met

Nederlands

Uitspraak

• Geluid:  met    (hulp, bestand)
• IPA: / mɛt / (1 lettergreep)
  • (Noord-Nederland): /mɛt/
  • (Limburg): /mɛd/, /mɛt/

Woordherkomst en -opbouw

• [A]erfwoord, als voorzetsel aangetroffen vanaf 901

• afkomstig van: Middelnederlands: met, med Oudnederlands: mit Germaans: *midi Indo-Europees: *medʰi-, *meta

  Verwant in Germaans: West: Engels: mid (Angelsaksisch: mid, miþ, mit), Duits: mit, (Oudhoogduits: mit, miti), Fries: mei (Oudfries: mith, mit, mei, mithi, mithe, methe) Noord: Zweeds/Deens/Noors/Faeröers: med, (Oudnoords: með), IJslands: með Oost: Gotisch: miþ

  Andere talen: Oudgrieks: μετά (metá) Sanskriet: स्मत (smat)

• [B] van Middelnederlands  met zn  /  meet zn  /  mette zn , dat teruggaat op Germaans *mati voedsel, vgl. Engels:  meat zn 

Voorzetsel

[A] met

1. en daarbij

   • 's Ochtends eten we brood met beleg. 

2. in gezelschap van

   • Ik ga met hem mee. 

3. als partner hebbende

   • Morgen zal ik er met m'n manager over spreken. 

4. als gevoel hebbende

   • Hij bekeek de pentekening met interesse. 

5. na, als gevolg van

   • Het wordt er met de tijd niet beter op. 
   • Met Karels vertrek raken we een waardevolle collega kwijt. 

6. gelijktijdig met, tijdens

   • Met de schoolvakantie is het rustig in de stad. 

7. ter gelegenheid van

   • We zijn met mijn verjaardag naar de Keukenhof geweest. 

8. gebruik makend van, door middel van, met behulp van

   • Met dit mes werd de moord gepleegd. 
   • Ik reis morgen met de trein naar Purmerend. 

«Met dat ik binnenkwam ging de telefoon over.»

Verwante begrippen

• mee, mede

Antoniemen

• zonder

Hyponiemen

• affiniteit met, eraf komen met, in samenwerking met, ondermet, patatje met, tot en met, tot-en-met, zich eraf maken met

Afgeleide begrippen

• metgezel, metterdaad, metterdag, metterhaast, mettertijd, metterwoon, tranen-met-tuitentelevisie

Uitdrukkingen en gezegden

• [3] af te rekenen hebben met
• [2] gaan met die banaan
• [8] geen weg weten met
• [1] huilen met de pet op
• [8] met de voeten spelen
• [8] met de voeten treden
• [5] met horten en stoten
• [8] met twee maten meten
• [8] met voeten treden
• [6] schapen met bokken verdelen
• [8] snel weg zijn met
• [8] vandoen hebben met
• gaan met

verkering hebben met

• met dat

op hetzelfde moment, toen, zodra

• Met Noach in de ark geweest zijn

erg oud(erwets) en uit de mode zijn

• Met Sint Juttemis als de kalveren op het ijs dansen

Nooit! (Sint Juttemis valt op 17 augustus, en dan ligt er geen ijs)

• Met alle winden waaien

door alles en iedereen laten beïnvloeden

• Met andermans kalf ploegen

terwijl je de hulp van een ander gebruikt, doen alsof je het zelf alleen gedaan hebt

• Met andermans veren pronken

weglopen met de ideeën van een ander ofwel: met iets van een ander zelf gaan pronken

• Met bed en bult

met alles wat men bijeen kan pakken op reis gaan

• Met de Franse slag doen

een taak (uit desinteresse) niet goed afmaken ofwel: weinig tijd/moeite in iets steken

• Met de deur in huis vallen

meteen ter zake komen / onmiddellijk over datgene beginnen waarvoor men kwam zonder

