Espòrt

L'espòrt o depòrt[nt 1] es un ensemble d'exercicis fisics o mentals que se pratican jos forma de jòcs individuals o collectius e que pòdon donar lòc a de competicions. Una autra acceptacion, mai larga lo definís coma recreacion, passatemps, léser, o exercici fisic a l'aire liure. La Carta Europèa de l'espòrt lo definís coma: «Totas las formas d'activitats fisicas que, mejançant una participacion organizada o non, tenon coma objectiu l'expression o lo melhorament de la condicion fisica e psiquica, lo desvolopament de las relacions socialas o l'obtencion de resultats en competicion de totes los nivèls».[3]
Caracteristicas de l'espòrt
[modificar | modificar lo còdi]Definicion e delimitacion
[modificar | modificar lo còdi]L'espòrt pòt èsser definit coma un ensemble d'activitats fisicas que repausan sus la mobilizacion de capacitats corporalas e motrises e que son, generalament, organizadas a l'entorn de règlas, de tecnicas o de convencions pròprias a cada disciplina. La nocion d'espòrt recobrís aital de realitats divèrsas. D'unas activitats son essencialament orientadas cap al jòc e al léser mentre que d'autras privilègian la competicion, la recèrca de performança o lo despassament de se. La practica pòt èsser organizada dins un quadre institucional o associatiu, o se debanar de manièra autonòma.
L'espòrt se distinguís de l'activitat fisica al sens larg, que recampa totes los movements corporals que provòcan una despensa energetica, especialament dins los desplaçaments, lo trabalh o los prètzfaches quotidians. Se distinguís tanben de l'exercici fisic que designa generalament una activitat fisica planificada e repetida amb un objectiu de melhorament o de mantenen de las capacitats fisicas. De lor costat, lo jòc e las activitats de léser pòdon tanben comportar una dimension fisica sens necessàriament relevar de l'espòrt. Pasmens, los limits entre aquelas diferentas nocions son pas totjorn clarament establidas que la definicion de l'espòrt varia segon los contèxtes culturals, socials e institucionals[4].
Caracteristicas comunas a las practicas esportivas
[modificar | modificar lo còdi]Las activitats esportivas mobilizan de capacitats fisicas e motrises que varian segon las disciplinas. Pòdon especialament sollicitar l'endurança, la fòrça, la velocitat, la soplesa, l'equilibri, la coordinacion o la precision. La practica esportiva repausa generalament sus l'aquisicion e lo desvolopament d'abiletats tecnicas. Necessita un aprendissatge, una adaptacion a las constrenchas de l'activitat e, dins fòrça cases, un entraïnament regular. Las règlas constituïsson una autra caracteristica importanta de l'espòrt. Definisson las condicions de realizacion de l'activitat, los comportaments autorizats e enebits, los objectius d'aténher e las modalitats de determinacion dels resultats. En particular, permeton d'establir de condicions de confrontacion e de comparason entre los practicants.
La recèrca de performança es presenta a de gras divèrses dins las practicas esportivas. Pòt se tradusir pel melhorament de las capacitats individualas, la realizacion d'un objectiu personal o l'afrontament amb d'autres participants. La competicion representa aital una compausanta importanta de l'espòrt, sens constituïr una condicion indispensabla a totas las formas de practica. Enfin, l'espòrt consèrva generalament una dimension ludica, ligada al plaser de practicar, al jòc e a la satisfaccion procurada per l'activitat fisica[4].
Diversitat de las disciplinas esportivas
[modificar | modificar lo còdi]Las disciplinas esportivas presentan una granda diversitat, tant per las capacitats fisicas mobilizadas coma per las tecnicas, los equipaments, los environaments e las règlas que lor son pròprias. En particular, pòdon èsser individualas o collectivas, repausar sus l'oposicion entre adversaris o sus la cooperacion entre participants, privilegiar l'endurança, la velocitat, la fòrça, la precision o l'adreça. D'unas se practican dins d'installacions especializadas, d'autras en mitan natural o dins d'espacis amenatjats. Aquela diversitat se tradusís tanben per de diferéncias importantas dins las condicions de practica, los nivèls de tecnicitat e las formas d'organizacion.
