New York City
| New York City Big Apple | |
|---|---|
|
| |
| Land | Vereenegt Staate vun Amerika |
| Bundesstaat | New York |
| County |
Manhattan, Brooklyn, Queens, Bronx, Staten Island |
| Fläch | 1.213,369839 km² |
| Awunner | 8.804.190 (1. Abrëll 2020) |
| Héicht | 25 m |
| Buergermeeschter | Zohran Mamdani (1. Januar 2026) |
| Koordinaten | 40°42'46"N, 74°0'22"W |
|
| |
|
| |
New York ass mat méi wéi 8 Milliounen Awunner bevëlkerungsméisseg déi gréisst Stad vun de Vereenegte Staaten. Fir se vum Bundesstaat New York, zu deem si gehéiert, z'ënnerscheeden, gëtt se och nach New York City genannt.
Hiert Gebitt vun 800,31 Quadratkilometer begräift déi fënnef Stadbezierker ("boroughs") Manhattan, Bronx, Brooklyn, Queens a Staten Island. D'Metropolregioun New York ass mat iwwer 20 Milliounen Awunner op 27.084 Quadratkilometer ee vun de wichtegste Wirtschaftsraim vun der Welt. D'Stad huet vill kuckeswäert Plazen a Gebaier, 500 Gallerien, ronn 150 Muséeën, méi wéi 100 Theateren, an eppes méi wéi 17.000 Restauranten.
Et ass eng vun de gréissten Handelsplaze vun der Welt an ass de Sëtz vu villen internationale Konzernen an internationalen Organisatiounen, wéi d'Vereent Natiounen. Si huet e groussen Hafen a genéisst Weltruff als Stad vun der Konscht an der Kultur.
Geschicht
[änneren | Quelltext änneren]| Dësen Artikel entsprécht net de Wikipediakrittäre fir en enzyklopedeschen Artikel. Dat kann dru leien datt Schreif- oder Tippfeeler dran ze fanne sinn, oder en nach net nom Stil vun engem Wikipediaartikel formatéiert gouf. Et kann och sinn, datt den Inhalt net an eng Enzyklopedie gehéiert, sou wéi en am Moment do steet. Fir ze verhënneren datt dësen Artikel eventuell geläscht gëtt, muss en onbedéngt iwwerschafft ginn. Grond: Grammatik, Orthographie (Schéngt eng Maschinneniwwersetzung ze sinn); keng Interwikilinken; keng Ënnerdeelungen (schwéier ze liesen); Chronologie klappt net; … |
Déi éischt gebierteg New Yorker waren d'Lenape, en Algonquin-Vollek, dat an der Géigend tëschent dem Delaware- an dem Hudson-Floss gejot, gefëscht a Landwirtschaft bedriwwen huet. D'Europäer hunn ugefaangen d'Regioun am Ufank vum 16. Joerhonnert ze erforschen – zu deenen éischten hat den Giovanni da Verrazzano gehéiert, en Italier, deen d'Atlantikküst op an of gefuer ass op der Sich no engem Wee an Asien –, mä keen huet sech do néiergelooss bis 1624. An deem Joer huet d'Hollännesch Westindien-Kompanie eng 30 Famillen geschéckt fir an enger klenger Siidlung op „Nutten Island“ (dat haitegt Governors Island) ze wunnen an ze schaffen an déi si Nei-Amsterdam genannt hunn. 1626 huet de Generalgouverneur vun der Siidlung, de Peter Minuit, déi vill méi grouss Manhattan-Insel vun den Naturvölker fir 60 Gulden an Handelmëttel wéi Geschier, landwirtschaftlech Ausrüstung, Stoff a Wampum (Muschelekierzen) ofgekaaft. Manner wéi 300 Leit hu an Nei-Amsterdam gewunnt, wéi d'Siidlung op Manhattan plënnert ass. Si ass awer séier gewuess, an 1760 huet d'Stad (déi elo New York City genannt gouf; Bevëlkerung 18.000) de Boston iwwertraff fir déi zweetgréisst Stad an den amerikanesche Kolonien ze ginn. Fofzeg Joer méi spéit, mat enger Bevëlkerung vun 202.589, gouf si déi gréisst Stad an der westlecher Hemisphär. Haut liewen méi wéi 8 Millioune Mënschen an de fënnefbezierker vun der Stad. 1664 hunn d'Britten Nei-Amsterdam vun den Hollänner ageholl an hir en neien Numm ginn: New York. Fir d'Joerhonnert duerno ass d'Bevëlkerung vun New York méi grouss a méi divers ginn: Si huet Immigranten aus Holland, England, Frankräich