Buenos Aires

Buenos Aires

Panorama Puerto Madero, jednej z dzielnic miasta
Herb Flaga
Państwo	Argentyna
Burmistrz	Jorgi Marci
Powierzchnia	203 km²
Populacja (2022)
• liczba ludności	3 121 717
Nr kierunkowy	011
Kod pocztowy	C1000-14xx
Położenie na mapie Argentyny Buenos Aires
34°35′S 58°55′W
Strona internetowa

Buenos Aires – miasto i stolica Argentyny, położone nad Río de la Plata, stanowiące samodzielną jednostkę administracyjną. Buenos Aires jest największym miastem w Argentynie, jej centrum handlu, przemysłu, polityki, kultury i technologii, a jednocześnie także trzecim co do wielkości (po Rio de Janeiro i São Paulo) miastem Ameryki Południowej. Według tradycji założycielem miasta był hiszpański kolonizator Pedro de Mendoza. Powierzchnia miasta wynosi 203 km², obszaru metropolitarnego (tzw. Wielkie Buenos Aires) 3885 km². W skład Wielkiego Buenos Aires wchodzą m.in: San Justo, Morón, Lanús, Lomas de Zamora, San Martín, Quilmes, Avellaneda, General Sarmiento. W 2022 roku miasto zamieszkiwało 3 121 707 osób, a obszar metropolitarny 17 529 996 osób. Od grudnia 2023 roku burmistrzem miasta jest Jorgi Marci.

Ścisłe centrum miasta tworzą wąskie ulice, przecinające się pod kątem prostym, tworząc siatkę. W centrum miasta dominuje nowoczesna wysoka zabudowa, sąsiadująca z niskimi domami w stylu kolonialnym. Główny układ ulic tworzy zbudowana po 1910 roku sieć alei (avenidas), rozchodzących się promieniście od centrum miasta. Nieregularny układ ulic dotyczy dzielnic zbudowanych pod koniec XIX wieku lub później. Większość głównych instytucji finansowych i siedzib korporacji mieści się w centrum. W mieście swoją siedzibę ma Pałac Prezydencki, nazywany Casa Rosada. Buenos Aires charakteryzuje się istnieniem dzielnic z własnymi miejscami spotkań, zazwyczaj barami lub kawiarniami. Tradycja ta pochodzi z czasów kolonialnych, gdzie w centrum każdej dzielnicy mieścił się bar (tzw. pulpería) lub sklep wielobranżowy. Granice dzielnic (nie mających statusu oficjalnego) wyznaczają szerokie aleje. Ze względu na kosmopolityczną atmosferę centrum Buenos Aires ma charakter bardziej europejski niż latynoamerykański. Przedmieścia Buenos Aires są zamieszkałe przez klasę niższą. Dzielnice położone na przedmieściach mają bardziej latynoamerykański charakter. Większość slumsów (villas miserias) zbudowano na peryferyjnych przedmieściach.

Geografia

Nocne zdjęcie satelitarne Wielkiego Buenos Aires

Miasto położone jest na północno-wschodnim krańcu równiny Pampa, w miejscu, w którym rozszerza się delta Parany, tworząc estuarium Río de la Plata. Estuarium wyznacza północną i wschodnią granice obszaru metropolitarnego. Centrum miasta położone jest na urwisku z widokiem na Río de la Plata. Średnia roczna temperatura wynosi ok. 16°C, od grudnia do marca ok. 28°C, a od czerwca do września ok. 11°C. Jesienią i wiosną dochodzi do częstych wahań temperatur i zmian pogodowych. Opady śniegu są rzadkie. Średnie roczne opady wynoszą ok. 1140 mm.

