Senarai ketua negara Chad

Presiden Republik Chad
Président de la République du Tchad رئيس جمهورية تشاد raʾīs jumhūriyyat Tšād
Jata Chad
Penyandang Mahamat Idriss Déby Itno sejak 20 April 2021 (ketua negara) 23 Mei 2024 (mandat terpilih)
Jenis	Ketua negara
Bidang kuasa	Chad
Tempoh jawatan	5 tahun bagi mandat terpilih 2024; 7 tahun mulai pilihan raya presiden seterusnya Boleh dipilih semula tanpa had bilangan penggal
Surat cara pembentukan	Perlembagaan Chad
Dibentuk	23 April 1962
Pemegang pertama	François Tombalbaye
Penggantian	Presiden Senat; jika berhalangan, Naib Presiden Pertama Senat
Tapak web	presidence.td
sunting · sunting di Wikidata Lihat pendokumenan templat ini

Presiden Republik Chad (Président de la République du Tchad; bahasa Arab: رئيس جمهورية تشاد, raʾīs jumhūriyyat Tšād) ialah ketua negara Republik Chad. Di bawah Perlembagaan yang diluluskan melalui referendum pada 17 Disember 2023 dan dipinda pada Oktober 2025, kuasa eksekutif dilaksanakan oleh presiden bersama kerajaan. Presiden dipilih secara langsung melalui sistem majoriti dua pusingan, manakala kerajaan diketuai oleh perdana menteri dan bertanggungjawab kepada Perhimpunan Kebangsaan. Dari sudut reka bentuk perlembagaan, International IDEA menyifatkan sistem yang diperkenalkan pada 2023 sebagai sistem separa presiden jenis premier-presidential, iaitu kerajaan hanya boleh dijatuhkan oleh badan perundangan dan bukannya oleh presiden sesuka hati.

Institusi ketua negara Chad telah mengalami beberapa perubahan bentuk sejak kemerdekaan pada 11 Ogos 1960. François Tombalbaye pada mulanya menjadi ketua negara dan kemudiannya dipilih sebagai Presiden Republik pada 22 April 1962; kronologi jawatan meletakkan permulaan gelaran presiden secara rasmi pada 23 April. Sejarah jawatan ini kemudiannya dibentuk oleh rampasan kuasa 1975, perang saudara dan beberapa kerajaan peralihan, pemerintahan Hissène Habré dari 1982 hingga 1990, serta pemerintahan Idriss Déby Itno yang berlangsung lebih tiga dekad sehingga kematiannya pada 2021.

Penyandangnya ialah Mahamat Idriss Déby Itno, yang menjadi ketua negara selepas kematian bapanya pada April 2021. Beliau mengetuai Majlis Tentera Peralihan, kemudian dilantik sebagai Presiden Peralihan pada Oktober 2022 sebelum memenangi pilihan raya presiden 2024. Majlis Perlembagaan Chad mengesahkan beliau memperoleh 61% undi, berbanding 18.54% bagi Succès Masra, dan beliau mengangkat sumpah bagi mandat terpilih pada 23 Mei 2024. Beliau masih memegang jawatan presiden pada Ogos 2026.

Kedudukan perlembagaan

Pemilihan dan tempoh jawatan

Perlembagaan semasa menetapkan bahawa Presiden Republik ialah ketua negara, lambang perpaduan kebangsaan dan penjamin kemerdekaan, kedaulatan serta keutuhan wilayah Chad. Presiden juga bertanggungjawab memastikan Perlembagaan dipatuhi dan, melalui fungsi timbang taranya, memastikan perjalanan teratur institusi awam serta kesinambungan negara.

Presiden dipilih melalui pengundian sejagat secara langsung. Pilihan raya menggunakan sistem majoriti dua pusingan: seseorang calon dipilih pada pusingan pertama jika memperoleh majoriti mutlak undi sah. Jika tiada calon mencapai majoriti mutlak, dua calon yang memperoleh undi terbanyak mara ke pusingan kedua yang perlu diadakan dalam tempoh 15 hari; calon yang memperoleh undi lebih banyak dalam pusingan kedua dipilih sebagai presiden. Majlis Perlembagaan mengawasi kesahihan pilihan raya dan mengisytiharkan keputusan muktamad.

