The Illinois
 Wizualizacja wieżowca Illinois | |
| Państwo | |
|---|---|
| Stan | |
| Miejscowość | |
| Typ budynku | |
| Architekt | |
| Wysokość do dachu |
1609 m |
| Kondygnacje |
528 |
| Powierzchnia użytkowa |
1 672 255 m² |
The Illinois (także Mile-High Illinois, Illinois Sky-City) – niezrealizowany projekt wieżowca dla Chicago o wysokości 1 mili, przedstawiony przez Franka Lloyda Wrighta w 1956 r. Gdyby został zbudowany, stanowiłby najwyższy budynek świata[1].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Lata 50. XX wieku były okresem boomu na wysokie budynki w USA. Frank Lloyd Wright, choć uznawany był za przeciwnika wieżowców[a], zaprojektował m.in. ukończony w 1950 r. S.C. Johnson Reasearch Tower oraz Price Tower. Wieżowce te charakteryzują się fundamentami palowymi, nośnymi rdzeniami z betonu i stali oraz wspornikowymi stropami. Projekty zarówno Price Tower, ukończonego w 1956 r., jak i Johnson Tower nawiązują do planów, które Wright narysował w 1929 r. dla niezrealizowanego 15-piętrowego budynku St. Mark’s Tower w Nowym Jorku. W 1956 r. Wright zaprojektował dla Chicago niezrealizowany czterdziestoczteropiętrowy budynek Golden Beacon Apartment Tower w którym wykorzystał plan St Mark’s Tower i rozciągniętą wersję elewacji Price Tower[2][3].
Projekt The Illinois powstał w odpowiedzi na zlecenie zaprojektowania anteny telewizyjnej o ekstremalnej wysokości 1 mili[4]. Projekt został zaprezentowany przez 89-letniego Wrighta na konferencji prasowej 16 października 1956 r. w hotelu Sherman House w Chicago[5]. Projekt był szeroko dyskutowany. Biorąc pod uwagę krytyczną opinię Wrighta odnośnie wysokiej zabudowy, zastanawiano się czy nie jest to prowokacja mająca pokazać irracjonalność budowy wieżowców[2].
Projekt The Illinois był przedmiotem wielu wystaw i ekspozycji. Prezentowany był m.in. w 2004 r. na wystawie o wieżowcach Wrighta w Skyscraper Museum w Nowym Jorku[6], a także na ekspozycji niezrealizowanych projektów Wrighta w Museum of Modern Art w 2017 r.[5] W 2023 r. Fundacja Franka Lloyda Wrighta zaprezentowała szczegółowe wizualizacje architektoniczne projektu[7].
Architektura
[edytuj | edytuj kod]The Illinois miał stanowić centralny punkt większego planu Wrighta – Broadacre City, koncepcji urbanistycznej obejmującej pasy obszarów miejskich, podmiejskich i wiejskich. Ze względu na wielkość Mile-High, w pobliżu nie byłoby potrzeby stawiania żadnych innych wieżowców[7]. Wright uważał The Illinois za konieczny krok w kierunku idei Broadacre City[8]. Skupienie zabudowy w formie jednego, wysokiego wieżowca, pozwoliłoby zachować wokół tereny otwarte[6]. Cztery drogi szybkiego ruchu prowadzące do parkingu dla 15 000 samochodów pod budynkiem, linie kolejowe, a także lądowisko z miejscami dla 100 helikopterów miały zapewnić skomunikowanie obiektu[9].
Wright zaprojektował 528 kondygnacji o wysokości 10 stóp, tak aby wysokość od poziomu terenu do najwyższego piętra dostępnego z wind wyniosła 5280 stóp, czyli dokładnie 1 milę (ok. 1609 m). Powyżej miała znajdować się jeszcze antena[10]. The Illinois byłby ponad czterokrotnie wyższy niż Empire State Building, najwyższy drapacz chmur w tamtym czasie. Na powierzchni ponad 18 milionów stóp kwadratowych (ok. 1 672 255 m²), mógłby pomieścić 100 000 osób. Wystarczyłby także dla pomieszczenia wszystkich instytucji publicznych w Chicago. Komunikacja pionowa miała zostać zapewniona przez 76 wind o pięciopoziomowych kabinach, napędzanych energią jądrową[9].
Projekt Mile-High był finalnym wyrazem systemu konstrukcyjnego rozwijanego przez Wrighta w kolejnych projektach wieżowców, opartego na centralnym rdzeniu, głęboko osadzonym w podłożu na wzór palowego systemu korzeniowego, a także wspornikowych stropów odchodzących od rdzenia na wzór konarów wyrastających z pnia. W przeciwieństwie do typowego wieżowca, w którym stropy o tym samym kształcie i powierzchni są ułożone jeden nad drugim, system przyjęty przez Wrighta pozwalał na zróżnicowanie wysokości pięter, otwierając wnętrze wieżowca i umożliwiając swobodny przepływ przestrzeni między piętrami[5]. Oprócz centralnego rdzenia, Wright zastosował również zewnętrzną stalową konstrukcję w formie trójnogu, aby przeciwdziałać naporowi wiatru i innym obciążeniom zginającym, rozprowadzając te siły i przeciwdziałając drganiom[11].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Krytykował m.in. zaprojektowane przez Ludwiga Mies van der Rohe budynki 860–880 Lake Shore Drive, którym zarzucał „pudełkowaty” wygląd[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ McNamee 2022 ↓, s. 12–17.
- 1 2 3 McNamee 2022 ↓, s. 14.
- ↑ McCarter 1997 ↓, s. 195–201.
- ↑ McCarter 1997 ↓, s. 200.
- 1 2 3 Kamin Blair: Frank Lloyd Wright’s Mile High skyscraper never build, but never forgotten. chicagotribune.com, 2017-05-28. [dostęp 2025-10-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-29)]. (ang.).
- 1 2 Nobel 2004 ↓, s. 31.
- 1 2 Kamin Blair: Frank Lloyd Wright’s Unbuilt Skyscrapers Come to Life with Never-Before-Seen 3D Imagery. franklloydwright.org, 2023-01-23. [dostęp 2025-10-02]. (ang.).
- ↑ McCarter 1997 ↓, s. 201.
- 1 2 McNamee 2022 ↓, s. 12.
- ↑ McCarter 1997 ↓, s. 200–201.
- ↑ Lobner 2020 ↓, s. 17.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Robert McCarter: Frank Lloyd Wright. Phaidon Press, 1997. ISBN 978-0-7148-3148-0. (ang.).
- Gregory McNamee. Humanity’s Ambition. „Frank Lloyd Wright Quarterly”. 33 (4), s. 12–17, 2022. Frank Lloyd Wright Foundation. [dostęp 2025-09-30]. (ang.).
- Philip Nobel. Architecture: Close Reading; Frank Lloyd Wright’s Mile-High Rise. „The New York Times”, s. 31, 2004-10-17. [dostęp 2025-09-30]. (ang.).
- Peter Lobner: Frank Lloyd Wright’s 1956 Mile-High Skyscraper – The Illinois. lynceans.org, 2020-05-09. [dostęp 2025-10-03]. (ang.).