Demografia

Ludność miasta składa się głównie z potomków imigrantów z Hiszpanii i Włoch, którzy emigrowali do Argentyny na przełomie XIX i XX wieku. Ludzi co, nazywający siebie porteños, postrzegają siebie bardziej jako Europejczycy niż Latynosi. Zgodnie ze stereotypem porteños charakteryzują się głównie ekstrawertyzmem, energicznością, byciem na bieżąco z bieżącymi trendami, ale także pesymistyczne postrzegający kierunek rozwoju Argentyny lub bieżące problemy gospodarcze kraju. Wśród części Latynosów porteños uchodzą za nieco aroganckich lub snobistycznych. Obok potomków emigrantów z Hiszpanii i Włoch żyją także potomkowie ludności przybyłej z Niemiec, Wielkiej Brytanii, Ukrainy, Polski, Czech, Słowenii, Litwy, państw Bliskiego Wschodu, Korei, Japonii i Chin. Od lat 30. XX wieku dominująca grupą ludności osiedlającej się w Buenos Aires są Argentyńczycy pochodzący z północnych regionów kraju oraz mieszkańcy Boliwii i Paragwaju. Metysi, stanowiący od jednej czwartej do jednej trzeciej populacji obszaru metropolitarnego, zamieszkują głównie biedniejsze dzielnice miasta. Na początku XIX wieku około jedną trzecią populacji miasta stanowili Afroamerykanie. Na przestrzeni lat ta grupa etniczna zanikła. Według badaczy, większość czarnoskórych Argentyńczyków zginęła podczas wojny paragwajskiej w latach 60. XIX wieku lub podczas epidemii żółtej gorączki w 1871 roku. Według innej hipotezy Afroamerykanie zmieszali się z porteños.

Dominującym językiem w Buenos Aires jest język hiszpański. Język, którym posługują się mieszkańcy miasta, uległ wpływom innych kultur europejskich. W slumsach i dzielnicach nadbrzeżnych powstał dialekt, zawierający wiele zapożyczeń z języka włoskiego. Większość porteños należy do kościoła rzymskokatolickiego. Od lat 80. XX wieku coraz większą popularnością cieszą się wśród porteños kościoły ewangelickie. Pod koniec XX wieku w mieście pojawiły się społeczności prawosławne i anglikańskie. Około 200 tys. mieszkańców miasta stanowią Żydzi. W mieście żyją również wyznawcy religii wschodnich, obecność tych wspólnot religijnych ma charakter lokalny.

Historia

Buenos Aires krótko po założeniu, 1536

Buenos Aires zostało założone dwukrotnie. Pierwszym założycielem miasta był Pedro de Mendoza, który w 1536 roku nadał nowej osadzie nazwę Nuestra Señora Santa María del Buen Aire. Osada ta upadła w 1541 roku za sprawą ataku ludności tubylczej i problemów z zaopatrzeniem. W 1580 roku Juan de Garay ponownie założył miasto. Buenos Aires wchodziło w skład Wicekrólestwa Peru. Daleka odległość od stolicy Wicekrólestwa Peru Limy ograniczała rozwój miasta. Buenos Aires nie było zintegrowane z pozostałymi miastami Wicekrólestwa. Pod koniec XVII wieku i w pierwszej połowie XVIII wieku miasto zaczęło się rozwijać. Argentyna zaczęła eksportować zboże, skóry bydlęce i suszoną wołowinę m.in. do północnej Brazylii i na Karaibach. Liczba ludności w połowie XVIII wieku wyniosła prawie 20 tys. osób. W 1778 roku liczba ta wzrosła do 24 tys. osób, a w 1810 roku do 42,5 tys. W 1776 roku miasto zostało stolicą Wicekrólestwa La Platy. Głównym partnerem handlowym Buenos Aires stała się Hiszpania.

W 1810 roku miasto stało się ośrodkiem walk o niepodległość. W 1816 roku Buenos Aires zostało stolicą niepodległych Zjednoczonych Prowincji La Plata. Federacja, składająca się z Argentyny, Boliwii, Paragwaju i Urugwaju utrzymała się do 1880 roku. W 1862 roku Buenos Aires zostało tymczasową stolicą Argentyny, a w 1880 roku uzyskało status oficjalnej stolicy. W XIX wieku do miasta przybyło wielu emigrantów z Europy (Hiszpanii, Włoch, Niemiec i Europy Wschodniej), którzy znajdowali pracę w porcie lub w rzeźniach na obrzeżach miasta. W tym czasie Buenos Aires stało się największym skupiskiem Polonii w Argentynie. W tym samym czasie członkowie elity rządzącej rozpoczęli przekształcanie Buenos Aires w Paryż Ameryki Południowej. Z okazji stulecia pierwszej deklaracji niepodległości, w maju 1910 roku ogłoszono budowę metra oraz sieci alei rozchodzących się promieniście od centrum miasta. Sieć alei wzorowano na tej, którą Georges-Eugène Haussmann wdrożył podczas wielkiej przebudowy Paryża.

