Myanmar

Republik Kesatuan Myanmar Bahasa Burma: ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်
Bendera Mohor negara
Lagu kebangsaan: Kaba Ma Kyei “Hingga Akhir Dunia”
Kedudukan Myanmar di Asia Tenggara
Ibu negara	Naypyidaw 19°45′U 96°6′T
Bandar terbesar	Yangon
Bahasa rasmi	Bahasa Myanmar
Demonim	rakyat Myanmar
Pemerintah	Republik berperlembagaan berpresiden di bawah pemerintahan yang dikuasai tentera
• Presiden	Min Aung Hlaing
• Naib presiden pertama	Nyo Saw
• Naib presiden kedua	Nan Ni Ni Aye
Badan perundangan	Pyidaungsu Hluttaw
• Dewan pertuanan	Amyotha Hluttaw
• Dewan rakyat	Pyithu Hluttaw
Kemerdekaan  daripada United Kingdom
• Diisytiharkan	4 Januari 1948
• Nama “Kesatuan Myanmar” diterima pakai	18 Jun 1989
• Nama rasmi semasa berkuat kuasa	30 Mac 2011
Keluasan
• Jumlah	676,578 km2 (261,228 bt2)
Populasi
• Bancian penduduk tahun 2024	51,375,327
• Kepadatan	75.9/km2 (196.6/sq mi)
KDNK (nominal)	2025
• Jumlah	AS$81.67 bilion
• Per kapita	AS$1,488.9
Gini (2017)	30.7 sederhana
HDI (2023)	▲ 0.609 sederhana (ke-150)
Mata wang	kyat (MMK)
Zon waktu	UTC+06:30 (MMT)
Kod panggilan	+95
Kod ISO 3166	MM
DPT internet	.mm

Myanmar (Jawi: ميانمار; Bahasa Burma: မြန်မာ, [mjəmà]), secara rasmi Republik Kesatuan Myanmar, ialah sebuah negara di bahagian barat Asia Tenggara tanah besar. Negara ini bersempadan dengan Bangladesh dan India di barat laut, China di utara dan timur laut, Laos dan Thailand di timur, serta Teluk Benggala dan Laut Andaman di selatan dan barat daya. Dengan keluasan 676,578 kilometer persegi, Myanmar ialah negara terbesar di Asia Tenggara tanah besar. Naypyidaw ialah ibu negara, manakala Yangon merupakan bandar terbesar dan pusat perdagangan utama.

Banci penduduk 2024 merekodkan 51,375,327 orang penduduk. Walau bagaimanapun, hanya 32,183,599 orang dapat dibanci secara langsung, manakala 19,191,728 orang lagi dianggarkan kerana banyak kawasan tidak dapat dicapai ketika konflik bersenjata. Penduduknya terdiri daripada pelbagai kumpulan etnik, termasuk orang Bamar, Shan, Kayin, Rakhine, Mon, Kachin, Chin, Kayah dan Rohingya, selain masyarakat berketurunan Cina dan India. Bahasa Myanmar ialah bahasa rasmi, manakala Buddhisme Theravada merupakan agama majoriti menurut data rasmi terakhir yang lengkap, meskipun data etnik dan agama negara mempunyai batasan liputan yang ketara.

Wilayah Myanmar moden pernah menjadi pusat bandar-bandar Pyu, kerajaan Mon dan Kerajaan Bagan, sebelum disatukan oleh dinasti-dinasti Toungoo dan Konbaung. Selepas tiga Perang Inggeris-Burma, seluruh Burma dianeksasi oleh Empayar British pada 1885 dan kemudian ditadbir sebagai sebahagian daripada India British. Negara ini mencapai kemerdekaan pada 4 Januari 1948. Pemerintahan berparlimen digulingkan melalui rampasan kuasa tentera pada 1962, yang memulakan beberapa dasawarsa pemerintahan autoritarian dan pengasingan ekonomi. Pembaharuan politik sejak 2011 membuka ruang kepada kerajaan separa awam, dan Liga Kebangsaan bagi Demokrasi (NLD) memenangi pilihan raya 2015 dan 2020.

Pada 1 Februari 2021, angkatan tentera, atau Tatmadaw, menggulingkan kerajaan yang dipilih dan menahan Presiden Win Myint serta Kaunselor Negara Aung San Suu Kyi. Rampasan kuasa itu mencetuskan bantahan besar-besaran, penentangan bersenjata dan perang saudara yang melibatkan tentera, Kerajaan Perpaduan Nasional, Pasukan Pertahanan Rakyat serta pelbagai organisasi bersenjata etnik. Pilihan raya berperingkat pada Disember 2025 dan Januari 2026 mengembalikan parlimen, tetapi diadakan tanpa penyertaan bermakna pembangkang utama dan menghasilkan institusi yang terus dikuasai tentera. Min Aung Hlaing, pemimpin rampasan kuasa 2021, mengangkat sumpah sebagai presiden pada 10 April 2026. Konflik berterusan telah menjejaskan ekonomi, perkhidmatan awam dan keselamatan manusia, serta menyebabkan jutaan orang kehilangan tempat tinggal.

Etimologi dan penamaan

Nama Myanmar dan Burma berasal daripada bentuk bahasa yang berkaitan bagi nama kumpulan etnik majoriti, Bamar. Dalam bahasa Myanmar, Myanma secara tradisinya merupakan bentuk sastera atau rasmi, manakala Bama ialah bentuk pertuturan yang lebih lazim. Perkembangan bunyi, ejaan dan penggunaan kedua-dua bentuk itu berlaku sepanjang beberapa abad, dan asal usul bahasa yang lebih awal tidak dapat dipastikan sepenuhnya.