- Lo fotbòl, exemple d'espòrt collectiu practicat en exterior
- L'escrima, exemple d'espòrt individual de confrontacion practicat en interior
- L'esquí alpin, exemple d'espòrt d'ivèrn
- Lo 100 m, un exemple d'espròva d'atletisme
- La formula 1, un exemple d'espòrt mecanic
Condicions de practica
[modificar | modificar lo còdi]La practica d'un espòrt necessita de condicions materialas e organizacionalas que varian segon las disciplinas. Concernisson principalament los equipaments, las infrastructuras e las règlas qu'enquadran l'activitat.
Material e equipaments
[modificar | modificar lo còdi]Los equipaments esportius comprenon los vestits, las cauçaduras, los accessòris e los materials necessaris a la realizacion de las diferentas activitats. Lor natura depend de las constrenchas pròprias a cada disciplina e de las condicions dins las qualas es practicada. D'unes espòrts necessitan pauc de material, mentre que d'autres repausan sus l'utilizacion d'equipaments especifics, de còps complèxes o costoses. Lo material pòt èsser individual o collectiu e complir diferentas foncions : permetre la practica, melhorar las performanças, assegurar la proteccion dels participants o facilitar lo debanament de l'activitat. Los equipaments de proteccion ocupan una plaça particulara dins las disciplinas que presentan de riscs de casuda, de còp o de nafradura. Lor utilizacion pòt èsser recomandada o impausada pels reglaments. Las evolucions tecnologicas contribuïsson tanben a transformar los equipaments esportius, especialament pel melhorament dels materials, de lor resisténcia, de lor leugieretat e de lors proprietats tecnicas.
- Vestits de proteccion per la corsa d'orientacion
- Cauçaduras especialas destinadas a l'esquí alpin
- Casco de proteccion utilizat en equitacion
- Gants de bòxa
- Naus de competicion
Infrastructuras e espacis de practica
[modificar | modificar lo còdi]Las infrastructuras esportivas recampan las installacions e los espacis organizats per permetre la practica de las diferentas disciplinas. Comprenon per exemple los terrens, los gimnases, los estadis, las piscinas, las salas especializadas e los equipaments a l’aire liure. D'unas activitats se debanan dins d'espacis naturals coma las montanhas, las selvas, los rius, los lacs o los espacis maritimes. D'autras utilizan d'espacis urbans o d'installacions temporàrias destinadas a una practica o a una competicion particulara.
Las caracteristicas de las infrastructuras dependon de las exigéncias tecnicas e reglamentàrias de las disciplinas. Pòdon concernir las dimensions de las superfícias de practica, los revestiments, los equipaments disponibles, los dispositius de seguretat e las condicions d'acuèlh del public. L'accès a las installacions constituís un factor important del desvolopament de la practica esportiva. Depend de lor reparticion geografica, de lor disponibilitat, de lor còst e de lor accessibilitat als diferents publics.
- Estadi modèrne adaptat als espòrts collectius
- Pista de patinatge adaptada a l'oquei sus glaç
- Pista d'atletisme
- Piscina adaptada a las competiticions de natacion
- Pista d'esquí alpenc
Règlas e reglamentacion
[modificar | modificar lo còdi]Las règlas esportivas definisson las condicions dins las qualas una activitat deu èsser practicada. Precisan los objectius del jòc, las accions autorizadas, las modalitats de comptatge dels resultats e las condicions de victòria o de classament. Pòdon tanben fixar las caracteristicas del material, las dimensions dels terrens, la durada de las espròvas, las categorias de participants e las condicions de debanament de las competicions.
Dins los espòrts organizats, l'aplicacion de las règlas es generalament fisada a d'arbitres o a d'oficials. Lor ròtle consistís a velhar al respècte dels reglaments, a constatar las infraccions e a garantir lo bon debanament de las espròvas. La reglamentacion pòt tanben comportar de disposicions relativas a la seguretat, a la proteccion dels participants e a las condicions d'accès a la practica. Las règlas varian de còps segon las categorias d'edat, los nivèls de competicion o las caracteristicas dels practicants.
Formas e modalitats de practica
[modificar | modificar lo còdi]L'espòrt pòt èsser practicat segon de modalitats fòrça diferentas en foncion dels objectius recercats, del nivèl dels participants, de lor estatut e del quadre dins lo qual se debana l'activitat. La practica de léser privilgia generalament lo plaser, la destenda e la convivéncia. Pòt èsser ocasionala o regulara, individuala o collectiva, e supausa pas necessàriament una recèrca de performança o una participacion a de competicions.