W latach 30., 40. i 50. XX wieku rozwinął się przemysł w obszarze metropolitarnym. Po 1930 roku doszło do zahamowania imigracji międzynarodowej. Zapotrzebowanie na siłę roboczą zostało zaspokojone dzięki migrantom z innych części Argentyny, Boliwii, Paragwaju i Urugwaju. Ludność ta zamieszkała slumsy na przedmieściach. Wielu przybyszów, skonfliktowanych z porteños, poparła w latach 40 Juana Peróna, który w 1943 objął władzę w wyniku zamachu stanu i pełnił urząd prezydenta w latach 1946–1955 i od 1973 do swojej śmierci w 1974. W 1987 roku w Buenos Aires odbyły się Światowe Dni Młodzieży.

W 1992 roku sprywatyzowano większość usług publicznych. Buenos Aires ucierpiało podczas kryzysu gospodarczego z 2001 roku. Załamanie gospodarcze przyczyniło się do wzrostu inflacji i bezrobocia, utraty oszczędności przez porteños oraz ograniczenia usług socjalnych. Podczas kryzysu przez ulice Buenos Aires przetoczyły się gwałtowne protesty przeciwko władzy. W 2004 roku miasto ponownie zaczęło rozwijać się gospodarczo. W 2007 i 2008 roku miasto borykało się z przerwami w dostępie prądu. W lutym 2011 roku w mieście doszło do największego w historii Argentyny wypadku kolejowego, w którym zginęło 51 osób, a ponad 700 zostało rannych. W tym samym roku Buenos Aires było miastem Światowego Dnia Książki.

Gospodarka

Port w Buenos Aires

Aleja 9 Lipca

Siedziba giełdy papierów wartościowych

Buenos Aires jako największe miasto w Argentynie i największe miasto portowe w Ameryce Południowej ma bardzo duży udział w gospodarce Argentyny. Ze względu na zróżnicowaną gospodarkę miasta, Buenos Aires utrzymuje pewien poziom stabilności pomimo inflacji, stanowiącej problem dla całej Argentyny. Port morski w Buenos Aires przyjmuje statki, dostarczające towary wytwarzane maszynowo i dobra konsumpcyjne trwałego użytku. Z portu wypływają głównie statki z produktami rolniczymi. W 1994 roku port został sprywatyzowany.

W mieście rozwinął się przemysł włókienniczy, spożywczy, drukarski, samochodowy, celulozowo-papierniczy, chemiczny, ciężki, rafinacja ropy naftowej. Jedna trzecia zakładów przemysłowych Argentyny znajduje się w obszarze metropolitarnym. W latach 70. XX wieku w północnych i zachodnich obszarach Wielkiego Buenos Aires założono wiele fabryk tekstylnych, drukarskich i przetwórstwa spożywczego. W latach 90. XX wieku centrum zakładów motoryzacyjnych i przetwórstwa spożywczego stał się park przemysłowy w Merlo.

Od 1884 roku w mieście działa giełda papierów wartościowych Bolsa de Comercio de Buenos Aires.

Buenos Aires jest jednym z najczęściej odwiedzanych miast w Ameryce Południowej. Wzrost znaczenia turystyki przypadł po 2001 roku, kiedy Argentyna borykała się z kryzysem gospodarczym.

Transport

Głównym środkiem komunikacji w mieście są wynalezione w Argentynie mikrobusy colectivo, których wielkość wynosi ok. połowy wielkości typowego autobusu miejskiego. Z colectivo korzystają głównie robotnicy fizyczni, dojeżdżający z dzielnic mieszkaniowych do przemysłowych. Miasto przecina sieć autostrad. Sieć ta, zaprojektowana po II wojnie światowej, nie została jednak w całości zbudowana. Buenos Aires boryka się z powszechnym łamaniem przepisów drogowych. Podjęte na początku XXI wieku próby wprowadzenia ulic zamkniętych dla ruchu samochodowego lub budowy progów zwalniających nie odniosły sukcesu. Miasto jest stacją końcową wszystkich głównych linii kolejowych w Argentynie. Buenos Aires posiada najstarszy w Ameryce Południowej system metra. Do 2015 roku zbudowano sześć linii metra. Pierwsza linia została oddana do użytku w 1913 roku. Rozwój sieci metra został zahamowany w latach 40. XX wieku, w kolejnych latach jej jakość zaczęła się pogarszać. Na początku lat 90. metro zostało sprywatyzowane. Po prywatyzacji linie zostały naprawione, uruchomiono nowe linie, a większość stacji metra wyremontowanych. Poza granicami miasta znajdują się międzynarodowe lotniska.