Pada 18 Jun 1989, kerajaan tentera memaklumkan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu bahawa nama bahasa Inggeris negara telah ditukar daripada “Union of Burma” kepada “Union of Myanmar”, di samping penukaran beberapa nama tempat, termasuk Rangoon kepada Yangon. Sesetengah kerajaan, media dan kumpulan pembangkang terus menggunakan “Burma” untuk suatu tempoh sebagai tanda tidak mengiktiraf keabsahan pemerintah tentera. Walau bagaimanapun, “Myanmar” kini digunakan secara meluas oleh pertubuhan antarabangsa dan kebanyakan kerajaan. Nama rasmi “Republik Kesatuan Myanmar” mula berkuat kuasa pada 30 Mac 2011.

Sejarah

Rencana utama: Sejarah Myanmar

Zaman awal dan kerajaan klasik

Bukti arkeologi menunjukkan bahawa manusia telah mendiami kawasan Myanmar sejak zaman prasejarah. Menjelang awal milenium pertama Masihi, bandar-bandar berkubu masyarakat Pyu berkembang di lembah hulu Sungai Ayeyarwady. Rangkaian kota seperti Halin, Beikthano dan Sri Ksetra menghubungkan perdagangan antara India dan China serta menerima pengaruh agama dan kesenian Asia Selatan. Tapak-tapak utama tersebut, yang berkembang antara kira-kira 200 SM hingga abad ke-9 Masihi, kini membentuk Tapak Warisan Dunia Bandar Purba Pyu.

Kerajaan-kerajaan Mon berkembang di Myanmar Hilir, manakala masyarakat penutur bahasa Burma berhijrah ke lembah Ayeyarwady dari utara. Pada abad ke-11, Raja Anawrahta menyatukan sebahagian besar lembah itu di bawah Kerajaan Bagan. Bagan menjadi pusat politik, ekonomi dan keagamaan yang penting, dengan ribuan kuil, stupa dan biara dibina di dataran tengah. Kerajaan tersebut membantu menyebarkan Buddhisme Theravada dan membentuk tradisi tulisan serta pentadbiran yang berpengaruh terhadap negeri-negeri penggantinya. Selepas kuasa Bagan merosot pada akhir abad ke-13, wilayah itu berpecah antara kerajaan Ava, Hanthawaddy, Mrauk U dan negeri-negeri Shan.

Dinasti Toungoo dan Konbaung

Pada abad ke-16, Dinasti Toungoo menyatukan semula kawasan teras Myanmar. Di bawah Raja Bayinnaung, empayarnya meluas ke sebahagian besar Asia Tenggara tanah besar, tetapi keluasan itu tidak dapat dikekalkan selepas kemangkatannya. Dinasti Toungoo yang dipulihkan kemudiannya memerintah dari Ava sehingga pertengahan abad ke-18.

Dinasti Konbaung, yang diasaskan oleh Alaungpaya pada 1752, menewaskan kerajaan Hanthawaddy dan membina kerajaan terakhir sebelum penjajahan British. Pemerintah Konbaung meluaskan pengaruh ke Manipur, Assam, Arakan dan Siam, tetapi pertembungan dengan Syarikat Hindia Timur Inggeris membawa kepada tiga Perang Inggeris-Burma pada 1824–1826, 1852 dan 1885. Selepas perang ketiga, Raja Thibaw Min disingkirkan dan seluruh Burma dianeksasi oleh British pada 1 Januari 1886.

Pemerintahan British dan Perang Dunia Kedua

Aung San, tokoh utama gerakan kemerdekaan Burma, sekitar 1940-an

British mula-mula mentadbir Burma sebagai wilayah India British. Pentadbiran kolonial mengembangkan pengeluaran beras, pelabuhan dan rangkaian pengangkutan, tetapi perubahan pemilikan tanah, migrasi buruh dari India dan ketidaksamaan ekonomi menimbulkan ketegangan sosial. Yangon berkembang sebagai pelabuhan utama, sementara ekonomi luar bandar menjadi semakin bergantung pada pasaran eksport dan kredit. Gerakan nasionalis pada awal abad ke-20 melibatkan persatuan mahasiswa, sami Buddha, pekerja dan parti politik. Burma dipisahkan daripada India British dan dijadikan tanah jajahan berasingan pada 1 April 1937.

Semasa Perang Dunia Kedua, Aung San dan Tiga Puluh Komrad menubuhkan Tentera Kemerdekaan Burma dengan bantuan Jepun. Tentera Jepun menawan Burma pada 1942 dan menubuhkan negara boneka pada 1943. Apabila menjadi jelas bahawa kemerdekaan yang dijanjikan amat terbatas, Aung San dan sekutunya berpaling menentang Jepun pada 1945 serta bekerjasama dengan pihak Berikat. Selepas perang, rundingan kemerdekaan dipercepat. Perjanjian Panglong 1947 cuba membentuk asas kesatuan antara wilayah majoriti Bamar dan beberapa kelompok etnik pergunungan. Aung San dibunuh pada 19 Julai 1947 sebelum kemerdekaan dicapai.

Kemerdekaan dan pemerintahan tentera, 1948–2011

Kesatuan Burma mencapai kemerdekaan daripada United Kingdom pada 4 Januari 1948 dengan U Nu sebagai perdana menteri pertama. Negara baharu itu mewarisi konflik bersenjata yang melibatkan pemberontak komunis, organisasi bersenjata etnik dan saki-baki tentera politik. Ketidakstabilan politik serta pertikaian mengenai federalisme melemahkan kerajaan berparlimen.

