Energìa

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

L'energìa a l'é la propietà d'un còrp o d'un sistema ëd còrp ch'a përmet ëd fé dël travaj, visadì ëd trasmëtte moviment o cambié lë stat ëd la materia. A l'é 'n concet fondamental dla fìsica e dla chìmica.

Forme d'energìa

La fìsica a distingh vàire forme d'energìa:

Energìa cinética: l'energìa dël moviment (es. na vitura ch'a marcia, n'eletron an moviment).
Energìa potensial: l'energìa "ancorà" ant la posission d'un còrp (es. na pera àuta, n'elàstich tirant).
Energìa gravitassional: forma d'energìa potensial ch'a dipend da l'autëssa 'd n'oget ant un camp gravitassional.
Energìa elàstica: forma d'energìa potensial ch'a dipend da la deformassion d'un còrp elàstich (es. mòla).
Energìa tèrmica: a l'é l'energìa associà al moviment ëd le partìcole (àtom e molécole) ch'a formo la materia.
Energìa chìmica: a l'é l'energìa ch'as lìbera o ch'as assorb durant na reassion chìmica.
Energìa nuclear: a l'é l'energìa ch'a l'é ancreusa ant ël cheur dj'àtom, ch'as lìbera con la fission o la fusion.

Prinsipi ëd conservassion

L'energìa a peul nen esse creà nì dëstruta (prim prinsipi ëd la termodinàmica). Ij sistema isolà a na goerno la quantità total. L'energìa a peul mach esse cambià da na forma a n'àutra.

Për esempi, ant na pila elétrica, l'energìa chìmica as trasforma an energìa elétrica. Ant na lampadin-a, l'energìa elétrica as trasforma an energìa lusinosa e an energìa tèrmica.

Unità dë mzura

L'unità dë mzura dl'energìa ant ël Sistema Antërnassional a l'é 'l joule (J).

An àutri contest as deuvro:

la calorìa (cal) për l'energìa tèrmica,
l'eletronvolt (eV) për l'energìa dle partìcole subatòmiche,
ël chilowatora (kWh) për l'energìa elétrica, dzortut an àmbit doméstich.

Anliure