Flisak
Flisak (oryl, flis) – przedstawiciel grupy zawodowej zajmującej się w dawnej Polsce flisem, czyli rzecznym spławem (transportem) towarów[1].
W przeszłości
[edytuj | edytuj kod]Flisactwo należało do tradycyjnych zajęć ludności na rozległych ziemiach dawnej Polski. Flisakami z reguły byli chłopi zamieszkujący wsie nadrzeczne, dla których spław był dodatkowym, sezonowym zajęciem. Z biegiem czasu wytworzyli oni swoje własne obyczaje i słownictwo. Kulturę flisaków upamiętnił m.in. Sebastian Fabian Klonowic w swoim poemacie Flis, to jest Spuszczanie statków Wisłą i inszymi rzekami do niej przypadającymi z 1595 roku[2].
W czasach I Rzeczypospolitej dla flisaków wiślanych punktem docelowym był największy port – Gdańsk, skąd drogą morską wysyłano spławiany ładunek (przede wszystkim zboże) zagranicę. Chorych i kalekich flisaków umieszczano na ogół w pochodzącym z końca XIV wieku szpitalu (już nieistniejącym) przy kaplicy ich patronki – św. Barbary[3]. Natomiast tamtejszy kościół św. Mikołaja, uważanego za opiekuna żeglarzy, zawdzięcza flisakom zachowaną do dziś, niespotykaną XIV-wieczną drewnianą konstrukcję dachu wykonaną z użytych wtórnie belek z wiślanych komięg spływających do Gdańska[4].
Ważnym ośrodkiem dla spławów w Polsce od XVI do XX wieku był Ulanów[5] położony u ujścia Tanwi do Sanu[6]. W 2014 roku flisackie tradycje z Ulanowa wpisane zostały na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Obecnie ulanowscy flisacy skupieni w Bractwie Flisackim pw. św. Barbary (patronki wodniaków), kultywują tradycje flisackie w formie turystyczno-rekreacyjnej[7].
Załogi
[edytuj | edytuj kod]Starszy flisak kierujący spływem i odpowiedzialny za stan i transport tratew był zwany retmanem[8]. Ponieważ flisacy stanowili liczną grupę zawodową, w XVII wieku założyli własną organizację przypominającą rzemieślniczy cech miejski, a król Władysław IV Waza nadał im przywileje cechowe.
W legendach i przypowieściach
[edytuj | edytuj kod]Wiersz o flisakach z Torunia:
- Flisaczkowa żona,
- siedzi sobie doma.
- A flisaczek, nieboraczek,
- robi na chleb jak robaczek,
- płynie do Torunia.
Legenda o sercu lasowiackim opowiadająca o miłości między flisakiem a dziewczyną z Dąbrowicy według opowiadania Anny Rzeszut została upamiętniona w inskrypcji znajdującej się na rzeźbie Serce Lasowiackie znajdującej się na rynku w Baranowie Sandomierskim[9][10].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wioletta Kałamucka, Tradycyjne sposoby wykorzystania zasobów rzek na przykładzie flisactwa w Ulanowie, „Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego PTG”, 2.
- ↑ Paulina Siembida, Flisactwo z Ulanowa [online] [dostęp 2020-08-24] [zarchiwizowane z adresu 2016-05-08].
- ↑ Gdańskie miniatury. Szlakiem kościołów, szpitali i przytułków dawnego Gdańska. Gdańsk: Instytut Kultury Miejskiej, 2015, s. 129.
- ↑ Gdańskie miniatury. Szlakiem kościołów…, dz. cyt., s. 71.
- ↑ Kultura, ulanow.pl.
- ↑ Miasto i Gmina Ulanów - położenie i rys historyczny [online], www.lgdnisko.webd.pl [dostęp 2020-08-24].
- ↑ KRAJOWA LISTA NIEMATERIALNEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO [online], niematerialne.nid.pl [dostęp 2020-08-24].
- ↑ Flisacy - Atrakcje Torunia. Przewodnik po Toruniu [online], www.turystyka.torun.pl [dostęp 2020-08-24] (pol.).
- ↑ Baranów Sandomierski - rynek [online], RMF FM [dostęp 2023-05-21] (pol.).
- ↑ Baranów Sandomierski - Niezbędnik turysty - Legenda o Sercu Lasowiackim - Interaktywny Portal Turystyczny Perły Polski [online], www.perlypolski.pl [dostęp 2023-05-21].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Szyprowie toruńscy. toruntour.pl. [dostęp 2018-08-19].
- Malowidła w kaplicy św. Barbary. toruntour.pl. [dostęp 2018-08-19].
- Flisacy w dawnym Toruniu. toruntour.pl. [dostęp 2018-08-19].
- Bractwo Flisackie