Pada 2 Mac 1962, Jeneral Ne Win merampas kuasa dan menubuhkan Majlis Revolusi. Pemerintahannya melaksanakan ideologi “Jalan Burma menuju Sosialisme”, memiliknegarakan sebahagian besar ekonomi, membubarkan institusi demokratik dan mengehadkan hubungan dengan dunia luar. Perlembagaan 1974 menubuhkan Republik Sosialis Kesatuan Burma sebagai negara satu parti di bawah Parti Program Sosialis Burma. Dasar ekonomi yang tidak cekap, kekurangan barangan dan penindasan politik memburukkan taraf hidup.

Krisis ekonomi dan keputusan membatalkan nilai beberapa wang kertas mencetuskan kebangkitan rakyat pada 1988, yang dikenali sebagai Pemberontakan 8888. Tentera menumpaskan protes dan menubuhkan Majlis Pemulihan Undang-undang dan Ketenteraman Negara. Dalam pilihan raya 1990, NLD memenangi majoriti besar kerusi, tetapi tentera enggan menyerahkan kuasa. Aung San Suu Kyi menghabiskan sebahagian besar tempoh berikutnya dalam tahanan rumah. Pada 2008, satu perlembagaan baharu diluluskan dalam referendum yang dipertikaikan. Pilihan raya 2010, yang diboikot NLD, membawa kepada pembubaran rasmi junta dan pelantikan bekas jeneral Thein Sein sebagai presiden pada 2011.

Peralihan politik, 2011–2020

Kerajaan Thein Sein membebaskan tahanan politik, melonggarkan penapisan, membenarkan kegiatan kesatuan sekerja dan membuka semula hubungan diplomatik serta ekonomi dengan banyak negara. NLD menyertai pilihan raya kecil 2012 dan memenangi kebanyakan kerusi yang dipertandingkan. Dalam pilihan raya umum 2015, NLD memperoleh majoriti besar. Oleh sebab perlembagaan menghalang Aung San Suu Kyi daripada menjadi presiden, jawatan kaunselor negara diwujudkan pada 2016, menjadikannya pemimpin kerajaan secara amali.

Peralihan itu kekal terbatas kerana perlembagaan mengekalkan autonomi politik yang luas bagi Tatmadaw, memperuntukkan satu perempat kerusi parlimen kepada pegawai tentera dan meletakkan kementerian pertahanan, hal ehwal dalam negeri serta hal ehwal sempadan di bawah calon panglima tentera. Konflik etnik juga berterusan. Pada 2017, operasi tentera di Negeri Rakhine selepas serangan oleh Tentera Penyelamat Rohingya Arakan menyebabkan lebih 700,000 orang Rohingya melarikan diri ke Bangladesh. Pasukan pencari fakta PBB melaporkan pelanggaran hak asasi yang serius, manakala Myanmar menolak tuduhan genosid. Kes yang difailkan oleh Gambia di Mahkamah Keadilan Antarabangsa pada 2019 masih dalam pertimbangan selepas pendengaran merit pada Januari 2026.

NLD sekali lagi memenangi pilihan raya umum November 2020 dengan majoriti besar. Pemerhati pilihan raya mengenal pasti kelemahan struktur dan pengecualian ramai pengundi, tetapi tidak menyokong dakwaan tentera bahawa penipuan berskala besar telah mengubah keputusan.

Rampasan kuasa dan perang saudara sejak 2021

Bantahan terhadap rampasan kuasa pada Februari 2021

Pada pagi 1 Februari 2021, beberapa jam sebelum parlimen baharu dijadualkan bersidang, Tatmadaw menahan Win Myint, Aung San Suu Kyi dan pemimpin NLD lain. Tentera mengisytiharkan darurat dan memindahkan kuasa kepada Min Aung Hlaing. Analisis perlembagaan oleh International IDEA menyimpulkan bahawa prosedur rampasan kuasa itu tidak mematuhi Perlembagaan 2008.

Gerakan pembangkangan awam dan demonstrasi jalanan berkembang di seluruh negara. Tindakan keras pasukan keselamatan mendorong sebahagian penentang menubuhkan Pasukan Pertahanan Rakyat, sementara ahli parlimen yang digulingkan dan kumpulan masyarakat sivil membentuk Kerajaan Perpaduan Nasional. Kerjasama antara pasukan penentang baharu dengan beberapa organisasi bersenjata etnik mengubah krisis politik menjadi konflik bersenjata seluruh negara. Tatmadaw mengekalkan kawalan terhadap bandar utama dan alat negara, tetapi kehilangan atau berdepan persaingan kuasa di banyak kawasan luar bandar dan sempadan.

Pemerintah tentera membubarkan NLD pada 2023 selepas parti itu enggan mendaftar semula di bawah undang-undang pilihan raya baharu. Pilihan raya kemudian diadakan dalam tiga fasa pada 28 Disember 2025, 11 Januari 2026 dan 25 Januari 2026 di 263 daripada 330 perbandaran. Menurut keputusan rasmi, Parti Kesatuan Solidariti dan Pembangunan memenangi 339 kerusi. Bersama 166 kerusi yang diperuntukkan kepada tentera, parti itu dan tentera menguasai 505 daripada 586 kerusi parlimen yang diisi, atau kira-kira 86 peratus. Pengkritik domestik, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, beberapa kerajaan asing dan pemerhati bebas menilai pilihan raya itu tidak bebas atau inklusif kerana pembangkang utama dikecualikan, kritikan terhadap proses pilihan raya dihukum dan sebahagian besar negara tidak dapat mengundi.