La practica competitiva es fondada sus l'afrontament entre participants o entre equipas segon de règlas que permeton de determinar de resultats. Pòt concernir d'esportius amators coma de professionals a diferents nivèls de performança. Dins lo cas de la practica amatritz, los revenguts eissits de las activitats esportivas reprensentan pas la font principala de revenguts de l'esportiu. Al contrari, l'espòrt professional se caracteriza per l'exercici remunerat de l'activitat esportiva dins un quadre que pòt relevar d'un contracte de trabalh o d'autras formas de remuneracion.
Las practicas pòdon tanben s'inscriure dins de quadres particulars. L'espòrt escolar e universitari es organizat dins lo contèxt dels establiments d'ensenhament. La practica associativa es basada sus l'adesion a de clubs o a d'associacions. D'autres esportius practican de manièra autonòma, en defòra de las estructuras institucionalas. L'espòrt de naut nivèl correspond a una practica orientada cap a l'obtencion de performanças importantas e a la participacion a las competicions de referéncia. Implica generalament un entraïnament sostengut e un encastre especific. Enfin, las practicas esportivas concernisson de publics fòrça divèrses, especialament los enfants, los adults e los aujòls. L'espòrt adaptat e l'andispòrt permeton a las personas en situacion de andicap de practicar d'activitats esportivas segon de modalitats que tenon compte de lors capacitats e de lors besonhs. Pasmens, aquelas diferentas formas s'excluson pas entre elas.
Espòrt e societat
[modificar | modificar lo còdi]L'espòrt entreten de relacions estrechas amb la societat dins la quala se desvolopa. Constituís a l'encòp una activitat de léser, un mejan de socializacion, un vector cultural e un enjòc social e politic.
Espòrt, educacion e socializacion
[modificar | modificar lo còdi]L'espòrt ocupa una plaça importanta dins l'educacion e la socializacion. Participa a l'aprendissatge de règlas comunas, al desvolopament de competéncias individualas e collectivas e a l'aquisicion de comportaments que favorizan la vida en societat. La practica esportiva pòt tanben contribuir al desvolopament de l'autonomia, de la fisança en se, de la cooperacion, del respècte dels autres e del contraròtle de se. En particular, dins los espòrts collectius, implica de relacions entre participants, una reparticion dels ròtles e una recèrca d'objectius comuns. L'espòrt constituís tanben un supòrt d'educacion fisica e d'aprendissatge dins los establiments escolars. Pòt favorizar la descobèrta d'activitats novèlas, l'aquisicion de capacitats fisicas e la sensibilizacion a l'importància de l'activitat fisica. Enfin, cal nòtar lo ròtle important tengut dins aqueles mecanismes pels clubs e associacions esportivas.
Espòrt, cultura e identitat
[modificar | modificar lo còdi]L'espòrt fa partida de las practicas culturalas de las societats. Las disciplinas, lors règlas e lors modalitats de practica son influenciadas per las tradicions, los contèxtes geografics e las evolucions socialas. Aital, d'unas practicas son estrechament associadas a de territòris o a de comunautats. Pòdon constituir d'elements d'identitat locala, regionala o nacionala. Las competicions e los eveniments esportius contribuisson tanben a la creacion de referéncias e de simbòls collectius. Per exemple, es lo cas del rugbi en Occitània o en Nòva Zelanda.
A l'escala individuala, la practica esportiva pòt participar a la construccion de l'identitat e a l'apartenéncia a un grop. Constituís tanben un domeni de lésers e de divertiment largament representat dins los mèdias e las produccions culturalas. La popularitat de cèrtas disciplinas contribuís a lor difusion internacionala e a la constitucion de culturas esportivas comunas, tot en daissant subsistir una granda diversitat de tradicions e de practicas localas.
Espòrt e enjòcs socials e politics
[modificar | modificar lo còdi]L'accès a l'espòrt depend de factors socials e materials variats coma los revenguts disponibles, lo luòc de residéncia, l'edat, lo sèxe, l'andicap e las condicions de vida. Las inegalitats d'accès als equipaments o a las infrastructuras pòdon aital se tradusir per de diferéncias importantas de participacion. En particular, la question de l'egalitat entre las femnas e los òmes constituís un enjòc màger de l'espòrt actual. Concernís mai que mai l'accès a las disciplinas, las condicions de practica e la representacion dins las instàncias dirigentas, la mediatisacion e las remuneracions (especialament dins lo cas de l'espòrt professional). L'espòrt pòt tanben contribuir a l'inclusion sociala e a la lucha contra las discriminacions. Pasmens, al contrari, pòt tanben èsser lo luòc de comportaments discriminatòris, de violéncias o d'exclusions.
