Teologia dialektyczna
Teologia dialektyczna (nazywana także neoortodoksja[1][2], teologią kryzysu i teologią słowa Bożego) – nurt teologii protestanckiej powstały po I wojnie światowej w Niemczech i Szwajcarii, przeżywający największą popularność w latach 1920–1933.
Był inspirowany m.in. pismami Sørena Kierkegaarda i Franza Overbecka i powstał pod wpływem kryzysu duchowego wywołanego I wojną światową. Istotnym dla niego impulsem stała się konferencja w Tambach (22–25 września 1919), na której spotkali się Karl Barth, Rudolf Bultmann, Friedrich Gogarten i Eduard Thurneysen. Założenia teologii dialektycznej zostały zwięźle ujęte w deklaracji pt. „Zwischen den Zeiten”, opracowanej przez Gogartena. Pojęcie „teologia dialektyczna” powstało najpóźniej w 1922, chociaż sam Barth nie nazywał omawianego ruchu intelektualnego w ten sposób. Termin „teologia kryzysu” został zaproponowany przez Paula Tillicha w 1923[3].
Teologia dialektyczna była odpowiedzią na teologię liberalną[1] jako efekt przekonania, iż teologia liberalna nie uwzględnia autentycznych celów refleksji teologicznej: teologia może mówić tylko o Bogu, czego teologia liberalna zdaniem rzeczników teologii dialektycznej nie czyniła. Stąd też teologowie dialektyczni podkreślali w swoich analizach nieskończoną jakościowo różnicę między Bogiem a człowiekiem, odrzucając stosowany przez teologów liberalnych antropocentryzm. Pojmowane dialektycznie śmierć i zmartwychwstanie Jezusa oznaczają zaprzeczenie człowieka przez Boga: Bóg jest zupełnie różny od świata i człowieka[3]. W obliczu tej jakościowej różnicy pomiędzy Bogiem a człowiekiem, teologowie dialektyczni tacy jak Karl Barth i Emil Brunner podkreślali, że poznanie Boga dokonuje się w spotkaniu z nim jako osobą, które to spotkanie jest inicjatywą Boga (co zbliża ich do przedstawicieli filozofii dialogu)[4]. W śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa nowy świat Boży dotyka starego świata, czego nie można pojąć ani na sposób historii, ani wiary[3].
Dynamika rozwoju teologii dialektycznej zaczęła słabnąć około roku 1933, kiedy to doszło do spięć w środowisku jej zwolenników na skutek zmian społeczno-politycznych w Niemczech oraz zamknięcia na polecenie Bartha czasopisma „Zwischen den Zeiten”[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 Кузьмина 1974 ↓, s. 293.
- ↑ Митрохин 2004 ↓, s. 235.
- 1 2 3 4 Karol Karski: Teologia dialektyczna. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. 9. Warszawa: 2003, s. 269. ISBN 83-01-14053-4.
- ↑ Bogusław Milerski. Myśl dialogiczna w tradycji protestanckiej. „Paedagogia Christiana”. 25 (1), s. 58–65, 2010. ISSN 1505-6872.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- po polsku
- Herbert Vorgrimler: Nowy leksykon teologiczny. Warszawa: Wydawnictwo Verbinum, 2005, s. 376–377. ISBN 83-7192-241-8.
- Dariusz Bruncz: Rudolf Bultmann - teolog Chrystusa zwiastowanego. [w:] magazyn.ekumenizm.pl [on-line]. 2004-08-09. [dostęp 2015-02-11]. (pol.).
- w językach obcych
- Т. А. Кузьмина: Неопротестантизм. W: Буржуазная философия XX века. Pod redakcją L.N. Mitrochina, T.I. Ojzermana i L. A. Szerszenko. Instytut Filozofii AN ZSRR. Moskwa: Politizdat, 1974, s. 291–312. (ros.).
- Л. Н. Митрохин: ДИАЛЕКТИЧЕСКАЯ ТЕОЛОГИЯ. W: Философия: Энциклопедический словарь. Под ред. А. А. Ивина. М.: Гардарики, 2004, s. 235–236. ISBN 5-8297-0050-6. (ros.).