Parlimen bersidang semula pada 16 Mac 2026. Min Aung Hlaing dipilih oleh Kolej Pemilih Presiden pada 3 April dan mengangkat sumpah sebagai presiden pada 10 April bersama dua naib presiden, Nyo Saw dan Nan Ni Ni Aye. Jeneral Ye Win Oo menggantikannya sebagai panglima tertinggi Tatmadaw pada 30 Mac 2026. Peralihan institusi itu tidak menamatkan perang saudara atau penguasaan tentera terhadap negara.

Geografi

Rencana utama: Geografi Myanmar

Bentuk muka bumi dan saliran

Sungai Ayeyarwady berhampiran Sagaing

Myanmar mempunyai keluasan 676,578 kilometer persegi dan garis pantai yang menghadap Teluk Benggala serta Laut Andaman. Bentuknya memanjang dari kawasan pergunungan Himalaya timur di utara hingga Semenanjung Tanintharyi di selatan. Hkakabo Razi di Negeri Kachin, yang lazimnya dinyatakan setinggi 5,881 meter, merupakan puncak tertinggi negara dan Asia Tenggara.

Banjaran Rakhine Yoma dan Bukit Chin memisahkan kawasan tengah daripada pantai barat, manakala Dataran Tinggi Shan mendominasi bahagian timur. Di antara banjaran-banjaran tersebut terletak dataran tengah dan lembah sungai yang subur. Sungai Ayeyarwady mengalir dari utara ke selatan sebelum membentuk delta yang luas di Laut Andaman. Anak sungai utamanya, Sungai Chindwin, mengalir melalui barat laut. Sungai-sungai penting lain termasuk Sungai Sittaung dan Sungai Thanlwin, yang sebahagian besarnya melalui kawasan pergunungan di timur.

Delta Ayeyarwady dan dataran tengah menjadi kawasan pertanian serta penempatan terpadat. Sebaliknya, pergunungan utara, dataran tinggi timur dan kawasan sempadan mempunyai penduduk yang lebih jarang serta kepelbagaian ekologi dan etnik yang lebih besar. Pantai barat merangkumi pesisir Rakhine, manakala kepulauan Myeik terletak di luar pantai Tanintharyi.

Iklim, alam sekitar dan bencana

Myanmar beriklim monsun tropika, dengan musim panas sebelum monsun, musim hujan sekitar Mei hingga Oktober dan musim kering yang lebih sejuk dari November hingga Februari. Jumlah hujan sangat tinggi di pantai Rakhine dan Tanintharyi, tetapi jauh lebih rendah di “Zon Kering” tengah sekitar Mandalay, Magway dan Sagaing. Perbezaan ketinggian menyebabkan kawasan pergunungan utara dan Dataran Tinggi Shan mempunyai suhu yang lebih rendah berbanding dataran pesisir.

Hutan meliputi kira-kira 42.4 peratus keluasan daratan pada 2023 menurut Bank Dunia. Ekosistem negara merangkumi hutan hujan tropika, hutan jati luruh, hutan gunung, paya bakau, tanah lembap dan terumbu karang. Penebangan hutan, perlombongan, pembalakan haram, pengembangan pertanian dan konflik bersenjata memberi tekanan terhadap habitat serta pengurusan kawasan terlindung.

Myanmar terdedah kepada siklon tropika, banjir, tanah runtuh, kemarau dan gempa bumi. Delta Ayeyarwady mengalami kemusnahan besar akibat Siklon Nargis pada 2008. Pada 28 Mac 2025, gempa bumi bermagnitud 7.7 berhampiran Mandalay menyebabkan kerosakan meluas di Myanmar tengah dan negara jiran; kajian awal Kajian Geologi Amerika Syarikat mengaitkannya dengan gelinciran mendatar di sekitar Sesar Sagaing.

Politik dan pemerintahan

Rencana utama: Politik Myanmar

Perlembagaan dan institusi

Bangunan Pyidaungsu Hluttaw di Naypyidaw pada 2026

Perlembagaan 2008 mentakrifkan Myanmar sebagai sebuah kesatuan yang terdiri daripada tujuh kawasan, tujuh negeri, enam kawasan pemerintahan sendiri dan Wilayah Kesatuan Naypyidaw. Presiden ialah ketua negara dan ketua kerajaan, serta dipilih secara tidak langsung oleh Kolej Pemilih Presiden yang dibentuk daripada tiga kumpulan ahli parlimen.

Badan perundangan persekutuan, Pyidaungsu Hluttaw, terdiri daripada Pyithu Hluttaw atau Dewan Perwakilan dan Amyotha Hluttaw atau Dewan Kebangsaan. Daripada 440 kerusi Pyithu Hluttaw, 110 diperuntukkan kepada anggota tentera yang dilantik oleh panglima tertinggi. Dalam Amyotha Hluttaw, tentera memegang 56 daripada 224 kerusi. Oleh itu, tentera menguasai satu perempat kerusi setiap dewan. Pindaan kepada banyak peruntukan utama memerlukan sokongan lebih daripada 75 peratus semua ahli parlimen, yang secara amali memberi blok tentera kuasa veto terhadap pindaan tersebut.

Perlembagaan turut memberi panglima tertinggi hak mencalonkan menteri pertahanan, hal ehwal dalam negeri dan hal ehwal sempadan. Struktur ini membatasi kawalan kerajaan awam terhadap keselamatan dan pentadbiran wilayah. Walaupun parlimen dan jawatan presiden dipulihkan pada 2026, komposisi badan perundangan, pengaruh Parti Kesatuan Solidariti dan Pembangunan dan autonomi Tatmadaw memastikan tentera kekal sebagai kuasa politik utama.