Seseorang calon presiden mestilah warga Chad sejak lahir, dilahirkan kepada ibu dan bapa yang juga warga Chad, tidak mempunyai kewarganegaraan lain dan berumur sekurang-kurangnya 35 tahun. Perlembagaan turut mensyaratkan calon mempunyai hak sivil dan politik sepenuhnya, berada dalam keadaan kesihatan fizikal dan mental yang baik, mempunyai akhlak yang baik serta menetap di Chad. Anggota angkatan pertahanan atau keselamatan yang bertanding perlu terlebih dahulu diletakkan dalam status tidak aktif.

Peraturan mengenai panjang penggal dan pemilihan semula telah berubah beberapa kali sejak pengenalan semula politik berbilang parti pada 1990-an:

Perubahan utama aturan penggal presiden sejak 1996

Kerangka perlembagaan	Panjang penggal	Had pemilihan semula	Ciri utama
Perlembagaan 1996	5 tahun	Boleh dipilih semula sekali	Pemilihan secara langsung; jawatan perdana menteri menjadi sebahagian daripada eksekutif.
Pindaan 2005	5 tahun	Tiada had	Referendum 2005 memansuhkan had penggal presiden.
Perlembagaan 2018	6 tahun	Maksimum dua penggal, tanpa pemakaian secara retrospektif	Jawatan perdana menteri dimansuhkan dan sistem berpresiden penuh diperkenalkan.
Perlembagaan 2023, bentuk asal	5 tahun	Maksimum dua penggal berturut-turut, tanpa had jumlah penggal sepanjang hayat	Jawatan perdana menteri dipulihkan dan kuasa eksekutif dibahagikan antara presiden dengan kerajaan.
Pindaan 2025	7 tahun mulai pilihan raya presiden seterusnya	Tiada had	Had penggal dimansuhkan; sekatan terhadap presiden memegang jawatan dalam parti politik turut ditarik balik.

Mandat presiden yang dipilih pada 2024 bermula sebelum pindaan 2025. International IDEA melaporkan bahawa perubahan daripada penggal lima tahun kepada tujuh tahun berkuat kuasa selepas pilihan raya presiden seterusnya, dan bukannya memanjangkan mandat 2024 secara automatik.

Kuasa dan hubungan dengan kerajaan

Perlembagaan 2025 memperuntukkan bahawa kuasa eksekutif dilaksanakan oleh presiden dan kerajaan. Presiden melantik perdana menteri, tetapi jawatan perdana menteri berakhir apabila perdana menteri mengemukakan peletakan jawatan kerajaan. Anggota kerajaan yang lain dilantik dan diberhentikan oleh presiden atas cadangan perdana menteri. Presiden mempengerusikan Majlis Menteri, manakala orientasi utama dasar negara ditentukan oleh kerajaan dan diterima pakai dalam Majlis Menteri. Kerajaan bertanggungjawab kepada Perhimpunan Kebangsaan dan perlu memperoleh undi percaya terhadap program politiknya.

Susunan ini berbeza daripada sistem berpresiden yang diwujudkan oleh Perlembagaan 2018, apabila presiden memegang kuasa eksekutif secara langsung dan jawatan perdana menteri dimansuhkan. Perlembagaan 2023 memulihkan eksekutif berkembar dan, menurut analisis International IDEA, mewujudkan sistem separa presiden jenis premier-presidential. Pindaan Oktober 2025 bagaimanapun meningkatkan semula beberapa kelebihan institusi presiden dan, menurut organisasi tersebut, mengubah keseimbangan kuasa dengan ketara ke arah jawatan presiden.

Presiden mengisytiharkan undang-undang yang telah diluluskan dan boleh meminta Parlimen menimbang semula sesuatu undang-undang sebelum pengisytiharannya. Presiden juga membuat pelantikan ke jawatan awam dan ketenteraan kanan dalam Majlis Menteri, menerima tauliah diplomat, dan bertindak sebagai panglima tertinggi angkatan tentera. Dalam keadaan krisis berterusan antara kuasa eksekutif dengan badan perundangan, atau jika Perhimpunan Kebangsaan menjatuhkan kerajaan dua kali dalam tempoh setahun, presiden boleh membubarkan Perhimpunan Kebangsaan selepas berunding dengan perdana menteri serta ketua kedua-dua dewan Parlimen.