Las relacions entre espòrt e politica se manifèstan a diferentas escalas. Los poders publics pòdon sosténer lo desvolopament de la practica, finançar las infrastructuras e organizar de politicas esportivas. Las competicions internacionalas pòdon tanben formar d'espacis de representacion nacionala e de diplomacia. Per exemple, los Jòcs Olimpics son istoricament associats a la cèrca d'una patz mondiala entre las nacions. Pasmens, los grands eveniments esportius son de còps utilizats coma instruments de comunicacion e de valorizacion de l'imatge dels Estats o dels territòris. Un dels cas extrèms es lo dels Jòcs Olimpics de Berlin en 1936 que foguèron largament utilizats per la propaganda nazi per glorificar lo IIIen Reich[5].
Espòrt e santat
[modificar | modificar lo còdi]La practica esportiva entreten de relacions estrechas amb la santat. Pòt contribuir al manten e al melhorament de las capacitats fisicas e psicologicas, mas compòrta tanben de riscs en foncion de l'intensitat de la practica, de l'estat de santat dels participants e de las condicions de realizacion de l'activitat.
Efièches de la practica esportiva sus la santat
[modificar | modificar lo còdi]La practica regulara d'una activitat fisica contribuís al desvolopament e al manten de las capacitats de l'organisme. En particular, pòt melhorar l'endurança cardiorespiratòria, la fòrça musculara, la mobilitat articulara, l'equilibri e la coordinacion[6]. Participa tanben a la prevencion de fòrça malautiás cronicas coma las malautiás cardiovascularas, lo diabète de tipe II e d'unas formas de càncer. Los efièches benefics concernisson egalament la santat mentala. Per exemple, l'activitat fisica pòt favorizar lo benèsser psicologic, melhorar la qualitat del sòmi e contribuir a redusir los simptòmas d'ànsia e de depression. Pasmens, aqueles beneficis dependon de la natura, de la frequéncia e de l'intensitat de la practica. Son pas identics per totas las disciplinas nimai per totes los individús.
Entraïnament e preparacion fisica
[modificar | modificar lo còdi]L'entraïnament esportiu a per objectiu de desvolopar las capacitats fisicas, tecnicas e de còps tacticas necessàrias a la practica d'una disciplina. Es fondat sus la repeticion d'exercicis e sus una progression adaptada als objectius e a las possibilitats de l'esportiu. Aital, la preparacion fisica pòt portar sus l'endurança, la fòrça, la velocitat, la soplesa e la coordinacion. Es generalament associada a un aprendissatge tecnic e a una preparacion especifica a las exigéncias de la disciplina.
La recuperacion constituís una autra compausanta essenciala de l'entraïnament[7]. Permet a l'organisme de s'adaptar als esfòrces e de limitar las consequéncias d'una sollicitacion excessiva. Repausa especialament sul repaus, lo sòmi e una alimentacion adaptada. L'idratacion participa tanben a la preparacion e al manten de las capacitats fisicas.
Riscs sanitaris e prevencion
[modificar | modificar lo còdi]La practica esportiva pòt entraïnar de nafraduras e de trebols fisics, especialament de traumatismes, de lesions muscularas, d'estòrsas e d'afeccions articularas. Los riscs varian segon las disciplinas, las condicions de practica e lo nivèl d'engatjament fisic. De mai, una sollicitacion excessiva o insufisentament adaptada pòt tanben provocar un susentraïnament, una lassièra persistenta o de trebols ligats a la recuperacion. D'unas practicas intensivas pòdon egalament expausar a de complicacions cardiovascularas o a de trebols ligats a las condicions climaticas (desidratacion...).
La prevencion es basada sus l'adaptacion de l'esfòrç a las capacitats individualas, l'aprendissatge de las tecnicas, l'utilizacion d'equipaments apropriats e lo respècte dels periòdes de recuperacion. La medecina de l'espòrt interven dins lo seguit dels esportius, la prevencion e lo tractament de las nafraduras, l'evaluacion de las capacitats fisicas e l'acompanhament de la represa aprèp una interrupcion ligada a un problèma de santat.
