Het Meertens Instituut onderzoekt en documenteert taal en cultuur in Nederland en Nederlandse taal en cultuur in de wereld. Centraal staan de verschijnselen die het alledaagse leven in onze samenleving vormgeven.

De Taalkunde en Taalvariatiegroep van het Meertens Instituut zoekt twee PhD-studenten (38 uur, 4 jaar). Solliciteer voor 26 januari 2026.

Waarom gebruiken jongeren straattaal, en welke woorden blijven hangen? Taalonderzoekers Khalid Mourigh, Kristel Doreleijers en Stef Grondelaers onderzochten het via een nieuw jongerenpanel.

Voor de publicatie Nederland in cijfers (2025) van het CBS onderzocht taalkundige Leonie Cornips thuistaal en meertaligheid thuis in Nederland.

Straattaalwoorden die 25 jaar geleden populair waren, worden ook vandaag de dag nog herkent en gebruikt. Dat blijkt uit onderzoek van Meertens-onderzoekers Khalid Mourigh, Kristel Doreleijers en Stef Grondelaers.

Het beeld van ‘thuis’ wordt in stand gehouden door de Nederlandse taal, reclames, liedjes en in de politiek. Het is een veilige, gezellige plek. Maar de bundel Venster op thuis laat zien hoe veelzijdig en veranderlijk ‘thuis’ in Nederland daadwerkelijk is.

Een Plus in Gouda verkoopt geen adventskalender voor kerst maar een aftelkalender voor de Ramadan. De reacties zijn gemengd, vooral reacties in de media moeten niet onderschat worden. Etnoloog Peter Jan Margry: “Daardoor krijgen mensen ook het gevoel dat deze dingen onder druk staan.”

In januari 2026 neemt antropoloog Irene Stengs afscheid van het Meertens Instituut, na een kwart eeuw onderzoek bij de afdeling etnologie. Haar fascinatie ligt bij de vraag hoe mensen door middel van materiële objecten – zoals bloemen, kaarsen, brieven of kruizen – uitdrukking geven aan hun emoties.

Het Nieuwjaarsboekje van het Meertens Instituut gaat dit jaar over ‘thuis’ in Nederland. Wat was de aanleiding om voor dit thema te kiezen? Hoe is het idee van thuis in Nederland veranderd door de jaren heen? Redacteuren Markus Balkenhol (antropoloog) en Nina Lamal (historicus) beantwoorden 7 vragen over de totstandkoming van deze bundel.

In december 2025 neemt bibliothecaris Lidy Jansen (1961) afscheid van de Meertens bibliotheek. Sinds 2012 beheerde ze er de uiteenlopende collecties op het gebied van Nederlandse taal en cultuur: van vergeelde taalatlassen en liedboekjes tot moderne naslagwerken over taalkunde en etnologie. Met een glimlach, maar ook een beetje weemoed, kijkt ze terug op haar jaren als bibliothecaris.

Het Nederlandse slavernijverleden is vandaag de dag nog steeds zichtbaar in ongelijkheid en racisme, maar ook in de verbroken verbinding tussen nazaten van tot slaaf gemaakte mensen en hun voorouders. Antropoloog Markus Balkenhol vertelt in dit interview over Afterlives of Slavery, een project over hoe nazaten spiritualiteit, genealogie en therapie gebruiken om met dit verleden om te gaan.

Eind november verschijnt Vroegmoderne dieren in de Nederlanden, over de veranderende relatie tussen mensen en dieren tussen 1500 en 1850. De bundel sluit aan bij de animal turn, waarin dieren worden gezien als wezens met een eigen stem. “Dieren spreken via hun gedrag en aanwezigheid,” zegt taalkundige Marjo van Koppen. “Als historici deze vormen van communicatie leren lezen, kunnen ze geschiedenis mét dieren schrijven en niet alleen óver dieren.”

‘Ik loev het’, ‘die meisje’ of ‘tarpen’ in plaats van ‘praten’. Jongeren spelen vaak met woorden en grammatica om hun identiteit uit te drukken en groepsgevoel te creëren. Wat vaak als ‘fout’ wordt gezien, is voor taalwetenschapper Kristel Doreleijers een leermogelijkheid. In een nieuw project onderzoekt ze in hoeverre jongeren bewust grammaticale fouten maken.