Pentadbiran semasa

Jawatan utama persekutuan, setakat 1 Ogos 2026

Jawatan	Penyandang	Mula berkhidmat	Kaedah pemilihan atau pelantikan	Peranan
Presiden	Min Aung Hlaing	10 April 2026	Dipilih oleh Kolej Pemilih Presiden	Ketua negara dan ketua kerajaan
Naib presiden pertama	Nyo Saw	10 April 2026	Menjadi naib presiden selepas pemilihan presiden oleh Kolej Pemilih Presiden	Naib ketua negara; menjalankan tugas presiden mengikut perlembagaan apabila diperlukan
Naib presiden kedua	Nan Ni Ni Aye	10 April 2026	Menjadi naib presiden selepas pemilihan presiden oleh Kolej Pemilih Presiden	Naib ketua negara; menjalankan tugas presiden mengikut perlembagaan apabila diperlukan
Panglima tertinggi Tatmadaw	Ye Win Oo	30 Mac 2026	Dilantik dalam kepimpinan angkatan tentera	Ketua angkatan tentera

Min Aung Hlaing menyifatkan kerajaan yang dibentuk pada April 2026 sebagai pemulihan pemerintahan berperlembagaan. Namun, Reuters dan pemerhati bebas menggambarkan susunan itu sebagai peralihan nominal kerana tentera dan parti sekutunya menguasai parlimen, jawatan presiden serta institusi keselamatan. Pada Julai 2026, kerajaan mengumumkan rancangan pilihan raya kecil pada 2027 bagi kawasan yang tidak dapat mengundi dalam pilihan raya 2025–2026, sambil meneruskan pengambilan kerahan tentera dan operasi terhadap kumpulan bersenjata.

Kerajaan Perpaduan Nasional, yang dibentuk oleh wakil rakyat yang digulingkan, aktivis dan wakil kumpulan etnik, mendakwa sebagai kerajaan Myanmar yang sah serta mengusahakan sebuah kesatuan demokratik persekutuan. Kawalan wilayah di negara ini berpecah dan berubah-ubah. Pentadbiran tentera menguasai pusat bandar dan institusi persekutuan, manakala organisasi bersenjata etnik serta pasukan penentang mentadbir atau mempengaruhi pelbagai kawasan sempadan dan luar bandar. Keadaan itu menyukarkan pelaksanaan undang-undang, penyampaian perkhidmatan dan pengumpulan data kebangsaan yang seragam.

Hubungan luar

Myanmar ialah anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan Persatuan Negara-Negara Asia Tenggara (ASEAN). Kedudukannya antara Asia Selatan, China dan tanah besar Asia Tenggara menjadikan hubungan dengan China, India, Thailand dan Bangladesh penting dari segi perdagangan, keselamatan, pelarian dan prasarana.

Selepas rampasan kuasa 2021, beberapa negara mengenakan sekatan terhadap pemimpin tentera, syarikat berkaitan tentera dan pembekal senjata. ASEAN menerima pakai Konsensus Lima Perkara pada April 2021, yang menyeru penghentian keganasan, dialog antara semua pihak, pelantikan utusan khas, bantuan kemanusiaan dan lawatan utusan ke Myanmar. Pelaksanaannya terbatas, dan ASEAN terus mengehadkan penyertaan wakil politik Myanmar dalam sidang peringkat tinggi. Pada Julai 2026, Min Aung Hlaing secara terbuka mengkritik kerangka tersebut, menandakan pertikaian berterusan antara kerajaannya dengan ASEAN.

Pembahagian pentadbiran

Rencana utama: Pembahagian pentadbiran Myanmar

Negeri Myanmar ditandai merah, manakala kawasan ditandai putih

Myanmar dibahagikan kepada tujuh kawasan yang kebanyakannya berpenduduk majoriti Bamar, tujuh negeri yang dinamakan menurut kumpulan etnik utama tertentu, dan Wilayah Kesatuan Naypyidaw. Negeri dan kawasan dibahagikan kepada daerah, perbandaran, wad dan kawasan kampung. Perlembagaan juga mengiktiraf Bahagian Pemerintahan Sendiri Wa serta lima zon pemerintahan sendiri, iaitu Danu, Kokang, Naga, Pa-O dan Pa Laung.

Angka penduduk dalam jadual berikut ialah hasil akhir Banci Penduduk dan Perumahan 2024. Oleh sebab banci tidak dapat dilaksanakan secara langsung di banyak kawasan konflik, angka bagi unit tertentu merangkumi anggaran rasmi yang besar.

Negeri, kawasan dan wilayah kesatuan Myanmar

Jenis	Bahagian pentadbiran	Pusat pentadbiran	Penduduk, 2024	Catatan
Kawasan	Ayeyarwady	Pathein	5,546,415	Merangkumi sebahagian besar delta Ayeyarwady
Kawasan	Bago	Bago	4,453,687	Terletak di utara dan timur Yangon
Kawasan	Magway	Magway	4,077,653	Sebahagian besar terletak dalam Zon Kering tengah
Kawasan	Mandalay	Mandalay	6,323,554	Merangkumi kawasan Bagan dan mengelilingi Naypyidaw
Kawasan	Sagaing	Sagaing	5,977,292	Membentang dari dataran tengah hingga sempadan India
Kawasan	Tanintharyi	Dawei	1,399,965	Wilayah memanjang di selatan negara
Kawasan	Yangon	Yangon	7,369,989	Bahagian pentadbiran paling ramai penduduk
Negeri	Chin	Hakha	373,023	Negeri pergunungan di sempadan India dan Bangladesh
Negeri	Kachin	Myitkyina	2,153,483	Merangkumi kawasan pergunungan paling utara
Negeri	Kayah	Loikaw	296,901	Negeri paling kecil mengikut keluasan
Negeri	Kayin	Hpa-an	1,502,774	Bersempadan dengan Thailand
Negeri	Mon	Mawlamyine	1,831,976	Terletak di pesisir tenggara
Negeri	Rakhine	Sittwe	2,526,792	Terletak di pantai barat
Negeri	Shan	Taunggyi	6,412,501	Bahagian pentadbiran terbesar mengikut keluasan
Wilayah kesatuan	Naypyidaw	Naypyidaw	1,129,322	Ditadbir secara langsung sebagai wilayah kesatuan