Dopatge
[modificar | modificar lo còdi]Lo dopatge designa lo recors a de substàncias o a de metòdes per aumentar artificialament las performanças esportivas[8][9]. Concernís mai que mai las practicas competitivas, mas pòt tanben existir en defòra de l'espòrt de naut nivèl. Lo dopatge pòt presentar de riscs importants per la santat en foncion de las substàncias e dels metòdes utilizats. Per exemple, pòt provocar de trebols cardiovasculars, ormonals, metabolics o psicologics. La recèrca de performança, la pression de la competiticion, los enjòcs de carrièra o los interèsses economics explican generalament l'adopcion de tecnicas de dopatge.
La lucha contra lo dopatge es aital venguda un enjòc central de l'espòrt professional modèrne. Es principalament basat sus la definicion de substàncias e de metòdes enebits, de contraròtles dels esportius e d'un sistèma de sancions.
Organizacion de l'espòrt
[modificar | modificar lo còdi]L'espòrt s'organiza a l'entorn d'estructuras e d'institucions especializadas. An per foncions de desvolopar las practicas, d'establir de règlas comunas, d'enquadrar las competicions e de representar las disciplinas e sos practicants als nivèls nacionals e internacionals.
Organizacion institucionala
[modificar | modificar lo còdi]Los clubs e associacions esportivas constituïsson d'estructuras essencialas de la practica organizada. Aculhisson los participants, prepausan d'activitats regularas e asseguran, segon lors mejans, l'organizacion de manifestacions mai importantas. Las federacions esportivas recampan las estructuras e los practicants d'una o de mai d'una disciplina. Participan a lor desvolopament, elaboran e aplican los reglaments e organizan las competiticions mai importantas. Al nivèl mondial, las federacions internacionalas asseguran la coordinacion de las disciplinas e l'organizacion de las competiticions internacionalas. Los poders publics intervenon tanben dins l'organizacion de l'espòrt per l'intermediari de lors administracions e de lors politicas de sosten. La reparticion de las competéncias entre las autoritats publicas e las organizacions esportivas varia aital segon los païses.
Competicions e manifestacions esportivas
[modificar | modificar lo còdi]Las competicions esportivas permeton als participants de s'afrontar segon de règlas e de modalitats definidas. Pòdon èsser organizadas a l'escala locala, nacionala o internacionala e prene diferentas formas (rescontres pontualas, torneges, campionats...). Lor organizacion necessitan la mobilizacion d'esportius, d'arbitres, de personals tecnics e, dins mai d'un cas, de mejans importants per aculhir lo public e assegurar la seguretat dels participants.
Direccion e reglamentacion institucionala
[modificar | modificar lo còdi]Las institucions esportivas participan a l'elaboracion, a l'armonizacion e a l'aplicacion de las règlas pròprias a las disciplinas. Pòdon tanben definir las condicions d'accès a las competicions, las categorias de participants e las modalitats de classament. Aquel sistèma compren donc de mecanismes de decision, de representacion e de contraròtle de las organizacions. Las institucions dispausan tanben de dispositius disciplinas destinats a sancionar las infraccions als reglaments e als principis d'etica esportiva. La lucha contra lo dopatge s'inscriu generalament dins aquela organizacion, per l'intermediari d'organismes especializats. Pasmens, la gestion e la direccion de las institucions pausan de questions importantas de transparéncia, de responsabilitat e d'independéncia de las instàncias dirigentas. En efèit, fòrça institucions màger de l'espòrt actual son estats tocats per d'escandals de corrupcion o de tricha.
Economia de l'espòrt
[modificar | modificar lo còdi]L'espòrt representa un sector economic que recampa d'activitats fòrça divèrsas, anant de la fabricacion d'equipaments a l'organizacion de competicions, en passant pels servicis, los mèdias e lo torisme. Son importància economica varia fòrça segon las disciplinas e las formas de practica, mas pòt èsser considerabla.
Finançament de l'espòrt
[modificar | modificar lo còdi]Lo finançament de l'espòrt repausa sus de ressorsas publicas e privadas. Las collectivitats territorialas e los Estats pòdon contribuir al finançament dels equipaments, de las associacions, de las federacions e de las manifestacions esportivas. De mai, los clubs e associacions dispausan de ressorsas que provenon de las cotizacions de lors aderents, de subvencions publics, de dons e de partenariats privats. Lo finançament de las activitats esportivas professionalas e de las grandas competicions fa tanben intervenir d'entrepresas, d'esponsòrs, d'investidors e de difusors. Pòt necessitar de miliards d'èuros pels eveniments mai importants coma los Jòcs Olimpics o la Copa del Mond de Fotbòl.
