Jianzi

Jianzi (chiń. 毽子), ti jianzi (踢毽子), ti jian (踢毽) lub jianqiu (毽球) – tradycyjny chiński sport, w którym gracze starają się utrzymać w powietrzu mocno obciążoną lotkę, używając do tego różnych części ciała za wyjątkiem rąk[1] — w przeciwieństwie do podobnych gier, takich jak peteca i indiaca. Głównym źródłem jianzi jest starożytna chińska gra zwana Cuju, pochodząca z dynastii Han sprzed 2000 lat. Jianzi gra się na korcie badmintonowym, używając linii wewnętrznych lub zewnętrznych w różnych ustawieniach zawodów. Można w nią również grać w kręgu graczy na ulicy lub w parku, z celem utrzymania lotki „w górze” i popisywania się umiejętnościami. W Wietnamie jest znana jako đá cầu i jest sportem narodowym. Na Filipinach jest znana jako sipa i również była sportem narodowym, dopóki w grudniu 2009 roku nie została zastąpiona przez arnis[2]. W Malezji gra jest znana jako capteh lub chapteh[3].
Historia
[edytuj | edytuj kod]
Jianzi jest grana od czasów dynastii Han (206 p.n.e.–220 n.e.) i była popularna w okresie Sześciu Dynastii oraz dynastii Sui i Tang[4]. Uważa się, że gra wyewoluowała z cuju, gry podobnej do piłki nożnej, która była używana jako trening wojskowy[5]. Kilka starożytnych ksiąg zawiera wzmianki o grze[5]. Z biegiem czasu gra rozprzestrzeniła się w całej Azji, zyskując po różne nazwy w różnych krajach.
Jianzi w oryginalnej formie przybyła do Europy w 1936 roku, kiedy chiński sportowiec z prowincji Jiangsu zaprezentował grę na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1936 w Berlinie. W Niemczech i innych krajach europejskich sport zyskiwał na popularności i rozpowszechnił się pod nazywą "shuttlecock"[5].
W czerwcu 1961 roku Chińska Centralna Agencja Prasowa nakręciła film o tym sporcie zatytułowany The Flying Feather, który zdobył złoty medal na międzynarodowym festiwalu filmowym[5][6].
W 1999 roku została założona Międzynarodowa Federacja Shuttlecock (ang. The International Shuttlecock Federation, ISF)[7], a pierwsze mistrzostwa świata zostały zorganizowane na Węgrzech w Újszász w 2000 roku[8]. Sport ten został włączony jako sport do Igrzysk Azji Południowo-Wschodniej w 2003 oraz do Chińskich Narodowych Igrzysk Chłopskich. Wśród członków ISF są Chiny, Tajwan, Finlandia, Niemcy, Holandia, Węgry, Laos, Wietnam, Grecja, Francja, Rumunia i Serbia. Wietnam jest wysoko ceniony, zdobywając mistrzostwo świata przez dziesięć kolejnych lat. 11 sierpnia 2003 roku delegaci z Finlandii, Francji, Niemiec, Grecji, Węgier, Rumunii i Serbii założyli Federację Shuttlecock Europy (S.F.E.) w Újszász na Węgrzech[8].
W sierpniu 2011 roku amerykańska firma wypuściła zabawkę o nazwie Kikbo opartą na jianzi[9].
W 2013 roku firma z Hongkongu wypuściła KickShuttle. Jest to forma lotki, która nie jest wykonana z piór[10].
Powiązane gry, pochodne i warianty
[edytuj | edytuj kod]
- Zośka — gra rozpowszechniona w Polsce[11].
- Đá cầu – nieoficjalny sport narodowy Wietnamu.
- Jegichagi – tradycyjna gra koreańska. Lotka, wykonana z papieru owiniętego wokół kilku monet, nazywa się "jegi", a "chagi" oznacza "kopanie".
- Kemari – Japonia (okres Heian), oznacza "uderzyć piłkę stopą".
- Sepak takraw – Tajlandia. Gra się lekką ratanową piłką o średnicy około pięciu cali. (Sepak oznacza "kopać" w języku malajskim, a takraw oznacza "piłka" w języku tajskim).
- Chinlone – Birma. Gra nieturniejowa, w której używa się ratanowej piłki i gra się wśród osób stojących w kręgu, a nie na korcie.
- Sipa – tradycyjny sport rdzennych mieszkańców Filipin, oznaczający "kopać".
- Pili lub plumfoot – francuski wariant jiànzi[12].
- Indiaca lub featherball – wariant brazylijskiej gry peteca popularny w Europie. Gra się tą samą lotką co jianzi, ale na korcie podobnym do kortu badmintonowego i gra się nad siatką, używając rąk[13].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Aleksandra Świstow, Latająca zośka [online], Pojechana, 25 stycznia 2013 [dostęp 2025-01-22].
- ↑ Republic Act No. 9850. The LawPhil Project. (ang.).
- ↑ Capteh | Infopedia. eresources.nlb.gov.sg. [dostęp 2021-04-15].
- ↑ Hidden Hong Kong: A look into jianzi, the Chinese shuttlecock sport [online], Localiiz [dostęp 2025-01-22] (ang.).
- 1 2 3 4 Iordanis Stavridis: History of Shuttlecock Sport. 2002-02-14. [dostęp 2008-10-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-12)]. (ang.).
- ↑ More Than a Game -- Beijing Review [online], www.bjreview.com.cn [dostęp 2025-01-22].
- ↑ About ISF | International Shuttlecock Federation [online], ISF [dostęp 2025-01-22] (ang.).
- 1 2 I.S.F. Admin, History of Shuttlecock Sport [online], ISF, 1999 [dostęp 2025-01-22] (ang.).
- ↑ Kikbo Kick Shuttlecocks, Patent Pending Toy Based on Jianzi. Website. [dostęp 2011-09-23].
- ↑ shuttlecock for kicking footbag with wings. Website. [dostęp 2018-08-09].
- ↑ Footbag - podstawowe informacje o grze w Zośkę [online], MiejskieSporty.pl [dostęp 2025-01-22].
- ↑ Featherball, what is it ? - healthy sport for kids. The Bitcoin Family, 2017-06-08. [dostęp 2021-04-30].
- ↑ The Featherball - a handy game around the world