Kwas propionowy

Kwas propionowy
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
PIN	kwas propanowy
inne	kwas propionowy
	Inne nazwy i oznaczenia
	kwas etanokarboksylowy, kwas metylooctowy
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	oleista ciecz
Wzór Hilla	C3H6O2
Inne wzory	C2H5COOH
Masa molowa	74,08 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	79-09-4
PubChem	1032
DrugBank	DB03766
SMILES
	CCC(=O)O
InChI
	InChI=1S/C3H6O2/c1-2-3(4)5/h2H2,1H3,(H,4,5)
	InChIKey
	XBDQKXXYIPTUBI-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
	Gęstość
	0,9882 g/cm³; ciecz
	Rozpuszczalność w wodzie
	bez ograniczeń
	w innych rozpuszczalnikach
	mieszalny z etanolem, rozpuszczalny w eterze dietylowym, słabo w chloroformie
Temperatura topnienia	−20,5 °C
Temperatura wrzenia	141,5 °C
Punkt krytyczny	330 °C; 4,5 MPa; 0,319 g/cm³;
logP	0,33
Wartość pK	pKa 4,87
Współczynnik załamania nD	1,3809 (589 nm, 20 °C)
Lepkość	1,030 mPa·s
Napięcie powierzchniowe	26,20 mN/m
Budowa
Moment dipolowy	(średni: (1,75 ± 0,09) D; cis: (1,46 ± 0,07)) D
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Niebezpieczeństwo
Zwroty H	H226, H314, H335
Zwroty P	P210, P233, P240, P280, P303+P361+P353, P305+P351+P338
	NFPA 704
	2 3 0
Temperatura zapłonu	52 °C
Temperatura samozapłonu	465 °C
Granice wybuchowości	2,9–12,1%
Numer RTECS	UE5950000
	Podobne związki
Podobne związki	kwasy tłuszczowe
Pochodne	kwas mlekowy, alanina, kwas pirogronowy
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
	Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
	Multimedia w Wikimedia Commons

Kwas propionowy, kwas propanowy – organiczny związek chemiczny z grupy nasyconych kwasów karboksylowych. Występuje w mleku i jest wytwarzany w przewodzie pokarmowym zwierząt.

W temperaturze pokojowej jest to bezbarwna ciecz rozpuszczalna w wodzie, o nieprzyjemnym ostrym zapachu. Stosowany jest przy wyrobie rozcieńczalników oraz substancji zapachowych. Kwas propionowy jest palny, a jego pary tworzą z powietrzem mieszaniny wybuchowe^{[potrzebny przypis]}.

Jest stosowany w przemyśle spożywczym jako środek do konserwacji żywności o symbolu E280. Dodawany do chleba paczkowanego krojonego i chleba żytniego oraz do wyrobów ciastkarskich. Maksymalna dawka 3000 mg/kg. Dodawany jest również do pasz zwierzęcych jako środek przeciwpleśniowy.

Bakterie propionowe należące do rodzaju Propionibacterium(inne języki) wytwarzają kwas propionowy w fermentacji propionowej i mają zdolność rozkładu cukrów, błonnika i pektyn. Guma guar oraz pektyny są znacznie szybciej metabolizowane przez bakterie jelita grubego. Wytwarzany w tym procesie kwas propionowy i kwas masłowy, korzystnie oddziałuje na organizm człowieka. Kwas propionowy sprzyja hamowaniu syntezy cholesterolu, a kwas masłowy może być stymulatorem jelitowego systemu odpornościowego.

Zagrożenia

Kwas propionowy jest wchłaniany do organizmu człowieka przez drogi oddechowe, skórę i przewód pokarmowy. Wdychane pary kwasu drażnią śluzówkę jamy ustnej, oczu, nosa, górnych dróg oddechowych. Działanie kwasu propionowego może spowodować łzawienie, nieżyt nosa, kaszel, bóle w klatce piersiowej, nieżyt żołądka. Kwas propionowy w kontakcie ze skórą powoduje oparzenia. Oparzenia oczu mogą doprowadzić do nieodwracalnej utraty wzroku.

Przypisy

1 2 P-65.1.1.2 Nazwy zachowane tylko dla ogólnej nomenklatury, [w:] Henri A.H.A. Favre Henri A.H.A., Warren H.W.H. Powell Warren H.W.H., Nomenklatura związków organicznych. Rekomendacje IUPAC i nazwy preferowane 2013, Komisja Terminologii Chemicznej Polskiego Towarzystwa Chemicznego (tłum.), wyd. 3, Narodowy Komitet Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej, [2017], s. 705 [zarchiwizowane 2025-12-02] .
1 2 Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4, OCLC 903979769 .
CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 95, Boca Raton: CRC Press, 2014, ISBN 978-1-4822-0867-2, OCLC 911557441 (ang.).
1. 1 2 3 4 5 6 S. 3-466.
2. 1 2 3 S. 6-72.
3. ↑ S. 5-196.
4. ↑ S. 5-95.
5. ↑ S. 6-232.
6. ↑ S. 6-183.
7. ↑ S. 9-58.
8. 1 2 3 S. 15-20.
↑ Kwas propionowy [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 27 kwietnia 2024, numer katalogowy: 402907 [dostęp 2026-03-29] .
↑ Propionic acid [PDF] [online], karta charakterystyki produktu ScienceLab, 21 maja 2013, numer katalogowy: SLP5287 [zarchiwizowane z adresu 2018-07-06] (ang.).

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

[BlueBook-1] 1 2 P-65.1.1.2 Nazwy zachowane tylko dla ogólnej nomenklatury, [w:] Henri A.H.A. Favre Henri A.H.A., Warren H.W.H. Powell Warren H.W.H., Nomenklatura związków organicznych. Rekomendacje IUPAC i nazwy preferowane 2013, Komisja Terminologii Chemicznej Polskiego Towarzystwa Chemicznego (tłum.), wyd. 3, Narodowy Komitet Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej, [2017], s. 705 [zarchiwizowane 2025-12-02] .

[FPX-2] 1 2 Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4, OCLC 903979769 .

[CRC-3] CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 95, Boca Raton: CRC Press, 2014, ISBN 978-1-4822-0867-2, OCLC 911557441 (ang.).
1 2 3 4 5 6 S. 3-466.

1 2 3 S. 6-72.

↑ S. 5-196.

↑ S. 5-95.

↑ S. 6-232.

↑ S. 6-183.

↑ S. 9-58.

1 2 3 S. 15-20.

[4] 1 2 3 4 5 6 S. 3-466.

[5] 1 2 3 S. 6-72.

[6] S. 5-196.

[7] S. 5-95.

[8] S. 6-232.

[9] S. 6-183.

[10] S. 9-58.

[13] 1 2 3 S. 15-20.

[SA-11] Kwas propionowy [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 27 kwietnia 2024, numer katalogowy: 402907 [dostęp 2026-03-29] .

[ScienceLab-12] Propionic acid [PDF] [online], karta charakterystyki produktu ScienceLab, 21 maja 2013, numer katalogowy: SLP5287 [zarchiwizowane z adresu 2018-07-06] (ang.).

[4] 1 2 3 4 5 6 S. 3-466.

[5] 1 2 3 S. 6-72.

[6] S. 5-196.

[7] S. 5-95.

[8] S. 6-232.

[9] S. 6-183.

[10] S. 9-58.

[13] 1 2 3 S. 15-20.

[1]

[2]

[3.1]

[3.2]

[3.3]

[3.4]

[3.5]

[3.6]

[3.7]

[4]

[5]

[3.8]