an Däitschland ëmfaasst; Ierfdénger; an afrikanesch Sklaven. An den 1760er an 1770er Joren war d'Stad en Zenter vun anti-brittescher Aktivitéit – zum Beispill hunn d'New Yorker, nodeems dat brittescht Parlament d'Stempelgesetz (Stamp Act) 1765 ugeholl hat, hir Geschäfter als Protest zougemaach an de kinneklechen Gouverneur a Effigie verbrannt. D'Stad war awer och strategesch wichteg, an d'Briten hunn probéiert si ze iwwerhuelen bal sou séier wéi den Onofhängegkeetskrich ugefaangen hat. Den 9. Juli 1776, nodeems d'Onofhängegkeetserklärung de Leit vun New York City virgelies ginn war, sinn si an de Bowling Green gestiermt, wou eng Statu vum Kinnek Georg III. stoung, déi vir vu sechs Joer opgeriicht gi war fir d'Opschafung vum Stempelgesetz ze feieren. D'Amerikaner sinn du vurdrun gaangen Seeler un d'Statu vum Kinnek Georg III. ze bannen an hunn si erofgerappt, fir si duerno an 42.000 Musketekugel fir d'Kontinentalarméi ze schmelzen. Am August 1776, trotz de beschte Beméiunge vun der Kontinentalarméi vum George Washington zu Brooklyn an Harlem Heights, ass New York City un d'Briten gefall. Si huet bis 1783 als eng brittesch Militärbasis gedéngt, wéi d'Briten d'Stad um Enn vum Krich evakuéiert hunn. Vu 1785 bis 1790 war New York City d'Haaptstad vun den Vereenegte Staate virun hirer Verleeung op Philadelphia am Joer 1790, an du schliisslech op Washington DC am Joer 1800. D'Stad huet sech séier vum Krich erholl, an bis 1810 war si ee vun de wichtegsten Häfen vun der Natioun. Si huet eng besonnesch bedeitend Roll an der Kotengswirtschaft gespillt: Südlech Plantagenbesiitzer hunn hir Ernte un d'Ostfloss-Quai geschéckt, wou si an d'Spinnereie vu Manchester an aner englesch Industriestied geschëfft gouf. Dunn hunn Textilhersteller hir fäerdeg Wueren zeréck op New York geschéckt. Mä et gouf kee einfache Wee fir Wueren hin an hier ze droen vun den wuessenden landwirtschaftleche Grenzgebidder am Norden a Westen bis 1817, wéi d'Aarbechten op engem 363-Meile-Kanal vum Hudson-Floss zum Erie-Séi ugefaangen hunn. Den Erie-Kanal gouf 1825 fäerdeggestallt. Endlech war New York City d'Handelshaaptstad vun der Natioun. Wéi d'Stad gewuess ass, huet si aner infrastrukturell Verbesserunge gemaach. 1811 huet de „Commissioner's Plan“ en uerdentlecht Gitter vu Stroossen an Alleeën fir déi onentwéckelt Deeler vu Manhattan nërdlech vun der Houston Street etabléiert. 1837 huet den Bau vum Croton-Aquädukt ugefaangen, deen proppert Waasser fir déi wuessend Bevëlkerung vun der Stad zur Verfügung gestallt huet. Siwe Joer duerno huet d'Stad hir éischt kommunal Agence gegrënnt: d'Police Departement vun New York City (NYPD). Mëttlerweil huet eng ëmmer méi grouss Zuel vun Immigranten, fir d'éischt aus Däitschland an Irland an den 1840er an 50er an du vun Süd- an Ostdäitschland [sic, Osteuropa], d'Gesiicht vun der Stad verännert. Si hunn sech a markanten etnesche Quartieren néiergelooss, Geschäfter ugefaangen, Gewerkschaften a politesch Organisatiounen bäigetrueden a Kierchen a Sozialveräiner gebaut. Zum Beispill ass den iresch-amerikaneschen demokratesche Veräi bekannt als Tammany Hall déi mächtegst politesch Maschinn vun der Stad ginn duerch den Tausch vu Faveuren wéi Aarbechtsplazen, Servicer an aner Aarte vun Hëllef fir Stëmmen. Tëschent 1875 an 1884 gouf eng grouss Statu gebaut, déi déi réimesch Gëttin vun der Fräiheet, Libertas, duerchstellt, a Frankräich fir New York City fir d'Hundertjoresfeier vun der amerikanescher Onofhängegkeet souwéi dem Frankräich senger laangjäreger Allianz mat den Vereenegte Staaten ze feieren; no der Fäerdegstellung vun der Statu 1884 gouf si 1885 op New York bruecht an op der Bedloe's Island (haut bekannt als Liberty Island) nees zesummegebaut an opgeriicht an 1886 ageweit, mir kennen dës Statu haut als d'Fräiheetsstatu (Statue of Liberty). Um Ufank vum 20. Joerhonnert gouf New York City d'Stad, déi mir haut kennen. 