Joke Sickmann
| Joke Sickmann | ||
|---|---|---|
Joke Sickmann (2016) | ||
| Algemene informatie | ||
| Geboren | 29 juli 1932 Amsterdam | |
| Overleden | 25 februari 2026 Putten | |
| Nationaliteit | Nederlands | |
| Geboorteland | Nederland | |
| Beroep | welzijnswerker, activist | |
| Bekend van | Stichting Siesta | |
Joke Sickmann (Amsterdam, 29 juli 1932 – Putten, 25 februari 2026) was een Nederlandse welzijnswerker die vooral bekend geworden is als activist voor het behoud van industrieel erfgoed in Amersfoort. Ze stond aan de wieg van stichting Siesta, Stichting Industrieel Erfgoed in de Stad Amersfoort, initieerde het behoud van de Wagenwerkplaats Amersfoort en was mede-oprichter van het Wijkmuseum Soesterkwartier. Voor al haar werk heeft zij verschillende onderscheidingen ontvangen.
Biografie
[bewerken | brontekst bewerken]Sickmanns ouders hadden een banketbakkerij in Amsterdam. Na de Tweede Wereldoorlog ging ze op kostschool in Noord-Brabant.[1] In de jaren 50 werkte Sickmann eerst op de administratie bij de NDSM, en daarna bij KLM.[2] Vervolgens volgde ze een opleiding Sociaal Cultureel Werk aan de Katholieke Sociale Academie De Aemstelhorn in Amsterdam.[3]
Toen ze als ongehuwde vrouw in 1964 zwanger raakte besloot ze haar kind alleen op te voeden. Ze nam ontslag uit het Amsterdamse buurthuis waar ze werkte en ging bij haar ouders in de banketbakkerij werken. Later werd ze sociaal werkster in een woonwagenkamp in Hilversum. Ze was ook enige tijd vormingswerkster in sanatorium Zonnestraal in Hilversum. Van 1972 tot 1990 was ze jongerenwerkster in een buurthuis in Laren. In 1990 ging ze met de VUT. Rond die tijd verhuisde ze naar Amersfoort, waar haar leven als activiste voor het behoud van industrieel erfgoed begon,[1] en waar ze zou uitgroeien tot hét boegbeeld van de strijd om het behoud van het industrieel erfgoed in de stad.[2] In Amersfoort kwam Sickmann te wonen in het Soesterkwartier. Haar aandacht richtte zich al snel op 't Sasje, een nu verdwenen volksbuurtje langs de Eem, "waar de slopersbal en de politiek weer eens machtiger waren dan het mensenhart", zoals ze het zelf later uitdrukte.[4] In 2002 wist ze te bewerkstelligen dat het HaKa-gebouw aan de Noordewierweg in het Soesterkwartier een beschermde status kreeg. Het gebouw was ontworpen door Gerrit Adriaans en een goed voorbeeld van de Amsterdamse School.
Wagenwerkplaats
[bewerken | brontekst bewerken]Het Soesterkwartier was traditioneel sterk verbonden met de Wagenwerkplaats van de spoorwegen. Toen de werkplaats dreigde te verdwijnen, sprong Sickmann in de bres voor het behoud van dit belangrijke en omvangrijke industriële erfgoed. Ze richtte het Burgerinitiatief Wagenwerkplaats op, dat na verloop van tijd een belangrijke gesprekspartner voor de gemeente en NS werd.[5]
In 2003 was de sloop van de voormalige portierswoning van de werkplaats aanleiding om haar aandacht te richten op de dreigende teloorgang van het terrein en de erbij behorende spoorweggeschiedenis.[6] Ze kreeg onder andere ondersteuning van de Utrechtse Stichting Industrieel Erfgoed (USINE) en richtte "De Schone Slaapster" op, om belangstelling te wekken voor het uitwerken van plannen voor het gebied die het erfgoed in stand hielden.