Dalam keadaan ancaman yang serius dan serta-merta terhadap institusi Republik, kemerdekaan negara, keutuhan wilayah atau pelaksanaan kewajipan antarabangsa sehingga perjalanan biasa institusi awam terganggu, presiden boleh mengambil langkah luar biasa selepas perundingan yang diwajibkan oleh Perlembagaan. Tempoh awal langkah tersebut tidak boleh melebihi 15 hari dan sebarang lanjutan memerlukan persetujuan kedua-dua dewan Parlimen.

Kekosongan dan pemangkuan

Sekiranya presiden berada di luar negara atau tidak dapat menjalankan tugas untuk sementara waktu, perdana menteri menjalankan fungsi pemangku setakat kuasa yang telah diwakilkan kepadanya. Sekiranya jawatan presiden kosong secara tetap atau presiden mengalami ketidakupayaan kekal yang disahkan oleh Majlis Perlembagaan, fungsi presiden dilaksanakan sementara oleh Presiden Senat. Jika Presiden Senat juga berhalangan, tugas tersebut beralih kepada Naib Presiden Pertama Senat.

Pilihan raya presiden baharu perlu diadakan sekurang-kurangnya 90 hari dan selewat-lewatnya 180 hari selepas kekosongan berlaku. Presiden sementara tidak boleh memberhentikan perdana menteri dan kerajaan, memulakan pindaan Perlembagaan atau membubarkan Perhimpunan Kebangsaan.

Perkembangan sejarah

Dari kemerdekaan hingga 1975

François Tombalbaye semasa perarakan ulang tahun kemerdekaan pada 1970.

Chad mencapai kemerdekaan daripada Perancis pada 11 Ogos 1960. François Tombalbaye, yang sebelumnya menjadi perdana menteri, menjadi ketua negara pada hari kemerdekaan. Beliau dipilih sebagai Presiden Republik pada 22 April 1962, dan kronologi jawatan mencatatkan beliau menggunakan gelaran rasmi Presiden Republik mulai 23 April.

Di bawah Tombalbaye, sistem politik berkembang menjadi pemerintahan satu parti. Pada pertengahan 1960-an kerajaan menghadapi pemberontakan bersenjata, terutama yang dikaitkan dengan Barisan Pembebasan Kebangsaan Chad (FROLINAT), sementara ketegangan politik dan serantau semakin meningkat. Pada 13 April 1975, unit gendarmeri di N'Djamena memberontak dan Tombalbaye terbunuh. Noël Milarew Odingar bertindak sebagai ketua negara sementara selama dua hari sebelum Félix Malloum mengambil alih sebagai pengerusi Majlis Tentera Tertinggi.

Pemerintahan tentera dan perang saudara, 1975–1982

Kerajaan tentera Malloum gagal menamatkan konflik antara kerajaan pusat dengan gerakan bersenjata di utara. Kedudukan pemerintah semakin lemah apabila persaingan antara Malloum, Goukouni Oueddei, Hissène Habré dan pelbagai kumpulan bersenjata bertambah buruk. Menjelang 1979, negara mengalami beberapa peralihan institusi dalam tempoh beberapa bulan. Goukouni mengetuai Majlis Negara Sementara pada Mac, diikuti Lol Mahamat Choua sebagai ketua Kerajaan Perpaduan Kebangsaan Peralihan, sebelum Goukouni kembali menjadi ketua negara pada September 1979.

Kerajaan peralihan yang diketuai Goukouni tidak berjaya menyatukan semua puak bersenjata. Angkatan Tentera Utara (FAN) yang dipimpin Habré mara ke N'Djamena dan menguasai ibu negara pada 7 Jun 1982, menyebabkan Goukouni serta anggota utama kerajaan peralihan melarikan diri. Habré kemudiannya mengukuhkan kedudukannya sebagai ketua negara dan secara rasmi menggunakan gelaran Presiden Republik mulai Oktober 1982.

Habré dan Idriss Déby, 1982–2021

Idriss Déby Itno pada 2014.

Habré memegang kuasa sehingga Disember 1990, apabila pasukan yang diketuai Idriss Déby Itno menggulingkan pemerintahannya. Jean Alingué Bawoyeu bertindak sebagai Presiden Republik sementara dari 1 hingga 2 Disember sebelum Déby menjadi ketua negara. Déby pada mulanya mengetuai Gerakan Penyelamat Patriotik (MPS) dan Majlis Negara sebelum menggunakan gelaran Presiden Republik pada 1991.