Professionalizacion
[modificar | modificar lo còdi]La professionalizacion de l'espòrt correspond al desvolopament d'activitats esportivas exercidas dins un quadre remunerat e organizat. Concernís principalament los esportius de naut nivèl e las disciplinas que dispausan de ressorsas economicas sufisentas (es a dire, generalament, d'un public sufisent). Los revenguts dels esportius professionals pòdon provenir dels salaris, de las primas de competicion, de contractes publicitaris, de partenariats amb d'esponsòrs e de divèrsas activitats comercialas. Lo sector esportiu emplèga tanben fòrça professionals dins los domenis de las institucions esportivas, de l'organizacion de las competiticions e dels clubs, de l'entraïnament, de la comunicacion e de la mantenença dels infrastructuras e equipaments.
Industria e mercat de l'espòrt
[modificar | modificar lo còdi]L'economia de l'espòrt compren una industria consacrada a la concepcion, a la fabricacion e a la comercializacion de materials, de vestits e d'equipaments esportius. Tanben, regarda la construccion e l'entreten de las infrastructuras e dels servicis ligats a la practica (ensenhament, entraïnament, organizacion...). De companhiás multinacionalas poderosas, coma Nike o Adidas, son eissidas de la comercializacion d'aqueles equipaments. De mai, existisson un nombre important de companhiás mai especializadas que respondon a de besonhs particulars.
Los mèdias ocupan una plaça importanta dins l'economia de l'espòrt. La difusion de las competicions constituís una font de revenguts pels organizators e pels detentors dels dreches, tot en participant a la popularitat de las disciplinas e dels esportius. Las manifestacions esportivas pòdon tanben generar de recèptas importantas gràcias a la bilhetariá, als partenariats comercials e a las activitats toristicas. Los grands eveniments internacionals mobilizan d'investiments considerables e pòdon aver d'efièches economics suls territòris que los aculhisson, especialament dins los domenis dels transpòrts, del lotjament e de las infrastructuras. Lo mercat de l'espòrt es aital vengut un sector màger de l'economia mondiala. Per exemple, als Estats Units, l'ensems dau sector representava una chifra d'afars de 520 miliards de dolars en 2017.
Annèxas
[modificar | modificar lo còdi]Ligams intèrnes
[modificar | modificar lo còdi]Lista de divèrses espòrts
[modificar | modificar lo còdi]Bibliografia
[modificar | modificar lo còdi]Nòtas
[modificar | modificar lo còdi]Referéncias
[modificar | modificar lo còdi]- ↑ Universitat de Munic. Acadèmia Bavaresa de las Sciéncias. Diccionari de l'occitan medieval. Cèrca «Deport».
- ↑ Mistral, Frederic (1878–1886). Lou Tresor dóu Felibrige (TDF). Rafèla d'Arle: Cultura Provençala e Meridionala.
- ↑ «Carta europea del deporte». femp.es.
- 1 2 (fr) Stéphane Mery, Un filet et des sports, L'Harmattan, 2008, pp. 15-20.
- ↑ (fr) Daphné Bolz, Les arènes totalitaires, CNRS Editions, 2007, 300 p.
- ↑ (en) Bill Foran e Robin Pound, Complete Conditioning for Basketball, Champaign, Human Kinetics, 2007, p. 171.
- ↑ (en) Michael Hutson e Cathy Speed, « Recovery and reversability », Sports Injuries, Oxford, Oxford University Press, 2011, 2011, p. 84.
- ↑ (en) David A. Baron, David M. Martin e Samir Abol Magd, « Doping in sports and its spread to at-risk populations: an international review », World Psychiatry, vol. 6, n° 2, 2007, pp. 118-123.
- ↑ (fr) Jean-Pierre de Mondenard, Dictionnaire du dopage : substances, procédés, conduites, Éditions Masson, 2004, 1138 p.
| Sus d'autres projècte de Wikimedia: | |
| Commons (Galariá) | |
| Commons (Categoria) | |
| Wiccionari | |