Uiteindelijk werd de wagenwerkplaats gered van de sloop.[7] In 2007 werd de Wagenwerkplaats tot monument verklaard. Sickmann: "Als ik me nergens mee had bemoeid was de Wagenwerkplaats niet op de monumentenlijst gekomen."[8]
Siesta
[bewerken | brontekst bewerken]De sloop van de portierswoning leidde in 2003 tot de oprichting van Siesta, de Stichting Industrieel Erfgoed in de Stad Amersfoort.[9][10]
In hetzelfde jaar had ook het industrieel erfgoed langs de Eem al de aandacht van Sickmann. Weliswaar lukte het niet om het complex van Rohm & Haas aan de Kleine Koppel op de lijst van rijksmonumenten te krijgen. Voor delen van het complex werd wel de status van gemeentelijk monument geadviseerd.[11]
Sinds die tijd was Sickmann voortdurend betrokken bij activiteiten rondom industrieel erfgoed in Amersfoort. Al die activiteit kon niet voorkomen dat in 2005 pakhuis het Spijker aan de Eem verdween.[12][9] Wel werd de Prodentfabriek gered (nu De Nieuwe Stad) en vond in 2016 de restauratie plaats van het voormalige tankstation bij Kwekersbrug.[13][14]
Sickmann was ook actief betrokken bij de WAR. Haar betrokkenheid had ook daar in de eerste plaats te maken met het behoud van het industrieel erfgoed, in dit geval: wat er nog restte van de voormalige kleurstoffenfabriek Warner-Jenkinson.[15][16]
Op 11 oktober 2013 nam ze afscheid als voorzitter van Siesta.[17][18]
Wijkmuseum Soesterkwartier
[bewerken | brontekst bewerken]
Het Amersfoortse Soesterkwartier is een klassieke arbeiderswijk, welke sterk verbonden was met de spoorwegen, vooral met de Wagenwerkplaats. Er is ook een "Goudkust", de Dollardstraat en omgeving, waar de beter gesitueerden woonden. Vandaag de dag is het Soesterkwartier een gemêleerde wijk, waar nog veel oude, authentieke Soesterkwartierders wonen.
Joke Sickmann behoorde, samen met enkele andere Soesterkwartierders, tot de eersten, die aandacht vroegen voor het verleden van de wijk. Kort na 2000 kreeg de belangstelling voor de historie van het Soesterkwartier vorm in fototentoonstellingen in de etalages van de toenmalige wijkwinkel aan de Noordewierweg. Die tentoonstellingen legden de basis voor de collectie van het Wijkmuseum. De oprichtingsakte voor het Wijkmuseum Soesterkwartier passeerde in 2008.[19]
In 2012 kreeg het Wijkmuseum de beschikking over een eigen gebouw. Woningcorporatie Portaal stelde ter gelegenheid van haar honderdjarig bestaan een woning ter beschikking in de Sint-Bonifatiusstraat. Die woning is ingericht in de stijl van de jaren vijftig van de twintigste eeuw. Achter de woning bevindt zich een expositie-ruimte waar telkens wisselende thematische tentoonstellingen worden ingericht. De inrichting van het museum en de exposities is voor een belangrijk deel afkomstig van de wijkbewoners zelf. Zij hebben voorwerpen geschonken of in bruikleen verstrekt. Als voorzitter en collectiebeheerder trad tot 2020 Gezina Knegtmans-Tuinstra op.
Het Wijkmuseum Soesterkwartier wordt geheel gerund door vrijwilligers.
Onderscheidingen
[bewerken | brontekst bewerken]Onderscheidingen die Joke Sickmann ten deel vielen, zijn onder andere:
- 2005: de signaaltrofee van de gemeente Amersfoort, uitgereikt door de toenmalige burgemeester Albertine van Vliet-Kuiper.[11]
- 2009: ridder in de Orde van Oranje-Nassau.[20]
- De Zilveren Anjer (2011), uit handen van koningin Beatrix.[21]
- De Sint Jorispenning (2013), een onderscheiding van de gemeente Amersfoort.[22]
- Joke stond in de Top 5 van De Grootste Amersfoorter Aller Tijden.[23]
Over Joke Sickmann is in 2011 door Gideon de Smet een documentaire gemaakt: De derde carrière van Joke Sickmann.[23]
Publicaties
[bewerken | brontekst bewerken]Tot de door Joke Sickmann gepubliceerde werken behoren onder andere:
- Sickmann, Joke (1984). Samenwerken in het Gooi : een theorie van de praktijk van de samenwerking van de vrouwenhuizen en vrouwencafé’s in het Gooi, de Vechtstreek, Almere. IVABO, Amsterdam. OCLC 320855440.
- Sickmann, Joke, Wery, Jan (2000). Voordat het Sasje helemaal vergeten is : ter herinnering aan ons buurtje. Comité reünie bewoners het Sasje, Amersfoort. OCLC 822866321.
- Sickmann, Joke, Henny Mosterd, Roel Buitenhuis, Annemarie Postma (red.) (2014). Dit is het Soesterkwartier : van verleden tot heden. (herziene uitgave). Wijkmuseum Soesterkwartier, Amersfoort. OCLC 900820553.
- Sickmann, Joke (2017). Pieter Jan van Winter (1880-1880), een Amsterdamse jonkheer in Amersfoort, deel 1. Amersfoort en omstreken (orgaan van de Nederlandse Genealogische Vereniging, afd. Amersfoort e.o. 26 (3): 50-59 OCLC 1524872716
- Sickmann, Joke, Spijker. Het Amersfoortse pakhuis De Spijker. Toekomst en geschiedenis.. De Stadsbron (2018a). Gearchiveerd op 25 april 2025. Geraadpleegd op 31 augustus 2025.
