ooit

Nederlands

Uitspraak

• Geluid:  ooit    (hulp, bestand)
• IPA: / ojt / (1 lettergreep); /oːɪt/

Woordafbreking

• ooit

Woordherkomst en -opbouw

• In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: te eniger tijd’ voor het eerst aangetroffen in 1265

• afkomstig van: Middelnederlands: ōit Oudnederlands: *iota Germaans: *ī́uį ‘altijd; ooit’ (waaruit onl. io, mnl. ie) + -ta Indo-Europees: *h₂i̯éu-, accusatief van *h₂éi̯us

  Verwant in Germaans: West: Engels: yet ‘nog’ (Oudengels: gīet(a), gȳta), Fries: jit ‘nog’ (Oudfries: ieta), Duits: jetzt ‘nu’ (Middelhoogduits: ieze)

Bijwoord

ooit

1. op een zeker tijdstip in het verleden

   • Ooit was Flevoland de bodem van de zee. 

   ▸ In een oude National Geographic had ik ooit als kind een artikel over deze trail gelezen, 4.286 kilometer door Amerika. Dit heb ik altijd onthouden, maar ik had nooit gedacht dat zo’n lange wandeltocht voor mij weggelegd zou zijn.

   ▸ De opwarming van de oceanen naar recordtemperaturen heeft het afgelopen jaar tot een dramatische verbleking van de koraalriffen in de oceanen geleid. Wereldwijd lijdt 84 procent van de riffen onder hittestress, meer dan ooit eerder is vastgesteld, blijkt uit onderzoek van landen en gespecialiseerde organisaties in het International Coral Reef Initiative.

2. een mogelijk tijdstip in de toekomst

   • Zal het ooit vrede worden? 

3. (figuurlijk) gebruikt om vertwijfeling over iets uit te drukken

   • Hoe heeft dit ooit kunnen gebeuren? 
   • Hou je ooit eens op? 

   ▸ Studenten en promovendi met veel kennis van onder meer kritieke grondstoffen zijn hard nodig voor de energietransitie, zegt men ook buiten de muren van de VU. De ongeveer tachtig bachelor- en masterstudenten die de studie in Amsterdam jaarlijks trekt, zijn harder nodig dan ooit, klinkt het. Ook bijvoorbeeld voor de opslag van CO2 onder de grond en kustbescherming is hun kennis nodig.

Antoniemen

• nooit

Uitdrukkingen en gezegden

• Wel heb ik ooit!

Uitroep van verbazing of ergernis

Vertalingen

    1. op een zeker tijdstip in het verleden   

Duits: einmal (de), einst (de), irgendwann (de)

Engels: at some point Russisch: когда-нибудь (ru), когда-то (ru)

    2. een mogelijk tijdstip in de toekomst   

Duits: je (de), jemals (de) Engels: ever (en)

Frans: jamais (fr) Xhosa: -khe (hulpwerkwoord)

Gangbaarheid

• Het woord ooit staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "ooit" herkend door:

100 %	van de Nederlanders;
99 %	van de Vlamingen.