Przejdź do zawartości

Waluta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Waluta (wł. valuta „wartość” z łac. valere „być silnym, mieć moc”), jednostka monetarna – nazwa pieniądza obowiązującego w danym państwie. Nazwę tę stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej. Waluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych. Skrótowe oznaczenie waluty (np. GBP), to ustandaryzowany, trzyliterowy kod przyjęty przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO). Dwie pierwsze litery oznaczają kraj, w którym dana waluta obowiązuje (np. GB – Great Britain), a trzecia to zazwyczaj inicjał danej waluty (P – Pound).

Charakterystyka

[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie w prawie wszystkich państwach świata istnieje tylko jedna podstawowa jednostka monetarna oraz jakaś jednostka mniejsza, zwana zdawkową (najczęściej jest to jedna setna, rzadziej tysięczna, inne stosunki są bardzo rzadkie: np. w Mauretanii i na Madagaskarze jest to jedna piąta, w Wietnamie i w Chińskiej Republice Ludowej – jedna dziesiąta, która potem ponownie dzieli się na dziesięć jednostek drugiego rzędu), a wszystkie banknoty i monety są okrągłymi wielokrotnościami tych jednostek – 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 (czasem występują też półokrągłe – 3, 15, 25) itd. W prawie każdym państwie, gdzie najmniejszą jednostką jest jedna setna, całkowita liczba nominałów będących jednorazowo w obiegu wynosi 15 (np.: 0,01, 0,02, 0,05, 0,10, 0,20, 0,50, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500). W przypadku państw, gdzie waluta ma tylko wartości całkowite lub inflacja wymusza rezygnację z niskich wartości, ten zakres odpowiednio się przesuwa (np.: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10000, 20000, 50000) tak, aby w obiegu zawsze była podana liczba nominałów, chociaż są wyjątki, np.: w Czechach – 12 nominałów, w Polsce – 14 nominałów do czasu wprowadzenia do obiegu banknotu 500 zł. Od 10 lutego 2017 roku w Polsce w obiegu jest 15 nominałów.

Waluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych.

O walucie krajowej mówimy, gdy mamy na myśli jednostkę monetarną danego kraju (ale tylko taką, która występuje na rynku międzynarodowym). Walutę zagraniczną rozumiemy natomiast jako zagraniczny środek płatniczy, środki i instrumenty monetarne używane do dokonywania płatności i transferów pieniężnych z jednego obszaru walutowego do drugiego. Do waluty zagranicznej zalicza się zagraniczne monety, banknoty, depozyty w bankach zagranicznych oraz inne zagraniczne płynne, krótkookresowe roszczenia finansowe.

Aby jednostka monetarna danego kraju stała się walutą w obrocie międzynarodowym, musi być wymienialna na inne waluty (zobacz: wymienialność waluty).

O tym jaki jest stosunek wymiany między dwiema walutami (w tym krajowa wobec zagranicznej) informuje kurs walutowy. Waluty są przedmiotem obrotu na rynkach (kursy są więc ustalane w sposób rynkowy). Dla oficjalnych transakcji oraz celów informacyjnych banki centralne ustalają i ogłaszają krajowe kursy wymiany walut (np. EBC, NBP)[1].

Rodzaje walut

[edytuj | edytuj kod]

Spośród obecnie istniejących walut największe znaczenie mają: dolar amerykański, euro, frank szwajcarski, funt brytyjski, yuan oraz jen japoński.

Waluty można klasyfikować w różny sposób, jednakże najczęściej dzieli się je ze względu na ich znaczenie w międzynarodowych stosunkach finansowych na:

  • waluty twarde – waluty wymienialne praktycznie w każdym miejscu i czasie (np. dolar amerykański)
  • waluty słabe (miękkie) – waluty o ograniczonej wymienialności, nie wolno ich wywozić z kraju, bądź też ich wywóz podlega dużym restrykcjom (np. dinar tunezyjski).

Waluty poszczególnych państw

[edytuj | edytuj kod]

Europa

[edytuj | edytuj kod]
Unia Europejska euro • korona duńska • korona szwedzka • korona czeska • forint węgierski • złoty polski • lej rumuński
Europa Zachodnia (pozostałe) frank szwajcarski • korona norweska • funt szterling • korona islandzka • korona Wysp Owczych • funt manx • funt Jersey • funt Guernsey • funt gibraltarski
Europa Wschodnia rubel rosyjski • hrywna ukraińska • rubel białoruski • lej mołdawski • rubel naddniestrzański
Półwysep Bałkański denar macedoński • dinar serbski • marka zamienna Bośni i Hercegowiny • lek albański • lira turecka
Uwagi
San Marino San Marino, na mocy porozumienia z UE, przyjęło euro jako swoją walutę[2]; dodatkowo bite są monety kolekcjonerskie w scudo.
Joannici Joannici biją własne monety scudo do celów kolekcjonerskich.

Jednostki zdawkowe

[edytuj | edytuj kod]

(Kursywą oznaczono jednostki monetarne państw Unii Europejskiej przed wprowadzeniem euro oraz wcześniejsze waluty innych państw przed ostatnią zmianą, np. przed denominacją). Zobacz też: strefa euro.