Persidangan Kebangsaan Berdaulat pada 1993 mengesahkan Déby sebagai ketua negara sepanjang tempoh peralihan menuju aturan perlembagaan baharu. Perlembagaan yang diterima melalui referendum pada 31 Mac 1996 menyediakan pilihan raya presiden secara langsung, dan Déby memenangi pilihan raya presiden berbilang parti pada tahun itu. Beliau mengangkat sumpah bagi penggal lima tahun pada 8 Ogos 1996.

Had pemilihan semula dalam Perlembagaan 1996 dimansuhkan melalui pindaan yang diluluskan dalam referendum pada 2005. Perlembagaan baharu pada 2018 memulihkan had dua penggal, memanjangkan setiap penggal daripada lima kepada enam tahun dan memansuhkan jawatan perdana menteri. Had baharu itu tidak dikenakan secara retrospektif kepada penggal Déby yang telah berlangsung sebelum Perlembagaan 2018.

Idriss Déby kekal sebagai presiden sehingga kematiannya pada 20 April 2021 ketika Chad sedang menghadapi serangan pemberontak di utara negara. Kematiannya mengakhiri lebih 30 tahun pemerintahannya dan mencetuskan satu lagi perubahan luar aturan penggantian perlembagaan.

Peralihan 2021–2024 dan Republik Kelima

Selepas kematian Idriss Déby, Majlis Tentera Peralihan (CMT) yang diketuai anaknya, Mahamat Idriss Déby, mengambil alih kuasa pada 20 April 2021. Kerajaan peralihan awam yang diketuai Perdana Menteri Albert Pahimi Padacké dibentuk pada 2 Mei. Majlis Keamanan dan Keselamatan Kesatuan Afrika menggesa supaya peralihan dipimpin secara awam, diselesaikan dalam tempoh 18 bulan dan tidak dilanjutkan, serta menyeru pengerusi dan anggota CMT supaya tidak bertanding dalam pilihan raya yang menamatkan peralihan.

Bagaimanapun, Dialog Kebangsaan Inklusif dan Berdaulat pada 2022 mengesyorkan lanjutan peralihan selama 24 bulan dan membenarkan tokoh peralihan, termasuk Mahamat Déby, bertanding dalam pilihan raya berikutnya. Pada 10 Oktober 2022, beliau mengangkat sumpah sebagai Presiden Peralihan bagi tempoh tambahan tersebut.

Sebuah perlembagaan baharu diluluskan melalui referendum pada 17 Disember 2023. Perlembagaan itu memulihkan jawatan perdana menteri dan struktur eksekutif berkembar, serta menjadi asas institusi Republik Kelima Chad. Dalam bentuk asalnya, presiden dipilih bagi penggal lima tahun dan hanya boleh memegang dua penggal berturut-turut, walaupun tiada had terhadap jumlah penggal tidak berturut-turut sepanjang hayat.

Pilihan raya presiden diadakan pada 6 Mei 2024. Majlis Perlembagaan mengesahkan Mahamat Déby sebagai pemenang dengan 61% undi, manakala Perdana Menteri Succès Masra berada di tempat kedua dengan 18.54%. Majlis itu menolak cabaran keputusan yang dikemukakan Masra dan bekas perdana menteri Albert Pahimi Padacké kerana bukti yang dikemukakan dianggap tidak mencukupi. Amerika Syarikat pada masa yang sama menyuarakan kebimbangan terhadap beberapa kekurangan proses pilihan raya, termasuk sekatan terhadap pemerhati masyarakat sivil dan pembangkang.

Mahamat Déby mengangkat sumpah sebagai presiden terpilih pada 23 Mei 2024, yang menandakan berakhirnya tempoh peralihan secara rasmi dan permulaan kepresidenannya di bawah aturan Republik Kelima.

Pindaan perlembagaan 2025

Pada 3 Oktober 2025, Parlimen meluluskan pindaan kepada Perlembagaan 2023 dan perubahan itu diisytiharkan berkuat kuasa pada 8 Oktober. Teks perlembagaan yang disatukan menetapkan penggal presiden selama tujuh tahun dan membenarkan presiden dipilih semula. International IDEA melaporkan bahawa penggal tujuh tahun itu akan digunakan mulai pilihan raya presiden seterusnya, manakala had terhadap bilangan penggal telah dimansuhkan. Pindaan itu turut menarik balik larangan presiden memegang jawatan dalam parti politik.