• Met de gebakken peren (blijven) zitten

voor de moeilijkheden opdraaien

• Met de hand op het hart

eerlijk en gemeend

• Met de handen in het haar zitten

niet weten wat je moet doen/Niet weten wat je er mee aan moet vangen

• Met de helm (op) geboren zijn

de toekomst kunnen voorspellen

• Met de hoed in de hand komt men door het ganse land.

iemand die vriendelijk is bereikt meer in het leven dan iemand die onaardig en onbeleefd is

• Met de kippen op stok gaan

vroeg naar bed gaan

• Met de kous op de kop thuiskomen

teleurgesteld thuiskomen

• Met de maat waarmee gij meet, zal u weder gemeten worden.

op de manier zoals je een ander behandelt zal je ook zelf behandeld worden

• Met de mond vol tanden staan

niet weten wat je moet zeggen/ergens versteld van staan

• Met de muts naar iets gooien

ergens geen zorg aan besteden

• Met de nachtschuit komen

erg laat

• Met de nachtschuit vertrekken

het er erg stilletjes vandoor gaan

• Met de natte vinger doen

Onnauwkeurig, overhaast of zonder de geschikte methode of middelen uitgevoerd werk

• Met de nek aanzien

iemand negeren en duidelijk laten merken een hekel aan iemand te hebben

• Met de noorderzon vertrekken

stil vertrekken

• Met de paplepel ingeven

al heel jong iets leren

• Met de pet naar iets gooien

niet echt moeite voor iets doen ofwel: zonder inzicht schatten

• Met de pet rondgaan

Om geld vragen

• Met de prins over de Maas geweest zijn

Veel meegemaakt hebben

• Met de rug tegen de muur staan

geen kant op kunnen, hooguit een laatste uitweg

• Met de vinger nawijzen

iemand uitgelachen

• Met dubbel krijt schrijven

Te hoge prijzen rekenen

• Met een gouden hengel vissen.

Door bedrog zijn doel halen.

• Met een kanon op een mug schieten

Ophef maken om niks

• Met een nat zeil thuiskomen

dronken thuiskomen

• Met een schone lei beginnen

beginnen alsof er niets gebeurd is

• Met een sisser aflopen

probleem leek heel groot, maar viel uiteindelijk reuze mee

• Met één voet in het graf staan

iemand gaat bijna dood

• Met een waterzeil thuiskomen

doornat zijn

• Met geen pen te beschrijven zijn

iets niet met woorden kunnen zeggen

• Met gelijke/dezelfde munt betalen

op dezelfde wijze op iemand reageren zoals die dat zelf naar jou deed

• Met gesloten beurs betalen

door middel van een wederzijdse schuld het bedrag verrekenen

• Met grote heren is het kwaad kersen eten

met hoge heren verlies je meestal

• Met hangen en wurgen

• Met hangende pootjes

bewust van schuld (thuis)komen

• Met hart en ziel (doen)

met plezier en passie iets doen

• Met het blote oog waarneembaar

Zichtbaar zonder optische hulpmiddelen

• Met het ene been in het graf staan

niet lang meer te leven hebben

• Met het hoofd tegen de muur lopen

mislopen

• Met het verkeerde been uit bed stappen

een slecht humeur hebben

• Met het water voor de dokter komen

zeggen wat je bedoelt

• Met het zout komen als het ei op is.

met een oplossing komen als het probleem er niet meer is

• Met hutje en mutje vertrekken

vertrekken met alles wat je maar hebt

• Met iets op de proppen komen

• Met kunst- en vliegwerk

• Met lange tanden eten

met tegenzin eten

• Met lege handen staan

niets meegenomen hebben

• Met man en macht iets doen

iedereen werkt hard mee

• Met man en muis vergaan

iedereen verdronk bij het vergaan van een schip

• Met molentjes lopen

in de war zijn ofwel: niet goed bij het verstand zijn

• Met onwillige honden is het slecht hazen vangen.

het is moeilijk om samen te werken met mensen die niet willen

• Met open vizier strijden

openlijk zijn en eerlijk uitkomen voor de eigen mening in een conflict

• Met opgestoken/opgestreken zeil naar iemand toe gaan

boos naar iemand toe gaan of boos bij iemand binnen komen

• Met pak en zak (gaan)

met veel bagage gaan

• Met passen en meten wordt de tijd versleten.

men moet het aanpakken en geen tijd met onbelangrijke dingen verspillen

• Met sint-juttemis

Nooit!