Ekonomi

Rencana utama: Ekonomi Myanmar

Struktur ekonomi dan sumber asli

Sawah padi di Negeri Chin

Myanmar ialah ekonomi berpendapatan sederhana rendah yang berasaskan pertanian, pembuatan, perdagangan, perkhidmatan dan sumber asli. Pertanian menyediakan mata pencarian kepada sebahagian besar penduduk luar bandar. Padi ialah tanaman makanan utama, sementara kekacang, jagung, bijan, tebu, getah, hasil perikanan dan ternakan turut penting. Kawasan delta dan lembah sungai menjadi pusat penanaman padi, manakala Zon Kering menghasilkan kekacang dan biji minyak.

Sektor pembuatan tertumpu pada pemprosesan makanan, pakaian, minuman, bahan binaan dan barangan pengguna. Zon perindustrian utama terletak di sekitar Yangon, Mandalay dan beberapa bandar sempadan. Myanmar juga mempunyai sumber gas asli, petroleum, tembaga, timah, tungsten, batu arang, jed dan batu permata. Hasil sumber ini penting bagi eksport dan kewangan negara, tetapi tadbir urus yang lemah, ketelusan terhad dan kaitan perniagaan dengan tentera telah menimbulkan kebimbangan mengenai agihan hasil serta kesan alam sekitar.

Ekonomi tidak formal mempunyai skala besar, khususnya di kawasan sempadan yang terjejas konflik. Myanmar merupakan sebahagian daripada Segi Tiga Emas dan kembali menjadi pengeluar candu terbesar dunia selepas pengeluaran Afghanistan merosot. Pejabat Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Dadah dan Jenayah melaporkan bahawa penanaman popi candu di Myanmar meningkat lagi pada 2025 dan lebih dua kali ganda berbanding 2020. Pengeluaran dadah sintetik, penyeludupan dan pusat penipuan dalam talian di kawasan sempadan turut menjadi masalah keselamatan serantau.

Keadaan ekonomi sejak 2021

Rampasan kuasa, konflik bersenjata, sekatan antarabangsa, gangguan bekalan elektrik, penyusutan nilai kyat dan kelemahan institusi telah menjejaskan pelaburan serta taraf hidup. Gempa bumi Mac 2025 menambah kerosakan terhadap perumahan, perusahaan dan prasarana di Myanmar tengah. Menurut Bank Dunia, KDNK benar menguncup sebanyak 2.0 peratus pada tahun kewangan 2025/2026. Pertumbuhan sebanyak 2.0 peratus diunjurkan bagi 2026/2027, tetapi prospek kekal rapuh kerana konflik, kos pengangkutan dan logistik, permintaan lemah serta tekanan luaran.

Bank Dunia merekodkan KDNK nominal sebanyak AS$81.67 bilion dan KDNK per kapita AS$1,488.9 pada 2025. Inflasi tahunan meningkat kepada 24.6 peratus pada April 2026 selepas kenaikan harga bahan api dan kos pengedaran. Angka makroekonomi semasa perlu ditafsir dengan berhati-hati kerana konflik mengehadkan pengumpulan data dan kegiatan ekonomi tidak formal tidak direkodkan sepenuhnya.

Pengangkutan dan prasarana

Rencana utama: Pengangkutan di Myanmar

Stesen Kereta Api Pusat Yangon

Sistem pengangkutan Myanmar merangkumi jalan raya, kereta api, pengangkutan sungai dan pantai, pelabuhan, pengangkutan bandar serta penerbangan awam. Jalan raya membawa sebahagian besar pergerakan penumpang dan barangan, tetapi mutu rangkaian sangat berbeza antara koridor utama dengan kawasan luar bandar. Lebuh raya Yangon–Mandalay menghubungkan dua bandar terbesar dengan Naypyidaw, manakala laluan sempadan menghubungkan negara dengan China, India dan Thailand.

Kereta Api Myanmar mengendalikan rangkaian rel nasional berpusat pada koridor Yangon–Mandalay dan laluan cawangan ke bandar-bandar negeri serta kawasan. Sebahagian besar landasan menggunakan tolok meter dan memerlukan pemodenan. Sungai Ayeyarwady dan Chindwin sejak lama menjadi laluan pengangkutan penting bagi penumpang dan kargo, khususnya di kawasan yang tidak mempunyai hubungan jalan raya yang baik. Pelabuhan Yangon ialah pintu masuk laut utama, sementara pelabuhan Thilawa menyediakan kemudahan kargo laut dalam berhampiran kawasan perindustrian.