Menurut analisis International IDEA, pindaan tersebut mengubah dengan ketara keseimbangan yang diwujudkan oleh Perlembagaan 2023 dengan mengukuhkan semula kedudukan institusi presiden. Walaupun struktur separa presiden dan jawatan perdana menteri dikekalkan, organisasi itu menilai bahawa perubahan 2025 mengurangkan beberapa kekangan formal terhadap kuasa presiden.

Ketua negara sejak kemerdekaan

Chad mempunyai beberapa ketua negara yang menggunakan gelaran selain Presiden Republik, terutama semasa pemerintahan tentera dan tempoh peralihan antara 1975 dengan 1982 serta selepas 2021. Oleh itu, jadual ini menyenaraikan orang yang benar-benar menjalankan fungsi ketua negara, bukannya perdana menteri atau pegawai lain yang hadir dalam sesuatu pertukaran kerajaan. Tarikh bagi peralihan antara 1960 dengan 1991 mengikuti kronologi ketua negara Archontology dan, bagi perubahan politik utama pada 1975 dan 1982, disokong oleh kajian sejarah Library of Congress.

Ketua negara Chad sejak kemerdekaan pada 1960

Potret	Ketua negara	Gelaran atau kedudukan	Mula	Tamat	Peralihan dan catatan
	François Tombalbaye	Ketua negara; Presiden Republik mulai 23 April 1962	11 Ogos 1960	13 April 1975	Ketua negara pertama selepas kemerdekaan; dipilih sebagai Presiden Republik pada 22 April 1962.
	Noël Milarew Odingar	Pemangku ketua negara	13 April 1975	15 April 1975	Menjalankan fungsi ketua negara sementara selepas Tombalbaye terbunuh dalam pemberontakan tentera.
	Félix Malloum	Pengerusi Majlis Tentera Tertinggi; ketua negara; kemudian Presiden Republik	15 April 1975	23 Mac 1979	Mengambil alih selepas rampasan kuasa 1975; menggunakan gelaran Presiden Republik mulai 29 Ogos 1978.
	Goukouni Oueddei	Presiden Majlis Negara Sementara	23 Mac 1979	29 April 1979	Mengetuai aturan sementara sewaktu rundingan antara puak yang bertelagah.
	Lol Mahamat Choua	Presiden Kerajaan Perpaduan Kebangsaan Peralihan	29 April 1979	3 September 1979	Mengetuai kerajaan peralihan dalam usaha membentuk penyelesaian politik kebangsaan.
	Goukouni Oueddei	Presiden Jawatankuasa Pentadbiran Sementara; kemudian Presiden Kerajaan Perpaduan Kebangsaan Peralihan	3 September 1979	7 Jun 1982	Kembali sebagai ketua negara sehingga pasukan Hissène Habré menawan N'Djamena.
	Hissène Habré	Ketua Majlis Pemerintahan FAN; ketua Majlis Negara; kemudian Presiden Republik	7 Jun 1982	1 Disember 1990	FAN menawan N'Djamena pada 7 Jun 1982; Habré menggunakan gelaran Presiden Republik mulai 21 Oktober 1982.
	Jean Alingué Bawoyeu	Presiden Republik sementara	1 Disember 1990	2 Disember 1990	Menjalankan jawatan sementara selepas kejatuhan Habré dan sebelum Idriss Déby mengambil alih sebagai ketua negara.
	Idriss Déby Itno	Ketua MPS; Presiden Majlis Negara; kemudian Presiden Republik	2 Disember 1990	20 April 2021	Mengambil kuasa pada Disember 1990 dan kemudiannya dipilih di bawah Perlembagaan 1996; meninggal dunia ketika masih memegang jawatan.
	Mahamat Idriss Déby Itno	Pengerusi Majlis Tentera Peralihan; Presiden Peralihan; Presiden Republik	20 April 2021	Penyandang	Menjadi ketua negara selepas kematian Idriss Déby; Presiden Peralihan mulai 10 Oktober 2022 dan Presiden Republik bagi mandat terpilih sejak 23 Mei 2024.

Lihat juga

• Politik Chad
• Perdana Menteri Chad
• Pilihan raya di Chad
• Sejarah Chad

Pautan luar

• Laman rasmi Presiden Republik Chad