- Sickmann, Joke, Spijker. Het Amersfoortse pakhuis. Toekomst en geschiedenis. Deel twee. De Stadsbron (2018b). Gearchiveerd op 24 april 2025. Geraadpleegd op 31 augustus 2025.
Externe links
- Klaver, Arjan, Zonder moeite niets. De strijdlust van Joke Sickmann (1932-2026). De Stadsbron (1 maart 2026). Gearchiveerd op 26 april 2026. Geraadpleegd op 25 april 2026.
- Wijkmuseum Soesterkwartier. Geraadpleegd op 7 maart 2026.
Voetnoten
- 1 2 Maassen 2017.
- 1 2 Klaver & de Valk 2022, p. 85.
- ↑ Terpstra 2022.
- ↑ Klaver & de Valk 2022, p. 86.
- ↑ Zie bijv. Brons, Rita, en andere (maart 2008). Belvedere Festival Magazine. Projectbureau Belvedere, Utrecht, pp. 29, 30, 32.
- ↑ Joke Sickmann reageert op sloop portierswoning Wagenwerkplaats - 6 mei 2003 op YouTube
- ↑ Hovens 2011.
- ↑ Klaver & de Valk 2022, p. 92.
- 1 2 Sickmann 2018b.
- ↑ Stichting Industrieel Erfgoed in de Stad Amersfoort (SIESTA) opgericht. Tijdbalk van de geschiedenis van Amersfoort. Gearchiveerd op 15 januari 2025. Geraadpleegd op 22 augustus 2025. In 2023 werd het 20-jarig bestaan gevierd: Nijssen, Adriënne, Siesta viert 20jarig jubileum. De Stad Amersfoort (13 oktober 2023). Geraadpleegd op 22 augustus 2025.
- 1 2 Cramer, Max, Albert van Engelenhoven, Sandra Hovens en Jaap Vernhout (2005). Jaaroverzicht Monumentenzorg 2004. Gearchiveerd op 3 september 2024. Jaarboek Flehite 2005: 167-168 Zie ook: Aandachtspunten door de jaren heen. Siesta. Gearchiveerd op 12 juli 2025. Geraadpleegd op 23 augustus 2025.
- ↑ Sickmann 2018a.
- ↑ Tankstation Kwekersweg. IRIS Architecten. Gearchiveerd op 25 februari 2024. Geraadpleegd op 15 april 2026.
- ↑ BP Benzinestation / IJs van Vitelli. Open Monumentendag Amersfoort. Gearchiveerd op 6 november 2024. Geraadpleegd op 15 april 2025.
- ↑ Unfuck The World. De WAR (2015). Gearchiveerd op 1 juli 2022.
- ↑ Open herbestemmen. De WAR (2015). Gearchiveerd op 21 april 2025.
- ↑ Joke Sickmann neemt afscheid als voorzitter van Siesta - 11 oktober 2013 op YouTube
- ↑ Afscheid Joke Sickmann als voorzitter Siesta. wagenwerkplaats.eu (2013). Gearchiveerd op 12 april 2024.
- ↑ Kolk 2015.
- ↑ Veen, Thijs van (sept. 2009). Een Ridder in ons midden. Gearchiveerd op 5 oktober 2015. Afdelingsblad NGV Amersfoort 18 (3): 12.
- ↑ Kroniek : Tijdschrift Historisch Amersfoort, 13e jrg. nr. 3 (sept. 2011), p. 22.
- ↑ Sint-Jorispenning voor Joke Sickmann op de website van Siesta, de Stichting Industrieel Erfgoed in de Stad Amersfoort (geraadpleegd 2017-07-30); zie ook: gemeentelijke onderscheidingen[dode link] op de website van Gemeente Amersfoort.
- 1 2 Documentaire over Joke Sickmann (door Gideon de Smet). De Stad Amersfoort (21 november 2011). Gearchiveerd op 3 juli 2022. Geraadpleegd op 16 april 2026.
Bronnen
- Hovens, Sandra (2011). Eigentijdse ontwikkeling van een industrieel monument : De Veerensmederij. Kroniek : Tijdschrift Historisch Amersfoort 13: 4-5
- Klaver, Arjan, de Valk, Jeroen (2022). De Wagenwerkplaats : het spoor, de strijd, de toekomst. Stichting Spitwerk, [Amersfoort]. ISBN 978 90 83278308.
- Kolk, Femke van de (2015). Een gemêleerde wijk met een markante geschiedenis : Wijkmuseum Soesterkwartier. Gearchiveerd op 12 december 2024. Kroniek : Tijdschrift Historisch Amersfoort 17: 16-17
- Maassen, Wichard, Joke Sickmann is nog niet klaar. Algemeen Dagblad (17 juli 2017). Gearchiveerd op 20 juli 2017.
- Terpstra, Dietmar, Generaties Amersfoorters groeiden op onder rook van Wagenwerkplaats, nu is daar een explosie van cultuur. Algemeen Dagblad (26 oktober 2022).