1895 hunn d'Awunner vu Queens, der Bronx, Staten Island a Brooklyn – all onofhängeg Stied zu där Zäit – gestëmmt fir mat Manhattan ze „konsolidéieren“ fir e fënnefbezierklecht „Greater New York“ ze bilden. Als Resultat huet New York City den 31. Dezember 1897 eng Fläch vu 60 Quadratmeilen an eng Bevëlkerung vun e bësse méi wéi 2 Millioune Leit gehat; den 1. Januar 1898, wéi de Konsolidéierungsplang a Kraaft getrueden ass, huet New York City eng Fläch vun 360 Quadratmeilen an eng Bevëlkerung vun ongeféier 3.350.000 Leit gehat. Dat 20. Joerhonnert war eng Ära vu groussem Kampf fir amerikanesch Stied, an New York war keng Ausnam. Den Bau vun Interstate-Autobunnen a Virstädt nom Zweete Weltkrich huet räich Leit encouragéiert d'Stad ze veroossen, wat sech mat der Deindustrialiséierung an anere wirtschaftleche Verännerungen kombinéiert huet fir d'Steierbasis ze senken an d'ëffentlech Servicer ze reduzéieren. Dëst huet am Tour zu méi Out-Migration an „white flight“ gefouert. De Hart-Cellar Imigratiouns- an Nationalitéitsgesetz vun 1965 huet et awer méiglech gemaach fir Immigranten aus Asien, Afrika, der Karibik a Lateinamerika an d'Vereenegt Staaten ze kommen. Vill vun dësen Neierwen hunn sech an New York City néiergelooss an vill Quartiere revitaliséiert. Vu 1908 bis 1974 goufen aacht Gebaier an New York City gebaut, déi de Rekord fir dat héchst Gebai vun der Welt an enger Rei gehalen hunn: de Singer Building (1908), de Metropolitan Life Tower (1909), de Woolworth Building (1913), 40 Wall Street (1930), den Chrysler Building (1930), den Empire State Building (1931), an d'Twin Towers vum World Trade Center (1973). Dem New York seng Rekordserie vum „weltwäit héchsten Gebai“ gouf 1974 gebrach, wéi de Sears Tower (haut bekannt als Willis Tower) zu Chicago fir d'Public opgaang ass. Den 11. September 2001 huet New York City den déidlechsten terroristeschen Ugrëff an der Geschicht vun den Vereenegte Staate gelidden, wéi eng Grupp vun Terroristen zwee gehatschte Jet op déi héchst Gebaier vun der Stad gesteiert hunn: d'Twin Towers vum World Trade Center. D'Gebaier goufen zerstéiert a bal 3.000 Leit goufen ëm d'Liewe bruecht. Am Wake vun der Katastroph ass d'Stad e grousse Finanzkapital an Touristemagnet bliwwen, mat iwwer 40 Millioune Touristen, déi d'Stad all Joer besichen. De World Trade Center gouf och méi spéit nees opgebaut, wou säin Haaptgebai, One World Trade Center (och bekannt als Freedom Tower) 2014 fir d'Public opgaang ass. Et huet dem Chicago sengem Willis Tower säin Titel als dat héchst Gebai an den Vereenegte Staate enthroont (ironesch, datt de Willis Tower ursprénglech gebaut gouf fir d'Héicht vum ursprénglechen World Trade Center z'iwwertreffen, nëmme fir vu der Héicht vum neie World Trade Center just véierzeg Joer méi spéit iwwertraff ze ginn), souwéi dat zweet héchst Gebai an den Amerikas, nëmme vum CN Tower zu Toronto, Ontario, Kanada iwwertraff. Haut liewen méi wéi 8 Millioune New Yorker an de fënnefbezierker – méi wéi een Drëttel vun hinnen si ausserhalb vun den Vereenegte Staate gebuer. Dank der Diversitéit an dem liewegen intellektuelle Liewen vun der Stad bleift si d'kulturell Haaptstad vun den Vereenegte Staaten.
