espalhados por toda uma nação. De themselves after they have lost it;
modo que, tendo isso em conta, a as the same instruments are made
mentira é o último alívio de um par- use of by animals to feed themselves
tido derrotado, terreno e rebelde em when they are hungry, and to bite
um Estado. Mas aqui os modernos those that tread upon them. But
fizeram grandes incrementos, apli- the same genealogy cannot always
cando esta arte para ganhar poder be admitted for political lying; I
e preservá-lo, assim como para se shall therefore desire to refine upon
vingar após o tenham perdido; pois it, by adding some circumstances
os mesmos instrumentos são utili- of its birth and parents. A political
zados pelos animais para alimentar lie is sometimes born out of a dis-
a si mesmos quando estão com fome carded statesman’s head, and thence
e para morder aqueles que pisam delivered to be nursed and dandled
neles. Mas a mesma genealogia nem by the mob. Sometimes it is pro-
sempre pode ser admitida para a duced a monster, and licked into
mentira política; devo desejar, por- shape: at other times it comes into
tanto, refinar a seu respeito, acres- the world completely formed, and
centando algumas circunstâncias is spoiled in the licking. It is often
de seu nascimento e dos seus pais. born an infant in the regular way,
Uma mentira política é às vezes nas- and requires time to mature it; and
cida de uma cabeça descartada de often it sees the light in its full
um homem de Estado, e então en- growth, but dwindles away by de-
tregue para ser amamentada e ni- grees. Sometimes it is of noble birth;
nada pela multidão. Às vezes pro- and sometimes the spawn of a
31
A Arte da Mentira Política
32
Jonathan Swift
33
A Arte da Mentira Política
de uma segunda visão para ver men- ulty, that he ought to have but a
tiras, como na Escócia se tem para short memory, which is necessary,
ver espíritos, quão admirável seria according to the various occasions
a diversão nessa cidade, observando he meets with every hour of differ-
as diferentes formas, tamanhos e ing from himself, and swearing to
cores daqueles enxames de mentiras both sides of a contradiction, as he
que zumbem sobre as cabeças de finds the persons disposed with
algumas pessoas, como as moscas whom he hath to deal. In describing
sobre as orelhas de um cavalo no the virtues and vices of mankind,
verão; ou pairando sobre aquelas it is convenient, upon every article,
legiões que se reúnem todas as tar- to have some eminent person in
des no beco da Bolsa de Valores, o our eye, from whom we copy our
suficiente até mesmo para escurecer description. I have strictly observed
o ar; ou sobre sobre um clube de this rule, and my imagination this
grandes decanos, desde lá enviados minute represents before me a cer-
em cargas para serem dispersados tain great man famous for this tal-
nas eleições. Há um ponto essencial ent, to the constant practice of
em que um mentiroso político dife- which he owes his twenty years’
re de outros: pela faculdade de jamais reputation of the most skillful head
ter uma memória curta, já que ela in England, for the management of
é necessária de acordo com as várias nice affairs. The superiority of his
ocasiões em que ele tem de a cada genius consists in nothing else but
hora se tornar diferente de si mesmo, an inexhaustible fund of political
jurando a ambos lados de uma con- lies, which he plentifully distributes
tradição, à medida em que ele en- every minute he speaks, and by an
contra as pessoas com diferentes unparalleled generosity forgets,