• Met spek schieten

overdrijven of opscheppen

• Met stille trom vertrekken

vertrekken zonder iemand het te laten weten

• Met tijd en stro rijpen de mispels

• Met twee maten meten

niet gelijk behandeld worden (met dezelfde omstandigheden)

• Met twee monden praten

jezelf tegenspreken in verschillende situaties ofwel: niet eerlijk zijn

• Met twee tongen spreken

niet eerlijk zijn

• Met vallen en opstaan (leren)

door mislukkingen leren

• Met vlag en wimpel slagen

met zeer goede cijfers slagen

• Met vuur spelen

met gevaarlijke dingen laks omgaan, gevaarlijke dingen doen

• Met wortel en tak uitroeien

iets volledig bestrijden om er geen last meer van te hebben

• Met zijn gat in de boter vallen

trouwen met een rijke vrouw ofwel: onverwacht veel geluk hebbende

• Met zijn neus in de boter vallen

onverwacht voordeel hebben

• Met zijn talenten woekeren

de persoonlijke mogelijkheden/gaven goed gebruiken

• Met zijn tien geboden eten

zonder bestek met de vingers eten

• Met zijn ziel onder de arm lopen

zich vervelen

• met de hand gemaakt

niet machinaal gemaakt

• Al vaak met dat bijltje gehakt hebben

het werk al vaker gedaan hebben en weten hoe het moet

• Appels met peren vergelijken

twee totaal verschillende dingen vergelijken alsof ze eender zijn, waardoor de vergelijking onzinnig is

• Dat zijn aambeien met slagroom.

dat zijn dingen die niets met elkaar van doen hebben.

• De draak met iets steken

ergens niets van geloven en grapjes over gaan maken

• De gek met iemand steken

spotten met iemand

• De hand met iets lichten

minder streng zijn dan normaal

• De kip met gouden eieren slachten

Een iets met veel rendement wegdoen

• De ouderdom komt met gebreken.

als je ouder wordt ga je van alles mankeren

• De weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens.

veel goede voornemens hebben zonder ze daadwerkelijk uit te voeren

• Dieven met dieven vangen

mensen die niet eerlijk zijn of gemeen, moet je op dezelfde manier ook behandelen

• Dweilen met de kraan open

het probleem is zo erg dat de middelen tekortschieten

• Een appeltje met iemand te schillen hebben

nog een rekening met iemand te vereffenen hebben, i.e. op vergelding/wraak uit zijn (of: nog een vervelend onderwerp te bespreken hebben)

• Een dood kind met een lam handje.

Een nietswaardige zaak.

• Een hartig woordje met iemand spreken.

• Een loopje met iemand nemen

zich weinig van iemand aantrekken (die de leiding heeft)

• Een schip met zure appels zijn/komen

iemand begint bijna met huilen ofwel: het naderen van een zware bui

• Er met de pet naar gooien

je doet niet je best

• Er met de pet niet bij kunnen

het niet willen/kunnen snappen

• Ergens met lood in de schoenen naar toe gaan

ergens verschrikkelijk tegen opzien

• Geen land met iemand kunnen bezeilen

met iemand niets kunnen beginnen omdat die niet wil

• Het met iemand aan de stok hebben/krijgen

ruzie met elkaar hebben/krijgen

• Het ene gat met het andere stoppen

het slecht beheren van geld door met de ene schuld de andere af te lossen

• Het kind met het badwater weggooien

iets afkeuren omdat een klein deel niet goed is ofwel: het goede en waardevolle met het slechte en waardeloze weggooien