Lapangan terbang antarabangsa utama terletak di Yangon, Mandalay dan Naypyidaw. Pengangkutan bandar di Yangon bergantung pada bas, teksi dan kereta api lingkaran. Konflik sejak 2021 telah merosakkan jalan, jambatan dan landasan, meningkatkan kos bahan api serta menyekat perjalanan di pelbagai wilayah. Beberapa projek rentas sempadan terus dirancang, termasuk Lebuh Raya Tiga Hala India–Myanmar–Thailand, tetapi pelaksanaannya dipengaruhi oleh keselamatan dan pembiayaan.

Akses kepada elektrik mencapai kira-kira 80.4 peratus penduduk pada 2024 menurut Bank Dunia, tetapi bekalan tidak stabil dan pemadaman kerap berlaku. Penjanaan elektrik bergantung pada hidroelektrik, gas asli dan sumber terma lain. Pembangunan empangan besar menimbulkan pertikaian berhubung pemindahan penduduk, kesan ekologi dan pembahagian manfaat, terutama di kawasan etnik.

Demografi

Rencana utama: Demografi Myanmar

Penduduk dan pembandaran

Penduduk Intha di Tasik Inle, Negeri Shan

Banci 2024 mencatatkan 51,375,327 orang penduduk, terdiri daripada 15,681,632 penduduk bandar dan 35,693,695 penduduk luar bandar. Ini bersamaan kira-kira 30.5 peratus penduduk bandar dan 69.5 peratus penduduk luar bandar. Yangon ialah kawasan bandar terbesar, diikuti Mandalay. Bandar lain yang penting termasuk Naypyidaw, Mawlamyine, Taunggyi, Bago, Pathein, Monywa dan Sittwe.

Kebolehpercayaan perbandingan dengan banci terdahulu terbatas. Daripada jumlah 2024, lebih 19 juta orang dianggarkan kerana petugas tidak dapat memasuki banyak kawasan konflik. Perpindahan dalaman, penghijrahan ke negara jiran dan perubahan kawalan wilayah juga menjejaskan rekod penduduk. Oleh itu, angka nasional dan negeri bukan ukuran tepat bagi penduduk yang benar-benar berada di setiap kawasan pada suatu masa tertentu.

Etnik dan bahasa

Myanmar mempunyai kepelbagaian etnolinguistik yang tinggi. Orang Bamar ialah kumpulan terbesar dan tertumpu di lembah tengah. Kumpulan besar lain termasuk Shan, Kayin atau Karen, Rakhine, Mon, Kachin, Chin dan Kayah atau Karenni. Masyarakat Rohingya tertumpu secara sejarah di utara Negeri Rakhine, sementara masyarakat keturunan Cina dan India banyak terdapat di bandar serta kawasan perdagangan. Kategori “135 bangsa kebangsaan” yang digunakan kerajaan ialah klasifikasi pentadbiran yang dipertikaikan dan tidak merangkumi semua identiti yang dituntut oleh penduduk.

Bahasa Myanmar, daripada cabang Burma dalam keluarga bahasa Sino-Tibet, ialah bahasa rasmi dan bahasa perantaraan utama. Bahasa Shan tergolong dalam keluarga Tai-Kadai, bahasa Mon dan beberapa bahasa Wa dalam keluarga Austroasia, manakala bahasa-bahasa Karen, Kachin dan Chin termasuk dalam pelbagai cabang Sino-Tibet. Bahasa Inggeris digunakan dalam pendidikan tinggi, perniagaan dan hubungan antarabangsa. Banyak bahasa minoriti digunakan dalam media tempatan, pendidikan masyarakat dan kehidupan keagamaan, tetapi tahap pengiktirafan serta pengajaran rasmi berbeza mengikut wilayah.

Banci kebangsaan yang terkini tidak menyediakan pecahan etnik yang boleh dianggap lengkap dan sebanding. Konflik, pertikaian tentang kategori identiti serta pengecualian sebahagian penduduk menyebabkan anggaran peratusan etnik sering berbeza. Oleh itu, rencana ini tidak menyenaraikan angka etnik yang tidak dapat disahkan secara kukuh.

Agama

Pagoda Shwedagon di Yangon, antara tapak suci Buddha terpenting di Myanmar

Menurut laporan agama Banci 2014, 87.9 peratus penduduk yang direkodkan beragama Buddha, 6.2 peratus Kristian, 4.3 peratus Islam, 0.8 peratus menganut kepercayaan animisme, 0.5 peratus Hindu, dan selebihnya menganut agama lain atau tidak beragama. Angka itu bukan gambaran lengkap penduduk semasa. Kira-kira 1.09 juta orang, kebanyakannya Rohingya yang ingin dikenal pasti dengan nama tersebut, tidak dibanci pada 2014 dan dikecualikan daripada pengiraan agama yang diterbitkan.

Buddhisme Theravada mempunyai pengaruh besar terhadap seni bina, kalendar perayaan, pendidikan biara dan kehidupan masyarakat. Tradisi pemujaan nat, iaitu roh tempatan, sering diamalkan bersama Buddhisme. Penganut Kristian banyak terdapat dalam kalangan sebahagian masyarakat Chin, Kachin, Kayin dan Kayah. Umat Islam merangkumi Rohingya serta masyarakat Islam lain yang telah lama menetap di Rakhine, bandar-bandar utama dan kawasan perdagangan. Kebebasan beragama dijamin secara formal, tetapi diskriminasi, sekatan pentadbiran dan keganasan antara komuniti telah menjejaskan kumpulan minoriti.