Kultura

Tancerze wykonujący tango podczas odbywającego się w Buenos Aires konkursu Campeonato Mundial de Baile de Tango, 2014

Buenos Aires jest centrum kulturalnym Argentyny. Miasto jest jednym z głównych ośrodków wydawniczych Ameryki Łacińskiej. Wydawane w mieście dzienniki „La Prensa” i „La Nación” są znane na całym świecie. W Buenos Aires mieszczą się dziesiątki galerii sztuki, zlokalizowanych głównie w pobliżu Calle Florida oraz w San Telmo. Koncerty wykonawców muzyki klasycznej i popularniej odbywają się w teatrach wzdłuż Avenida Corrientes lub na miejskich stadionach piłkarskich. W biedniejszych dzielnicach Buenos Aires narodziło się tango argentyńskie, które odgrywa bardzo dużą rolę w kulturze miasta. Popularnością cieszą się występy zespołów ludowych, zwanych peñas. Od lat 80. XX wieku w krajobrazie kulturalnym miasta odgrywa rolę amerykańska popkultura.

Atrakcje turystyczne

Najstarszym placem w mieście, położonym w centrum miasta jest Plaza de Mayo. Jej nazwa pochodzi od wydarzeń rewolucji majowej 25 maja 1810 roku. Plac odgrywa dużą rolę w życiu politycznym miasta, na tym placu z balkonu Casa Rosada przemawiała w latach 40. XX wieku Eva Perón, a w 1977 roku po raz pierwszy na placu spotkały się matki z ruchu Madres de la Plaza de Mayo, domagające się uzyskania informacji o swoich dzieciach, zaginionych podczas rządów junty wojskowej Jorge Videli. Przy Plaza de Mayo znajduje się Pałac Prezydencki Casa Rosada, zbudowany na początku XIX wieku. W 1732 roku została wzniesiona Basílica de Nuestra Señora del Pilar. Popularnym szlakiem turystycznym jest Caminito, znajdujące się w portowej dzielnica La Boca. Caminito charakteryzuje się jaskrawo pomalowanymi, falistymi kamienicami. Od 1959 roku ulica nosi nazwę na cześć tanga Caminito, do którego muzykę skomponował Juan de Dios Filiberto do słów Gabina Corii Peñalozy. Ze względu na architekturę, dzielnica Recoleta jest określana mianem „małego Paryża”. W tej dzielnicy mieści się założony w 1822 roku cmentarz Cementerio de la Recoleta, w którym pochowani są najwybitniejsi Argentyńczycy. 23 maja 1936 roku na alei 9 Lipca wzniesiono obelisk El Obelisco. W Buenos Aires znajdują się liczne parki (m.in. Parque Tres de Febrero, zwany również parkiem Palermo, zaprojektowany przez Jordana Wysockiego). W dzielnicy Palermo znajduje się ogród botaniczny. W 1908 roku oddano do użytku operę Teatro Colón.

• 
  Casa Rosada
• 
  Domy przy ulicy Caminito
• 
  El Obelisco
• 
  Cementerio de la Recoleta
• 
  Teatro Colón
• 
  Jezioro w Parque Tres de Febrero
• 
  Basílica de Nuestra Señora del Pilar

Buenos Aires w kulturze

Krajobraz i życie codzienne Buenos Aires jest częstym motywem w utworach literackich Jorge Luisa Borgesa, Julio Cortázara, Ernesta Sábaty i Silviny Ocampo. Buenos Aires pojawia się w tytule piosenki Maanamu „Boskie Buenos (Buenos Aires)” (gdzie samo miasto symbolizuje egzotykę dla Polaków mieszkających w bloku wschodnim), a także w tekście piosenki Budki Suflera „Takie tango”.

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona miasta