• Het verstand komt met de jaren

naar mate je ouder wordt, word je wijzer en verstandiger

• Het verstand komt met de jaren.

oudere mensen zijn wijzer en...jongere mensen mogen fouten maken

• Huilen met de wolven in het bos

het er niet mee eens zijn maar wel de baas gelijk geven en bevestigen

• Iemand met een kluitje in het riet sturen

een antwoord krijgen waar men niets aan heeft

• Iemand met open armen ontvangen

erg hartelijk ontvangen worden

• Iemand met schele ogen aankijken

Jaloers zijn op iemand

• Iemand koeien met gouden horens beloven

iets moois beloven maar niet nakomen

• Iets met Argusogen gadeslaan

iets met wantrouwen bekijken

• Iets met argusogen bekijken

• Iets met de mantel der liefde bedekken

iets niet met anderen bespreken maar stilzwijgen en accepteren

• Iets met de moedermelk binnenkrijgen

iets leren in de eerste levensjaren

• Iets met een korreltje zout nemen

iets beschouwen als overdreven

• Iets met lede ogen aanzien

jaloers zijn, Iets met spijt aanzien

• Iets met voeten treden

zich (bewust) niet aan de regels houden

• Iets (met krijt) aan de balk schrijven

een gebeurtenis is zo belangrijk/bijzonder dat men het niet wil vergeten

• Iets niet met droge ogen kunnen aanzien

letterlijk: gaan huilen/tranen bij het zien gebeuren van iets

• Je ergens met een jantje-van-leiden van afmaken

• Je moet roeien met de riemen die je hebt.

je moet gebruikmaken van de middelen die je ter beschikking staan

• Lachen als een boer met kiespijn

• Men kan geen ijzer met handen breken.

iets niet doen omdat er op dat moment de tijd/middelen niet voor handen zijn

• Men moet vossen met vossen vangen.

je moet een slimme persoon vangen door slim te zijn

• Men vangt meer vliegen met honing dan met azijn.

door vriendelijk te zijn bereik je meer bij iemand dan met lelijke woorden

• Op goede voet staan met iemand

Vriendschappelijk of vertrouwelijk met iemand om kunnen gaan

• Ouderdom komt met gebreken.

letterlijk

• Rekening houden met iets.

• Roeien met de riemen die je hebt

het moeten doen met dat wat je hebt

• Spijkers met koppen slaan

eindelijk een stap vooruit in het proces

• Tranen met tuiten huilen/schreien

heel erg huilen zonder dat het echt erg is

• Vertrek met je luizen.

Pak je biezen.

• Wie met pek omgaat, wordt ermee besmet.

wie met slechte mensen omgaat neemt de gewoontes van die mensen over

• Zich met hand en tand verzetten

zich zich heftig verzetten en er alles aan doen om het niet te laten doorgaan

• Zich er met Jantje van Leiden afmaken

Onzorgvuldig zijn en weinig aandacht aan het werk besteden

• Zuinigheid met vlijt, bouwt huizen als kastelen.

door te sparen krijg je uiteindelijk een grote som geld

• iemand met de neus op de feiten drukken

iemand iets duidelijk maken

Vertalingen

    1.   

