Ebenezer Scrooge

Ebenezer Scrooge

Ebenezer Scrooge oraz alegoryczne postacie Ciemnoty i Nędzy
Pierwsze wystąpienie	Opowieść wigilijna (1843)
Ostatnie wystąpienie	Opowieść wigilijna
Twórca	Charles Dickens
Wystąpienia	Opowieść wigilijna
Dane biograficzne
Pochodzenie	Wielka Brytania
Płeć	mężczyzna
Rodzina	siostra Fan (Fanny), siostrzeniec Fred
Inne informacje
Wiek	podeszły wiek
Zajęcie	lichwiarz, kupiec
Umiejętności	zarządzanie finansami
Atrybuty	skąpstwo, chłód emocjonalny (początkowo)

Ebenezer Scrooge i Bob Cratchit

Ebenezer Scrooge – postać fikcyjna i główny bohater opowiadania Charlesa Dickensa Opowieść wigilijna, wydanego w 1843 roku. Jest samotnym, zgorzkniałym skąpcem, niechętnym ludziom oraz obchodzeniu Bożego Narodzenia. W czasie akcji utworu przechodzi głęboką przemianę moralną pod wpływem czterech nadprzyrodzonych wizyt: ducha Jakuba Marleya, ducha minionych świąt Bożego Narodzenia, ducha teraźniejszych świąt Bożego Narodzenia oraz ducha przyszłych świąt Bożego Narodzenia.

Opis

Ebenezer Scrooge jest starszym, zamożnym londyńskim kupcem oraz współwłaścicielem kantoru „Scrooge & Marley”. Jego dawny wspólnik, Jakub Marley, zmarł siedem lat wcześniej, w wigilijny wieczór. Scrooge prowadzi życie ascetyczne, skoncentrowane wyłącznie na gromadzeniu majątku. Jest chłodny, nieprzystępny i pozbawiony empatii wobec innych ludzi, w tym własnych pracowników.

Otwarcie okazuje niechęć wobec świąt Bożego Narodzenia, odrzuca zaproszenie do wspólnego świętowania od swojego siostrzeńca Freda oraz z niechęcią zgadza się na dzień wolny dla swojego kancelisty, Boba Cratchita. Po powrocie do domu zostaje nawiedzony przez ducha Jakuba Marleya, który ostrzega go przed konsekwencjami egoistycznego życia i zapowiada przybycie trzech kolejnych duchów.

Wizje przeszłości, teraźniejszości i przyszłości ukazują Scrooge’owi jego własne błędy, cierpienie innych ludzi oraz tragiczną przyszłość, jaka go czeka, jeśli nie zmieni swojego postępowania. Szczególnie wstrząsające są dla niego obrazy śmierci małego Tima, syna Boba Cratchita, oraz widok własnego, opuszczonego grobu. Pod wpływem tych doświadczeń Scrooge przechodzi przemianę i staje się osobą hojną, serdeczną i zaangażowaną w życie społeczne.

Nagrobek Ebenezera Scrooge’a znajduje się przy kościele św. Chada w Shrewsbury. Został ustawiony w 1984 roku podczas realizacji filmu Opowieść wigilijna.

Charakterystyka postaci

Ebenezer Scrooge jest symbolem skrajnego materializmu, egoizmu i społecznej obojętności epoki wiktoriańskiej. Jego przemiana stanowi centralny motyw dydaktyczny utworu i ukazuje możliwość moralnego odrodzenia człowieka niezależnie od wieku i wcześniejszych wyborów życiowych.

Postać Scrooge’a często interpretowana jest jako krytyka nierówności społecznych oraz bezdusznego kapitalizmu XIX wieku.

Inspiracje

Ebenezer Scrooge nie jest postacią całkowicie fikcyjną. W Edynburgu żył kupiec Ebenezer Lennox Scroggie (1792–1836), zajmujący się handlem kukurydzą i winem. Dickens, spacerując po edynburskim cmentarzu, natknął się na jego grób. Prawdopodobnie błędnie odczytał epitafium „meal man” jako „mean man” (skąpiec), co miało wpłynąć na ukształtowanie postaci literackiej.

Innym pierwowzorem był John Elwes (1714–1789), ekscentryczny poseł z Berkshire, znany z ekstremalnej oszczędności. W przeciwieństwie do Scrooge’a był jednak osobą dobroduszną i hojnie wspierał potrzebujących.

Znaczenie kulturowe

Nazwisko „Scrooge” weszło do języka potocznego jako określenie osoby skąpej i pozbawionej empatii. Postać ta stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych figur literackich związanych ze świętami Bożego Narodzenia.

Adaptacje

Ebenezer Scrooge pojawia się w licznych adaptacjach filmowych, telewizyjnych, teatralnych i animowanych Opowieści wigilijnej, m.in. w produkcjach z 1951, 1984, 2009 roku oraz w licznych interpretacjach współczesnych.