Środkowa afgani afgański • tenge kazachski • som kirgiski • tugrik mongolski • rubel rosyjski • somoni tadżycki • manat turkmeński • sum uzbecki
Wschodnia yuan chiński • dolar hongkoński • jen japoński • pataca Makau • won północnokoreański • won południowokoreański • dolar tajwański
Południowo-Wschodnia dolar Brunei • riel kambodżański • rupia indonezyjska • kip laotański • ringgit malezyjski • kiat Mjanmy • peso filipińskie • dolar singapurski • bat tajski • dolar amerykański (Timor Wschodni) • đồng wietnamski
Południowa taka bengalska • ngultrum bhutański • rupia indyjska • rupia malediwska • rupia nepalska • rupia pakistańska • rupia lankijska
Zachodnia dram armeński • manat azerbejdżański • dinar Bahrajnu • funt egipski • lari gruziński • rial irański • dinar iracki • nowy szekel izraelski • dinar jordański • dinar kuwejcki • funt libański • rial omański • rial Kataru • rial saudyjski • funt syryjski • nowa lira turecka • dirham ZEA • rial jemeński

Jednostki zdawkowe

[edytuj | edytuj kod]

Ameryka

[edytuj | edytuj kod]
Ameryka Północna  dolar bermudzki • dolar kanadyjski • korona duńska (Grenlandia) • euro (Saint-Pierre i Miquelon) • dolar amerykański
Ameryka Środkowa  dolar Belize • colon kostarykański • quetzal gwatemalski • lempira honduraska • peso meksykańskie • córdoba nikaraguańska • balboa panamska • dolar amerykański (Salwador)
Karaiby  florin arubański • dolar bahamski • dolar Barbadosu • dolar kajmański • peso kubańskie • peso kubańskie wymienialne • peso dominikańskie • dolar wschodniokaraibski (Anguilla, Antigua i Barbuda, Dominika, Grenada, Montserrat, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny) • euro (Gwadelupa, Martynika, Saint-Barthélemy, Saint-Martin) • gourde haitański • dolar jamajski • gulden karaibski (Curaçao, Sint Maarten) • dolar Trynidadu i Tobago • dolar amerykański (Bonaire, Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Portoryko, Saba, Sint Eustatius, Turks i Caicos, Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych)
Ameryka Południowa  peso argentyńskie • boliviano boliwijskie • real brazylijski • peso chilijskie • peso kolumbijskie • euro (Gujana Francuska) • funt falklandzki • dolar gujański • guarani paragwajski • sol peruwiański • dolar surinamski • dolar amerykański (Ekwador) • peso urugwajskie • bolivar wenezuelski

Jednostki zdawkowe

[edytuj | edytuj kod]

Afryka

[edytuj | edytuj kod]
Północ dinar algierski • funt egipski • dinar libijski • ugija mauretańska • dirham marokański • funt sudański • dinar tunezyjski
Centrum kwanza angolska • frank burundyjski • frank CFA (Kamerun, Republika Środkowoafrykańska, Czad, Kongo, Gwinea Równikowa, Gabon) • frank Demokratycznej Republiki Konga • frank rwandyjski · funt południowosudański
Zachód

escudo Republiki Zielonego Przylądka • dalasi gambijskie • cedi ghańskie • frank gwinejski • dolar liberyjski • naira nigeryjska • dobra Wysp Świętego Tomasza i Książęcej • sierraleoński leone • frank CFA (Benin, Burkina Faso, Wybrzeże Kości Słoniowej, Gwinea Bissau, Mali, Niger, Senegal, Togo)

Wschód

frank komoryjski • frank dżibutyjski • nakfa erytrejska • birr etiopski • szyling kenijski • rupia seszelska • szyling somalijski • szyling Somalilandu • szyling tanzański • szyling ugandyjski

Południe pula botswańska • euro (Reunion, Majotta) • loti lesotyjskie • kwacha malawijska • ariary malgaski • metical mozambicki • dolar namibijski • funt Świętej Heleny • południowoafrykański rand • lilangeni Eswatini • kwacha zambijska • złoto Zimbabwe

Jednostki zdawkowe

[edytuj | edytuj kod]

Australia i Oceania

[edytuj | edytuj kod]
Niezależne państwa dolar amerykański (Federacja Mikronezji, Wyspy Marshalla, Palau) • dolar australijski (Australia, Kiribati, Nauru, Tuvalu) • dolar nowozelandzki • dolar Fidżi • kina papuaska • tala samoańska • paʻanga tongijska • vatu vanuatuańskie • dolar Wysp Salomona
Posiadłości australijskie dolar australijski (Norfolk, Wyspa Bożego Narodzenia, Wyspy Kokosowe)
Posiadłość brytyjska dolar nowozelandzki (Pitcairn)
Posiadłości francuskie frank CFP (Nowa Kaledonia, Polinezja Francuska, Wallis i Futuna)
Posiadłości nowozelandzkie dolar nowozelandzki (Niue, Tokelau, Wyspy Cooka)
Posiadłości amerykańskie dolar amerykański (Guam, Mariany Północne, Samoa Amerykańskie)

Jednostki zdawkowe

[edytuj | edytuj kod]

Waluty terytoriów zależnych oraz waluty nieoficjalne lub obecnie nieużywane

[edytuj | edytuj kod]

Europa

[edytuj | edytuj kod]

Ameryka

[edytuj | edytuj kod]

Afryka

[edytuj | edytuj kod]

Australia i Oceania

[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowe jednostki rozliczeniowe

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Tabela dzienna kursów NBP.
  2. ↑ Układ monetarny między Unią Europejską a Republiką San Marino [online], 2012 [dostęp 2025-10-22].
  3. ↑ Jaka jest waluta w Gwinei Bissau? - Businesswithoutlimits.pl [online], 10 lutego 2026 [dostęp 2026-05-20].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]