inclinações com as quais ele tem de and consequently contradicts, the
lidar. Ao descrever as virtudes e os next half hour. He never yet con-
vícios da humanidade, é convenien- sidered whether any proposition
te, em cada artigo, ter uma pessoa were true or false, but whether it
eminente em nossos olhos, de quem were convenient for the present
possamos copiar a nossa descrição. minute or company to affirm or
Observei rigorosamente essa regra, deny it; so that if you think fit to
e minha imaginação neste minuto refine upon him, by interpreting
faz com que se apresente diante de everything he says, as we do dreams,
34
Jonathan Swift
mim um grande homem reconhe- by the contrary, you are still to seek,
cido por esse talento, pela prática and will find yourself equally de-
constante da qual ele deve os seus ceived whether you believe or not:
vinte anos de reputação de líder mais the only remedy is to suppose, that
habilidoso na Inglaterra, para a ges- you have heard some inarticulate
tão de assuntos agradáveis. A supe- sounds, without any meaning at
rioridade de seu gênio consiste em all; and besides, that will take off
nada mais do que um inesgotável the horror you might be apt to con-
fundo de mentiras políticas, as quais ceive at the oaths, wherewith he
ele distribui a cada minuto que fala; perpetually tags both ends of every
e por uma generosidade inigualável proposition; although, at the same
as esquece e, consequentemente, se time, I think he cannot with any
contradiz dali meia hora. Mesmo justice be taxed with perjury, when
assim, nunca considerando se algu- he invokes God and Christ, because
ma proposição era verdadeira ou he hath often fairly given public
falsa, mas se era conveniente à sua notice to the world that he believes
empresa, para o presente minuto, in neither. Some people may think,
afirmar ou negar; de modo que, se that such an accomplishment as
achar conveniente refinar tendo ele this can be of no great use to the
como exemplo, ao interpretar tudo owner, or his party, after it has been
o que ele diz, como fazemos com os often practiced, and is become no-
sonhos, pelo contrário, você ainda torious; but they are widely mis-
precisará de mais explicações, e se taken. Few lies carry the inventor’s
encontrará igualmente enganado, mark, and the most prostitute en-
acreditando ou não no que ele diz. emy to truth may spread a thousand,
O único remédio será supor que você without being known for the author:
ouviu alguns sons desarticulados, besides, as the vilest writer hath
sem qualquer significado; e, além his readers, so the greatest liar hath
disso, assim debelaria o horror que his believers: and it often happens,
poderia estar apto a conceber du- that if a lie be believed only for an
rante os seus juramentos, nos quais hour, it hath done its work, and
ele perpetuamente identifica os dois there is no further occasion for it.
extremos de cada proposição; em- Falsehood flies, and truth comes
bora, ao mesmo tempo, eu seja da limping after it, so that when men
opinião de que ele não pode injus- come to be undeceived, it is too late;
35
A Arte da Mentira Política
tamente ser taxado com a prática de the jest is over, and the tale hath
perjúrio, ao invocar a Deus e ao had its effect: like a man, who hath
Cristo, porque muitas vezes ele tem thought of a good repartee when
dado ao mundo suficiente evidência the discourse is changed, or the
de que ele não acredita em nenhum company parted; or like a physician,
dos dois. Algumas pessoas podem who hath found out an infallible
pensar que um tal êxito como este medicine, after the patient is dead.