Geographie
[änneren | Quelltext änneren]Andeelungen
[änneren | Quelltext änneren]
● (1) Manhattan,
● (2) Brooklyn,
● (3) Queens,
● (4) The Bronx,
● (5) Staten Island
D'Stad ass a fënnef Bezierker agedeelt: Manhattan, Brooklyn, Queens, Bronx, Staten Island.
Manhattan (New York County) huet 1.564.798 Awunner an eng Landfläch vu 59,5 km². D'Gemeng besteet haaptsächlch aus der Insel Manhattan Island(déi vum Hudson River am Westen, vum East River am Osten und vum Harlem River am Nordosten ëmfloss gëtt), wéi och kleng Inselen, Roosevelt Island, Belmont Island, Governors Island, an engem klenge Stéck Festland, Marble Hill. Marble Hill war bis zum Bau vum Harlem River Ship Canal am 19. Joerhonnert en Deel vu Manhattan Island.
Brooklyn (Kings County) huet 2.472.523 Awunner an ass domat déi meeschtbevëlkert Gemeng an New York. Si läit am Südoste vun der Stad, um westlechen Enn vu Long Island an huet eng Fläch vun 182,9 km². De Staddeel Brooklyn ass no der hollännescher Stad Breukelen genannt a gouf 1898 bei New York City agemengt.
Queens (Queens County) huet 2.225.486 Awunner an huet eng Fläch vun 282,9 km², de fënneftgréisste Staddeel vun New York. Et läit am Weste vun der Insel Long Island. Queens gouf den 1. November 1683 gegrënnt, wéi d'Kolonie New York a Countryen agedeelt gouf. 1898 koum dëse Staddeel bei d'Gemeng New York bäi. Ënner anerem leien do déi zwéi gréisst Fluchhäfe vun New York, den John F. Kennedy International Airport an de LaGuardia Airport.
Bronx (Bronx County) huet 1.363.198 Awunner an huet eng Fläch vun 108,9 km². Déi fréier eegestänneg Stad ass zanter dem 1. Januar 1874 déi nërdlechst Gemeng vun New York. D'Bronx gouf nom Jonas Bronck, engem Auswanderer aus dem haitege Schweden an den éischte Siidler an deem Gebitt, benannt. Bronx ass den eenzegen Deel vun New York deen um Festland läit.
Staten Island (Richmond County) huet 459.737 Awunner an huet eng Landfläch vun 151,5 km². Et läit am Südweste vun der Insel Manhattan a westlech vu Brooklyn. D'Insel ass mat Brooklyn iwwer d'Verrazano-Narrows-Bréck verbonnen. Am Norde gëtt d'Insel vum schmuelen Arthur Kill a vum Kill van Kull vum Bundesstaat New Jersey getrennt. Den héchste Punkt op der Insel ass den Todt Hill an ass och zugläich den héchste Punkt a ganz New York.
Klima
[änneren | Quelltext änneren]D'Stad läit an der temperéierter Klimazon. D'Wieder gëtt staark vun de kontinentale Landmassen am Weste beaflosst. De Summer ass allgemeng tropesch waarm an de Wanter kal.
D'Temperatur geet am Juli an August dacks iwwer 30 °C, dozou kënnt eng héich Loftfiichtechkeet mat dacks Schliet oder Wiederen, déi d'Summerwieder dacks ganz onangenehm maachen. Am Januar kënnen d'Wäerter op bis zu -20 °C falen, woubäi et dacks zimmlech sonneg ass. Heiansdo bréngt Mieresloft (the Northeasters – den Nordostwand) Fiichtechkeet vum Atlanteschen Ozean mat, sou wéi och staarke Wand an heftege Reen a Schnéi.
D'durchschnëttlech Jorestemperatur läit bei 12.5 °C an et falen an der Moyenne 1.071 Millimeter Reen. De wäermste Mount am Joer ass de Juni mat durchschnëttlech 24,7 °C and de keelsten ass de Januar mat durchschnëttlechen -0.4 °C. Dee meeschte Reen fält am Juli mat 104 mm am Durchschnëtt an de Mount mam mannste Reen ass de Januar mat 81 mm am Durchschnëtt.
Déi héchst jee gemoossen Temperatur läit bei 41 °C an déi deifst bei -26 °C.
D'Waassertemperatur op der New Yorker Küst schwankt tëscht durchschnëttlech 3 °C an 23 °C.
Biller
[änneren | Quelltext änneren]- Satellittebild vun New York
- De World Trade Center virun den Terroruschléi vum 11. September 2001
- D'George Washington Bréck
- Den Times Square
Um Spaweck
[änneren | Quelltext änneren]| Commons: New York City – Biller, Videoen an Audiodateien |