Afrikaans: met (af) Arabisch: ب (ar) Bulgaars: с (bg) Catalaans: amb (ca) Chinees: 和 (zh) Deens: med (da) Duits: mit (de) Engels: with (en) Esperanto: kun (eo) Estisch: koos (et) Fins: kanssa (fi), kera (fi) Frans: avec (fr) Fries: mei (fy) Galicisch: con (gl) Grieks: με (el) Hebreeuws: עם (he) Hindi: साथ (hi) Hongaars: -val (hu) IJslands: með (is) Iers: le (ga) Indonesisch: dengan (id)

Italiaans: con (it) Japans: を伴って (ja), 付きの (ja) Koreaans: 와 (ko) Latijn: cum (la) Lets: ar (lv) Litouws: su (lt) Noors: med (no) Nynorsk: med (nn) Perzisch: با (fa) Pools: z (pl) Portugees: com (pt) Roemeens: cu (ro) Russisch: с (ru) Sloveens: s (sl), z (sl) Slowaaks: s (sk) Spaans: con (es) Swahili: na (sw) Thai: กับ (th) Vietnamees: với (vi) Wit-Russisch: з (be) Zweeds: med (sv)

	enkelvoud	meervoud
naamwoord	met	-
verkleinwoord

Zelfstandig naamwoord

[B] het met o

1. (verouderd) voedsel dat halverwege de dag wordt gegeten
   1. (voeding) stukjes die overblijven bij het snijden van grotere stukken varkensvlees

Synoniemen

• middagmaal

Afgeleide begrippen

• metworst, ondermet

Gangbaarheid

• Het woord met staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "met" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;
99 %	van de Vlamingen.

Afrikaans

Uitspraak

• IPA: /mɛt/
• Geluid:  met    (hulp, bestand)

Woordherkomst en -opbouw

• Leenwoord uit het Nederlands

Voorzetsel

met

1. met

Synoniemen

• mee

Antoniemen

• sonder

Cimbrisch

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Middelhoogduitse mit

Voorzetsel

met + datief

1. met

Afgeleide begrippen

• memme
• mettar
• metten

Engels

Werkwoord

met

1. ontmoette, ontmoet (in bv. heb ontmoet).

   onvoltooid verleden tijd of voltooid deelwoord van meet (ontmoeten)

Frans

Uitspraak

• Geluid:  met    (hulp, bestand)
• IPA: /mɛ/

Werkwoord

vervoeging van
mettre

met

1. derde persoon enkelvoud onvoltooid tegenwoordige tijd (indicatif présent) van mettre

Middelhoogduits

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Oudhoogduitse metu

Zelfstandig naamwoord

met

1. mede

Schrijfwijzen

• mete

Middelnederlands

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Oudnederlandse mit

Voorzetsel

met + datief

1. met

Verwante begrippen

• mede

Nedersaksisch

Woordafbreking

• met

Voorzetsel

met

1. met

Schrijfwijzen

• mit

Verwante begrippen

• mee

Pools

Uitspraak

• IPA: /mɛt/

Zelfstandig naamwoord

met

1. genitief meervoud van meta

Tsjechisch

Uitspraak

• IPA: /mɛt/

Woordafbreking

• met

Zelfstandig naamwoord

met monbezield

1. (sport) slingerbeweging van de benen tijdens het sporten op een toestel
2. (verouderd)(sport) gooi, worp

Verbuiging

	enkelvoud	meervoud
nominatief	met	mety
genitief	metu	metů
datief	metu	metům
accusatief	met	mety
vocatief	mete	mety
locatief	metu	metech
instrumentalis	metem	mety

Synoniemen

1. –
2. hod monbezield, vrh monbezield, házení o, metání o

Gelijkklinkende woorden

• med

Paroniemen

• meť

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

Verwijzingen

• Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
• Slovník spisovného jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
• Příruční slovník jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

Zelfstandig naamwoord

met

1. genitief meervoud van meta

Veluws

Woordafbreking

• met

Voorzetsel

met

1. met

Verwante begrippen

• mee

West-Vlaams

Voorzetsel

met

1. met

   «Boheemn is ‘n historische regio in Centroal Europa, die bestoat uut de westelikke twi derdn van de nu Tsjechische Republiek, met ‘n hoofdstad Praag.»

   Bohemen is een historisch regio in Centraal-Europa, die bestaat uit de westelijke twee derde van deze Tsjechische Republiek, met de hoofdstad Praag.