não pode ser de grande utilidade Considering that natural disposition
para o seu dono, ou para o seu par- in many men to lie, and in multi-
tido, depois de ter sido praticado tudes to believe, I have been per-
com frequência, e de se ter tornado plexed what to do with that maxim
algo notório; mas eles estão profun- so frequent in every body’s mouth,
damente enganados. Poucas men- that truth will at last prevail. Here
tiras carregam a marca do inventor, hath this island of ours, for the
e o inimigo mais prostituto da ver- greatest part of twenty years, lain
dade pode espalhar mil delas, sem under the influence of such counsels
que o autor sequer tenha conheci- and persons, whose principle and
mento. Afinal, como o mais vil es- interest it was to corrupt our man-
critor tem os seus leitores cativos, ners, blind our understanding,
também o maior mentiroso tem os drain our wealth, and in time de-
seus crentes; e com frequência isso stroy our constitution both in
acontece. Se a uma mentira se der church and state, and we at last
crédito por apenas uma hora, ela were brought to the very brink of
terá feito o seu trabalho, embora não ruin; yet, by the means of perpet-
haja mais ocasião para isso. A falsi- ual misrepresentations, have never
dade voa, e a verdade vem mancan- been able to distinguish between
do depois disso, de modo que, quan- our enemies and friends. We have
do os homens se tornam esclarecidos, seen a great part of the nation’s
é tarde demais; a brincadeira acabou money got into the hands of those,
e o conto teve seu efeito: como um who, by their birth, education, and
homem que tenha pensado em uma merit, could pretend no higher than
boa réplica diante da mudança de to wear our liveries; while others,
um discurso, ou diante da dispersão who, by their credit, quality, and
de seus pares; ou como um médico fortune, were only able to give rep-
que tenha descoberto um remédio utation and success to the Revolu-
36
Jonathan Swift
infalível, depois que o paciente mor- tion, were not only laid aside as
reu. Considerando a disposição na- dangerous and useless, but loaden
tural com que muitos homens se with the scandal of Jacobites, men
empenham em mentir, e das mul- of arbitrary principles, and pen-
tidões em acreditar, fiquei perplexo sioners to France; while truth, who
diante da dúvida sobre o que fazer is said to lie in a well, seemed now
com essa máxima tão frequente à to be buried there under a heap of
boca de todos, de que a verdade ao stones. But I remember it was a
fim prevalecerá. Aqui nesta nossa usual complaint among the Whigs,
ilha, durante a maior parte destes that the bulk of the landed men was
últimos vinte anos, predominou a not in their interests, which some
mentira sob a influência de tais con- of the wisest looked on as an ill
selhos e pessoas, cujo princípio e omen; and we saw it was with the
interesse era corromper nossas ma- utmost difficulty that they could
neiras, cegar nosso entendimento, preserve a majority, while the court
drenar nossa riqueza e, com o tem- and ministry were on their side, till
po, destruir nossa constituição, tan- they had learned those admirable
to na Igreja como no Estado, e enfim expedients for 4 deciding elections,
fomos levados à beira da mais tris- and influencing distant boroughs,
te ruína; no entanto, precisamente by powerful motives from the city.
por meio de deturpações perpétuas, But all this was mere force and con-
nunca conseguimos distinguir entre straint, however upheld by most
nossos inimigos e amigos. Vimos dexterous artifice and management,
uma grande parte do dinheiro da until the people began to apprehend
nação nas mãos daqueles que, por their properties, their religion, and
nascimento, educação e mérito, fin- the monarchy itself in danger; when
giam não mais do que vestir nossas we saw them greedily laying hold
librés; enquanto outros, os quais por on the first occasion to interpose.
seu crédito, qualidade e fortuna, But of this mighty change in the
eram somente capazes de conferir dispositions of the people, I shall
reputação e sucesso à Revolução, discourse more at large in some
foram não apenas deixados de lado following paper; wherein I shall
como perigosos e inúteis, mas im- endeavor to undeceive or discover
putados com o escândalo dos jaco- those deluded or deluding persons,
bitas, homens de princípios arbitrá- who hope, or pretend it is only a
37
A Arte da Mentira Política
38
Jonathan Swift
Sobre o autor
Sobre a tradutora
R. P. Alencar é poeta e diplomata brasileira. Obras sob seu pseudônimo literário e outras
traduções podem ser encontradas no repositório [Link].
39
A ARTE DA
MENTIRA POLÍTICA
Um tratado de fino humor, elaborado
com as boas maneiras dos gregos e dos
sábios antigos, cujo tema é a pseudologia:
o estudo sobre a mentira. Estamos diante
de um livro indispensável para todo
cidadão e eleitor que se interessa em
Jonathan Swift
compreender a democracia na prática.
Antes de votar e de ser votado, antes de
ouvir e falar sobre um político, você tem
de ler este livro..! Imperdível.
Tradução de
Benjamin Franklin
realizando o famoso
experimento da pipa Ana Paula Arendt