Masyarakat

Pendidikan

Bangunan utama Universiti Yangon

Myanmar mempunyai sistem pendidikan awam yang meliputi sekolah rendah, menengah dan universiti, di samping rangkaian sekolah biara, institusi swasta dan pendidikan masyarakat. Universiti Yangon dan Universiti Mandalay ialah antara institusi pengajian tinggi tertua. Di bawah pemerintahan tentera terdahulu, kampus kerap ditutup atau dipindahkan selepas gerakan mahasiswa, yang menjejaskan kebebasan akademik dan mutu pendidikan.

Pembaharuan selepas 2011 cuba memperluas akses dan menyemak kurikulum, tetapi ketidaksamaan kekal antara bandar dengan luar bandar dan antara kawasan majoriti Bamar dengan wilayah etnik. Selepas rampasan kuasa 2021, Gerakan Ketidakpatuhan Awam melibatkan ramai guru dan pensyarah. Penutupan sekolah, pertempuran, serangan terhadap kemudahan pendidikan, perpindahan penduduk dan penggunaan bangunan sekolah oleh pihak bersenjata mengganggu pembelajaran jutaan kanak-kanak. Di kawasan yang tidak dikuasai kerajaan pusat, organisasi etnik dan masyarakat tempatan mengendalikan sistem pendidikan alternatif dalam bahasa tempatan atau melalui pembelajaran jarak jauh.

Kesihatan dan keadaan kemanusiaan

Sistem kesihatan Myanmar terdiri daripada hospital dan klinik awam, kemudahan swasta, organisasi etnik, pertubuhan kemanusiaan serta penyedia tidak formal. Kekurangan pembiayaan, tenaga kesihatan dan kemudahan luar bandar telah lama menjadi cabaran. Rampasan kuasa, mogok pekerja kesihatan, serangan terhadap kemudahan, sekatan perjalanan dan penghijrahan tenaga profesional memburukkan keadaan tersebut.

Menjelang Julai 2026, hampir 3.8 juta orang kehilangan tempat tinggal di dalam negara akibat konflik dan bencana, manakala lebih 16 juta orang memerlukan bantuan kemanusiaan. Keperluan utama merangkumi makanan, tempat perlindungan, rawatan kesihatan, air bersih, perlindungan awam dan pendidikan. Akses bantuan kerap dihalang oleh pertempuran, sekatan pentadbiran, kerosakan jalan dan kekurangan dana. Krisis itu tidak menjejaskan semua kawasan secara sama rata, tetapi paling berat di zon konflik seperti Sagaing, Chin, Kachin, Rakhine, Shan, Kayah dan Kayin.

Kebudayaan dan warisan

Rencana utama: Kebudayaan Myanmar

Landskap kuil di Bagan, Tapak Warisan Dunia UNESCO

Kebudayaan Myanmar terbentuk melalui interaksi tradisi Bamar, Mon, Pyu, Shan, Rakhine, masyarakat pergunungan, India, China dan Asia Tenggara yang lebih luas. Buddhisme Theravada memberi pengaruh mendalam terhadap seni bina, kesusasteraan, muzik, tarian, teater dan aturan perayaan, manakala tradisi etnik dan keagamaan lain menghasilkan bentuk seni yang tersendiri.

Kesusasteraan bahasa Myanmar berkembang daripada inskripsi batu dan manuskrip daun lontar kepada puisi istana, kronik, drama dan novel moden. Seni persembahan tradisional merangkumi teater zat pwe, boneka yoke thé, muzik ensembel hsaing waing dan pelbagai tarian etnik. Kraf penting termasuk kerja lakuer Bagan, ukiran kayu, tenunan tekstil, pembuatan perak dan seni batu permata. Longyi dipakai secara meluas oleh lelaki dan wanita, dengan corak dan gaya yang berbeza mengikut kawasan serta komuniti.

Myanmar mempunyai dua Tapak Warisan Dunia kebudayaan, iaitu Bandar Purba Pyu yang disenaraikan pada 2014 dan Bagan pada 2019. Pagoda Shwedagon di Yangon, Pagoda Mahamuni di Mandalay, Batu Emas di Negeri Mon dan Tasik Inle di Negeri Shan ialah antara tapak keagamaan serta budaya yang penting. Pemuliharaan warisan menghadapi cabaran daripada gempa bumi, pembangunan, penjarahan, konflik dan kekurangan sumber.

Perayaan utama termasuk Thingyan, perayaan air Tahun Baharu Myanmar yang berlangsung pada April, serta perayaan pagoda dan perayaan etnik mengikut kalendar tempatan. UNESCO memasukkan “Perayaan Tahun Baharu tradisional Myanmar, Atā Thingyan” dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan pada 2024.

Makanan Myanmar menggabungkan nasi, mi, ikan, kekacang, sayur-sayuran jeruk, herba dan pes makanan laut. Hidangan yang terkenal termasuk mohinga, mi ikan yang sering dimakan sebagai sarapan, ohn no khao swè, dan salad daun teh lahpet thoke. Tradisi masakan berbeza antara wilayah pesisir, dataran tengah, negeri Shan dan komuniti etnik lain.

Lihat juga

• Garis besar Myanmar
• Sejarah Myanmar
• Politik Myanmar
• Perang saudara Myanmar
• Hak asasi manusia di Myanmar

Bacaan lanjut

• Aung-Thwin, Michael; Aung-Thwin, Maitrii (2012). A History of Myanmar since Ancient Times: Traditions and Transformations (dalam bahasa Inggeris). Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-901-9.
• Steinberg, David I. (2013). Burma/Myanmar: What Everyone Needs to Know (dalam bahasa Inggeris) (ed. 2). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-998168-7.

Pautan luar

• Media berkaitan Myanmar di Wikimedia Commons
• Portal Kebangsaan Myanmar
• Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu di Myanmar